Panik Ataklar ve Panik Bozukluk
Genel Bakış
Panik atak, gerçek bir tehlike veya belirgin bir neden olmadığında şiddetli fiziksel reaksiyonları tetikleyen ani bir yoğun korku olayıdır. Panik ataklar çok korkutucu olabilir. Panik ataklar meydana geldiğinde kontrolü kaybettiğinizi, kalp krizi geçirdiğinizi ve hatta öleceğinizi düşünebilirsiniz.
Birçok insan yaşamları boyunca sadece bir veya iki panik atak geçirir ve sorun, belki de stresli bir durum sona erdiğinde ortadan kalkar. Ancak, tekrarlayan, beklenmedik panik ataklarınız varsa ve uzun süreler boyunca sürekli başka bir ataktan korkarsanız, panik bozukluğu adı verilen bir rahatsızlığınız olabilir.
Panik atakların kendisi hayati tehlike oluşturmasa da korkutucu olabilir ve yaşam kalitenizi önemli ölçüde etkileyebilir. Ancak tedavi çok etkili olabilir.
Belirtiler
Panik ataklar tipik olarak uyarı vermeden aniden başlar. Araba sürerken, alışveriş merkezinde, derin uykudayken veya bir iş toplantısının ortasındayken, her an saldırabilirler. Ara sıra panik ataklarınız olabilir veya sık sık meydana gelebilir.
Panik atakların birçok varyasyonu vardır, ancak semptomlar genellikle dakikalar içinde zirve yapar. Panik atak geçtikten sonra kendinizi yorgun ve bitkin hissedebilirsiniz.
Panik ataklar tipik olarak şu belirtilerden veya semptomlardan bazılarını içerir:
- Yaklaşan kıyamet veya tehlike hissi
- Kontrolü kaybetme veya ölüm korkusu
- Hızlı, vurucu kalp atış hızı
- Terlemek
- Titreme veya titreme
- Boğazınızda nefes darlığı veya sıkışma
- Titreme
- Sıcaklamak
- Mide bulantısı
- Karın krampları
- Göğüs ağrısı
- Baş ağrısı
- Baş dönmesi, baş dönmesi veya baygınlık
- Uyuşma veya karıncalanma hissi
- Gerçeksizlik veya kopma hissi
Panik ataklarla ilgili en kötü şeylerden biri, başka bir atak geçireceğinize dair yoğun korkudur. Panik atak geçirmekten o kadar çok korkabilirsiniz ki, olabilecekleri belirli durumlardan kaçınırsınız.
Ne zaman doktora görünmeli?
Panik atak belirtileriniz varsa, mümkün olan en kısa sürede tıbbi yardım alın. Panik ataklar son derece rahatsız edici olsa da tehlikeli değildir. Ancak panik atakları kendi başınıza yönetmek zordur ve tedavi olmaksızın daha da kötüleşebilirler.
Panik atak semptomları, kalp krizi gibi diğer ciddi sağlık sorunlarının semptomlarına da benzeyebilir, bu nedenle semptomlarınıza neyin neden olduğundan emin değilseniz birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınız tarafından değerlendirilmeniz önemlidir.
Nedenler
Panik ataklara veya panik bozukluğa neyin sebep olduğu bilinmiyor, ancak şu faktörler rol oynayabilir:
- Genetik
- Büyük stres
- Strese daha duyarlı veya olumsuz duygulara eğilimli mizaç
- Beyninizin bazı bölümlerinin çalışma biçimindeki belirli değişiklikler
Panik ataklar ilk başta aniden ve uyarı vermeden gelebilir, ancak zamanla genellikle belirli durumlar tarafından tetiklenirler.
Bazı araştırmalar, vücudunuzun tehlikeye karşı verdiği doğal savaş ya da kaç tepkisinin panik ataklarda rol oynadığını öne sürüyor. Örneğin bir boz ayı peşinizden gelse vücudunuz içgüdüsel olarak tepki verirdi. Vücudunuz yaşamı tehdit eden bir duruma hazırlanırken kalp atış hızınız ve nefesiniz hızlanır. Aynı reaksiyonların çoğu panik atakta meydana gelir. Ancak bariz bir tehlike olmadığında neden panik atak meydana geldiği bilinmiyor.
Risk faktörleri
Panik bozukluğu belirtileri genellikle gençliğin sonlarında veya erken yetişkinlik döneminde başlar ve erkeklerden daha fazla kadını etkiler.
