Prostat bezi, ejakülasyon (boşalma) sırasında içinde spermin bulunduğu sıvı olan semenin üretim inden ve üretrayı nemlendiren salgıların yapımından sorumludur. Prostat rahatsızlıkları, 50 yaşın üzerindeki tüm erkeklerin yarısını etkiler. En sık görülen sorunlar prostatit, selim prostat hiperplazisi ve prostat kanseridir.
Doğumda, erkekteki prostat bezi bezelye büyüklüğündedir. Ergenlik sırasında daha da büyür ve yetişkinlerde kestane büyüklüğüne ve yaklaşık 2Ogr ağırlığa ulaşır. Erkek 50 yaşına geldiğinde, bez bir kez daha büyür. Bu prostat sorunlarının gelişebileceği dönemdir. 30 yaşın altındaki erkeklerde prostat sorunu oldukça nadirdir.
Prostatit
Prostat bezini etkileyen çeşitli sorunları ifade eden prostatit terimi, prostatın iltihabını anlatır. Bu durum, sıklıkla, bakterilerin üretra aracılığıyla, barsaklardan prostat bezine ulaşmasıyla ortaya çıkar. Prostatit, özellikle 30 ile 50 yaşları arasındaki erkeklerde sık görülür. Erkeklerin yaklaşık üçte birinin hayatlarının bir döneminde, prostatit geçirdikleri tahmin edilmektedir.
Prostatitin başlıca belirtileri, sık idrara çıkma ve idrar yaparken ağrı duyma; testislerde şişlik; belde, prostatta, genital bölgede ve makatta ağrı; penisten sulu akıntı; ejakülasyon sırasında ağrı; semende kan ve erken boşalmadır.
Doktor, prostat bezindeki hassasiyet ve büyümeyi saptamak amacıyla, makattan muayene yapabilir. İdrar ve üretral salgı testleri ile enfeksiyon tipi belirlenebilir. Prostatit, antibiyotiklerle tedavi edilir. Ancak, tamamen ortadan kalkması uzun zaman alabilir ve tekrarlayabilir.
Bol su içmek, prostat enfeksiyonunun önlenmesine yardımcı olabilir. Büyümüş prostatın en sık belirtisinin sık idrara çıkmak olduğu düşünülünce, bu çelişkili bir öneri gibi görünebilir. Ancak, fazla sıvı alımı, idrar torbasında, enfeksiyona yol açabilecek kalıntı idrar bulunması olasılığını azaltır.
Büyümüş Prostat
Selim prostat hiperplazisi (BPH) ya da hipertrofisi, prostat bezinin büyümesidir. Prostat bezi üretrayı çevrelediğinden, büyüdüğü zaman, idrar kesesindeki basıncı arttırır. Bu, sık idrara çıkma isteği uyandırır. Ancak, bezin uyguladığı basınç idrar yapmayı zorlaştırır.
50 yaşın üzerindeki erkeklerin en az üçte birinde, büyümüş prostata bağlı olarak bir ya da daha fazla belirti görülür (aşağıdaki kutuya bakınız) fakat, 10 kişiden yalnız 6’sı doktora başvurur. Tanı makattan muayene ve ultrason ile doğrulanabilir. Büyümüş bir prostat ilaçlarla ya da cerrahi ile tedavi edilebilir.
Prostat Kanseri
Akciğer kanserinden sonra prostat kanseri, erkeklerde en yaygın ikinci ölümcül kanser türüdür; dünya çapında her yıl 149.000 ölüme neden olur. Prostat kanseri, genç erkekleri de etkileyebilmesine rağmen, genellikle 55 yaşın üzerindeki erkeklerde ortaya çıkar. 50-60 yaş arası erkeklerin %1O-30’unda kansere ait bulgular saptanabilir. 70-80 yaş arası erkeklerde bu değer %5O-70’e yükselir.
Birçok vakada, prostat kanseri sessiz seyreder; hasta, bunun farkında olmaz. Ancak, genellikle ileri bir yaşta ortaya çıktığından, hastalar bu sorundan ziyade, prostat kanseri öldürücü döneme gelmeden önce, inme ya da kalp
hastalıkları gibi diğer nedenlerden ölürler.
Prostat kanserinin belirtileri, selim prostat hıpertrofisinin belirtilerine benzer. Eğer idrar yapmaya başlamada güçlük çekiyorsanız ve idrar akımınız zayıflamış ve yavaşlamışsa, damlama ya da idrar kaçırmadan şikayetçiyseniz, ya da aşağıdaki kutuya göre yüksek bir puana sahipseniz; profesyonel tanı için bir merkeze başvurmalısınız.
Tedaviyi daha etkili kılacak şekilde, prostat kanserinin erken bulgularını saptamak için bir kan testinden yararlanılabilir. Test ile prostata özgü antijen (PSA, bir tür protein) düzeyi ölçülür. Bu değerin yüksekliği, kanseröz hücrelerin varlığını gösterebilir. Ultrason gibi diğer tanı testleri tanıyı doğrulayabilir.
Genç erkeklerde prostat kanseri, prostat bezinin cerrahi olarak çıkarılmasıyla ya da radyoterapi ile tedavi edilir. Yaşlı erkeklerde tedavisiz bırakılabilir.
Uluslararası Prostat Belirtileri Puanlama Tablosu
Bu, bireyin ve doktorunun, prostat büyümesinin ciddiyeti ve tedaviye başlamak gerekip gerekmediği ya da ne kadar acilen başlamak gerektiği konusunda karar vermesine olanak tanıyan, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından hazırlanmış bir sistemdir.
Her bir soru için, yanıtınız, “asla” ise 0; “beş seferde birden az” ise 1; “toplam zamanın yarısından az” ise 2; “yarısı kadar” ise 3; “yarısından çok” ise 4 ve “hemen her zaman” ise 5 puan verin. Geçen ay içinde ne sıklıkta:
• İdrara çıktıktan sonra hala idrar torbanızda bir miktar idrar kaldığını hissettiniz?
• Son idrara çıkmanızdan sonraki iki saat içinde tekrar idrar yapma ihtiyacı duydunuz?
• İdrarınızı yaparken birkaç kez durup, tekrar idrar yaptınız?
• İdrarınızı ertelemekte zorlandınız?
• İdrar yapmak için itmek veya germek zorunda kaldınız?
• İdrara çıkmak için gece kalkmak zorunda kaldınız?
Değerlendirme
0-8: Belirtiniz yok ya da hafif. Tedaviye ihtiyaç duymayabilirsiniz ama, belirtiler gelişirse, bunlar doktorunuz tarafından yakından izlenecektir.
9-17: Belirtileriniz orta şiddette. Rektal incelemenizin ve kan testinizin normal olması halinde doktorunuz size ilaç tedavisi uygulayabilir.
17 ve üstü: Belirtileriniz şiddetli. Muhtemelen doktorunuz ileri tetkik ve tedavi için sizi bir uzmana gönderecektir.