İçerik Başlıkları
17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Çin cumhuriyetinde hüküm süren son imparatorluk Qing Hanedanıydı. Qing, dünyadaki büyük güçlerin Avrupa'da yoğunlaştığı dönemde Çin'de hüküm sürdü. Bu büyük güçlerin saldırganlığı ve rekabeti ise imparatorluğun düşmesine neden oldu.
Ancak bu imparatorluk modern Çin tarihinde büyük önem taşıyor ve Çin tarihini öğrenen herkesin karşısına Qing imparatorluğu mutlaka çıkacaktır. Daha da önemlisi bu hanedan, günümüzdeki Çin'in sınırlarını çizdi, çok kültürlü ve giderek daha da büyüyen bir nüfusa hükmetti ancak Britanya İmparatorluğu gibi daha ileri teknoloji, daha iyi ekonomik ve askeri güce sahip olan büyük güçler karşısında yenildi.
Qing Hanedanı Nerede ve Ne Zaman Hüküm Sürdü?
Çin uygarlığı hakkında bilgi almak istiyorsanız önce bu uygarlığın temelinde yatan Qing Hanedanını öğrenmeniz gerekecek.
Qing Hanedanının hüküm sürdüğü tarihler resmi olarak 1644-1912'dir. Hanedan kuralı teknik olarak Mançurya'da bu tarihlerden önce getirilmişti.
Qing, tarihin en büyük beşinci imparatorluğuydu. Sadece günümüzdeki Çin'in sınırlarını oluşturmakla kalmadı; aynı zamanda Tibet, Dış Moğolistan ve Tayvan'ın kontrolünü eline aldı ve Mançurya'daki faaliyetleriyle Kore'yi büyük ölçüde etkiledi.
Hükümdarlar, Kore ile sınır komşusu olan Çin'in kuzeydoğu kısmını oluşturan Mançurya'dandı. Takma isimlerinin Mançu hanedanlığı olmasının sebebi de budur. Başkenti ise Pekin'den önce Shenyang'dı.
İtalya, ABD, Avusturya-Macaristan, Fransa, Japonya, Almanya, Rusya ve Birleşik Krallık'tan oluşan sekiz küresel güç birlikte işgale başlayınca imparatorluk 1912'de çöktü. O sırada İmparatoriçe Dowager Cixi'nin liderliğindeki Boxer Ayaklanması'nı bastırmaya çalışıyorlardı. Bu ayaklanmanın asıl amacı, tüm yabancıları ülke dışına çıkarmaktı. Ayaklanma başarısız olunca Cixi Xi'an, Mançurya 'ya kaçtı ve imparatorluk da kısa süre sonra sona erdi.
Qing İmparatorluğunun Kökeni
20. yüzyıldaki Çin'in etnik yapısındaki hanlık göz önünde bulundurulduğunda Çin'in ikinci kez bir han tarafından değil de Çing hanedanı tarafından yönetilmesi oldukça ilginçtir. İlki ise Moğol İmparatorluğu döneminde gerçekleşmişti. Qing İmparatorluğunu Mançurya'dan Jurchen halkı kurmuş ve ülkeyi yönetmiştir.
Mançurya devleti aslında ilk olarak etrafındaki kabileleri birleştirmeye çalışan Nurhacı adında bir kabile reisi tarafından kuruldu. 1616'da ise Nurhacı kendini Büyük Jin Hanı ilan etti.
O zamanlar hâlâ Pekin'deki Çin İmparatorluğuna müttefik olan başka kabileleri birleştirmek için Ming Hanedanlığına saldırdı ve 1625 yılında Shenyang şehrini ele geçirdi. Mukden olarak bilinen bu şehri başkenti yaptı.
Moğol İmparatorluğundan gelen Khorchin Moğolları ile ittifak kurarken Mançu birliklerinin yetersiz olduğu açıktı. Bununla birlikte birçok askeri başarıdan sonra daha çok Moğol askere girdi ve Ming'den kaçan ordu Han halkına katıldı.
Nurhacı 1626'da vefat etti. Nurhacı'nın torunun Shunzhi, imparatorluğun geniş çaplı mücadelelerinden sonra imparator oldu ve sonunda Ming hanedanı Pekin'i fethetti. Böylece 1644'te Çin'in tamamına Qing hanedanı hükmetti.
