Yaşlı adam evinin yakınlarında ki tepede çukur kazıyordu. Toprak çok sertti bu yüzden işi hiç kolay değildi. Saatlerdir kazmasına rağmen en derin yer ancak dizlerinin hizasındaydı. Ter içinde soluk soluğa kalmıştı. Çukurdan çıkmadan kenara oturdu. Biri onu izliyordu. Hissetmişti. Sağ yanını gören biri. Yerinden yavaşça kalktı ve sol yanını çevirdi. İzleyenden tiz bir feryat geldi ve arkasına gizlendiği kuru çalılar çatırdadı. “Bir çocuk,” diye düşündü, ses bir çocuğa aitti, çok şaşırdı. Hangi çocuk buraya yaklaşmaya cesaret edebilirdi. Neyse ki korkunç bir şekilde yanmış sol tarafı görevini yapmış, ona yaklaşılmasını engellemişti. Sol tarafında yanağı, göz kapağı, kulağı, saçları yoktu. Buruşan deri yüzünden dişleri açıktaydı, bu da sanki sırıtıyormuş ifadesi veriyordu ona. Açıkta kalan göz çukurunda ki büyük beyaz top kendi kendine dönüyordu. Elmacık kemiği üzerindeki deri tamamen tahrip olduğundan kemik doku açıkta kalmıştı. Kalktığı yere yeniden çöken yaşlı adam iki eliyle tuttuğu küreğin sapına göğsünü yasladı. Çukuru henüz istediği derinliğe ulaşmamıştı. Yeniden kazmaya başlayacaktı ki çalılar yeniden hışırdadı, hala oradaydı. “Oysa şimdiye kadar köye varmış olmalıydı,” diye düşündü. “Demek ki yeterince korkmamış.” Bekledi yaşlı adam, kulağı çalılıklarda bekledi bir süre. Bir yere gittiği yoktu, çalılıklarda durmuş onu izlemeye devam ediyordu. Sesini yükselterek “Bu çukuru neden kazıyorum biliyor musun?” dedi. Karşıdan bir cevap alamadı. “Belki bana bir iyilik yapabilirsin, karşılığında sana para veririm. Tek yapman gereken cesedimin üstünü bu toprakla kapatmak.” Yaşlı adam sözlerini bitirip bekledi. Çocuk saklandığı yerden çıkıp, yaşlı adama doğru yavaş yavaş yürümeye başladı. Yaşlı adam bunu hiç beklemiyordu, sağ yanı çocuğa dönüktü, onu ürkütmemek için hiç hareket etmedi. Sekiz dokuz yaşında ya vardı ya yoktu; düşündüğünden daha küçüktü bu çocuk, yanına kadar gelip oturdu. İkisi de konuşmadan gözlerini çukura dikip beklediler bir süre. Bu sessiz ayin yaşlı adamın sesiyle bozuldu,“Çok cesursun çocuk. Hiç kimse hele de bir çocuk bana bu kadar yaklaşmaya cesaret edemedi,” dedi. Çocuk hâlâ çukura bakıyordu. “ Yüzünden dolayı mı? Ben insanları dış görünüşleriyle değerlendirmem,” dedi. Yaşlı adam yeniden şaşırmıştı, bu küçük çocuk yaşından beklenmeyecek bir bilgelikle konuşuyordu.
-Bu yaşta bunu nasıl öğrendin?
-Yetimhane müdiremizden.
-Bilge biri olmalı müdireniz.
-Hayır, öyle değil. Kendisi çok güzel bir kadın, eğer insanların dışı ve içi bir olsaydı onun bir melek olması gerekirdi. Ama korkunç biri o, bir canavar.
Yaşlı adam şehirde bir yetimhane olduğunu duymuştu. Bu çocuk oradan kaçmış olmalıydı. Bu da buraya kadar gelme cesaretini açıklıyordu. Bu civarda yaşayan hiç kimse, hele de bir çocuk bu araziye yaklaşmazdı. Buralarda ana babalar çocuklarını onunla korkuturlardı. “Uslu ol! Yoksa seni canavara veririm.” Yaşlı adam canavardı ve burası da canavara aitti. Çocuk içi canavar olandan kaçarken dışı canavar olana sığınmıştı. “İnsanların dışı ve içi bir olsaydı…” dedi ve sustu yaşlı adam. Çocuk gözlerini çukurdan kaldırıp yaşlı adama baktı, sözünü tamamlamasını bekliyordu merakla. Yaşlı adam yeniden konuşmaya başlamadan önce biraz düşündü, diliyle kuruyan dudaklarını ıslattı, derin bir nefes alıp anlatmaya başladı.
