Genellikle ‘Irak mimarisinin babası’ olarak adlandırılan ve Tütün Tekel Merkezi, Bağdat Merkez Postanesi de dahil olmak üzere Irak’ta 100’den fazla binanın tasarımını yapan Rifat Chadirji koronavirüse yenik düşerek hayatını kaybetti.
Rifat Chadirji 1926’da Bağdat’ta doğdu, 1950 ve 1970’ler arasında önemli bir kültürel figürdü ve etkili bir aileden geliyordu. Babası Kamil Chadirji, Ulusal Demokrat Parti’yi kurdu ve başkanı oldu.
ÖNEMLİ ÖDÜLLER ALDI
Chadirji’nin belki de kültürel olarak en önemli eseri daha sonra yerini Saddam Hüseyin’in heykeli ile yer değiştiren Bağdat’taki Firdos Meydanı’ndaki Meçhul Asker Kemerli Anıtı idi. Daha sonra dünya, ABD kuvvetleri 2003 yılında Bağdat’ı ele geçirdikten sonra Saddam Hüseyin’in meydandaki anıtını yok ederken izledi. 2000’lerin başlarında bir yeniden yapılması gündeme geldi ancak hiçbir zaman bir sonuç çıkmadı.
1986’da Ağa Han Başkan Ödülü’nü kazandı. Bu ödül, ‘’Müslümanların önemli bir varlığı olan toplulukların ihtiyaçlarını ve isteklerini başarıyla ele alanlara’’ verilen üç yıllık bir mimari ödüldü.
HAPSE ATILDI, HARVARD ÜNİVERSİTESİ’NDE GÖREV YAPTI
Chadirji, Baas rejiminin muhalifiydi ve Saddam Hüseyin’in Irak yönetimindeyken siyasi görüşleri nedeniyle hapsedildi. 1983 yılında Harvard Üniversitesi’nde görev yapmak üzere Irak’tan ayrıldı ve ABD işgalinden kısa bir süre sonra geri döndü. Irak’taki yaşamı büyük ölçekte belgeleyen üretken bir fotoğrafçıydı. Irak’ın modernleşme dürtüsünü kronikleştiren 100 binden fazla görüntüsü bir çok Ortadoğu ülkesinde sergilendi.
2016’da sanat dergisi Ibraaz’a, “Birçok şeyin ortadan kaybolduğunu hissettim ve onları belgelemek istedim. Bu tür şeyler beni bir tür arşiv yaratmaya motive etti’’ demişti.
Chadirji, 1977’de Abu Dabi’nin yeni ulusal tiyatrosunu tasarlamak için yapılan bir yarışmayı kazandı.
Chadirji’nin çalışmaları dünya çapında beğeni topladı, 1982 ve 1983’de İngiliz Mimarlar Kraliyet Enstitüsü ve Amerikan Mimarlar Enstitüsü onursal bursu aldı.
2008’de Şeyh Zayed Kitap Ödülü ve 2015’te Tamayouz Mükemmellik Ödülü’nü kazandı.
IRAK CUMHURBAŞKANI VE BAŞBAKANI’NDAN TAZİYE
2017’de ise Rifat Chadirji adına ödüller verilmeye başlandı. Yarışmaya katılım, ‘Irak’taki toplulukların karşılaştığı mevcut zorlukları vurgulamalı ve yerel topluluk ihtiyaçlarına cevap vermelidir’ şartını taşıyor. 2017 açılış yarışmasında, yarışma komitesi konuyu ‘IŞİD tarafından yok edilen bir şehir olan Musul için konut projeleri’ olarak belirledi. 42 ülkeden firmalar, uygulayıcılar ve öğrenciler tarafından gönderilen 223 başvuru arasından Polonya Wroclaw’dan Anna Otlik yarışmayı kazandı.
Irak’ın Başbakanı Mustafa Al Khadhimi arkadaşı Chadirji’ye övgüde bulunarak “Irak ve insanlık için bir kayıp” ifadesinde bulundu.
Mustafa Al Khadhimi, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, ‘’Rifat Chadirji; ulusal mimari kimliğe adanmışlıkta bir modeldi ve mirası mimarlığın şehirleri ve ulusları nasıl tanımlayabileceğini yansıtıyor. Huzur içinde yatsın. Ailesine ve sevenlerine sabır diliyorum’’ diye yazdı.
Irak Cumhurbaşkanı Barham Salih, Chadirji’nin ölümü ile ilgili olarak ‘’Dünya modernliği ve güzelliği soluyan nefeslerini kaybediyor. Bu ülkenin mirasına çok şey bıraktı’’ şeklinde konuştu.
بوفاة رفعة الچادرچي يفقد فن العمارة في العراق والعالم رئته الحديثة التي تنفست حداثةً وجمالاً. لقد مارس الچادرچي العمارة بوصفها وظيفة إنسانية وجمالية، ووهبها كل حياته، عاملاً ومنظّراً، تاركاً الكثير لإرث هذه البلاد علماً ومبانيَ، لروحه الرحمة ولأسرته ومحبيه الصبر. pic.twitter.com/yjHNkZkgIQ
— Barham Salih (@BarhamSalih) April 10, 2020
DÜNYANIN BİRÇOK YERİNDEN ÜNLÜ MİMARA VEDA
Chadirji’yi tanıyan diğer mimarlar da sosyal medyada Chadirji’yle ilgili düşüncelerini ve üzüntülerini paylaştılar.
Bir mimar ve tarihçi olan Nasser Rabbat, Twitter’da “’Rifat Chadirji; rafine estetik duyarlılığa sahip bir düşünür, yazar, eleştirmen ve akılcı mimar. Onun geleneksel unsurları ve yapılandırmacılığı ultra-modernist kompozisyonlarda birleştirdi.” Dedi.
Yazar ve mimar Esra Akcan ise Twitter hesabında “Mimarlık için çok üzücü bir gün daha. Irak’taki savaşlar nedeniyle yıkılan binalarını koruyalım ve restore edelim’’ diye yazdı.
Iraqi Architect Rifat Chadirji, the father of Iraqi architecture, a recipient of the Aga Khan Award for Architecture & designer of @mckduae Abu Dhabi National Theatre passed away today.
Our deepest condolences to his family & loved ones. pic.twitter.com/yJTQPdfGal
— نورة الكعبي (@NouraAlKaabi) April 11, 2020
BAE Kültür ve Bilgi Geliştirme Bakanı Noura Al Kaabi de “En derin taziyelerini” Chadirji’nin ailesine ve sevdiklerine bildirdi.
BAE’li köşe yazarı ve araştırmacı Sultan Sooud Al Qassemi de kendisi ve Rifat Chadirji’nin eşi yazar Balkis Sharara ile Iraklı mimar ve akademisyen Ahmed Al Mallak’ın bulunduğu bir fotoğrafı Twitter’da “Dün dünya, 1926’da Bağdat’ta doğan ve dünyanın en büyük yaşayan mimarlarından birini – efsanevi Rifat Chadirji’yi kaybetti. Onun hakkında söylenecek çok şey var ki, hangisinden başlamalı bilemedim’’ diye yazarak düşüncelerini takipçileriyle paylaştı.
The National