2016 yılı genelde iyi anılacak bir yıl gibi geçmedi. 2017 için de işaretler iyimser değil. Ama biz gene de herkese iyi bir yıl dileyelim. Belki bu defa dilekler tutar!
Beşiktaş ve Kayseri katliamlarına bulaşmadan bu hafta Türkiye İstatistik Kurumu'nun milli geliri hormonlayabilmek adına bildiğimiz tüm ekonomik göstergeleri ve bunların arasındaki iç tutarlılıkları berhava eden skandalına değinmek istiyordum. Ama Rus Büyükelçisinin ölümüyle sonuçlanan Ankara'daki dün akşamki suikast bütün planlarımı gene altüst etti.
Üçüncü "Milliyetçi Cephe", AKP'nin yeni rejiminin anayasasını hazırlıyor. 1970'lerde Demirel Başbakanlığında AP-MHP ve MSP arasında kurulan iki "Milliyetçi Cephe" koalisyonu böylesine büyük bir iddiaya sahip değildi.
Bugün farklı konularda bazı sorulara yanıt aramaya, bazı saptamalar yapmaya çalışalım. Böylece belki de yoğun gündemin çeşitli başlıklarına değinme fırsatı elde etmiş oluruz.
Zeka ile İnat Bağdaşır mı?
Siyasetin gündemi hiç soğumuyor. Bu arada ekonomi gündemi de ısınıyor.
Ya da çocuk istismarları patlama yaparken, istismarcıları kurtarmak... Çocuk istismarını yaygınlaştırmaya aday olan AKP düzenlemesi mutemelen bugün veya yarın yeniden Meclis gündemine getirilecek. Geçici bir düzenleme gibi gözükse de, eğer yasalaşırsa, tıpkı "vergi afları/barışları" gibi bünyeyi ele geçirici ve süreklilik kazanıcı bir yapı kuracaktır kendine.
Başlıktaki soruyu iki bölümde anlamak gerekir: Şimdiye kadar ne yapabilirdi (ve yapmadı), bundan sonra ne yapabilir. Sorunun ikinci bölümü de, başkanlık rejimi konusundaki son çelişkili açıklamalardan sonra, belki "neden yapamayacak?" gibi bir bağlantıyla birlikte de ele alınabilirdi.
Julius Sezar'ın, İtalya'nın kuzeyindeki Rubicon nehrini M.Ö. 49'da ordusuyla geçtiğinde "alea iacta est" yani "kaderin zarları atıldı" dediği rivayet edilir. Rubicon nehrini askeri birliklerle geçme yasağını çiğneyen Galya Fatihi Sezar, artık ya diktatörlüğünü ilan etmeye giden sürece tam gövde girecek ya da bu süreçte tasfiye olacaktı. Geriye dönüşü yoktu.
RTE'nin ve AKP'nin acelesi vardı. Ya hızlanacaklar ya da yeni rejim inşasının tökezlemesine tanık olacaklardı. Başarısız bir darbe girişimi kadar arzuladıkları başka birşey yoktu. Bunu Ergenekon/Balyoz sahte davası ve 2007 e-muhtırası ile deneyimlemişler ve bu sayede epey yol almışlardı. Dolayısıyla 15 Temmuz ilaç gibi gerekliydi. Şimdi koşar adım gitmek için tüm koşullar birleşmiş durumda.
Son başbakan Binali Yıldırım, AKP 25. Değerlendirme ve İstişare Toplantısı'nda ve TRT, NTV, CNN Türk, Habertürk, Kanal 24, A Haber ortak yayınında (ortaklığa bakar mısınız!) hiddetli açıklamalar yaptı. Hiddetin nedeni, AKP cenahının, Hilmi Özkök'ün TBMM Darbe Araştırma Komisyonuna verdiği ifadeden rahatsız olması.
Muhalefet derken, bu yazıda Meclis içi muhalefet kastediliyor.* Bunlar içinde de özellikle anamuhalefet. Çünkü diğer iki muhalefetin muhalefet işlevi iyice daralmış durumda.
