P L A T O N DEVLET ADAMI Dr.Behice Boran ile Mehmet Karasan tarafýndan, B.Jowett'in Ýngilizce ve A.
Diès'in Fran sýzca çevirileri temel alýnarak çevrilmiþtir.
DEVLET ADAMI Eski Yunanca özel adlarýn yazýlýþý hakkýnda not
Yunan eserlerinin çevirisinde tanrý, insan ve ülke adlarýný, asýllarýndaki gibi yazmayý uyg lduk; bunun için de bugün Avrupa ülkelerinin hemen hepsinde kullanýlan çevriyazý yöntemini . Yunancanýn her harfi, aþaðýdaki cetvelde gösterildiði gibi, tek veya çift harfle karþýlan ve "kh" gibi çift harfleri kullanmaya gerek vardý; çünkü Yunancanýn Q'sýný da, T 'ýný da "t remezdik, ikisini ayýrmak zorunluydu. "X" için de yalnýzca "h" harfini alsaydýk Yunancad a bazan sesli harflerin önüne gelen ( ' ) iþareti ile karýþabilecekti.
"Ph" çift harfine gelince, Yunanca'nýn F harfini Avrupalýlar öteden beri böyle gösterirler; eski Romalýlar da öyle göstermiþler; demek ki o harfin söyleniþi Romalýlarýn " " harfinin s tümüyle uymuyormuþ.
Romalýlar ve bugünkü Avrupa ülkeleri, Yunanca'nýn X harfini de "x" ile gösterirler; ancak " " harfi bizim alfabemizde yok; bu yüzden "x" yerine "ks" çift harfini kullanmayý daha uygun bulduk. Yunancada "y" harfi sessiz deðil, sesli harftir ve "ü" okunmasý gerekir. Ancak bu söyley iþ kesin de deðil. Bugünkü Yunanlýlar onu "i" diye okuyorlar. Çift sesli harfleri de gene çift olarak gösterdik. Ancak (ou) yerine tek bir "u" koydu k; bu þimdiki uluslararasý çevriyazýda da böyledir.
Yunan Alfabesi: A B G D E Z A B G D E Z H Q I K ? M E Th Ý K L M N X O P P S N Ks O P R S W O T Y F X Y T Y Ph Kh Ps
Kiþiler: Sokrates, Theodoros, Yabancý, Genç Sokrates
SOKRATES - Bana Theaitetos ile Yabancý'yý tanýttýðýn için sana çok teþekkür borçluyum, Theo THEODOROS - Hele onlar devlet adamýnýn, sonra da filozofun ne olduðunu bir iyice belir tsinler, o zaman teþekkür borcun daha üç katý artacak. SOKRATES - Devlet adamý ile filozof. Neler diyorsun, Theodoros? Bir matematik- ge ometri üstadýnýn aðzýndan mý bu sözü iþitiyorum? THEODOROS - Hangi sözü, Sokrates?
SOKRATES - Devlet adamý ile filozofu sanki birbirine eþit deðerlermiþ gibi ele alýyorsun; oysa bu deðerlerin arasýndaki ayrým hiçbir geometri oranýyla gösterilemiyecek kadar büyüktü
THEODOROS - Ammon hakký için, Sokrates, doðrusu beni güzel yakaladýn. Haklýsýn; yanlýþýmý i dýn. Meðer senin ne güçlü belleðin varmýþ! Alacaðýn olsun, elbette bunun acýsýný bir gün se n de bizi hoþ görür, umarým baþladýðýn iþten vazgeçmezsin. Devlet adamýný ya da filozofu, h rsen onu, ele al da sözümüzü sürdürelim. YABANCI - Zaten bu artýk benim boynuma borç oldu. Bir kere baþladýktan sonra sonunu geti rmek gerektir. Bir iþi yarým býrakmamalý. Ama Theaitetos'a ne iþ gördürelim dersin? THEODOROS - Ne iþ gördürmesi? Anlamadým. YABANCI - Onu salýverelim de yerine arkadaþý Genç Sokrates'i alalým mý? THEODOROS - Nasýl istersen. Dediðin doðru, ötekine de sýra vermeli. Arada bir dinlenebilir lerse, gençler daha iyi iþ baþarýrlar.
SOKRATES - Hem bu gençlerin ikisi de bir bakýma sana akraba sayýlýrlar, sanýrým. Sizlerin d diklerinize göre birinin yüzü bana benziyormuþ; öteki ile de adaþýz. Bunun için üçümüz ayný rabalarýmýzla tanýþmamýza yarayan konuþmalarý memnunlukla karþýlamalýyýz; bu adeta bir akra r. Dün Theaitetos ile ben kendim konuþtum; þimdi de sana verdiði yanýtlarý iþittim. Adaþýml konuþmadým ama, benim için bir baþka zaman da olur. Bugünlük senin sorularýný yanýtlasýn. YABANCI - Peki, öyle olsun. Genç Sokrates, büyük Sokrates'in dediklerini duydun mu? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Razý mýsýn? GENÇ SOKRATES - Seve seve.
YABANCI - Senin bir diyeceðin olmadýktan sonra bana bir þey demek düþmez. Bilgiciden ( sof ist ) sonra, araþtýrmamýzda sýra bence devlet adamýna (politikos) gelir. Þimdi bana söyle b lým, devlet adamýný da bilgili kimselerden sayacak mýyýz, saymayacak mýyýz? GENÇ SOKRATES - Sayacaðýz elbet.
YABANCI - Öyleyse, bilgicinin ne olduðunu araþtýrýrken ayýrdýðýmýz gibi, gene bilgileri böl gerekecek, deðil mi. GENÇ SOKRATES - Sanýrým. YABANCI - Ama bana öyle geliyor ki, Sokrates, bu bilgiyi o bölümlerde bulamayacaðýz. GENÇ SOKRATES - Ne yapacaðýz? YABANCI - Baþka bir bölümde arayacaðýz. GENÇ SOKRATES - Pekâlâ.
YABANCI - Devlet adamýna götürecek yolu nasýl bulmalý? Bu yolu bulup öbürlerinden ayýrmak, ne özgü bir damgayla damgalamak gerekiyor. Bundan ayrýlan öbür yollarýn hepsine birden de a rýca belli bir damga vurmalýyýz. Böylece usumuz, bütün bilgileri iki bölüme ayrýlmýþ olarak týr. GENÇ SOKRATES - Bu yolu bulmak senin iþindir, benim deðil. YABANCI - Orasý öyle, ama bir kere bulduktan sonra bu yol, benim kadar senin de yolu n olmalýdýr. GENÇ SOKRATES - Güzel.
YABANCI - Matematik ve matematikle ayný soydan olan baþka sanatlar, ''iþ''le hiçbir iliþiði olmayan soyut bilgiler deðil midir? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Oysa dülgerlik sanatýnda, el sanatlarýnýn hepsinde, iþleyenin bilgisi iþine katýþ atla uðraþan yalnýzca bilmekle kalmaz, bilgisini iþinde gerçekleþtirerek önceden var olmaya leri yapar, oluþturur. Doðru mu? GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - O halde bilgilerin hepsini bu ölçüye göre bölebiliriz: Bir kýsmýna kýlgýsal bilgi ine kuramsal bilgiler deriz. GENÇ SOKRATES - Olur; aslýnda bir bütün olan bilgiyi böylece ikiye bölünmüþ sayarýz.
YABANCI - Devlet adamýný kralla, kölelerin efendisiyle, aile reisiyle bir mi tutacaðýz, yo ksa, her biri için bir ayrý sanat vardýr mý diyeceðiz? Ama dur, vazgeçtim. Bir baþka yoldan delim. GENÇ SOKRATES - Hangi yoldan? YABANCI - Þöyle: Hekim diye tanýnmamýþ bir kimse, hekim olan birine öðüt verebilecek kadar li olsa, ona da hekim demek gerekmez mi?
GENÇ SOKRATES - Gerekir.
YABANCI - Bunun gibi, resmi sýfatý olmayan biri, ülkeyi yönetene akýl öðretecek erkte olsa, kimsede hükümdarda bulunmasý gereken bilgi vardýr, diyemez miyiz? GENÇ SOKRATES - Deriz, elbet. YABANCI - Gerçekten kral olan kimsenin bilgisi krallýk bilgisi deðil midir? GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Böyle bilgili bir kimse, ister kral olsun, isterse yalnýzca bir yurttaþ, bu bilgisi bakýmýndan kral sýnýfýndan sayýlmaz mý? GENÇ SOKRATES - Böyle saymak doðru olur. YABANCI - Kölelerin efendisi, aile reisi için de ayný þeyi söyleyebiliriz, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Büyük bir aileyi küçük bir devlete benzetebiliriz. Yönetim bakýmýndan aralarýnda var mýdýr? GENÇ SOKRATES - Hiç yoktur. YABANCI - Öyleyse, deminki sorumuza yanýt olarak, bunlarýn hepsinin tek bir bilgisi ol duðunu, bu bilgiye krallýk, siyaset ya da ev yönetimi bilgisi denebileceðini söyleyebiliri z. Verilecek ad üzerinde çekiþecek deðiliz ya... GENÇ SOKRATES - Buna ne gerek var? YABANCI - Ama þu da belli ki, yerinde tutunabilmek için kral, yumruk ya da beden gücünde n çok zekasýný,us gücünü kullanýr, öyle deðil mi? GENÇ SOKRATES - Þüphesiz.
YABANCI - O halde, kralýn bilgisi, el sanatlarýndan, kýlgýsal iþlerden daha çok kuramsal bi giye yakýndýr, diyelim mi? GENÇ SOKRATES - Hay, hay. YABANCI - Devlet bilgisiyle devlet adamýný, krallýk bilgisiyle kralý, hep birleþtirip tek bir bilgi saymalýyýz. GENÇ SOKRATES - Þüphesiz.
YABANCI - Þimdi, kuramsal bilgiyi bölümlerine ayýrmak sýrasý geldi. Buna baþlamamýz doðru o GENÇ SOKRATES - Pek doðru olur. YABANCI - Bir düþün bakalým: Bilginin aslýnda, doðal olan bir ikilik bulabilir miyiz? GENÇ SOKRATES - Örneðin? YABANCI - Þöyle: konuþmalarýmýzda matematik diye bir sanatýn adý geçmiþti... GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Bence matematik kesin olarak kuramsal sanatlar bölümüne girer.
GENÇ SOKRATES - Hiç þüphe yok.
YABANCI - Matematik, sayýlar arasýndaki ayrýmlarý bilir. Bildiði bu þeyler üzerinde bir yar varmaktan baþka matematiðin bir iþi var mýdýr? GENÇ SOKRATES - Baþka ne iþi olabilir?
YABANCI - Ama öbür yandan, hiçbir mimar iþçi gibi çalýþmaz; o yalnýzca iþçilerin baþýdýr, ö GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - O, bilgisinden verir, el emeðinden deðil. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Bundan ötürü, mimarýn kuramsal bilgiden bir pay edindiðini söylemek doðru olmaz m GENÇ SOKRATES - Tümüyle doðrudur. YABANCI - Ama bir karara vardýktan sonra mimar, matematikçi gibi, iþini bitirmiþ sayýlmaz. Giriþilen iþ tamamlanýncaya kadar her iþçiye yapmasý gereken þeyleri buyurmalýdýr. GENÇ SOKRATES - Elbet.
YABANCI - Matematik ve matematikle ilgili bilgiler kadar bütün bu bilgiler de kurams aldýr ama ikisi de bir noktada ayrýlýrlar: O da, biri yalnýzca yargýya varýr, ötekiyse ayný nda yönetir. Ne dersin? GENÇ SOKRATES - Öyle gibi.
YABANCI - Kuramsal bilginin bütününü, bir yargýya varan, bir de yöneten bilgiler diye ikiye ayýrmamýz, sence doðru mudur? GENÇ SOKRATES - Bence doðrudur. YABANCI - Ýþbirliði yapmak gerektiði zaman, insanlarýn birbirleriyle anlaþmasý iyi bir þey idir? GENÇ SOKRATES - Ona ne þüphe.
YABANCI - Böyle anlaþmak mutluluðuna eriþince de, baþkalarýnýn ne düþündüðüne aldýrýlýr mý? GENÇ SOKRATES - Hiçbir zaman.
YABANCI - Eh, kralý bu iki bölümden hangisine koyacaðýz? Bir seyirci olarak, onu yalnýzca y rgýya varanlar sýnýfýndan mý sayacaðýz, yoksa, insanlara gerçekten buyurduðu için, onda yön ardýr mý diyeceðiz? GENÇ SOKRATES - Elbette ikinci bölüme koyacaðýz.
YABANCI - O halde, bu yönetme sanatýnda da bir bölüm noktasý var mý, ona bakalým. Bana öyle yor ki, ilk elden satanla, ikinci elden sataný, kral ile haberciyi (Heraut) ayýran a yrým gibi burada da bir ayrým var. GENÇ SOKRATES - Nasýl? Pek anlamadým.
YABANCI - Ýkinci elden satanlar, baþkalarýnýn yaptýklarý þeyleri alarak yeniden satmazlar m GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Bunun gibi haberci de kralýn buyruðu altýnda deðil midir? Kendisinin olmayan e mirleri baþkalarýna bildirmez mi? GENÇ SOKRATES - Tam üstüne bastýn.
YABANCI - Krallýk sanatýný, çevirmenin, kaptanýn, bilicinin, habercinin sanatýyla, kýsacasý nlara buyuran bütün öbür sanatlarla karýþtýracak mýyýz? Yoksa, ilk elden satanla ikinci eld n arasýnda demin yaptýðýmýz karþýlaþtýrmaya uygun olarak, buyurma erki kendilerinde olan bu ler için benzetme yoluyla ayrý bir ad mý bulalým? Bilirsin ki yöneticilerin bu türü için di de ayrý bir sözcük yoktur. Bu kendiliðinden emir vermek sýfatý, yönetim bilgilerini ayýrmay ayacak. Kralý, kendiliðinden emir veren yöneticiler sýnýfýna koyacaðýz. Öbürlerini bir yana ara da bir ad bulmaya uðraþmayýz. Gerçekten yöneten kimse bizi ilgilendirir; etmeyen araþtý mýzýn dýþýnda kalýr. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Böylece emirlerini vereni, baþkalarýnýn emirlerini bildirenden iyice ayýrt etmiþ lduk. Þimdi, uygun gelen bir bölüm noktasý bulabilirsek, emir vermek erkini de tekrar bölüm ere ayýrýrýz. GENÇ SOKRATES - Kabul. YABANCI - Böyle bir bölüm noktasý bulabiliriz sanýyorum ama, sen de bana yardým etmelisin. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Bütün yöneticilerin, hep bir þey ortaya çýkarabilmek için emir verdikleri düþünül GENÇ SOKRATES - Elbette. YABANCI - Ortaya çýkarýlan þeyleri de ikiye bölmek gerçekten zor bir þey deðildir. GENÇ SOKRATES - Nasýl böleceksin? YABANCI - Bence, bütün bunlardan bazýlarý cansýzdýr, bazýlarý da canlýdýr. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - Öyleyse, istersen, iþte bu ayrýlýða dayanarak kuramsal bilginin emir veren bilgi ler bölümünü bir daha bölelim. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Bir bölümü cansýz þeylerin ortaya çýkmasýna, öbürünü de canlý þeylerin ortaya çýk e bu bütünü bölmüþ oluruz. GENÇ SOKRATES - Pek güzel.
YABANCI - Öyleyse bu bölümlerden birini bir yana býrakalým; öbürünü yeniden ikiye bölmek üz lým. GENÇ SOKRATES - Bu iki bölümden hangisini alalým diyorsun?
YABANCI - Canlý varlýklara emreden bölümü, elbet. Belli ki krallýk bilgisi mimarlýk bilgisi bi cansýz þeylerin yönetimi deðildir. O bilgi daha yüce bir iþ görür; canlýlara emreder; o asý yönetimini hep canlýlar üzerinde kurmuþtur. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Canlýlarýn ortaya çýkarýlmasý ve yetiþtirilmesi konusunda ise, tek tek yetiþtiril
e sürü halinde yetiþtirilmeyi birbirlerinden ayýrt etmek olanaklýdýr. GENÇ SOKRATES - Bu da doðru.
YABANCI - Devlet adamýna gelince; öyle görülüyor ki o, öküzüne bakan bir rençper ya da atýn ir seyis gibi, bir tek canlýnýn yetiþtirilmesiyle uðraþmýyor; daha çok, at ya da öküz sürül nlere benziyor. GENÇ SOKRATES - Sen böyle anlatýnca, sorun aydýnlanýyor.
YABANCI - Bu birçok canlýlarý bir arada yetiþtirme sanatýna ne diyelim? Sürü yetiþtirme san oksa, birlikte yetiþtirme sanatý mý? GENÇ SOKRATES - Sözün geliþine göre, hangisi olursa...
YABANCI - Pek güzel, Sokrates. Verilecek ad üzerinde kýlý kýrk yarmamayý sürdürürsen, yaþýn bilgin daha zenginleþir. Dediðin gibi ad sorununu bir yana býrakalým. Þimdi bak bakalým, sü linde yetiþtirmenin iki türü olduðunu, araþtýrmamýzýn bu iki tür üzerine deðil de, yalnýzca lduðunu bana gösterebilir misin? GENÇ SOKRATES - Bir deneyeyim. Sanýrým bir insanlarýn, bir de hayvanlarýn yönetimi vardýr. YABANCI - Ne çabuk, ne de keskin bir buluþ, Sokrates. Ama bir yanlýþa düþtün. Bundan böyle zden geldiði kadar böyle yanlýþlardan sakýnalým. GENÇ SOKRATES - Ne yanlýþý?
YABANCI - Bir parçanýn ayný zamanda bir tür olup olmadýðýný hesaba katmaksýzýn, bir tür olu r parçayý ayýrarak tek baþýna daha büyük baþka parçalarýn karþýsýna koymayalým. Ayýrdýðýmýz lmalýdýr. Araþtýrmanýn konusunu öbürlerinden hemen ayýrmak þüphesiz çok güzel olur ; ama do la... Demincek, sözün dönüp dolaþýp insana gelip dayanacaðýný anlayýnca, düþüncenin gidiþin ileri sürdüðün ayýrmanýn doðru olduðunu sandýn. Gerçekte ise küçük kesimler tehlikelidir. lerlemek daha güvenlidir. Böyle gidilirse, türün niteliklerini bulmak umudu da daha arta r; bizim araþtýrmamýz için her þeyden önemli olan da budur. GENÇ SOKRATES - Ne demek istediðini pek kavrayamadým, yabancý.
YABANCI - Senin yaradýlýþýnda bir insanýn hatýrý için daha açýk konuþmaya çalýþýrým. Hiçbir ileri süremem, ama sorunu daha iyi aydýnlatabilmek için biraz daha ilerlememiz gereki yor. GENÇ SOKRATES - Deminki bölüþte, sence ne gibi bir yanlýþ yaptýk?
YABANCI - Bu yanlýþ týpký, insan türünü bölümlere ayýrýrken, bu yöre halkýnýn ayrýldýðý gib eri kendi baþlarýna bir tür olarak ayýrýyorlar, aralarýnda hiçbir baðlýlýk olmayan, tek dil bütün öbür insan türlerini bir araya koyuyorlar. Bunlarýn hepsine birden ''barbar'' dedikl ri için de hepsinin tek bir türden olduðunu sanýyorlar. Ya da, sayýlarý ayýrýrken on bin sa nden ayýrarak onu bir tür diye alýyorsun; geri kalanlarý da tek bir ad altýnda topladýðýn i larýn tek bir tür olduðunu söylüyorsun. Oysa, sayýlarý tek ve çift olarak ya da insan türün kek olarak ayýrýrsan; Lidyalýlarý, Frigyalýlarý ve öbür kabileleri dünyanýn baþka kavimleri her biri bir tür olan parçalara bölmek artýk olanaklý olmadýðý zaman ayýrýrsan, daha iyi, lý, bölümleri birbirine daha eþit bir bölme yapmýþ olursun.
GENÇ SOKRATES - Çok doðru, yabancý, ama bölüm ile türün bir olmadýðýný, birbirlerinden ayrý ha açýkça nasýl belirtmeli?
YABANCI - Ömür adamsýn, Sokrates. Bu istediðini o kadar kolay bir þey mi sanýyorsun? Asýl k muzdan zaten epeyce saptýk, sen daha da uzaklaþalým, istiyorsun. Þimdi geriye, asýl konumu za dönmek daha doðru olur. Sonra, bir boþ vaktimizde bu yeni yolu araþtýrýrýz. Sakýn sana t r açýklama verdiðimi de sanma ha!
GENÇ SOKRATES - Neyin açýklamasýný? YABANCI -Tür ile bölüm arasýndaki ayrýlýðýn. GENÇ SOKRATES - Peki, dediklerin neydi öyleyse? YABANCI - Bir tür olan þey, zorunlu olarak bir bölümdür ; ama bir bölümün ayný zamanda bir zorunlu deðildir. Ýþte, Sokrates, benim görüþümdür diye ileri süreceðin görüþ her zaman bu GENÇ SOKRATES - Peki, dilediðin gibi olsun. YABANCI - Bilmek istediðim bir þey daha var. GENÇ SOKRATES - Nedir?
