Ekonomi yazarı olarak en çok karşılaştığım iki soru var. Biri, ülke ekonomisi boyutunda soranlar, "Ekonomi nasıl gidiyor" diyenler. Diğeri ise daha spesifik soruları gündeme getirenler, daha çok da "Borsa ne olur" ya da "Borsa'da hangi hisse senedini almalı" sorusunu yöneltenler.
"Kelin merhemi olsa" ya da "mum dibine ışık vermez" sözlerini hatırlatırım bu soru sahiplerine.
Yine de ilk soruya yanıt vermek görece kolay tabii ki. Her ne kadar böyle bir sorunun tek yanıtı yoksa da, her yuvarlak soruya, yuvarlak yanıtlar vermenin avantajıyla bir şeyler söylenebilir. Ama ya Borsa; hele hele hisse senedi bazındaki sorular...
Celal Eraş, Ankara'da küçük bir işyeri olan bir esnaf. Eraş'ın işyerine uğradım geçenlerde, konu döndü dolaştı ekonomiye ve Borsa'ya geldi. Baktım, Celal Eraş Borsa'ya klasik küçük yatırımcının çok dışında bir bakış açısıyla yaklaşıyor. Sağdan soldan duyduklarıyla hisse senedi seçmiyor, Türkiye'deki ve dünyadaki gelişmeleri analiz ederek seçim yapıyor. Anlatmasını rica ettim:
"11 Eylül'de ikiz kulelere saldırıları gördükten sonra ertesi gün ilk işim tüm hisse senetlerimi satmak oldu. Daha sonra medyayı takip ederken neler olabileceğini düşünmeye başladım. Afganistan'da, Ortadoğu'da savaş çıkabileceği varsayımıyla üç hisse senedi belirledim. Bunlar; Aselsan, Eczacıbaşı İlaç ve Pınar Un'du. Bu arada Borsa sürekli düşüyordu. Kış mevsimine gireceğimizi ve kışın ilaç tüketiminin artacağını göz önüne alarak Eczacıbaşı İlaç hisselerini tercih ederek 14-15 Eylül'de alım işlemi yaptım."
Prim yapma olasılığı bulunan üç hisse senedi belirleyen Celal Eraş, tercihini Eczacıbaşı İlaç'tan yana kullanır. Peki sonra nasıl bir gelişme mi olur:
"Belli bir süreden sonra Aselsan çok hızlı yükselmeye başladı. Eczacıbaşı İlaç da küçük kademelerle sürekli değer kazandı. Eczacıbaşı, 2001'den 2005'e gelene kadar iki kez bedelsiz hisse vererek bölündü, iki kez de temettü dağıttı. Hisse senedinin bana maliyeti 0.33 TL'ye kadar indi. Bir bakıma bedava diyebilirim. 2006 başında bu hisse senedini sattım. Tercihimi Aselsan'dan yana kullansam, kazancım daha fazla olacaktı."
Her zaman kar yok!
Küçük yatırımcı Eraş geriye dönüyor ve Borsa'da, bir doğal felaket sonucu nasıl zarar ettiğini anlatıyor:
"1999 yılı ağustos ayında emekli olmuş ve eşimle Ankara'dan İzmir'e tatile gitmiştik. Yolda benzinin çok pahalı olduğunu bir kez daha gözlemledim. Benzine sürekli de zam geliyordu. İşlem yaptığım bankaya telefon ederek emekli ikramiyem ile Tüpraş hisse senedi aldım. Hemen ardından 17 Ağustos depremi, rafinerideki yangın ve hisse senedi fiyatlarının hızla düşmesi sonucu benim emekli ikramiyesi de Borsa'da yanmış oldu. Bu da böyle bir Borsa şansıydı işte..."
Gıda maddesi fiyatları ve Borsa
Çoğu kişi için günlük fiyat hareketi dışında bir şey ifade etmeyen göstergeler, Celal Eraş gibi bilinçli yatırımcılar açısından önemli bir veri haline gelebiliyor. Eraş'a kulak verelim yeniden:
"Geçen yıl domates fiyatları hızla yükselmeye başlamıştı. Nedenini araştırdığımda Akdeniz Bölgesi'nde ve Avrupa'da domates sera ve tarlalarında hastalık oluştuğunu öğrendim. Fiyatlar bu yüzden devamlı yükselmekteydi. Borsa'dan gözüm kapalı Tat Konserve hisse senedi aldım ve bu senet bir hafta içinde çok iyi değer kazandı.
Bugünlere geldiğimizde Amerika kıtasındaki kuraklık yüzünden dünya buğday fiyatlarındaki yükselişi değerlendirmek amacıyla Petun hisse senedi aldım. Petun senetleri önce biraz yükselse de daha sonra bir miktar geriledi. Bellik ki büyükler, bu yükselmeyi satış amaçlı kullandılar. Üstelik Ramazan nedeniyle un ve et tüketiminin artmasına karşın hissede olumlu bir gelişme olmadı. Sabırla bekleyeceğim."
Sabır, sabır, sabır!
Celal Eraş, bir hisse senedi alınca sabretmenin önemine dikkat çekiyor:
"Bir dönem Ditaş hisse senedi aldım. Ben aldım, senet değer kaybetmeye başladı, üstelik Borsa yükseliyordu. Sabırla bekledim. 4-5 yıl sonra Ditaş senetleri yükselmeye başladı, benim almış olduğu değere geldiği gibi, bana çok iyi bir kazanç sağladı. Sonuç olarak holdinge bağlı bir hisse senedi sabırla beklenebiliyor."