... konulu sunumlar: "Yeraltı Suyu Yönetim Planlaması"— Sunum transkripti:
1 MODÜL 1 Yeraltı Suları Yönetim Planlaması: Yönetişim ve Karakterizasyon
2 Yeraltı Suyu Yönetim Planlaması YönetişimRBMP’ları – Yapı, bütün olma, yasal statüToplumsal danışma, paydaşların dahil edilmesiNehir Havzası Bölgelerinin Karakterizasyonu – GD 26Yeraltı su kütlelerinin belirlenmesiCiddi baskı ve ektilerin belirlenmesiKorunan alanlarİzleme– GD 15Yeraltı suyu izlemesiKorunan alanların izlenmesiYeraltı Su Statüsü ve Eğilim Değerlendirmesi – GD 18RB’lerin Belirlenmesinde Zamansal ve Mekansal ÖlçekReferans ve faydalı linkler
3 Avrupa Su Çerçeve Direktifi’nin Kilit Unsurları Tüm su, yüzey suyu ve yeraltı sularının bütüncül biçimde korunması2015’e kadar iyi kalitenin (“iyi statüsü”) elde edilmesiNehir havzalarına dayalı entegre su yönetimiEmisyon kontrolleri ve su kalitesi standartları için birleşik yaklaşım, bununla birlikte özellikle tehlikeli maddelerin ortadan kaldırılmasıEkonomik araçları: ekonomik analiz ve dikkatli su kullanımını teşvik amacıyla fiyatların doğru belirlenmesiVatandaş ve paydaşların konuya dahil edilmesi: toplumsal katılım
4 Çevresel hedef ve istisnalar Direktif’in çevresel hedefleri çok çeşitli olmakla birlikte aşağıda yer alan unsurları kapsamaktadır (detaylar için 4.maddenin 1.paragrafına bakınız, (a) yüzey suları, (b) yeraltı suları ve (c) korunan alanlar):Hiçbir yüzey ve yeraltı su kütlesi statüsünde ve koruma, iyileşme ve restorasyonda kötüleşme olmaması2015’e kadar iyi statüsünün elde edilmesi, örneğin yüzey suları için iyi ekolojik statü (veya pontasiyel) ve iyi kimyasal statü ve yeraltı suları için iyi kimyasal ve iyi sayısal statüYüzey suları için öncelikli madde kirlenmesinde progresif azalma ve öncelikli tehlikeli maddelerin ortadan kalkması ve yeraltı sularına kirletici girdisinin engellenmesi ve sınırlanmasıYeraltı sularında kirleticilerin artma eğilminin geri çevrilmesiTopluluk mevzuatında yer alan korunan alan standart ve hedeflerinin elde edilmesi
5 Issues/opportunities Fact Sheets/MediaDemos/WorkshopsScientific PapersConceptsProducts/ProcessesRBMP“A process that promotes the coordinated development and management of water, land and related resources in order to maximize the resultant economic and social welfare in an equitable manner without compromising the sustainability of vital ecosystems.”Global Water PartnershipThe Global Water Partnership defines IWRM as [read definition from graph].It considers the integration of HUMAN as well as NATURAL systems and is not JUST about managing water and land resources on the landscape but is also about REFORMING and ENABLING human systems and PEOPLE to reap benefits from those resources without unreasonably compromising them. It is a highly consultative process which engages multi-stakeholders and multi-agencies in watershed planning and implementation activities. Anyone who can influence, or is influenced by, the water should be represented in the process.
