

137- باب سلام الرجل على زوجته والمرأة من محارمه
وعلى أجنبية وأجنبيات لا يخاف الفتنة بهن وسلامهن بهذا الشرط
ERKEĞİN KADINA SELÂM VERMESİ
ERKEĞİN KENDİ HANIMINA,
MAHREMLERİNDEN BİR
KADINA, HAKLARINDA FİTNE KORKUSU
BULUNMAYAN
YABANCI BİR KADINA VEYA KADINLARA
SELÂM VERMESİ VE
BU ŞARTLARLA KADINLARIN DA SELÂM
VERMESİ
Hadisler
865-
عن سهل بن سعد رضي الله عنه قال : كانَتْ فينا امْرَأَةٌ وفي رواية : -
كانَتْ لَنا عَجُوزٌ تأْخُذُ منْ أَُصُولِ السِّلْقَ فتطْرَحُهُ في
القِدْرِ وَتُكَرْكِرُ حَبَّاتٍ منْ شَعِيرٍ ، فإذا صَلَّيْنا الجُمُعَةَ
وانْصَرَفْنَا نُسَلِّمُ عَلَيْها فَتُقدِّمُهُ إليْنَا
رواه البخاري . قوله
« تُكَرْكِرُ » أي
تَطحَنُ .
865.
Sehl İbni Sad radıyallahu
anh şöyle demiştir:
Aramızda bir kadın bir başka
rivayette yaşlı bir kadın vardı. Pazı köklerini alır, onları güvecin
içine koyup pişirir, biraz da arpa öğütürdü. Biz cuma namazını kılıp
döndüğümüz zaman ona selâm verirdik. O da hazırladığı yemeği bize ikram
ederdi.
Buhârî, İstizân 16, Cuma 40;
Hars 21; Etime 17
Açıklamalar
Buhârînin Sahîhinde bir kaç
yerde geçen bu hadisin rivayet lafızları arasında küçük de olsa bazı
farklılıklar vardır. Hadisin ravisi Sehl, cuma günü olunca, adı geçen
kadının yemeğini yiyecekleri için sevinçli olduklarını söyler. Bu hanım
sahâbînin kim olduğu konusunda rivayetlerde bir açıklama
bulunmamaktadır. Yine bir rivayetten öğrendiğimize göre Sehl, yanına
geldiklerinde bu hanıma selâm vererek onun ikramını beklediklerini
tasrih etmektedir. Bu tasrih edilmemiş de olsa, başka türlü olmasının
beklenilemeyeceği açıktır. Çünkü sahâbe-i kirâm evlere nasıl
gireceklerini, hanımlarla karşılaşılınca nasıl davranacaklarını iyi
bilirlerdi. 856 numaralı hadisi açıklarken kadınlara selâm verilmesiyle
ilgili kısa da olsa bilgi vermiştik. Bu konuda az sayılmayacak kadar
farklı görüşlerin olduğunun bilinmesi gerekir. Bunun anlamı şudur: İslâm
âlimleri, Kuran ve Sünnet naslarından hareketle değişik neticelere
varabilirler. Bu neticelerin her biri, bir nassın yorumudur veya
müctehidlerin bir nassa dayalı ictihadıdır. Bunlardan herhangi birinin
doğru, diğerlerinin yanlış olduğu söylenemez. Çünkü her müctehid âlim,
en doğru olanı bulduğu inancındadır. O halde bir müftü, herhangi bir
müctehidin ictihadıyla fetvâ verebilir.
Kadınlara selâm verilmesiyle
ilgili ortaya konulan bütün düşünce ve ictihadları burada saymamız söz
konusu olamaz. Ana hatlarıyla belirtilecek olursa:
* Aralarında mahrem bulunmadıkça
erkekler kadınlara selâm veremez.
* Erkekler kadınlara, kadınlar
erkeklere selâm veremez.
* Kadınlar cemaat halinde iseler,
erkek onlara selâm verir, onlar da bu selâmı alırlar.
