Sonsuz maymun teoremi nedir? Daktilo tuşlarına gelişigüzel basan bir maymun bu çabasının bir bölümünde Shakespeare`in bir kitabını neredeyse kesin yazabilir. İşte bu teorem sonsuzluk içindeki olasılıkları varsayan maymun teoremidir.
Sonsuzluk olasılıklarındaki maymun teoremi rastgele basılmış daktilo tuşları dizininde, sonsuza kadar yapılan bu işin nihayetinde, ortaya okunabilecek bir kitap çıkabileceğini var sayar. Bir maymunun bu işi yapabileceği teoreminde maymun sadece bir ifade ve simgedir. Bu durum başka bir canlı olarak da adlandırılabilir. Ya da rastgele tuşlara dokunan ve enerjisi sonsuz bir makine de olabilir. Hatta bir robot bile mümkündür.
Sonsuz maymun teoreminde bir maymunun sonsuza dek daktilo tuşlarına rastgele basması sadece bir kurgudur. Çünkü maymunun yaşamı sonsuz değildir. Öyleyse sonsuz maymun teoremi için maymunun yerine enerjisini güneşten alan bir robot koyalım. Tuşlara basmak için sonsuz enerji ve hiç yıpranmayan bir daktilo. Bir bilgisayar tuşu olarak da düşünülebilir.
Sonsuz maymun teoreminde maymunun sonsuza dek daktilo tuşlarına basarak Shakespeare`in kitabını yazması neredeyse olanaksız. Ama bu teoremde neredeyse imkansız da değil. Çünkü “Neredeyse” sözcüğü burada anlam kazanıyor. Evrenin yaşını düşündüğümüzde sonsuz enerji ile çalışan bir robot ya da makinenin tuşlara basarak Shakespeare`in Hamlet`ini yazması bu teoreme göre imkansız değil. Her bir harfin sonsuz bir zaman diliminde kitaptaki gibi aynı dizilimle yan yana gelebilecek olması bir olasılıktır. Bu durumda sonsuz maymun teoremi içinde olasılıklar en küçük ihtimali bile kapsar ve olasılıksız değildir.
Sonsuz maymun teoremi aslında Aristoteles`in “Oluş ve Bozuluş Üzerine” adlı eserine dayanır. Fakat bu teoremin ismi ilk defa Emile Borel`in 1913 yılında yazdığı bir makalesinde yer almıştır. İngiliz Doktor Arthur Eddington 197 yılında Edinburg Üniversitesi`ndeki bir davete katıldığında şu ifadeleri kullanmıştır.
Parmaklarımı daktilonun tuşları üzerinde rastgele ve tembelce gezdirirsem bu çabamın sonunda belki de ortaya anlaşılır bir cümle çıkabilir. Bir maymun ordusu daktilonun tuşlarını gelişigüzel tıngırdatıp durursa belki de Britanya Müzesi`ndeki bütün kitapları yazabilirler.Sir Arthur Eddington
İstatistik, Olasılık ve Zaman
Sonsuz maymun teoremi bir bakıma istatistik, olasılık ve zaman kavramları içinde yoğrulmuş bir mantık teoremidir. 2003 yılında sorguçlu bir kara şebekle deney yapılmıştır. Ortaya ise “S” harfinin çoğunlukta olduğu 5 sayfalık bir yazınsal katkı çıkmıştır. Durum biraz da yazı tura tama olasılığı dahilinde düşünülebilir. Olasılıklar içinde %50 tura, %50 yazı gelme ihtimali zaman yeterli ve yazı tura atma olayı devamlılık şeklinde ilerliyorsa; her zaman iki ihtimalin de gelme olasılığı vardır. Bu nedenle sonsuz maymun teoremi içinde eğer zaman yeterli ise milyonlarca yazı dizininde ortaya mantıklı ve okunası bir cümle çıkabilir. Bu süreç hayal bile edilemeyecek kadar zor olabilir, fakat imkansız değildir.
Sonsuz maymun teoremi aslında bize neyi mi öğretir? Bu durum bize harfleri rastgele tuşlayan bir bilgisayar programının birkaç harften oluşan bir şifreyi kolaylıkla kırabileceğini söyler. Birçok şifre kurulumu için semboller, büyük ve küçük harf kullanılması gerektiğini içeren uyarılar da aslında bunun içindir.