YABANCI - Konumuzdan sapýp da buralara kadar uzaklaþmazdan önce neredeydik? Yanýlmýyorsam "sürülerin yetiþtirilmesini hangi noktadan bölmeli" sorusundaydýk. Sen hemen buna hazýr bir yanýt olarak, iki tür canlý varlýk olduðunu söyledin: bir insan türü, bir de bütün öbür hay GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - O zaman farkýna vardýn ki böylece bir bölümü ayýrýp bir yana býraktýðýn, öbür kal den hayvan adýný verdiðin zaman, onlar hep bir türdendir sandýn. GENÇ SOKRATES - Bunu da iyi fark etmiþsin. YABANCI - Ey gözüpek tartýþmacý! Akýllý olduðunu arlýklarý bölümlere ayýracak olsaydý, senin gibi koyardý; böylece kendi türünü yükseltirdi. Kalan aya yýðar, onlar için de hep birden belki hayvan nzer yanlýþlardan sakýnmalýyýz. GENÇ SOKRATES - Nasýl sakýnabiliriz? YABANCI - Hayvan türünün bütününü bölmeye kalkýþmazsak, böyle yanlýþlara daha az düþeriz. GENÇ SOKRATES - Gerçekten, bundan sakýnmalýyýz. YABANCI - Ýþte deminki yanlýþa düþmemize neden buydu. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
sandýðýmýz baþka bir hayvan da, söz geliþi bölerdi. Ýlkin, turna türünü ayýrarak bütü varlýklarý, içinde insanlar da olduðu hald adýndan baþka bir ad bulamazdý. Biz buna b
YABANCI - Kuramsal bilginin yönetici bölümünü ''sürü halinde hayvanlarýn yetiþtirilmesi'' a toplamýþtýk, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Bu bölmenin kendisi, hayvan türünün ayný zamanda yabanýl ve evcil olarak bölünmes ektir. Evcilleþtirilebilecek yaratýlýþta olan hayvanlara uysal, evcilleþtirilemeyenlere de yabanýl denir. GENÇ SOKRATES - Sonra?
YABANCI - Bizim araþtýrdýðýmýz bilgi de oldu olasý uysal hayvanlarla ilgilidir, hem de sürü e yaþayan hayvanlarla... GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - O halde, demin yaptýðýmýz gibi hayvanlarýn, hepsini birden ele alarak bölümlere a
ya kalkmayalým. Devlet bilgisine çabucak varmakta acele etmeyelim. Bu bize, atalar sözünün iþaret ettiði zorluða mal oldu. GENÇ SOKRATES - Hangi zorluða? YABANCI - Acele ettiðimiz için iþimiz çabuk yürümedi. GENÇ SOKRATES - Bu bize iyi bir ders olsun, yabancý.
YABANCI - Olsun. Þimdi, birlikte yetiþtirmeyi bölümlere ayýrmak iþine yeniden baþlayalým. B böylece sözün geliþmesi, o kadar istekle aradýðýn þeyi sana daha kolayca bulduracak. Haydi, bakalým. GENÇ SOKRATES - Ne söyleyeyim?
YABANCI - Kanýmca konuþulduðunu çok iþittiðin bir þeyi. Nil kýyýlarýnda yüce kralýn gölcükl balýklarý kendi gözlerinle gördüðünü sanmýyorum, ama kendi ülkende havuzlarda yetiþtirilen i görmüþsündür. GENÇ SOKRATES - Elbette gördüm. Öbürlerini de baþkalarýndan çok duydum. YABANCI - Thesalia ovalarýnda gezmedinse bile, oralarda kaz ve turna sürüleri yetiþtiril diðini herhalde iþitmiþ, iþittiklerine de inanmýþsýndýr. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Sana bunlarý sormam, böyle sürüler halinde yetiþtirilen hayvanlarýn hem kara, hem su hayvanlarý olduðunu belirtmek içindir. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Benim gibi sen de "birlikte yetiþtirme bilgisi su hayvanlarý sürülerinin yetiþti rilmesi ve kara hayvanlarý sürülerinin yetiþtirilmesi olarak ikiye bölünmelidir" der misin? GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Krallýk bilgisinin bu iki bölümünden hangisinde olduðunu sormaya da hacet yok, b u besbelli deðil mi? GENÇ SOKRATES - Elbette. YABANCI - Karada yetiþen sürülerin nasýl bölüneceðini de kim olsa bilir, öyle deðil mi? GENÇ SOKRATES - Nasýl bölünür? YABANCI - Uçanlarý yürüyenlerden ayýrt ederiz. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Siyasal hayvaný nerede arayacaðýz? Bir budala bile onun yürüyen bir varlýk olduðu bilmez mi? GENÇ SOKRATES - Elbette.
YABANCI - Bir çift sayýnýn yarý yarýya bölünmesi gibi, yürüyen hayvanlarýn yetiþtirilmesi d GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Þuna iþaret edeyim ki burada, sözümüzün eriþmek istediði bölüme ya da sýnýfa gid r. Biri, küçük bir parçayý kesip büyüðünü bir yana býrakmak yolu, daha kestirme bir yol ; ö
bildiðince ortadan bölelim diye koyduðumuz ilkeye daha uygun, fakat daha uzun bir yold ur. Hangisini istersen onu seçebiliriz. GENÇ SOKRATES - Ýkisini de kullanamaz mýyýz?
YABANCI - Bir arada mý? Sorduðun þeye bak! Sýrayla, birbiri ardýnca kullanýrsak elbette olu . GENÇ SOKRATES - Öyleyse sýrayla, ikisini de kullanalým. YABANCI - Sonuna yaklaþtýðýmýz için bu pek zor olmaz. Baþlangýçta ya da ortalarda olsaydýk yerine getirmekte duraksardým. Ama þimdi dilediðin gibi olsun. Henüz dinçken uzun yoldan baþlayalým, daha iyi ilerleriz. GENÇ SOKRATES - Dinliyorum. YABANCI - Evcil, yürüyen hayvanlarý doða iki sýnýfa ayýrmýþtýr. GENÇ SOKRATES - Hangi ilkeye göre? YABANCI - Birinciler boynuzludur, ötekiler boynuzsuzdur. GENÇ SOKRATES - Öyle.
YABANCI - Yürüyen hayvanlarýn yetiþtirilmesi bilgisi de buna uygun olarak ikiye ayrýlýr ; þ i ikisini de tanýmla bakalým. Bu bölümlere ad bulmaya kalkarsan fazla dolambaçlý bir iþe gi olduðunu anlayacaksýn. GENÇ SOKRATES - Ne diyeyim, öyleyse?
YABANCI - Þöyle: Yürüyen hayvanlarýn yetiþtirilmesi bilgisi ikiye bölünsün; biri boynuzlu s boynuzsuz sürüyle ilgili olsun.
GENÇ SOKRATES - Bütün bu dediklerin büyük ölçüde kanýtlanmýþtýr; bunun için doðru olarak ka z. YABANCI - Besbelli ki kral boynuzsuz bir sürünün çobanýdýr. GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Bu boynuzsuz bölümü kollara ayýrmaya, kralýn olaný krala vermeye çalýþalým mý? GENÇ SOKRATES - Her ne biçimde olursa yapalým.
YABANCI - Çataltýrnaklý olup olmadýklarýna göre mi, yoksa birbirleriyle çiftleþip çiftleþme göre mi ayýralým? Bilmem anlatabildim mi? GENÇ SOKRATES - Nasýl? YABANCI - Demek istiyorum ki atlarla eþekler doðal olarak çiftleþip çoðalýrlar. GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Ama boynuzsuz sürünün geri kalaný bu þekilde çoðalmaz. GENÇ SOKRATES - O da doðru. YABANCI - Devlet adamý hangi türe bakar? Karýþýk türe mi, saf türe mi? GENÇ SOKRATES - Saf türe, elbette.
YABANCI - Bunu da deminki gibi bölmeliyiz, sanýrým. GENÇ SOKRATES - Evet, bölmeliyiz.
YABANCI - Evcil ama sürü halinde yaþayan hemen her hayvan türü artýk parçalarýna bölünmüþ o ki tür kaldý. Çünkü köpeklerin sürü hayvanlarý arasýnda sayýlacaklarýný pek sanmýyorum. GENÇ SOKRATES - Elbette sayýlmaz. Ama bu kalan iki türü nasýl ayýracaðýz? YABANCI - Theaitetos ile senin gibi iki geometri öðrencisinin kullanmasý uygun olan bi r ayýrt etme ölçüsü vardýr. GENÇ SOKRATES - Nedir o? YABANCI - Çap ve yine çapýn çapý. GENÇ SOKRATES - Anlayamadým. YABANCI - Ýnsan nasýl yürür? Gücü iki ayak olan bir çap olarak deðil mi? GENÇ SOKRATES - Öyle. YABANCI - Öbürlerinin gücü de iki kere iki olduðuna göre, çapýn çapý denemez mi? GENÇ SOKRATES - Elbette. Ne demek istediðini þimdi anladým gibi... YABANCI - Bu bölmelerle, Sokrates, büyük bir þaka daha yapmýþ oldum. GENÇ SOKRATES - O da ne?
YABANCI - Ýnsanoðullarý yaratýklarýn en baþý boþ, en hafif olaný ile ayný sýnýfa düþtü, onu GENÇ SOKRATES - Farkýndayým. Ne acayip bir raslantý! YABANCI - En yavaþ olanýn sona kalacaðýný da tahmin edersin ya? GENÇ SOKRATES - Elbette.
YABANCI - Bir sonuç daha çýkýyor ki o bundan gülünç. Sürüsüyle dolaþýp duran kral, havada y unda insanlarýn en ustasý olan kuþ avcýsýyla rakip oluyor. GENÇ SOKRATES - Sahi.
YABANCI - Ýþte sana Sokrates, bilgici ( sofist ) üzerine yaptýðýmýz araþtýrmada söyledikler uluðunu gösteren daha belirli kanýtlar. GENÇ SOKRATES - Neyin doðruluðunu gösteriyor?
YABANCI - Dialektik yöntemin, kiþilere aldýrmadýðýný, büyüðü küçüðün üstüne koyamadýðýný, h nuçlara vardýðýný gösteriyor. GENÇ SOKRATES - Anladým. YABANCI - Þimdi, senin sormaný beklemeden kendi dileðimle, seni kestirme yoldan kralýn t anýmýna götüreceðim. GENÇ SOKRATES - Haydi bakalým. YABANCI - Ýlkin, kara hayvanlarýný iki ayaklý ve dört ayaklý olarak ayýrmalýydýk, diyorum.
yalnýzca kanatlý sürü insanlarla ayný sýnýfa düþüyor, iki ayaklýlarý da tüylü olan ve olma bölünce, insanlarý yönetmek sanatý da aydýnlanmýþ olurdu; o zaman yönetici ya da devlet ad taya çýkarýr, arabacý gibi yerine oturtur, devletin gemini de eline verirdik, zira bu da onun iþidir. GENÇ SOKRATES - Pekâlâ. Bana borcunu ödedin, yani sözü sonuna eriþtirdin, demek istiyorum. ana yoldan ayrýlmak da, cabasý oldu.
YABANCI - Þimdi en baþa dönelim. Devlet adamýnýn sanatýný tanýmlayan halkalarý birbirine ba GENÇ SOKRATES - Hay hay, yapalým.
YABANCI - Baþlangýçta dediðimiz gibi, saf bilginin bir yöneten ya da emreden kýsmý var. Ken adýna satýþta bulunan kimseye benzeterek bu kýsýmdan da bir kendiliðinden emreden kýsým çýk n önemli kollarýndan biri yaþayan hayvanlarýn yönetimidir; sonra daha da daraltarak, sürü h nde hayvanlarýn yönetimi ve yürüyen hayvan sürülerinin yönetimi kýsýmlarýný elde ettik. Bu baþlýca bölümü boynuzsuz, yürüyen hayvanlarýn yönetimidir. Bu bölümde de bir parça var ki ü uþan bir terim altýna konabilir: Saf tür hayvanlarý gütmek. En son bölüm, insanlarýn güdülm . Ýki ayaklýlarla uðraþan ve bizim aradýðýmýz, sonunda þimdi bulduðumuz sanat, krallýk ve d iþte budur. GENÇ SOKRATES - Hiç þüphe yok. YABANCI - Sahiden senin bu dediðini baþardýk mý dersin, Sokrates? GENÇ SOKRATES - Neyi?
YABANCI - "Gerçekten dileðimizi yerine getirdik mi?" demek istiyorum. Ýþte þöyle bir tartýþ ptýk ama bana öyle geliyor ki araþtýrmamýzý iyice geliþtiremedik ; bu noktada baþarýsýzlýða GENÇ SOKRATES - Anlayamýyorum. YABANCI - Þu anda aklýmdan geçen düþünceleri her ikimiz için aydýnlatmaya çalýþacaðým. GENÇ SOKRATES - Dinliyorum.
YABANCI - Çobanlýk sanatýnýn çok çeþitleri vardýr. Bunlardan biri belli bir sürüyü konu edi sanatý deðil midir? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Konuþmamýzda bunu, atlarla öbür hayvanlarýn deðil, insanlarýn bir arada yetiþtiri sanatý olarak tanýmladýk, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Ama kralý bütün öbür çobanlardan ayýrt eden þu farka bak. GENÇ SOKRATES - Neyi demek istiyorsun?
YABANCI - Öbür çobanlardan herhangi birinin, sürünün yönetimini kendisiyle paylaþmak isteye ylaþtýðýný ileri süren bir rakibi var mýdýr? GENÇ SOKRATES - Ne demek istediðini anlayamýyorum.
YABANCI - Demek istiyorum ki tüccarlar, çiftçiler, ekmekçiler, bedeneðitimciler, hekimler, hepsi insanlarýn çobanlarý dediðimiz devlet adamlarýyla boy ölçüþmeye kalkýþacaklar; insan k ya da yönetmek iþini de kendilerinin gördüðünü, hem de sadece sürüsünü deðil, yöneticiler erini söyleyecekler.
GENÇ SOKRATES - Böyle söylemekte haklý deðiller midir?
YABANCI - Pekâlâ haklý olabilirler, iddialarýna saygý gösterelim. Yalnýzca þundan emin olal er bakýmdan sürüsünün biricik besleyicisi ve hekimi olabilen bir çobana karþý kimse böyle b ir hak ileri süremez. Hayvanlarýný çoban kendisi çiftleþtirir, doðurtur, baþka hiç kimse bi bu dalýnda onun kadar uzman deðildir. Doðalarýnýn olanaðý ölçüsünde hayvanlarý eðlendiren m andýr. Sesiyle ya da çalgýlarla, hiç kimse ondan daha iyi sürüsünü avutamaz ve sakinleþtire nel olarak tüm hayvan yetiþtirenler için ayný þeyi söyleyebiliriz. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Ama bu dediðin doðruysa, kralýn tam ve su götürmez bir tanýmýný verdik sayýlabili yný iddiada olan binlerce kimse arasýndan insan sürüsünün çobaný ve yetiþtiricisi olarak on e haklý mýyýz? GENÇ SOKRATES - Hiç deðiliz.
YABANCI - Devlet adamýný, çevresini dolduran, onunla ayný payeyi paylaþmak isteyen öbür ins ardan koparýp ayýrmadýkça ve onu, bütün farklýlýðýyla ortaya koymadýkça, demin kralýn ne ol rtmiþ olsak bile, devlet adamýnýn tam bir betimlemesini yapamamýþ olduðumuzdan þüphelenmekt ndan dolayý endiþe duymakta haklý deðil miyiz? GENÇ SOKRATES - Haklýyýz.
YABANCI - Sözlerimizin bizi küçük düþürecek bir sonuca varmasýný istemiyorsak, Sokrates, iþ aþarmalýyýz. GENÇ SOKRATES - Her ne pahasýna olursa olsun böyle bir sonuçtan sakýnmalýyýz. YABANCI - Öyleyse sorumuzu bir baþka noktadan ele alalým, baþka bir yoldan ilerleyelim. GENÇ SOKRATES - Hangi yoldan?
YABANCI - Gel istersen, sözlerimize biraz oyun çeþnisi verelim. Çok tanýnmýþ bir masalýn bü burada kullanabiliriz. Sonra bölümlere ayýrma zincirlemesini yeniden ele alýrýz.Amaçlanan d ruða eriþinceye kadar eski yoldan gideriz, böyle gerekmiyor mu? GENÇ SOKRATES - Kesinlikle.
YABANCI - Öyleyse, çocuklarýn yaptýðý gibi sen de anlatacaðým masalý bütün dikkatinle dinle eðlencelerini býrakalý çok yýl olmadý herhalde... GENÇ SOKRATES - Dinliyorum.
YABANCI - Þu geçmiþ zamanlarýn birçok öyküsü arasýnda, Atreos ile Thyestes arasýndaki kavga n þey anlatýlýr durur. Bunlarý sen de iþitmiþsindir, hâlâ da aklýndadýr, elbet. GENÇ SOKRATES - Altýn koyun harikasýný mý söylemek istiyorsunuz?
YABANCI - Hayýr onu deðil, öykünün bir baþka kýsmýný. Hani güneþle yýldýzlar bir zamanlar b dan batarlarmýþ. Sonra tanrý, Arteos'un yanýný tuttuðu için, onlarýn bu hareketini tersine bugünkü durumuna getirmiþ. GENÇ SOKRATES - Evet, bunu da anlatýrlar. YABANCI - Kronos'la ilgili bir sürü öykü vardýr. GENÇ SOKRATES - Gerçekten, pek çok vardýr. YABANCI - Eskiden insanlar insandan deðil, topraktan doðarlarmýþ. Bunu da iþittin mi?
GENÇ SOKRATES - Bu da eski bir öyküdür.
YABANCI - Bütün bu söylenceler, hem de þaþýlacak daha binlercesi, hep bir kaynaktan gelir. u öykülerin birçoðu, bu kadar uzun zaman geçince unutulmuþtur; bazýlarý da ayrý ayrý parçal bütün bunlarýn kaynaðýnýn ne olduðunu kimse söylememiþtir. Þimdi, biz söyleyelim. Çünkü bu ununu aydýnlatacak. GENÇ SOKRATES - Pek güzel. Umarým, hiçbir þeyi eksik býrakmadan öyküyü tam anlatýrsýn.
YABANCI - Dinle öyleyse. Bir zaman Tanrý kendisi evrenin gidiþine yön verir, bu gidiþi yöne ir; sonra bir zaman da, belli çaðlar geçip bittikten sonra, evreni kendi gidiþine býrakýr. aratýcý, daha baþlangýçta evrene akýl ve can vermiþ olduðu için, evren kendiliðinden geri d yönde dönmeye baþlar. Geriye dönme eðilimi, evrende doðuþtan, zorunlu olarak vardýr; bunun deni þudur. GENÇ SOKRATES - Nedir?
YABANCI - Ancak en tanrýsal þeyler deðiþmeden, olduklarý gibi kalýrlar da ondan. Cisim, bu ylerden deðildir. Gökyüzü ve evren dediðimiz þeyler, Yaratýcýdan mutlu armaðanlar almýþ olm te, gene cisim yaradýlýþýndadýrlar. Bunun için deðiþmenin büsbütün dýþýnda kalamazlar. Ama lanak derecesinde tektir, bir yerdedir, bir çeþittendir. Bundan ötürü onlar yalnýzca ters y e dönmek zorundadýrlar, bu da deðiþmenin en az derecesidir. Ancak bütün hareket eden þeyler yaratýcýsý kendiliðinden hareket edebilir. Bu yaratýcýnýn evreni bir kez bir yönde, bir kez ir baþka yönde hareket ettirdiðini düþünmek de yersiz olur. Öyleyse, ne evren her zaman ken iðinden hareket eder demeliyiz, ne tanrý tarafýndan sýrayla iki karþýt yönde hareket ettiri or demeliyiz, ne de istekleri biribiriyle çatýþan iki tanrý evreni döndürüyor, demeliyiz. Y ca bir olanak kalýyor ; o da, demin dediðim gibi, bir zaman evreni tanrýsal olan dýþtan b ir erk yönetir ; yaratýcý ona taze hayat ve ölmezlik verir; sonra bir zaman da baþý boþ býr sayýsýz çaðlar boyunca ters yönde hareket eder. Bu ikinci hareketin nedeni, evrenin tam b ir denlik halinde ve çok büyük olmasý, hem de en küçük eksen üzerinde dönmesidir. GENÇ SOKRATES - Senin bu evren anlayýþýn akla çok uygun geliyor.
YABANCI - Þimdi bir düþünelim; bütün bu insaný þaþýrtan þeylerin nedeni olduðunu söylediðim bu anlattýklarýmdan çýkarmaya çalýþalým. Bu olay bence þudur. GENÇ SOKRATES - Nedir? YABANCI - Zaman zaman evrenin hareketinin tersine dönmesidir. GENÇ SOKRATES - Bu nasýl bir nedenle olur?
YABANCI - Bu yön deðiþtirmeyi, evrenin uðradýðý deðiþmeler içinde en büyüðü, hem de en tamý GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - Herhalde bu deðiþme o sýrada dünyada olan insanlarýn hayatýnda pek büyük deðiþikl ur. GENÇ SOKRATES - Bu çeþit deðiþmeler olabilir elbette.
