Aile toplumun temel ve doğal birimidir ve Devletin tam olarak korunmasını gerektirir. Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası herkesin evlenme hakkını garanti eder. Böylece Anayasamızın 34. maddesinin birinci hükmüne göre herkes kanunun öngördüğü yaşta evlenme hakkına sahiptir. Azerbaycan’da aile mevzuatına ilişkin hükümler ve düzenlemeler esas olarak Aile Kanununda kodlanmıştır ve yer almaktadır.
I. Evlilik kuralları ve koşulları
Evlilik, bir erkek ve bir kadının, evlilik amacıyla ilgili yürütme organına kayıtlı gönüllü birlikteliğidir. Anayasamızın 34. maddesinin ikinci fıkrasında, evliliğin gönüllü rıza ile sonuçlandığı belirtilmektedir. Hiç kimse zorla evlendirilemez.
A. Evlilik sırası
Evlilik, başvuru tarihinden bir ay sonra Adalet Bakanlığı nüfus müdürlükleri ve konsolosluk huzurunda, evliliğe girmek isteyenlerin tıbbi muayeneden geçtiklerini gösteren bir belgenin eklenmesiyle sonuçlandırılır. Azerbaycan Cumhuriyeti’nde evlenme yaşı 18’dir. Karı koca evlilik sırasında eşit haklara sahiptir. Çocuklarına bakmak ve onları yetiştirmek anne babaların hem hakkı hem de görevidir.
B. Evlilik şartları
Evliliğin akdedilebilmesi için, evliliğe taraf olanların yazılı muvafakatleri, sağlık muayenesinden geçtiklerine dair belge ibraz etmeleri ve evlilik çağına geldiklerine dair belge ibraz etmeleri gerekmektedir. Aşağıdaki kişiler arasında evliliğe izin verilmez:
- yakın akrabalar (ebeveynler ve çocuklar, büyükanne ve büyükbabalar ve torunlar, kardeşler (ortak baba ve anne), erkek ve kız kardeşler);
- evlat edinenler ve evlat edinilenler;
- bunlardan biri veya her ikisi ile evli olan kişiler;
- tıbbi muayeneden geçtiklerini teyit eden bir sertifika vermeyi reddeden kişiler;
- akıl hastalığı veya delilik nedeniyle mahkeme tarafından bunlardan biri veya her ikisi yetersiz kabul edilir.
C. Evlilik sözleşmesi
Evlilik sözleşmesi, evliliğin tarafları arasında, evlilik sırasında ve (veya) evliliğin sona ermesi durumunda eşlerin mülkiyet hak ve yükümlülüklerini tanımlayan bir anlaşmadır. Evlilik sözleşmesi, çiftin sahip olduğu ve gelecekte alacağı mallar üzerinde yapılabilir. Eşler, birbirlerinin nafakasını, birbirlerinin gelirlerine katılma yöntemlerini, aile giderlerindeki hak ve yükümlülüklerini, boşanma halinde her birinin malını ve diğer hükümleri evlilik sözleşmesinde belirleme hakkına sahiptir. Evlilik sözleşmesi, arabuluculukla ilgili şartları içerebilir.
D. Eşlerin hak ve sorumlulukları
Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasasında yer alan kadın ve erkek hakları eşitliğine göre, karı ve koca aile ilişkilerinde eşit kişisel ve mülkiyet haklarına sahip olacaklardır. Annelik, babalık, çocukların yetiştirilmesi ve eğitimi ile diğer aile sorunları, eşlerin eşitliği ilkelerine göre ortaklaşa çözülür.
E. Çocukların ikamet yerinin belirlenmesi
Ebeveynler ayrı yaşıyorsa, çocukların ikametgahı rızaları ile belirlenir. Ebeveynler arasında anlaşmazlık olması durumunda mahkeme, uyuşmazlığı çocukların hak ve menfaatlerini, görüşlerini ve diğer koşulları (çocukların erkek ve kız kardeşlere, her ebeveyne, ebeveynlerin ahlaki ve diğer kişisel niteliklerine, yaşlarına) dikkate alarak çözer.