-Yaradılışla ilgili bir hikâyede, kimse var olmadan önce iki varlık varmış. Bunlardan biri sonsuz iyi Ülgen, diğeri ise kötülükle dolu Erlik. Bazıları onların kardeş olduklarını söyler. Günün birinde Ülgen evreni ve bizim yaşadığımız dünyayı yaratır. Sıra insanı yaratmaya geldiğinde vücudunu topraktan, kemiklerini de taştan yaratır, bir kadın ve bir erkek. Sıra onlara nasıl ruh vereceğini bulmaya gelmiştir, bunu bulmak için onları toprağın üzerine bırakıp gider. Onun gitmesini fırsat bilen Erlik elindeki boruyu kırıp insanın arkasından içine salar ve üfler. Cansız vücutlar can bulur. Erlikse kaybolur. Ülgen geri döndüğünde insanların artık ruhları olduğunu görür. Ama çok pis kokuyorlardır ve kötü ruhludurlar. Ülgen bu insanları mahvedip yenilerini yaratmayı düşünür. Ancak artık olan olmuştur, o da bu kötü kokan insanların içini dışına, dışını içine çevirerek meseleyi çözer. O nedenle insanın alacası içindedir, dışı ise aldatıcıdır derler.
Çocuk ilgiyle dinlediği hikâyede aklına takılan ilk soruyu sordu yaşlı adama.
-Yani tüm insanlar özünde kötü mü o zaman?
Yaşlı adam biraz düşündükten sonra cevap verdi.
-Sanırım bazılarımız iyiliğin tanımını biliyor ve içimizdeki kötülüğe sırtımızı dönerek onun yolundan gitmeyi seçiyoruz. Sınavımız bu, Ülgen bunu amaçladı belki de “Kim ki içindeki kötülüğe rağmen doğru yolu seçerse sınavı geçecek.” Ama evet, insanın özü pis ve kötü kokulu bence.
Çocuk bir an irkildi.
-Ben o pis kokuyu biliyorum; bizim müdirenin yardımcısı olan adam, Kagır… O her gece bizlerden birini…
Çocuk titremeye başlamıştı, sözünü tamamlayamadı. Yaşlı adam onu teselli etmek için sarılmak istedi, cesaret edemedi. Çocuk biraz sakinleşince, yaşlı adama sordu,
-Ölmek insanın canını yakar mı? Ölümden sonra ne var?
-Bilmiyorum çocuk. Bunu bilen var mı onu da bilmiyorum. Bu merak senin için çok erken değil mi?
Çocuk yaşlı adamın koluna yapıştı,
-Beni de götür. Lütfen, bu çukuru biraz büyütürsek ikimiz de sığarız.
Yaşlı adam bugün daha ne kadar şaşıracaktı.
-Ama o zaman üstümüze toprağı atacak birini daha bulmamız gerekir.
İkisi de çukura bakarak sustular. Çocuğun midesinden gelen ses bu sessizliği bozdu. Yaşlı adam “Çok uzun bir yol gelmişsin ve sanırım günlerdir doğru dürüst bir şey yememişsindir. Bende acıktım. Çok umutlanma, bir daha yemek yiyeceğimi düşünmediğimden evde pek bir şey yok. Hadi gidip elde olanlarla karnımızı doyurmaya bakalım,” dedi. Çocuk hala çukura bakıyordu “Ya çukur, çukur ne olacak?” dedi. Yaşlı adam bir iç çekti ve “Sanırım çukurun biraz beklemesi gerekecek çocuk. Uzun zamandır kendi sesimi bu kadar çok duymamıştım. Benim durumumda konuşmak o kadar da kolay değil, yoruldum,” dedi.
Birlikte yaşlı adamın evine gittiler. Şaşırma sırası çocuktaydı,
-Ne kadar çok kitap var. Bunların hepsini okudun mu? dedi.
-Hemen hemen hepsini, dedi yaşlı adam.
-Keşke bende okuyabilseydim.
– Bu çok zaman ister çocuk. Çukuru düşündüğümüzden çok bekletmemiz gerekebilir.
-O zaman bir an önce başlamak istiyorum. Hangisinden başlamalıyım.
Yaşlı adam bir süre kitapları inceledi ve bir kitabı seçip çocuğa uzattı: “Küçük Kara Balık” Sonra da yiyecek bir şeyler hazırlamak için yanından ayrıldı. Geri döndüğünde çocuk kucağında kitap, uyuya kalmıştı. Çocuğun üstünü örterken kendi kendine söylendi, “Tanrı hayatının ikinci perdesini de oynaman gerektiğini düşünüyor yaşlı adam ve perdeyi kendisinin kapatması konusunda da ısrarlı. Üstelik bu kez sahnede yalnız olmayacaksın. İkinci sahneyi çocukla paylaşacaksın.”