*Bank For International Settlements (Uluslarası Ödemeler Bankası) tarafından hazırlanan çalışmanın çevirisi özel bir çeviri bürosuna TBB tarafından yaptırılmıştır. “Core Principles For Effective Banking Supervision” başlıklı çalışmanın orijinaline http://www.bis.org/publ/bcbs230.pfd adresinden erişelebilmektedir.
Bu yayın, BIS web sitesinde (www.bis.org) yayımlanmıştır.
Temel Prensiplerin revize edilmiş ve 2006 versiyonları 82
arasında karşılaştırma 82
EK 2 83
Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’nın 83
hazırladığı değerlendirme raporları için yapı ve kılavuz 83
Etkin Bankacılık Denetimi İçin
Temel Prensipler
(Basel Temel Prensipleri) Yöneticiler İçin Özet 1. Etkin Bankacılık Denetimi İçin Temel Prensipler (Temel Prensipler), bankaların ve bankacılık sistemlerinin sağlam basiretli denetimi ve gözetimi için belirlenmiş de facto (fiili) asgari standartlardır. İlk olarak 1997 yılında Basel Bankacılık Gözetim ve Denetim Komitesi (“Komite”)1 tarafından yayımlanan bu Temel Prensipler, ülkeler tarafından, kendi gözetim ve denetim sistemlerinin kalitesini değerlendirmek ve sağlam gözetim ve denetim uygulamaları seviyesine ulaşmak için gelecekte yapmaları gereken işleri belirlemek amacıyla bir nirengi noktası olarak kullanılmaktadır. Temel Prensipler, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası tarafından, Finans Sektörü Değerlendirme Programı (FSAP) bağlamında, ülkelerin bankacılık gözetim ve denetim sistemleri ve uygulamalarının etkinliğini değerlendirmek amacıyla da kullanılmaktadır.
2. Temel Prensipler, en son Ekim 2006’da, dünyanın her yerinden denetçilerle birlikte Komite tarafından gözden geçirilmiştir. Ekim 2010 G20’ye Finansal Krize Cevap Raporunda, Komite, dünya çapında denetim ve gözetim uygulamalarını güçlendirmek amacına yönelik çabalarının bir parçası olarak Temel Prensipleri de gözden geçirme planını açıklamıştır.
3. Mart 2011’de, Komite, Temel Prensipler Grubunu2 Temel Prensipleri gözden geçirmekle ve güncellemekle görevlendirmiştir. Komite’nin görevi, sağlam denetleme ve gözetleme sistemlerini yerleştirmek amacıyla, kriz-sonrası dersler de3 dahil, Ekim 2006’dan beri global finansal piyasalarda ve düzenleyici çerçevelerde olan önemli gelişmeleri dikkate alarak Temel Prensipleri gözden geçirmekti. Temel amaç, zaman içerisinde ve değişen ortam ve koşullarda tüm ülkelerde etkin bankacılık gözetimi ve denetiminin yerleştirilmesi konusunda Temel Prensiplere her zaman güvenilebilmesini sağlamaktı.
4. Bu gözden geçirmeyi yaparken, Komite, bir yandan Temel Prensipleri global düzeyde uygulanabilen esnek bir standart olarak tutarken bir yandan da sağlam denetim ve gözetim için çıtanın yükseltilmesinde doğru dengeyi tutturmayı amaçlamıştır. Gözden geçirilen Temel Prensipler ve bunların değerlendirme kriterleri, orantılılık konseptini güçlendirerek, çok çeşitli ve farklı bankacılık sistemlerini desteklemektedirler. Benimsenen orantılılık yaklaşımı, geniş spektrumlu bankaların (uluslararası düzeyde aktif ve büyük bankalardan karmaşık olmayan küçük mevduat kurumlarına kadar) risk profili ve sistemik önemiyle uyumlu olan Temel Prensiplere uyum değerlendirmeleri yapılmasına da izin vermektedir.
5. Hem mevcut Temel Prensipler hem de bağlantılı Temel Prensipler Metodolojisi4 (değerlendirme metodolojisi), gözetim ve denetim sistemlerini değerlendirme ve geliştirilmesi gereken alanları tespit etme konularında ülkelere yardımcı olmak olarak tanımlanabilecek amaçlarına iyi hizmet etmişlerdir. Mümkün olduğu kadar devamlılığı ve karşılaştırılabilirliği sağlamak ve sürdürmek amacına yönelik bilinçli çabalar gösterilmiş ve Komite, Temel Prensipleri ve değerlendirme metodolojisini tek ve kapsamlı bir doküman içerisinde birleştirmiştir. Gözden geçirilmiş yirmi-dokuz Temel Prensipten oluşan set, iyi kurumsal yönetimin ve risk yönetiminin ve gözetleme ve denetleme standartlarına uymanın önemini vurgulayan ve gözetim ve denetim yetkileri, sorumlulukları ve fonksiyonlarıyla başlayıp bankaların gözetim ve denetim beklentileriyle devam eden daha mantıklı bir yapı kurmak suretiyle uygulamalarını güçlendirmek amacıyla yeniden örgütlenmiştir. Bir önceki versiyonla karşılaştırılabilmesi için, Ek 1’de bir haritalama tablosu verilmektedir.
