Son aylarda şekerle yatıyor, şekerle kalkıyoruz. Ülkemizin önemli bir ürünü olan şeker pancarı, sadece şeker üretmek amacıyla ekilmiyordu. Şeker pancarı öyle bir bitki ki, şekerin yanında üretim artığı olan melas önemli bir hayvan yemi olarak hayvancılık sektöründe kullanıyordu. Şeker pancarı binlerce çiftçimize iş, binlerce işçimize fabrikalarda ekmek sağlıyordu.
Gelin sizlerle bugün ülkemizin şeker tarihine kısaca bir bakalım.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türk tarımının nasıl bir şekil alacağı tartışılırken, 17 Şubat 4 Mart 1923 tarihleri arasında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan önemli kararlardan birini de şeker pancarı ve şeker fabrikalarının kurulması oluşturuyordu.
Atatürk bu konuda yaptığı konuşmada “Memleketimizde pancar yetiştirilerek, şeker fabrikaları tesis ve ziraatte münavebe (ekim nöbeti) usulünün tevsii (genişletilmesi) ve bu suretle hayvanatımızın ve hububatımızın ıslah ve çoğaltılması gerekmektedir” diyerek konuya dikkat çekiyordu.
Kongre'den iki buçuk yıl sonra ilk şeker fabrikası kuruluyordu. Daha sonradan kendisine "Şeker" soy ismi verilecek, Uşaklı çiftçi Molla Ömeroğlu Nuri bey bu görevi üstlenir ve yerel pek çok girişimcinin ortak çabasıyla 6 Kasım 1925 tarihinde ilk şeker fabrikasının temelini atarlar. Uşak Şeker Fabrikası'ndan yaklaşık bir ay sonra ise Kırklareli'de Alpullu Şeker Fabrikası'nın temel atması gerçekleşti. Alpullu, 26 Kasım 1926'da, Uşak Şeker Fabrikası ise 17 Aralık 1926 tarihinde işletmeye açıldı.
Bu gelişmeler karşısında Atatürk, Alpullu şeker Fabrikasını gezdikten sonra şunları söyler: "Memleketimizin her müsait mıntıkasında şeker fabrikalarının çoğalması ve bu suretle memleketin şeker ihtiyacının temini mühim hedeflerimiz arasında tanınmalıdır"
Nitekim, Cumhuriyet'in bu ilk önemli girişimlerini 1933'te Eskişehir, 1934'te Tokat Turhal Şeker Fabrikası izledi. 1951-1956 yıllarını kapsayan dönemde toplam 11 yeni şeker fabrikası (Adapazarı, Amasya, Konya, Kütahya, Burdur, Susurluk, Kayseri, Erzincan, Erzurum, Elazığ, Malatya Şeker Fabrikaları) kuruldu. Bu tarihten sonra işletmeye alınan fabrikalar ise sırasıyla şöyle:
1962’de Ankara, 1963’de Kastamonu, 1977’de Afyon, 1982’de Muş ve Ilgın (Konya) 1983’de Bor (Niğde), 1984’de Ağrı, 1985’de Elbistan (Kahramanmaraş), 1989’da Erciş (Van), Ereğli (Konya) ve Çarşamba (Samsun), 1991: Çorum, 1993’de Kars, 1998’de Yozgat, 2001’de Kırşehir, 2004’de Çumra (Konya), 2007’de Boğazlıyan (Yozgat) ve Aksaray şeker fabrikaları hizmete açılır.
Ancak tüm bu hızlı gelişmelere karşın, 4 Nisan 2001'de Derviş öncülüğünde açıklanan "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı''nın "Şeker Kanunu" başlığı altında şu ifadelere yer verildi:
Şeker piyasası, Şeker Kurulu tarafından düzenlenecektir. İhtiyaç fazlası şeker üretimine son verilerek devletin zarara uğraması engellenecektir.
Şeker fabrikalarının özelleştirilmesinin önü açılacaktır. Türk insanı daha ucuza şeker tüketecektir.
İşte ülkemizde Şeker fabrikalarının kaderini değiştiren yıl işte bu kararların alındığı bu 2001 yılı oldu. Sonrasını biliyorsunuz ilk etapta 14 şeker fabrikasının özelleştirilmesi gündeme geldi. Yapılan satış daha sonra iptal edildi. 2018'de 10 şeker fabrikasının özelleştirilmesi ile üretim, 1 milyon 176 bin ton'a geriledi.
2003'te Türkiye toplam pancar şekeri üretiminin yüzde 74'ü Türkşeker tarafından üretilirken, fabrika sayısının azalması ile bu oran yüzde 30'lara kadar düştü. Şeker bitti, çiftçi bitti, hayvancılık bitti. Tüm bunlar yaşanırken sesi çıkmayanlar, şimdi bir kilo şeker için bir birinin üzerine çıkar hale geldi.