Tip 2 Diyabet Nedenleri
Tip 2 diyabet neden olur? Tip 2 diyabet, pankreas normal kan şekeri seviyesini korumak için yeterli insülin üretemediğinde veya vücut üretilen insülini kullanamadığında (insülin direnci) ortaya çıkmaktadır.
Pankreas midenin arkasında bulunan ve insülin üreten geniş bir bezdir. İnsülin kandaki glikozu hücrelere yani enerjiye dönüşecek yerlere taşır.
Tip 2 diyabet durumunda, pankreasın yeterli insülin üretmemesinin birkaç nedeni bulunmaktadır. Tip 2 diyabet gelişimde etkili olabilen başlıca risk faktörlerinden üçü şöyledir: (1)
- Yaş: Kişinin yaşı 40 yaş üzerindeyse (Güney Asya, Çin, Afrika-Karayipler ya da Afrika kökenli insanlar için 25 yaşın üstünde, hatta İngiltere’de doğmuş olsanız bile) tip 2 diyabet riski artabilmektedir.
- Genetik: Ebeveynlerden biri, erkek ya da kız kardeş gibi yakın bir yakınınız olması tip 2 diyabet geçmişi olması kişide hastalığın riski artırabilmektedir.
- Kilo: Kilolu veya obez olmak tip 2 diyabete etki edebilmektedir.
Güney Asya ve Afrika Karayip kökenli insanlar, kalp hastalığı gibi diyabet komplikasyonlarını, nüfusun geri kalanından daha genç bir yaşta geliştirme riski taşımaktadır. (2)
Yaş
Tip 2 diyabet geliştirme riski yaşla birlikte artabilmektedir. Bunun nedeni, insanların yaşlandıkça kilo alma ve egzersiz yapma sıklığını azaltma eğiliminde olmaları olabilmektedir.
Sağlıklı, dengeli bir diyetle beslenme ve düzenli olarak egzersiz yapma sağlıklı kiloların korunması, şeker hastalığını önlemenin ve yönetmenin yollarından biridir.
40 yaş üzerindeki beyaz insanlar, durumu geliştirme riski bulunmaktadır. Diğer yandan, Güney Asya, Çin, Afrika-Karayipler ve siyah Afrika kökenli insanlar daha erken bir yaşta tip 2 diyabet geliştirme riski taşımaktadır.
Bununla birlikte, artan yaş tip 2 diyabet için bir risk faktörü oluşturmasına rağmen, son yıllarda görülüyor ki, tüm etnik gruplarda bulunan genç insanlar da tip 2 diyabet geliştirmektedir.
Ayrıca çocuklar için (bazı vakalarda 7 yaşa kadar genç) tip 2 diyabet geliştirme riski daha yaygın hale bir hale gelmektedir. (3)
Genetik
Araştırmalar, artan diyabet riski ile ilişkili olabileceği düşünülen bir dizi geni ortaya çıkarmıştır. Vücuttaki yağ dağıtımı ve kasların kandaki glikozu ne kadar iyi aldığı da dâhil olmak üzere kan şekeri düzeyini etkileyebilecek bir dizi faktör bulunmaktadır.
Genlerin, vücuttaki her bir işlemi kontrol etmeye yardımcı olan ve metabolizma içinde rol oynayan sadece bir gen varyasyonu, daha sonra yaşamda kan şekeri kontrolünde zorluk çekme riskini arttırabilir. Bugüne kadar araştırmacılar, tip 2 diyabet ile ilişkili 60’ı aşkın geni tespit etmişlerdir. (4)
Kilo
Aşırı kilolu veya obez olma tip 2 diyabet gelişme olasılığını daha da yükseltmektedir. Karın etrafında toplanan yağ özellikle tehlikeli olabilmektedir. Bunun nedeni, vücudun kalp-damar ve metabolik sistemlerini bozabilen kimyasal maddeleri bırakmasıdır. Diğer yandan, koroner kalp hastalığı, felç ve bazı kanser türlerini geliştirme riskini de artırmaktadır.
