BAE, Basra Körfezi'ndeki ABD bölgesel stratejisinin kalbinde
BAE'nin ABD'nin bölgedeki ana müttefiki olarak yer değiştirme olasılığı da düşük değil. Temel olarak, Suudi Arabistan'ın ekonomisi petrol fiyatlarındaki düşüş nedeniyle zayıflarken, BAE ve Katar gibi diğer Arap ülkeleri bölgedeki ABD'li silah üreticilerinin çıkarlarını güvence altına alacak.
ABD'li ve İsrailli yetkililerin tekrar eden iddialarına dayanarak, Tel Aviv rejimiyle ilişkileri normalleştirme planının hızla devam etmesi ve Arap dünyasının büyük çoğunluğunu kapsaması gerekiyordu, ancak yalnızca BAE ve Bahreyn İsrail ile ilişkilerini normalleştirdi. Normalleşme sürecine başka hiçbir Arap hükümeti dahil olmadı ve bu konuda yapılan tüm tanıtımlara rağmen şu ana kadar sonuç budur. Bu, Trump'ın diğer Arap ülkelerini İsrail rejimi ile ilişkilerini normalleştirmeye ikna etmek için Abu Dabi Veliaht Prensine yaptığı çağrıda açıkça görülebilir.
Yakın zamanda Beyaz Saray, Donald Trump'ın Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Muhammed bin Zayed El Nahyan ile yaptığı telefon görüşmesini ve Batı Asya ülkelerinin İsrail rejimi ile uzlaşması konusundaki istişarelerini duyurdu. İsrail medya ağı “Arutz Sheva”ya (İsrail Ulusal Haberleri olarak da bilinir) göre, ABD Başkanı Abu Dabi'nin Veliaht Prensini aradı ve Batı Asya bölgesindeki diğer ülkeleri Siyonist rejimle bir anlaşma imzalamak için BAE ve Bahreyn'e katılmaya ikna etmesini istedi. Beyaz Saray'ın Arap devletlerinin İsrail ile ilişkileri normalleştirme fikrini benimsediği konusunda dürüst olmadığını itiraf etmesinin yanı sıra, Bahreyn'in propaganda kampanyasına katıldığını ve bunun üzerine aşırı baskı başlatıldığını görüyoruz ve başka bir bakış açısıyla ABD'nin iletmeye çalıştığı mesajın, bölgesel politikanın merkezinin BAE ile işbirliğine kaydırdığı şeklinde olduğunu belirtmek gerekiyor.
Yirminci yüzyılın ikinci yarısında, İngiliz kuvvetlerinin çekilmesinden sonra bölgede ABD'nin varlığı ile birlikte, ABD hükümetleri Suudi hanedanı ile yakın bağlarını sürdürmüş ve büyük petrol rezervleri ve Arap dünyası ve İslam ülkeleri arasında krallığın potansiyel kültürel konumu nedeniyle yarımada üzerinde hanedanın devam eden yönetimi için tereddütsüz destek olmuştur. İran'daki İslam Devrimi'nin gerçekleşmesi ve bölgedeki güvenlik konularının İsrail rejiminin ve bölgedeki gaspçıların çıkarlarına zarar vermesiyle birlikte, Şii İslamcı hareketin genişleyen devrimci ideolojisine karşı Suudi Arabistan ile ittifak kurma çalışmaları da arttı. Bu dönemde, başta Afganistan ve İran'daki bazı güvenlik bölgeleri olmak üzere jeopolitik çıkarlar için Şii karşıtı Takfirci ideolojinin geliştirilmesi alanında güvenlik işbirliğinin yanı sıra, Suudi Arabistan'ın petrol rezervlerinin büyük bir kısmı ABD'den modern askeri teçhizat satın almak için harcandı ve bu da ABD ile Suudiler arasında geniş güvenlik ilişkilerinin kurulmasıyla sonuçlandı. Ancak, iki ülke on yıllar boyunca yakın işbirliğinin faydalarından yararlanmasına rağmen, bu ilişkiler artık sona eriyor gibi görünüyor. Aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel hedeflerini geliştirmek adına Suudiler için uygun bir alternatif bulmayı düşünüyor; yani BAE.
Bu bağlamda, ABD'nin Suudi petrolüne bağımlılığını azaltma meselesi, ABD dış politika stratejisinin Çin'e odaklanma yönündeki Doğu'ya dönüş yaklaşımı ve Suudilerin Beyaz Saray'ın bazı planlarıyla tutarsızlıkları önemli bir etki yarattı.
Bu bağlamda, OPEC'in petrol fiyatlarındaki düşüşün ardından petrol üretimini azaltma planına eşlik etmeyi reddetmesinin ardından Foreign Policy, ABD'li Cumhuriyetçi milletvekillerinin petrol sahasındaki son gelişmelerden dolayı Suudi Arabistan'dan son derece rahatsız olduğunu bildirdi.
