Fabry Hastalığı, vücudun atık maddelerini parçalamakla görevli belirli bir enzimin eksikliğinden veya olması gerektiği gibi çalışmamasından kaynaklanan, çoklu organ sistemlerini etkileyen ve organ yetmezliğine yol açabilen ilerleyici bir genetik hastalıktır.
Hücreler GL-3 adı verilen yağlı bir madde içerir. GL-3 normalde alfa-galaktosidaz A (alfa-GAL) adı verilen bir enzim yardımıyla hücrelerden temizlenir. Alfa-GAL enzimi GL-3'ü hücrelerden ayrılabilen, kan dolaşımına girebilen ve sonunda vücutta yeniden kullanılabilen veya vücuttan uzaklaştırılabilen daha küçük partiküllere ayırır. Fabry Hastalığı olan hastalarda, vücut GL-3'ü parçalamak için yeterli fonksiyonel alfa-GAL üretmez. Zamanla, bazı hücre tiplerinde aşırı GL-3 birikmesi, vücuttaki dokulara zarar verebilir.
Fabry Hastalığı’nın belirtileri daha iyi bilinen başka hastalıklarda da görülebileceği için, hastalığın teşhisinde gecikme yaşanabilir. Belirtiler aynı ailenin içinde bile geniş ölçüde değişkenlik gösterebilir. Fabry Hastalığı olan bir kişi sadece tek belirti gösterebileceği gibi hepsini de gösterebilir ve belirtiler hafif ile şiddetli arasında değişebilir. Bazı insanlar felç, kalp krizi veya böbrek yetmezliği gibi ciddi sağlık sorunları yaşayana kadar Fabry Hastalığı’na sahip olduklarının bile farkında olmayabilirler. GL-3 birikimi doğumdan önce başlar ve onlarca yıl devam eder. Sonuç olarak, Fabry Hastalığı belirtileri zamanla değişebilir. Nöropatik ağrı (esas olarak elleri ve ayakları etkileyen yanma, karıncalanma hissi) Fabry Hastalığı’nda genellikle çocuklarla ergenlerin doktora başvurmasına neden olan en yaygın belirtidir. Çocuklarda tekrarlayan ateş, çocuklar ile gençlerde sıcak ve soğuk intoleransı, gastrointestinal sorunlar ve deride küçük, koyu kırmızı renkli nokta kümeleri gibi cilt bulguları (anjiyokeratomlar) görülebilir. Yetişkinlikten itibaren, Fabry Hastalığı olan birçok insan bu belirtilere ek olarak ciddi böbrek, kalp veya sinir sistemi rahatsızlıklarına sahip olabilirler.
Bir ailede bir kişinin Fabry Hastalığı varsa, diğer aile üyeleri de (kardeşler, çocuklar, ebeveynler, teyzeler/halalar, amcalar/dayılar ve kuzenler dahil) Fabry Hastalığı’na sahip olabilir. Fabry Hastalığı sadece birinci dereceden akrabaların olduğu çekirdek aileyi değil, aynı zamanda geniş aileyi de etkileyen bir hastalıktır. Kalıtım şekli önemli çünkü Fabry Hastalığı’ndan mustarip birçok hasta uzun yıllar yönetilmeyen belirtiler ve yanlış tanılara dayanmak durumunda kalıyor. Fabry Hastalığı’nın aile içinde izlenmesi, doğru teşhis koyma süresini hızlandırır. Fabry Hastalığı X kromozomuna bağlı bir hastalıktır, yani bozulmuş gen X kromozomunda bulunur. Kromozomlar, vücudunuzun çalışmasına izin veren proteinleri üretmek için kullanılan paketlenmiş genetik bilgidir. İnsanlarda 46 kromozom vardır. Cinsiyet kromozomları veya X ve Y kromozomları olarak adlandırılan ikisi, bir kişinin erkek mi yoksa kadın mı olacağını belirler. Kadınların iki X kromozomu ve erkeklerin X ve Y kromozomu vardır. Kadınlar X kromozomunu hem annelerinden hem de babalarından alırlar. Erkekler X kromozomlarını annelerinden, Y kromozomlarını babalarından alırlar. Fabry Hastalığı ile ilişkili gene GLA geni denir ve X kromozomunda bulunur. Fabry Hastalığı için GLA bozukluğunun miras kalması ihtimali, babadan mı yoksa anneden mi geldiğine bağlıdır. Fabry Hastalığı olan bir kadının her hamilelikte GLA bozukluğunu oğluna veya kızına geçirme şansı yüzde 50'dir yani ikide birdir. Bununla birlikte, Fabry Hastalığı olan bir baba GLA bozukluğunu her zaman kızına geçirecektir. Bunun yanı sıra, bir baba GLA bozukluğunu asla oğluna aktarmayacaktır, çünkü erkek çocuklar X kromozomlarını her zaman annelerinden alır.