6 RBMP“Hayati ekosistemlerin sürdürülebilirliğini tehlikeye atmadan, sonuçta elde edilecek ekonomik ve sosyal faydanın maksimize edilmesini sağlayacak biçimde su, toprak ve bağlantılı kaynakların koordineli gelişim ve yönetimini teşvik eden bir süreç”(GWP TEC Paper 4, 2000)- Temiz su, yaşamın sürdürülebilmesi, kalkınma ve çevre için hayati olan ancak, sonlu ve hassas bir kaynaktır.- Su geliştirme ve yönetimi, her düzeyden kullanıcı, planlayıcı ve politika yapıcıları dahil eden, katılımcı bir yaklaşıma dayalı olmalıdır.- Su konusunda önlemler, yönetim ve koruma bağlamında kadınlar merkezi bir rol üstlenirler.- Su, her türlü kullanım biçiminde ekonomik bir değer taşır, dolayısıyla da ekonomik bir değer olarak algılanmalıdır.- Sonuç olarak RBMP, su kaynakları yönetimine disiplinler arası bir yaklaşımla bütün sosyal, ekonomik ve çevresel unsurları dahil etmektedir.RBMP considers relationships between water and land use, between ground water and surface water, between water quality and quantity, between natural sciences and social sciences (Bauer, 2003). IWRM includes the water cycle, river basins, watersheds, aquifers, water quality and quantity, both surface water and ground water sources. IWRM recognizes inter-dependencies between the water resource and ecological systems. IWRM considers the inter-actions of water systems with other systems, such as land systems, environmental systems, social interactions, and other systems such as economic development (e.g. society uses river systems to generate hydroelectricity and for waterway transportation, water is used as an input to food and non-food manufacturing and in industrial production, water is used as a cleaning agent for agricultural production, food processing and industrial operations, wastewater and/or by-products from citizens and industry may contaminate natural water systems or the environment, etc.).Carl J. Bauer in: Marketing Water, Marketing Reform,2003 Accessed: June 28, 2005
11 Gelecekteki planlama dönemlerinde dikkate alınabilecek kilit unsurlar
12 Yeraltı su yönetişimi: farklı düzey ve sektörlerle ilişki
13 YönetişimGüçlendirilmiş yeraltı suyu miktar ve kalite izleme, modelleme ve veri paylaşım mekanizmaları aracılığıyla bilimsel tabanlı politika oluşturma – araştırma grupları ve uluslararası kuruluşlarca desteklenmekte;Varolan kaynaklar dikkate alınarak, yasal düzenlemelerin yürürlüğe alınması ve uygulanmasıyla, destekleyici bir ortamın yaratılması,Özellikle uygun teşvik (her zaman mali anlamda değil) ve katılım düzenlemelerine ihtiyaç duyan en alt uygulama düzeyinde, su kullanımı planlama, uygulama ve yeraltı suyu yönetişim gözden geçirmesine kullanıcı katılımının desteklenmesi.
14 YönetişimYeraltı su yönetişimine, su tasarrufu (talep yönetimi), ortak kullınım ve akifer besleme yönetiminin (MAR), kaynak sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla dahil edilmesi;Özellikle yüzey suyu yönetimi, arazi kullanım planlaması, tarım ve enerji politikaları kapsamında, ulusal düzeyde ilgili sektörler arasında politika koordinasyonunun sağlanması.
15 Nehir Havzası Bölgelerinin Karakterizasyonu – GD 26 WFD, Madde 51. “…her nehir havzası bölgesi için…:Karakterizasyon analizi.... Ek II uyarınca... yeraltı suyu statüsü üzerinde insan faaliyetleri etkisinin gözden geçirilmesi”2. “… gözden geçirme/güncelleme 2013… ve sonra her 6 yılda bir.”
16 WFD – Karakterizasyon Gerekleri Ek II – Ön-KarakterizasyonBütün yeraltı su kütleleri… analiz… belirleyecektirYeraltı su kütleleri konum ve sınırlarınıbaskılarYaygın + noktasal kaynak - kirlenmeÇekim + suni beslemeÜst stratanın genel karakteriDoğrudan bağımlı yüzey suyu – veya karasal ekosistemler Risk Değerlendirmesinin Temeli
17 WFD – Karakterizasyon Gerekleri Annex II – Further CharacterisationYeraltı Su Kütleleri – risk altına olanlar – (Ek II, 2.2, 2.3)Sınır aşan Yeraltı Su Kütleleri– (Ek II, 2.3)2.2: …gerekli olan hallerde, bilgi:örn: Jeolojik karakterizasyon, birimler…..Hidrojeolojik karakterizasyon, iletkenlik, ….…2.3: … gerekli olan hallerdeSu çekim noktalarıSu çekim oranı, …
18 Kavramsal ModellerKavramsal modeller, incelenmekte olan hirdojeolojik sistemlerin basitleştirilmiş birer temsili veya çalışma tanımlarıdır
19 Kavramsal model geliştirmede temel noktalar Temel özelliklerKapsam ve cevaplanması gereken sorular – detayların belirlenmesi amacıylaİlgili alanın belirlenmesiYatay ve dikey yapı birimlerinin belirlenmesi (hidrojeolojik birimler)Arazi kullanım dağılımıParametreler/sayısallaştırmaHidrolik, jeo-kimyasal ve hidrokimyasal parametrelerin tanımlanma ve sayısallaştırılmasıDüşük kinetikli süreçlerin dikkate alınması (çözülme süreci, sature olmamış bölge akışı, yüzey şartlarında değişim, iklim değişiklikleri)En önemli iklim ve sature olmamış bölge parametrelerinin tanımlanması.Belirsizlik yönetimiVerilerin temsili olduğu yerlerde olası belirsizlik ve değişkenlik değerlendirilmesi.Kavramsal modelin değerlendirilmesiBasit bir modelle başlama ve performansı analiz etmeBasit model yeterli olmadığı durumlarda daha karmaşık modeller geliştirilmesi.
