Vietnam Savaşı sonrası bu alanda artan araştırmalar belirti ve bulguların tek spektrum içinde toplanabileceğini göstermiştir. Böylece ilk kez 1980 yılında savaş stres reaksiyonları “travma sonrası stres bozukluğu” başlığı altında DSM-III içerisinde yer almıştır. Travma sonrası stres bozukluğu sadece savaşla ilgili durumları tanımlamamış; ayrım yapmadan psikolojik travma odaklı genel bir durumu tanımlamıştır. Daha sonra DSM III-R (1987), DSM-IV (1996), DSM IVTR (2004)’te de yer almıştır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu, DSM-IV’te, gerçek bir ölüm ya da ölüm tehdidi, ağır yaralanma, bireyin fiziksel bütünlüğünü tehdit eden bir durumla karşılaşması, böyle bir duruma tanık olma gibi ağır travmatik olaylardan sonra ortaya çıkabilen, özgül semptomlarla kendini gösteren bir tablo olarak tanımlanmaktadır.
Semptomlar üç aydan kısa sürdüğünde ‘akut’, daha uzun sürerse ‘kronik’ travma sonrası stres bozukluğu adı verilir. Klinik açıdan önemli bir özellik de travmatik yaşantıdan 6 aydan uzun bir süre sonra ortaya çıkan tiplerdir. Bunlara, ‘gecikmeli başlangıçlı’ adı verilmektedir.
DSM-IV’te travma sonrası stres bozukluğu, anksiyete bozuklukları içerisinde değerlendirilmiştir. DSM-V’te ise travma ve stresörlerle ilişkili bozukluklar bölümü içinde akut stres bozukluğu ve uyum bozukluğu ile birlikte yer almıştır.
Epidemiyolojik ve klinik çalışmalar travma sonrası stres bozukluğu olgularına yaşam boyu %60-80 oranında en az bir psikiyatrik bozukluğun eşlik ettiğini göstermektedir. En sık rastlanan eş zamanlı tanılar alkol ve madde kötüye kullanımı ya da bağımlılığı, majör depresyon, basit fobi ve sosyal fobidir.
Travma sonrası stres bozukluğunun etiyolojisinde birden fazla etmenin yer aldığı düşünülmektedir. Stresör, temel ortaya çıkarıcı etken olmakla birlikte, aynı travmatik olayı yaşayan herkeste Travma Sonrası Stres Bozukluğu ortaya çıkmamaktadır. Stres kaynağının hasta için öznel anlamının önemi üzerinde giderek birleşilmektedir. Çeşitli etnik-kültürel, psikolojik, biyolojik, ailesel ve sosyal etkenlerin bozukluğun patogenezinde yeri vardır. 15 yaşından önce psikolojik travma yaşamış olma, sosyal desteğin yetersiz olması, psikiyatrik hastalığa yatkınlık, özellikle anksiyete bozukluğu ve majör depresyon gibi hastalıklar geçirmiş olma, 10 yaşına gelmeden aileden ayrılmış olma, yatkınlığı gösteren faktörler olarak düşünülmektedir.
DSM-IV’e göre Travma Sonrası Stres Bozukluğu gelişmesine neden olacak travmalar, askeri çatışmaya katılma, saldırıya uğrama, işkence, savaşta esir düşme, toplama kamplarında bulunma, doğal ya da insanların neden olduğu felaketlerle karşılaşma, ciddi trafik kazaları, yaşamı tehdit edici bir hastalık tanısı alma gibi olağan dışı travmatik olaylardır. Travmatik olay, insan tarafından yapılmış ise hastalığın gelişme riski, şiddeti ve süresi daha fazla olmaktadır.
Bazen de sıradan gibi görünen ya da çoğu insan için bir felaket gibi görünmeyen olaylar, söz konusu olayın kişi için öznel bir anlamı olması nedeniyle travma sonrası stres bozukluğuna neden olabilmektedir. Travma sonrası stres bozukluğunun gelişme riskini, stresörün şiddetini arttıran ve kişinin yatkınlığı olduğunu gösteren etkenler belirlemektedir.
Kadın olmanın, etnik bir azınlıktan olmanın, düşük eğitim seviyesinin, bekar olmanın, çalışmıyor olmanın, daha az sosyal desteğe sahip olmanın, başka travmalara maruz kalmış olmanın, kronik tıbbi rahatsızlıklar ya da psikolojik bozuklukların, evsizliğin, önemli ve zorlayıcı yaşam olaylarına maruz kalmış olmanın Travma Sonrası Stres Bozukluğu gelişimi açısından risk faktörleri olduğu bildirilmektedir.
Kaynakça:
Eylül ayı fırsatları için hemen iletişime geçin!İletişim