Başlıktaki çarpıcı önerme değerli İslam ve Türk sanat ve mimarlık tarihçimiz Prof. Doğan Kuban'a ait. Ülkede mekan kullanımını yeniden düzenlemeyi önermek, kuşkusuz çok iddialı bir iş. Yapılabilirliği zaman ilerledikçe ve nüfus İstanbul'a ve kıyılara yığıldıkça zorlaşan, ama aynı ölçüde de haklılığı giderek büyüyen bir önerme bu.
Başlıktaki niteleme TBMM çalışanlarına ait. 2014'ten itibaren milletvekillerinin çalışma ve halkla ilişkiler ofislerinin taşındığı yeni Halkla İlişkiler Binası için uydurulmuş ince bir alaya alma biçimi.
Tıkırında olmadığı açık. Moody's'in not indirimi bunu bir kez daha teyit etti. Bir diğer uluslararası derecelendirme kuruluşu olan Standard and Poors'un daha önceden Türkiye'yi "yatırım yapılabilir ülke" eşiğinin altına indirmesinin üzerine eklenince bizim hükümet yetkilileri ve başlarındaki RTE küplere binmiş görünüyor.
Türkiye’nin kuruluş dönemiyle sorunu olan akımların başını çeken siyasal İslamcılar, AKP döneminde frenleri boşalınca bu dönemi parantez içine almayı marifet saymaya başladılar. Sözüm ona bu dönem Türk-İslam kültürel devamlılığında bir kırılmayı ve sapmayı temsil etmektedir ve bu dönemle ne kadar çabuk hesaplaşılır ve etkileri ne kadar çabuk silinirse toplumun önü o kadar açılır!
12 Eylül 1980 Darbesi’nin 36. yılındayız; AKP iktidarının ise 14.yılında… Demek ki Eylül darbesinden sonra geçen sürenin yüzde 40’ı AKP yılları olarak yaşandı. Bu oran giderek yükselecek görünüyor. Tam da 12 Eylül darbecilerinin öngörülerine uygun bir biçimde.
Neydi 12 Eylül darbecilerinin ve arkasındaki hegemon gücün derdi?
Karaburun Bilim Kongresi’nin 11 incisi 31 Ağustos-4 Eylül 2016 tarihleri arasında geleneksel mekânı olan Karaburun’da toplandı. Bu Kongrenin “Faşizm” başlıklı ve benim dışımda Korkut Boratav, Ertuğrul Mavioğlu ve Sezai Berber’in katıldığı 4 Eylül’deki kapanış oturumuna “Kapitalizm, Demokrasi ve AKP” başlıklı bildiriyle katıldım.
Öncelikle kime boyun eğmemek?
Toplumu kendi gereksinimleri doğrultusunda sürekli olarak metamorfoza uğratan sisteme yani kapitalizme boyun eğmemek… Toplum eğer bu kavrayış düzeyine gelmişse, sistemin bütün diğer tezahürlerine zaten boyun eğmeyecektir.
16 Ağustos’taki son yazımızdan bu yana geçen bir haftada neler olmadı ki?
18 Ağustos: Elazığ, Bitlis ve Van’da, 10’u güvenlik güçlerinden 12 kayıpla sonuçlanan PKK saldırıları.
18 Ağustos’ta N. Kurtulmuş: “Başımıza gelen birçok şey Suriye politikasının bir sonucu”.
İktidar coştukça coşuyor. Ekonomi alanındaki cüreti ve iştahı da sınır tanımıyor. Olayın, ekonomi alanını dahi aşan muhtelif boyutları var. Gerçi 7 Haziran 2016 tarihli yazımızda çerçeveyi çizmiştik; şimdi yeni tasarı için hangi eklemeler yapılabilir ona bakalım.
Yönetim ilkeleri öğrenilir. Okulunda veya yaşamın içinde veya daha iyisi ikisini birleştirerek. Kapitalist sistemde aile şirketlerinin irileri, profesyonel yönetime olan gereksinimlerini uzun denemeler sonunda öğrendiler. Diğerlerinin önemli bir bölümü hala öğrenme sürecini tamamlayamadılar belki ama büyüme patikasına girenler öğrenme sürecini daha hızlı katediyorlar.