II. Evliliği feshetme sebepleri
Karı koca öldüğünde veya mahkeme tarafından ölü ilan edildiğinde evlilik sona erer. Evlilik, kocanın (karısının) veya her ikisinin başvurusu üzerine olduğu gibi, yasal olarak aciz görülen kocanın (karısının) velisinin başvurusu üzerine feshedilebilir. Koca, hamileliği sırasında veya çocuğun doğumundan bir yıl sonra karısının rızası olmadan boşanma davası açamaz. Evliliğin sona ermesi Adalet Bakanlığı nüfus müdürlükleri, kanunda öngörülen hallerde mahkeme tarafından yapılır.
A. İlk arabuluculuk oturumuna katılım
Aile ilişkilerinden kaynaklanan aşağıdaki uyuşmazlıklar arabuluculuk yoluyla çözülebilir:
- evliliğin devamı için şartlar;
- ebeveyn hak ve sorumluluklarını kullanma prosedürü;
- Çocuğun ikamet yerinin belirlenmesi;
- bir çocuğu ve diğer engelli aile üyelerini tutma prosedürü;
- Aile ilişkilerinden kaynaklanan diğer uyuşmazlıklar.
B. Evliliğin yargı yoluyla feshi
Eşlerin ortak küçük çocukları varsa veya koca (karı) evliliğin feshini kabul etmezse, evlilik mahkemede feshedilir. Eşlerin rızası ile ancak bunlardan biri sicil dairesinde evliliğin feshinden kaçınır (başvurmayı reddeder, evliliğin sona erdiğinin devlet kaydına gelmez vb.), evliliğin feshi yapılır. Mahkeme, çiftin birlikte yaşamasının ve aileyi sürdürmesinin imkansız olduğunu tespit ettiğinde, evlilik mahkemede feshedilir. Taraflardan biri evliliğin feshini kabul etmezse mahkeme çiftin barışması için 3 aylık bir süre belirleyerek davayı erteleyebilir. Sulh olmazsa veya (içlerinden biri) nikâhın feshedilmesinde ısrar ederlerse nikâh bozulur. Reşit olmayan çocukları olan bir çift, evliliğin feshini karşılıklı olarak kabul ederse, boşanma sebepleri hakkında adli soruşturma yapılmaksızın evlilik sona erer.
III. Mülkiyet paylaşımı nasıl gerçekleşir?
Evlilik süresince eşlerin edindikleri mallar ortak malları sayılır. Eşlerin ortak mülkiyetine:
- her birinin emek, girişimcilik ve entelektüel faaliyet sonucu elde ettiği gelir, emekli maaşı ve faydaların yanı sıra diğer spesifik olmayan nakit ödemeler (sakatlık, engellilik, mali yardım ve s.);
- Eşlerin toplam gelirlerinden elde edilen taşınır ve taşınmaz mallar, menkul kıymetler, kredi kuruluşları vb. ticari kuruluşlardaki hisseler, mevduatlar, sermaye hisseleri ve eşlerden malın kimin adına veya kimin adına veya kimin adına alındığına bakılmaksızın evlilik sırasında eşlerin edindiği diğer mallar.
Çiftin ortak mallarının mülkiyeti, kullanımı ve tasarrufu karşılıklı rıza ile kullanılır. Eşlerden biri, resmi sicile kaydedilmemesi gereken ortak taşınır mal üzerinde tasarruf sözleşmesi yaparsa, diğerinin rızasıyla hareket ettiği kabul edilir. Eşlerden biri, diğerinin rızası olmaksızın müşterek malları üzerinde tasarruf sözleşmesi yapmışsa ve işlemin diğer tarafı böyle bir sözleşme olmadığını biliyorsa veya biliyor olması gerekiyorsa, koca (karı) tarafından itiraz edilebilir.