* Bir kadına başka kadınlar,
kendi kocası ve mahremleri selâm verebilir.
* İhtiyar ve şehvet hissinden
kesilmiş kadınlara selâm vermek, onların verdikleri selâmları almak
müstehaptır.
* Kadınların erkeğin verdiği
selâmı almaları vâcibdir. Ancak selâmı alırken seslerini
yükseltmezler.
* Bir erkeğe selâm veren kadın
genç yaşta ise, erkek onun selâmına kalben mukabelede bulunur.
* Erkek ve kadın arasındaki hoca
öğrenci ilişkileri, kadın erkek arasındaki genel kurallar içinde
değerlendirilmekle beraber, selâm konusunda şefkat, saygı ve hürmet
esası ön plândadır.
* Erkek veya kadın dilencinin
verdiği selâma mukabelede bulunmak dînî bir mecburiyet değildir. Çünkü,
dilencinin selâmı, selâmdan beklenen sosyal ve yüce gayeden tamamen
mahrumdur.
Hadisten Öğrendiklerimiz
1. Fitne korkusu söz konusu
olmayan hallerde ihtiyar kadınlara selâm vermekte bir sakınca yoktur.
2. Erkeklerin kadınlara selâm
vermesi, kadınların bu selâma mukabelesi, kadınların erkeklere selâmı ve
erkeklerin bu selâma mukabelesi çeşitli hükümlere konu teşkil etmiş
olup, bunlar yukarıda açıklamalar kısmında özetlenmiştir.
866-
وعن أُم هانئ فاخِتَةَ بِنتِ أبي طَالب رضي الله عَنْهَا قَالت :
أتيت النبي صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَوْمَ الفَتْح وَهُو يَغْتسِلُ
وَفاطِمةُ تَسْتُرهُ بِثَوْبٍ فَسَلَّمْتُ
. وذَكَرَت الحديث . رواه مسلم .
866.
Ümmü Hânî Fâhite Binti Ebû Tâlib
radıyallahu anhâ şöyle dedi:
Mekkenin fethi günü Nebî
sallallahu aleyhi ve selleme gelmiştim. Resûl-i Ekrem yıkanıyor,
Fâtıma da elinde bir örtüyle ona perde tutuyordu. Ben selâmımı verdim.
Müslim, Hayz 70-71,
Salâtül-müsâfirîn 81-82. Ayrıca bk. Buhârî, Gusül 21; Salât 4; Tirmizî,
İstizân 34
Ümmü Hânî Fâhite Binti Ebû
Tâlib
Peygamberimizin amcası Ebû
Tâlibin kızı olan Fâhitenin isminin Fâtıma veya Hind olduğu
söylenirse de, meşhur olan Fâhitedir. O, Hz.Alinin kız kardeşidir.
Nakledildiğine göre, Fâhiteyle evlenmek üzere onu babasından Resûl-i
Ekrem ve müşrik olan Hübeyre İbni Amr istemişlerdi. Ebû Tâlib, kızını
Hübeyreye verdi. Sonra Fâhite müslüman olmuş, kocasından ayrılmıştı.
Fâhitenin Mekkenin fethi günü müslüman olduğu da söylenir. Kocası
Hübeyre, İslâmı kabul etmeyerek Necrana kaçtı. Fâhite, Peygamber
Efendimizden hadis rivayet etmiş ve onun rivayetleri Kütüb-i Sitte ve
diğer sahih kitaplarda yer almıştır. Kendisi, kardeşi Hz.Aliden sonra
40 (661) yılında vefat etti.
Allah ondan razı olsun.
