Manihaizm, Mesih’ten birkaç yüzyıl sonra ortaya çıkan antik bir dindir. İnanç, her ikisinden de ödünç verme kavramlarını ve terminolojisini amaçlayan Zerdüştlük ve Hıristiyanlığın karışımıydı. Manihaizm, evrenin sırasıyla aydınlık ve karanlıkla yönetildiğine inanıyordu.
Manihaizm dini çok uzun süre hayatta kalmasa da, tarihsel olarak konuşursak, itibarı sona ermiştir. Bugün Manihaizm terimi, çoğunlukla siyah beyaz veya aşırı basitleştirilmiş bir bakış açısını eleştirmek için kullanılmaktadır.
Manihaizm Kurucusu Mani
Manicim, 3. yy. ortalarında Pers’te ortaya çıktı. Manihaizm’in kurucusu, yalnızca “Işık Kralı” veya “Parlayan Bir” gibi bir anlam ifade eden bir başlık olan Mani olarak bilinir. Mani, mevcut Bağdat şehrine uzak olmayan Mezopotamya’da MS 3. yüzyılda Pers bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
Çocukken dini bir vizyona sahipti ve yirmili yaşlarının başında kendisini bir peygamber olarak ilan etmeye zorladı ve vaaz vermeye başladı. Bir topar topladı ve bir kilise düzenledi. Fakat onun etkisi Zerdüştlerin rahipleri tarafından bilinir hale geldiğinde, onu bir sapkın ilan etti ve Pers İmparatorluğu’ndan kovuldu.
Mani, Orta Asya, Tibet ve Kuzey Hindistan’da olduğu gibi, yaklaşık 18 yıl boyunca dolaştı. En başından beri Mani, büyük dinleri sentezlemeye çalıştı. Kendisini İsa’nın elçisi olarak nitelendirdi ve peygamberlerin kendisiyle aynı temel dini tanıttığı için önceki dini liderlere kredi verdi.
Bu sentezin bir sonucu olarak, Manichaeans Hıristiyan topraklarında Hıristiyan, Pers topraklarında Hıristiyan, Budist topraklarında Budist olduğunu iddia edebilir. 18 yıllık gezinmesinden sonra Mani, altmış yaşına geldiğinde Perslere döndü. İlk başta İmparator tarafından kabul edildi ve korundu, fakat yine de Zerdüşt rahipliği kendisine karşı komplo kurdu ve imparatoru idamını emretmesi için teşvik etti.
Mani çok korkunç bir şekilde idam edildi ve tereyağıyla doldurulmuş derisi gelecekteki hareketlere karşı bir uyarı olarak gösterildi. Mani’nin ölümü dine son vermedi, ancak yeraltında sürdü. Birkaç yüzyıl boyunca hayatta kaldı.
Öğretileri özellikle Hıristiyanlığı eleştiri niteliğindeydi. Mani, evrendeki bazı gerçeklerin insanlar tarafından kolayca anlaşılamayacağını öne sürmek için Mukaddes Kitap ile özel olarak dikkat çekti. Manihaizm, tarihin en karmaşık inançlarından biridir.
İnanç, biri birbiriyle iyilik ve aydınlık, diğeri kötülük ile karanlığın arasındaki iki rakip güç arasındaki savaşın karmaşık bir hikâyesidir. Mani’nin amacı, Zerdüştçülük ile ilgili temel fikirlerin birçoğunu Hıristiyanlık terminolojisi ile birleştiren evrensel bir din yaratmaktı.