YABANCI - Biliyorsun ki çok çeþitli, hem de büyük, önemli deðiþmeler birdenbire olursa, hay r çok zor hayatta kalabilir. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Bundan ötürü hayvanlarýn birçoðu yok olur ; bu, insanlarýn yaþamýný da etkiler. Ý ncak az bir sayý kalýr, bu kalanlar da birçok yeni, önemli olaylarla karþýlaþýrlar; en çok, ayla ki bu, þimdi bulunduðumuz devrin tersine dönüldüðü zaman ortaya çýkar.
GENÇ SOKRATES - Nedir o?
YABANCI - Ýlkin, bütün hayvanlarýn yaþý durakladý, doða yaþlanmaz oldu. Sonra tersine döndü tazeleþmeye baþladý. Yaþlýlarýn ak saçlarý yeniden koyulaþtý; sakallý adamlarýn yüzleri düz lýðýný aldý. Tam gençlik çaðýnda olanlarýn bedenleri daha da yumuþadý, küçüldü; gece gündüz iþerek hem akýlca, hem bedence yeni doðmuþ çocuklar haline geldiler. Daha sonra eridiler, büsbütün kayboldular. O sýrada deðiþmelerin sarsýntýsýyla ölenlerin bedenleri de çabucak ay geçirdi. Gözden kayboldu gitti.
GENÇ SOKRATES - Ýyi ama yabancý o zamanlar hayvanlar nasýl yaratýlýyordu? Biri ötekinden na oðuyordu?
YABANCI - Þüphe yok ki, Sokrates, o zamanlar hayvanlarýn biri ötekinden doðarak çoðalmasý d ir þey yoktu. Topraktan doðduðu öykülerde anlatýlan ýrk iþte o zamanlar yaþýyordu. Onlar to lardý. Bugün, haksýz yere, deðerden düþüp artýk doðru olduðuna inanýlmayan bu olayý, geçen en yakýn olan atalarýmýz haber verdiler. Bak öyküde anlatýlanlar birbirini nasýl tutuyor. Y iðe dönmesinden sonra toprakta yatan ölülerin yeniden canlanmasý geliyor. Evrenin tersine dönmesiyle birlikte ölenlerin hayatý da geri dönüyor. Daðýlan bedenleri yeniden bir araya g yor. Mezarlarýndan kalkýyorlar, hayatlarýnýn tersi sýra yaþýyorlar, meðer ki ölülerin bazýl aþka tarafa çekmiþ olsun... Bu geleneðe göre onlar zorunlu olarak topraktan çýkmýþtýr ve '' doðma insan'' adýný taþýyorlar. Ýþte yukarýdaki masal bunlarý anlatýyor.
GENÇ SOKRATES - Bu anlattýklarýn daha öncekilerle birbirini tutuyor. Ama Kronos'un zamanýn daki hayat, evrenin o döneminde mi yoksa þimdiki döneminde miydi ? Güneþle yýldýzlarýn gidi e ortaya çýkan deðiþiklik her ikisinde de olmuþ olmalý.
YABANCI - Sözleri iyi anlamýþsýn. Hayýr, o dediðin çað, insanlarýn kullanmasý için her þeyi meydana geldiði çað, evrenin bu içinde olduðumuz dönemine deðil, daha önceki dönemine rasl amanlar bütün evrenin gidiþini tanrý düzenlerdi. Evrenin kýsýmlarý, þimdi de bazý yerlerde , daha küçük tanrýlarýn emrine verilmiþti. Çeþitli türden, çeþitli hayvan sürülerinin çoban dý. Bunlar güttükleri varlýklarýn her ihtiyacýný karþýlayabiliyorlardý. Aralarýnda zorbalýk baþýný yemek, savaþ, kavga gibi durumlar olmazdý. Böyle bir durumun doðurduðu iyilikleri sö k olsak, binlerce þey saymak gerekir. Geleneðin dediðine göre, insan, kendiliðinden hayata gelirdi. Bunun da nedeni þuydu : O zamanlar tanrý kendisi insanlarýn çobanýydý, onlarý yön i ; týpký þimdi öbür varlýklara oranla insanýn tanrýsal bir varlýk olduðu, daha aþaðý türde gibi... Tanrýnýn yönetimi altýnda baþka yönetim biçimleri, kadýnlara çocuklara sahip çýkmak yoktu, çünkü bütün insanlar topraktan doðuyor, geçmiþi hiç hatýrlamýyorlardý. Bununla birl nlara bol bol ürün veriyordu. Ýnsanlar yetiþtirmeden, aðaçlarda meyveler ve bütün öbür bitk iliklerinden yetiþiyordu. Ýnsanlar çoðu zaman açýk havada, çýplak yaþýyorlardý; mevsimler g insanlarýn yataklarý da yoktu; bol yetiþen otlardan oluþan yumuþak yýðýnlar üstünde yatar os'un zamanýnda insan hayatý iþte böyleydi, Sokrates. Zeus'un yönetiminde olduðu söylenen b hayatýmýzýn ne olduðunu kendi görgünle biliyorsun. Bu ikisinden hangisinin daha mutlu bir h yat olduðunu söyler misin, söyleyebilir misin? GENÇ SOKRATES - Olanaksýz. YABANCI - Ýster misin, öyleyse, senin yerine ben bir seçim yapayým? GENÇ SOKRATES - Hay hay.
YABANCI - Kronos'un yetiþtirmeleri, o sonsuz boþ zamanlarýný ve kendilerinde olan, yalnýzc a insanlarla deðil, hayvanlarla da konuþmak yetisini, bütün o fýrsatlarý, felsefeyi gözönün rak kullansalardý ; hem birbirleriyle, hem hayvanlarla konuþarak, özel bir gücü olan her d oða parçasýndan bir þeyler öðrenselerdi, o insanlarýn bugünkü insanlardan bin kere daha mut klarý yargýsýna varmak zor olmazdý. Ya da, onlar sadece týkabasa yiyip içselerdi, þimdi onl anlatmýþ olduðunu sandýðýmýz masallarý birbirlerine ve hayvanlara anlatarak vakit geçirsele nce gene sorumuza yanýt vermek kolay olurdu. Ama o çaðýn bilgi ve tartýþma sevgisini bize i ice anlatacak birini buluncaya kadar, bu konuyu býrakalým, daha iyi olur. Yalnýzca bu mythosu neden eþip ortaya çýkardýðýmýzý söyleyelim ki asýl konuþma konumuzu sürdürelim. Ev
yani deðiþme zamaný gelince, bütün o topraktan doðan ýrk öldükten, her bir ruh kendi doðum i tamamlayýp belirli kez topraða ekildikten sonra, evrenin yöneticisi dümeni býraktý, olup itenleri seyrettiði köþesine çekildi. Evrene gelince, kader ve oluþtan beri var olan eðilim evrenin hareketini tersine çevirdi. En büyük erkin yönetiminde pay alan daha küçük tanrýlar olup bitenlerden haberleri olduðu için, kendi yönetimlerindeki bölümleri salýverdiler. Evre birdenbire büyük bir sarsýntýyla geri dönüp, baþtanbaþa ters yönde gitmeye zorlandýðý için k eden büyük bir yer sarsýntýsý oldu. Yeterli bir zaman geçtikten sonra kargaþa, karýþýklýk sona erdi. Dinginliðe kavuþan evren yeniden duruldu; her zamanki, düzenli gidiþine gene girdi. Hem kendisinin, hem de üstünde yaþayan bütün varlýklarýn yönetimi gene evrenin kendi idi ; yaratýcýsý ve babasý olan erkin uyarýlarýna, anýmsadýðý oranda, uygun olarak yönetiy ldukça tam anýmsýyordu, fakat zaman geçtikçe belleði zayýfladý. Bu zayýflamanýn nedeni, evr a maddenin bulunmasýydý. Bu, bugünkü düzene eriþmeden önce, karmakarýþýk olan ilk doðada va iyi olan her þey yaratýcý tanrýdan gelmiþtir, ama daha önceki bir durumdan kötülükler, kusu lmýþtýr ; bunlar ilkin evrene, ondan da hayvanlara geçti. Hayvanlarýn yetiþtirilmesinde evr n tanrýdan yardým gördüðü sürece, kötülük az, iyilikse çoktu. Tanrýdan ayrýlýp evren kendi er þey oldukça iyi gitti, ama zamanla unutkanlýðý arttý, eski düzensizlik gene patlak verdi o ilk görkemiyle ortaya çýktý. Böylece iyilikler azaldý, evrene karýþan kötülüklerse çoðal da olan her þeyin baþtan baþa yok olmasý tehlikesi belirdi. Bunun üzerine, her þeye düzen v n tanrý, evrenin zor durumunu görerek, evreni altüst eden fýrtýnayla her þeyin çýðrýndan çý z karýþýklýklarla yok olacaðýndan korkarak yeniden dümenin baþýna geçti. Bu geçirilen dönem , yerinden çýkan parçalarý bir araya topladý, onardý ; evreni ölmez, yok olmaz bir duruma irdi. Ýþte öykünün hepsi bu; kralýn ne olduðu konusunda bir örnek vermek için ilk kýsmý yet ugünkü kuþaklar zincirine döndüðü zaman insanlarýn yaþý gene durdu, sonunda da daha öncekin r deðiþme oldu. Hemen hemen ortadan kaybolmuþ olan küçük yaratýklar büyüdü, yeryüzünde yeni açlarý aðardý; ölüp yeniden topraða gömüldüler. Evrenin durumuna uygun olarak, ona öykünere Her þeyin belirmesi, çoðalmasý ve beslenmesi evrenin durumuna uymak zorundaydý, çünkü topra içbir hayvanýn baþka bir yaratýcý varlýktan doðmasýna izin verilmiyordu. Evrenin geliþmesi e kendi buyruðuna býrakýldýysa, benzer bir hareketin basýncýyla, parçalar da kendiliklerind lmak, büyümek, beslenmek zorunda kalmýþlardý. Konuþmamýzýn gerçekten sonuna geldik. Daha aþ anlar konusunda onlarýn deðiþmeden önceki durumlarý ve deðiþmenin nedenleri konusunda söyle birçok þey olabilirse de insanlar konusunda söylenecek fazla bir þey yoktur; arta kalan o az kýsým da bizim için daha ilgi çekicidir. Ýnsanlar, onlara bakan tanrýnýn bakýmýndan y lunca, aciz ve savunmasýz kaldýlar. Doðuþtan sert doðalý olan, gittikçe de yabanýllaþan hay onlarý parçaladý. Ýnsanlar bu ilkçaðlarda beceriden, araç ve gereçten yoksundular. Bir zama kendiliðinden yetiþen yiyecek þeyler artýk yetiþmiyordu; insanlar da o zamana kadar zorda kalmadýklarý için nasýl yetiþtireceklerini bilmiyorlardý. Bütün bu nedenlerden dolayý büyük ndeydiler. Derken tanrýlar eski söylencede anlatýlan armaðanlarý, gerekli olan öðretim ve e le birlikte, insanlara verdiler. Prometheus, ateþi; Hephaistos ile birlikte çalýþtýðý Athen sanatlarý; öbürleri de tohumlarý ve bitkileri verdiler. Ýnsan hayatýnýn geliþmesine yarayan y bunlardan çýktý. Dediðim gibi, tanrýlarýn ilgisi ve yardýmý insanlardan esirgenince, haya gidiþini kendileri düzenlemek zorunda kaldýlar ; týpký uyduklarý ve öykündükleri evrensel v i insanlar da kendi kendilerinin yöneticisi oldular ; o deðiþtiði gibi onlar da durmadan deðiþtiler ; bazen bir biçimde, bazen bir baþka biçimde durmadan yaþadýlar, büyüdüler. Öy eter artýk; deminki konuþmamýzda kralý ve devlet adamýný tanýmlarken ne kadar yanýldýðýmýzý . GENÇ SOKRATES - Dediðin bu büyük yanlýþ da nedir? YABANCI - Ýki yanlýþ vardý ; biri daha küçük, öbürüyse çok daha büyük bir yanlýþ. GENÇ SOKRATES - Ne demek istedin?
YABANCI - Demek istiyorum ki bugünkü hayat zinciri ve bugünkü kuþaktan olan bir kralla dev let adamý nedir diye sorulurken, biz daha önceki hayat zinciri içinde bulunan bir insa n sürüsünün çobanýndan söz ettik. Bir de onun bütün devletin yöneticisi olduðunu hiç açýkla ysa gerçeðin hepsi bu kadar deðildi, söylediklerimiz pek anlaþýlýr gibi de deðildi; bununla ikte söylediðimiz kadarý doðruydu ; bunun için ikinci yanlýþ birincisi kadar yanlýþ olmadý. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Yalnýzca araþtýrmamýzýn hedefi olan gerçek çobana bütün ötekilerin rakip olduðunu deðil, fakat bu saný almaya deðer o kimseyi daha açýkça görebilmek için mythos'u iþe karýþ dýðýmýz örneðe göre, insanlara bakmak görevi bütün çobanlar içinde yalnýzca ondadýr. GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Tanrý-çobanýn niteliði kralýnkinden de yüksektir, diye düþünmekten kendime alamýy rates. Bugün yeryüzündeki devlet adamlarýnýn kiþiliði uyruklarýnýnkine pek benziyor, kralla lar gibi büyütülüp eðitiliyorlar. GENÇ SOKRATES - Gerçekten öyle. YABANCI - Ama gene de onlarý incelemek gerek. Görelim bakalým, tanrý-çoban gibi onlar da u yruklarýnýn üstündeler mi, yoksa onlarla ayný düzeydeler mi? GENÇ SOKRATES - Evet, bir bakalým.
YABANCI - Neyse, anýmsar mýsýn?... Tek tek deðil de, sürü halinde hayvanlara kendiliðindenetme sanatýndan sözetmiþ ve ona sürü yetiþtirme sanatý demiþtik. GENÇ SOKRATES - Evet, anýmsýyorum.
YABANCI - Ýþte onlarda bir yanlýþ yaptýk. Sýnýflandýrmamýzýn içine devlet adamýný hiç koyma madýk. Bizim sýnýflarýmýzda onun bir yeri olmadýðýný fark bile etmedik. GENÇ SOKRATES - Bu nasýl oldu?
YABANCI - Bütün öteki çobanlar sürülerini ''yetiþtirirler''; oysa bu, devlet adamý için kul uygun terim deðildir; hepsine uygun gelen bir ad bulmalýyýz. GENÇ SOKRATES - Eðer böyle bir kelime varsa... dediðin doðrudur.
YABANCI - Niye? Sürülere ''bakmak'' terimi hepsi için kullanýlamaz mý? Çünkü bu terim besle a da herhangi türden bir baþka iþ görmek anlamýna gelmez. Sürülere bakmak, onlarý yönetmek nlarý evirip çevirmek dersek, bir sözcükle hepsini kapsamýþ oluruz. O zaman devlet adamýný, onunun gerektirdiði üzere, bütün ötekilerle bir arada sayabiliriz. GENÇ SOKRATES - Çok haklýsýn, ama bölme iþinde bundan sonraki adým hangisidir?
YABANCI - Önce sürüleri ''yetiþtirmek'' sanatýný, kara ya da su hayvanlarý sürüleri, kanatl anatsýz, karýþýk ya da saftürden, boynuzlu ya da boynuzsuz olmasýna göre ayýrdýðýmýz gibi, anatýný da ayný ayrýmlara göre sýnýflandýrýrýz, böylece tanýmýmýzýn içine bugünün krallýkla miþ olur. GENÇ SOKRATES - Bunu anlýyorum, ama sonra ne olacak? Onu bilmek isterim.
YABANCI - Sözcük, sürülerin beslenmesi ya da yetiþtirilmesi yerine, ''yönetimi'' olsaydý, h mse devlet adamýnda insanlara bakmak iþinin bulunmadýðýný ileri süremezdi. Bununla birlikte nsanlarý beslemek sanatý sözü edilmeye deðer bir sanat olmadýðý, olsa bile, birçok kiþinin, bir kraldan önce ve daha büyük ölçekte bu sanata sahip çýkacaðý iddiasý, yerinde bir iddia GENÇ SOKRATES - Çok doðru.
YABANCI - Ama insan toplumuna bakmak ve genel olarak insanlarýn üzerinde egemenlik k urmak konusunda krallýk bilgisinin önüne hiçbir bilgi geçemez, daha büyük bir hak iddia ede . GENÇ SOKRATES - Gerçekten öyle. YABANCI - Ýkincisi, incelememizin sonunda büyük bir yanlýþ yaptýðýmýzý da kabul etmeliyiz,
GENÇ SOKRATES - O da nedir?
YABANCI - Ýki ayaklýlarý beslemek ya da yetiþtirmek diye bir sanatýn varlýðýndan pek emin o bile, sanki artýk bu hususta söylenecek daha fazla bir þey yokmuþ gibi, buna krallýk ya da siyaset sanatý demek için bir neden görmüyorum. GENÇ SOKRATES - Böyle bir þey yok.
YABANCI - Demin de dediðimiz gibi, ilk görevimiz, ''beslemek''ten çok ''bakmak'' anlamýný verecek bir biçimde adýný deðiþtirmektir. Sonra da bölmeye baþlamaktýr; çünkü hâlâ yapýlaca e bulunabilir. GENÇ SOKRATES - Bunu nasýl yapacaðýz? YABANCI - Ýlkin tanrý-çobaný, insan yönetici ya da bakýcýdan ayýrýrýz. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - Ýnsana verilen yönetme sanatý da yeniden kýsýmlara bölünmelidir. GENÇ SOKRATES - Hangi ilkeye göre? YABANCI - Gönüllü ve zorla olmak ilkesine göre. GENÇ SOKRATES - Neden? YABANCI - Çünkü, yanýlmýyorsam burada bir yanlýþ yaptýk. Saflýkta, kral ile tyrannos'u bir oyduk, oysa hükümet biçimleri gibi kendileri de birbirlerinden bütün bütüne ayrýdýrlar. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Öyleyse, dediðim gibi, bu yanlýþý düzeltelim ve insanlara bakmayý gönüllü ve zorl lkesine göre ikiye bölelim. GENÇ SOKRATES - Olur.
YABANCI - Sert hükümdarlarýn yönetimine "tyrannos"luk, yönetmeye istekli iki ayaklýlarýn gö imine de siyaset dersek, kendisinde bu ikinci türden yönetim sanatý olan bir kimsenin gerçek kral ve devlet adamý olduðunu ileri süremez miyiz ? GENÇ SOKRATES - Öyle sanýyorum ki Yabancý, artýk devlet adamý konusunu tamamlamýþ olduk.
YABANCI - Keþke olsaydýk Sokrates; ama bu iþte senin kadar kendimi de tatmin etmeliyim . Bence kralýn betimlenmesi henüz tamamlanmýþ deðildir. Eserlerinin bazý bölümlerini aceley artýlý bir biçimde iþleyen, sonra da o bölümleri düzeltmek için zaman yitiren heykeltýraþla z de biraz acelemiz yüzünden, biraz da önceki yanlýþýmýzý açýða vurmakta gösterdiðimiz yüce em de kralla ilgili parlak örnekler kullanýlmasý gerektiðini sandýðýmýz için, harika denece masal parçasýný ele aldýk, gerektiðinden daha fazlasýný da kullanmak zorunda kaldýk.
Bu konuþmamýzýn açýlmasýna neden oldu ama gene de hikâyeyi bir türlü sonuna getiremedik. Ta an bir varlýðýn bir resmine benzetilebilir, öyle bir resim ki kenar çizgileri oldukça iyi ç lmiþ, ama renklerin uyumlu karýþmasýyla oluþan canlýlýða henüz kavuþmamýþ. Akýllý kimseler sözle çizilerek anlatýlmasýný, boya ya da herhangi bir sanat eseriyle gösterilmesine yeð t rlar; akýlla izleyemeyen kimselere ise sanat eseri daha uygun gelir.
GENÇ SOKRATES - Çok doðru ama bir türlü ortadan kaldýramadýðýmýz þu kusur ya da eksiklik ne na da bildirmeni isterim.
YABANCI - Aziz dostum, yüksek düþünceler örnek (1) kullanýlmadan hoþnut edici bir biçimde a
mazlar. Herkes her þeyi düþte gibi biliyor, uyanýnca aklýnda hiçbir bilgi kalmýyor. GENÇ SOKRATES - Ne demek istediðini anlayamadým? YABANCI - Korkarým ki bilgi deneyimimiz konusunda ortaya bir soru atmakla yanlýþ yaptým. GENÇ SOKRATES - Neden? YABANCI - Çünkü kullandýðým örnek bir baþka örneðin yardýmýný gerektiriyor. GENÇ SOKRATES - Peki söyle, benden çekinme.
YABANCI - Mademki dinlemeye hazýrsýn, söyleyeceðim. Biliyoruz ki, çocuklar, yazýya ilk baþl arý zaman... GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - En kýsa ve en kolay hecelerde her harfi oldukça iyi tanýr ve onlarý doðru olarak gösterebilirler. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz. YABANCI - Ama, baþka hecelerde, onlarý tanýmaz, yanýlýr ve yanlýþ söylerler. GENÇ SOKRATES - Kesinlikle.