Belinizi ölçmek diyabet riskinizi hızlı bir şekilde değerlendirmektir. Obezite özellikle yüksek riskli bir formdur. Düzenli egzersiz yapmak ve vücut ağırlığınızı yaklaşık % 5 azaltmak diyabet riskinizi % 50’den fazla azaltabilir. (5)
Diğer Nedenler
İlaç
Bir takım ilaçların kullanımı, tip 2 diyabet riskini artırabilmektedir. Bu ilaçlardan bazıları aşağıdakileri içerir:
- Kortikosteroidler
- Tiyazidler
- Beta-blokerler
- Statinler
Bazen, zaten ne kadar çok ilacın, hâlihazırda risk altında olan insanlarda tip 2 diyabet riskini artırabileceğini ve ne kadar ilacın birincil nedensel faktör olabileceğini ayırt etmek zor olabilir. (6)
Stres
Stres, doğal steroid kortizol hormonu dâhil olmak üzere hormonları salmak için vücudu tetiklemektedir. Stres hormonları kan basıncını, kan şekeri seviyelerini ve sertleştirici kasları artırarak vücudu harekete geçirir ancak aynı zamanda bağışıklık sistemini ve sindirim sürecini geçici olarak baskı altına alır. Stres, genel sağlık üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Araştırmalar kronik stres ile insülin direnci arasında belirgin bir bağlantı olduğunu göstermektedir. (7)
Kirlilik, Kimyasallar ve Plastikler
Tip 2 diyabet, geçen yüzyıl boyunca en hızlı büyüyen hastalıklardan biri olmuştur ve araştırmacılar, diğer faktörlerin de tetikleyiciler olabileceğini ileri sürmektedir. Son yıllarda, günlük hayatımızda yaygın olarak karşılaştığımız kirlilik ve diğer kimyasalların tip 2 diyabet risklerini artırabileceği söylenmektedir. Şeker hastalığı ile bağlantılı olan kimyasal maddeler ve kirleticiler arasında trafik kirliliği ve plastikte bulunan bazı kimyasal maddeler, ftalatlar denilen bazı ürünler bulunmaktadır. (8)
Tip 2 Diyabet Hastalığı Nedir?
İnsüline bağımlı olmayan şeker hastalığı olarak da bilinen Tip 2 diyabet, vücudunuzun önemli yakıt kaynağı olan şeker (glukoz) metabolize etme şeklini etkileyen kronik bir durumdur.
Tip 2 diyabet durumunda vücut ya insülinin (hücrenin şeker hareketini düzenleyen bir hormon) etkisine karşı direnir veya normal bir glikoz seviyesini korumak için yeterli insülin üretmez.
Yetişkinlerde daha yaygın olan tip 2 diyabet, çocuklukta obezite arttıkça çocukları giderek etkilemeye başlamıştır. Tip 2 diyabet için herhangi bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır, ancak sağlıklı kilo vermek ve egzersiz yapmak hastalığı kontrol altında tutmaya yardımcı olabilmektedir. Diyet ve egzersiz kan şekerini kontrol altına almak için yeterli değilse, diyabet ilaçlarına veya insülin tedavisine ihtiyaç duyulabilir. (9)
Tip 2 Diyabet Belirtileri
Tip 2 diyabet başlangıcı yavaş yavaş gelişebileceğinden, tip 2 diyabet belirtileri de kademeli olarak gelişir. Vücut yavaş yavaş insülin direnci oluşturur veya yeterli insülin yapamaz. Tip 2 diyabet nasıl anlaşılır? Fark edebileceğiniz tip 2 diyabet belirtilerinden bazıları şunlardır:
- Yorgunluk
- Yaraların çok yavaş iyileşmesi (veya enfeksiyonun geç iyileşmesi)
- İştah artışı ve çok susama
- İdrara çıkma artışı
- Bulanık görme
Bu belirtileri fark ederseniz, mutlaka doktorunuza danışın. (10)
Tip 2 Diyabet Tedavisi
Tip 2 diyabet nasıl geçer? Tip 2 diyabet hastalığının herhangi bir tedavisi bulunmamaktadır, ancak kontrol altına almak için yapılabilecek bazı yöntemler bulunmaktadır. Yemek alışkanlıklarında ve yaşam tarzında yapılan bazı değişiklikler diyabet ilaçlarıyla dengelenerek kan şekerini sağlıklı seviyede tutmaya yardımcı olabilmektedir.
- Ne yediğinizi planlayın ve dengeli bir yemek planı uygulayın.
- Düzenli egzersiz yaparak vücut sağlığını destekleyin.
- Reçete edildiyse ilaçları zamanında ve düzenli olarak alın.
- Evde kan şekeri ve kan basıncınızı kontrol edin.
- Diyabet doktorunuzla düzenli olarak görüştüğünüzden ve gerekli testlerin gerekli zamanlarda yapıldığından emin olun. (11)
Tip 2 Diyabet Ameliyatı
Tip 2 diyabetin tedavisi için herhangi bir ameliyat bulunmamaktadır, ancak tetikleyici faktörleri kontrol altına almak için diğer tıbbi koşullara ameliyat uygulanabilmektedir. Örneğin, obezite problemi varsa mide cerrahisinden (bariatrik cerrahi) yararlanılmaktadır. (12)
Tip 2 Diyabet İçin Hangi Doktora Gidilir?
Tip 2 diyabet teşhisi ve tedavisi için başvurabileceğiniz doktorlar şunlardır:
- Aile hekimi
- Dâhiliye uzmanı (iç hastalıkları uzmanı)
- Çocuk doktoru
- Diyetisyen
- Endokrinolog (metabolizma hastalıkları uzmanı) (13)