Bugün 10 Mayıs. Kimi çevrelerce Psikologlar Günü olarak kabul edilmiş. Ama resmi değil. Ülkemizde de bir süredir kutlanan bu günün resmileştirilmesi için çalışmalar yapılıyor. İşte bu günü kutlamanın bir başka yolu. Adrian Furnham’ın yazdığı “Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Psikoloji Fikri” kitabından 10 alıntı:
Hasta Zihin
Anormal Davranış
Sıkıntı içinde olan ya da tuhaf davranan insanları fark etmek görece kolayken, anormalliği tanımlamak çok daha zordur. “Anormal” normdan uzaklaşmak demektir. Yani, çok uzun ya da çok kısa insanlar, tıpkı çok yavaş öğrenen ya da çok yetenekli kişiler gibi anormaldirler. Dolayısıyla, lafı çok dolandırmadan söyleyecek olursak, Einstein ve Michelangelo da, Bach ve Shakespeare de anormaldiler.
Yanılsama ve Gerçeklik
Halüsinasyonlar
Ayrıca, psöda-halüsinasyon denilen ve pek sık rastlanmayan ilginç olgular da vardır. Bunlar kişilerin canlı halüsinasyon gördüğü, ancak halüsinasyon gördüğünü bildiği, durumlardır: gördüklerinin herhangi bir dış temeli olmadığının farkındadırlar. Halüsinasyon atakları belli bir seyir izleyebilir. Önce, belli bir anı ya da ses gibi bir sey halüsinasyonu tetikler. Bundan sonra kişi bunun gerçek olup olmadığını anlamaya çalışır ve gerçekliğine inanmaya başlar. Fantezi, çarpıklık ce gerçekdışılık artmaya devam eder ve gerçek algıyla karışmaya başlar.
Kalpler ve Zihinler
Duygular Neye Yarar?
İnsanlar karşısındakinin duygularını çözmek için birçok ipucundan yararlanır. Ancak, gülümsediği halde ifadesiz gözlerle bakan birinde olduğu gibi çelişkili ipuçları da vardır. Aslında, daha açık ve aldatmacaya başvurulması daha zor olduğundan, sözsüz iletişimin sözlü ya da sesli iletişimden daha güçlü olduğu düşünülebilir.
Bireysel Farklılıklar
Flynn Etkisi
Flynn etkisi, zekadaki değişimlerin genetikten ziyade çevresel nedenlere bağlı olduğunu düşündürmektedir. Zeki insanların kendileri ve çocukları için IQ arttırıcı daha uyarıcı çevrelerde yaşamayı tercih ettiklerini öne sürmek pekala ikna edici bir görüş olabilir; ancak, bu aynı zamanda doğa ve çevreyle ilgili eski tartışmayı alevlendirecektir. Bu nedenle, Flynn etkisinin işlemesi için, çevre etkilerinin de her iki yönde işleyebilmesi gerekir. Dolayısıyla, zengin bir çevre ve sürekli çaba, IQ’nun yükselmesine neden olabilir Aynı şekilde, kötü, kirli bir çevre ve kişisel gelişimle hiç ilgisi olmayan insanlar söz konusu olduğunda, tam tersi bir etki ortaya çıkar.
Kimlik ve Toplum
Yalanları Yakalamak
Yalan makinesini alt edebilir misiniz? Aslında bunu yapmanın iki yolu vardır: fiziksel ya da zihinsel. Fiziksel önlemler kendi canını yakmaktır (dilini ısırmak, ayakkabıya raptiye saklamak, kasları gerip gevşetmek). Zihinsel yöntemler de tersten saymak ya da akla erotik düşünceler ya da fanteziler getirmektir İlki gerçek, çarpıcı ama yanıltıcı okumalar sağlar.
Akılcılık ve Sorun Çözme
Geçmişte Kalan Anılar
Çoğumuzda infantil amnezi vardır: İlk yıllarımıza ait pek az şey hatırlarız Bu konuda farklı fikirler ileri sürülmektedir. Beyin o dönemde tam gelişmemiştir ve bu nedenle bilgi depolayamaz ya da bu anıları depolayacak kadar yetkin bir dilimiz yoktur Belki de çocuğun dünyaya bakışı erişkininkinden o kadar farklıdır ki, anılar orda olsa bile, onlara erişmemizin gerçekten hiçbir yolu yoktur.
Biliş
Tanık Ne Gördü?
Avukatlar ve jüri üyelerine, sık sık, dikkatlerini görgü tanığının ifadesine yöneltmeden önce, birtakım konulara inem vermeleri tavsiye edilmektedir.
Tanığın, kişiyi gözlemlemek için yeterli fırsatı olmuş mu?
Tanığın kapasitesi alkol, madde ya da yaralanma nedeniyle engellenmiş mi?
Tanık ve zanlı birbirlerini tanıyor mu?
İkisi de aynı ırktan mı?
Olay ne kadar süre önce gerçekleşmiş?
Zanlı nasıl teşhis edilmiş (fotoğraflardan mı, teşhis sırasındaki kişiler içinden mi)?
Tanık ilk tespit sırasında ne kadar kendinden emindi?
Gelişim
Sıraya Girmiş Ördekler
Kuşlardaki mühürleme iyi anlaşılmış bir olgudur. Ancak memelilerde daha nadir gözlenir. Primatlar pek de olgunlaşmamış bir beyinle, çok daha muhtaç ve “eksik” doğar. Anne her bakımdan en önemli tedarikçi ve koruyucu, bakıcı ve yoldaştır. Bağlanma ve büyüme çok daha uzun sürelere yayılır.
Öğrenme
Karmaşıklığı Denetlemek
Elli yılı aşan bir süre önce, Noam Chomsky davranışçı değerlendirmeye çok açık ve çok etkili şekilde meydan okudu. Çocukların insan dilinin yapısına ilişkin bilgiyle doğduklarını öne süren “nativist” bir kuram ortaya attı. Ona göre, tüm kültürlerdeki tüm insanlarda doğal bir dil edinme aygıtı vardı.
Beyin
Ayrılmak Zor Zanaat
El kullanımındaki farklılıkları açıklamaya çalışan ve kimi diğerlerinden daha çok ampirik kanıt sunan çok çeşitli kuramlar vardır. Solakların savaşta üstünlük kazandıkları için hayatta kaldığını savunan evrimsel kuramlar vardır. Aynı şekilde, solaklığı doğum stresine bağlayan çevreci kuramlar da mevcuttur. Sosyolojik ve antropolojik kuramlar solaklık yüzünden toplum içinde lekelenmeye ve solakların gerek öğretmenleri gerek anne babaları tarafından zorlandığına dikkat çeker.