6. Özellikle gözetim ve denetim uygulamalarını ve risk yönetimini güçlendirmek için gereken alanlarda, münferit Temel Prensiplerde önemli iyileştirme ve geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda, temel kriterlere çeşitli ek kriterler eklenmiş ve bazı durumlarda da yeni değerlendirme kriterleri formüle edilmiştir. Son krizde açığa çıkan önemli risk yönetimi zaaflarının ve diğer kırılgan noktaların çoğunun giderilmesi için yoğun çaba ve yakın ilgi gösterilmiştir. Ek olarak, gözden geçirme sırasında, piyasa çalkantılarının son birkaç yılı içerisinde ortaya çıkan çeşitli temel trendler ve gelişmeler de dikkate alınmıştır: sistemik açıdan önemli bankalarla etkin işlemler yapmak için daha fazla kaynak ayırma ve daha yoğun çaba gösterme gereği; sistemik riskin tanımlanması, analiz edilmesi ve bu riski gidermek için engelleyici önlemler alınması konusunda yardımcı olmak amacıyla bankaların mikro-basiretli ve ihtiyatlı denetimine sistem çapında geçerli bir makro perspektif uygulamanın önemi ve bankacılık krizinin çıkması olasılığını ve olası bir krizin etkilerini azaltmak amacına yönelik etkin kriz yönetimi, kurtarma ve tasfiye tedbirlerine yönelik odağın artırılması. Komite, ortaya çıkan bu yeni sorunları Temel Prensiplere yedirmek ve her ilgili Prensip başlığı altına spesifik referanslar eklemek suretiyle bu ortaya çıkan sorunlara gereken uygun vurguyu yapmayı amaçlamıştır.
7. Ek olarak, sağlam kurumsal yönetim, hem münferit bankalarda hem de bir bütün olarak bankacılık sisteminde etkin risk yönetiminin ve kamu güveninin önemini vurgular. Bankaların kurumsal yönetimlerinde mevcut olan ve son krizde açığa çıkmış bulunan temel eksiklikler ve sorunlar dikkate alınarak, bu gözden geçirme çalışmasında, mevcut kurumsal yönetim kriterleri değerlendirme metodolojisinde bir araya getirilerek ve sağlam kurumsal yönetim uygulamalarına daha fazla vurgu yapılarak kurumsal yönetim hakkında yeni bir Temel Prensip eklenmiştir. Benzer şekilde, Komite, bir mevcut Temel Prensibi, sırasıyla daha fazla kamusal açıklama ve saydamlığa ve geliştirilmiş finansal raporlama ve dış denetime hasredilmiş iki yeni prensibe bölmek suretiyle sağlam piyasa disiplininin emniyetli ve sağlam bir bankacılık sistemi kurulmasında oynadığı temel rolü tekrarlamıştır.
8. Şu anda, Temel Prensiplere uyum değerlendirmesi esas olarak temel kriterlere dayanmaktadır. En yüksek gözetim ve denetim standartlarının benimsenmesinde liderlik etmek ve bu konuda ülkelere, özellikle de önemli finans merkezleri olan ülkelere teşvikler sağlamak amacıyla, gözden geçirilmiş Temel Prensipler, ülkelere, temel kriterlere ve ek kriterlere göre değerlendirilmeyi ve derecelendirilmeyi kendi istekleriyle seçmek gibi bir ek seçenek sunmaktadır. Aynı tam ve sağlam uygulamayı teşvik etme ruhuyla, Komite, Temel Prensiplere uyumu değerlendirmek için mevcut dört aşamalı ölçeği muhafaza etmiştir. Bu, gözetim ve denetim sistemi ve düzenleyici çerçeve konusunda ülkelerinde mevcut eksiklik ve açıkların giderilmesi için gereken adımlar ve önlemler konusunda ilgili otoritelere güçlü bir sinyalleme etkisinin verilmesinde yardımcı olan cari “önemli oranda uyumsuz” derecesini de kapsar.
9. Bu gözden geçirme çalışması sonucunda, Temel Prensiplerin sayısı 25’den 29’a çıkmıştır. 34 yeni temel kriterden ve 5 yeni ek kriterden oluşan toplam 39 yeni değerlendirme kriteri vardır. Ek olarak, mevcut değerlendirme metodolojisinden 34 ek kriter, tüm ülkeler için asgari temel koşulları temsil eden temel kriterler düzeyine çıkartılmışlardır.