Panik atak veya panik bozukluğu geliştirme riskini artırabilecek faktörler şunlardır:
- Ailede panik atak veya panik bozukluğu öyküsü
- Sevilen birinin ölümü veya ciddi hastalığı gibi büyük yaşam stresi
- Cinsel saldırı veya ciddi bir kaza gibi travmatik bir olay
- Boşanma veya bir bebeğin eklenmesi gibi hayatınızdaki büyük değişiklikler
- Sigara veya aşırı kafein alımı
- Çocuklukta fiziksel veya cinsel istismar öyküsü
Komplikasyonlar
Tedavi edilmediği takdirde panik ataklar ve panik bozukluk hayatınızın hemen her alanını etkileyebilir. Daha fazla panik atak geçirmekten o kadar korkabilirsiniz ki, sürekli bir korku hali içinde yaşar ve yaşam kalitenizi bozarsınız.
Panik atakların neden olabileceği veya bunlarla bağlantılı olabileceği komplikasyonlar şunlardır:
- Araba kullanma veya evden çıkma korkusu gibi belirli fobilerin gelişimi
- Sağlık sorunları ve diğer tıbbi durumlar için sık tıbbi bakım
- Sosyal durumlardan kaçınma
- İş veya okuldaki sorunlar
- Depresyon, anksiyete bozuklukları ve diğer psikiyatrik bozukluklar
- Artan intihar veya intihar düşünceleri riski
- Alkol veya diğer madde kötüye kullanımı
- Finansal problemler
Bazı insanlar için panik bozukluğu, agorafobiyi içerebilir – panik atağınız varsa kaçamamaktan veya yardım alamamaktan korktuğunuz için endişe duymanıza neden olan yerlerden veya durumlardan kaçınmak. Ya da evinizden ayrılmak için yanınızda olmak için başkalarına bağımlı hale gelebilirsiniz.
Önleme
Panik atakları veya panik bozukluğu önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak, bu öneriler yardımcı olabilir.
- Daha da kötüleşmelerini veya daha sık hale gelmelerini önlemeye yardımcı olmak için mümkün olan en kısa sürede panik atak tedavisi alın.
- Tekrarlamaları veya panik atak semptomlarının kötüleşmesini önlemeye yardımcı olmak için tedavi planınıza bağlı kalın.
- Kaygıya karşı korunmada rol oynayabilecek düzenli fiziksel aktivite yapın.
Teşhis
Birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınız, panik atak, panik bozukluğu veya kalp veya tiroid sorunları gibi panik atak benzeri semptomlarla birlikte başka bir durumunuz olup olmadığını belirleyecektir.
Teşhisi belirlemeye yardımcı olmak için şunları yapabilirsiniz:
- Tam bir fizik muayene
- Tiroidinizi ve diğer olası durumlarınızı kontrol etmek için kan testleri veelektrokardiyogram (EKG veya EKG) gibi kalbinizle ilgili testler
- Belirtileriniz, korkularınız veya endişeleriniz, stresli durumlar, ilişki sorunları, kaçınıyor olabileceğiniz durumlar ve aile geçmişiniz hakkında konuşmak için psikolojik bir değerlendirme
Psikolojik bir öz değerlendirme veya anket doldurabilirsiniz. Ayrıca alkol veya diğer madde kullanımı hakkında soru sorulabilir.
Panik bozukluğu tanısı için kriterler
Panik atak geçiren herkesin panik bozukluğu yoktur. Panik bozukluğunun teşhisi için, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-5) şu noktaları listeler:
- Sık, beklenmedik panik ataklarınız vardır.
- Ataklarınızdan en az birini, bir ay veya daha uzun süre devam eden başka bir atak geçirme endişesi izler; kontrolü kaybetmek, kalp krizi geçirmek veya “çıldırmak” gibi bir saldırının sonuçlarından sürekli korku; veya panik atağı tetikleyebileceğini düşündüğünüz durumlardan kaçınmak gibi davranışlarınızdaki önemli değişiklikler.
- Panik ataklarınıza uyuşturucu veya diğer madde kullanımı, tıbbi bir durum veya sosyal fobi veya obsesif-kompulsif bozukluk gibi başka bir zihinsel sağlık durumu neden olmaz.
Panik ataklarınız varsa ancak panik bozukluğu tanısı almamışsanız, yine de tedaviden yararlanabilirsiniz. Panik ataklar tedavi edilmezse daha da kötüleşebilir ve panik bozukluğu veya fobilere dönüşebilir.
