Çılgın Orlando
Çılgın Orlando (İtalyanca: Orlando Furioso) 16. yüzyılda Ludovico Ariosto tarafından İtalyanca olarak yazılmış bir epik şiir'dir. Elimize geçen verziyonlardan ilk 1516'da hazırlanmıştır ama kabul edilen son tam verziyon 1532'de basılıp yayımlanmıştır.
"Çılgın Orlando" 1495'de yazarının ölümünden sonra basılmış olan "Matteo Maria Boiarda"'nın yazmaya başlayıp ama bitirememiş olduğu "Orlando İnnamorata (Aşk İçinde Orlando)" eserinin devamı olarak Ludovica Arıosto tarafından hazırlanmıştır. Bu şiirin kahramanları ve olayları pek çok sanatçı tarafından tablo ve müzik eserlerinde kullanılmıştır.


Konu başlıkları
[değiştir] Şiirin şekli
Bu epik şiir 46 tane "kanto"'dan oluşmaktadır. Her bir "kanto" sekiz (satır) mısra ihtiva eder. Bu 8 satır kafiyelenmesi (abababcc) olarak ifade edilebilen ve İtalyan edebiyatında "ottava rima" adı verilen bir kafiyeleme şeklindedir. Bu kafiyeleme şekli İtalyan edebiyatında romantik epik şiirlerde daha önce de kullanmıştır (Örneğin "Luigi Pulci (1432-1484)"'nin "Morgante" epik şiirinde). Arıosto'nun şiiri böylece tümüyle 38.736 mısradan oluşmaktadır ve bu şekliyle Avrupa edebiyatınin en uzun sırrlerinden biri olmaktadır. [1]
[değiştir] Şiirin konusu
Siirdeki incelenen olaylarain arkasinda [[Şarlman]'in Hristiyan kutsal savascilari ile Avrupa kitasini eline gecirmeye calisan Musluman-Arap ordusunun arasindaki savas bulunmaktadir.
Ariosto siirinin gerceklere uygun olup olmadigina, tarihe uygun olup olamdigina ve hattat yeryuzu gografyasina uyup uymadigi ile hic ilgilenmez. Siirde kahramanlar Avrupa kuzeyindeki Hebridler'den ta Hitay adi verilen [[Cin]'e ve Japonya'ya; Kuzey Afrika'ya ve Etiopya'ya hatta yerzyuzu disinda bulunan aya gitmislerdir. Tarihte hic olmayan olaylar bu siirde bahsedilmektedir. Ayrica fantastik ve buyuku nitelikleri olan hayvamlardan bagsolunur. Bunlara arasinda Hizir Ilyas'in yanan atli arabasi, "ork" adli buyuk deniz canavari; uzun mesafelere ucabilen "hipogrif" siirin konusunda onemli roller oynar.
Bu siirin cok karmasik olaylar zinciriyle birbirine dolasmis olan bircok tema islanmektedir.
Orlando Furiosa Hristiyan Imparator Sarlman ile Kuzey Afrika'dan gelen Musluman-Arap Krali Agramente arasindaki savas donemini zamaninda gecmektedir. Oldurulen babasi Traino'nun intikamini almak icin Kuzey Afrika Arab-Musluman Krali Agremanto, Kuzey Afrika'dan Avrupa'ya gecmistir. Kendisinin muteffikleri olan Ispanya Krali Marsilio ile devamli kendini oven savasci "Rodomente" ile birlikte Sarlman'in bulundugu Paris sehrini kusatmaya almislardir.
Bu sirada Sarlman'in en cok taninmis Hristiyan savascisi olan Orlando imparatoru koruma gorevini, Hristiyan olmayan putperest Prenses Angelica'ya olan aski yuzunden, unutmaya baslamistir. Epik siirin baslangicinda Presnes Anngelica Baverya Duku Namo'nun kendini tutukkladigi kalesinden kacmistir. Orlando onun pesinden giderek onu yakalamaya calismkatadir. Bu iki kahraman cesitli seruvenlere katililirlar. Sonunda Prenses Angelica yaralanmis Musulman-Arap savasci olan Medoro'nun hayatini kurtarir; ona asik olur ve ikisi birlikte Hitay'a kacarlar.
Orlando bu gercegi ogrendigi zaman uzuntusunden cilgina doner Avrupa'da ve Afrika'da gordugu hersey bir deli gibi saldirip arkasinda sadece yikintilar birakmaya baslar.
