– Afrika’daki bir dizi askeri darbe, uzun süredir uykuda olan bir soruyu yeniden diriltti: Silahlı ayaklanmalar yoluyla iktidarı ele geçiren liderlerin Birleşmiş Milletler’e hitap etmesi yasaklanmalı mı? -parti demokrasisi?
Birleşmiş Milletler’in “darbe salgını” olarak tanımladığı en son dalgalanma, Çad, Gine, Mali, Sudan ve Burkina Faso’daki askeri devralmaları içeriyor (ve bir askeri hükümetin ilk yıldönümünü kutlayan Myanmar hariç değil) 1 Şubat’ta Güneydoğu Asya ülkesi.
Geçen hafta Gine-Bissau’da başarısız bir darbenin ardından, Başkan Umaro Sissoco Embalo gazetecilere verdiği demeçte, “Bu demokrasiye karşı başarısız bir saldırıydı. Bu sadece bir darbe değildi, cumhurbaşkanını, başbakanı ve tüm kabineyi öldürme girişimiydi.”
2004’te, mevcut Afrika Birliği’nin (AU) selefi olan Afrika Birliği Örgütü (OAU), darbe liderlerinin Afrika zirvelerine katılmasını yasakladığında, Genel Sekreter Kofi Annan bu dönüm noktası kararı gelecekteki bir cezalandırma modeli olarak seçti. dünya çapında askeri diktatörler.
İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir BM diplomatı IPS’ye şunları söyledi: “Belki de Afrikalı liderlerin askeri liderleri kınamak için böyle bir teklifin peşine düşmelerinin zamanı gelmiştir. Ancak bu kararın nihai olarak Örgüt’teki en yüksek politika oluşturma organı olan Genel Kurul tarafından alınması gerekiyor.”
Genel Sekreter Antonio Guterres gazetecilere 1 Şubat’ta şunları söyledi: “Darbelerin kesinlikle kabul edilemez olduğu açıktır. Darbelerin korkunç bir şekilde çoğaldığını görüyoruz ve güçlü çağrımız, askerlerin kışlaya geri dönmesi ve anayasal düzenin günümüzün Gine-Bissau’nun demokratik bağlamında tam olarak yerine getirilmesidir.”
25 Ocak’ta daha önceki bir basın brifinginde Guterres şunları söyledi: “Burkina Faso’daki son darbeden derin endişe duyuyorum. Ordunun rolü, hükümetlerine saldırmak ve iktidar için savaşmak değil, ülkelerini ve halklarını savunmak olmalıdır.
“Maalesef bölgede terör grupları var, uluslararası barış ve güvenliğe yönelik tehditlerimiz var. Çağrım, bu ülkelerin ordularının profesyonel ordu rollerini üstlenmeleri, ülkelerini korumaları ve demokratik kurumları yeniden kurmalarıdır.”
En azından bir Afrika ülkesinde askeri darbe sonrası sokaklarda yapılan kutlamalarla ilgili bir soruya Guterres, “Bu tür durumlar için her zaman kutlamalar yapılır. Bunları düzenlemek kolaydır, ancak demokrasinin değerleri şu ya da bu anda kamuoyuna bağlı değildir. Demokratik toplumlar korunması gereken bir değerdir. 21. yüzyılda askeri darbeler kabul edilemez.”
New York Times, 1 Şubat’ta Afrika Birliği’nin Mali, Gine ve Sudan’ı askıya aldığını, ancak Çad’ı askıya almadığını bildirdi – “analistlerin uyardığı bir çifte standart Afrika için korkunç sonuçlara yol açabilir”.
Afrika Rönesansı ve Diaspora Ağı Inc (ARDN) Başkanı ve CEO’su Djibril Diallo, IPS’ye Afrika’daki askeri devralmaların yeniden canlanması konusunda endişelenmek için nedenler olduğunu söyledi.
Algıların aksine, askeri darbelerin daha az değil, daha fazla devlet baskısına, daha fazla siyasi istikrarsızlığa ve ekonomik kazanımların durdurulmasına veya tersine çevrilmesine yol açma eğiliminde olduğuna dikkat çekti.
“Uluslararası toplum arasındaki jeopolitik bölünmeler, askeri devralmaların etkilerinin ele alınmasına yardımcı olmadı. Bölgesel ve alt-bölgesel örgütler, darbe liderlerine iktidarı zamanında demokratik bir hükümete devretmeleri için baskı yapmanın etkili bir yolunu bulmaya çalışıyor” dedi.
“Askeri devralmaların etkilerine yönelik herhangi bir çözüm, mevcut kronik yoksulluk koşulları ve genç işsizliğinin yanı sıra yaygın yolsuzluğun ele alınmasıyla başlamalıdır.”
2004-2005 yılları arasında BM Genel Kurulu Başkanı’nın eski Sözcüsü olan Diallo; ve 1986’da UNICEF’te İcra Direktörü ve Halkla İlişkiler Direktör Yardımcısı Özel Danışmanı.
Pretoria Üniversitesi Hukuk Fakültesi İnsan Hakları Merkezi SARCHI Uluslararası Kalkınma Hukuku ve Afrika Ekonomik İlişkileri Profesörü Prof Daniel D. Bradlow IPS’ye bu darbelerin rahatsız edici bir gelişme olduğunu söyledi.
