Bazen fibromiyaljiyi “moda teşhisi” veya “yeni hastalık” olarak anılırsınız, ancak gerçek şu ki fibromiyalji yeni olmaktan çok uzaktır. Yol boyunca birden fazla isim değişikliği ve atılan teoriler ile yüzyıllarca bir tarihe sahiptir.
Tıp camiası tarafından her zaman kabul edilmemiş ve kabulü hala evrensel olmasa da, fibromiyalji uzun bir yol kat etti ve mevcut araştırmalar bunun çok gerçek bir fizyolojik hastalık olduğuna dair kanıt sunmaya devam ediyor.
Fibromiyaljinin en sık alıntılanan tarihsel açıklaması, araştırmacılar Fatma İnanıcı ve Muhammed B. Yunus’un 2004 tarihli bir makalesinden gelmektedir. Bu tarih, onların çalışmalarından ve son on yıldaki yeni bilgilerden derlenmiştir.
Başa Dön (1592–1900)
İlk zamanlarda, doktorların bugün tanıdığımız tüm ağrı durumları için ayrı tanımları yoktu. Tanımlar ve terminoloji geniş başladı ve giderek daraldı.
1592’de Fransız doktor Guillaume de Baillou, yaralanmadan kaynaklanmayan kas-iskelet ağrısını tanımlamak için “romatizma” terimini tanıttı. Bu, fibromiyaljinin yanı sıra artrit ve diğer birçok hastalığı içerecek geniş bir terimdi. Sonunda doktorlar, fibromiyalji gibi deformiteye neden olmayan ağrılı durumlar için “kas romatizması” kullanmaya başladılar.
İki yüz yıl sonra, tanımlar hala oldukça belirsizdi. Bununla birlikte, 1815’te İskoç cerrah William Balfour, bağ dokularındaki nodülleri kaydetti ve inflamasyonun hem nodüllerin hem de ağrının arkasında olabileceğini teorileştirdi. Aynı zamanda hassas noktaları tanımlayan ilk kişiydi (daha sonra fibromiyaljiyi teşhis etmek için kullanılacaktı).
Birkaç on yıl sonra, Fransız doktor Francios Valleix, “nevralji” terimini, sinirler boyunca hareket eden hassas noktalardan kaynaklanan ağrıya atıfta bulunduğuna inandığını tanımlamak için kullandı. Günün diğer teorileri, hiperaktif sinir uçlarını veya kasların kendileriyle ilgili sorunları içeriyordu.
1880’de Amerikalı nörolog George William Beard, yaygın ağrının yanı sıra yorgunluk ve psikolojik rahatsızlıkları tanımlamak için nevrasteni ve miyelasteni terimlerini kullandı. Durumun stresten kaynaklandığına inanıyordu.
1900–1975
Daha spesifik terminolojinin yaratılması, 20. yüzyılın başlarında gerçekten patladı. Fibromiyalji benzeri hastalık için farklı isimler şunları içerir:
- miyogelozlar
- kas sertleşmesi
- fibrozit
1904’te İngiliz nörolog Sir William Gowers tarafından ortaya atılan fibrozit, sıkışmış olanıdır. Gowers’ın bahsettiği semptomlar fibromiyalji hastalarına tanıdık gelecektir:
- spontan ağrı
- Basınca duyarlılık
- Tükenmişlik
- uyku bozuklukları
- Soğuğa duyarlılık
- Kas aşırı kullanımı ile semptomların şiddetlenmesi
Bir tedavi olarak, kokain enjeksiyonları önerdi, çünkü kokain daha sonra tıbbi olarak topikal bir anestezik olarak kullanıldı.
Tıbbi olarak “fibro” bağ dokusu anlamına gelir ve “itis” iltihaplanma anlamına gelir. Gowers ismi açıkladıktan kısa bir süre sonra, başka bir araştırmacı, Gowers’ın bu durumdaki iltihaplanma mekanizmaları hakkındaki teorilerinin çoğunu doğrulayan bir çalışma yayınladı. Bu, yerel dilde fibrozit teriminin sağlamlaştırılmasına yardımcı oldu. İronik olarak, bu diğer araştırmanın daha sonra hatalı olduğu bulundu.
