CONDIZIONI DI ASSICURAZIONE
8 Modalità di denuncia dei sinistri
Yukarıda belirtilen mikro bağlantılar, çevresel normların firmanın yer seçimindeki etkisi üzerine yoğunlaşmıştır. Başka bir DYY-çevre bağlantılar topluluğu ise iktisadi birleşmenin çevresel standartlar ve normlar üzerindeki etkisini
52
incelemeye odaklanır. Tıpkı farklı türlerdeki düzenlemelerde olduğu gibi, çevresel düzenlemelerde, küresel bir ekonomide, yakınsama baskılarına maruz kalırlar.
Burada mühim olan konu, pazarlara girişlerin sınırlandırılabildiği fakat yaygın bir çevresel düzenleme politikasının var olmadığı bir dünyada bazı ülkelerin rekabet gücünü arttırmak ya da var olan rekabet gücünü elinde tutabilmek için çevresel politika standartlarını düşürebiliyor oluşudur.
Bu tarz bir davranış, yani rekabet gücünü elinde tutabilmek ya da daha da arttırmak için çevresel standartların düşük tutulması ya da daha da aşağıya çekilmesi,
“dibe yarış18” olarak adlandırılmaktadır.
Başka bir kavram ise “düzenleyici soğukluk19” olarak adlandırılır. Bu durumda ülkeler, DYY’leri kendilerine çekmek konusunda, nispi üstünlüklerini kaybetme kaygısı yüzünden, çevresel standartlarını yükseltmekten kaçınırlar. Bu durumun bir sonucu olaraksa bu ülkelerdeki çevresel standartlar ve düzenlemeler
“çamura saplanmak20” olarak adlandırılan bir şekilde değişmeden aynı kalırlar (Gray, 2002: 310).
Neo-liberal küresel iktisadi birleşmeler çevresel standartlardaki iyileşme oranını sınırlamaktadır. Ülkeler, uluslararası pazarlar ve yatırımlardan mahrum kalmamak için çevresel yönetimlerini iyileştirecek olan adımları, tek taraflı olarak, atmaktan kaçınmaktadırlar. Bunun yerine, birlikte iş yaptıkları ticari ve yatırım ortakları ile uyum sağlamak üzere, aşamalı olarak çevresel standartlarını arttırmaya yöneleceklerdir. Bu durum göstermektedir ki çevresel standartların, en azından uluslararası ticaret ve yatırımlar bazında etkili olabilecek olanlarının, oluşturulması bir kolektif hareket problemidir. Kolektif bir hareket olmadan, (çevresel) standartlar dibe yarışmayabilirler fakat kesinlikle, “tepeye yarışa21” da neden olamayacaklardır.
Sadece çamura saplanıp kalacaklardır.
18 Yazar tarafından çevrilmiştir. İngilizcede “race to the bottom” olarak ifade edilir.
19 Yazar tarafından çevrilmiştir. İngilizcesi “regulatory chill” olarak ifade edilmektedir.
20 Yazar tarafından çevrilmiştir. İngilizcesi “stuck in the mud” olarak bilinir.
21 Yazar tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir. “Dibe yarış” kavramının tam tersidir. İngilizcesi “race to the top” olarak ifade edilmektedir.
53 5.3. MAKRO BAĞLANTILAR
DYY’lerin makro seviyedeki çevresel değişkenleri etkileyebileceği en az altı yol vardır ve bunlar şu şekilde sıralanabilir:
Birincisi ve çevrecileri en çok kaygılandıranı DYY’lerin ölçek etkisidir.
Yabancı firmalar, genelde, yerel firmalardan daha büyüktürler ve hatta bazı durumlarda sadece yabancı firmalar, belirli bir sektörde üretim yapmak için, gerekli olan donanıma sahiptirler. Yabancı firmalar, yerel firmalara nispeten, daha az kirletici olsalar da ya da kaynak toplama sırasında daha çevre dostu olsalar da, toplam kirlilik miktarı ve kaynakların tüketim seviyesi yatırımın büyüklüğüyle bağlantılı olarak artacaktır. Örneğin: Belli bir dönemde, yerel firmanın bir birim çıktı üretip, bunun sonucunda çevreyi bir birim kirlettiğini varsayalım. Bunun yanında üretim teknikleri açısından daha iyi olan yabancı firmanın ise, aynı dönemde, beş birim çıktı (yerel firmanın ürettiği çıktı ile aynı kalitede) üretip çevreyi iki birim kadar kirlettiğini varsayalım. Bu durumda, yabancı firmanın ülkeye gelişinden dolayı, üretim ölçeğinde bir artış meydana gelmiştir fakat yabancı firmanın çevreyi yerel firmadan daha fazla kirlettiği de (bir birime karşı iki birim; iki katlık bir artış) yadsınamaz bir gerçektir.
