12- Yemin ve Çeşitleri
Allah'ınKitabı'ndan: "Allah'ı,yeminlerinizden dolayı iyilik etmenize, (fenalıktan) sakınmanıza ve insanların arasını bulmanıza engelyapmayın. Allah (herşeyi) hakkıylaişitici, gerektiği şekliyle bilicidir."
Bakara 224.
Sporcuların yeminilağivdir
Hasanb. Ebûl Hasan (r.a.) anlatıyor:
Sahâbîlerindenbiriyle birlikte Allah'ın Resûlü atış yapan bir okçular grubuna uğradı. (Bu sırada) okçulardan biri (bir diğer okçuya):
-Allah'a yemin ederim ki ben hedefi vurdum. Allah'a and olsun ki sen isabetettiremedin, diyerek yemini bastı.
Yeminiişitince beraberindeki sahabî:
-Ya Resûlellah! Adam gereksiz yemin etmekle günahkâr oldu, deyiverince Allah'ınResûlü şöyle buyurdu:
-Hayır, okçuların yemini bir lağivdir. Bu tür yeminden ötürü ne keffaret ne deceza/azap vardır.1
Lağiv yemînde keffaret ve azab yoktur
Yemînbir işi yapmak veya yapmamak için iradeyi kuvvetlendirmek veya söylenecek sözüpekiştirmek için Allah adına yapılan and'dır.
Peygamberimizçoğunlukla "Canımkudret ve tasarrufu altında olan Allah'a yemin ederim." veya "Kalpleri dilediğiyöne çeviren Allah'a yemin ederim." şeklinde yemîn ederlerdi.*
Yemînlerüç kısma ayrılır:
Bunlardanbiri hadîsimizde geçen yemîn türünden yemînlerdir ki bunlara yemîn-i lağivdenir.
Yemîn-iLağiv: Dilsürçmesi sonucu yapılan ve yemîn kasdedilmeyen yemînlerle doğru olduğuinancıyla yapılan yemînlerdir. Bu gibi yemînlerden ötürü keffaret olmadığı gibiceza/azab da yoktur.
Yemin-i Münakidi hayırlara engel kılmayın
Avfİbn-ü Malik babasının anlattığını rivayet ediyor:
"Allah'ınResûlü'ne(giderek içimde ukde olmuş hususu şöylece dile getirip) sordum:
- Ya Resûlellah! Amcamın bir oğlu var. (İhtiyacım olduğunda) ona gidiyor ve ondan yardımistiyorum fakat o bana vermiyor, üstelik gelip gitme ve hatır sorma şeklindealâka da göstermiyor.
- Sonrabana ihtiyacı oluyor ve bana gelerek benden yardım istiyor. Ben de ona yardımetmeyeceğime ve ilgi göstermeyeceğime yemin ettim. Ne buyurursunuz?
(Evetböyle sordum.) Allah'ınResûlü (s.a.v.) de bana:
-(Yeminimibozarak yardım etmemi ve alâka göstermemi ve böylece) daha hayırlı olanı yapmamı sonrada yeminimin keffâretini ödememi emir buyurdu."2
Yemîni Münakid keffaret ister
Üçkısma ayrılan yemînlerin bir türü de yemîn-i münakid olup geleceğe ait olan birhususta şöyle söyle yapacağım veya yapmayacağım şeklinde yapılan yemîndir.
Mü'minyaptığı yemîn-i münakid'in gereğini yerine getirmekle mükelleftir. Getirmezsegünahkâr olur. Hadisimizde örneklendiği üzere yemine bağlı kalmak, akrabaylailişkiyi kesmek gibi bir günaha sebeb olacaksa yemin bozulur. Sonra da tövbeedilir ve kefareti ödenir. Tahrîm sûresinin 2. âyetinin hükmü de bunugerektirir. Bu takdirde tevbe etmesi ve yemîninin keffaretini ödemesi lâzımdır:Ne var ki hadîsimizde görüldüğü gibi Allah ve O'nun peygamberi akrabaya yardımıve alâkayı emrederken "Yardım etmeyecek ve ilgi göstermeyeceğim." şeklindeAllah'ın ve Peygamberinin emirlerini çiğneyeceğine yemîn eden kişi bu yemîninibozmalı ve yemîninin keffaretini vermelidir.
ZiraAllah'a ve Peygamber'ine isyanı gerektiren bir yemînin gereğinin yapılmaması,Allah'a ve Peygamber'ine itâattir. Çünkü Yüce Allah zatı üzerine yapılanyemînleri, hayırların yapılmasına engel kılmamamızı emir buyurmuştur.
Evetinsan yemînine bağlı kalmalıdır. Eğer yemînin gereğini yerine getiremezsekeffaretini vermelidir. Yüce Mevlamız yemîn keffaretini Maide Sûresinin 89.âyetinde şöyle açıklıyor:
"Allah,kasıtsız olarak yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutmaz. Fakat bilebile yaptığınız yeminlerden dolayı sorumlu tutar. Bunun da keffareti ailenizeyedirdiğinizin orta derecesinden on fakiri doyurmak veya giydirmektir. Ya dabir (harpesiri) köleazat etmektir. Bunlara gücü yetmeyen üç gün (arka arkaya) oruç tutar.
İşteyemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffareti budur. Bununla beraberyeminlerinizin gereğini yerine getirin, Allah âyetlerini size böyle açıklıyorki şükredesiniz." Sonra da, tövbe edilir ve kefareti ödenir. Tahrim süresinin 2. âyetininhükmü de bunu gerektirir.