Tedavi
Tedavi, panik ataklarınızın yoğunluğunu ve sıklığını azaltmaya ve günlük yaşamdaki işlevinizi iyileştirmeye yardımcı olabilir. Ana tedavi seçenekleri psikoterapi ve ilaçlardır. Tercihinize, geçmişinize, panik bozukluğunuzun ciddiyetine ve panik bozukluklarının tedavisinde özel eğitim almış terapistlere erişiminiz olup olmadığına bağlı olarak bir veya iki tedavi türü önerilebilir.
Psikoterapi
Konuşma terapisi olarak da adlandırılan psikoterapi, panik atak ve panik bozukluğu için etkili bir ilk tercih tedavi olarak kabul edilir. Psikoterapi, panik atakları ve panik bozukluğu anlamanıza ve bunlarla nasıl başa çıkacağınızı öğrenmenize yardımcı olabilir.
Bilişsel davranışçı terapi adı verilen bir psikoterapi türü, kendi deneyimlerinizle panik semptomlarının tehlikeli olmadığını öğrenmenize yardımcı olabilir. Terapistiniz, panik atak semptomlarını güvenli ve tekrarlayıcı bir şekilde kademeli olarak yeniden yaratmanıza yardımcı olacaktır. Paniğin fiziksel duyumları artık tehdit edici hissetmediğinde, ataklar çözülmeye başlar. Başarılı tedavi, panik ataklar nedeniyle kaçındığınız durumların korkularının üstesinden gelmenize de yardımcı olabilir.
Tedavinin sonuçlarını görmek zaman ve çaba gerektirebilir. Panik atak semptomlarının birkaç hafta içinde azaldığını ve genellikle semptomların önemli ölçüde azaldığını veya birkaç ay içinde kaybolduğunu görmeye başlayabilirsiniz. Panik ataklarınızın kontrol altında kalmasını sağlamak veya tekrarlamaları tedavi etmek için ara sıra bakım ziyaretleri planlayabilirsiniz.
İlaçlar
İlaçlar, sizin için bir sorunsa, depresyonun yanı sıra panik ataklarla ilişkili semptomların azaltılmasına yardımcı olabilir. Aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli ilaç türlerinin panik atak semptomlarını yönetmede etkili olduğu gösterilmiştir:
- Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar). Düşük ciddi yan etki riski ile genellikle güvenli olan SSRI antidepresanları, tipik olarak panik atakları tedavi etmek için ilk ilaç seçimi olarak önerilir. Panik bozukluğunun tedavisi için Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanan SSRI’lar arasında fluoksetin (Prozac), paroksetin (Paxil, Pexeva) ve sertralin (Zoloft) bulunur.
- Serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörleri (SNRI’ler). Bu ilaçlar başka bir antidepresan sınıfıdır. SNRI venlafaksin (Effexor XR), panik bozukluğunun tedavisi için FDA onaylıdır.
- Benzodiazepinler. Bu sakinleştiriciler merkezi sinir sistemi depresanlarıdır. Panik bozukluğunun tedavisi için FDA tarafından onaylanan benzodiazepinler arasında alprazolam (Xanax) ve klonazepam (Klonopin) bulunur. Benzodiazepinler, alışkanlık oluşturabilecekleri, zihinsel veya fiziksel bağımlılığa neden olabilecekleri için genellikle yalnızca kısa süreli olarak kullanılırlar. Alkol veya uyuşturucu kullanımıyla ilgili sorunlarınız varsa bu ilaçlar iyi bir seçim değildir. Ayrıca diğer ilaçlarla etkileşime girerek tehlikeli yan etkilere neden olabilirler.
Bir ilaç sizin için iyi çalışmıyorsa, doktorunuz etkinliği artırmak için başka bir ilaca geçmenizi veya belirli ilaçları birleştirmenizi önerebilir. Bir ilaca başladıktan sonra semptomlarda bir iyileşme fark etmenin birkaç hafta sürebileceğini unutmayın.
Tüm ilaçların yan etki riski vardır ve bazıları hamilelik gibi belirli durumlarda önerilmeyebilir. Olası yan etkiler ve riskler hakkında doktorunuzla konuşun.
