Meksika’da 2017 yılında meydana gelen 8,1 büyüklüğündeki depremde gökyüzünü saran yeşil ve mavi ışıklara dair görüntüler sosyal medyayı doldurmuştu. Deprem ışıkları adı verilen bu fenomen yüzyıllardır insanları ve araştırmacıları şaşırtıyor.
Deprem ışıkları çok nadir görülüyor. Üstelik bu ışıklar her depremde farklı da olabiliyor.
NASA’nın Ames Araştırma Merkezi’nde kıdemli araştırmacı ve San Jose Devlet Üniversitesi’nde fizik profesörü olan Friedemann Freund “bu ışıklar birbirinden farklı şekil, form ve renklerde olabilir” diyor.
Freund ve meslektaşları 1600’lü yıllardan bu yana meydana geldiği söylenen 65 deprem ışığı iddiasını araştırdı ve sonuçları 2014 yılında yayınladı.
Örneğin 12 Kasım 1988 yılında insanlar Quebec’teki St. Lawrence Nehri kıyısında parlak mor bir küre gördüklerini söylüyordu. Bundan 12 gün sonra büyük deprem meydana geldi. 2007 yılında Pisco, Peru’da meydana gelen 8,0 büyüklüğündeki depremden önce bir güvenlik kamerası gökyüzündeki parklak ışıkları kaydetti.
Ve 2009 yılında İtalya’da, L’Aquila’da meydana gelen depremden önce, taş bir sokağın üzerinde 10 santim genişliğinde ışık şeritleri görülmüştü.
Aşağıdaki görüntüler de, 2016 yılında Yeni Zelanda'da meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki deprem sırasında çekildiği iddia edilen deprem ışıklarını gösteriyor.
Peki bu ışıklar gerçek mi?
Birleşik Devletler Jeoloji Araştırmaları Kurumu deprem ışıklarının gerçekten var olup olmadığı konusunda ikiye bölünmüş durumda. Kurum, internet sitesinde şu bilgilere yer veriyor: “Jeofizikçiler, bir depremin gerçekleşme anına ve merkez üssüne yakın olağandışı ışıklara dair bireysel bildirimlerin gerçekten deprem ışıklarına dair olup olmadığı konusunda farklı düşünüyorlar. Kimi bu bildirimlerin deprem ışıklarına dair somut delil olduğunu düşünmese de, kimileri de görgü tanığı ifadelerinin en azından bir kısmının deprem ışıklarının varlığına işaret ettiğine inanıyor.”
Freund, ikinci gruba dahil.
Deprem ışıklarının sebebi ne?
Freund ve arkadaşlarının 2014 yılında yaptıkları araştırma kapsamında inceledikleri 65 deprem ışığı olayıyla ilgili geliştirdikleri teoriye göre, deprem ışıkları sismik hareketlilik sırasında belirli türdeki kayalarda aktif hale gelen elektrik yüklemelerinden kaynaklanıyor. Freund bunu “sanki dünyanın kabuğunda bir pili çalıştırmışsınız gibi” diyerek açıklıyor.
Bazalt ve gabro kayaları, kristallerinde küçük kusurlar barındırıyor ve bu kusurlar elektrik yüklerini havaya boşaltabiliyor.
Bilim insanlarına göre, dünyada meydana gelen depremlerin yalnızca binde beşinde ışık çıkmasına yol açacak şartlar oluşuyor, bu yüzden de ışıklara rastlamak oldukça nadir gerçekleşiyor. Aynı zamanda bu ışıklar depremlerden önce ya da deprem anında meydana geliyor, ancak depremden sonra pek görülmüyorlar.
Daha önce yapılan bir çalışma, tektonik stresin, kuvars içeren kayaları sıkıştırdığında güçlü elektrik alanları ürettiğini ve piezoelektrik etkisi yarattığını öne sürdü. Ancak deprem ışıklarının öngörülemez ve kısa ömürlü olmaları bunu incelemeyi zorlaştırıyor. Bu yüzden kimi bilim adamları deprem ışıklarını laboratuvar ortamında yeniden yaratmaya çalıştı.
New Jersey’de bulunan Rutgers Üniversitesi’nden bir fizikçi tarafından yapılan ve 2014’te yayınlanan çalışmada, un, plastik diskler ve alçı gibi malzemelerin öğütülmüş tanecikleri kullanıldı. Bu malzemeler çalkalandığında gerilim sıçramaları üretti. Araştırmacılar bu sonucu, tanecikler arasındaki sürtünmeye bağladı ancak deprem ışıklarının bu sürtünme ile oluşması teorisi de hem piezoelektrik hem de Freund’un teorisi ile çelişiyor.
Birbiriyle çelişen teoriler sürdükçe deprem ışıkları ve sebebiyle ilgili tartışma da sürmeye devam edecektir.
Türkiye'de olduğu iddia edilen görüntüler sahte çıktı
Kahramanmaraş'ta gerçekleşen ve büyük yıkıma yol açan depremden önce kaydedildiği iddia edilen kimi görüntüler de sosyal medya araçlarında sıkça paylaşıldı. Ancak uzmanlar bu görüntülerin hemen hepsinin farklı zaman ve farklı ülkelerde kaydedildiğini söylüyor.
Örneğin bu Instagram gönderisinde paylaşılan video, Türkiye'de değil, 2022 yılında Kazakistan'da çekilmiş. Bu video gibi bir çok "deprem ışığı" iddiası içeren görüntü var ancak uzmanlar bu görüntülerin gerçeği yansıtmadığını düşünüyor.