Açıklamalar
Bu hadis, gösterilen yerlerde,
bunlar dışındaki bazı kaynaklarda daha detaylı olarak ve çeşitli
farklılıklarla rivayet edilmiştir. Müslimin bir rivayetinde
belirtildiğine göre, Ümmü Hânî gelip kendisine selâm verdiğinde,
Efendimiz:
Bu kadın kimdir?
diye sormuş, o da:
Ben Ebû Tâlibin kızı Ümmü
Hânîyim diye cevap verince, kendisini yıkanmakta olduğu yerden görme
imkânı olmayan Peygamberimiz:
Hoş geldin Ümmü Hânî
dedikten sonra
yıkanmasını tamamlamışlardır. Hayat hikâyesinden bahsederken
açıkladığımız gibi Ümmü Hânî, Efendimizin amcasının kızı ve Hz.Alinin
bacısıdır. Bu hadisten hareketle fakihler, arada perde olmak şartıyla,
bir kimsenin na mahrem akrabasından bir kadının yanında yıkanabileceği
ve erkek yıkanırken kadının ona perde tutabileceği kanaatine
varmışlardır. Yine bu rivayeti esas alarak, yıkanırken veya abdest
alırken konuşmakta veya selâm vermekte bir sakınca olmadığına
hükmedilmiştir.
Bu rivayet 878 numaralı hadis
olarak tekrar gelecektir.
Hadisten Öğrendiklerimiz
1. Yanlış anlaşılma endişesi
yoksa kadının erkeğe selâm vermesi câizdir.
2. Yıkanmakta olan ve abdest alan
kimsenin konuşmasında ve selâm almasında bir sakınca yoktur.
867-
وعن أسماءَ بنتِ يزيد رضي الله عنها قالت :
مر علينا النبي صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم في نِسْوَةٍ فَسَلَّمَ
عَلَيْنَا . رواه أبو
داود ، والترمذي وقال : حديث حسن ، وهذا لفظ أبي داود، و لفظ الترمذي : أن
رسول الله صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم مَرَّ في المْسْجِدِ يوْماً
وعُصْبَةٌ من النِّسَاءِ قُعُود فألوى بِيَدِهِ بالتَّسليمِ .
867.
Esmâ Binti Yezîd radıyallahu
anhâ şöyle dedi:
Kadınlarla birlikte otururken,
Nebî sallallahu aleyhi ve sellem yanımıza uğradı ve bize selâm
verdi.
Ebû Dâvûd, Edeb 137; Tirmizî,
İstzân 9. Ayrıca bk. İbni Mâce, Edeb 14.
Yukarıdaki metin Ebû Dâvûda
aittir; Tirmizînin metni ise şöyledir: Resûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem bir gün mescide uğradı. Kadınlardan oluşan bir
cemaat mescidde oturmaktaydı. Hz. Peygamber onlara eliyle işaret ederek
selâm verdi.
Açıklamalar
Bu hadis, daha önce 856 numara
ile geçmiş ve orada yeterince açıklanmıştı. Orada da ifade edildiği
gibi, herhangi bir fitne korkusu ve yanlış anlaşılmanın söz konusu
olmadığı hallerde kadınların erkeklere, erkeklerin kadınlara selâm verip
almalarında bir sakınca yoktur. Ancak, çeşitli naslardan hareketle
ulemânın bu konudaki farklı düşünce ve kanaatlerine 865 numaralı
hadisin açıklamasında işaret etmiştik.
Hadisten Öğrendiklerimiz
1. Yanlış anlaşılmanın söz konusu
olmadığı hallerde kadın erkeğe, erkek kadına selâm verip alabilirler.
2. Yalnız başına bulunan genç
kadının erkeklere selâm vermesi ve alması, aynı şekilde erkeklerin de
böyle bir kadına selâm verip almaları câiz değildir.
3. Bir erkeğin yalnız başına
bulunan bir genç kadına selâm verip alması mekruhtur.
4. Fitneden emin olunması
halinde, erkeklerden meydana gelen bir topluluğun genç bir kadına selâm
verip almaları câizdir.
5. Kadınlardan oluşan bir cemaate
veya ihtiyar bir kadına erkeklerin selâm vermesi ve onların bu selâmı
almaları câizdir.
6. Bir tek erkeğin, kadınlardan
müteşekkil bir topluluğa selâm vermesi câizdir.