İlk günden yapılması gereken yapılamadı. Ülkenin sürüklendiği İslami hizipler arası (ve emperyalizmin de sahne aldığı) şiddet sarmalının asıl siyasi sorumlusu olan iktidar suçlu ve sorumlu ilan edilemedi. Şimdi RTE ve diğerlerinin itirafları üzerinden yeni bir fırsat doğuyor. Bu fırsat yakalanabilecek mi, yoksa “yapıcı muhalefet” ürkekliği içinde gene harcanacak mı?
Yazılarımın başlıklarını artık RTE atıyor. İki hafta önceki “Darbe girişimi Allah’ın lütfu” veciz ifadesinden, 30 Temmuz 2016’da terennüm ettiği “Ciddi manada yanılgıya düşmüşüz; Allah bizi affetsin” başlığına geldik. Bu dava “Divan”a kalır mı bilmeyiz, ama yaptıklarının hesabını fani dünyada vermesini yeğleriz.
Bir ülke ve toplum düşünün. Orta-Yakın Doğu’nun aşiretlere, İslami mezheplere dayalı ülkeler denizinde daha 20. Yüzyılın ilk çeyreğinden başlayarak dine/mezheplere ve etnik kimliklere dayanmayan bir ulus-devlet kurmuş ve bunu meşruti monarşiden cumhuriyet rejimine radikal bir geçiş temelinde gerçekleştirmiş.
Başlıktaki tespit Tayyip Erdoğan’a ait. Dolayısıyla önemli görülmeli. Gerçi bunu, "YAŞ sırasında orduda önemli temizlik yapacaktık, şimdi daha kapsamlı yapacağız" bağlamında söylüyor ama şimdi artık yüksek yargı, üniversiteler dâhil bütün kurumlara teşmil edildiğini biliyoruz.
13 Haziran 2016’da “ekonomide devrim paketi” olarak pazarlanan taslak paket (bk. 21 Haziran tarihli “Karanlık yüze turkuaz paket” yazımız), Temmuz başında kapsamı genişleyip somutlaşarak “Ekonomik Müjdeler Paketi”ne dönüşmüş olarak yeniden karşımızda.
Rejimin ayar vericisi her gün ekranlarda. Buna mecbur. Bu kadar falsosu, bu kadar ileri-geri hareketi olan bir siyaseti iktidarda tutmanın başka yolu yok.
Brexit üzerine ilk notlarımı satırbaşları halinde geçen Cuma günü yani “çıkış” haberinin duyulduğu gün yapmaya başlamıştım. Aşağıdaki saptamalarım esas olarak onların açılmasından oluşuyor. Ama öncelikle, İngiltere’nin AB içinde kalması veya kalmamasının benim için bir tercih sorunu olmadığını belirteyim.
Karanlık yüz her yerden kendini gösteriyor. İktidarın ve kurduğu karanlık rejimin yüzü değil sadece görünen. Sokak aralarında günlük yaşamın bir parçası olarak gezinmeye başlayan sıradan faşizmin yüzü de her yerden sırıtmaya başlıyor. Kışkırtıldıkça, hoşgörüldükçe, sırtı sıvazlandıkça meydanı daha da boş buluyor.
Kapitalizmde sınıf bilincine ulaşma bakımından emek ve sermaye açısından bir ters simetri durumu vardır. Sermaye kesiminin temsilcileri, sınıf bilincini öğrenmek için herhangi bir özel eğitim seminerine ihtiyaç duymaz; eğer bunu aile çevresinden öğrenmemişse (yani zaten bu sınıf içine doğmamışsa), sermaye-hâkim sistem bütün araçlarıyla bunu zaten sağlar.
Başlangıç sorusu şudur: Kıdem tazminatı fonunu (KTF) iktidar ve sermaye neden bu kadar büyük arzuyla isterler?
Sermaye açısından bu sorunun yanıtı basit gibidir: Kıdem tazminatı yükünü azaltmak ve zamana dengeli yaymak. İktidar açısından da basit gibidir: Sermayenin iktidarı olduğuna göre, bu yıllanmış talebi yerine getirmekten daha doğal ne olabilir?