İkinci önemli DYY-çevre makro bağlantısı ise gelirdir. Olumlu olarak, gelirdeki artış; çevresel standartların arttırılması, ayrıca bu konuda hükümetlerin, işletmelerin, toplulukların ve tüketicilerin yapacakları katkı için gerekli olan parayı sağlayacaktır. Olumsuz olarak, etkili çevresel normların ve makro planlamanın yokluğunda, gelirde meydana gelecek olan bir artış, yukarıda açıklanmış olan ölçek etkisiyle, çevresel kirlenmeyi ve yıpranmayı daha da kötüleştirecektir.
Üçüncü makro bağlantı ise DYY’nin yerel vergi matrahını etkilemesidir.
DYY’ler, transfer fiyatlandırması gibi çeşitli mekanizmalar sayesinde, genelde yerel vergilerden kurtulabilmektedirler. Bu da kamu malları için gerekli olan paranın azalmasına sebep olmaktadır. Çevresel kamu malları; atık ve su arıtma altyapısı, doğanın korunması ve çevresel bilinçlendirme eğitimi olarak sıralanabilir.
Dördüncü bağlantı ise politik iktisat etkisi olarak adlandırılabilir. Yabancı firmalar, genellikle, gelişmekte olan ülkelerde hatırı sayılır bir politik nüfuza sahip
54
olmaktadırlar. Böyle bir nüfuz, hükümet tarafından uygulanan düzenlemeleri ve çevresel planlamaları olumlu ya da olumsuz anlamda değiştirmede kullanılabilir.
Beşinci bağlantı ise DYY’nin, işçiler, yerel topluluklar ve yerel kültürler üzerinde sahip olduğu sosyo-çevresel etkilerdir. DYY’ler gittikleri ülkelerde mevcut olan sağlık ve güvenlik standartlarına olumlu ya da olumsuz katkılarda bulunabilirler. Ayrıca, insan hakları kapsamında değerlendirilen; çevresel sivil toplum örgütleri oluşturmak, DYY’lerin faaliyetlerini takip edebilmek ve bu faaliyetlerin çevresel düzenlemelerle uyumunu gözlemleyebilmek gibi faaliyetlerde DYY-çevre bağlantıların önemli bir parçasıdır. Bunun yanında, yerel kültürlerin, bulundukları yerlerin doğası ile de yakından ilişkili olabileceğinden, “yerelin”
haklarını korumak ya da ihlal etmek de insan hakları ve çevre ilişkisinin dolaylı parçalarından birisi olmaktadır. DYY’ler, kimi zaman, yapmış oldukları kaynak istismarı sonucu yerel topluluklar üzerinde meydana gelen olumsuzlukların da aracı olmuşlardır.
Altıncı ve son olarak, DYY’ler, sınırlar arası kirliliğe ve/veya kaynak tüketimine sebep olabilmektedirler. Bu durum da, ilgili ülkeler arasında, çevresel yönetim bağlamında, uluslararası sürtüşmelere ya da ortaklıklara/antlaşmalara sebep olabilmektedirler. Yabancı firmalar söz konusu olduğunda, hangi ülkelerin hangi durumda söz sahibi olacağı pek de belli olmayabilir. Bu durum, ortak kaynakların yönetimini daha iyi gerçekleştirebilmek için, uluslararası bir diplomatik dilin gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.
Bir sonraki kısımda, kirlilik sığınağı hipotezinde öncül olarak kabul edilen çalışmalar üzerinden hipotez açıklanmaya çalışılacaktır.
