Bu kış günleri, geçen yıl doğal gaz fiyatlarının neden yükseldiğini merak etmemize neden oldu. Hırvatistan, Litvanya, Portekiz veya İspanya’da faturalar artarken, Macaristan ve Slovenya’da indirimler gözlendi. Peki bu farkın sebepleri neler ve faturalar nasıl hazırlanıyor? Fatura elinizde olduğunda, kime ve ne zaman ödenmesi gerektiğini bilirsiniz. Ama fatura nasıl düşürülür?
Buradaki kilit nokta, şirketlerin gaz ve elektriğe ne kadar ödediğidir.
Bu kaynaklar toptancı pazarından satın alınabilir veya bir üreticiden temin edilebilir. Bazen enerji tedarikçiniz bu üreticilerden biri olabilir.
O halde tüketicilerin elinde olan perakende satış fiyatı çok önemlidir. Satıştan faturalamaya, işçilikten sigortaya kadar birçok faktör faturaya yansır. Ulaşım maliyetleri de devreye giriyor. Yani işletme size yüksek gerilim hattı veya gaz dağıtım masraflarını yansıtır.
Bu faturaya boru hattı inşaatı ve bakımını dahil etmelisiniz.
Son olarak, yaşadığınız yere göre değişebilen vergileri unutmayın.
Avrupa’da elektrik fiyatlarının hem işletmeler hem de haneler için istikrarlı bir şekilde arttığını biliyoruz. Birçok ülkede, özellikle de enerji özgürlüğünü elde etmeye çalışan ülkelerde, faturanın büyük bir kısmını vergiler oluşturmaktadır. Almanya, Danimarka veya Portekiz’de yaşayan bir aileyseniz, faturanızın çoğu vergiler içindir. Almanya veya İtalya’da bir işletmeniz varsa, vergiler daha da ağırdır. Almanya’daki duruma bir göz atalım.
Elektrik faturalarının en yüksek olduğu şehirlerden biri olan Berlin’i gezen Emilie Refait, seyircinin cüzdanının ve bütçesinin bu durumu nasıl atlattığını inceledi. Mum ışığı Christine’in rahatlamasına ve ayrıca elektrik faturasını düşürmesine yardımcı oluyor. Alman enerji nakliye vergisini ödemek bu Berlinli için rahatsız edici:
“55m2’lik bir apartman dairesinde tek başıma yaşıyorum ve ayda 50 euro ödüyorum. Sorun, paramın yetmemesi değil, çünkü çalışıyorum. Kızgınım çünkü neden her yıl bu ek ücreti ödemek zorunda olduğumu anlayamıyorum. Bu yüzden her yıl tedarikçi değiştiriyorum.”
Christine, yüzden fazla elektrik şirketi arasından seçim yaparak ayda yaklaşık 20 avroluk bir gelir elde edebilir. Ama birçok insan bundan habersiz. Bunun temel sebebi tedarikçi firmaların asla konuya girmemesi ve reklam yapmamasıdır.
“En yoksul ailelerin elektrik faturalarını ödeyemediğini fark ettik. İlk başlarda bu sorun sadece Berlin’in 4 semtinde görülüyordu. Şimdi tüm şehre yardım edelim.”
Almanya, Avrupa’nın en pahalı elektriğine sahiptir. Avrupa ortalaması kilovat saat başına 20 sent, Almanya’da ise 30 sent. İngiltere ve Fransa’da bile fatura yarı yarıya düşük. Ancak Almanya’nın yeşil enerjiye geçme kararı kullanıcılara zarar veriyor:
“Son yıllarda, Almanya yenilenebilir enerjiye geçiş yapmaya başladığında yüzde 15 ila 20’lik yeni artışlar oldu. Geçmişte pahalı olan bu yeni teknolojiler, maliyetlerin büyük kısmını oluşturuyordu. Işığı elektriğe dönüştüren fotovoltaik sistemler artık pahalı değil. Gelecekte maliyetlerin daha da düşmesini bekliyoruz. “
Yenilenebilir enerji, Almanya’nın enerji üretiminin %30’unu oluşturuyor. Ancak üretimin geri kalanı konvansiyonel yakıtlarla sağlanıyor.