YABANCI - O halde onlara, henüz bilmediklerini öðretmek için en kolay, en þaþmaz yol, benim göstereceðim yol deðil midir? GENÇ SOKRATES - Hangi yol!?
YABANCI - Ýlkin onlara her harfi doðru olarak tanýdýklarý kümeleri göstermek; bunu yaptýkta ra henüz bilmedikleri kümeleri göstermek; daha sonra da her iki kümeyi birbiriyle karþýlaþt k, harflerin her iki kümede de ayný biçim ve yapýlýþta olduðunu göstermek; onlarý yanýltan anýnda, harfleri tanýdýklarý kümeleri göstere göstere, koþut olarak gösterilenler gözlerind ek oluncaya kadar bunu sürdürmek. Böylece onlar, bu örnekler yardýmýyla hangi harf için olu olsun, hangi hecede bulunursa bulunsun, baþka olaný baþkalarýndan baþka olarak, ayný olaný hep ayný ve deðiþmez bir biçimde heceleyeceklerdir. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - O halde þimdi daha iyi anladýk; bir örneði oluþturan þey, yeni ve ayrý bir kümede olarak bulunan bir öðenin her iki kümede doðru olarak tanýnmasý ve her iki kümede bulunmasý larýn bir tek doðru kavramda toplanmasýný olanaklý kýlmasýdýr. GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - O halde, bazen bileþiklerin öðeleri konusunda gerçeði bulan, bazen de baþka bileþ erin bütün öðeleri üzerine yargýlarýnda sapýtan ve kümelerin þu ya da bu öðeleri üzerine, a nýya varabilen; fakat ayný öðeler gerçeðin çapraþýk ve güç heceleri içine konulduðu zaman o uhumuzun, bütün þeylerin öðelerinde ayný þaþkýnlýk ve yanýlmalara sapmasýna hayret edecek m GENÇ SOKRATES - Niye hayret edelim? YABANCI - Öyleyse, dostum, bir kez yanlýþ kanýdan hareket edince, en ufak da olsa, bir g erçek parçasýna ulaþmak, böylece de bilgi edinmek olanaðý var mýdýr? GENÇ SOKRATES - Artýk yoktur.
YABANCI - O halde seninle ben, özel ve küçük bir örnekten genel olarak örneklerin ne olduðu
görmeyi denedikten sonra, þimdi küçük konular üzerinde denenen, ayný yöntemi daha önemli ol lýk konusuna uygularsak ; böylece de yeniden, örneðin yardýmýyla devlet iþlerine doðru dür nýn ne olduðunu tanýmaya, dolayýsýyla düþten uyanýklýða geçmeye çabalarsak, kuþkusuz fena e GENÇ SOKRATES - Tamamýyla doðru.
YABANCI - O halde gene biraz önce söylediðimize dönelim: Krallýk türünün elinden devlet yön almak için binbir rakip çarpýþýyor demiþtik, þimdi onu ötekilerden ayýrmak için hepsini uz erek; asýl bu iþi baþarmak için bir örneðe gereksinmemiz olduðunu söylemiþtik. GENÇ SOKRATES - Ayýrmak gerek, kuþkusuz.
YABANCI - Devlet sanatýnýn gördüðü iþ türünden bir iþ gören ve onunla karþýlaþtýrýnca küçük lan hangi sanatý örnek olarak alabiliriz? Ýster misin Sokrates, elimizde bir þey bulunma dýðýna göre daha iyisini buluncaya kadar Zeus'un izniyle, dokumacýlýðý ele alalým? Sonra be ersen bütün dokumacýlýðý da almayalým; çünkü belki yün dokumasý yetecektir; seçtiðimiz bölü aradýðýmýzý gösterecektir. GENÇ SOKRATES - Neden göstermesin?
YABANCI - Evet, mademki bundan önce her konuyu bölümlere, sonra bölümleri de gene bölümlere dýk, o halde niçin þimdi ayný þeyi dokumacýlýkta da yapmayalým? Þimdiki araþtýrmamýzda iþim r an önce gelmek için neden bu sanatý da en kýsa yoldan incelemeyelim? GENÇ SOKRATES - Doðrusu anlamadým. YABANCI - Ben anlattýkça, yanýtýný alacaksýn. GENÇ SOKRATES - Pekâlâ.
YABANCI - O halde, yaptýðýmýz ya da kazandýðýmýz her þey ya bir iþe yarar, ya da bizi bir d rur. Koruyucular ya tanrýlýk ya da insanlýk, panzehirler ya da savunma araçlarýdýr. Savunma araçlarýndan bazýlarý savaþ zýrhlarý, bazýlarý ise sýðýnaklardýr. Sýðýnaklar da ya güneþe k da sýcaða karþý korumalardýr. Korumalar da ya tavanlardýr, yahut da kumaþlar. Kumaþlar da y a konan halýlar, yahut da örtülerdir. Örtüler de ya bir tek parçadan, yahut da birçok parça apýlmýþtýr. Birçok parçadan yapýlanlardan bazýlarý dikiþli, bazýlarý dikiþsiz olarak birleþ a bitkilerin verdiði iplerden ya da kýldan yapýlmýþtýr. Kýldan yapýlmýþ olanlardan bazýlarý la yapýþtýrýlýr. Bazýlarý da yabancý maddesiz baðlanýr. Birbirine baðlý parçalardan bireþik ara biz giysi adýný veririz. Özel olarak giysilerle uðraþan sanata gelince, biraz önce devl te bakan sanata siyaset dediðimiz gibi bu yeni sanata, konusuna göre terzilik sanatý d iyeceðiz. Bundan baþka dokumacýlýðýn en önemli bölümü giysi dikmeye yaradýðýna göre biraz ö allýk sanatý siyaset sanatýndan ancak adýyla ayrýldýðý gibi dokumacýlýk da terzilik sanatýn dýyla ayrýlýr. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Þimdi elbise dokuma sanatýndan bu þekilde söz ederken, onu yeter derecede tanýml ayýp tanýmlamadýðýmýzý görelim, fakat akrabasý olan birçok sanattan ayrýlmýþ olmasýna karþý mþu sanatlardan ayýrt edilmediðini görmemek için de kör olmalý. GENÇ SOKRATES - Kimdir bu akrabalar, söyler misin?
YABANCI - Görüyorum ki söylediðimi dinlemedin. Demek gerisin geriye dönmek ve baþýndan baþl gerekiyor. Çünkü akrabalýðýn ne olduðunu iyi kavramýyorsun; biraz önce duvara konanla taban ayýrarak, halý yapmayý bir yana býraktýðýmýz zaman, dokuma sanatýndan akrabasý bir sanatý a GENÇ SOKRATES - Anladým.
YABANCI - Ayný þekilde ketenden, kendirden ve benzetmeyle bitki ipi dediðimiz bütün þeylerd n yapýlan elbiselerin yapýlmasýný da bir yana býraktýk. Sonra keçe yapma sanatýyla en tanýn
acýlýk olan, delerek ve dikerek birleþtirmek sanatýný da ayýrdýk. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Sonra bir tek parçadan yapýlmýþ kumaþlarý hazýrlayan kürkçülüðü ; ister evlerin gi bir yapý için olsun, ister akan sularý örtmek için baþka sanatlarda olsun tavanlar yapma bütün bunlarý bir yana býraktýk. Bunlarla birlikte, bizi hýrsýzlýklarla saldýrýlara karþý e araçlarý saðlayan bütün sanatlarý; kapak yapan, kapý takan ve marangozluk sanatýnýn özel n sanatlarý da býraktýk. Savunma araçlarýný hazýrlayan büyük ve çapraþýk bir sanatýn bölümü . Ayný þekilde, konusu panzehirler olan bütün büyü sanatýný da dýþarda býrakýp ancak sanýrý k; yünden, koruma araçlarý yaparak bizi soðuða sýcaða karþý koruyan ve dokuma sanatý adýný GENÇ SOKRATES - Öyle sanýyorum.
YABANCI - Bununla birlikte evladým, daha sonuna varmadýk; çünkü giysi hazýrlama iþinin en b yer alan, kumaþ dokumaktan baþka bir þey yapýyor gibidir. GENÇ SOKRATES - Nasýl? YABANCI - Dokumak, aslýnda örmektir. GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Fakat burada ilk iþ toplu ve bir arada sýkýþmýþ olaný ayýrmaktýr. GENÇ SOKRATES - Ne demek istedin? YABANCI - Tarama sanatýnýn yaptýðý iþi. Ya da taramaya dokuma demeye mi kalkacaðýz? GENÇ SOKRATES - Asla. YABANCI - Arýþ ile algacý hazýrlamak da ayný deðil midir? Buna dokuma demek geleneklere ve erçeðe karþý gelmek olmaz mý? GENÇ SOKRATES - Þüphesiz
YABANCI - Genel olarak basma sanatýyla dikme sanatýnýn da giysiyle hiçbir ilgisi olmadýðýný ecek miyiz, yoksa bunlarýn da ötekiler kadar dokuma sanatý olduðunu kabul edecek miyiz? GENÇ SOKRATES - Asla.
YABANCI - Bununla birlikte, bütün bu sanatlar giysiye bakmak, giysi yapmak iþinde doku ma sanatýyla yarýþacaklardýr, büyük payý ona vermekle birlikte kendileri de bir pay isteyec erdir. GENÇ SOKRATES - Kesinlikle. YABANCI - Onlardan sonra, dokumacýlýðýn kullandýðý araçlarý yapan sanatlar da hiç deðilse, kumaþýn yardýmcý nedenleri olduklarýný söyleyeceklerdir sanýrým. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Dokumacýlýðýn, seçtiðimiz dokumacýlýk bölümünün tanýmý, yün giysilerle uðraþan bü en önemli yeri hemen ona verince, yeter derecede belirtilmiþ olacak mýdýr? Ya da söyledið miz doðru olmakla birlikte bütün rakiplerini bir yana atmadýkça karanlýk ve eksik kalmayaca mýdýr? GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Tartýþmamýzýn sonuna götüren bir yoldan gitmek istiyorsak þimdi bunu yapmamýz ger
mi? GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz. YABANCI - Öyleyse ilkin, oluþturulan her þeyin iki sanatýn iþi olduðunu göz önüne alalým. GENÇ SOKRATES - Hangi sanatlar? YABANCI - Biri oluþturmanýn yalnýzca yardýmcý nedeni, öteki asýl nedeni. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Yapýlan þeyi kendileri yapmadýðý halde, onlarsýz kendi iþini görmesine olanak ol araçlarýn vericisi bütün sanatlar ancak yardýmcý nedenlerdir, asýl þeyi yapanlar ise asýl rdir. GENÇ SOKRATES - Bu bölme doðru.
YABANCI - Sonra iðler, mekikler gibi giysi yapmada yardýmcý baþka bütün araçlarý veren sana hepsine yardýmcý adýný vereceðiz, doðrudan doðruya giysi yapmakla uðraþanlara da nedenler d GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Bu sonuncular arasýndan yýkama, dikme iþleriyle giysiyle ilgili bütün iþlere geni hazýrlýk sanatýnýn bir bölümü gözüyle bakmak, hepsini basma sanatý adý altýnda toplamak çok GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öte yandan da tarama sanatý dokuma sanatý ve asýl giysinin yapýlmasýyla ilgili bü er, herkesçe belli bir tek sanatý oluþtururlar, o da yün iþleme sanatýdýr. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Tarama iþi, mekiðin yaptýðý iþin yarýsýdýr. Amacý karýþaný ayýrmak olan bütün iþl meye aitti. Sonra biz daima her þeyde iki büyük sanat ayýrt ettik: toplama sanatý ile ayýrm sanatý. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Ayýrma sanatýna, taramada sözünü ettiðimiz bütün iþler girer, çünkü yün ya da ipl mekikle, orada elle yapýlan iþ, söylediðimiz bütün adlarý alýr. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Þimdi, toplama sanatýnda, gene yün sanatýna ait bir bölüm alalým; orada bulduðumu a sanatýnýn bölümlerine gelince, hepsini bir yana býrakalým. Böylece, yünü iþlemeyi de iki ayýran bölüm, toplayan bölüm. GENÇ SOKRATES - Peki bölelim.
YABANCI - Yün iþlemeye giren bu toplama bölümünü de, dokumacýlýk sanatýný kavramak istiyors gerekir Sokrates. GENÇ SOKRATES - Evet bölmek gerekir.
YABANCI - Þüphesiz, bölmeliyiz. Ýþinin de ya burmak yahut çaprazlamak olduðunu söylemeliyiz
GENÇ SOKRATES - Ýyi anlamadým. Sandýðýma göre burmadan söz ederken eriþin ipliðinin iþlenme
YABANCI - Yalnýz eriþin ipliðinden deðil, argaçýn ipliðinden de söz ediyorum. Yoksa sonuncu
urmadan elde etmek için bir araç var mýdýr? GENÇ SOKRATES - Hayýr.
YABANCI - Öyleyse bu iþlerin her birini inceden inceye çöz. Belki böyle bir çözümleme aradý yacaktýr. GENÇ SOKRATES - Nasýl yapmalý ?
YABANCI - Þöyle: Tarama ile elde edilen þeyler arasýnda uzunluk ve enliliði olan biri vardý ki ona kaba iplik diyoruz. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Ýþte, iðle büküldüðü ve saðlam bir iplik yapýldýðý zaman onun eriþin ipliði olduð gören sanata da eriþi yapan sanat diyeceksin. GENÇ SOKRATES - Peki.
YABANCI - Ama, ancak gevþek birer iplik oluþturan ve birbiri içine girmek için hazýrlamada da gerilmelere dayanabilmek için gereken yumuþaklýða sahip bütün parçalar, diyelim ki arga ikleridir, bunlarýn düzenlenmesini saðlayan sanat da argaç sanatýdýr. GENÇ SOKRATES - Peki.
YABANCI - Ýþte böylece dokumacýlýðýn bizi ilgilendiren bölümü tamamýyla aydýnlandý. Gerçekt ak giren toplama iþi bir kumaþ oluþturacak þekilde arýþla argaçý birleþtirdiði zaman kumaþý ysi adýný veriyor, onu oluþturan sanata da dokumacýlýk sanatý diyoruz. GENÇ SOKRATES - Pekâlâ.
YABANCI - Peki öyleyse, neden dokumacýlýk arýþla argaçý çaprazlamak sanatýdýr diye derhal y Niye böyle bir daire içinde döndük ve bir sürü gereksiz ayýrmalar yaptýk? GENÇ SOKRATES - Bana kalýrsa yabancý, sen gereksiz bir þey söylemedin.
YABANCI - Buna þaþmýyorum; ama dostum, baþkalarý gereksiz bulabilirdi. Onlarýnkine benzer b r hastalýk daha sonra seni de yakalasa hiç de garip olmazdý. Dinle, bütün bu tür sorunlarda yerinde olan düþünceler þunlardýr. GENÇ SOKRATES - Anlat.
YABANCI - Ýlkin genel olarak aþýrýyla eksiði inceleyelim; böylece bizimkiler gibi konuþmala çok uzun ya da çok kýsa söylenen þeyleri zamanýnda övmek ya da yermek için bir kural elde z. GENÇ SOKRATES - Öyleyse inceleyelim. YABANCI - Ýleri sürdüðüm düþünceleri asýl bu þeylere uygulamak doðru olur sanýrým. GENÇ SOKRATES - Hangi þeylere?
YABANCI - Uzunluða, kýsalýða, fazla ya da eksik olan her þeye; çünkü ölçü sanatý bütün bunl um. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öyleyse bu sanatý da iki bölüme ayýralým; böyle bir bölme, güttüðümüz amaç içinde GENÇ SOKRATES - Bu bölme neye dayanýyor, söyler misin?
YABANCI - Þuna: Bir yandan büyüklükle küçüklüðün biribiriyle iliþkisi, öte yandan da, oluþu aslý zorunluluklarý. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Baþka bir iliþkiye göre deðil de, ancak küçükle kýyaslayýnca büyüðe büyük, büyükl doðal deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet, þüphesiz.
YABANCI - Ama insanlar arasýnda sözde olsun, iþte olsun iyilerle kötülerin ayrýlýðýný gerçe gösteren þey, doðru ölçüyü aþan þey, yahut da ondan aþaðýya düþen þey deðil midir? GENÇ SOKRATES - Öyle.
YABANCI - Öyleyse, büyükle küçüðün iki türlü varlýðý, iki türlü ölçüsü vardýr: Öyle ya, bir söylemekle kalmayýp, daha çok þimdi yaptýðýmýz gibi, bir yandan birbirleriyle, öte yandan e olan iliþkilerini ayýrmalýyýz. GENÇ SOKRATES - Elbette.
YABANCI - Büyüðün özü ancak küçüðün özüyle iliþkili olur da hiçbir þeyle iliþkili olmazsa o iliþkisi olmaz, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Böyle bir görüþ bizi sanatlarla, yarattýklarý eserleri yok etmeye götürmez mi? Üs e araþtýrmamýzýn konusu olan devlet bilgisiyle gözden geçirdiðimiz dokumacýlýðý ortadan kal sanatlar için doðru ölçünün altýnda ya da üstünde kalan þey, var olmayan bir þey deðildir, þeydir. Sanatlar onu yarattýklarý eserlerden uzaklaþtýrmak isterler. Böylece ölçüyü koruya erini iyi ve güzel kýlarlar. GENÇ SOKRATES - Bu belli.
YABANCI - Ama devlet sanatýný ortadan kaldýrýrsak, krallýk bilimi üzerine araþtýrmamýz çýkm girmez mi? GENÇ SOKRATES - Ona kuþku yok.
YABANCI - O halde, nasýl bundan önce, Bilgicide (Sofist) yokluðu zorla var kýldýksa, -çünkü uðun varlýðý, düþünüþümüzün biricik sýðýnaðýydý- þimdi de, çok azý yalnýzca kendi aralarýnd mak zorundayýz. Çünkü bu noktada anlaþmadýkça, devlet adamýnýn varlýðýný itiraz dýþý býrakm
GENÇ SOKRATES - Öyleyse önce yaptýðýmýzý burada da elimizden geldiði kadar yapmaya çalýþalý
YABANCI - Ama bu, Sokrates, ötekinden daha büyük bir iþ. Ötekinin ne kadar vaktimizi aldýðý unutmadýk. Ama bu sorun üzerinde þimdiden þunu doðru olarak söyleyebiliriz. GENÇ SOKRATES - Neyi?
YABANCI - Yukarýda söylediðimiz doðru ölçü ilkesine bir gün salt doðruluðun ne olduðunu kan htaç olacaðýz. Bana öyle geliyor ki þimdi uðraþtýðýmýz sorunda, bir yandan sanatlarýn gerçe e yandan da büyükle küçüðün yalnýzca birbirlerine oranla deðil, doðru ölçünün oluþmasýna or eri süren düþünce ve ona dayanan kanýtlama hem doðrudur, hem de bu kanýtlama yeter. Çünkü d anatlar da vardýr; ama ikisinden biri yoksa, hiçbiri yoktur. GENÇ SOKRATES - Doðru, ama sonra?
YABANCI - Ölçü sanatýný, dediðimiz gibi bölmek için, þüphesiz onu aþaðýdaki bölümlere ayýrm
a sayýnýn, uzunluðun, enliliðin, derinliðin, kalýnlýklarýn kendi karþýtlarýyla ölçüldüðü sa una, yerindeye, gerekliye, en ileriye, en gerinin tam ortasýnda bulunan doðru ölçüye göre o an sanatlarý korduk. GENÇ SOKRATES - Ýþte þüphesiz iki geniþ bölüm; hem de biribirinden çok farklý.
YABANCI - Gerçekten Sokrates, aklý baþýnda birçok kimsenin, derin bir gerçek gibi yinelemek en hoþlandýklarý þu "ölçü sanatý var olan her þeye uygulanýr" sözü yok mu, iþte þimdi biz d iz. Doðrusu, bütün sanat eserlerinin, herhangi bir biçimde, ölçüde payý vardýr. Ama insanla leri incelemek için türlere ayýrmaya alýþkýn deðildir; bunun için, bu türlü ölçüler ne kada a olsunlar onlarýn benzediklerine hükmederek ayný olduklarýný söylerler; bölümlerine ayýrma þeylerde de tam tersini yaparlar. Oysa doðrusu, birtakým þeyler arasýnda bir ortaklýk görü u ortaklýk içinde türleri oluþturan bütün ayrýmlarý ayýrt etmedikçe bu þeyleri elden býrakm gibi ; bir çoklukta bir sürü benzemezlikler görünce de, saklý bulunan bütün akrabalýk çizgi ricik bir benzerlik içine kapatýp bir türün özünde toplamadan önce, ondan yüz çevirmemek ve mek gereklidir. Fakat eksiklikler üzerine de, fazlalýklar üzerine de bu kadarý yeter. Ya lnýzca burada iki türlü ölçü sanatý bulduðumuzu bilelim ve bunlarýn neden ibaret olduklarýn anýmsayalým. GENÇ SOKRATES - Anýmsayalým. YABANCI - Sözümüzü bitirdikten sonra yalnýzca þimdiki sorunla deðil, genel olarak bu türlü la ilgili baþka bir konuþmaya geçelim. GENÇ SOKRATES - Hangi konuþmaya?