6. KİRLİLİK SIĞINAĞI HİPOTEZİ VE HİPOTEZİN ÇÖZÜMLENMESİ
Önceki bölümde bahsedilmiş olan EKC hipotezi nasıl Grossman &
Krueger’ın (1991) çalışması temel alınarak oluşturulmuşsa, Kirlilik sığınağı hipotezinin (KSH) teorik altyapısı da Copeland & Taylor’ın (1994) çalışmasına dayanmaktadır.
55
Copeland & Taylor’ın (1994) çalışması, ülkelerin gelir düzeylerini ve çevresel düzenlemelerin katılığını, ülkelerin kirlilik düzeyleri ve ticaret yapısı hakkındaki öngörülere bağlayan ilk çalışmadır (Taylor, 2005: 322).
Copeland & Taylor (1994: 756-757); basit, statik ve iki ülkeli bir genel denge modeli kurmuşlardır. İki ülkenin çevresel politikalarında var olan, gelire bağlı, farklılıklar ticarete teşviki sağlamaktadır. Modelde, kirlilik düzeylerindeki artış refah düzeyindeki azalış olarak ele alınmamıştır. Ticaretin, her zaman, kirliliği arttırsa dahi refahı arttırıcı olduğu varsayılmıştır. Serbest ticaret, tıpkı büyüme gibi, reel geliri arttırırken, ülkeye ait olan çıktı kompozisyonunu değiştirerek iki ülkedeki mevcut kirlilik düzeylerini de etkileyecektir.
Modelde ayrıca yapılmış olan üç önemli varsayımda şu şekilde özetlenebilir (Copeland & Taylor, 1994: 757-58):
Birincisi, Kuzey ve Güney şeklinde adlandırılan iki ülke arasında büyük bir gelir farklılığı vardır. Kuzey ülkesi zengin iken Güney ülkesi fakirdir. Modelde de bu gelir farklılığını elde edebilmek için iki ülke arasında sadece kişi başına düşen beşeri sermaye miktarı açısından farklılık olduğu varsayılmıştır. Kuzey’de beşeri sermaye miktarı daha fazla iken, Güney’de bu daha azdır. Ek olarak, ticaret akışlarının tek belirleyicisi gelire bağlı farklılıklar sonucu ortaya çıkmış olan (çevre) kirletme vergileri düzeyidir. Bu durum ise çevresel politikalardan kaynaklanan ticaretin, kirlilik yaratıp yaratmayacağının incelenmesine izin verecektir. Ayrıca bu durum kirlilik seviyelerindeki değişimlerin ölçek, teknik ve kompozisyon şeklinde ayrıştırılmasına da olanak sağlayacaktır.
İkincisi, her ülke kirletme vergisini, kirlilikten doğan marjinal zararını dengeleyecek biçimde ayarlar. Ayrıca, hükümetler/politika yapıcılar, büyüme ya da ticaret gibi iktisadi gelişmelerin ışığında kirlilik politikalarını değiştirebilirler.
Son olarak, farklı çevresel politika standartlarının etkisini elde edebilmek için, çok ürünlü bir genel denge modeli ele alınmaktadır. Genel denge yaklaşımı, çevre politikasının faktör pazarları, gelirler ve ticaret akışları üzerindeki tam etkisini
22 Bu çalışmanın internetten indirilmiş ücretsiz versiyonunda sayfa numaraları bulunmamaktadır. Bu yüzden çalışmanın özetinin bulunduğu sayfa birinci sayfa olarak kabul edilmiştir.
56
tespit etmeye yararken, çok ürünlü yapı ile de kompozisyon etkisi gözlemlenebilecektir.
Ülkelerin farklı oranda beşeri sermayeye sahip olmaları kirlilik sığınağı hipotezini ortaya çıkartmaktadır: Otarşiden, serbest uluslararası ticarete geçilmesi kirli ürünlerin üretimini yüksek gelirli ve sıkı çevresel politikaları olan ülkeden, düşük gelirli ve gevşek çevre politikaları olan ülkeye taşınmasına neden olacaktır (Taylor, 2005: 4).