20 Yeraltı Su Kütlelerinin Belirlenmesi Direktif ilgili hedeflerinin elde edilmesi sağlanmalı.Aşağıda yer alanlar açısından homojen olunması gerekmemektedir:Doğal karakter,Kirletici yoğunlukları,Kendi içinde seviye değişimleri.Sayısal ve kimyasal statünün uygun biçimde tanımlanması sağlanmalı.
21 Yeraltı Su Kütlelerinin Belirlenmesi (GD 2) Akiferlerin belirlenmesiGeçici olarak, yeraltı suyu akışının olduğu jeolojik sınırların belirlenmesiAşağıda yer alanlarla alt bölümlere ayrılma1. Jeolojik sınırlar2. Yeraltı suyu yükseklikleri3. AkışkanlıkYeraltı su kütlesi olarak teyid edilmesiBu düzeyde yeraltı su kütlesi statüsü uygun biçimde belirlenebilir mi?HayırEvetEk II.2 karakterizasyon ve Madde 8 izleme kullanılarak tekrar eden güncelleme
23 Korunan alan gereklerinin karşılanması Kimyasal ve Sayısal Statü, ilişkili ekosistem risklerinin değerlendirilme gerekleri aracılığıyla korunan alan uygulaması.Madde 7.3’ün yerine getirilmesi (İçme Suyu Koruma Alanı hedefi), iyi yeraltı suyu kimyasal statüsü elde etmek için gerekli unsurlardan birisidir.İçme suyu çekim alanlarına ilişkin risk değerlendirmesi – su toplama alanında bütün girdi, yeraltı su karakterizasyonuna (jeohidroloji ve kimya) ilişkin verilerin analiz edilmesi.
24 GW – GD 15 için İzleme Rehberi 5 SAYISAL İZLEME5.1.1 Parametrelerin izlenmesi5.1.2 İzleme yoğunluğunun belirlenmesi5.1.3 İzleme sıklığı6 KORUNAN ALAN İZLEMESİ6.1 İÇME SUYU KORUMA ALANI İZLEMESİ7 ÖNLEME VE İZLEMENİN SINIRLANMASI8 İZLEME VERİLERİ KALİTESİNİN SAĞLANMASI8.1 KALİTE GEREKLERİ8.2 KALİTE KONTROL9 ÖRNEKLEME VE ANALİZ YÖNTEMLERİ10 RAPORLAMA4 CHEMICAL STATUS AND TREND MONITORING4.1 DESIGN OF THE SURVEILLANCE MONITORING PROGRAMME4.1.1 Selection of surveillance monitoring determinands4.1.2 Selection of representative surveillance monitoring sites4.1.3 Monitoring frequency4.2 DESIGN OF THE OPERATIONAL MONITORING PROGRAMME4.2.1 Selection of operational monitoring determinands4.2.2 Selection of representative operational monitoring sites4.2.3 Monitoring frequency3 GENERAL PRINCIPLES3.1 CONCEPTUAL MODELS AS BASIS FOR MONITORING3.2 AQUIFER TYPES3.3 GROUPING OF GROUNDWATER BODIES3.4 INTEGRATED MONITORING3.5 NETWORK REVIEW AND UPDATE
25 İzleme hedeflerinin gözden geçirilmesi 1) Results will support characterisation in future RBMP cycles2) Assumes new Groundwater Directive will require DWPA objectives to he met for good status
26 İzleme Programı Tasarımı Madde 5, yeraltı suyu karakterizasyon ve risk değerlendirme prosedürü ve kavramsal model/anlamaYeraltı suyu için temsili olacak izleme ağının oluşturulmasıYeraltı su kütlesinin genel durumunu etkileyen olaylara odaklanılmasıYerel ölçekli kirlenme süreci: yetkili kurumların farklı izleme çalışmalarının hedefleriT ve x evrimi çevresel hedefleri etkilemediği sürece, yerel etkilerin göz ardı edilmesiİzleme sahalarının belirlenmesi ve uygun alan yoğunluğunun seçilmesi için yeraltı su sisteminin üç boyutlu yapısı ve mekan ve zamansal değişimlerin dikkate alınmasıVarolan sayısal ve/veya kalite verileri (uzunluk, frekans, parametre dağılımı)Varolan saha