10. Gözden geçirilen Temel Prensipler, bankacılık sektörünün düzenlenmesi, denetlenmesi, kurumsal yönetimi ve risk yönetimi için sağlam bir temel oluşturmak amacına yönelik kapsamlı bir standart sağlamaya devam edecektir. İstikrarlı, tutarlı ve etkin standartlar uygulamanın önemi dikkate alındığında, Komite, gözden geçirilmiş Temel Prensipleri diğer denetim ve gözetim organlarıyla ve ilgili taraflarla birlikte uygulamak için ulusal düzeyde çalışmaları teşvik etmeye hazırdır.
I. Gözden Geçirme Çalışmasına Önsöz 11. Basel Bankacılık Gözetim ve Denetim Komitesi (Komite), Etkin Bankacılık Denetimi İçin Temel Prensipleri (Temel Prensipler) gözden geçirmiştir. Gözden geçirme çalışmasını yaparken, Komite, bankacılık denetimi için çıtayı yükseltme amaçlarını (Temel Prensiplerin en son revize edildiği 2006 yılından bu yana krizden ve diğer önemli düzenleyici gelişmelerden çıkartılan derslerin ilkelere aktarılması5), Temel Prensiplerin evrensel uygulanabilirliğini sürdürme gereğiyle ve devamlılık ve karşılaştırılabilirlik gereğiyle dengelemeyi hedeflemiştir. Çıtayı yükseltmekle, Temel Prensiplerin pratik uygulaması, tüm dünyada bankacılık gözetimi ve denetimini geliştirmelidir.
12. Gözden geçirilen Temel Prensipler, denetçiler için öngörülen koşulları, denetimle ilgili yaklaşımları ve denetçilerin bankalardan beklentilerini güçlendirmektedir. Bu da, etkin risk-bazlı denetime ve erken müdahalede bulunma ve zamanında denetim aksiyonları alma gereğine daha fazla vurgu yapmak ve daha fazla odaklanmak suretiyle sağlanır. Denetçiler, bankaların risk profilini, karşı karşıya oldukları riskler, risk yönetimlerinin etkinliği ve bankacılık ve finans sistemleri için yarattıkları riskler açısından değerlendirmelidirler. Bu risk-bazlı proses, hem prosesler hem de sonuçlar üzerinde odaklanarak ve kurallara uyumun pasif bir değerlendirmesinin ötesine geçerek, en iyi kullanılabilecekleri yerlerde denetim ve gözetim kaynaklarını hedefler.
13. Temel Prensipler, denetçilerin güvenlik ve sağlamlık kaygılarını ele almak ve gidermek için sahip olmaları gereken yetkileri düzenlemektedir. Zaaflar, zayıflıklar veya eksikler tespit edildiğinde denetçilerin bu yetkilerini kullanmaları da aynı ölçüde hayati öneme sahiptir. Erken müdahaleyle denetim için ileriye dönük bir yaklaşım benimsenmesi, tespit edilmiş bir zaaf veya zayıflığın güvenlik ve sağlamlık açısından bir tehdide dönüşmesini engelleyebilir. Bu, özellikle, etkin gözetim ve denetim eylemlerinin bir bankanın özel koşullarına uyarlanması gereken son derece karmaşık ve bankaya özgü sorunlar (örneğin, likidite riski) açısından doğrudur.
14. Temel Prensipleri güçlendirme, takviye etme ve yeniden odaklama çabalarında, Komite, yine de, bunların altında yatan amacı ve kullanımı konusunda çok dikkatli hareket etmiştir. Komite’nin amacı, denetim ve gözetim uygulamaları için zamanın ve değişen koşulların testine dayanabilen bir nirengi noktası sağlama konusunda Temel Prensiplere güvenmeye devam edilebilmesini sağlamaktır. Bu sebeple, bu Temel Prensipler revizyonu, devamlılığı ve karşılaştırılabilirliği mümkün olduğu kadar sağlamak amacıyla önceki versiyonlar üzerine inşa edilmiştir.
15. Temel Prensiplerin evrensel uygulanabilirliğini ve uygulama alanını bilen Komite, gözden geçirme çalışmasını, hem Komite üyesi ülkelerin hem de Komite üyesi olmayan ülkelerin ve bölgesel bankacılık gözetleme ve denetleme gruplarının ve ayrıca, IMF, Dünya Bankası ve İslami Finans Hizmetleri Kurulu’nun temsilcilerinden oluşan Basel Danışma Grubu’nun üyeleriyle birlikte ve onlarla yakın işbirliği yaparak yürütmüştür. Komite, metne son şeklini vermeden önce hem sektöre hem de halka danışmıştır.