Ancak Ocak 2020'nin başlarında Dünya Sağlık Örgütü yeni bir Corona virüsü türü belirledi. Çin'in Vuhan kentinde başlayan salgın ilk olarak 30 Aralık 2019'da bildirdi. 2019-nCoV adındaki virüs Ocak ayının sonlarına doğru teyit edilmiş 8.000 vaka ve 170 ölüme neden oldu ve sayı artmaya devam ediyor. Havaalanı taramalarına rağmen virüs diğer ülkelere sıçrayabiliyor. Corona şimdiye kadar Çin dışında birçok ülkede görüldü. Türkiye'de bildirilen bir vaka yok.
Corona virüsü nedir?
Corona virüsü (COVID-19) burunda, sinüslerde veya üst boğazda enfeksiyona neden olan yaygın bir virüs çeşidi. Çoğu corona virüsü tehlikeli değilken bazı türler daha ciddiler ve ölümcül olabilirler. İlk olarak 2012 yılında Suudi Arabistan'da ve daha sonra Orta Doğu, Afrika, Asya ve Avrupa'daki diğer ülkelerde ortaya çıkan "Orta Doğu solunum sendromu" (MERS) yaklaşık 858 kişiyi ölürdü. Nisan 2014'te ilk kez bir Amerikalı MERS şüphesiyle hastaneye kaldırıldı ve ardından ikinci vaka bildirildi. Her ikisi de Suudi Arabistan'dan yeni dönmüş kişilerdi. Arap Yarımadası dışındaki en büyük MERS salgını Mayıs 2015'te Kore'de patlak verdi. Bunun dışında daha önce 2003 yılında şiddetli akut solunum yolu sendromu (SARS) salgınından 774 kişi ölmüştü. MERS ve SARS bilinen iki Corona virüsü çeşidi oldu.
Corona ya da korona virüsü burun tıkanıklığı, öksürük ve boğaz ağrısı gibi üst solunum yolu enfeksiyonu belirtilerine neden oluyor. Bunlar dinlenme ve reçetesiz ilaçlarla tedavi edilebiliyor. Corona virüsü ayrıca çocuklarda orta kulak enfeksiyonlarına neden olabilir.
Kökeni
Corona virüsleri ilk olarak 1960'larda tanımlandı ancak nereden geldikleri bilinmiyor. İsimlerini taç benzeri şekillerinden almaktalar. Nadiren de olsa bir hem hayvanlara hem de insanlara bulaşabiliyor.
Hemen hemen herkes yaşamında en az bir kez, özellikle küçük bir çocukken Corona virüsü enfeksiyonu geçirir. Birçok ülkede virüs sonbahar ve kış aylarında daha yaygın hale gelir ancak herhangi bir mevsimde bulaşabiliyor.
Çoğu Corona virüsü, soğuk algınlığına neden olan diğer virüslerle aynı şekilde yayılır: Enfekte olan insanlar öksürür ve hapşırır veya bir kişinin ellerine ya da yüzüne dokunurlar. Ayrıca enfekte olmuş kişilerin dokunduğu kapı tokmağı gibi şeylere dokunurlar.
Corona virüsünün belirtileri
Çoğu Corona virüsünün belirtileri, burun akıntısı, öksürük, boğaz ağrısı ve bazen ateş de dahil olmak üzere diğer üst solunum yolu enfeksiyonlarına benzemekte. Çoğu durumda kişide Corona veya Rino virüsü gibi bir virüs çeşidi olduğu anlaşılmaz.
Soğuk algınlığının Corona virüsünden kaynaklanıp kaynaklanmadığını öğrenmek için burun ve boğaz kültürleri ve kan örnekleri de dahil olmak üzere laboratuvar testleri yapılabiliyor. Belirtiler bazen birkaç günlüğüne kaybolabilir. Ancak alt solunum yoluna (nefes borusu ve akciğer) yayılırsa zatürreye neden olur.
Corona virüsünün aşısı var mı?