Çevresel vergilerin getirdiği maliyetler göz önünde bulundurulursa, otarşi durumu ile karşılaştırıldığında, ticaretin serbestleşmesi kirli ürün üretimini Kuzey’den Güney’e taşınmasına sebep olur. Bu da Kuzey’de kirliliğin azalmasına neden olurken, Güney’de kirliliği arttırır. Güney’de meydana gelmiş olan kompozisyon etkisi ile Güney’in sanayisi daha kirli bir hale gelirken, Kuzey’de bunun tam tersi gözlemlenmektedir. Küresel açıdan değerlendirildiğinde iki ülkeli dünya da toplam kirlilik seviyesi otarşi durumuna göre artacaktır. Çünkü en kirli endüstriler, çevresel standartların en düşük olduğu bölge olan Güney’e taşınmışlardır (Copeland & Taylor, 1994: 767-768; Taylor, 2005: 4).
Sonuçta, iki ülke arasındaki beşeri sermaye donatımı farkı ne kadar yüksekse, ticaret ile birlikte görülecek olan toplam kirlilik artışı da o kadar fazla olacaktır (Copeland & Taylor, 1994: 776). Ayrıca, ticaretten elde edilen gelirlerin kirliliği etkilemesi, iktisadi büyüme sonucu elde edilen gelir artışlarınınkinden farklı olmaktadır. Başka bir ifadeyle, iktisadi büyümenin kirlilik üzerindeki etkisi serbest ticaret rejiminde farklı olurken, otarşi rejiminde farklı olmaktadır. Otarşi rejiminde, teknik etkisinin ölçek etkisini nötralize etmesi nedeniyle kirlilik düzeyinde bir değişme olmamaktadır. Ancak, serbest ticaret rejiminde, kirletme vergilerinin ticaret için tek motivasyon olduğu ve ticaretin faktör fiyatlarını eşitlemediği varsayımı altında, toplam kirlilik artacaktır. Bunda kompozisyon etkisinin, serbest ticarette, asimetrik iktisadi büyümenin kirlilik üzerindeki etkisinin ne kadar olacağını belirlemesinin rolü büyüktür (Copeland & Taylor, 1994: 781-782).
KSH’yi araştıran ampirik çalışmalar, genellikle, ticaret akımları ile çevresel düzenlemeleri ilişkilendirirken iki farklı kavramı birbiriyle karıştırmaktadırlar.
Birinci kavram “kirlilik sığınağı etkisi” olarak adlandırılabilir. Kirlilik sığınağı etkisi,
57
çevresel düzenlemelerin sıkılaştırılması sonucunda, kirli malların ihracatının azalması (ya da ithalatının artması) şeklinde tanımlanmaktadır. Birçok geleneksel modelde, çevresel düzenlemelerin sıkılaştırılması kirli malların üretim maliyetlerini arttıracak ve bu da üretimin azalmasına neden olacağından, doğal olarak bu malların ihracatı da azalacaktır. İkinci kavram ise, kirlilik sığınağı hipotezi olarak bilinmektedir. Bu konuyu inceleyen ampirik çalışmalar, ticari engellerin kaldırılması sonucunda, sıkı çevresel politikalar izleyen ülkelerdeki kirlilik yoğun sanayilerin, güçsüz ya da gevşek çevresel politikalar izleyen ülkelere kayıp kaymadığını tespit etmeye çalışmaktadır (Copeland & Taylor, 2004: 35; Taylor, 2005: 5; Copeland, 2009: 925-926).
Son olarak, Taylor (2005) çalışmasında, KSH’ye ait modellemelerin çıkış noktalarını dikkate alarak, KSH’yi Şekil 1’deki gibi çözümlemiştir:
Şekil 1’de gösterilen çözümleme dikkate alınırsa: Hipotezde, çeşitli üretim teknolojilerine erişim, sahip olunan üretim faktörü donatımı gibi ülke karakteristikleri veri kabul edilmektedir. İşte bu ülke karakteristikleri ve dünya piyasa fiyatları ulusal geliri tayin etmektedir. Bu ulusal gelir düzeyi ise çevresel düzenlemelerin ne kadar sıkı olacağını tayin etmektedir. (1)’den (2)’ye geçiş bu
(1) Ülke Karakteristikleri
(2) Çevresel Düzenlemeler
(3) Üretim Maliyetleri (4) Ticari Akışlar
DYY Akışları (5) Kirlilik,
Fiyatlar, Gelirler
Şekil 1. Kirlilik Sığınağı Hipotezinin Çözümlenmesi
Kaynak: Taylor, 2005:7.