ve su çekim rejimlerinin yapı karakteriYeraltı su kütlesi ölçeğine kıyasla varolan sahaların mekansal dağılımıUzun dönemli erişim, güvenlik ve sağlık gibi unsurlarla ilişkili pratik uygulamalarUygun izleme sahası türleri: izleme hedeflerinin anlaşılması ve yeraltı suyu akış süresi ve/veya yaşının anlaşılmasıEntegre izleme: varolan izleme ağlarına ait uygun bileşenlerin kullanılmasıyla maliyet etkin izleme yapma ve entegre yeraltı ve yüzey su ağları kullanma
27 İzlemenin temeli olarak kavramsal modeller Bölgesel kavramsal model – bir izleme ağı/noktası oluşturma ihtiyacını ve verilerin nasıl kullanılacağını belirleyen faktörlerin yeraltı su kütlesi ölçeğinde anlaşılması;Yerel kavramsal model – bireysel izleme noktalarında, hem kimyasal hem de sayısal anlamda, davranışları etkileyen yerel faktörlerin anlaşılması.
29 SoruAşağıdakilerden hangisi Kavramsal Modellemenin temel unsurlarından birisi değildir?Parametreler / sayısallaştırmaHidrolik, jeokimyasal ve hidrokimyasal parametrelerin tanımlanmasıBelirsizliklerin yönetimiYeraltı suyu değişkenlerinin tanımlanması
30 MODÜL 1 Yeraltı suyu yönetim planlaması: Statü ve Eğilim Değerlendirmesi
31 Arka Plan Yeraltı Su Statüleri ve Eğilim Değerlendirmesi – GD 18 WG C Yeraltı Suyu halihazırdakı faaliyetleri – Alt Gruplar « Statü uygunluğu ve eğilimler »Görev: TVYeraltı Su Direktifi (GWD), Madde 3 (« yeraltı suyu kimyasal statüsü değerlendirme kriterleri »)BRIDGE sonuçlarına dayalı olarakGWD çevresel hedefleri / koruma reseptörleriMadde 3 ve4 (statü değerlendirmesi)Yüzey suyuYeraltı Suyuna Bağlımlı Karasal Ekosistemler (GWDTE)İnsan kullanıcılarMadde 5 (eğilimler)Yeraltı suyu « kendisi » (Yuzey suyu, GWDTE, insan kullanıcılar)Madde 6 (önle veya kısıtla) Yeraltı suları için tam koruma
32 Yasal Çerçeve: GWD (2006/118/EC) Temel hedef ve gereklerYeraltı Suları Kaleti Standartları (GW-QS)Eşik değerler (TV):2015 hedeflerine ulaşılmasını engelleyecek risk parametreleriNO3 ve/veya ilgiliyse pestisitler dahilMinimum listenin dikkate alınmasıMadde 3 ve 6 arasındaki bağlantılarMadde 3Madde 6Büyük ölçek (Yeraltı Su Kütlesi - GWB)Yerel ölçek (Yeraltı Suyu)Tüm Yeraltı Su Kütlesine Uygulama(‘eşik değerler’)Farklı “Uyum Noktalarına (POC)” uygulama(‘sınır değerler’)Kriter:Yüzey suları, GWDTE, insan kullanıcılar, tuzlu veya diğer ihlallerYüzey suları, GWDTE, insan kullanıcılar (gelecek kullanımlar dahil), tuzlu veya diğer ihlaller, materyal mülk, imkanlarSource: A. Blum; WG C meeting Berlin 07
33 Arka Plan Eşik değerler için gerekli ölçek Program ve revizyon 3 olası seviye (madde 3.2)Ulusal, Nehir bölgesi, GWBSonuç: GWB = eşik değerler için yönetim planında raporlanacak izin verilen en düşük ölçek GWB heterojenliği ara değerler (kriter değerleri) ve uygun inceleme aracılığıyla dikkate alınma durumundaProgram ve revizyonKilit tarihler (madde 3.5)22 Aralık 2008’e kadar erişilecek eşik değerler22 Aralık 2009’a kadar RBMP’de yayınlanacak eşik değerlerRevizyon (madde 3.6)RBMP’de raporlanacak bilgiSınır aşan GWBSource: A. Blum; WG C meeting Berlin 07
