Makale gövdesi kopyası
2019’da boğucu bir sonbahar öğleden sonra, balıkçılar Basra Körfezi karides ağıyla çekerken, Mohsen Rezaie-Ataghilipour artıkları ayıklamak için bekledi. İran’ın Qeshm Çevre Koruma Enstitüsü’nde deniz biyoloğu olan Rezaie-Atagholipour, balıkçıların yanlışlıkla ağlarına taktıkları köpekbalıkları ve vatozları araştırıyordu. Ancak İran’ın ilk köpekbalığı ve ışın koruma programı için veri toplayan birkaç tanıdık yaratığı tartıp ölçerken, beklenmedik bir şey dikkatini çekti: gözlerinin hemen altında iki küçük dokunaç bulunan küçük zeytin yeşili bir ışın. Biyolog, yaratığa inanamayarak baktı: “Dokunaçlı kelebek ışınını buldum.”
2017 yılında, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği, dokunaçlı kelebek ışınını kritik derecede tehlikede ve muhtemelen nesli tükenmiş olarak listeledi. Biri en son 1986’da Pakistan açıklarında birini gördüğünü kaydetti. Türün, Kızıldeniz’den batı Bengal Körfezi’ne kadar tüm menzili boyunca yok olduğu düşünülüyordu. Ne yazık ki, Rezaie-Atagholipur’un bulduğu hayvan ölüydü.
Deniz bilimcisi ve kurucusu Rima Jabado, “Hindistan, Pakistan ve bölgede çalışan, konuştuğumuz tüm araştırmacılar bunu hiç görmedi ve oldukça uzun süredir orada çalışıyorlar” diyor. Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Elasmo Projesi, Rezaie-Atagholipour ve diğerleriyle birlikte keşfi yeni bir makalede belgelemek için çalıştı. “Hala İran’da olduğu için heyecanlıyız.”
Ancak bu ilk, şaşırtıcı keşiften sonra, dokunaçlı kelebek ışınları ortaya çıkmaya devam etti. Ekim 2019 ile Kasım 2020 arasında, Rezaie-Atagholipour, Umman Körfezi ve Doğu Basra Körfezi’nde faaliyet gösteren karides trol teknelerinden 96 taşımayı araştırdı ve 39 avda toplam 367 dokunaçlı kelebek ışını buldu. Türler, yan avdaki tüm ışınların yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyordu.
Rezaie-Atagholipur, “Bu çok şaşırtıcıydı” diyor. Bilim adamları, güney İran’ın açıklarındaki bölgenin, dokunaçlı kelebek ışınlarının son kalesi olabileceğinden şüpheleniyorlar.
İran’ın Şiraz Üniversitesi’nde araştırmaya dahil olmayan bir balık biyoloğu olan Hamid Reza Esmaeili için, bu “kayıp ve buluntu” keşif, bilim adamlarına bu yeterince anlaşılmamış türün ekolojisini ve davranışını inceleme fırsatı sunuyor.
Ancak bilim adamlarının tehlike altındaki ışını bulmasına yardımcı olan balıkçılık faaliyetleri de onun varlığını tehdit ediyor. Ayrı bir çalışmada, Jabado ve meslektaşları, aşırı avlanmanın kuzey Hint Okyanusu da dahil olmak üzere tropikal ve subtropikal kıyı sularında bulunan köpekbalığı, vatoz ve kimera türlerini orantısız şekilde etkilediğini buldular. “Burada faaliyet gösteren ülkelerin sayısından aşırı balıkçılık baskısı alıyoruz” diyor. “Gizlenecek bir yer yok.”
İran trol tekneleri ışınları hedef almasalar da, genellikle onları yan av olarak yakalarlar. Uzun taşıma saatleri nedeniyle, ışınlar genellikle ağlar sudan çekilmeden önce ölür. Çoğu karides avcısı yan avlarını balık unu üreticilerine düşük bir fiyata satar.
Rezaie-Atagholipour, hedef dışı av oranlarını azaltmak için balıkçı topluluklarıyla birlikte çalışmayı planlıyor. Bir yaklaşım, kaplumbağa dışlayıcı cihazları kullanmak olabilir. Metal ve ağdan yapılmış ve bir trol ağının boynuna yerleştirilmiş olan bu aletlerin, ışın yakalamayı yüzde 18 ila 59 oranında azalttığı gösterilmiştir.
İran’da bir karides trol teknesi üzerinde çalışan bir balıkçı olan Abdulnoor Malahi, karides avını kısıtlamadıkları sürece bu tür cihazların kullanımını memnuniyetle karşılıyor. Ama asıl çözümün trol avcılığını yasaklamak olduğuna inanıyor. Bu olmadan, birçok deniz hayvanı yok edilmeyi bekliyor, diyor. Ve dokunaçlı kelebek ışını gerçekten soyu tükenebilir.