Seneca'nın Naturales Quaestiones (Doğa Araştırmaları) metninde şöyle güzel bir bölüm var, burada alıntılamak istiyorum; arkadaşı Lucilius'a yazdığı metnin 3.kitabının önsözünde Seneca şöyle öğütlüyor:
.... evreni çepeçevre gözlemlemeye, ondaki gizli nedenleri açığa çıkarıp başkalarına aktarmaya karar veren ve ancak şimdi kendisini oluşturan temelleri değerlendirebilen bir yaşlı olarak bu işin büyüklüğünün farkındayım. Ne zaman inceleyeceğim bu kadar çok unsuru, ne zaman bir araya getireceğim bu kadar dağılmış unsuru, ne zaman kavrayacağım bu kadar saklı unsuru? Yaşlılık ardımdan geliyor ve yıllarımı faydasız amaçlarla tükettiğim için beni suçluyor. O halde çaba sarf edelim ve sıkı çalışmamız kötü harcanmış olan zamanımızın kayıplarını telafi etsin.
[2] Gece gündüze eklensin, işler kısa kesilsin, artık sahibinden çok uzakta olan aile malvarlığıyla ilgili kaygı güdülmesin, zihin tümüyle kendi başına bırakılsın ve insan en azından bizzat kaçışın o içtepisinde kendisini tefekkür etmeye yönelebilsin! Bunu yapacak, kendisiyle başbaşa kalacak ve her gün geçen kısa zamanın hesabını tutacaktır. Kaybedilen zaman mevcut yaşam süresinin dikkatli kullanılmasıyla telafi edilir. Pişmanlıktan erdeme en güvenli geçiş de budur.
... Daha geç yola çıkanlar, süratleriyle gecikmeyi hesap ederler ya, biz de acele edelim o halde, yaşlılığı bir bahane olarak kullanmadan, kuşkusuz büyük fakat belki de üstesinden gelinemez olan bir görevi üstlenelim. Zihnimiz başlanan işin büyüklüğünü görüp yaşamın değil de, işin ne kadar fazlasının kaldığını anladıkça yücelir. [3.kitap, önsöz] [1]
Seneca'nın bu öğüdünü can kulağıyla dinlemiş ve hayatının amacı yapmış yegane insanlardan birisi (tanık olduğum kadarıyla) Muazzez İlmiye Çığ hanımefendidir, kendisi (yanlışım varsa düzeltin) 99 yaşına girmiş olmasına rağmen çalışmalarını, konferanslarını ve bilumum işlerine devam etmektedir. Herhalde sorsanız ölmekten korkuyor musunuz diye vereceği cevap çalışmalarım yarım kalacak diye korkuyorum olurdu (bu benim fikrim tabii!).