Mevzuatla ilgili suçlamayı yöneten Kuzey Dakota Cumhuriyetçi Senatör Kevin Cramer, Foreign Policy'ye "arkadaşlar birbirlerine karşı böyle davranmaz", ve "ABD'nin buna tepkisini fena halde yanlış hesapladılar." dedi.
Washington ile Riyad arasındaki stratejik koalisyonun solmakta olduğunu ve güveni yeniden inşa etme sürecinin uzun bir zaman gerektirdiğini de sözlerine ekledi.
Brookings Enstitüsü İstihbarat Projesi direktörü ve Suudi Arabistan konusunda uzman olan 30 yıllık CIA uzmanı Bruce Riedel, "Şu anda ilişkiyi bir arada tutan tek şey Trump - Onun Suudi Arabistan'a özgü bir yakınlığı var" dedi.
Bu sözler kısa vadeli bir tehdit değil, temelde Riyad-Washington ilişkilerine ilişkin olasılıkların gerçekliğinin bir ifadesidir. Bu, Riyad'ın Beyaz Saray'ın desteği için büyük umutları olduğu geçen sonbaharda Suudi petrol tesislerine düzenlenen saldırı sırasında ABD'nin eylemsizliğinde görülebilir. Nitekim, normalleşme anlaşmasının çıkarılmasından bu yana, Beyaz Saray'ın Suudilere kesin desteğiyle ilgili eleştirmenler sadece Demokratlar arasında değil Cumhuriyetçiler arasında da artıyor. Ancak Riyad'ın, Trump'ın normalleşme sorununa hızlı destek talebine ilişkin tutarsızlıkları, bu tarihi bağın dağılmasına neden oldu.
Yedioth Ahronoth gazetesinin internet sitesinde yayınlanan bir habere göre, Trump'ın damadı ve danışmanı Kushner, Muhammed bin Salman'a İsrail ile BAE arasındaki normalleşme anlaşmasının imza törenine katılması için baskı yaptı, ancak Riyad'ın resmi tavrı, Trump'ın normalleşme sürecinin ilerletilmesinin gelecek ay yapılacak başkanlık seçimlerinde kendisine fayda sağlayacağı yönündeki beklentisine rağmen, Kral Abdullah'ın 2002'de önerdiği Arap Barış Girişimi'ni desteklemeye devam etmekti. Bu konu Trump'ı ciddi şekilde çileden çıkardı.
Bu arada, BAE'nin ABD'nin bölgedeki ana müttefiki olarak yer değiştirme olasılığı da düşük değil. Temel olarak, Suudi Arabistan'ın ekonomisi petrol fiyatlarındaki düşüş nedeniyle zayıflarken, BAE ve Katar gibi diğer Arap ülkeleri bölgedeki ABD'li silah üreticilerinin çıkarlarını güvence altına alacak. Geçtiğimiz günlerde Katar ve ABD, iki taraf arasında 25 milyar dolarlık bir askeri sözleşmenin uygulanmasını yineledi.
Daha da önemlisi, Çin'in ekonomik emellerini öteye taşıyabilmek için bölgede jeopolitik bir konuma sahip stratejik müttefikler bulma çabalarından derin endişe duyan ABD, Abu Dabi'nin Doğu'ya Dönüş stratejisini ele alınması gereken tehlikeli bir adım olarak görüyor. Bu bağlamda, Xi Jinping'in Muhammed bin Zayed'e gönderdiği yakın tarihli resmi mektuptan sonra, Middle East Eye web sitesi tarafından yayınlanan bir analizde, Başkan Xi Jinping'in, iki ülke arasındaki stratejik ilişkilerin güçlendirilmesini istediğini belirtti: Orta Doğu kelimenin tam anlamıyla iki süper güç, ABD ve Çin arasındaki çatışmanın tam ortasında.
Bu analiz, bölgesel bir ticaret merkezi ve Doğu Asya'ya büyük petrol ihracatçısı olan BAE'nin diğer Körfez ülkelerine kıyasla Çin'e doğru daha hızlı kaydığı sonucuna varıyor. Hint Okyanusu'ndaki büyük açık deniz üslerine ve Afrika ve Kızıldeniz şubelerine erişimi kontrol etmeye yönelik büyük ticaret stratejisi, Abu Dabi'yi Pekin için önemli bir ortak haline getirdi. Ancak analist, Trump'ın Beyaz Saray'da dört yıl daha kalması durumunda BAE'nin muazzam bir baskı altında olacağı sonucuna varıyor. Ama hiç şüphesiz, BAE'nin Pekin'den uzak durması, ultra gelişmiş F-35 savaş uçaklarının Abu Dabi'ye satışı için yapılan hazırlıkların duyurulmasında görülebilecek olağanüstü teşviklerle birlikte gelmelidir.
(Al-Waght - Çeviri: intizar)