Bir Ingiliz sovalye olan "Astolfo" "Hippogrif" adli bir efsanevi hayvana binerek ve ucarak Etopya'ya gidip oradan Orlando'nun cilgin deliligine bir care olacak bir ilaci geri getirmeye yolculuguna baslar. Astolfo once Hizir Ilyas'in yanan atli arabasi ile aya gider. Bu efsaneye gore yeryuzunde kaybolmus hersey ayda bulunmaktadir. Bu kayiplara arasinda Orlando'nun akli da bulunmaktadir. Astiolfo Orlando'nun kayip ettigi aklini ayda bulur ve bir kcuuk siseye doldurarak bunu yeryuzune getirir. Orlado'ya bu sise icindeki aklini koklatinca Orlando'nun deliligi iyilesir ve Orlando tekrar aklini basina toplar! Orlando'nun Angelica'ya aski da bir delilik oldugu icin bu suretle Orlando'nun Angelica'ya olan aski da bu suretle sona erer.
Orlando Hristiyan savascilar olan Brandimart ile Oliver ile birlikte [[Lampedusa] adasina giderler. Orada bulunan Musluman-Arap savascilar olan Agramante, Sobrino ve Gradasso ile carpismaya girisrler. Bu carpismada Orlando Kuzey Afrika Krali Agramente'yi oldurur.
Bu siirde diger bir seruven kadin Hristiyn savaci olan Brademente ile Musluman-Arap savaci olan Ruggiero arasindaki ask maceralaridir. Ruggerio ve Bradamante Ariosto'nun patronlari olan Este sulalesinin cedleridir. Ariosto siirinin 3. kantosunda bu ailenin seceresini uzun uxadiya vermektedir.
Siirde bu cift de bir sira macera ve zorluklardla karsilasmaktadirlar. Ruggeiero buyucu "Alcina" tarafindan yakalanip buyucunun buyulu adasindan tutsak yapilir. Bu buyulu adadan kurtarilmasi gerekmektedir. Ayrica Ruggeriero kendisinin savasa katilip silahli dovusler yapmasisini istemeyen uvey babasi olan buyucu "Atiantes"'in de buyulerinden de kendini korumasi gerekmektedir. Sonunda Ruggerio Hristiyanligi kabul eder ve Brademente ile evlenir. Rodomonte onlarin dugun ziyafetine gelir. Ruggerio'yu Arap Muslumanlara ihanet etmekle suclar. Siir Ruggeiro ile Rodomente'nin yeke yek carpismasi ve bu carpismada Ruggerio'nun Rodomonte'yi oldurmesi ile sona erer.
Epik siirde daha baska karaketerler de bulunmaktadir. Bunlar Orlando';nun kuzeni olan ve Angelika'ya asik olan Hristiyan savasci Rinaldo; hirsiz Brundello ve trjik kahraman olan Isabella'dir.
[değiştir] Yayımlanma
Ariosto şiirini yazmaya 32 yaşında iken 1506'da başlamıştı. 40 kantodan oluşsan Şiirin ilk yayımı Aralık 1516'da Ferarra yapıldı ve bu edisyon şairin patronu olan dük ailesinden "İppolito d'Este"'ye ithaf edilmişti. İkinci edisyon küçük düzeltmelerle 1521'de yapıldı. Arıosto şiirine daha ekler yapmaya devam etti ve fakat hazırladığı ek materiyeli bastırılan son edişyona konulmadı. Bu ekler şairin ölümünden sonra gayrimeşru oğlu Virgilio tarafından Cinque canti (Beş Kanto) adı altında bastırılmıştır. Bu ekler modern edebiyat tenkitçileri tarafından çok beğenilmektedirler. [2]
Arıosto son verziyonunu bastırmadan önce İtalyan hümanistlerinden olan "Pietro Bembo"'ya danışmıştır ve onun şiirin stiline dair verdiği tavsiyelere uyarak hazırladığı son edisyonu değiştirmiştir.
[değiştir] Notlar
- ^ "Ludvico Arıosto, Orlando Furiosa (çev. Barbara Reynolds) İki cilt (Penguin Classics, 1975). 1. kısım (kanto: 1–23) İSBN 0-14-044311-8; 2. kısım (kanto 24–46) İŞBN 0-14-044310-X. cilt s.12
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;
reynoldsisimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
[değiştir] Ayrıca bakınız
[değiştir] Dış bağlantılar
- Ludvico Ariosto, (çev. Barbara Reynolds) Orlando Furiosa İki cilt (Penguin Classıcs, 1975). 1. kısım (kanto: 1–23) ISBN 0-14-044311-8; 2. kısım (kanto 24–46) ISBN 0-14-044310-X.
- Wikisource'da İtalyanca "Orlando furioso" (İtalyanca)
- Orlando Furioso: İtalyanca Audio kitap
- İngilizce tercüme. çeviren William Stewart Rose "Güttenberg Projesi" (İngilizce)