58
şekilde olmaktadır. Çevresel düzenlemelerin ne kadar sıkı olacağına karar verense bir sosyal planlayıcı olan hükümettir. Bunu yaparken, ilgili ekonomideki birbirinin aynısı olan aktörlerin arzulamış olduğu sonuçlar göz önünde bulundurularak, en etkin sonucun elde edilip, uygulanması amaçlanmaktadır. Etkin sonuç böylece uygulanır.
Bu sonuç, kirletme vergisi (ya da başka etkin bir araç) vasıtasıyla uygulanır. Bu kirletme vergisi de ilgili malların üretim maliyetlerini etkileyecektir. Bazı üretim teknolojileri, diğerlerine göre daha kirletici olduğundan, böyle bir çevresel düzenlemenin endüstriler üzerindeki etkisi de farklı derecelerde olacaktır. Bu farklı etkilerde ekonominin nispi fiyatlar yapısını değiştirecektir. Böylece (2)’den (3)’e geçilmiş olmaktadır. Nispi fiyatlarda bir ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğünü tanımlamakta ve ticari akışları belirlemektedir. Bu durumda (3)’den (4)’e geçilmiş olunur. DYY akışları ve ticaret akışları üretim kalıplarını da etkilediğinden, bu durum hem kirliliği hem gelirleri ve belki de dünya fiyatlarını etkileyecektir. Böylece (4)’den son basamak olan (5)’e geçilecektir (Taylor, 2005: 7-8).
7. KİRLİLİK SIĞINAĞI HİPOTEZİNE AİT AMPİRİK LİTERATÜRÜN İNCELENMESİ
Bu bölümde, başta KSH’yi test eden çalışmalar olmak üzere, CO2 salımının DYY ve/veya diğer iktisadi değişkenlerle olan ilişkisini inceleyen çalışmalar ele alınacaktır.
Tobey’in (1990) yapmış olduğu çalışma KSH’yi test eden ilk ampirik çalışmalardandır. Çalışmasında Heckscher-Ohlin (H-O) modelinin bir uzantısı olan Hecksher-Ohlin-Vanek (HOV) modelini kullanmıştır (Tobey, 1990: 192). HOV modeli, H-O modelinin, çok faktörlü ve çok ürünlü bir uzantısıdır. Modelde 13 sanayileşmiş, 10 gelişmekte olmak üzere toplam 23 ülkenin verisinden yararlanılmıştır. KSH’yi test etmek üzere oluşturulan modelde, bağımlı değişken olarak ülkelerin en kirli sanayilerinden yapılmış olan net ihracatlar kullanılırken, bağımsız değişken olarak on bir tane kaynak donatımı temel alınmıştır. Bu kaynak donatımları şu şekildedir: gayrisafi olarak yurtiçine akan yatırımlar, okur-yazarlık ve profesyonelliklerine göre ayrılmış üç ayrı işçi grubu, bulundukları iklime göre (tropikal, kuru vs.) ayrılmış dört toprak yüzeyi grubu, birincil katı yakıtların (kömür) üretim değeri, minerallerin (boksit, bakır vs.) üretim değeri ve son olarak da petrol ve
59
gazın üretim değeri alınmıştır. Bütün bu bağımsız değişkenlere ek olarak, Birleşmiş Milletler tarafından yapılmış olan bir ankete göre geliştirilmiş olan, uygulanan çevresel politikaların şiddetini gösteren bir değişken daha eklenmiştir. Bu değişken 1’den 7’ye kadar bir ölçek olarak tanımlanmıştır. 1 rakamı gevşek (toleranslı) bir çevresel kontrole tekabül ederken, 7 rakamı ise katı bir çevresel kontrole tekabül etmiştir. Yapılan testlere göre çevresel politikaların katılığının, ihracat kalıplarında, HOV modelinin öngördüğü kalıplara aykırı bir biçimde, bir değişikliğe sebep olmadığı sonucuna varılmıştır. Başka bir ifadeyle KSH reddedilmiştir.