Eşlerin müşterek mallarının taksimi, evlilik sırasında ve eşlerden birinin talebi üzerine evliliğin sona ermesinden sonra ve alacaklının ödemeyi yönlendirmek için ortak malın bölünmesi için başvurması halinde gerçekleştirilir. Eşlerin ortak malları aralarındaki anlaşmaya göre bölünebilir. Bu tür bir anlaşma, eşlerin talebi üzerine noter tasdikli olabilir.
IV. Ebeveynlerin ve çocukların nafaka yükümlülükleri
Anne babaların çocuklarına destek olma sorumluluğu vardır. Çocuğun velayeti ile ilgili kurallar ve şekiller ebeveynler tarafından bağımsız olarak belirlenir. Ebeveynler, reşit olmayan çocuklarının nafaka sözleşmesi (nafaka sözleşmesi) yapma hakkına sahiptir. Ebeveynler çocuklarını alıkoymazlarsa, mahkemede ebeveynlerden nafaka (nafaka) kesilir.
Nafaka ödenmesine muvafakat olmaması halinde mahkeme, çocuklar için her ay ebeveynlerinden aşağıdaki miktarda nafaka tahsil eder:
- 1 çocuk için – dörtte bir kazanç ve (veya) ebeveynlerin diğer gelirleri;
- 2 çocuk için – kazancın üçte biri (diğer gelir);
- 3 veya daha fazla çocuk için – kazancın yarısı (diğer gelir).
Bu payların miktarı, tarafların aile ve mali durumları ile diğer şartlar dikkate alınarak mahkeme tarafından azaltılabilir veya artırılabilir.
Güçlü bedenli yetişkin çocuklar, maddi yardıma ihtiyacı olan engelli ebeveynlerine bakmakla ve desteklemekle yükümlüdür. Nafakanın ödenmesine ilişkin bir anlaşmanın olmaması halinde, çalışamayacak durumda olan ve maddi yardıma ihtiyacı olan ana-babalar için nafaka, engelli ve reşit olan çocuklardan kesilir.
V. Yabancıların ve vatansız kişilerin katılımıyla aile mevzuatının aile ilişkilerine uygulanması
Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında bir yabancının evlilik şartları, kendi ülkesinin mevzuatına ve Aile Kanununun 12. maddesinin gereklerine uygun olarak belirlenir. Evliliği akdeden kişinin vatandaşlığı yoksa, evlilik şartları daimi ikamet ülkesinin mevzuatına göre belirlenir.
Azerbaycan Cumhuriyeti toprakları dışında ikamet eden Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşları arasındaki evlilikler, kanunun gereklerine göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin diplomatik misyonlarında ve konsolosluklarında yapılır. Yabancı ülkelerin Azerbaycan Cumhuriyeti’ndeki diplomatik temsilciliklerinde veya konsolosluklarında bulunan yabancılar arasında yapılan evlilikler Azerbaycan Cumhuriyeti’nde geçerli sayılır.
Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşları arasında, Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşları ile yabancılar veya vatansız kişiler arasında, o yabancı ülkenin mevzuatına göre yapılan evlilikler, evlenmeyi engelleyen haller olmadıkça, Azerbaycan Cumhuriyetinde geçerli sayılır. Azerbaycan Cumhuriyeti dışında yabancılar arasında kendi ülkelerinin mevzuatına göre yapılan evlilikler Azerbaycan Cumhuriyetinde tanınır.
ACON ekibi olarak, aile hukuki davalarında hem yabancıları hem de yerel vatandaşları temsil ediyoruz ve mahkemede çıkarlarını temsil ediyoruz. Müvekkillerimizin boşanma süreci ile ilgili hak ve menfaatlerinin korunması (mal paylaşımı, çocuğun yanında kimin kalacağının belirlenmesi, nafaka, çocuğu yurt dışına götürme) bizim için birinci önceliğimizdir.