“Almanya, nükleer çıkış ve yüksek gaz fiyatlarıyla başa çıkmak için kömüre geri dönmelidir. Ülkenin elektrik ihtiyacının yüzde 45’i bu santrallerden karşılanıyor. Sorun şu ki, enerji ucuz ama çevreye zararlı. “
Maithreyi Seetharaman, euronews:
Ulusal Enerji Ajansı (IEA) Başekonomist Fatih Birol ile birlikteyiz. Küresel bir enerji uzmanı olarak kabul edilir. Yeşil sübvansiyonlar, yenilenebilir enerji fiyatlarını düşürmeyi ve diğer enerji kaynaklarıyla aynı seviyeye getirmeyi amaçlıyordu. Ama olmadı mı? Avrupa’da enerji politikaları konusunda doğru yolda mıyız?”
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
“Yeşil yakıtları artırmaya kalktığımızda enerji fiyatları yükseliyor. Ancak kömür gibi ucuz enerji kaynaklarını kullanmaya çalışırsak iklim değişikliği ile ilgili sorunlarla karşılaşırız. Bu yüzden önemli olan en iyi çözümü bulmaktır. Tıpkı diğerleri gibi, Alman hükümeti de kar getirmeyecek bazı yeşil enerji projelerine verilen sübvansiyonları azaltmaya çalışıyor. Ve doğru yolda olduklarını düşünüyorum.”
euronews:
Biri gelip ben doğalgaz yakamam, kömür kullanmalıyım dediğinde, bu koyduğumuz ekolojik hedeflere aykırı mı?
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
Avrupa elektrik üretiminde kömürün payının azalacağı kesin. Ülkenizde yel değirmenleri ve güneş sistemleri olsa bile burada büyük bir sorun var. Yani, Avrupa’da elektriğin çoğu şubat ayında geceleri ihtiyaç duyulmaktadır. Yani ne güneş ne de rüzgar yokken. Tamamlayıcı bir teknoloji olarak doğal gaza da sahip olmalıyız. Bir karışıma ihtiyacımız var.
euronews:
Buna ucuz ve temiz olan nükleer enerji de dahil mi?
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
“Nükleer enerjinin Avrupa’dan çıkacağını görüyoruz. Dünyadaki yeni nükleer santrallerin yarısı Çin’de inşa edilecek. Neden birçok ülke bu enerjiyle ilgileniyor? Çünkü sizin de dediğiniz gibi nükleer enerji çok düşük bir fiyata kesintisiz elektrik sağlıyor. Ama burada iki temel sorun var: Birincisi, bunun Avrupa’daki insanlar tarafından kabul edilmesi. İkinci sorun, nükleer santrallerin başlangıçta büyük bir yatırım gerektirmesidir. Avrupa gibi liberalleşmiş bir piyasada, bu parayı devlet desteği olmadan elde etmek çok zor. Doğal olarak Avrupa’da İngiltere ve Polonya gibi birçok ülke nükleer enerji kullanmak istiyor. Bu ülkeler, hükümetin liderliğinde özel sektörle ortaklık kuruyor.”
Enerji fiyatları yükseldiğinde harcayabileceğimiz para miktarı azalır. Aynı zamanda ülkemizde enerji gerektiren mal ve hizmetlerin fiyatlarını da artırmaktadır. Bu nedenle talep düşüyor ve küresel ekonomi yavaşlıyor. Ancak örneğin Viyana’daki arkamda gibi bazı projeler her şeyi değiştirebilir. Burada atık enerjiye dönüştürülür. Amaç, uzun vadede fiyatları istikrara kavuşturmaktır.
Ahırlardan çıkan bu çöp yığını ile benzin istasyonu arasındaki bağlantı nedir? Aslında çok basit: Pompadan çıkan benzin atıklardan geliyor. Avusturya’nın en büyük biyogaz üretim merkezinin bulunduğu Viyana’nın bir banliyösü olan Margarethen am Moos’tayız.
euronews’ten Giovanni Magi:
“Avusturya’daki 300 biyogaz kampüsü saatte 550 Gigawatt enerji üreterek 16.000 ailenin enerji ihtiyacını karşılıyor. İhtiyacın çoğu biyometan üretiminden geliyor”.