Shunzhi Mandate of Heaven (Cennetin Vekili) oldu. Bu inanca göre Çin'i yönetenlerin gücü cennetten gelirdi. Ve bir hanedanlık düşerse veya büyük doğal afetler olursa bu hükümdarın artık cennete layık olmadığına inanılıyordu.
Pekin'in fethinden sonra Ming'den kalanların yenilgisi on yedi yıl sürdü.
Zirvede Qing Hanedanlığı
Çin'in başkenti üzerinde Qing gücünü kuran Shunzhi, altı yıl sonra çiçek hastalığından öldü. Yerine Kangxi imparatoru olan üçüncü oğlu geldi.
Sonraki üç kuşak -Kangxi, Yongzheng ve Qianlong hükümdarları- boyunca Qing tarafından yönetilen Çin; gücünün, servetinin ve kültürel ve sanatsal başarısının zirvesine ulaştı.
Kangxi (1661-1722), şimdiye kadar Çin'e en uzun süre hükmeden hükümdar oldu. Torunu Qianlong onun bu rekorunu kırabilirdi ancak dedesinin hükmünden üstün gelmemek için istifa etti.
Topraklar
Qing hanedanı ile imparatorlar Çin üzerindeki güçlerini pekiştirdi ve topraklarını genişletti. Kangxi, Rusları Amur Nehri'ndeki savaşta yendi ve bunun sonucunda 1689 Nerchinsk Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmada Çin'in Sibirya ve Mançurya'nın büyük bir çoğunluğuna egemen olmasına karar verildi. (Daha sonra bu egemen topraklar Rus İmparatorluğu tarafından işgal edildi.) İç ve Dış Moğolistan ve Tibet'in kontrolünü ele almak için Dzungar Moğollarını yendi ve Tayvan'ı da ele geçirmiş oldu.
Çin imparatorunun görevlerinden biri de isyanları bastırmaktı. Kangxi'nin askerleri 1673'te Üç Tımarcı Ayaklanması'nı bastırdı.
Hükümet
Çin hanedanı Pekin'e taşınınca Yasak Şehir'e yerleşti.
Hükümdar, Çin'in mutlak hâkimiydi ve gelir, din, savaş, suç, kamu işleri ve kamu hizmetine atamalarla ilgilenen altı bakanlığın başındaydı. Bu bakanlıklara atamalar, rejimin çok kültürlü doğasını korumak için Mançu ile Han ve bazı Moğollar arasında paylaştırıldı. Budizmle karışık Konfüçyüsçülük, Taoizm, İslam ve Hristiyanlık gibi çeşitli dinler mevcuttu.
Bu bakanlıklar çoğunlukla rutin yönetim işleriyle ilgilenirdi ancak asilzade ve imparatorun ailesinin yer aldığı mahkemelerde büyük kararlar alınırdı.
Kültür ve Sanat
Baskı ve üretimdeki teknolojiye rağmen Qing hanedanı Çin kültürüne zirvesini yaşatmamıştı. Sanatsal üretim bir önceki hanedandaki yani Ming halkındaki sanatçılarla gelişti. Mesela porselen, resim ve romanlar kültürde yerini aldı. Ancak hepsine ilham veren Ming sanatçılarıydı.
Qing'in Mançurya'dan gelmesi, Çin genelinde kültürel uyumu sağlamak için birçok önlem alınmasına neden oldu. Kangxi, orduda Mançurya saç modelinin yapılması konusunda ısrar etti ve Çinli kadınlara ayaklarını bağlamamaları emredildi. 1735'ten 1796'ya kadar hüküm süren Qianlong, resmi Konfüçyüsçü ve Mançurya kültürünü sürdürdü ve bu kültürleri eleştiren kitapların hepsini yaktırdı.
Çince alfabeyi standart hâle getiren Kangxi Sözlüğü bu dönemdeki önemli gelişmelerden biridir. Kangxi, batının müzik aletlerine ve teknolojisine de ilgi duydu ve mahkemesinde batılıları çalıştırdı.