Fabry Hastalığı'nı aile içinde izini sürmek için tıbbi anlamda bir aile ağacı oluşturulması, ailedeki kalıtım şekillerini ve Fabry Hastalığı riskini anlamaya yardımcı olur. Fabry Hastalığı genetik bir hastalık olduğundan ve erken teşhis son derece önemli olduğundan, gerekli testleri yaptırmak uygun tedaviye daha erken ulaşılmasını sağlar. Testin sonucunun negatif çıkması belirsizliği ortadan kaldırırken, pozitif bir sonuç çıkması da ilerideki sağlık tercihleri konusunda bilgi sahibi olunmasına olanak tanır.
Teşhis için sadece bir kan testi yeterlidir. Bir kişide veya ailesinden birinde Fabry Hastalığı belirtileri varsa, doktorlar test yaptırılıp yaptırılmayacağına karar verilmesinde yardımcı olabilir. Fabry Hastalığı genetik olduğundan ailenin tıbbi geçmişi bu kararda rol oynayabilir. Bir kişinin Fabry Hastalığı’na sahip olduğundan şüphelenilmesini takiben, kadınlar ve erkeklere göre değişiklik gösteren bir test yapılır. Erkekler için bir kan testi alfa-GAL enzimi seviyesini ölçer. Alfa-GAL enzim testi düşük enzim aktivitesi gösteriyorsa, kişinin Fabry Hastalığı vardır. Kadınlar için ise bir DNA testi gereklidir. Bunun nedeni, alfa-GAL enzim düzeylerinin kadınlarda düşük veya normale yakın olabilmesidir.
Fabry Hastalığı’nın teşhisi çoğu kez gecikir. Fabry Hastalığı’nın teşhis süresi, belirtilerin ilk ortaya çıkışından itibaren 13-17 yıldır. Hastalar, yanlış tanı nedeniyle potansiyel olarak gereksiz tıbbi tedaviler alırken yıllarca acı ve hayal kırıklığı yaşayabilir. Fabry Hastalığı ilerleyicidir; böbrek, kalp ve beyinde ciddi sorunlara yol açacak şekilde zamanla kötüleşebilir. Fabry Hastalığı olan kişiler, zamanla kötüleşebilen, başlıca organ sistemlerinde (örneğin genç yaşta felç) yaşamı tehdit eden hasarlar yaşayabilir. Bu nedenle erken teşhis çok önemlidir. Fabry Hastalığı belirtileri anında fark edilirse, doktorlar daha erken müdahale edebilir ve muhtemelen daha ciddi komplikasyonların ertelenmesine yardımcı olabilir. Fabry Hastalığının yaşamı tehdit eden en ciddi sorunları genellikle kırklı, ellili yaşlarda ortaya çıkar. Ailede Fabry Hastalığı öyküsü varsa, belirti yaşanmıyor olsa bile test yaptırılmalıdır.
GZTR.FD.20.02.0152
Copyright © 2020 Sanofi. Tüm hakları saklıdır