"Hani, ilk gun otomobilin kapi tarafina buzulerek, dimdik, acemi ve urkek, yari ayakta duran Aysen nerede? 'Isterseniz Ayse olurum,' diyen, gozleri dolan, Duzceli kiz gitmis, yerine bu gelmis. Bu? Rustu'yu, Faruk Senai'yi, Mister Thomas'i, milyonerleri emir kulu vaziyetine sokan su durgun, duygusuz fettan..."
Bugunun Saraylisi, kendi halinde ve orta yasini gecmis olan Ata Efendi'nin Gedikpasa'daki mutevazi evine, ilk defa gorecegi yegeninin gelmesiyle baslayan, sakli bir askin hikâyesini anlatiyor. Refik Halid Karay, karakterlerin ic catismalarini, gizli kalan duygularini, cikar hesaplarini ve tutkularini titizlikle kaleme alarak, donemden portreler ve mekânlarla bizleri 1940'li yillarin Istanbul'unda yasanan bir askin derinliklerine tasiyor. 1888 yilinda Beylerbeyi'nde Serveznedar Mehmed Halid'in oglu olarak dogan Refik Halid'in anne tarafi Kirim Giraylarina dayanmaktadir; baba tarafi ise 18. yuzyil sonlarinda bir kolu Mudurnu'dan Istanbul'a gocen Karakayis ailesindendir. "Galatasaray Sultanisi" ve "Mekteb-i Hukuk"ta okuyan yazar, Mesrutiyet siralarinda gazetecilige baslamistir. Kisa surede hiciv yazilariyla une kavusmus, "Fecri Âti" edebiyat toplulugunun kurucularindan olmustur. "Kirpi" adiyla yazdigi taslamalari ve siyasal yazilari sonucu Ittihat Terakki hukumetince Anadolu'nun cesitli illerinde bes yil surgune gonderilmis, ancak I. Dunya Savasi'nin son yili Istanbul'a donebilmistir. Donusunde Robert Kolej'de ogretmenlik, Sabah gazetesi basyazarligi, iki kez Posta-Telgraf Genel Mudurlugu yapan Refik Halid, bu surecte "Aydede" mizah dergisini cikarmistir.
Siyasal yazilari ve gorusleri nedeniyle memleketten ayrilmak zorunda kalan yazar, Halep'e yerleserek yayimladigi "Vahdet" gazetesindeki yazilari ve calismalariyla Hatay'in Turkiye'ye baglanmasina katkida bulunmustur. 1938'de yurda donen Refik Halid, dergi ve gazetelerde gunluk yazilar yazmis ve 20 kadar roman kaleme almistir.
Mesrutiyet'ten Cumhuriyet'e uzanan zaman dilimini, guclu go