Bu, toplumun enerji özgürlüğü için nasıl çalıştığına dair iyi bir örnektir. Bu şantiye sadece biyogaz tüketmekle kalmıyor, elektrik hattını da besliyor. Ayrıca biyogazın en rafine hali biyometan üreterek dolum istasyonlarına dağıtır. Üretimden arta kalan artıklar da tarım ürünlerinde gübre olarak kullanılmaktadır. Böylece enerji temini ile ilgili tüm tereddütler ortadan kalkar.
“İster gaz ister elektrik olsun, toplumumuzdaki herhangi bir arzdan bağımsızız. Kendi benzin istasyonumuz var. Yani bir gün Putin gazı keserse Margareten’de ısıtma sistemi çalışmaya ve elektrik devam edecek” dedi.
Kampüsü yöneten özel şirket Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık’ta benzer programlar uyguluyor:
“Tarımın yoğun olduğu ülkelerde biyogaz ve biyometanı parlak bir geleceğin beklediğini düşünüyorum. Doğal gazla aynı kimyasal yapıya sahip olan maddenin potansiyeli de büyük.”
Avrupa Birliği Üye Devletleri, düşük karbon tüketimini hedefleyen politikaları benimsemek için kaynak ayırma sözü verdiler. Bu sayede hem enerji güvenliğini sağlamak hem de iklim değişikliğini sınırlandırmak amaçlanıyor:
“Üye Devletlerden, yenilenebilir enerji üretimi ve enerji tasarrufu için harcamak üzere yaklaşık 40 milyar Euro’luk teklifler alıyoruz. Bence bu, Avrupalı yöneticilerin daha fazla bağımsızlığa ihtiyacımız olduğunu anladığını gösteriyor.”
Maithreyi Seetharaman, euronews:
Fatih Birol ile söyleşimize devam ediyoruz. Biraz da yeşil enerji ve enerji güvenliğinden bahsedelim. Litvanya’nın yaptığı gibi limanları kullanarak gaz depolarımızı mı dolduralım yoksa Ruslarla pazarlık mı yapmalıyız?
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
Rüzgar, güneş veya biyoyakıtlar gibi yenilenebilir enerjiler, enerji güvenliğini artırmak için kilit araçlardır. Ancak sadece onlara güvenmekle yetinmemeliyiz. Örneğin benzine her zaman ihtiyacımız olacak. Doğal gaz söz konusu olduğunda, Rusya Avrupa enerji sisteminde çok önemli bir yer işgal ediyor ve daha uzun yıllar da işgal etmeye devam edecek.
euronews:
Sizce Avrupalı tüketiciler daha ucuz benzin ummalı mı?
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
“Avrupa hükümetlerine ve şirketlerine bağlı. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Orta Doğu, Avustralya ve Afrika’dan giderek daha fazla sıvılaştırılmış gaz geliyor. Yani Avrupa hükümetleri çok daha bağımsız. Avrupa hükümetleri bir araya gelir ve Rus ortaklarıyla iyi müzakere eder ve müzakere ederse, fiyatları aşağı çekebilirler.”
euronews:
Avrupa’yı birbirine bağlamak ve enerji politikasını birleştirmek için ne yapılması gerekiyor?
Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Baş ekonomist:
“Avrupa enerji piyasasının entegrasyonu benim için Avrupa ülkelerinin alacağı en kritik karar. Bir örnek vereyim: İspanya’da bugün birçok gaz yakıtlı elektrik santrali kapatıldı. Avrupa içinde bir bağlantı sistemi oluşturursak bu santraller Polonya’ya kadar rahatlıkla kullanılabilir. Bu, fabrikalarını yeniden açıp kâr edecek olan İspanya için iyi bir haber olacaktır. Kömür yakmak yerine İspanyol elektriğini makul bir fiyata kullanacak olan Polonya için elbette iyi olacak. Ağların birleştirilmesi, Avrupa pazarını çok daha güçlü hale getirecek ve enerji maliyetlerini düşürecektir”.