1930’larda, hassas/tetik noktalarından yönlendirilen kas ağrısına ilgi arttı ve bu paternlerin tabloları ortaya çıkmaya başladı. Lokal anestezik enjeksiyonları önerilen bir tedavi olmaya devam etti.
Fibrozit o zamanlar nadir görülen bir tanı değildi. 1936 tarihli bir makale, fibrozitin şiddetli kronik romatizmanın en yaygın şekli olduğunu belirtti. Ayrıca, İngiltere’de romatizmal hastalıklar için sigorta vakalarının yüzde 60’ını oluşturduğunu söyledi.
Yine o dönemde kas ağrıları kavramı araştırmalarla kanıtlanmıştır. Ağrı yolları üzerine yapılan bir çalışmada, derin ağrı ve hiperaljeziden (artan bir ağrı tepkisi) bahsedildi ve bu duruma merkezi sinir sisteminin dahil olduğunu öne süren ilk kişi olabilir.
Ek olarak, tetik noktalar ve yansıyan ağrı üzerine bir makale, lokalize ağrı için “miyofasyal ağrı sendromları” terimini ortaya koydu. Araştırmacılar, yaygın fibrozit ağrısının, birden fazla miyofasyal ağrı sendromu vakası olan bir kişiden gelebileceğini öne sürdüler.
İkinci Dünya Savaşı, doktorlar askerlerin özellikle fibrozit olma ihtimalinin yüksek olduğunu fark ettiğinde yeni bir odak getirdi. Enflamasyon veya fiziksel dejenerasyon belirtileri göstermedikleri ve semptomların stres ve depresyonla bağlantılı göründüğü için araştırmacılar bunu “psikojenik romatizma” olarak adlandırdı. 1937’de yapılan bir araştırma, fibrozitin “kronik bir psikonevrotik durum” olduğunu öne sürdü. Böylece, fiziksel ve psikolojik arasında süregelen tartışma doğdu.
Doktorlar tam olarak ne olduğu konusunda anlaşamasalar da fibrozit kabul görmeye devam etti. 1949’da, Arthritis and Allied Conditions adlı saygın bir romatoloji ders kitabında durumla ilgili bir bölüm yayınlandı. Okur, “[T]burada artık böyle bir durumun varlığına dair herhangi bir şüphe olamaz.” Aşağıdakiler de dahil olmak üzere birkaç olası nedenden bahsetti:
- enfeksiyon
- Travmatik veya mesleki
- Hava faktörleri
- psikolojik rahatsızlık
Yine de, açıklamalar, şimdi birkaç çok farklı türde ağrı durumunu içerdiğini kabul ettiğimiz belirsiz karmakarışıklardı. Genellikle yorgunluk, baş ağrısı ve psikolojik sıkıntıları içeriyordu, ancak kötü uykudan söz edilmedi.
Bugün fibromiyalji olarak tanıdığımız şeye gerçekten benzeyen fibrozitin ilk tanımı 1968’de geldi. Araştırmacı Eugene F. Traut’un makalesinde şunlar belirtildi:
- kadın hakimiyeti
- Genelleştirilmiş ağrı ve sertlik
- Tükenmişlik
- baş ağrısı
- Kolit
- Kötü uyku
- “Endişe otu” olmak
- Fizik muayene ile keşfedilen hassas noktalar
- Önemli bir zihin-beden bağlantısı
Genelleştirilmiş ağrının yanı sıra, şu anda karpal tünel sendromu olarak bildiğimiz şey de dahil olmak üzere, yaygın görünen bazı bölgesel ağrıları tanıdı. Modern tanı ölçütlerinden tanıyabileceğiniz “omurga ekseninin çeşitli düzeylerinden” bahsetti: eksenel iskelette (baş, boğaz, göğüs ve omurga kemikleri) ve vücudun dört kadranında ağrı.