Her ne kadar bu çalışma birçok çalışmaya öncelik etmiş olsa da bu çalışmanın gerçek anlamda KSH’yi test edip etmediği konusu tartışmalıdır. Yukarıda bahsedilmiş olan ‘Kirlilik Sığınağı Etkisi’ ve ‘Kirlilik Sığınağı Hipotezi’ arasındaki fark göz önünde bulundurulursa, bu çalışmanın KSH’den çok kirlilik sığınağı etkisini test ettiği söylenebilir.
Bir başka önemli çalışma ise Birdsall & Wheeler’a (1993) aittir. Hem vaka incelemesi hem de ampirik çalışma ile Latin Amerika’da KSH’nin geçerliliğini test etmeye çalışmışlardır. Bunu yapmadan önce tıpkı Grossman & Krueger’ın (1991) çalışmalarına benzer bir şekilde endüstriyel kirliliği tanımlarken üç farklı etkiye dikkat çekmişlerdir. Bunlar şu şekilde ifade edilmiştir: Gelişmekte olan bir ülkedeki sanayi sektörüne ait çıktının toplam çıktıya oranını ifade eden ‘gelişme etkisi’, gerçekten kirletici olduğu kabul edilen sanayi ürünlerinin (petro-kimyasal, çimento vs.) bütün sanayi sektörlerine ait toplam çıktıya oranını ifade eden ‘kompozisyon etkisi’ ve son olarak da bu kirli sanayilerin ortaya çıkardığı emisyonun toplam kirliliği arttırıp, azaltıp ya da değiştirmediğini ifade eden ‘süreç/işlem etkisi’. Bir ülkenin dışarıya açılmasının bu üç etkiyi de değiştirebileceğini ifade eden yazarlar, bu çalışmalarında kompozisyon ve süreç etkisine odaklanmışlardır (Birdsall &
Wheeler, 1993: 139).
Sanayi sektörüne çevresel kontrol anlamında neredeyse hiçbir sınırlama getirmeyen Şili’yi vaka incelemelerine konu eden yazarlar, Şili’nin, iddia edilenin aksine, kirlilik sığınağı haline gelmediğini; ülkeye yatırım yapmak için giriş yapmış olan büyük firmaların, modern, etkin ve çevre dostu ekipmanlara yatırım yaparak ve hatta gerektiğinde yüksek maliyetleri de göze alarak emisyonlarını azalttıklarını ve
60
uluslararası standartlara uyumlu bir ihraç ürünü ortaya çıkarmak için çaba sarf ettiklerini gözlemlemişlerdir. Yatırımcıların bu şekilde davranmalarında, Avrupalı hissedarlarından gördükleri baskının da etkili olduğunu yazarlar ayrıca vurgulamışlardır (Birdsall & Wheeler, 1993: 142).
Şili’de kirlilik yaratan asıl şirketlerin, devlet teşebbüsü şirketler olduğu (devletin sahip olduğu bakır şirketi vs.) saptanmıştır. Ayrıca, büyük ve çoğunlukla yabancı olan şirketlerin hükümeti çevresel standartları yükseltmesi için teşvik ettiği de ortaya çıkmıştır (Birdsall & Wheeler, 1993: 142-143).
Şili üzerine yaptıkları bu vaka incelemesi ile süreç etkisini incelemiş olan yazarlar, kompozisyon etkisini incelemek için 25 Latin Amerika ülkesini kapsayan bir zaman serisi analizi yapmışlardır. 1960-1988 dönemi verileri kullanılarak yapılan bu çalışmada, OECD ülkelerinde 1970’lerden itibaren uygulamaya konulan sıkı çevresel politikalardan yola çıkılarak bu durumun Latin Amerika üzerinde bir etkisi olup olmadığı araştırılmıştır. Bağımlı değişken zehirli atıklara ait büyüme oranıyken, bağımsız değişkenler: kişi başı gelir, kişi başı gelirdeki büyüme ve bu değişkenlerin, 1970 ve 1980’leri ifade eden kukla değişkenler ve ticarete açıklığı ifade eden bir endeksle oluşturdukları etkileşim değişkenlerinden oluşmaktadır. Sonuç olarak, dış ticarete açıklığın kirli bir sanayileşmeye değil, tam aksine, temiz bir sanayileşmeye teşvik ettiği anlaşılmıştır. 1970’lerden itibaren, daha sıkı çevresel gereklilikler yüzünden, OECD ülkelerinden çıkan sanayilerin, dış ticarete karşı korunan Latin Amerika ekonomilerinde yer edindikleri gözlemlenmiştir. Yani, kirlilik sığınağı haline gelmiş olan Latin Amerika ülkelerinin, serbest ticarete entegre olmuş ekonomiler değil, korumacı bir politika izleyen ekonomiler olduğu anlaşılmıştır (Birdsall & Wheeler, 1993: 147).