Corona virüsünün henüz aşısı yok. Ancak Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) bir aşı üzerinde çalışıyor ve birkaç ay içinde teste başlamayı umuyor. Bu ilk test güvenlik amaçlı yapılacak. Eğer güvenli olduğu görülürse ardından aşının ne derece tedavi ettiği ölçülecek.
Corona virüsünün kaynağı nedir?
Sağlık görevlileri henüz virüsün kaynağından ya da ne kadar kolay yayıldığından emin değil. Corona virüsler, deve, sığır, kedi ve yarasa da dahil olmak üzere birçok farklı hayvanda bulunuyor. Bir araştırma makalesi yılanları da olası bir kaynak olarak gösterdi. Yeni virüsün Vuhan'daki deniz ürünleri ve canlı hayvan pazarından çıkmış olabileceği düşünülüyor (şimdi kapatıldılar).
Virüs insandan insana bulaşabiliyor. Sağlık görevlileri bunun çoğunlukla insanların birbirine yakın olduğu sağlık ortamlarında gerçekleştiğini gördü. Bugüne kadar 16 sağlık çalışanı virüse yakalandı.
Corona virüsünün tedavisi nedir?
Corona'nın kanıtlanmış bir tedavisi yok. Hastalara genellikle bol sıvı ve belirtileri bastıracak ağrı kesiciler gibi destekleyici çözümler sunuluyor. Hastanede yatan hastalar nefes almakta güçlük çekebiliyor ve ek desteğe ihtiyaç duyabiliyor.
Hangi ülkelerde görülüyor?
Çoğu vaka Çin'de teşhis edildi. Ancak diğer ülkeler arasında Avustralya, Japonya, Tayland, Fransa, Malezya, Nepal, Tayvan, Güney Kore, Vietnam, Singapur ve ABD var. Türkiye şu an için güvenli. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri 291 vakadan aldıkları verilerde yakalananların %72'sinin 40 yaş ve üstü ve üçte ikisinin erkek olduğunu bildirdi.
Ülkeler ne tür önlemler alıyor?
Çinli yetkililer 10 şehre giden toplu taşıma araçlarını kapattı; bu da 35 milyon insan demek. Şehirlerden Vuhan, virüsün en çok görüldüğü yer ve yaklaşık 11 milyon kişiyi barındırıyor. Toplu taşıma yasağına Vuhan'a giden otobüsler, metrolar, trenler ve uçaklar dahil.
Vuhan'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne uçan tüm yolcular beş havalimanından birine yönlendirildi ve ateş gibi virüs belirtilerine karşı taramaya alındı. "Şüpheli hastalar" özel bir tesise yönlendirilerek teste alınıyor.
Çin'e gitmek tehlikeli mi?
Vuhan gibi birkaç şehir yurt dışı ulaşımına kapatıldı.
Çin'de olan turistlere şunlar tavsiye ediliyor:
- Hasta insanlarla temastan kaçınmak.
- Hayvanlardan, hayvan pazarlarından ve hayvansal ürünlerden kaçınmak.
- Elleri sık sık sabunlamak veya su yoksa alkol bazlı bir dezenfektan kullanmak.
- Ateş, öksürük veya nefes darlığında derhal tıbbi yardım almak.
Virüsten uzak durmak
Soğuk algınlığından kaçınmayı sağlayan tekniklerle Coronavirüs'ten uzak durmak mümkün:
- Elleri sabun ve ılık su veya alkol bazlı el dezenfektanı ile iyice yıkamak
- Elleri ve parmakları gözlerden, burundan ve ağızdan uzak tutmak.
- Soğuk algınlığı olan kişilerle mesafeli kalmak.
Coronavirüs enfeksiyonu soğuk algınlığı ile aynı şekilde tedavi edilebiliyor:
- Bolca dinlenmek.
- Bol sıvı almak.
- Boğaz ağrısı ve ateş için ilaç kullanmak (19 yaşından küçük çocuklara aspirin vermek yerine ibuprofen veya parasetamol kullanılması tavsiye edilir).
Buharlı duş boğaz ağrısını ve cızırtılı boğazı hafifletmeye yardımcı olabilir.