Yaşam tarzı ve ev ilaçları
Panik ataklar ve panik bozukluk profesyonel tedaviden fayda sağlarken, bu kişisel bakım adımları semptomları yönetmenize yardımcı olabilir:
- Tedavi planınıza sadık kalın. Korkularınızla yüzleşmek zor olabilir, ancak tedavi, kendi evinizde rehin olmadığınızı hissetmenize yardımcı olabilir.
- Bir destek grubuna katılın. Panik atak veya anksiyete bozukluğu olan kişilerden oluşan bir gruba katılmak, sizi aynı problemlerle karşı karşıya olan diğer kişilerle ilişkilendirebilir.
- Kafein, alkol, sigara ve eğlence amaçlı uyuşturuculardan kaçının. Bunların hepsi panik atakları tetikleyebilir veya kötüleştirebilir.
- Stres yönetimi ve gevşeme tekniklerini uygulayın. Örneğin, yoga, derin nefes alma ve aşamalı kas gevşemesi – her seferinde bir kası germek ve ardından vücuttaki her kas gevşeyene kadar gerilimi tamamen serbest bırakmak – aynı zamanda yardımcı olabilir.
- Fiziksel olarak aktif olun. Aerobik aktivitenin ruh haliniz üzerinde sakinleştirici bir etkisi olabilir.
- Yeterli uyuyun. Gün içinde uykulu hissetmemek için yeterince uyuyun.
Alternatif tıp
Bazı diyet takviyeleri panik bozukluğu tedavisi olarak incelenmiştir, ancak riskleri ve faydaları anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Bitkisel ürünler ve diyet takviyeleri, Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından ilaçlarla aynı şekilde izlenmez. Ne aldığınızdan ve güvenli olup olmadığından her zaman emin olamazsınız.
Bitkisel ilaçları veya diyet takviyelerini denemeden önce doktorunuzla konuşun. Bu ürünlerden bazıları reçeteli ilaçlarla etkileşime girebilir veya tehlikeli etkileşimlere neden olabilir.
Randevunuz için hazırlanırken
Panik atak belirtileriniz veya semptomlarınız varsa, birinci basamak sağlayıcınızdan randevu alın. İlk değerlendirmeden sonra, tedavi için sizi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir.
Ne yapabilirsiniz
Randevunuzdan önce aşağıdakilerin bir listesini yapın:
- Belirtileriniz, ilk ne zaman ortaya çıktıkları ve ne sıklıkta yaşadığınız da dahil olmak üzere
- Geçmişinizdeki travmatik olaylar ve ilk panik atağınızdan önce meydana gelen stresli önemli olaylar dahil olmak üzere önemli kişisel bilgiler
- Sahip olduğunuz diğer fiziksel veya zihinsel sağlık durumları da dahil olmak üzere tıbbi bilgiler
- İlaçlar, vitaminler, bitkisel ürünler ve diğer takviyeler ve dozajlar
- Doktorunuza sormanız gereken sorular
Güvenilir bir aile üyesinden veya arkadaşınızdan, mümkünse, destek vermesi ve bilgileri hatırlamanıza yardımcı olması için randevunuza sizinle birlikte gelmesini isteyin.
İlk randevunuzda birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınıza sormanız gereken sorular
- Belirtilerime neyin sebep olduğuna inanıyorsunuz?
- Belirtilerime altta yatan bir tıbbi sorunun neden olması mümkün mü?
- Herhangi bir teşhis testine ihtiyacım var mı?
- Bir ruh sağlığı uzmanına görünmeli miyim?
- Belirtilerimi yönetmeye yardımcı olmak için şimdi yapabileceğim bir şey var mı?
Bir ruh sağlığı uzmanına sevk edildiğinizde sormanız gereken sorular
- Panik atak veya panik bozukluğum var mı?
- Nasıl bir tedavi yaklaşımı önerirsiniz?
- Eğer terapi öneriyorsanız, buna ne sıklıkla ve ne kadar süreyle ihtiyacım olacak?
- Benim durumumda grup terapisi yardımcı olur mu?
- İlaç öneriyorsanız, olası yan etkileri var mı?
- Ne kadar süre ilaç kullanmam gerekecek?
- Tedavimin işe yarayıp yaramadığını nasıl izleyeceksiniz?
- Panik ataklarımın tekrarlama riskini azaltmak için şimdi ne yapabilirim?
- Durumumu yönetmeye yardımcı olmak için atabileceğim herhangi bir kişisel bakım adımı var mı?
- Alabileceğim herhangi bir broşür veya başka basılı materyal var mı?
- Hangi web sitelerini önerirsiniz?