YABANCI - Diyelim ki bize þu soruluyor: Okuma öðrenen birine filan ya da falan sözcüðün han harflerden oluþtuðu sorulduðu zaman, bu araþtýrma ona, sýrf bu ayrý sorunu çözsün diye mi, caðý dilbilgisi sorunlarýný çözme gücünü kazanmasý için mi yaptýrýlýr, ne dersin? GENÇ SOKRATES - Karþýlaþacaðý bütün sorunlarý çözebilmesi için yaptýrýlýr kuþkusuz.
YABANCI - O halde, devlet adamý üzerine araþtýrmamýz için ne diyeceðiz? Araþtýrmayý, sýrf o imizden ötürü mü, yoksa karþýlaþacaðý her türlü konu üzerinde en iyi dialektikçi olmasý içi ? GENÇ SOKRATES - Bunun için olduðu apaçýk.
YABANCI - Doðrusu, aklý baþýnda bir kimse, sýrf dokumacýlýk aþkýyla dokumacýlýðýn tanýmýný le sanýrým ki herkesin bilmediði bir þey vardýr, o da þudur: Bazý varlýklarýn duyulara çarp ayca görülen doðal benzerlikleri vardýr, bu varlýklardan birinin açýklanmasýný isteyenlere, uzun nedenlere kadar gitmeden, iþi kolayca halletmek istersek- bu benzerlikleri göst ermek hiç de güç olmayacaktýr. Ama en büyük, en deðerli varlýklara gelince; onlar üzerinde ra açýk bir düþünce ya da açýk bir sezgi vermek için sizi sorguya çeken ruhu doyurabilecek, merakýný doyurmak için þu ya da bu duyuya baðlanabilecek hayaller yoktur. Bunun için, her þ n nedenini göstermeyi de, anlamayý da öðrenmeye çalýþmalý. Çünkü varlýklarýn en büyüðü, en larý bize ancak akýl açýkça gösterebilir. Baþka hiçbir þey gösteremez. Þu anda söyledikleri u varlýklar üzerinedir. Fakat konu ne olursa olsun, küçük örnekler üzerine çalýþmaktan daha GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Öyleyse bu konu üzerine ne için bu kadar uzun konuþtuðumuzu aklýmýzdan çýkarmaya GENÇ SOKRATES - Niçin?
YABANCI - Dokumacýlýk, evrenin gerisin geriye hareketi, bilgici, dolayýsýyla da yokluðun v arlýðý üzerine uzun tartýþma canýmýzý sýktýðý için. Öyle ya, uzun olduklarýný hissediyorduk lnýzca fazla deðil, gereksiz olacaklarý korkusuyla, kendi kendimize çýkýþýyorduk. Bundan bö türlü sýkýntýlardan kurtulmak için ikimiz de bu noktalara iþaret ettik, bunu bil.
GENÇ SOKRATES - Anlaþýldý. Sen yalnýzca devam et.
YABANCI - O halde, sen de ben de, þimdi söyleneni anýmsayarak hangi konu üzerinde olursa olsun konuþmalarýmýzýn kýsalýk ya da uzunluðunu, asla geniþliklerine göre deðil, ölçü sana gözden kaçýrmamak gerektiðini söylediðimiz bölümüne uygunluðuna göre yermeli ya da övmeliyi GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Ama her þeyi bu kurala uydurmak da gerekmez. Çünkü gereksiz ve anlamsýz uzunluk bir yana býrakýlýrsa, sözlerimizin uzunluðunu, beðenilmek isteðine uydurmaya hiç de gereksi iz yoktur; verilen bir sorunun çözümünü en kolay, en çabuk bulmak yoluna gelince; akýl onu inci sýraya deðil, ikinci sýraya koymayý ve türlere ayýrmayý öðreten yönteme daha fazla, he deðer vermeyi buyuruyor; sonra çok uzun bir söz dinleyenin kafasýný daha çok çalýþtýrýyors edeniyle sabýrsýzlanmadan sonuna kadar devam etmeyi emrediyor; bizimkiler gibi konuþma larda sözün uzayýp gitmesini beðenmeyen ve konunun çevresinde dolaþmamýzý doðru bulmayan bi karþýsýnda da sabýrsýzlanmamalý; tartýþmanýn uzunluðunu eleþtirdikten sonra çabucak ve heme zin vermemeli; bu eleþtiriyi yapanýn, kýsa sözün dinleyenleri dialektiðe daha yetili kýlaca düþünceyle kanýtlamada daha usta bir hale sokacaðýný göstermesi gerekir. Baþka nokta üzeri lecek eleþtiri ya da övgülere gelince, bunlara hiç aldýrmamalý; dahasý onlarý dinliyor bile eli. Zaten sen de benim gibi düþünüyorsan bunun üzerine konuþmanýn bu kadarý yeter. Þimdi d neðimizi uygulamak için devlet adamýna dönelim. GENÇ SOKRATES - Hakkýn var, dediðin gibi yapalým.
YABANCI - Kralý, benzeri bütün sanatlardan, ayrýca da sürülerle uðraþanlardan ayýrmýþtýk. Þ kendi içinde yardýmcý sanatlarla yetiþtirici sanatlar kalýyor; ilkin onlarý birbirlerinden yýrmamýz gerekiyor. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - Onlarý ikiye bölmenin güç olduðunu biliyor musun? Niçin güçtür; Ýlerledikçe daha GENÇ SOKRATES - Peki, ilerleyelim.
YABANCI - Mademki ikiþer ikiþer bölemiyoruz, kurbanlarý böler gibi yanyana bölelim, çünkü e ldiði kadar ikiye yakýn bir sayýda bölmek gerekiyor. GENÇ SOKRATES - Peki, burada nasýl davranacaðýz?
YABANCI - Biraz önceki gibi. Biliyorsun, dokumacýlýða araç saðlayan bütün sanatlarý yardýmc sýrasýna koymuþtuk. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Þimdi de ayný þeyi yapacaðýz, ama daha geniþ olarak; kentte ufak ya da büyük bir apan bütün sanatlar yardýmcý sanatlar sýrasýna konmalýdýr; çünkü, onlarsýz ne devlet, ne de lur, fakat krallýk sanatýnýn iþlerinde hiçbir paylarý olmadýðýný da söyleyebiliriz. GENÇ SOKRATES - Evet, yoktur.
YABANCI - Doðrusu, bu türü ötekilerden ayýrmaya kalkmak güç bir iþtir; çünkü þunun ya da bu söylenmeyecek hiçbir þey yoktur, denilebilir. Bu hiç de yabana atýlýr bir düþünce deðildir. birlikte, devlette bulunan þeyler arasýnda, ayrý özden bazýlarý vardýr ki üzerine söyleyece . GENÇ SOKRATES - Ne dedin?
YABANCI - Ötekinden baþka özellikleri vardýr; çünkü bunlar, araç gibi, yetiþtirmek için deð leni korumak için yapýlmýþtýr.
GENÇ SOKRATES - Nelerdir onlar?
YABANCI - Ateþte ya da ateþsiz hazýrlanan kuru ya da yaþ maddeleri koymak için yapýlan, yal ca ''vazo'' adýný verdiðimiz þeyler türüdür bu; kuþkusuz pek zengin bir tür. Bildiðime göre mle hiçbir ilgisi yoktur. GENÇ SOKRATES - Ona kuþku yok.
YABANCI - Þimdi de ötekilerden büsbütün ayrý üçüncü bir nesne türünü gözden geçirelim: Kara ezgin ya da duraðan, deðerli ya da deðersiz olsun bir tek adý vardýr. Çünkü dayanak olmak i mýþtýr, hep de bir þeye oturak olur. GENÇ SOKRATES - Nedir o?
YABANCI - Taþýt dediðimiz þey; devlet sanatýnýn deðil daha çok dülger, çömlekçi ya da demir GENÇ SOKRATES - Sezdim.
YABANCI - Bu üç türden sonra, bunlardan ayrý, daha önce söylediðimiz þeylerin çoðunu, giyec ilahlarýn büyük kýsmýný, duvarlarý, toprak ya da taþ bütün sýðýnaklarý, baþka böyle bir sür ayýrt etmek gerekmez mi? Madem ki bütün bunlar sýðýnmak için yapýlmýþtýr, onlara, haklý ola apsayan "sýðýnak" adýný verebiliriz. Daha doðrusu, birçoklarý, devlet adamý sanatýndan çok a dokumacýlýk sanatýna girer. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Beþinci tür olarak da süs, resim ve resimle müzik yardýmýyla yapýlan bütün taklit bul etmek gerekmez mi? Bu eserlerin zevkimize hizmetten baþka bir amacý yoktur; onla rý bir tek ad altýnda toplamak yerinde olur. GENÇ SOKRATES - Hangi ad? YABANCI - Eðlence adý, sanýrým. GENÇ SOKRATES - Ona kuþku yok. YABANCI - Tek baþýna hepsine uygun olan ad budur, çünkü hiçbirinin ciddi bir amacý yoktur, sininki eðlencedir. GENÇ SOKRATES - Bunu da oldukça iyi anladým.
YABANCI - Fakat söylediðimiz bütün sanatlarýn yardýmýyla eserleri oluþturan gereci saðlayan si de baþka birçok sanatlardan çýkan, çeþitli türü de altýncý olarak almayacak mýyýz? GENÇ SOKRATES - Neden söz etmek istiyorsun?
YABANCI - Altýndan, gümüþten, madenlerden çýkarýlan bütün þeylerden; baltanýn, budamanýn sa etçiliðin verdiði bütün þeylerden... Sonra buna bitkilerin kabuklarýný soyma ile hayvan der yüzen saraçlýk sanatý, mantar, papirüs ve urganlarý hazýrlayan benzer sanatlarý yani karýþ uþturacak basit türleri saðlayan sanatlar topluluðunu katalým. Bundan bir bütün kurar, ona insanýn ilk kazancý deriz; henüz her türlü bileþimden uzak, hiç de krallýk biliminin ürünü kazanç... GENÇ SOKRATES - Peki.
YABANCI - Yiyeceðe, bedenimize karýþarak bölümlerinin etkisiyle bedenin bölümlerini besleme de olan bütün þeylere gelince... Bunlarla yedinci bir tür oluþturarak adýna beslenme sanatl rý demek gerekmez mi? Daha güzel bir ad bulursak, o baþka. Bunlarýn hepsini devlet sanatýn a yüklemekten çok çiftçilik, avcýlýk, beden eðitimi, hekimlik, ahçýlýk sýrasýna koymakla da müþ oluruz.
GENÇ SOKRATES - Ona þüphe yok.
YABANCI - Böylece evcil hayvanlar bir yana, sahip olabildiðimiz bütün mallarý bu yedi türde gösterdik. Nitekim bak: Ýlkin, baþa konmasý gereken ilk maddeleri, sonra araç, vazo, taþýt, eðlence ve beslenmeyi söyledik. Bu türlerden birine sokmak olanaklý olmasýna karþýn, unutt z, önemi az þeyleri burada ele almýyoruz. Sözgeliþi para, mühür, damga sýnýfýndan olanlar g lerin deðerleriyle boy ölçüþebilecek bir türleri yoktur; buna karþýlýk bazýlarý süs, bazýla ebilir; þüphesiz güçlükle ama iyice çekince birleþeceklerdir. Köleler bir yana, evcil hayva gelince,onlar, daha önce çözümlediðimiz bir sanata girecektir ki o da sürü yetiþtirme sana GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Geriye kölelerle hizmet edenler kümesi kalýyor; bunlar arasýnda, iplik yapan, pamuk atan yahut da söylediðimiz baþka iþleri gören kimselerin kumaþ dokumakta dokumacý il arýþa girdikleri gibi, kralla da ayný þeyde yarýþa girdiklerini görür gibi oluyorum. Yardým z bütün ötekilere gelince; söylediðimiz sanatlarla birlikte krallýk ve devlet adamlýðýndan klaþtýrýlmýþlardýr. GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor. YABANCI - Haydi þimdi geriye kalanlarý ele alalým. Onlar üzerine de daha saðlam bir bilgi edinmek için yakýndan gözden geçirelim. GENÇ SOKRATES - Peki, haydi.
YABANCI - Ýlkin, buradan yargýya vardýðýmýza göre, hizmetçilerin en çok hizmeti olanlarý, g bulunduklarý durumlar bakýmýndan, düþündüðümüzün tamamýyla tersidirler. GENÇ SOKRATES - Kimlerdir onlar?
YABANCI - Bunlar, satýn alýnan ya da buna benzer bir yolla sahip olunan kimselerdir. Bunlara tartýþmasýz, köle diyeceðiz. Bunlarýn krallýk sanatýnda en ufak bir paylarý yoktur GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Peki ama, söylediðimiz kimselerin hizmetine isteyerek giren, bazen pazar y erlerinde, bazen de kara ya da deniz yoluyla bir kentten baþka bir kente giderek çif tçilikle, öteki sanatlar arasýnda taþýyýcý ve daðýtýcý görevi yapan; mala karþýlýk para, pa n sarraf, tüccar, gemici, perakendeci denilen serbest vatandaþlarýn da devlet sanatýnda yerleri var mýdýr, dersin? GENÇ SOKRATES - Belki, hiç olmazsa ticaret siyasetinde.
YABANCI - Herhalde, önlerine gelenin hizmetine girdiklerini gördüðümüz gündelikçilerle aylý llýk iþinde pay aldýklarýný görmek tehlikesi yoktur. GENÇ SOKRATES - Bunu nasýl düþünürüz ki? YABANCI - Ama her zaman bazý resmi ve dinsel iþlerimizi gören kimseler için ne diyeceðiz? GENÇ SOKRATES - Hangi kimseler? Hangi iþler?
YABANCI - Bütün elçiler ve gördükleri iþ nedeniyle yazma bilgisi edinmiþ bütün kimseler; so mu hizmetleriyle ilgili baþka bir sürü iþi pek iyi yerine getiren baþka kimseler. Ya bunla r için ne diyeceðiz?
GENÇ SOKRATES - Onlara da kent devletlerinin baþlarý deðil, biraz önce dediðimiz gibi, göre leri diyeceðiz.
YABANCI - Devlet sanatýnýn en belli baþlý adaylarýnýn bu yandan baþlarýný kaldýracaðýný söy um sanýrým. Oysa onlarý herhangi bir hizmet kolunda aramak kuþkusuz bize pek tuhaf göründü. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Öyleyse, henüz mihenk taþýna vurmadýklarýmýza daha da yaklaþalým. Ýlkin kehanetle hizmet biliminin bir parçasýna sahip olanlarý ele alalým; çünkü onlarýn, insanlar yanýnda t cüsü olduklarý söyleniyor. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öte yandan rahipler de, halkýn inandýðýna göre, bizim adýmýza tanrýlara istedikle anlarý sunmayý, bize yardýmlarýný yollamalarýný saðlamak için gereken dualarý etmeyi bilirl ki iþ de bir hizmet sanatýna girer, sanýrým. GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - Öyleyse amacýmýza götüren yolun üzerindeyiz. Çünkü, þüphe yok, rahiplerle kâhinle mselerdir, gördükleri iþin büyüklüðü oranýnda bir saygýnlýklarý vardýr. Nitekim Mýsýr'da, r mayan bir kral saltanat süremez. Aþaðý tabakadan biri zorla krallýða yükselmiþse, saltanatt unabilmek için, rahipler sýnýfýna girmek zorundadýr. Hellenlerde de, bu yüksek din hizmetle inin en önemlilerini görmek iþi, en yüksek devlet adamlarýna emanet edilmiþtir. Söyledikler ülkemizde daha açýkça görülüyor. Çünkü burada en haþmetli, en eski ulusal gelenek derecesi larý sunmak iþi, yazgýnýn krallýða yükselttiði devlet adamlarýna düþer. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - O halde þimdi, yazgýnýn seçtiði þu krallarla rahipleri, hizmetçileriyle birlikte eleyelim; sonra, öteki adaylar bir yana býrakýlýnca ortaya çýkan pek kalabalýk yeni sürüyü alým. GENÇ SOKRATES - Kimi demek istiyorsun? YABANCI - Pek garip kimseleri kuþkusuz. GENÇ SOKRATES - Bu da ne?
YABANCI - Ýlk bakýþta, birçok boylu bir ýrk. Bu adamlarýn birçoðu arslanlara, kentauroslara u türden baþka canavarlara, birçoklarý da satyrlere ya da gücü az ama çok kurnaz hayvanlara nzer; gözünü kýrpmaya vakit kalmadan dýþ görünüþlerini, özelliklerini deðiþtirirler. Þimdi, Sokrates: Bu adamlarýn ne olduðunu þimdi biliyorum. GENÇ SOKRATES - Anlat.. Acayip bir þey bulmuþa benziyorsun.
YABANCI - Evet, çünkü nesneleri hep acayip gösteren bilgisizliktir. Biraz önce baþýmdan geç buydu. Devlet iþleri çevresindeki gürültülü kalabalýðý görünce þaþaladým. GENÇ SOKRATES - Hangi kalabalýk?
YABANCI - Bütün bilgicilerin en büyüðü, bu sanatýn en ustasý olanlarý. Aradýðýmýzý da açýkç gerçek devlet adamlarýyla gerçek krallardan, güç de olsa, ayýrmak gerekir. GENÇ SOKRATES - Gerçekten, yakasýný býrakmamalýyýz. YABANCI - Ben de öyle düþünüyorum. Haydi, söyle. GENÇ SOKRATES - Neyi ? YABANCI - Monarklýk bildiðimiz yönetim biçimlerinden biri deðil midir?
GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Monarklýktan sonra ufak bir topluluðun hükümeti, yani oligarklýk gelir sanýrým. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Üçüncü devlet þekli de demokratlýk denilen, büyük kalabalýðýn beyliði deðil midir GENÇ SOKRATES - Besbelli. YABANCI - Bu üç biçim de kendilerinden doðan iki yeni adla beþ olmaz mý? GENÇ SOKRATES - Hangi adlar?
YABANCI - Bu hükümetlerde neyin egemen olduðunu gözden geçirerek; yani, zor mu yoksa özgürl yoksulluk mu yoksa zenginlik mi, yasa mý yoksa yasadýþýlýk mý, hangisinin egemen olduðunu g geçirerek; ilk iki hükümetten her birinin ikiye bölündüðü görülür. Monarklýðýn iki türü ol verilir: tyrannosluk ile krallýk. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz. YABANCI - Bir kent-devlette güç ufak bir zümrenin elinde bulunursa, buna aristokratlýk y a da oligarklýk diyoruz. GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Demokratlýða gelince, sorun deðiþiyor: Kitle ister zenginlere zor kullanmadan ya da zorla emretsin, ister yasalarý saysýn ya da saymasýn, kimse ona hiçbir zaman baþka b ir ad takmak istemiyor. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Ama, gerçek hükümetin, þu ''bir; birkaç; birçok; zenginlik ile yoksulluk; baðýmlý lük yazýlý yasa ya da yasadýþýlýk'' sözleriyle tanýttýðýmýz hükümetlerden biri olduðunu san GENÇ SOKRATES - Doðrusu, neden sanmayalým? YABANCI - Sorunu aþaðýdaki bakýmdan, daha açýk biçimde gözden geçir. GENÇ SOKRATES - Hangi bakýmdan? YABANCI - Baþlangýçta söylediðimiz üzerinde anlaþtýk mý, yoksa anlaþmadýk mý? GENÇ SOKRATES - Ne dedin? YABANCI - Krallýk yönetimi bir bilimdir demiþtik sanýrým. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öyle herhangi bir bilim deðil, ama baþka bilimler arasýnda ortaya çýkardýðýmýz he i, hem yönetici bir bilim. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Bu yol gösterici bilimde de cansýz varlýklarýn yönetimiyle canlý varlýklarýn yöne birbirinden ayýrdýk; hep bu þekilde böle böle þimdiki noktaya vardýk; gerçi bilimi gözden a yeter açýklýkla da henüz tanýtamadýk. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Öyleyse, ilkelerimize uygun gitmek istiyorsak, bu hükümet biçimlerini ayýrmaya y arayacak niteliðin ne "birkaç" ya da "birçok", ne özgürlük ya da baðýmlýlýk, ne de yoksullu enginlik olmayýp bir bilimin varlýðý olduðunu göstermeliyiz. GENÇ SOKRATES - Bunu görmezlikten gelemeyiz.
YABANCI - Öyleyse, bundan böyle ortaya çýkan sorun þudur: Ýnsanlarý yönetmek bilimi -ki bil in en gücüdür ve elde edilebilen en büyük bilimdir- bu hükümet biçimlerinden hangisinde bul Çünkü hangi rakipleri bilgili kraldan uzaklaþtýrmak gerektiðini görmek istiyorsak, bu bili incelemeliyiz; bunlar, gerçekten hiç de devlet adamý olmadýklarý halde devlet adamý oldukla söyleyerek birçoklarýný da buna inandýran rakipleridir.
GENÇ SOKRATES - Evet, tartýþmanýn daha önce gösterdiðine göre, doðrusu bu ayýrma gereklidir
YABANCI - Peki sen, bir devlette kalabalýðýn böyle bir bilimi edinebileceðine inanýyor musu ? GENÇ SOKRATES - Nasýl inanabilirim? YABANCI - On bin kiþilik bir devlette, yüz ya da elli kiþinin bu bilimi edinebileceðini sanýyor musun?
