İnsan Oyunu Nedir?
İnsan oyunları eğlenceli olması adına en az iki kişiyle oynanan basit ve tekrarlayıcı oyunlardır. Otizmli aileler için oyun oynamayı kolay hale getirir, çocukların iletişim kurmayı öğrenmesi ve keyifli, eğlenceli vakit geçirmesi için harika bir yoldur.
Önemli İpucu: Oyunları hep aynı şekilde oynayın; oynarken aynı sözcükleri kullanın, aynı hareketleri yapın. Çocuğunuz oyunu öğrendiğinde önemli noktalarda durun ve tepki vermesini bekleyin; siz beklediğinizde çocuk ta size bakmak, dokunmak, gülmek, bir hareket yapmak veya bir şey söylemek için fırsat yakalamış olacak. Beklemeyi başlatmadan önce, bütün oyunu bir çok kez oynamış olmayı unutmayın.
BİRKAÇ OYUN ÖNERİSİ
BÖLÜM 1. Ailesiyle oyun oynamayı ve göz kontağıyla, seslerle, hareketlerle ve sözcüklerle iletişim kurmayı öğrenen çocuklar için birkaç oyun önerisi.
1- YASTIKLAR:
Yastıkları yere koyun ve çocuğunuza yastıktan yastığa zıplarken yardım edin. Zıplamasına yardım etmeden önce de ‘Zıpla’ demeyi unutmayın. Çocuk oyunu öğrenince, zıplamadan önce çocuğunuzla yüzyüze gelin ve beklemeye başlayın. Çocuğunuza size bakması, gülümsemesi, ses çıkarması veya zıpla demesi için fırsat verin.
2- ÇAMAŞIR SEPETİ:
Çamaşır sepetini botmuş gibi kullanın ve ileri geri sallayın. Arada çocuğunuzun bottan düşmesine izin verin ve oyunu daha eğlenceli hale getirin. Çocuğunuz oyunu öğrendikten sonra çocuğunuzla yüzyüze gelin, botu sallamadan ya da devirmeden önce bekleyin. Çocuğunuzun dokunarak, hareket etmeye başlayarak, daha önce sizden duyduğu bir sözcüğü söyleyerek iletişim başlatması için ona fırsat verin.
3- ŞAPKA:
Kafanıza bir şapka giyin ve çocuğunuzun karnına, ayağına ya da arkasına kafanızla vurarak oyunu başlatın. Bu vuruşlar şakacı ve nazik olsun. Aynı zamanda kafanızın ona yaklaştığını görmesi için fırsat verin. Oyunu oynarken ne yaptığınız hakkında bir şeyler söyleyin ‘Hadi Elif’in karnına toslayalım’. Çocuğunuz oyunu öğrendikten sonra yüzyüze gelin ve ‘tos’ demeden önce bekleyin. Çocuğunuza gülmesi, başınızı itmesi veya neresine toslamanızı istediğini söylemesi için şans verin.
4- KUTULAR:
Odada etrafa ters çevrilmiş kutular koyun ve birisinin içerisine sevdiği oyuncağını ya da yiyeceği saklayın. Çocuğunuza bulmasında yardımcı olun ve yeniden saklayın. Oyunu öğrenince çocuk kutuyu kaldırmadan önce yüzyüze gelin ve kutuyu açmasını engelleyin. Kutuyu kaldırmak için size bunu göstermesi ya da söylemesi için şans verin.
5- ANNE/ BABA NEREDE?:
Bu oyun çocuğunuza başkalarının adını çağırarak dikkat çekebileceğini öğrenmesini sağlayacak. Çocuğunuzun bir ebeveynle içeride koltukta oturmasını sağlayın. Diğer ebeveyn odadan dışarı çıksın. Koltukta oturan ebeveyn ‘Anne’ diye çağıracak. Anında saklanan kişi zıplayarak gelecek, koşacak, çocuğu gıdıklayacak ya da çocuğa sarılacak. Tekrar aynı kişi dışarı çıkıp saklanacak. Çocuğunuz oyunu öğrenince saklanan kişinin adını söylemeden önce bekleyin. Çocuğunuzun sizin veya saklanan kişinin dikkatini nasıl çekmeye çalıştığını izleyin ve dinleyin.