Ortaçağ'da devletlerarası (hatta prenslikler/ beylikler arası) bağımlılık ilişkilerinin araçlarından biri de tâbi devletin/ beyliğin hükümdar ailesinden bazı fertlerin güçlü devletin gözetimine veya tutsaklığına alınmasıydı.
Hep dikkatimi çekmiştir: Türkiye, ekonomik ve demografik göstergeler bakımından dünya sıralamasında çoğunlukla bir yüzde 1'ler ülkesidir. Bakmayın siz ekonomik büyüklük (MG) bakımından ilk 20 ülke arasında 18. sırada yer almasına, Türkiye MG'i dünya toplam gelirinin yüzde 1'i civarında kalmıştır hep. Bilmem kaç küsurat yukarıda veya aşağıda. Ama hiç yüzde 2 olmaz, yüzde yarıma da düşmez.
Meclis başkanının, laiklik kavramını içermeyen, hatta dine göre tanımlanan bir "dini anayasa" tarif etmesi, toplumun laikliği içselleştirmiş kesimlerini ayağa kaldırdı. İktidar kanadından taktiksel geri adımlar gecikmedi.
Entellektüel kapasitesi sınırlı ama gericilik kapasitesi sınırsız bir avuç radikal İslamcı, uygun iç ve dış koşullar eşliğinde, merkez sağ seçmeni de arkasına alarak, Cumhuriyeti ele geçirme ve dinci bir rejime dönüştürme misyonlarında bir hayli mesafe aldılar.
23 Nisan Cumartesi günü arabayla yol alırken, bir haber radyosunu açtığım sırada, RTE Saray'da ağırladığı 23 Nisan çocuklarına "sorusu olan var mı" diye soruyordu. Tahminen 10-12 yaşlarında olan bir erkek çocuk, biraz çekinerek de olsa 'Fabrikaların, santrallerin bacalarının çevreyi kirletmesine karşı bir önlem almayı düşünüyor musunuz' diye korkusuzca bir soru yöneltti.
"Eyleme geçmiş cehalet kadar ürkütücü birşey yoktur" diyordu Bertold Brecht.
Bu bize Kahramanmaraş'ı, Çorum'u, Sivas'ı tarif eder. Ama bunlarla sınırlı değildir; Türkiye'de cehaletin şahlandığı ve içerden-dışardan kolayca manipuüle edildiği örnekler çoktur ve Osmanlı'yı da katarsanız saymakla bitmez.
Peki bundan daha ürkütücü olan nedir? Cehaletin iktidar olmasıdır.
CHP üzerine daha az yazmak istiyorum. Ama olaylar zorluyor. Umarım bundan sonra daha az gerek duyarım. Türkiye uçurumun kenarını da aşarak uçurumun ilk kademesine düşmüş (İslamcı faşizmin ilk evresine geçmiş) olmasa belki bu gereklilikler doğmayacaktı.
Geçen günlerde mevcut politikalarda "çubuğu tersine bükme" bağlamında CHP'nin açıkladığı dört politika önerisinden biri de "dış politikada 180 derece dönüş" idi. Bunun AKP iktidarı altında olamayacağı ayrı bir konu. Ama başka bir iktidar, örneğin CHP iktidarı altında dahi olamayacağını CHP yönetimine anlatabilecek bir uzman acaba ortalıklarda yok mu?
İktidarın içte ve dışta sürdürdüğü politikalar ülkeyi Cumhuriyet tarihinin en kontrolsüz tehditleriyle karşı karşıya getirdi. Neydi bu politikalar?
Yanlış meydan okumanın ilki 2011 seçimlerinden hemen sonraydı: "Tutuklu milletvekilleri serbest bırakılana kadar yemin etmeyeceğiz." Eyleme kendisinin belirleyebileceği bir zaman sınırı koymaksızın tamamen karşı tarafın inisiyatifine teslim olarak ve üstelik yanlış yığınakla harekete geçerek (yani militanlık ölçütüne göre seçilmemiş milletvekilleri heyetiyle böyle bir meydan okumaya girişerek),
Bildik korolar yeniden sahnede: "Terörü şiddetle lanetliyoruz". İktidar sorumluluğunu paylaşmayanların bile bu kadarıyla yetinmesi artık hoş görülemez. Peki ya iktidardakilerin?