Yemin-i Gamûs büyük günahlardandır
Medinedışında çölde yaşayanlardan biri Allah'ın Resûlü'ne gelerek sorular yöneltti veşöylece cevaplar aldı.
"-Ya Resûlellah! Büyük günahlar nelerdir?
-Allah'a ortak koşmaktır; Allah'a inanırken putları da ilahlaştırmaktır..
-Allah'a ortak koşmanın peşi sıra gelen büyük günah nedir?
-Ana-babaya karşı gelmektir.
-Ondan sonra gelen...
-Yemin-i Gâmûs'dur."3
Yemîn-i Ğamûs Cehennem'e batırır
Allah'aortak koşmayı, yaşadığımız dönemin insanlarına ancak "İlahlığı, yaratıcılığı veyasa koyuculuğunda canlı ve cansız varlıkları, ilkeleri ve kurumları Allah'aortak tanımaktır." şeklinde açıklayabiliriz.
Yemin-iGamûs sahibini önce günaha sonra da Cehennem'e batıran büyük günahlardanbiridir. Bilinen gerçeğin aksine yalan yere yemîn etmektir. Bir hadîse göreyemîn-i gâmûs özellikle zimmetine para-mal geçirmek için yapılan yalanyemîndir
HanefiMezhebi müçtehitlerine göre bu tür yemîn için keffaret yoktur. Bu tür bir yemîneden kişi Allah'tan bağışlanmasını dilemeli ve yemîni ile zimmetine geçirdiğihakkı da sahibine vererek hak heâllığı almalıdır.
DiğerHak fıkıh mezheplerimizin müctehitlerinin bir kısmına göre yemîn-i Ğamûs içinde keffaret vardır ve yukarıda açıklandığı gibidir.
Putlar üzerine yemin günahtır
SahâbîEbu Musap anlatıyor:
"(Cahiliyet dönemi alışkanlığı ilebüyük putlar olan) Lat ve Uzza üzerine yemin ettim.
Allah'ınResûlü bu şekilde yemin ettiğimi duydu. Duyunca da şöyle emir buyurdu:
-Lâilâhe illelahu vehdehu la şerikelehü: Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur. Obirdir ve ortağı yoktur, de.
Sonrada sol tarafına üç defa tü tü diyerek tükür. (Bu gibi cahiliyet âdetinden ve şeytanınsaptırmasından Allah'a) sığın.
Birdaha da böyle yemin etme."4
Yemînyalnızca Allah adına yapılabilir
Yemînyalnız ve yalnız Allah adına yapılabilir. Tarihi ve politik şahsiyetler üzerineveya putlar ve putlaştırılmış ilkeler üzerine yemîn etmek pek büyük birgünahtır.
Busebeble dînî bakımdan sakıncalı bir şekilde yemîn eden kişi Peygamber'imizinsahabî Ebu Musab'a öğrettiği gibi yaparak yemîninin günahını gidermeli, böyleceyemînin ancak Allah adına yapılabileceğine inancını tazelemeli ve bu gibiyanılgılardan da Allah'a sığınmalıdır.
Allah'ınResûlü Ömer b. Hattab'ı babası üzerine yemîn ederken işitince ona şöylebuyurdu:
"ŞüphesizAllah babalarınız üzerine yemin etmenizi yasakladı. Kim yemin edecekse Allahüzerine yemin etsin ya da sussun."*
Allah'a inandım gözümü yalanladım de
EbûHüreyre (r.a.) Allah'ın Resûlü'nün (s.a.v.) Meryem oğlu İsa Peygamber'den şu olayınakil buyurduğunu rivâyet ediyor:
"Hz.İsa bir adamı hırsızlık yaparken gördü. (Görünce de ona;)
-Çaldın ha! dedi. Adam da:
-Kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah'a yemin ederim ki hayır (çalmadım,) cevabını verdi.
Bucevabı alanHz. İsa (vicdanısızlamadan Allah'ı aracı kılarak yemin eden bu adamla diyaloğu sürdürmekteyarar görmedi ve) şöylebuyurdu:
-Allah'a inandım ve gözümü yalanladım. (Seninle tartışmaya girmiyorum.)"5
Yemîni istismar edene muhatap olmamak
Yaradanınadını istismar etmekten sakınmayan aşağılık insanlarla konuşmayı sürdürmek veyamünâkaşaya girişmek kişinin sonuçsuz kalacak öfkesine sebeb olur ve faydadançok zarar doğurur.
Bugibi durumlarda büyük bir maddî ve manevî zarar söz konusu değilse Allah'ınadının çıkarlara aracı kılınmasının mümkün olamayacağına inandığımızı ifade ileyapılan yemîni kabul eder görünmeli, yemîn eden tarafı lisan-ı hâl ile veyadille mukaddes değerlerin hafife alınmaması lüzûmuna irşad etmelidir.
Allah'ınResûlü bir hadîslerinde "Kendisine Allah'ın adı anılarak yemin edilen kişiyemine razı olup kabul etsin."* buyurmakla değindiğimiz gerçeğe dikkatlerimiziçekmiş olsa gerektir.
1 İ. Kesîr Bakara 225
* İ. Mace Keffâret 1, Nesâî Eyman 2
2 Mişkâtûl-Mesâbîh Hz. 3425, Nesâî Eyman 16, İ. Mace Keffaret 7
3 Buhârî Eyman 16, Nesâî Kasame 47, Müsned 2/201
4 İ. Mâce Keffarati 2, Müsned 1/183
* Buharî Eyman ven-Nüzür 4, Ebû Davud Eyman 4.
5 Buhâri Enbiya 48, Müslim Fedâil 149,
* İ. Mace, Kefaret 4, Hn. 2101.