BÖLÜM 2: Bu bölümdeki öneriler ailesiyle oyun oynayan, konuşurken sözcükleri ve cümleleri kullanan çocuklara yönelik olacak.
1- YASTIKLAR:
Çocuğunuz birinden diğerine taştan taşa atlar gibi atlayacak şekilde yastıkları yere yanyana dizin. İşaret ederek çocuğunuza nerede zıplaması gerektiğini gösterin. Çocuğunuz oyunu öğrendiğinde işaret etmeden önce bekleyin, işaret etmesi veya nereye zıplamayı istediğini söylemesi için şans verin. Çocuğunuz bir kere oyunu öğrendiğinde oyunu daha ilginç hale getirmek için yeni sözcükler kullanın. Örneğin; ‘uzağa zıpla’, ‘yakına zıpla’ vb.
2- ÇAMAŞIR SEPETİ:
Çamaşır sepetini botmuş gibi kullanın ama bu sefer farklı hareketler ekleyin; botu devirin, hızlı yavaş hareket ettirin, bir dalga (mavi havlu) gelsin ve çocuğu savursun, oyunun sonunda çocuğu bottan suya düşürün. Çocuk oyunu öğrenince bota binmesi için yardım edin ve istediği hareketi size söylemesi için bekleyin. Oyuna ilginçlik katın, sevdiği bir oyuncağın botun içine gelebileceğini söyleyin veya köpekbalığı sizi yakalamadan koltuğa yüzmeniz gerekiyormuş gibi yapın.
3- ŞAPKA:
Kafanıza şapka giyin ve altına sevdiği küçük bir oyuncağı saklayın. Tahmin etmesini isteyin ve ipucu verin (‘Kırmızı burunlu bir şey’ gibi). Daha sonra şapkayı kaldırıp oyuncağı almasını sağlayın. Çocuğunuz oyunu öğrenince bekleyin ve kafanızı şapkaya elleyemeyeceği şekilde uzakta tutun. Şapkanın altındakini görmeye hazır olduğunu söylemesi için şans verin. Ele geçirilmiş bir çorapla ya da ayağa geçirilmiş tek parmaklı eldivenle oyunu daha ilginç ve eğlenceli hale getirebilirsiniz.
4-İNSANLARIN KUTULARI:
Kutuları ters çevirerek odada yere koyun, bir tanesinin altına sevilen aile üyelerinden birinin fotoğrafını saklayın. Çocuğa kutuların ev olduğunu ve kapıya tıklatıp o aile üyesinin evde olup olmadığını sormasını isteyin. Kutuyu kaldırmadan önce siz gidin ve kapıya tıklatıp ‘Melek hala evde mi?’ diye sorun. Çocuğunuz bunu görüp oyunu öğrenince kutuya tıklatın, bekleyin ve çocuğunuza bakın. Kendisi sorabilir ya da sizin sormanız için size bakabilir, sormanızı isteyebilir. Daha eğlenceli hale getirmek için kutulara kapı açıp elini kutuya sokmasını ve fotoğrafı bulmasını sağlayabilirsiniz.
5- GÖZLERİMİ İZLE VE BİR SÜRPRİZ BUL:
Bu oyunda çocuğunuz yüzünüze ve özellikle gözlerinize bakarak aklınızdan neler geçtiğini öğrenebileceğini öğrenecek. Çocuğunuzdan gözlerini kapatmasını isteyin ve odada bir yere bir oyuncak veya yiyecek saklayın. Çocuğunuza gözlerini açmasını ve sizin gözlerinizi takip ederek saklanılan şeyi bulmasını isteyin. Çocuğunuzla aynı göz hizasında olduğunuzdan emin olun, böylelikle bakışlarınızı rahatça takip edebilecektir. Eğer nesneyi bulmada zorlanırsa nesneye bakarken işaret te ederek yardımcı olabilirsiniz.
Füsun YILMAZ
Uzm. Dil ve Konuşma Terapisti
Kaynak: The Hanen Center, www.hanen.orgl