Addaks Hayvanı Hakkında Öğrenilmesi Gerekenler
Bilimsel ismi Addatx nasomaculatus Addaks olan hayvan, eğri büyük boynuzları sebebiyle vida boynuz ceylanı olarak adlandırılan, yakından Oriks ile alakalı antilop ailesinin azasıdır. Afrika Batı Sahra ile Nil arasında kalan ıssız bölgelerde yaşar. Kuzey Afrika’daki Sahra Çölü’nde izole edilmiş alanlarda bulunan risk altındaki bir memelidir ve natürel civarlarında oldukça ender görülür. Barbar tabiatta yalnızca 500 […]
Bilimsel ismi Addatx nasomaculatus Addaks olan hayvan, eğri büyük boynuzları sebebiyle vida boynuz ceylanı olarak adlandırılan, yakından Oriks ile alakalı antilop ailesinin azasıdır. Afrika Batı Sahra ile Nil arasında kalan ıssız bölgelerde yaşar. Kuzey Afrika’daki Sahra Çölü’nde izole edilmiş alanlarda bulunan risk altındaki bir memelidir ve natürel civarlarında oldukça ender görülür. Barbar tabiatta yalnızca 500 Addaks olduğundan bu antilop ne yazık ki yok olma riskiyle karşı karşıya kalmıştır.
Addaks’ın baş ve beden uzunluğu 170–190 santimetre etrafındadır. Erkekler dişilerden azıcık daha uzundurlar, erkelerin omuz uzunluğu 100–110 santimetre, dişilerin omuz uzunluğu ise 90–100 santimetre miktarlarındadırlar. Kuyrukları 30–40 santimetre ve boynuz uzunlukları 80–120 santimetredir. Erkekler 99–124 kg arasında, dişilerde ise 60–125 kg arasındadır. Addaks’ın postu sert, mevsime bağlı olarak renk değiştirirler. Kışın postları beyaz arka kısımları ve bacakları grimsi kahverengi renktedir. Yaz aylarında postları daha sarih, neredeyse tamamen beyaz veya kumlu bir bej halini alır. Bu da daha sarih renkler sıcağı daha fazla yansıttığından bedenin ılıman kalmasına takviyeci olur. Kuyruklarında siyah, kahverengi tüy tutamları vardır.
Hem erkek hem dişi addaks, alnında, burunlarının üzerinde X biçimi oluşturan boynuzlara ve kahverengi tüylere sahiptirler. Boynuzları 2-3 kıvrımlıdır ve erkeklerde 120 santimetre uzunluğunda ve bayanlarda 80 santimetre uzunluğuna erişebilir.
Boynuzları arasında uzun, boyunlarında kısa bir rüzgâra ile biten siyah tüyleri vardır. Addaksın kısa, kalın bacakları ve kumda batmalarını önleyen düztaban geniş, düz tırnakları vardır. Geniş tırnaklı ayaklarını yana doğru atarak yürür, ancak bir ayağını ötekisinin arda yerleştirerek tek bir iz çizgisi vazgeçerler. Bu hayvanlar, düz bir biçimde dörtnala koşarlar ve koşarlarken asgari bacak esnemesi sebebiyle sert diz çökmüş gibi görünürler. Bu cins antilopların en yavaş koşucularından biri olarak kabul edilir, belki de kumlu araziye uyarlamasını yansıtırlar. Addakslar, büyük, kare biçimindeki dişlere ineklerin ki gibi ve tipik surat bezlerine sahip olmadığından öbür antilop cinslerinden değişiktirler.
Habitatları
Addakslar, kumlu çöl arazilerini, taşlı çölleri, yarı çöl ve kuru bozkırları seçim ederler. Gün süresince esintiye ve sıcak güneşe karşı gözetmek için sık sık büyük kayalar yakınında bulunan kuma kazılmış derin çöküntülerde dinlenir.
Beslenmeleri
Addaks, herbivordur ve beslenmeleri çöl etli meyveler, yapraklar, aristida otları, otlar, uzun ömürlü ve minik çalılardan şayet varsa oluşur. Ayrıca Parnicum çimlerinde de beslenirler, böylece yalnızca iç sürgünleri ve tohumları yerler, ayrıca kuru ve dış yaprakları göz arkasını ederler. Bu tohumlar addaks beslenmelerinde yeterli protein sağlar. Addakslar susuzlukta yaşayabilir, zira susuzlukları nebatlardan elde ettikleri nemden beslenirler.
Tutumları
Addakslar, gece hayvanlarıdır ve fazla çöl şartlarına adapte edilmiştir. Bazı ilaveler kendi civarlarında birbirlerinden uzak yaşayabilirler, ancak bu rastgele bir meseleye yol açmaz, zira geniş mesafelerde birbirlerini tespit edip bulmalarını sağlayan aşırıdan duyusal marifetlere sahiptirler. Ayrıca yağışları izleyebilir ve nebat örtüsünün daha bol olduğu yağışlı bölgelere yönelirler. Bazı addakslar, hem erkek hem de dişi addakslardan 5-20 kapsayan sürülerde yaşarlar. Sürüler genellikle tek bir yerde kalır, ancak gıda aramak için gezebilirler. Sürüler genellikle en büyük baskın erkekler tarafına idarenir.