- Başka soru sormaktan çekinmeyin.
- Doktordan ne beklenilmeli?
Birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınız veya ruh sağlığı uzmanınız şunları sorabilir:
- Belirtileriniz nelerdir ve ilk ne zaman ortaya çıktılar?
- Saldırılarınız ne sıklıkla oluyor ve ne kadar sürüyor?
- Özellikle herhangi bir şey bir saldırıyı tetikliyor gibi görünüyor mu?
- Ne sıklıkla başka bir saldırı korkusu yaşarsınız?
- Bir saldırıyı tetikliyor gibi görünen konumlardan veya deneyimlerden kaçınıyor musunuz?
- Belirtileriniz okul, iş ve kişisel ilişkiler gibi yaşamınızı nasıl etkiliyor?
- İlk panik atağınızdan kısa bir süre önce büyük bir stres veya travmatik bir olay yaşadınız mı?
- Hiç fiziksel veya cinsel istismar veya askeri savaş gibi büyük bir travma yaşadınız mı?
- Ebeveynlerinizle olan ilişkiniz de dahil olmak üzere çocukluğunuzu nasıl tanımlarsınız?
- Size veya yakın akrabalarınızdan herhangi birine panik atak veya panik bozukluğu da dahil olmak üzere bir akıl sağlığı sorunu teşhisi konuldu mu?
- Herhangi bir tıbbi durum teşhisi konuldu mu?
- Kafein, alkol veya keyif verici uyuşturucular kullanıyor musunuz? Ne sıklıkla?
- Egzersiz yapıyor musunuz veya başka tür düzenli fiziksel aktivite yapıyor musunuz?
Birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcınız veya ruh sağlığı uzmanınız, yanıtlarınıza, semptomlarınıza ve ihtiyaçlarınıza göre ek sorular soracaktır. Soruları hazırlamak ve önceden tahmin etmek, randevu saatinizden en iyi şekilde yararlanmanıza yardımcı olacaktır.
Diğer makalelerimize göz atmak için buraya tıklayabilirsiniz.
Makalenin orijinaline buradan erişebilirsiniz.
Kaynaklar
-
- Panic disorder. In: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders DSM-5. 5th ed. Arlington, Va.: American Psychiatric Association; 2013. http://dsm.psychiatryonline.org. Accessed April 12, 2018.
- Roy-Byne PP. Panic disorder: Epidemiology, pathogenesis, clinical manifestations, course, assessment, and diagnosis. https://www.uptodate.com/contents/search. Accessed March 16, 2018.
- Panic disorder: When fear overwhelms. National Institute of Mental Health. http://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear- overwhelms/index.shtml. Accessed March 16, 2018.
- Answers to your questions about panic disorder. American Psychological Association
- http://www.apa.org/topics/anxiety/panic-disorder.aspx. Accessed April 12, 2018.
- behavioral therapy in panic disorder. Depression and Anxiety. 2015;32:221.
- Vorkapic CF, et al. Reducing the symptomatology of panic disorder: The effects of a yoga program alone and in combination with cognitive-behavioral therapy. Frontiers in Psychiatry. 2014;5:1.
- Craske M. Psychotherapy for panic disorder with or without agoraphobia in adults. https://www.uptodate.com/contents/search. Accessed March 16, 2018.
- Inositol. Natural Medicines. https://naturalmedicines.therapeuticresearch.com. Accessed March 16, 2018.
- Gaudlitz K, et al. Aerobic exercise training facilitates the effectiveness of cognitive Roy- Byrne PP. Pharmacotherapy for panic disorder with or without agoraphobia in adults. https://www.uptodate.com/contents/search. Accessed March 16, 2018.
- Alprazolam, clonazepam, venlafaxine hydrochloride, fluoxetine hydrochloride, sertraline hydrochloride, paroxetine hydrochloride, paroxetine mesylate. Micromedex 2.0 Healthcare Series. http://www.micromedexsolutions.com. Accessed March 16, 2018.
- Roy-Byne PP, et al. Approach to treating panic disorder with or without agoraphobia in adults. https://www.uptodate.com/contents/search. Accessed March 16, 2018.
- Using dietary supplements wisely. National Center for Complementary and Integrative Health. https://nccih.nih.gov/health/supplements/wiseuse.htm. Accessed March 19, 2018.
- Sawchuk CA (expert opinion). Mayo Clinic, Rochester, Minn. April 6, 2018.