Nöron sinir sisteminin temel fonksiyonel birimidir. Çeşitli biçim ve büyüklüklerde olabilir. Hücre gövdesi büyüktür ve çekirdek burada yerleşmiştir. Sinir hücresinin de diğer hücreler gibi protoplazması, çekirdek ve çekirdekçiği vardır. Protoplazma içinde ayrıca Nissl cisimcikleri dediğimiz küçük partiküller ve diğer bazı organeller, örneğin Golgi aparatları bulunmaktadır. Diğer hücrelerden farklı olarak dendrit ve akson uzantılarına sahiptir. Dendritlerin sayıları birden fazla olup, diğer sinir hücreleriyle birleşerek onlardan uyarıları alırlar. Akson ise her hücre için bir tane olup, hücrenin diğer sinir hücrelerinden aldığı uyarıları kendinden sonra gelen hücreye iletmekle görevlidir.
Nöron, sinir sisteminin bağımsız en küçük ünitesidir. Sinirsel uyarıları elektriksel ve kimyasal yollarla iletir. Birbirleriyle ilişkileri devamlılık şeklinde değil, bir alışveriş şeklinde meydana gelmektedir. Bu alış veriş olayına nöronal transmisyon, alış verişin yapıldığı hücreler arasında oluşan boşluğa da sinaps adı verilir.
Aksonun etrafını, miyelin kılıf dediğimiz yalıtkan bir zar sarmaktadır. Bu zar, çevre ile akson arasında yalıtkan bir niteliğe sahip olmakla beraber, aksonun uyarıyı ileten asıl bölümü kendisidir. Bunun da dışında Schwann kılıfı denilen bir kılıf bulunur. Schwann kılıfında aksonun besin alışverişine yarayan boğumları (Ranvier boğumları) vardır. Uyarı, bu boğumlar arasında atlayarak iletilir. Schwann kılıfı taşıyan aksonlarda uyarı, kılıfsız olanlara oranla daha hızlı iletilmektedir. Aynı zamanda miyelin kılıf ne kadar kalınsa uyarı da o kadar hızlı iletilmektedir.
Vücut işlevlerinde gerekli koordinasyon ve düzenlemeyi sağlamak amacıyla, gerekli durumlarda nöronların bir kısmı, kendilerine gelen uyarıyı kendinden sonrakilere aynen aktarırlar. Bazılarında ise, bir uyarı bir nörondan diğerine geçirilmez, bloke edilir veya uyarının şiddeti arttırılarak bir sonrakine iletilir. Bir başka durumda ise bir tek uyarı tekrarlayıcı uyarı haline dönüştürülebilir. Bu da kimyasal transmitterler (iletim taşıyıcılar) ile sağlanır.
Bütün hücrelerin, dışarıdan gelen uyarıları fark edebilmesi ve buna reaksiyon göstermeleri önemli bir canlılık özelliğidir. İç ve dış ortamdaki değişikliklerden organizmayı haberdar eden özel yapılar Reseptörlerdir (duyu almaçları). İnsan organizmasında çeşitli uyaranları cevaplayan değişik reseptörler bulunur. Gözdeki reseptörleri ışık, kulaktakileri ses, denge organındakileri vücudun durumu, derideki reseptörleriyse basınç, sıcaklık, soğukluk gibi uyaranlar harekete geçirir.
Algılama, hücre zarının içiyle dışı arasındaki elektrik yüklerinin farklı olmasıyla sağlanır. Hücre içi ve hücre dışı arasında iyon alışverişi ile uygun fonksiyon gerçekleştirilir.
www.kisiselgelisim.co
Bir önceki yazımız olan Sinir Sistemi başlıklı makalemizde sinir sistemi, sinir sisteminin görevleri ve sinir sisteminin işlevi hakkında bilgiler verilmektedir.