GENÇ SOKRATES - Öyle olsaydý, devlet sanatý sanatlarýn en kolayý olurdu. Pek iyi biliyoruz i bütün Hellenler arasýnda on bin kiþi içinde bu ölçüde bir kral bulmak þöyle dursun, satra e bulmak güçtür. Çünkü söylediðimize göre, krallýk bilgisine sahip olan kimse, krallýk etsi kral adýný alacaktýr. YABANCI - Ýyi ettin de anýmsattýn. Yanýlmýyorsam, bundan þu çýkýyor: Gerçekten, gerçek bir böyle bir hükümetin yönetimini bir tek, ya da iki, ya da az sayýda adamda aramalýdýr. GENÇ SOKRATES - Buna diyeceðim yok.
YABANCI - Ama ister uyruklarýna zor kullanmadan ya da zorla emretsinler, ister ya zýlý yasalara göre ya da yasasýz yönetsinler, isterse zengin ya da yoksul olsunlar, þimdi d hükümetlerini bir sanata göre yönettikçe, bunlarý baþ olarak tanýmak gerektir. Hekimler iç ledir! Ýster bizi kendi rýzamýzla, isterse bir yerimizi yontarak, yakarak ya da acýtarak zorla iyi etsinler, ister yazýlý kurallara uysunlar, isterse uymasýnlar, ister yoksul , ister zengin olsunlar, içimizi temizlesin ya da baþka bir þekilde bizi zayýflatsýn, ya d a þiþmanlatsýnlar, bütün bunlarý, bedenin iyiliði ve onu kötü iken daha iyi kýlmak ve daima astalarý kurtarmak için olmak koþuluyla, bizi bir sanata göre tedavi ettikçe onlara hekim demekte en ufak bir sakýnca bile görmüyoruz. Ýþte, baþka herhangi bir emir verme sanatý gib hekimlik sanatýnýn da doðru tanýmýný nerede aramak gerektiðini görüyoruz, sanýrým. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Öyleyse hükümetler arasýnda biricik doðru hükümet, yalancý deðil, gerçek bir bili baþlarýn bulunduðu hükümet olmasý gerekiyor. Bu baþlarýn yasalara göre, ya da yasalara bakm yruklarýnýn gönül rýzasýyla ya da zorla yönetmeleri, yoksul ya da zengin olmalarý, bütün bu kuralýn deðerlendirilmesinde hesaba katýlmaz. GENÇ SOKRATES - Peki.
YABANCI - Bu baþlarýn, ister devleti temizlemek ve saðlýðýný korumak için þunu ya da bunu ö a da sürmesi gereksin, ister devleti küçültmek için kovandan oðul salar gibi, dýþarýya koll ya da devleti büyütmek için yabancýlarý içeri sokmasý ve yeni yurttaþlar edinmesi gereksin ar devleti bilim ve doðrulukla korudukça, kendileri de elden geldiði kadar iyi kaldýkça böy e bir hükümet, gözümüzde biricik doðru hükümet olacaktýr. Adlarýný söylediðimiz öteki hüküm r ne doðru ne de gerçek hükümetlerdir. Sadece taklittirler. Yasalarý iyi olanlar, iyi takl it edenler, kötü olanlar da kötü taklit edenlerdir. O kadar.
GENÇ SOKRATES - Doðrusu Yabancý söylediklerin bana pek doðru görünüyor ama, bir noktada güç sýz hükümet, bak bunu anlamadým.
YABANCI - Tam benim sana soracaðým zaman sen bana sordun, Sokrates. Çünkü düþüncelerimi kab iyor musun, yoksa bunlar arasýnda beðenmediðin bir tanesi var mý diye sormak üzere idim. S en benden önce atýldýn: Yasasýz bir hükümet doðru mudur, yoksa deðil midir? Þimdi bunu bilm artýþmak istiyoruz. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - Her ne kadar yasalarýn bir noktaya kadar kral iþi olduðu apaçýksa da, bununla bi rlikte en iyisi gücü yasalara deðil, bilgili bir krala vermektir. Biliyor musun, niçin? GENÇ SOKRATES - Niçin? Söyler misin?
YABANCI - Çünkü yasa en yararlý emirler verecek biçimde, herkes için en iyi, en doðru olaný amanda asla kapsayamaz. Çünkü insanlarla onlarýn iþleri arasýndaki ayrýlýk, sonra insana ai r þeyin hiçbir zaman olduðu yerde durmamasý, hiçbir sanata, hiçbir konu üzerinde, her zaman her durum için doðru, mutlak bir kural koymak olanaðýný vermiyor. Bu nokta üzerinde anlaþt anýrým. GENÇ SOKRATES - Anlaþmaz olur muyuz?
YABANCI - Oysa yasanýn, týpký kendinden emin kara cahil, buyurduðuna karþý kimseye aðýz açt ya da bu durum için daha iyi ve kendi buyruklarýnýn önceden görmediði yeni bir durum karþý ile bir soruya katlanamayan bir adam gibi, bu mutlak kuralý kurtarmaya uðraþtýðýný görüyoru GENÇ SOKRATES - Doðru söylüyorsun: yasa her birimize karþý gerçekten senin söylediðin gibi r. YABANCI - Öyleyse her zaman mutlak kalanýn hiçbir zaman mutlak olmayana uymasý olanaksýz d eðil midir? GENÇ SOKRATES - Korkarým öyledir. YABANCI - Yasa en doðru kural deðilse niçin yasa çýkarmak zorunda bulunuyoruz? Nedenini bu lmamýz gerek. GENÇ SOKRATES - Elbette. YABANCI - Baþka devletlerde olduðu gibi, sizde de sýrf yarýþ düþüncesiyle koþu ya da baþka enlendiði ortak spor gösterileri yok mudur? GENÇ SOKRATES - Olmaz olur mu, hem de binbir türlüsü var.
YABANCI - Öyleyse, bu türlü gösterileri bilim kurallarýna göre yöneten beden eðitimi öðretm verdiði emirleri hatýrlayalým. GENÇ SOKRATES - Hangi emirleri? YABANCI - O, tek durumlarýn inceliklerine girerek, herkes için ayrý ayrý emirler vermez; yalnýzca kaba taslak bir gözle bakarak genel olarak bedene yararlý emirler verir, dur umlarýn çokluðuyla kiþilerin çokluðunu göz önüne alýr. GENÇ SOKRATES - Evet, öyle.
YABANCI - Böylece gerçekte, spor yapanlarýn hepsinden ayný çabayý ister; koþuda, güreþte, b orlarda hareketleri ayný zamanda baþlatýr, ayný zamanda durdurur. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - O halde, yasa koyan için de ayný yargýya varabiliriz: O da, bütün sürü için verdi lerde, uyruklarýna doðruluk ve karþýlýklý anlaþmaya dayalý ödevlerini buyururken, hiçbir za iþiye ayrý ayrý uyan bir kural kullanamaz. GENÇ SOKRATES - Herhalde öyle.
YABANCI - O daha çok durumlarýn çokluðu ile kiþilerin çokluðuna göre kurallar koyacaktýr sa e, ister yazýlý yasalar çýkarsýn, ister yazýsýz yasalarý kabul ederek ulusal geleneklere ya ersin, gene hep, her biri için toptan bir yasa yapacaktýr. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Evet, doðru. Çünkü Sokrates, yasayý koyan, her kiþiye yapmasý gerekeni noktasýna sýna göstermek için, hayatýnýn her anýnda her bir kiþinin yanýnda nasýl bulunabilir? Bence ilgisine gerçekten sahip bir kimse, bunu yapabildiði gün, artýk bu sözde yasalarý yazarak k ndi eliyle kendine engel olmak zahmetinden kurtulacaðý apaçýk bir þeydir. GENÇ SOKRATES - Hiç deðilse söylediðimize göre kuþkusuz, yabancý. YABANCI - Söyleyeceðimize göre daha da kuþkusuz, dostum. GENÇ SOKRATES - Ne söyleyeceksin?
YABANCI - Þunu: Baktýðý ya da yetiþtirdiði kimselerden uzun zaman uzak kalacaðýný sandýðý b a hazýrlanan bir hekim ya da beden eðitimi öðretmeni, hastalarýnýn ya da öðrencilerinin ver akýllarýnda tutamayacaðýna inanarak, yazýlý bir reçete ya da izlence býrakmak istemez mi? GENÇ SOKRATES - Evet, ister.
YABANCI - Ama hekim umduðundan daha kýsa süren bir yolculuktan sonra hastasýnýn yanýna döne e hastasýný rüzgârlarýn, mevsimlerin gidiþinde beklenmedik baþka bir deðiþme yüzünden daha umda bulursa, yazýlý emirlerinin yerine baþkalarýný vermekten çekinir mi? Yoksa, kendisi ba bir reçete vermeyerek, hastalar da reçeteye karþý gelerek, -sanki yalnýzca bu reçeteler he imliðe ve saðlýða uygun, baþka her davranýþ saðlýða ve hekimliðe aykýrý imiþ gibi- eski reç ký olmadýðýnda inat mý edecektir? Bilim ve sanatta böyle davranmak, yasa oluþturma tarzýný duruma sokmaz mý? GENÇ SOKRATES - Sokmaz olur mu?
YABANCI - Ama, ayrý ayrý devletlerde, kendi yasa yapýcýlarýnýn yasalarý altýnda yaþayan ins için buyurulmuþ, yazýlý ya da yazýsýz bu türlü yasalar, doðru ve eðri üzerine olur da, son iyi bilen yasa yapýcýnýn kendisi, ya da onun yetkisine sahip biri yurduna dönerse, o zam an, ilk duyurduklarýný deðiþtirmek ona yasak mý olacaktýr? Böyle bir yasak, öteki durumdaki daha gülünç olmaz mý? GENÇ SOKRATES - Olmaz olur mu? YABANCI - Birçoklarýnýn bu konuda ne dediðini biliyor musun? GENÇ SOKRATES - Hemen aklýma gelmiyor.
YABANCI - Oysa güzel ve düzgün bir söz etmiþler. Diyorlar ki: Atalarýn yasalarýndan daha iy asalar biliyorsak, onlarý kendi yurdumuzda yurttaþlardan her birini ayrý ayrý inandýrdýktan sonra koymaya hakkýmýz vardýr, baþka türlü olmaz. GENÇ SOKRATES - Peki, haklarý yok mu?
YABANCI - Belki. Ama, bir adam çýkar da, daha iyi yasalarý, oylarýný almadan zorla yurttaþl ra kabul ettirmeye kalkarsa, böyle güç kullanmaya ne ad vereceðiz, söyler misin? Yok, dur!
Daha önceki örneklerimize dönelim. GENÇ SOKRATES - Ne demek istedin?
YABANCI - Ýþinin uzmaný bir hekim, çocuk olsun, yaþlý baþlý bir erkek ya da kadýn olsun, ya bakmadan ve hastasýný inandýrmak için de uðraþmadan, daha iyi bir tedaviye zorlarsa, o zam n bu zorlamaya ne ad vereceðiz? Sanata karþý iþlenmiþ bir hata, zararlý bir yanýlma adlarýn aþka bir ad verebilir miyiz? Zorlamanýn kurbaný olanýn da, hekim tarafýndan saðlýðýna zarar ata aykýrý bir tedaviye zorlandýðýný söylemekten baþka her þeyi söylemeye hakkýmýz olmayaca GENÇ SOKRATES - Söylediðin katýþýksýz gerçek. YABANCI - Devlet sanatýnda da hata iþleyene ne ad veriyoruz? Ona namussuz, kötü, yoldan sapmýþ demiyor muyuz? GENÇ SOKRATES - Öyle diyoruz.
YABANCI - O halde, daha doðru, daha yararlý, daha güzel bir biçimde hareket etmek için yazý ya da gelenekten gelen yasayý bozmaya zorlanan kimseler, bu zordan yakýndýklarý zaman, y akýnmalarýnýn gülünç olmasýný istemiyorlarsa, duruma göre, zor kullananlarýn, kurbanlarýna a, haksýzca, kötü davrandýðýný söylemekten baþka her þey söylemeye haklarý olmayacak mý? GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Ama zoru kullanan zenginse, zor doðrudur, yoksulsa yanlýþtýr mý demek gerekir? Y oksa, bir baþ, ister yurttaþlarý sözle inandýrmaya çalýþsýn ya da çalýþmasýn, ister zengin sun, isterse yazýlý yasalara uysun ya da uymasýn yararlý iþler gördüðü zaman, bunda iyi ve ir adamýn uyruklarýnýn iþlerini görürken her zaman göz önünde tuttuðu, doðru bir yönetimin ir? Týpký bir kaptanýn dikkatini hep gemi ve gemidekilere vererek, bir yasaya uymak þöyle dursun, tam tersine kendi bilgisini yasa bilerek kendisiyle birlikte yolcularý da kurtarmasý gibi; devletin dümenini bu ilkeye göre çevirebilen baþlar da, sanatlarýna yasad n üstün bir güç vererek, doðru hükümeti böylece gerçekleþtirmeyecekler midir? Akýllý baþlar yurttaþlar arasýnda esinini akýl ve bilimden alan tam bir doðrulukla davranmak, yalnýzca onlarý korumayý deðil, olduklarýndan daha iyi kýlmak için de çalýþmayý gerektiren bu birici ralý uyguladýkça yanýlma tehlikesine düþmeden her þeyi yapabilecekleri doðru deðil midir? GENÇ SOKRATES - Son söylediðine bir diyecek yok. YABANCI - Ama þuna da bir diyecek yok. GENÇ SOKRATES - Neye?
YABANCI - Kim olursa olsun, büyük bir insan kitlesi, devleti akýlla yönetebilmek için hiçbi zaman böyle bir bilime tamamýyla sahip olamayacaktýr. Tam tersine, bu biricik doðru hüküme i ufak bir zümreden, birkaç kiþiden, dahasý tek bir kiþiden beklemek gerekir; öteki hükümet de doðru hükümetin bazen iyi, bazen kötü taklitleri demeli. GENÇ SOKRATES - Bununla ne demek istiyorsun? Doðrusu biraz önce de bu taklitten bir þey anlamadým.
YABANCI - Böyle bir sorunu ortaya attýktan sonra bu nokta üzerinde yapýlan yanlýþý gösterec rde, adamakýllý incelemeden bir yana býrakmak tehlikeli olurdu. GENÇ SOKRATES - Hangi yanlýþý?
YABANCI - Arayacaðýmýz þudur: Öyle kolayca bilinir ve bulunur bir þey olmasa da yine yakala aya çalýþalým. Bizce tanýmladýðýmýz hükümetten baþka doðru hükümet bulunmadýðýna göre; öte ndan almak, böylece en doðru olmasa da, bugün doðru bulunaný yapmak zorunda kaldýklarýný gö sun?
GENÇ SOKRATES - Neyi?
YABANCI - Devlette herhangi bir kimsenin yasalara karþý bir þey yapmaya kalkýþmasýný yasak ek, kalkýþacak olaný da ölüm cezasýna çarptýrmak ve en aðýr iþkencelere uðratmak zorunda ka un? Biraz önce anlattýðýmýz birinci ilke bir yana býrakýlýnca, bu ikinci olarak gelen en do güzel ilkedir. Þimdi anlatmamýz gereken, ikinci sýraya koyduðumuz bu ilkenin nasýl yerleþt r, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Öyleyse yine kral olmak için yaratýlmýþ baþlarýn betimlemesini yapmayý her istedi gözümüzde canlanan hayallere dönelim. GENÇ SOKRATES - Hangi hayaller onlar? YABANCI - Gerçek kaptanla birçok adama bedel olan hekimlere dönelim. Bunlarý bir sahnede ymiþ gibi tasarlayalým. GENÇ SOKRATES - Nasýl bir sahne?
YABANCI - Þöyle: Hepimizin onlardan ne müthiþ eziyetler çektiðimizi söylediðimizi varsayalý mlerden biri ya da öteki, içimizden birini kurtarmak istediði zaman, birincisi gibi ikincisi de onu kurtarýyor! ama ona þerefsizce davranmak istedikleri zaman da, onu dolandýrarak ilaçlarýn ancak ufak bir kýsmýný hastanýn yararýna kullandýklarý ya da hiç de arý, geri kalanýn hepsini kendi yakýnlarý için kullandýklarý gibi, gerçekten bir haraç olan r isteyerek ona kötü bakýyorlar; üstelik de son olarak hastanýn akrabalarýndan ya da düþman n para alarak zavallýyý öldürüyorlar. Kaptanlara gelince: Onlar da ayný türden binbir kötül ar; denize açýldýklarýnda sizi ýssýz bir yerde býrakmak için bir numara çeviriyor, koca den tasýnda yanlýþ hareketler yaparak sizi denize atýyor ve daha bir sürü hainlikler yapýyorlar di bütün bunlarý söyledikten sonra aramýzda konuþarak þöyle bir karar aldýðýmýzý düþün: Bu efendiye, kime olursa olsun, efendi olarak emretmesine artýk izin vermeyeceðiz; ya bütün ulus, ya da yalnýzca zenginler toplanarak, iþten anlamayanlara, her sýnýftan halka, g micilik ve hekimlik üzerine düþünce söyletecek, hekimlik ilaçlarýyla araçlarýný hastalarda nmamýz gerektiðini, ister denizde gitmek, ister yolculuðun tehlikelerinden, rüzgâr ve deni z ya da korsan tehlikelerinden sakýnmak, son olarak da uzun gemilerle uzun gemiler e karþý deniz savaþýna tutuþmak için gemilerle gemicilik araçlarýný kullanmak gerektiði üze eceðiz. Kalabalýðýn ister hekimler ya da kaptanlarýn düþünceleriyle, ister iþten anlamayan rýn düþüncesiyle olsun, bu konu üzerine verdiði kararlarý da taþtan sütunlar ya da mermer l üzerine yazacaðýz, ya da yazmadan onlara ulusal geleneklerin gücünü vereceðiz. Böylece bun le bütün gelecek boyunca, denizcilikte olduðu kadar hekimlikte de onlara ayak uyduracaðýz. GENÇ SOKRATES - Tuhaf þeyler söylüyorsun, doðrusu.
YABANCI - Sonra her yýl, ulusun baþýna ister zenginler, isterse halk arasýndan kurayla s eçilen baþlarý getireceðiz; böylece, baþa geçenler de gemileri kullanmakta olduðu kadar has iyi etmekte de, yazýlý yasaya göre emir vereceklerdir. GENÇ SOKRATES - Bu söylediklerin ötekilerden daha garip doðrusu.
YABANCI - Þimdi þunu düþün bakalým: Devlet adamlarýndan her birini, süresini bitirince; ist den hazýrlanmýþ bir listeye göre zenginler arasýndan, isterse doðrudan doðruya halk arasýnd rayla seçilen yargýçlardan kurulmuþ bir mahkeme önünde, yaptýklarýnýn hesabýný vermeye çaðý ada isteyen kimse baþlarý, kendi süreleri içinde gemileri yazýlý yasalara ya da atalarýn es göreneklerine göre kullanmamaktan suçlu bulacaktýr. Hastalarý iyi edenlere karþý da ayný su bulunmaya izin verilecektir. Ayný yargýçlar mahkûmlarýn çekecekleri cezayla ödeyecekleri p yý da saptayacaklar. GENÇ SOKRATES - Doðrusu bu adamlara emretmeyi kendi gönlüyle kabul eden bir kimse bu cez ayý da, bu parayý ödemeyi de hak etmiþtir.
YABANCI - Dahasý var. Bütün bu söylediklerimizden baþka, þu yasayý da kabul etmek gerekecek : Kim kaptanlýk sanatýyla denizcilik bilimini ya da saðlýk kurallarýný, yellerle sýcak ve s erinde hekimliðin elde ettiði gerçeði yazýlmýþ yazýdan baþka bir yerde arar da bu konular ü ilginlik taslarsa; ona ne hekim, ne de kaptan denecek, sadece havada konuþan gevez e bir bilgici olduðu söylenecektir. Sonra, onu gençleri baþtan çýkarýyor diye suçlayarak, g yasalara uymaksýzýn denizcilik bilimi ve hekimlikle uðraþma, böylece gemilere ya da hasta lara iþi bilerek emretme konusunda kandýrdýðýný söyleyeceklerdir. Yurttaþlarý mahkemeye ve tkisinde olanlardan rasgele biri de onu mahkemeye verecektir; mahkeme de, gençlere ya da yaþlýlara yasalarda yazýlaný aþaðý görerek öðreticilik yaptýðý kanýsýna varýnca onu ndýracaktýr. Çünkü kimsenin yasalardan daha bilgili olmaya asla hakký yoktur. Çünkü kimse h saðlýk bilgisini, dümenciliði, gemiciliði bilmez deðildir. Çünkü ülkede yerleþen yazýlý ya ri herkes öðrenebilir Sokrates. Bu bilimlerle askerlik bilimi ya da avcýlýðýn baþka herhang ir türü, resmi ya da taklidin baþka herhangi bir bölümü, marangozluk ya da baþka herhangi b ev eþyasý yapma sanatý, çiftçilik ve her türlü aðaççýlýk için de böyle olsaydý; beygir ya d iþtirmeyi, tanrýlar bilimi ya da onlara hizmet biliminin herhangi baþka bir bölümünü, tavla ununu, ister kuramsal, ister düzeye, katýya, harekete uygulanan pratik sayýlar bilimi nin bütününü, kýsaca bütün bunlarýn yazýlmýþ yasalarla yönetildiðini görseydik, sanatla yön asayla bu biçimde yönetilen bütün bu iþlerin durumu ne olurdu?