Başlık "malumun ilanı" gibi gözükebilir. Kapitalist sistem zaten doğası gereği bir emek hırsızlığı değil midir? Emek sömürüsü birincil bölüşüm ilişkileri düzeyinde başlayıp bitiyor olsaydı, "malumun ilanı" yaklaşımı haklı olabilirdi. Ama kapitalist sömürü düzeneği bunun ötesinde, ikincil bölüşüm ilişkileriyle birlikte çevrimini tamamlamakta.
Basite indirgeyelim: Emek-sermaye arasında birincil bölüşüm ilişkileri çevrimi (bireysel veya toplu sözleşmelere dayalı olarak veya sözleşmesiz/iğreti veyahut tamamen orman yasaları işletilerek) tamamlandıktan sonra, sermayedar ve emekçinin eline geçen diyelim nakdî tutarlar vergiye tâbi olacaktır.
RTE'nin 28 Ocak perşembe günü ATO Congresium'da yandaş derneklerin "Türkiye Anayasa Platformu"nun düzenlediği toplantıda "Bugüne kadar kurulan anayasaların hepsi ithaldir. Şimdi yerliye ve milliye dönüyoruz". (...) "Mevcut anayasa yıllar içinde yapılan tüm tadilatlara rağmen hala 1960 ve 1980 darbelerinin ruhunu yaşatıyor, millete karşı güvensizliğin eseridir" diye konuşuyor.
Bugün yani 9 Şubat 2016 tarihi itibariyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne avukatım Sn. Başak Aydın Tantürkü'nün temsilciliğiyle başvurdum. Daha önce böyle bir başvuru hazırlığı içinde olacağımı burada duyurmuştum. Konuyu anımsatayım.
İlkönce kestirmeden ve tersten bir yanıt: Silahlı kuvvetlerin desteğini almadan yerleşmez veya tam yerleşemez. Peki bugünkü otokrasi heveslileri bu desteği alıyorlar mı? Bir süredir evet. İki nedenle: (i) Sindirme operasyonunun etkileri sürdüğü için; (ii) İç ve dış savaş ortamında sivil-asker işbirliği sağlandığı için. Ama destek/işbirliği nereye kadar sürebilir?
Konuya en son 20 Ekim 2015'te "Emeğin Durumu" yazımda değinmiştim. Asgari ücreti vergi dışı bırakarak (teknik olarak, asgari geçim indirimini asgari ücret düzeyine çıkararak) net asgari ücrette önemli bir artış yapmanın artık mümkün olmadığını söylemiştim.
Faşizm bir kara deliktir, kendi etki alanındaki cisimlerin hepsini yutmak ister. Çekim gücüne direnen istisnalara izin vermez. Yapamazsa, kendisi olamaz. Çünkü bütünü kontrol edemezse, yani otoritesini eksiksiz kuramazsa, giderek totaliter olamazsa, toplumu istediği kıvama dönüştüremez, böylece kendini hızla tüketmeye başlar.
Bu hafta sonu CHP'nin 35. Olağan Kurultayı toplanıyor. Toplantı öncesinde CHP Genel Başkanından başlayarak bir "yeniden yapılanma" ve "değişim" söylemidir gidiyor. Buna gerçekten gereksinim olduğunu düşünebilecek farklı çevrelerden çok sayıda insan bulabilirsiniz.
Bugünlerde AKP Türkiye'nin gündemini Anayasa ve Meclis İçtüzüğü değişiklerine kilitlemiş durumda. Buralarda ne yapmak istediği kimsenin meçhulü değil; 24. yasama dönemi deneyimlerine bakmak yeter de artar. Bu arada ülke ve bölge kaynıyor ama muhalefet iktidarın peşinden sürüklenmekten başka birşey yap(a)mıyor.