Dünyada Ticaret
Batı ile ticaret Çin için bir zenginlik kaynağıydı ancak imparatorlukta gerilemeye neden oldu. 1757'den sonra Canton (şimdiki Guangzhou), batı ile ticaret yapmasına izin verilen tek yerdi. Mesela İngilizler, Çinlilerden çok büyük çay sevkıyatları alırlardı.
Ayrıca bu dönem boyunca ve Qianlong'un hükümdarlığı sırasında Çin düşüşe geçti. Avrupa ise gittikçe güçleniyordu. Qianlong, Avrupalılarla daha fazla ticaret yapmayı reddetti. Çin halkı olarak kendini onlardan üstün gördü. 1796'dan sonra ise hiçbir Avrupalı imparatorla görüşemedi.
Gerileyen Qing İmparatorluğu
Parasal Durum
Qianlong döneminde Çin Devleti bakanlarına ve ordularına çok para harcıyordu. Vergi oranları çok düşüktü ve patlayan nüfus toprak, hükümet ve mevcut kaynaklar üzerinde çok fazla baskı oluşturuyordu.
Modernleşme çabaları muhafazakâr politikacılar tarafından gittikçe daha çok engelleniyordu ve Qianlong'un hüküm sürdüğü sırada çok yolsuzluk vardı. Bu da paranın önemli şeylere harcanmadığı anlamına geliyordu.
Savaş
19. yüzyıl Çin'de hep savaşla geçti.
En önemlisi de belki de İngiltere ile yapılan iki Afyon Savaşı'ydı. Afyon Çin'de popülerdi ve İngiliz tüccarlar para kazanmak için Çin'e büyük miktarda afyon satmaya çalışıyordu. Çin'de bağımlılık salgını olunca uyuşturucu yasaklandı. Bu da İngilizlerin bu kazançlı ticaretlerine bir son verdi. Bu durum da önce 1840'ta, sonra 1856'da savaşa yol açtı. Savaş İngiltere'nin zaferiyle sonuçlanınca ülkeye birçok yabancı girdi ve bu da Qing yönetimini zayıflattı.
1860'ta Rus İmparatorluğu gelişirken Amur Nehri'ni yeniden topraklarına kattı. Ve 1894'te Çin, Japonya ile Kore üzerindeki kontrolü uğruna savaştı. Savaşı Japonya kazandı ve Çin limanlarını ve topraklarını kaybetti.
İsyan
1850-1864 yıllarında Çin, Hristiyan Hong Xiuquan'ın on yıl boyunca Nanjing şehrinde sürdürdüğü Taiping isyanıyla sarsıldı. Bu isyanın sonunda yirmi milyona yakın insanın öldüğü düşünülüyor ve maalesef ki bunun bir sonraki yarım yüzyıl boyunca benzer isyanlara ilham verdiği söyleniyor.
1900 tarihinde gerçekleşen Boxer Ayaklanması da bu isyanların en önemlilerinden biri. Direkt Avrupalılara yönelik yapılan bu isyan, o zamanın Qing hükümdarı İmparatoriçe Dowager Cixi tarafından desteklendi. İsyanın asıl amacı yabancıları ülkeden kovmaktı. Ancak ayaklanma sekiz devletin ülkedeki sömürge çıkarlarını korumak için bu ülkeyi işgal edip yok etmesiyle sonuçlandı.
Düşüş
Tüm bu olayların sonucunda Dowager Cixi Mançurya'ya kaçtı. Bir yıl sonra, 1902'de geri döndü ancak 1911'deki Xinhai Devrimi onun halefini devirdi. Ve anti-Qing devrimcileri yeni bir cumhuriyet kurdu. Bu cumhuriyet ise ünlü Mao Zedong'un yükselişinin kapılarını aralamış oldu.
Sonuç
Tarihteki büyük imparatorluklardan biri olan Çin imparatorluğu tarihi hakkında temel bilgileri öğrendik. Neden şimdi sıra Moğollar ve Osmanlı Devletinde olmasın? Bu büyük imparatorluklarla ilgili bilgi edinmek istiyorsanız ilgili makalelerimizi okumadan geçmeyin!