GENÇ SOKRATES - Her türlü araþtýrmayý yasak eden bu yasayla kovulan bütün sanatlarýn bir da lmek umudu olmaksýzýn ortadan kaybolduðunu göreceðimiz ve þimdi bile pek zor olan hayatýn a büsbütün çekilmez olacaðý apaçýktýr.
YABANCI - Þöyle bir düþünceye de ne dersin? Bu sanatlardan her biriyle uðraþmayý yazýlý yas uruðu altýna koyduðumuzu ve bu buyurucu yasayý, seçimle ya da ad çekmeyle saptanan baþa kab ettirdiðimiz zaman da bu hiçbir þey bilmeyen baþýn yazýlý yasaya hiç aldýrmadýðýný ve para yasanýn buyruðuna karþý davrandýðýný düþünelim. Bu, öncekinden daha büyük bir kötülük olma GENÇ SOKRATES - Pek doðru söylüyorsun.
YABANCI - Çünkü birçok denemeden doðan ve her maddesi iyi niyetli akýl öðreticilerin öðüdü esiyle halk tarafýndan kabul olunan yasalara karþý gelmeye kalkýþan bir kimse, bence birin ciden yüz kere daha kötü bir suç iþlemiþ olacak, yazýlmýþ yasanýn yaptýðýndan daha þaþmaz b ortadan kaldýracaktýr. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz. YABANCI - Böylece hangi alanda olursa olsun, nerede yasalar, yazýlý yasalar oluþturulurs a; orada alýnacak ikinci bir karar ne bir kiþinin, ne de bir kitlenin bunlarý bozmasýna izin vermeyecektir. GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - O halde bu yasalar her bir alanda, olabildiði kadar tam bilgili kimseler in esiniyle kaleme alýnan gerçeðin taklitleri olacaktýr. GENÇ SOKRATES - Hiç þüphesiz.
YABANCI - Bununla birlikte, anýmsarsýn ki bilen kimse, gerçek devlet adamý, birçok durumda , yalnýzca kendi sanatýndan esinlenir ve kendi iþinde yeni bir davranýþý, kendinin kaleme a dýðý ve kendisi bulunmadýðý zaman için buyurduðu emirlerden daha iyi bulduðu zaman, yazýlý dýrmaz demiþtik. GENÇ SOKRATES - Evet, öyle demiþtik.
YABANCI - Oluþturulmuþ yasalarý bulunan bir kiþi ya da topluluk, daha iyi davrandýðýný sana bu yasalarýn buyruðuna aykýrý harekete kalkýþýrsa, o zaman bunlar da ellerinden geldiði kad erçek devlet adamýyla ayný þeyi yapmazlar mý? GENÇ SOKRATES - Elbette.
YABANCI - Böyle davranan kimseler bilgisiz kimselerse, þüphesiz gerçeði taklide çalýþacakla ma pek kötü taklit edeceklerdir; ama tersine, sanatlarýný iyi bilen kimselerse, o zaman da yaptýklarý taklit olmayacak, bütün gerçekliðiyle gerçeðin kendisi olacaktýr. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - Halbuki daha önce hiçbir kalabalýðýn herhangi bir sanata sahip olamayacaðý konusu uyuþmuþtuk. GENÇ SOKRATES - Evet, uyuþtuk.
YABANCI - Öyleyse gerçekten bir krallýk sanatý varsa, zenginler topluluðuyla halk kalabalýð r zaman bu devlet sanatýna sahip olamayacaklardýr. GENÇ SOKRATES - Buna olanak var mý? YABANCI - Bu sözde devletler de, biricik bilenin devleti olan bu gerçek devleti olab ildiði kadar tam taklit etmek isterlerse, oluþturulmuþ yasalara sahip olduktan sonra, yazýlý yasayla atalarýn göreneklerine karþý bir þey yapmaktan sakýnmalýdýrlar. GENÇ SOKRATES - Pek iyi dedin. YABANCI - Bu taklidi yapanlar zenginlerse, devlete aristokratlýk diyoruz; ama yasa ya hiç aldýrmazlarsa, o zaman oligarklýk olur. GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - Bununla birlikte, tek bir baþ iþbilen baþý taklit ederek yasaya göre hükümeti yön zaman kendisine kral adýný veriyoruz. Yasalarý sayan bu hükümdarýn önderi bilim ya da kaný a göre de ayrý adlar kullanmýyoruz. GENÇ SOKRATES - Öyle.
YABANCI - Böylece tek baþ gerçekten bilime sahip olduðu zaman ona sakýnmadan ayný kral adýn eceðiz, baþka bir ad vermeyeceðiz; iþte bunun içindir ki bugünkü hükümetler beþ ayrý adla a fazla deðil. GENÇ SOKRATES - Evet, öyle.
YABANCI - Ama dikkat et. Tek baþ yasalarý da, görenekleri de hesaba katmayýp iþbilen devle t adamýný taklit eder, gerçekte taklidi de hýrs ve bilgisizlikten esinlendiði halde, "gere ktiði zaman yazýlý yasaya aykýrý hareket edilebilir" derse, böyle bir baþ, her zaman, her y e thyrannos adýný hak etmez mi? GENÇ SOKRATES - Etmez olur mu?
YABANCI - Thyrannos, kral, oligarkhlýk, aristokratlýk, demokratlýk, bak iþte böyle doðuyor: Hepsinin kaynaðý insanlarýn, söylediðimiz tek hükümdarlara karþý duyduðu sevgisizliktir. Bö e lâyýk bir adamýn bulunabileceðine ve hakkýyla doðruluðu bütün uyruðuna eþit olarak daðýta ilimle devleti yönetmek isteyeceðine ve yönetebileceðine inanmýyorlar. Tersine, aramýzdan c nýnýn istediðine saldýracaðýna, kötü davranacaðýna, öldüreceðine inanýyorlar. Çünkü, söyled aydý, sevilir, biricik salt iyi devleti yöneterek mutlu yaþardý. GENÇ SOKRATES - Ona kuþku mu var?
YABANCI - Ama madem ki gerçekte, denildiði gibi, kent-devletlerde, arý kovanýndan çýkar gib doðuþtan üstün bir ruh ve bedende bir kral yetiþmiyor, öyleyse en doðru devletin izlerinde iderek yasalar yazmak için bir araya gelmek zorundayýz.
GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - Öyleyse Sokrates, iþlerini bilim üzerine deðil de, yazýlmýþ yasayla görenek ve tö e kuran bu türlü devletlerde olan ve olacak bütün kötülüklere þaþacak mýyýz? Oysa, ayný ilk erhangi baþka bir sanatta yaratýlan bütün eserleri yok ederdi. Ya da, asýl yaþýlacak þey, b vlette yaradýlýþta bulunan dayanma gücü deðil midir? Çünkü ta ilk zamanlardan beri devletle kemiren bu kötülüðe karþýn içlerinden bazýlarý hâlâ devrilmeden ayakta durabiliyor; birçokl man, suyun dibini boylayan gemiler gibi, en aðýr iþlerde en büyük bilgisizlikle suçlu, sefi kaptan ve tayfalarýnýn yanlýþý yüzünden yok olmuþlar, oluyorlar, olacaklardýr da; çünkü de bir þey anlamadýklarý halde onu bütün baþka bilimlerden daha iyi bildiklerini sanýyorlar. GENÇ SOKRATES - Tam gerçeði söyledin. YABANCI - Öyleyse, bu eksik devletlerden hangisinde hayat daha zordur, ki hepsinde zordur, hangisinde daha katlanýlmaz bir haldedir? Bu sorun, þimdiki konumuz için bir ek-sorun da olsa, yanýtlamamýz gereken bir sorundur; sonra aslýna bakarsak, belki de bütün iþlerimizin baþýnda bu gelmektedir. GENÇ SOKRATES - Sorunu hemen inceleyelim. Bir yana býrakmak olmaz. YABANCI - Öyleyse, bu üçlünün her biri ayný zamanda hem zor, hem de kolaydýr denebilir. GENÇ SOKRATES - Ne demek istedin?
YABANCI - Hiç, yalnýzca bir tekin, birkaçýn ve kalabalýðýn hükümeti, uzun konuþmamýzýn baþý , demek istedim. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Öyleyse sayýlarýný altýya çýkarmak için her birini ikiye bölelim; doðru devleti d olarak ayrý bir yere koyalým. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Bir tekin hükümeti krallýk ile thyrannosluk, birkaçýn hükümeti ise mutlu aristokr ile oligarklýktýr demiþtik; çokluðun hükümetine gelince; ondan da kendisine bir tek ad ver iz demokratlýðý çýkarmýþtýk, ama þimdi onu da ikiye ayýrmalýyýz GENÇ SOKRATES - Nasýl iki oluyor, neresinden bölüyoruz, söyler misin?
YABANCI - Ýkinci adý olmasa da, gene ötekilerden baþka türlü bölmüyoruz. Herhalde, yasalara n ya da yasalara aykýrý hükümet sürmek onda da ötekiler kadar olabilir. GENÇ SOKRATES - Öyle.
YABANCI - Peki, doðru devleti ararken, o zaman gösterdiðimiz gibi, bu bölme gerekli deðild i. Ama þimdi bu olgun ve eksiksiz devleti bir yana býrakýp ötekilerin gerçekliðini kabul et ikten sonra, yasalarý sayýp saymadýðýna göre her birini ikiye bölmek zorundayýz. GENÇ SOKRATES - Anlattýðýna bakýlýrsa öyle.
YABANCI - Öyleyse yasa adýný verdiðimiz yazýlý iyi kurala baðlý kalan monarklýk altý devlet sidir; ama yasa olmayan yerde de hayatý en zor, en çekilmez kýlan odur. GENÇ SOKRATES - Doðrusu korkulacak þey.
YABANCI - Az sayýda kimsenin hükümetine gelince, ''az'', birle büyük sayý arasýnda orta say uðuna göre, ona öteki ikisi arasýnda orta gözüyle bakmak gerekiyor. Sonra, kalabalýðýn hükü ayrý her birinden zayýftýr; ötekilerle ölçülünce görülür ki ne iyilik, ne de kötülükte büyü kiþi arasýnda paylaþýlmýþtýr. Bunun için, bu devletler yasalara baðlý olduklarý zaman, en k
udur; ama yasalarý çiðnerlerse o zaman da en iyisi olur; böylece ötekilerin hepsi yasadýþý, iz olduðu zaman, demokratlýkta yaþamak iyidir; ama hepsi iyi düzenli ise yaþamak için en so seçilecek yer demokratlýktýr. Ýþte bu bakýmdan, ilkin söylediðimiz devlet, yedincisi bir y akýlýrsa devletler arasýnda ilk sýrada gelir ve hepsinden daha iyidir; çünkü yedinci devlet anrýnýn insanlardan ayrý olmasý gibi bütün devletlerden ayrý bir yere konmaya deðer. GENÇ SOKRATES - Öyle olsa gerek, hem öyledir de; öyleyse dediðin gibi yapalým.
YABANCI - Bundan sonra, bilime dayanan devleti býrakýrsak, bu devletlerde bir iþi olan larýn hepsini devlet adamý deðildir diye devletten dýþarý atmalý. Bunlar particiler, en köt kýþkýrtýcýlarý olduðu gibi, kendileri de hayalden baþka bir þey deðildir. En büyük taklitç uklarý gibi en ünlü bilgicilerdir de.
GENÇ SOKRATES - Doðrusu devlet adamý geçinenler hakkýnda bundan daha yerinde bir söz olmaz.
YABANCI - Evet, bir dramýn sonundayýz... Biraz önce devlet sanatýndan uzaklaþtýrmak gereken bir sürü kentauros ile satyrden söz etmedik mi? Ýþte þimdi büyük emekle de olsa onlarý devl zaklaþtýrdýk. GENÇ SOKRATES - Öyle gibi.
YABANCI - Ama baþka bir sürü daha kalýyor ki uzaklaþtýrmak pek güç. Çünkü, ilkin kral soyun sonra da onu tanýmak zor: Bunun için burada durumumuz biraz altýn ayýklayanlarýn durumuna benziyor. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Bu iþin erbabý kimseler; topraðý, taþlarý ve baþka birçok cürufu atarak bir ayýkl baþlarlar; sonra, geriye ayný türden ve ancak ateþle ayrýlan deðerli madenler kalýr. Bakýr, en de elmas bir alev altýnda böyle güçlükle ayrýldýktan sonra saf, serbest olarak ortaya çý GENÇ SOKRATES - Gerçekten bu, senin anlattýðýn gibidir.
YABANCI - Bana öyle geliyor ki, biz de devlet biliminden ayrý, yabancý, düþman olanlarýn he sini ayýrýp, ancak yakýnlarý olan deðerli bilimleri alýkoymakla, ayný yöntemi uygulamýþ ol rlik bilimi, hukuk bilimi, krallýk biliminin yandaþý olan ve inandýrýcý gücünü doðruluðun e ek, kent-devletlerin içinde bulunan iþleri çeviren güzel söz, edebiyat bilimi bunlardandýr. leyse onlarý ayýrmak, böylece, aradýðýmýz konuyu bütün çýplaklýðýyla ve her türlü fazlalýkt saf bir halde göstermek için en kolay yol hangisidir? GENÇ SOKRATES - Hangi yolla olursa olsun, bunu da denememiz gerekiyor kuþkusuz. YABANCI - Sorun yalnýzca denemekle kalsa onu kesinlikle buluruz. Ama onu iyice göste rmek için müziðe baþvurmamýz gerekiyor. Söyle bakalým. GENÇ SOKRATES - Ne söyliyeyim? YABANCI - Ýþlek eller isteyen bütün sanatlar gibi müzik de bir çýraklýk dönemi ister deðil GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Peki ama, bu bilimlerden birini ya da ötekini öðrenmeye karar vermek gene bu bilimlerle ilgili bir bilimin iþidir, deðil mi, ne dersin? GENÇ SOKRATES - Evet, bir bilimin iþidir. YABANCI - Bu bilimin, birincilerden ayrý olduðunu kabul etmeyecek miyiz? GENÇ SOKRATES - Evet, edeceðiz.
YABANCI - Hiçbirinin ötekilere emretmeyeceðini ya da birincilerin sonuncuyu emirleri a ltýna alacaðýný ya da genel denetimle emretme hakkýnýn sonuncuda olduðunu mu söyleyeceðiz? GENÇ SOKRATES - Sonuncusu hepsine emretmelidir. YABANCI - Öðrenmek gerektiðine ya da gerekmediðine karar veren bilimle, öðrenen ve öðreten arasýnda, demek emir hakkýný birinciye vermelidir, diyorsun. GENÇ SOKRATES - Kesinlikle öyle. YABANCI - Bunun gibi, inandýrmak gerekli mi, yoksa deðil mi? Karar veren bilimle ina ndýrmasýný bilen arasýnda da gene emir hakkýný birinciye veriyorsun. GENÇ SOKRATES - Hiç düþünmeden. YABANCI - Peki öyleyse, halk topluluklarýný okutacak yerde masal anlatarak kandýrma gücünü gi bilime vereceðiz. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz, gene bu da söz biliminin olacaktýr sanýrým.
YABANCI - Ama, filan ya da falan kiþiye karþý þu ya da bu durumda güç mü, yoksa inandýrma m yalnýzca hiçbir þey yapmamak mý gerekip gerekmediðini bilmek konusunda kararý hangi bilime býrakacaðýz? GENÇ SOKRATES - Ýnandýrma sanatýyla söyleme sanatýna emredene vereceðiz? YABANCI - Bu da devlet adamýnýn bilimidir, sanýrým. GENÇ SOKRATES - Pek iyi söyledin.
YABANCI - Görüyorsunuz ki þu ünlü sözbilim ( retorik ) çabucak devlet biliminden ayrýlýyor: bir bilim türündedir, baþka bir bilime baðlýdýr. GENÇ SOKRATES - Evet. YABANCI - Ama þu güç konusunda ne düþüneceðiz? GENÇ SOKRATES - Hangi güç?
YABANCI - Kendilerine karþý savaþmayý kararlaþtýrdýðýmýz kimselerle nasýl savaþmak gerektið bir sanatý olduðunu söyleyecek miyiz? Yoksa o sanata yabancý mýdýr diyeceðiz?
GENÇ SOKRATES - Nasýl diyebiliriz? Askerlik bilimiyle her türlü savaþ hareketinin belkemiði olduðu belliyken.
YABANCI - Ama savaþmak mý yoksa barýþla çözümlemek mi gerektiðini bilen ve kararlaþtýran gü n ayýracak mýyýz, yoksa onunla ayný olduðunu mu söyleyeceðiz? GENÇ SOKRATES - Kendi kendimizle çeliþmeye düþmemek için ondan ayýrmamýz zorunludur.
YABANCI - Öyleyse, bundan önce söylediðimize baðlý kalmak istersek, ötekine emrettiðini söy . GENÇ SOKRATES - Bence de öyle. YABANCI - Savaþ sanatý gibi bilgin ve kapsamlý bir sanata, gerçek krallýk sanatýndan baþka gi sanatý efendi olarak gösterebiliriz? GENÇ SOKRATES - Hiçbirini.
YABANCI - Öyleyse devlet sanatýnýn ancak kölesi olan bir bilimi, komutanlarýn bilimini hiçb r zaman devlet bilimiyle ayný safa koyamayýz. GENÇ SOKRATES - Koymamýz için bir neden yok.
YABANCI - Peki, yargýçlarýn doðru hüküm verdikleri zaman kullandýklarý erki de inceleyelim, lým.
YABANCI - Yargýçlarýn yasayý koyan kraldan aldýðý erki; bütün yasalara göre yargýya varmakt lara uyarak, doðru ya da eðriyi söylemekten, ne armaðan, ne korku, ne acýnma, ne de kin ve dostluðun kendisini elde edemeyeceðini, taraflar arasýndaki kavgalarý yasa koyucu tarafýn dan kurulan düzene uygun olarak çözümlemesini önleyemeyeceðini göstermekten daha ileriye gi ilir mi? GENÇ SOKRATES - Hayýr, söylediðinden daha ileri gidemez.
YABANCI - Böylece, yargýçlarýn asla krallýk erkine kadar yükselemeyeceðini görüyoruz. Onlar ncak yasalarýn bekçisi ve krallýðýn kölesidir. GENÇ SOKRATES - Öyle olmasý gerekiyor.
YABANCI - Öyleyse, bütün bu bilimleri inceledikten sonra, hiçbirinin devlet bilimi olmadýðý lelim; zira gerçek krallýk biliminin kendisi iþ görmez, o kuramsal bir bilim deðildir, ama iþ görme gücünde olan bilimlere emreder; çünkü kent-devletlerde büyük iþlere baþlamak, onl lveriþli ya da elveriþsiz fýrsatlarý o bilir; buyurduklarýný yerine getirmek de ötekilere d GENÇ SOKRATES - Doðru. YABANCI - Böylece biraz önce gözden geçirdiðimiz bilimler ne birbirlerine, ne de kendi ken dilerine emrederler, ama her birinin kendine özgü bir iþi vardýr, her biri iþine uygun bir ad almýþtýr. GENÇ SOKRATES - Öyle görünüyor.
YABANCI - Ama hepsine emreden, yasalara ve bütün devlet iþlerine bakan, her þeyi çok güzel okuyan bilime, iþinin yani görevinin tümelliði için oldukça geniþ bir ad seçerek, devlet bi adýný vermekle pek doðru bir ad vermiþ oluyoruz sanýrým. GENÇ SOKRATES - Tamamýyla doðru.
YABANCI - Þimdi kent-devlette bütün türler konusunda açýk bir görüþ edindiðimize göre, kend let bilimini de açýklamak için dokuma benzetmemizi kullanmak istemeyecek miyiz? GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz isteyeceðiz.
YABANCI - Öyleyse þimdi krallýðýn atký görevini, özünü, atký tarzýný ve bize dokuduðu kumaþ anýrým. GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz. YABANCI - Görüyorum, pek güç bir ispata giriþtik. GENÇ SOKRATES - Bununla birlikte, her ne pahasýna olursa olsun sonunu getirmek gerek .
YABANCI - Erdemin bir bölümünün her hangi bir bakýmdan erdemin baþka bir türünden farklý o lkýn kanýlarýna dayanan tartýþmacýlara güzel bir çekiþme konusu verir. GENÇ SOKRATES - Anlamadým.
YABANCI - Baþka türlü anlatayým... Cesareti erdemin bir bölümü olarak görürsün sanýrým. GENÇ SOKRATES - Elbette. YABANCI - Oysa bilgelik erdemin bir bölümü olmakla birlikte cesaretten baþka bir þeydir. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öyleyse, bu iki erdem üzerine baþkalarýný þaþýrtacak bir þey söyleme cesaretini g GENÇ SOKRATES - Hangi þey?
YABANCI - Çünkü bir bakýmdan birbirlerinin düþmanýdýr ve bulunduklarý varlýklarýn birçoðund karþý karþýya yer alýrlar. GENÇ SOKRATES - Ne demek istiyorsun?