Üremeleri
Erkek addaks, 3 yaşında cinsel olgunluğa ulaşmakta olup, dişiler bir buçuk sene içinde daha erken olgunlaşmaktadır. 257-264 günlük başka bir deyişle 8-9 ay gibi bir hamilelik periyodundan sonra, dişiler 4,7–6,75 kg olan bir yavru doğururlar. Genç addaks takribî 6 hafta saklanır ve annesi tarafından günde 2–3 kere emzirilir. Genç addaksın soluk veya kirsiz, deri rengi bir postu vardır ve ömürleri takribî 19 yıldır.
Korunma Gidişatları
Addaks, IUCN tarafından kritik olarak risk altında olarak sınıflandırılmıştır. Barbar tabiatta neredeyse yok olmuş, orijinal çeşitlerinin çoğundan elimine edilmiştir. Çiftçiler sığırlarını yayıldırmak için bir hayli addaksı yok etmişlerdir böylece sığırlar ve adakslar otlak alan için rekabet etmek zorunda kalmayacaklar. Barbar tabiatta yalnızca birkaç surat tane adaks kaldığı bildirilmektedir. Addaks için düşüşün ana neden boynuzları, etleri ve tenleri için fazla avlanma olarak görünmektedir. İyi olan şudur ki, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve Orta Doğu’da esirlik altında yakalanan 1000’in üzerinde addaks olduğu belirtilmiştir. Yetiştirme programlarında idarenen 600 addaks olduğu bildirilmiş, bu sebeple, koruma çalışmalarının devam etmesiyle, bu donakaltıcı hayvanın geleceğinin galibiyetli olabileceği söylenmektedir.
Addaksla Alakalı Eksantrik Reeller
Bir antilop cinsi olan Sahra’nın izole bölgelerinde bulunan addaksla alakalı öğrenilmesi gereken bazı eksantrik reeller vardır. İşte bu asıllardan kimileri:
*Risk altındalar; barbar tabiatta yalnızca üç tane kalmış olabilir. Ancak jenerasyonunun tükenmesi yakın olmayabilir; takribî 2.000 hayvanat bahçesinde ve dünyadaki çiftliklerde yakalanmaktadırlar. Addaks, jenerasyonu tükenme riskiyle karşı karşıya olan çok hoş ve kibar bir hayvandır.
* Addaks, natürel civarlarında oldukça enderdir ancak esirlik altında oldukça yaygındır. En büyük tutsak imal sürülerinden biri Almanya‘daki Hannover Hayvanat Bahçesi’nde bulunmaktadır.
* Yaklaşık 300 günlük bir hamilelik periyodundan sonra yavru dünyaya gelmektedir. Doğum, yağışlı mevsimi takiben ancak soğuk mevsim başlamadan evvel eylül ve ocak ayları arasında asıllaşır.
* Hem erkek hem de dişi boynuzları vardır, her ikisi de bükümlüdür
* Addaks, yumuşak kumlu alanlarda yürüyüş yapmalarına takviyeci olmak için düztabanlı ve eforlu sürgülü bıçaklara sahip geniş tırnaklara sahiptir.
* Addaks çoğunlukla geceleri faaldir ve günlerini kazdıkları tünellerde geçirirler.
* Addaks, esas olarak kaba çöl çimleri üzerinde yayılınır, ancak çimler kıt olduğunda akasya cinsleri ve baklagil otlarını yerler. Addaks’ın besinlerinden lüzum dinledikleri nemi aldıkları için seyrek su içmeleri gerekir.
* Çok az su ve kaba ot perhizlerinde yaşamda kalabildikleri ve gıda bulmak için uzun mesafeleri yaşaya bildiklerinden, tüm antiloplar arasında en iyi çöle olanlardır. Kendilerini yedikleri nebatlardan, sabah ve akşamları ham olarak ıslatırlar. Ayrıca, çok konsantre idrarı işleyerek elde ettikleri çok az suyu gözetirler.
* Addaks, takribî 5-20 azalı sürülerde yaşar ve bir erkek addax tarafına idarenir. Erkekler bölgelerini gözetmekte ve birden fazla bayanla eşleşmektedirler. Genel olarak yalnızca bir genç doğar ve bir aylıkken tamamen sütten kesilir.
* Addaks’ta 29 çift kromozom vardır. Tüm kromozomlar, submetakentrik olan ilk otozom çifti dışında akrocentriktir. X kromozomu, akrosantrik kromozomların en büyüğüdür ve Y kromozomu orta büyüklüktedir. Alt-metasentrik otozom çiftinin kısa ve uzun kolları sırasıyla sığır ve keçilerdeki 27 ve 1. kromozomlara karşılık kazanç. Bir çalışmada, addakstaki kromozomların bantlanma modellerinin, Hippotraginae alt ailesinin öbür dört cinsindekilere eş olduğu bulunmuştur.
* Addaks, nemli abuhava şartlarında en çok asalaklara meyillidir. Addaks her zaman Trichostrongyloidea ve Strongyloidea süper ailesindeki nematodlarla enfekte olmuştur.