Dört yıl sonra, yine de, araştırmacı Hugh A. Smythe, fibrozit hakkında gelecekteki çalışmalar üzerinde geniş kapsamlı bir etkiye sahip olan ve “modern fibromiyaljinin büyükbabası” olarak anılmasına yol açan bir ders kitabı bölümü kaleme aldı. Onu sadece yaygın bir durum olarak tanımlayan ilk kişi olduğuna inanılıyor, böylece onu mifasiyal ağrı sendromundan ayırıyor.
Smythe, tanımına sadece kötü uykuyu dahil etmekle kalmadı, aynı zamanda hastalar için uykunun nasıl olduğunu da açıkladı ve ayrıca evre-3 ve evre-4 uykuda işlev bozukluğu gösteren yayınlanmamış elektroensefalogram (uyku çalışması) bulguları sağladı. Ayrıca, onarıcı olmayan uyku, travma ve duygusal sıkıntının hepsinin yüksek semptomlara yol açabileceğini belirtti.
Sonraki araştırmalar uyku anormalliklerini doğruladı ve uyku yoksunluğunun sağlıklı insanlarda fibromiyalji benzeri semptomlara yol açabileceğini gösterdi.
Smythe daha sonra hassas noktaları daha iyi tanımlayan ve teşhiste kullanımlarını öneren bir çalışmaya dahil oldu. Ayrıca kronik ağrı, rahatsız uyku, sabah tutukluğu ve yorgunluk, durumu teşhis etmeye yardımcı olabilecek semptomlar olarak listelendi.
1976–Günümüz
Araştırmacılar bazı iyi ilerlemeler kaydetmiş olsalar da, hala fibrozitte “itis” olan iltihaplanma kanıtlarını ortaya çıkarmamışlardı. Adı daha sonra fibromiyalji olarak değiştirildi: bağ dokuları anlamına gelen “fibro”, kas anlamına gelen “benim” ve ağrı anlamına gelen “algia”.
Yine de bir sürü soru kaldı. Birincil semptomlar belirsiz ve popülasyonda yaygındı. Doktorlar hala fibromiyaljinin ne olduğunu çözemediler.
Daha sonra, 1981’de Muhammed Yunus’un öncülük ettiği ufuk açıcı bir araştırma çıktı. Ağrı, yorgunluk ve kötü uykunun fibromiyaljili kişilerde sağlıklı kontrol deneklerine göre önemli ölçüde daha yaygın olduğunu doğruladı; ihale noktalarının sayısının önemli ölçüde daha fazla olduğunu; ve diğer birçok semptom da önemli ölçüde daha yaygındı. Bu ek semptomlar şunları içeriyordu:
- subjektif şişme
- Parestezi (anormal sinir duyumları)
- İrritabl bağırsak sendromu (IBS), gerilim tipi baş ağrıları ve migren gibi örtüşen durumlar
Bu makale, fibromiyalji sendromunu resmi olarak belirtmek için yeterince tutarlı bir semptom kümesinin yanı sıra fibromiyaljilileri diğerlerinden ayırt ettiği kanıtlanmış ilk kriterleri oluşturdu.
O zamandan beri çok sayıda araştırma, bu semptomların ve örtüşen koşulların aslında fibromiyalji ile ilişkili olduğunu doğruladı.
Yunus daha sonra IBS, gerilim baş ağrısı ve migren ile birlikte birincil dismenore (ağrılı dönem) dahil olmak üzere birbiriyle örtüşen birkaç durum fikrini pekiştiren araştırmalara öncülük etti. Daha sonra birleştirici özelliğin kas spazmları olduğuna inandı, ancak bu öneri daha sonra merkezi duyarlılaşma teorisine yol açacak.
Bu noktadan bu yana, muazzam miktarda araştırma yayınladık ve ilerleme kaydettik. Hala tüm cevaplara sahip değiliz, ancak vücudumuzda neler olup bittiğine dair çok daha iyi bir anlayış kazandık.