“Ancak, çoğu durumda dış güçlerin baskısı ve ülkedeki zorlu ekonomik durumların neden olduğu, her ülke ve bölgedeki güvenlik ve yönetişim düzenlemelerinde bozulmanın bir belirtisidir”.
Altta yatan yönetişim sorunlarına ve bunların nedenlerine değinmeden askeri hükümetlere yaptırım uygulanmasının, etkilenen ülkelerde sürdürülebilir iyileştirmeler sağlama olasılığının düşük olduğuna dikkat çekti.
Birleşmiş Milletler üzerine yeni yayınlanan bir kitap*, Annan’ı Genel Kurul’a meydan okuyan tek Genel Sekreter olarak (1997-2006) anlatıyor ve üye ülkeleri, demokratik olmayan yollarla veya askeri yollarla iktidara gelen siyasi liderlerin BM kürsüsüne çıkmalarını engellemeye çağırıyor. darbeler.
Üst düzey bir BM yetkilisinin dediği gibi: “Askeri liderler Genel Kurul’a hitap ederek meşruiyet mi arıyorlardı?”
OAU, 2004’te darbe liderlerinin Afrika zirvelerine katılmasını engellediğinde, Annan bir adım daha ileri gitti ve bir gün BM Genel Kurulu’nun OAU’nun izinden gideceğini ve askeri hükümetlerin liderlerinin konuşma yapmasını engelleyeceğini umduğunu söyledi. Genel Kurul.
Annan’ın önerisi tarihi bir ilkti. Ancak, Genel Sekreter’in değil, üye devletlerin Örgütü yönettiği bir kurumda asla geçmedi. Bununla birlikte, bir gün kendilerini bir askeri lider tarafından yönetilen bir ülkeyi temsil ederken bulurlarsa, bu tür herhangi bir hareket üye devletleri rahatsız edebilir.
Gana uyruklu açık sözlü Annan ayrıca, “bazı Afrikalı liderler tarafından milyarlarca dolarlık kamu fonu zulmedilmeye devam ediyor – yollar çökerken, sağlık sistemleri çökerken, okul çocuklarının ne kitapları, ne masaları ne de öğretmenleri varken bile,” dedi. ve telefonlar çalışmıyor.”
Ayrıca askeri yollarla iktidarı ele geçirmek için demokratik rejimleri deviren Afrikalı liderlere de sert çıkıştı.
BM’nin “hayırsever diktatörler” ile “acımasız diktatörler” arasında hiçbir ayrım yapmadığını söylemeye gerek yok. Ancak çok partili demokrasiyi ve özgür seçimleri vaaz eden uluslararası bir kurum olarak, askeri liderlere konuşmaları için bir platform sunarak – yıllık Genel Kurul oturumlarında onları yiyip bitirirken – hala göz yummaktadır.
Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri Yaser Arafat bir zamanlar BM’ye hitap etmiş olsa da, Irak’ın Saddam Hüseyin, Suriye’nin Hafız Esad ve oğlu Beşar Esad ve Kuzey Kore’nin de aralarında bulunduğu dünyanın en tartışmalı otoriter liderlerinden bazıları. Kim il Sung ve torunu Kim Jong-un, BM’ye asla gidemedi.
Savaş suçlarıyla suçlanan eski Sudan Devlet Başkanı Ömer Hasan el-Beşir, Eylül 2013’te Genel Kurul oturumlarının üst düzey bölümüne katılmak için ABD vizesi reddedildiğinde, Sudanlı bir delege BM’nin Hukuk Komitesine “demokratik olarak- Sudan’ın seçilmiş başkanı, ev sahibi ülke olan Amerika Birleşik Devletleri’nin BM-ABD Karargah Anlaşmasını ihlal ederek kendisine vize vermemesi nedeniyle Genel Kurul’a katılma fırsatından mahrum bırakılmıştı.”
Bu arada, geçmiş bir dönemde BM’ye hitap eden bazı askeri liderler arasında Küba’dan Fidel Castro, Libya’dan Albay Muammer el-Kaddafi, Mali’den Amadou Toure (1991’de bir darbenin ardından iktidara gelen ancak daha sonra demokratik olarak seçilmiş bir Başkan olarak görev yapan) vardı. ) ve Gana’lı Jerry Rawlings (1979’da iktidarı ele geçirdi, eski siyasi liderleri idam etti, ancak daha sonra demokratik seçimlerde iktidara oy veren sivil bir başkan olarak görev yaptı).
Ekim 2020’de New York Times, en az 10 Afrikalı sivil liderin iktidardan ayrılmayı reddettiğini ve bunun yerine anayasalarını üçüncü veya dördüncü bir dönem ya da ömür boyu hizmet edecek şekilde değiştirdiğini bildirdi.
Bu liderler arasında Gine (üçüncü bir dönem için yarışıyor), Fildişi Sahili, Uganda, Benin, Burkina Faso, Orta Afrika Cumhuriyeti, Gana ve Seyşeller Başkanları vardı. Görevlinin istifa ettiği tek ülke Nijer oldu.
Tüm askeri darbeleri kınayan Times, Gine-Bissau Devlet Başkanı Umaro Sissoco Embalo’nun şunları söylediğini aktardı: “Üçüncü terimler de darbe sayılır”
*Bu makale, Birleşmiş Milletler hakkında yakın zamanda yayınlanan “Yorum Yok – ve Benden Bu Konuda Alıntı Yapma” başlıklı bir kitaptan alıntılar içermektedir.