YABANCI - Her zaman herkesce söylenenin tam tersi bir þeyi söylemek istiyorum: Çünkü, erdem n bütün bölümlerinin doðal olarak birbirlerinin dostu olduðu söylenir, deðil mi? GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Öyleyse, dostluklarýn söylendiði kadar mutlak olup olmadýðýný ya da, daha çok kar e kavgada olan biri bulunup bulunmadýðýný çok dikkatle inceleyelim. GENÇ SOKRATES - Peki, bu incelemeyi nasýl yapacaðýz, söyler misin?
YABANCI - Bütün alanlarda, güzel dediðimiz halde biribirine karþýt iki tür olarak sýraladýð amakla. GENÇ SOKRATES - Daha açýkça anlatýr mýsýn?
YABANCI - Cisimlerde, ruhlarda ya da sesin hareketlerinde görülen, gerçek þeylere ya da müzikçiyle ressamýn taklitle oluþturduðu hayallere ait olan çeviklik ve çabukluðu hiç övdün alarýnýn övdüðünü iþittin mi? GENÇ SOKRATES - Peki, sonra? YABANCI - Bu þeylerin nasýl övüldüðünü anýmsýyor musun? GENÇ SOKRATES - Hayýr. YABANCI - Anladýðýmýz sözlerle anlatabilecek miyim acaba? GENÇ SOKRATES - Niçin anlatamayacaksýn?
YABANCI - Kolay bir þey olduðunu sanýr görünüyorsun. Gel de birbirine karþýt türler üzerind elim. Öyle ya, birçok iþte, birçok durumda düþüncenin, bedenin ya da sesin çabukluðu, gücü muz zaman, hayranlýðýmýzý bildirmek için ancak: enerji (energeia) sözünü bulabiliyoruz. GENÇ SOKRATES - Nasýl dedin, bir daha anlatýr mýsýn?
YABANCI - Söz geliþi canlý ve enerjik, çabuk ve enerjik ya da güçlü dediðimiz zaman, bütün lere söylediðim ortak adý vererek onlarý övüyoruz. GENÇ SOKRATES - Evet.
YABANCI - Peki ama bir þeyin yavaþça yapýlmasý da yeni bir tür deðil midir? Onu da çoðu zam þeylerde övmüyor muyuz?
GENÇ SOKRATES - Elbette övüyoruz. YABANCI - Bundan söz ederken de bundan öncekilerin karþýtý sözler kullanmýyor muyuz? GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Yavaþlýðýný ya da tatlýlýðýný beðendiðimiz düþünceyi ya da iþleri, ya da düz ve a lu hareketi ve yerinde bir yavaþlýkla oluþan her sanat eserini sakin ve uslu akýllý diye n itelediðimizde güçten deðil, alçakgönüllülükten ve azla yetinirlikten söz ederiz. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Tersine, bu birbirinin karþýtý niteliklerin biri ya da öteki yersizce ortaya çýka sa dilimizi deðiþtirir, onlara karþýt adlar vererek, eleþtiririz. GENÇ SOKRATES - Nasýl dedin?
YABANCI - Sözünü ettiðimiz þeyler bize yerinde olandan daha þiddetli, daha çabuk, daha sert erse onlara þiddetli, taþkýn deriz; gerektiðinden daha aðýr, daha yavaþ, daha yumuþak görün zaman da onlara gevþek deriz. Bu niteliklerde karþýtlar olan ölçü ve enerji nitelikleri hem n her zaman bize talihin iki düþman yan olarak yarattýðý, gördükleri iþlerde birbirlerine k ak karakterler olarak görünürler; onlara sahip ruhlar arasýnda da, biraz dikkat edince a yný çarpýþmayý görürüz. GENÇ SOKRATES - Nerede?
YABANCI - Þimdi söylediðimiz bütün durumlarda ve doðal olarak baþka birçoklarýnda. Çünkü bi kinci eðilimle olan ilgilerine göre, kendi doðalarýný bulduklarý eðilimi över, ötekini yere abancý bulurlar; böylece de sayýsýz neden yüzünden sonsuz kinlere düþerler. GENÇ SOKRATES - Bana da öyle geliyor.
YABANCI - Karakterlerin bu basit çarpýþmasý henüz bir oyundan baþka bir þey deðil. Ama cidd rde, kent-devletlerin baþýna gelen en korkunç hastalýktýr. GENÇ SOKRATES - Hangi ciddi þeylerde demek istiyorsun?
YABANCI - Doðal olarak, hayatýn yönetimiyle ilgili þeylerde. Öyle ya, son derece ölçülü yar akým kimseler vardýr ki tükenmez huzur ve dinginlik içinde yaþamak istediklerinden kendi iþ eriyle uðraþmak için ötekilerden ayrýlýr, yalnýzlýða çekilir, kendi devletleri içinde olduð devletlere karþý da böyle davranýrlar; onlarla da barýþa hazýrdýrlar. Böylece isteklerine u maya alýþtýklarý zaman, gerçekten yersiz bir barýþ aþkýyla, farkýna varmadan, bütün savaþ g uklarýný da bu güçsüzlük içinde yetiþtirir ve kendilerini ilk saldýranýn eline býrakýrlar. cuklarýnýn ve yurtlarýnýn, farkýna varmadan özgürlükten tutsaklýða kaydýðýný görmek için uz e de gerek kalmaz. GENÇ SOKRATES - Ne acý, ne korkunç yazgý!
YABANCI - Ya daha çok enerjiden yana kayanlar için ne diyeceðiz? Hep ülkelerini yeni bir savaþa sokmak için koþturmayacaklar mýdýr? Bu türlü hayata karþý besledikleri çok fazla hý tlarýný çok güçlü kinlerle karþý karþýya býrakarak tamamýyla yok olmaya sürükleyip düþman b kler midir? GENÇ SOKRATES - Bu da doðru. YABANCI - Öyleyse- bu iki tür ruh arasýnda sürekli ve derin düþmanlýk ve kavga bulunduðunu etmemek olur mu? GENÇ SOKRATES - Olmaz!
YABANCI - Böylece araþtýrmamýzýn birinci noktasýný kanýtlamadýk mý? Baþka türlü söylersek, in, -ki azý da deðildir- yaradýlýþtan birbirine karþýt olduklarýný, bulunduklarý ruhlarda d arý doðurduklarýný göstermedik mi? GENÇ SOKRATES - Gösterdik sanýyorum. YABANCI - Þimdi þu noktayý inceleyelim. GENÇ SOKRATES - Hangi noktayý?
YABANCI - Þimdi, birleþtirici bilimler arasýnda, en önemsizi de olsa eserlerinden her ha ngi birini yaratmak için, iyi öðeleri de, kötü öðeleri de kullanmayý kabul eden biri var m da her bilimin iþi, her alanda, olabildiðince kötü öðeleri alýkoymak ve birbirine benzeyen da benzemeyen bu öðelerin hepsini bir araya toplayarak, onlarla kendine özgü bir özelliði v yapýsý olan bir eser oluþturmak mýdýr ? diye soralým. GENÇ SOKRATES - Kuþkuya olanak var mý?
YABANCI - Siyasette de böyledir: bizim siyasetimiz gerçekten doðaya uygun siyaset... B ir devlet kurmak için kötülerle iyileri rasgele bir yýðýn halinde toplamayý asla istemeyece r, ama kuþkusuz ilkin uyruðunu siyasette denemekle iþe baþlayacak, deneme bitince de onl arý bu iþi bilen, usta eðitimcilerin eline verecektir. Bununla birlikte emir ve yönetimi elinden býrakmayacaktýr. Dokumacýlýk bilimi de atkýcýlarla kendisine dokuyacaðý gereçleri n baþka bütün yardýmcýlarla böyle yaptýðý gibi bütün hareketlerine emir ve yön vermek için lunur, her birine kendi dokumacýlýk iþi için yararlý sandýðý þeyleri gösterir. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Krallýk bilimi de, yasalarýn korumasý altýnda öðretim ve eðitimi yönetenler karþý areket edecektir, sanýrým. Yönetim erkini kendi eline alacak, kendi bileþimine uygun kar akterleri yetiþtirmeye yaramayan hiçbir çalýþma ve alýþtýrmaya izin vermeyecektir. Kendiler nerji, ölçü ve baþka erdemli eðilimleri vermek olanaðý olmayan, tersine, kötü bir doðanýn t ve haksýzlýða sürüklenen karakterler varsa, onlarý da ölüm ya da sürgün gibi cezalarla sist caktýr. GENÇ SOKRATES - Þimdi yapýlan da aþaðý yukarý budur.
YABANCI - Bilgisizlik ve alçaklýk çamurunda yan gelip yatanlarý da kölelik boyunduruðuna ko aktýr. GENÇ SOKRATES - Pek iyi.
YABANCI - Ýyi bir eðitimin erdemli kýlabildiði, özel bir yöntemin de birbirine karýþtýrýp h ileceði kadar iyi olan ötekilere gelince, karakterinin sertliði eriþince kendini gösterdiði e hükmeder; ölçüye doðru eðilirse, o zaman da onlarda, mekik ipliðinin yumuþak ve gevþek ku eðilimleri de birbirine karþýt olduðundan, onlarý bir arada baðlamaya ve aþaðýdaki gibi at uðraþýr. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Ýlkin, akrabalýklara göre, ruhlarýnýn ölümsüz bölümünü tanrýsal bir iple toplar, an sonra da, hayvansal kýsmýný insanlýk ipleriyle toplar. GENÇ SOKRATES - Bununla da ne demek istiyorsun?
YABANCI - Ruhlarda güzel, iyi, doðru ile karþýtlarý konusunda gerçekten doðru ve saðlam bir elirirse, bunun daimonluk bir ýrkta ortaya çýkan tanrýsal bir þey olduðunu söylüyorum. GENÇ SOKRATES - Gerçekten böyle demek gerek.
YABANCI - Oysa, yalnýzca krallýk biliminin Musasýndan (müz) yardým gören devlet adamýyla bi yasa koruyucunun, biraz önce sözünü ettiðimiz iyi eðitimin yetiþtirdiði ruhlara böyle bir k ilmek ayrýcalýðýna sahip olduðunu bilmiyor muyuz? GENÇ SOKRATES - Herhalde böyle olsa gerek. YABANCI - Ama, Sokrates, buna gücü yetmeyene söylediðimiz adlarý vermekten sakýnalým. GENÇ SOKRATES - Pek doðru.
YABANCI - Öyleyse, enerjik bir ruh gerçeði bu biçimde kavradýðý zaman dinginleþmez mi? Kend doðruluk düþüncesine daha isteyerek açmaz mý? Gerçeði bu biçimde sezmediði zaman da, daha al bir vahþiliðe sürüklenmez mi? GENÇ SOKRATES - Ona hiç kuþku yok.
YABANCI - Ama ölçülü doða konusunda ne diyeceðiz? Böyle konular gerçekten onu, hiç olmazsa vletteki hayatýn gerektirdiði kadar ölçülü, uslu kýlmaz mý? Oysa, söylediðimiz ýþýklardan y pek yerinde olarak, utanç verici bir miskinlik ünü kazanmaz mý? GENÇ SOKRATES - Kuþkusuz.
YABANCI - O zaman da bu baðýn sürekli olarak ne kötüleri kötülerle, ne de kötüleri iyilerle yacaðýný söylemek gerekmez mi? Hiçbir bilim bu türlü kimseler için bu baðý ciddi olarak kul GENÇ SOKRATES - Nasýl düþünsün?
YABANCI - Yalnýz soylu bir karakterle doðan, doðaya uygun bir eðitim alan kimselerdedir ki yasalar bu baðý doldurabilirler; sanat bu çareyi ya da ilacý onlar için yaratmýþtýr; o, iz gibi, doða bakýmýndan ne kadar birbirine benzemeseler de, eðilimleri ne kadar karþýt ols da, erdemin bölümlerini birbirine baðlayan, gerçekten tanrýsal bir baðdýr. GENÇ SOKRATES - Olduðu gibi gerçek.
YABANCI - Tümüyle insanlýk olan öteki baðlara gelince bu bað bir kez yaratýldýktan sonra on de, düþündükten sonra gerçekleþtirmek de artýk güç deðildir. GENÇ SOKRATES - Bu nasýl oluyor, hangi baðlardan söz ediyorsun?
YABANCI - Devletten devlete evlenmelerin, gençlik deðiþ tokuþuyla, kiþiden kiþiye kýz verip almalarýn yarattýðý baðlardan söz ediyorum. Oysa birçoklarý çocuk dünyaya getirmeye elveriþ rtlarda birleþiyorlar. GENÇ SOKRATES - Nasýl? YABANCI - Bu iþte, para ve mevki peþinde koþanlar olduðunu söylemeye gerek var mý? GENÇ SOKRATES - Hayýr.
YABANCI - Irk düþüncesiyle davrananlardan söz etmek, bunlarýn davranýþlarýnýn neresinde kus klerini göstermek daha iyi olur sanýrým. GENÇ SOKRATES - Doðru.
YABANCI - Bunlar her türlü doðru aklýn dýþýnda davranýrlar, derhal elde edecekleri rahatlýk aylýkla peþinde koþarlar, baþkalarýna nefret besleyip, benzerlerine baðlanýrlar; çünkü her efretleriyle davranýrlar. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Ölçülüler kendi mizaçlarýnda kimseler arar, eþlerini olabildiði kadar bu çevreden , kýzlarýný da bu çevreden evlendirirler; sonra, enerjik kuþaktan olanlar da, kendi doðalar kavuþmak için birinciler gibi davranýrlar. Oysa her iki kuþaðýn da tam tersini yapmasý ger rdi. GENÇ SOKRATES - Niçin, nasýl?
YABANCI - Çünkü, kuþaklar boyu ölçülü karakterle karýþmamýþ olarak kalan enerji, baþlangýçt n sonra, sonunda gerçekten çýlgýn delilikler halinde, elbette soysuzlaþacaktýr. GENÇ SOKRATES - Olabilir.
YABANCI - Öte yandan, fazla ölçülü ve çekingen bir ruh, enerjik atýlganlýkla birleþecek yer lar boyunca olduðu gibi ürerse, ancak aþýrý yumuþak olabilir. Sonu da tam bir sakatlýk ve g GENÇ SOKRATES - Bu da olabilir.
YABANCI - Görüyorsun ki bunlar, bu iki kuþak iyiyle kötü üzerine ayný düþünceyi taþýdýklarý sý hiç de güç olmayan baðlardýr. Çünkü dokuyucu kralýn bütün iþi, ölçülü karakterle enerjik rýlýk ortaya çýkmasýna asla izin vermemek, tersine, onlarý düþünce, þeref, þan ortaklýðýyla k, böylece yumuþak ve söylenildiði gibi iyice sýký bir kumaþ oluþturmak, sonra kent-devletl eki devlet iþlerini eþit olarak ellerine vermektir. GENÇ SOKRATES - Nasýl?
YABANCI - Bir tek baþ gereken yerde, her iki karakterde olan birini seçmek; birçok baþ g erektiði zaman da her iki yaradýlýþa eþit pay vermek. Ölçülü mizaçta kimseler gerçekten pek hiçbir þeyde atýlgan olmayan insanlardýr; ama iþ için gereken hýrçýnlýk ve keskinlik, çevik rlýlýk onlarda yoktur. GENÇ SOKRATES - Buna da diyeceðim yok.
YABANCI - Enerjiklerde de doðruluk ve düþüncelilik ötekilerden daha az bulunur, ama hareke te geçmek gerekince herkesten daha atýlgandýrlar. Bundan ötürü, kent-devletlerde bu iki yar dýlýþ birleþmeyince, devlet için olduðu kadar, kiþiler için de iþlerin yolunda gitmesine ol ktur. GENÇ SOKRATES - Bu besbelli bir þey.
YABANCI - Öyleyse þimdi, krallýk bilimi, her ikisi de insanca olan enerji ve ölçü karakter erini ele alarak, her iki hayatý anlaþma ve dostlukla bir arada topladýðý ve birleþtirdiði, ece kumaþlarýn en güzelini, kusursuzunu oluþturduðu, her kentte köle ve efendi bütün halký içinde dürdüðü, ikisini birden mekiðinde dokuduðu ve kente, hak ettiði bütün mutluluðu duru en saðlayarak, emir ve yönetimi altýnda bulundurduðu zaman, devlet sanatýnýn dokuduðu kumaþ ksamadan tamamlandýðýný söyleyebiliriz. GENÇ SOKRATES - Bize gene eksiksiz bir betimleme yaptýn yabancý; kralla devlet adamýnýn betimlemesini.
PLATON'UN YAÞAMI VE YAPITLARI
Eski Yunan düþüncesinin en önemli temsilcisi sayýlan Platon Ý.Ö. 428/427'de Atina'da doðdu, /347'de ayný yerde öldü. Gerçek adý Aristokles olan düþünüre, Platon adýný, geniþ omuzlu, y için bir öðretmeni takmýþtý. Gençliðinde þiir yazan Platon, Sokrates'le tanýþtýktan sonra elsefeye verdi. Sokrates'in ölümünden (Ý.Ö. 399) sonra, bir süre için, Euklides ve baþka ar rýyla birlikte Megara kentinde yaþamak zounda kaldý. Atina'ya döndükten sonra çýktýðý Güney inde tanýdýðý Pythagorasçýlarýn Platon'un düþünceleri üzerinde önemli etkisi olmuþtur. Daha racusa'da bir süre Kral Dionysios'un sarayýnda kalmýþ, ancak kralýn yakýnlarýndan Dion ile likte Siracusa kentinin politik yaþamýyla ilgili reform tasarýlarý geliþtirmesi üzerine tut klanýp köle olarak satýlmýþtýr. Dostlarýndan birinin bedelini ödemesiyle gözgürlüðüne kavuþ a dönerek Ý.Ö. 387'de, ünlü Akademisini kurdu. Yaþlý Dionysios'un ölüp yerine oðlu Dionysio geçmesi üzerine yine Siracusa'ya gitti, ancak dostu Dion kentten sürülünce yine Atina'ya dö mek zorunda kaldý. Bu tarihten sonra, bir daha Atina'dan ayrýlmadý ve ölünceye kadar Akade mi'de felsefe çalýþmalarýný sürdürdü.
Platon, eski Yunan düþüncesinde Herakleitos'tan Pythagoras'a uzanan geleneði izledi. Öðretm ni ve yaþlý dostu Sokrates'le birlikte, hem saðlam ve tutarlý çýkarýmlar üretilmesine, hem ngin ve ince bir dil kullanýlmasýna önem veren düþünce çizgisinde yer aldý. Düþüncesini kon yeðleyen Sokrates'in ''diyalog'' yönteminden bir yazý biçimi geliþtirdi. Özellikle gençlik geçiþ dönemlerinde öðretmenini baþ kiþi olarak kullandýðý diyaloglarý, Yeni Çað'a kadar kul n yetkin örnekleridir.
Platon'un diyaloglarý, Sokrates'in etkisinde olanlar ve kendine özgü olanlar diye ik iye ayrýlmaktadýr. Bu iki öbek arasýndaki en belirgin biçimsel ayrým, birinci öbek diyalogl a düþüncelerini Sokrates'e söyletirken, ikinci öbektekilerde (biri dýþýnda) Sokrates'i kull asý, hatta ''Yabancý'', ''bir Atinalý'' gibi düþsel kiþilere yer vermesidir. Bu iki öbek di og arasýnda, düþünce olaraksa, bir ayrým yoktur; yalnýzca Platon'un düþüncesinde bir geliþm aþma olduðu gözlenir.
Düþünce tarihinin etkisi en güçlü ve yaygýn filozofu olan Platon'un yapýtlarý, Rönesans ve temelini oluþturan etkenlerin baþýnda yer alýr. Ayrýca, Hýristiyanlýk ve Müslümanlýk gibi mli ve yaygýn iki tek tanrýlý dinini de ikinci ya da üçüncü elden de olsa, önemli ölçüde et
Platon'dan günümüze otuz altý yapýt kalmýþtýr. Araþtýrmacýlarýn ve eleþtirmenlerin, gerçekl ri üzerinde anlaþamadýklarý bu yapýtlar, genellikle, dört bölümde toplanmaktadýr.
Birinci bölümde gençlik dönemi yapýtlarý yer almaktadýr: Lakhes, Kharmides, Euthypron, Apol a Sokratous (Sokrates'in Savunmasý), Hippias Elatton (Küçük Hippias), Kriton, Ion, Lysis , Protagoras. Ýkinci bölümde geçiþ dönemi yapýtlarý toplanýr: Gorgias, Menon, Eutidemos, Kr Theaitetos, Meneksenos, Hippias Meizon (Büyük Hippias). Üçüncü bölümde olgunluk dönemi yap alýr: Symposion (Þölen), Phaidon, Phaidros, Politeia (Devlet). Yaþlýlýk dönemi yapýtlarý is son bölümü oluþturur: Parmedines, Sofist, Politicos (Devlet Adamý). Philebos, Timaios ve Nomoi (Yasalar).
Platon'un bu bölümlemenin dýþýnda tutulan yapýtý Epistolai'nin (Mektuplar) gerçekliði konus ciddi kuþkular vardýr. Bununla birlikte, on üç mektup arasýndan birinin, yedincisinin gerç k olduðu, genellikle kabul edilmektedir.