Önemli gelişmeler şunları içerir:
- 1984: Romatoid artritli hastalarda daha yüksek fibromiyalji prevalansını ilişkilendiren ilk çalışma yayınlandı
- 1985: Juvenil fibromiyaljinin ilk kontrollü çalışması yayınlandı
- 1986: Serotonin ve norepinefrini etkileyen ilaçların ilk kez etkili olduğu gösterildi
- 1990: American College of Rheumatology, 18 spesifik hassas noktadan en az 11’inde yaygın ağrı ve hassasiyet için resmi tanı kriterleri belirledi ve böylece dünya çapında araştırma dahil etme kriterlerini standart hale getirdi
- 1991: Doktorların işlevini değerlendirmesi için Fibromiyalji Etki Anketi geliştirildi
- 1992: Düşük büyüme hormonu seviyelerinin keşfi
- 1993: Çalışmalar, merkezi duyarlılaşma ve HPA ekseni (stres regülasyonu) anormalliklerini gösteriyor
- 1994: Beyin omurilik sıvısında yüksek P maddesinin (ağrı habercisi) doğrulanması
- 1995: İlk ABD prevalans çalışması, nüfusun yüzde ikisinde fibromiyaljiyi gösteriyor
- 1995: Beyindeki anormal kan akışı modellerini gösteren ilk SPECT (beyin görüntüleme)
- 1999: Ailelerde neden çalıştığını açıklamak için bir genetik bileşeni gösteren ilk çalışma
- 2000: Kanıtların gözden geçirilmesi, merkezi sensitizasyon sendromları terimini ortaya çıkardı
- 2005: Amerikan Ağrı Derneği, fibromiyalji ağrısını tedavi etmek için ilk kılavuzları yayınladı
- 2007: Lyrica (pregabalin) ABD’de FDA onaylı ilk tedavi oldu (Cymbalta (duloxetine) ve bunu sırasıyla 2008 ve 2009’da Savella (milnacipran) izledi
- 2010: American College of Rheumatology, hassas noktalar yerine anketleri kullanan alternatif tanı kriterleri yayınladı
Araştırma, bu bulguları desteklemenin yanı sıra yeni olası nedensel faktörler ve mekanizmalar önermeye devam etti. Devam eden bazı sorgulama hatları şunları içerir:
-
Fasya İltihabı: Bazı araştırmalar, fibromiyaljinin yaygın ağrısının gerçekten de iltihaplı olabileceğini, ancak fasya adı verilen son derece ince, vücut çapındaki bağ dokusu ağında olduğunu öne sürdü.
-
Kan Damarlarında Ekstra Sinirler: Çokça duyurulan bir çalışma, dolaşım sisteminde ekstra sıcaklık ve ağrıyı algılayan sinirleri gösterir.
-
Küçük lifli nöropati: Ortaya çıkan araştırmalar, belirli özel sinirlerin hasar görebileceğini gösteriyor
-
Bağışıklık Sistemi Anormallikleri: Bazı araştırmalar, bağışıklık sisteminde kronik bağışıklık sistemi aktivasyonu veya otoimmünite veya serotonine olası bir otoimmün reaksiyonu önerebilecek anormal aktivite gösteriyor.
Birkaç araştırmacı da altta yatan mekanizmaları ve en iyi tedavileri belirlemenin anahtarı olduğuna inanarak fibromiyaljinin alt gruplarını oluşturmak için çalışıyor. Her zaman daha fazla tedavi araştırılmaktadır ve ana hedef uzun süredir kan testi veya tarama gibi nesnel tanı araçlarını belirlemek ve kurmak olmuştur.
Fibromiyalji tıp camiasında hala evrensel bir kabul görmemiş olsa da, her zamankinden daha yakın. Araştırmalar bunun hem gerçek hem de fizyolojik olduğunu göstermeye devam ettikçe, bu durum güvenilirlik kazanıyor. Bu, onunla birlikte olanlarımızın anlayış, saygı ve en önemlisi, geleceğimizi geri alabilmemiz için daha iyi tedavi seçenekleri kazanmasına yardımcı olur.
Discussion about this post