Bugün, şehadetinden seksen yıl sonra, 21 Şubat 2024'te, Fransız direnişinin öncüsü, Fransa'nın ulusal kahramanı Misak Manushyan'ın naaşı, Paris Pantheon'unda en yüksek devlet seviyesinde gerçekleşen törenle toprağa verildi.
Böylece Misak Manuşyan ve eşi Meline, Fransız büyüklerinin naaşlarının bulunduğu panteonda gömülen ilk yabancılar oldular.
Misak, 1934 yılında Ermeni Yardım Komitesi'nin düzenlediği akşamlardan birinde Meline Asaturyan'la tanıştı.
Meline 1913 yılında Konstantinopolis’te doğdu. Soykırım ARMENOSİD sırasında anne ve babasını kaybetmiş ve çocukluğu ablası Armenuhi ile birlikte İzmir Protestan yetimhanesinde geçmiştir. 1922'de İzmir'deki felaketten sonra kız kardeşi ve diğer yetimlerle birlikte Yunanistan'a, Korint yetimhanesine taşındı.
Armenuhi ve Meline Asaturyan, 1926'da diğer yetimlerle birlikte Fransa'ya giderek önce Marsilya'ya, ardından da Paris'e yerleştiler. Meline, Paris'in Rennes banliyösüne yerleşti ve burada Okulu Seven Bayanlar Koleji'nde okudu. Kız kardeşi Armenuhi terzi oldu.
Meline ve kız kardeşi, okuldan mezun olduktan sonra Paris'in altıncı bölgesinde, Rue Louvois'de Serovbe Papazyan'dan bir daire kiraladılar. Serovbe o evde yaşıyordu ve Mamikon Aznavouryan'ın eşi, Knar Bağdasaryan'ın babasının amcasıydı. Mamikon ve Knar'ın oğlu, Charles Aznavour adıyla geleceğin şarkıcısı olacak olan Şahnur Vağinak Aznavouryan'dı. Asaturyan kız kardeşler ve Aznavouryanlar kısa sürede yakınlaştılar.
Misak Manuşyan, 1935 yılında Ermeni Yardım Komitesi'nin üyesi oldu ve komitenin haftalık gazetesi "Zangu"nun editörlüğünü yapmaya başladı. Temmuz 1935'te Meline Asaturyan, Ermeni Yardım Komitesi'nin Pelville bölgesinin temsilcisi seçildi.
Misak ve Meline, Ermeni Yardım Komitesi Merkez Yönetim Kurulu üyeliğine seçildiler ve Fransız Halk Cephesi'nin düzenlediği gösteri ve grevlere aktif olarak katıldılar.
Misak ve Meline 22 Şubat 1936'da evlendiler.
Cumhuriyetçiler ve Milliyetçiler arasındaki İspanya İç Savaşı Temmuz 1936'da başladı. Komünist enternasyonalist Komintern, uluslararası birlikleri örgütlemeye girişti. Milliyetçilere karşı savaşmak üzere farklı ülkelerden gönüllüler İspanya'ya gönderilmeye başlandı.
Misak Manuşyan uluslararası birliklerin oluşumuna aktif olarak katıldı. Onun çabaları sayesinde bir milyon frank toplandı ve Komintern'in emrine verildi.
Haftalık "Zangu" gazetesinde İspanya İç Savaşı ve uluslararası birliklerin faaliyetlerine ilişkin ayrıntılı bilgiler yayınlanmaya başladı.
İkinci Dünya Paylaşım Savaşı 1 Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'yı işgal etmesiyle başladı.
Fransız hükümeti 3 Eylül'de Komünist Partiyi yasakladı ve Komünistlere yönelik toplu tutuklamalara başladı. Misak Manuşyan ilk tutuklananlar arasındaydı.
Manuşyan'ın dairesi arandı ve bazı el yazmalarına el konularak imha edildi.
Misak, üç ay sonra yabancı olarak serbest bırakılarak Rouen'in Norman bölgesine gönderildi.
Haziran 1940'ta Fransa'nın Alman birlikleri tarafından işgal edilmesinin ardından Manuşyan, Fransız ordusunun geri çekilen gruplarıyla birlikte ülkenin işgalden arınmış bölgelerine taşındı.
Aynı zamanda Paris'teki komünist yeraltı örgütleri arasındaki iletişimden sorumlu olan Meline, kocasını yanına çağırdı.
Paris'e dönen Misak, daha önce haftalık "Zangu" gazetesinde birlikte çalıştığı bir grup Ermeni aydını, uluslararası bir ekip oluşturmak ve Fransız direniş hareketine aktif olarak katılmak amacıyla etrafına topladı.
Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırdığı 22 Haziran 1941 günü Gestapo, Misak Manuşyan'ı onun yoldaşlarını ve Compiegne'i tutuklayıp bir toplama kampına gönderdi.
Birkaç hafta sonra toplama kampından kaçan Misak Manuşyan Paris'e döndü ve ardından eşiyle birlikte 14. bölgedeki Pleasance Caddesi'ne yerleşti.
Misak Manuşyan Fransız direniş hareketine aktif olarak katıldı. Şubat 1943'te Manuşyan "Stalingrad" müfrezesine katıldı ve lideri oldu.
"Stalingrad" müfrezesi Alman birliklerine saldırılar düzenlemeye başladı. Paris'in batı banliyösü Levallois-Perret'te bir grup SS askeri saldırıya uğradı, General Schaumpurc ve Ritter terörize edildi ve birlik nakil araçları havaya uçuruldu.
Manuşyan aynı anda toplam elli kişiden oluşan üç müfrezenin komutanlığını üstlendi ve Sovyet ordusunun Ermeni savaş esirlerine yardım etmek için çalıştı. Mayıs 1943'ten itibaren Paris'te kendisi ve silah arkadaşı Aleksan Kostandinyan, Ermeni savaş esirleriyle temas kurmayı başardı.
Manuşyan ve arkadaşları ayrıca kışlada Alman karşıtı broşürler basıp dağıttılar. Ordudan firar eden askerler için sığınaklar hazırlanarak direniş saflarına katılmaları sağlandı.
Devam edecek...