

....Ve paraya yedinci sıfır
Esra YENER
Yüksek enflasyonla birlikte devleşen fiyatlar karşısında 5 milyon liralık kağıt paraların hükmü 2 yılda sona erdi. 7 Ocak 1997'de piyasaya çıkarılan 5 milyon liraların, dolaşan paranın yüzde 70'ini oluşturması üzerine ilk "yedi sıfırlı" para birimi "10 milyon liralık" kağıt paralar piyasaya çıkarılmak üzere hazırlandı.
Merkez Bankası Başkanı Gazi Erçel'in talimatıyla hazırlanan 10 milyon liralıkların 100 ABD Doları büyüklüğünde yeşil - gri renkler ağırlılıklı olarak basıma hazır hale getirildiği, piyasaya çıkışı için Başbakan Bülent Ecevit'in onayının beklendiği öğrenildi. Ecevit'in 10 milyon liralık banknotların piyasaya seçimden sonra çıkarılmasını istediği bildirildi.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kağıt paraları Arap alfabesiyle 5 Aralık 1927'de, "1,5,10,50,100,500 ve 1000" lira olarak piyasaya çıkarıldı. Halkın kullanımına pek çıkmayan bu paralar devletin dış borçları ile bankalara verdiği yükümlülüklerinin karşılanması için kullanıldı. 1927'de 1 ABD Doları'nın değeri yaklaşık 100 kuruş ile madeni paralar seviyesinde.
1938 yılında aynı banknotlar bu kez Latin alfabesiyle piyasaya yeniden çıkarıldı.
25 Nisan 1939'da 2.5 liralık kağıt paralar piyasaya çıktı. 1 ABD Doları 1.3 lira düzeyinde. Halk 1 ve 2.5 liralık kağıt paraları kullanırken, daha büyük rakamlı paralar ise yalnızca Devletin Hazine'sinde dış borç ödemelerinde elden ele dolaşıyordu.
2. Dünya Savaşının bitişi, tek parti döneminde 26 Haziran 1944'de piyasaya çıkan 50 kuruş ile banknot kullanımı halka daha fazla yayıldı. Ancak alım gücü yüksek olan bu paranın değeri, 17 Haziran 1950'eki "1 kilo toz şeker 30 kuruş" başlıklı gazete ilanıyla görülübiliyor. 1 ABD Doları 2,8 lira düzeyinde
Çok parti dönemine geçişle birlikte halkın arasında dolaşan kağıt paralar da büyümeye başlıyor, 1950'li yıllarda 1, 5 ve 10 liralık banknotlar piyasada dolaşıyor. Halkın kullanımına 100 liralık banknot ise ilk kez 27 mayıs ihtilalinin yapıldığı 1960'da, 1 ABD Doları'nın 9 lira düzeyinde olduğu dönemde sunuluyor.
1 ABD Doları'nın yüzde 13.5 liraya çıktığı Süleyman Demirel hükümetini kapsayan 1970'li yılların içinde 250 ve 500 liralık banknotlar da piyasada dolaşıyor. Ancak 1980'lere kadar en yüksek para birimi bin liralık banknot olarak kalıyor.
24 Ocak kararları. Yüzde 100 oranında devalüasyon ile 35 liraya çıkarılan ABD Doları ve 12 Eylül askeri Darbesi...2 Kasım 1981'de 5 bin liralık banknot dönemin Merkez Bankası Başkanı Osman Şıklar'ın imzasıyla piyasaya çıkıyor. 1 ABD Doları 135 lira.
Turgut Özal hükümetinin piyasa ekonomisi ve günlük kur uygulamalarına geçtiği, dışa açılmanın hedeflendiği 1980'li yıllar yeni sıfır eklenen banknotların arka arkaya çıkmasına sahne oluyor. 1 ABD Doları'nın 188'liraya çıkışıyla birlikte 25 Ekim 1982'de ilk 4 sıfırlı kağıt para, 10 bin lira piyasa sürülüyor.
1988'e kadar hükmünü sürdüren 10 bin liralıklar aynı yılın 9 Mayıs'ında yerini Merkez Bankası Başkanı Rüşdü Saracoğlu'nun imzasıyla çıkan 20 bin liralık kağıt paraya bırakıyor.
Yabancı paraların serbest dolaşımı ve spserbest kur politikalarının başladığı yıl, 15 Mayıs 1989'de 50 bin liralık banknot çıkaran Merkez Bankası ilk 5 sıfırı 11 Kasım 1991'de 100 bin liralık kağıt parayı kullanıma sunuyor. 1991'de 1 ABD Doları 5 bin 80 lira düzeyinde bulunuyor.
DYP - CHP hükümetinin bulunduğu 2 kasım 1992'de 250 bin liralık banknotlar, 5 ay sonra da 500 bin liralıklar piyasaya çıkarılıyor. Türk Lirası'nın değer kaybı da aynı hızla devam ediyor. 1 ABD Doları: 8 bin 573 lira
Türkiye ilk kez 6 sıfırlı banknotla 16 Ocak 1996'da 1 milyon liralıklarla tanışıyor. Başbakan Tansu Çiller'in 23 Ocak 1994'de yüzde 24.3 oranındaki devalüasyonu ve ekonomik krizin ardından devleşen rakamlarla 3 haneli enflasyon yaşayan Türkiye'de aradan 1 yıl geçmeden 6 Ocak 1997'de ilk 5 milyon liralık banknotlar piyasada dolaşmaya başlıyor. Kurlarda 1994'deki devalüasyonla zincirleme büyüyen artışlarla 1 ABD Doları 200 bin lira.