34 Reseptörlerin Belirlenmesi Yüzey sularıyla ilişkili yeraltı sularıNehirler, GöllerGeçiş, Kıyı SularıKarasal ekosistem ve sulak alanlara bağımlı Yeraltı Suları / bataklıklar / yeraltı suyuyla beslenen turbalıkİnsan kullanımı (içme suyu, sulama, sanayi kullanımı, tarım, …)
36 Doğal SeviyeYeraltı Suyu Direktif uyarınca bütün yeraltı su kütleleri (sığ ve derin) için doğal seviyelerin belirlenmesi (Madde 2.5), “doğal seviye”, bir yeraltı su kültesinde yer alan, el değmemiş şartlara kıyasla hiç veya çok az antropojenik değişime denk gelen, madde konsantrasyonu ve gösterge değeri anlamına gelmektedir. Bazı parametre ve bazı yeraltı su kütleleri için doğal seviyeler çok yüksek olabildiğinden, statü ve eğilim değerlendirmelerinin ilk adımı olarak söz konusu doğal seviyelerin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.
37 Eşik Değer Belirleme Yöntemi İlk AdımlarStatü değerlendirmesi için geçerli kriterler nelerdir?- Yeraltı suları ve ilgili sucul ve bağımlı karasal ekosistemler arasındaki ilişki boyutu ne kadardır- Varolan ve potansiyel yasal kullanım arasındaki çakışmaBir su kütlesinin kimyasal statüsünü belirleyen parametreler nelerdir?Yeraltı su kütlelerinin WFD çevresel hedeflerine erişimini risk altına alan bütün kirteticilerGeçerli bütün parametreler için, doğal seviye bilgileri dahil, bütün hidrojeolojik karakterlerin değerlendirilmesiSource: A. Blum; WG C meeting Berlin 07
38 Eşik Değer Belirleme Yöntemi EQS = Çevresel Kalite StandardıAF= Azaltma FaktörüDF= Seyreltme FaktörüAF ve DF, Üye Ülke tarafından belirlenir.Verilerin yetersiz olması durumunda, AF=DF=1İlgili kriter seçimiDikkate alınacak 2 kriterÇevresel kriterlerKullanım kriterleriYeraltı suyu tüm yüzeyine kıyasla yüzeyi önemli olan yasal kullanımların seçimiKoruma amacıTuzlu müdaheleYüzey sularıGWDTEİçme suyuSanayiTarımDiğer…İlgili bütün reseptörler için bir Kriter Değeri (CV) belirlenmesiCV1= BLCV2= EQS*AF2/DFCV3CV4= DWSCV5CV6CVİ…Eşik değerlerin, ulusal strateji ve risk değerlendirmesi ışığında belirlenmesiCVi doğal seviye (BL) kıyaslamasıEğer CVi ≤ BL, o zaman TVi = BL Eğer CVi > BL, o zaman BL < TVi ≤ CViTV1TV2TV3TV4TV5TV6En sert eşik değerlerlerin belirlenmesi
39 Raporlama Gerekli Bilgi Raporlama Ölçeği Genel Bilgi Gerekli BilgiRaporlama ÖlçeğiGenel BilgiRisk altındaki yeraltı su kütlesi miktarıNationalBelirlenen riskle ilişkili ve göstergesi olabilecek parametreler listesiHer parametre için konsantrasyon alanıRisk altında olan her yeraltı su kütlesine ilişkin bilgiBüyüklükYeraltı su kütlesi veya kütleler grubuYüzey suları ve GWDTE ile ilişkiBir riskten sorumlu bütün parametreler için eşik değerlerNBL (doğal parametre durumunda)Çevresel kalite hedefleri ve diğer standartlarToksikoloji, eko-toksikoloji, kalıcılık, biyo-akümülasyon ve kirletici dağılımı hakkında bilgiKullanım kriterleri içme suyu standartları ve suluma standartları gibi ilgili kullanım tabanlı standartlardır. Eşik değer karşılığında bir izleme noktası uygunluğu değerlendirilecekse, değerlendirme çekim noktası olmayacaktır. Eşik değer belirlemede seyrelme ve azalmanın dikkate alınması uygun olacaktır..