Birdsall & Wheeler’ın (1993) çalışması daha çok kirlilik sığınağı etkisini araştıran çalışmalar arasında değerlendirilebilir. Çünkü her ne kadar makalede yabancı yatırımlardan bahsedilse de oluşturulan ampirik modelde doğrudan yabancı yatırıma yer verilmemiş, kirli yatırımların Latin Amerika ülkelerinde artıp artmadığı dış ticarete açıklık ve kirlilik göstergesi olan bağımlı değişken ilişkisi üzerinden incelenmiştir.
61
Eskeland & Harrison (2003)23 yapmış oldukları teorik modellemede tam rekabet halinde bir pazar varsayımı yapmışlar ve ev sahibi (yatırımların çıktığı) ülkede çevresel düzenlemelerin daha sıkı ve diğer ülkede ise daha gevşek olduğunu varsaymışlardır. İki firmalı ve homojen ürünlerin üretildiği bu modelde çevresel düzenlemelerin firmaların çıktısı üzerindeki etkisi anlaşılamamaktadır. Bu basit teorik modeli aynı çalışmada test eden yazarlar, dört gelişmekte olan ülke seçilmiştir (Meksika, Fas, Fildişi Sahili ve Venezuela). Veri aralığı olarak ise ülkelere göre şu dönemler dikkate alınmıştır: Fildişi Sahili için 1977-1987, Venezuela için 1983-1988, Fas için 1985-1990 ve Meksika için ise 1984-1990 arası fabrika bazında verileri mevcutken mülkiyet verileri olarak sadece 1990’a ait veriler kullanılmıştır.
Bağımlı değişken olarak ilgili ülkelere giren DYY kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler ise şu şekilde sıralanmaktadır: kirlilik azaltma maliyetleri, ithalat nüfuz etme oranı, bir sanayideki firmanın ne kadar paya sahip olduğunu ölçmeye yarayan Herfindahl endeksi, emek-sermaye oranı, DYY’ye karşı konulan düzenlemeleri gösteren bir endeks, ilgili sektörlerdeki yurtiçi satışları toplam imalat çıktısının yüzdesi olarak gösteren pazar büyüklüğü, ilgili sektörlerdeki ücretler (Meksika ve Venezuela için ABD’deki ücretler, Fildişi Sahili ve Fas içinse Fransa’daki ücretler kullanılmıştır). Yapılan ampirik çalışma sonucunda kirlilik azaltma maliyetlerinin yabancı yatırımlar kompozisyonunun anlamlı bir belirleyicisi olmadığı anlaşılmıştır.
Yine aynı çalışmada ABD’den çıkan DYY ile kirlilik azaltma maliyetleri arasındaki ilişki incelenmiştir. 1982-1993 arası verilerin kullanıldığı bu incelemede ise kirlilik azaltma maliyetleri ile ABD’den çıkan yatırımlar arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır (Eskeland & Harrison, 2003: 21).
Eskeland & Harrison (2003) çalışması gerçek anlamda KSH’yi test eden çalışmalar arasında sayılabilir.
Mani & Wheeler (1997) çalışmalarında seçtikleri ülkelere ait 1960-1995 aralığındaki verileri grafiksel ve betimsel olarak inceleyerek kirlilik sığınaklarının olup olmadığını araştırmışlardır. İncelemelerinde, kirlilik yoğun çıktıların toplam imalata olan oranında OECD ülkelerinde bir azalma gözlemlerken, gelişmekte olan
Mani & Wheeler (1997) çalışmalarında seçtikleri ülkelere ait 1960-1995 aralığındaki verileri grafiksel ve betimsel olarak inceleyerek kirlilik sığınaklarının olup olmadığını araştırmışlardır. İncelemelerinde, kirlilik yoğun çıktıların toplam imalata olan oranında OECD ülkelerinde bir azalma gözlemlerken, gelişmekte olan