41 İyi bir Sayısal Statü Tanımı Varolan yeraltı su kaynağı uzun dönemli, ortalama çekim oranını geçmemeliAntropojenik su seviyesi değişimleriHiçbir ilişkili yüzey su kütlesinde, 4.madde hedeflerine ulaşılmasını engelleyecek, ciddi bir kimyasal ve/veya ekolojik azalma olmamasıYeraltı sularına bağımlı karasal ekosistemlerde ciddi bir zarar olmamasıTuzla veya diğer bir müdahelenin olmaması
42 Bir bütün olarak Yeraltı Su Kütlesi kimyasal statü genel değerlendirmesi Ağırlıklı bir yaklaşım, hem yeraltı su kütlesi hem de izleme ağı tasarımında kavramsal modelin dikkate alınmasına yardımcı olabilir (örneğin, baskı, hassasiyet, etki durumu).** Yeraltı Su Direktifi, Madde 4 (5) uyarınca devam
43 Okuma Kaynakları – Teknik Raporlar Yeraltı Suları konusundaki CIS Çalışma Grubu tarafından oluşturulan Teknik Raporlar (TR) :Yeraltı Su Eğilimleri (TR No 1)Yeraltı Su Karakterizasyonu (TR No 2)Yeraltı Su İzlemesi (TR No 3)Yeraltı Suyu Risk Değerlendirmesi (TR No 4)Akdeniz’de Yeraltı Suyu Yönetimi (TR No 5)Yeraltı Suyuna Bağımlı Karasal Ekosistemler (TR No 6)Yeraltı Suyu Direktifi (2006/118/EC), EK I – II’ye ilişkin Önerileri (TR No 7)
44 Destekleyici Araştırmalar BRIDGE projesi (Yeraltı Suları Eşik Değerleri Belirlenmesi için Doğal Kriteler) – ortak bir yöntem geliştirilmesi için tasarlandıUNESCO’nun Uluslararası Hidroloji Programı’yla (IHP) işbirliğinde ve WFD CIS altında Yeraltı Su Çalışma GrubuUluslararası Hidrojeoloji Derneği (IAH), Eurogeosurveys, Avrupa Su Derneği (EWA), Uluslararası Yeraltı Su Kaynakları Araştırma Merkezi (IGRAC)
46 FOCUS yeraltı su senaryoları Tier 1 AB düzeyi sızdırma potansiyeli değerlendirmesi amacıyla, bir arada AB’deki tarımı temsil eden, iklim, toprak ve ürün düzeyindeki dokuz standardın kombinasyonu.
47 Soru Doğal Seviyeyi tanımlayın Yüzey sistemine hiçbir akış bağlantısı olmayan kritik yeraltı su seviyesiAkiferde maksimum depolamayla yüzey suyu eşik değeribir yeraltı su kültesinde yer alan, el değmemiş şartlara kıyasla hiç veya çok az antropojenik değişime denk gelen konsantrasyonDeğişimi olmayan yüzey su sistemleri konsantrasyonu
48 soru Eşik Değer belirlenmesi için kullanılan kriteri seçiniz Çevre ve kullanımÇevre ve suÇevre ve kirlilikÇevre ve atık