Tuhaf zamanlar. Öngörülemeyen, gücünü bir kez daha gösteriyor. İran'ın ani protestoları ve rejime ve sembollerine meydan okuyan gösterilerin cüretkarlığının ardından Çinliler, liderlerinin ülkeyi yönetme tarzını protesto etmeye başladı.
Ekonomik krizi ve rejimin milli serveti sınır dışı maceralarla çarçur etmesini protesto etmek için İran'da sokağa çıkması beklenen kalabalık, yetkililerin dayattığı başörtüsünü, İran haritası ve genişliği boyunca uzanan, ekonomik politikaları ve Dini Lider Ali Hamaney ve takipçilerinin diktatörlüğünü kapsayan itirazın bir sembolü olarak öne çıkardı.
Binlerce kilometre uzaktaki Sincan'ın başkenti Urumçi'de çıkan yangında 10 kişi hayatını kaybetti. Mahalle sakinleri, koronavirüs (Kovid-19) salgınının yayılmasının önlenmesine yönelik talimatlara uyarak yanan bina sakinlerinin dışarı çıkmalarının engellenmesinden yetkilileri sorumlu tuttu. Şangay ve Pekin de dahil olmak üzere Çin'in on şehrinin sakinleri, Başkan Şi Cinping'e, iktidardaki hakimiyetini sağlamlaştırmada büyük bir atılım yaptıktan birkaç hafta sonra istifa etmesi için çağrıda bulundu. Çin Komünist Partisi'nin son kongresinde ülke anayasasına dahil edilen ‘Şi Cinping Düşüncesi’nin yeniden ele alınması gerekiyor.
Emlak balonunun patlama tehlikesi, zengin ve fakir arasındaki eşitsizliğin şiddetlenmesi, devam eden kırsal bozulma, yorucu çalışma saatleri ve köleliği hatırlatan yetersiz maaşlar dayatan şirketlerin uygulamalarından bahsetmiyorum bile. Çin hisse senedi endeksindeki düşüşe yansıyan ekonominin genel büyümesinin azalması, Çinlileri büyük olasılıkla sokağa itecek şeylerdi. Ancak halk sağlığını korumaya ve salgının yayılmasını sınırlamaya yönelik tedbirlerin reddi nedeniyle patlak veren huzursuzluk ise olası ihtimaller arasında yer almıyordu.
İranlı ve Çinli protestocular arasında ortak bir nokta var: Retlerini, her iki ülke halkının iki hâkim hukuk sistemi aracılığıyla savunduğu değer ve ilkelere yönelik bir kamu taahhüdüne yöneltmesi oldu. İran'da başörtüsü ve Çin'de ‘sıfır Kovid’ politikası. İran İslam Cumhuriyeti'nin başörtüsü de dahil olmak üzere İslam'ın öğretilerine bağlılığından ve Çin Halk Cumhuriyeti'nin ne olursa olsun yeni salgın dalgasını durdurma konusundaki ısrarından hareket ettiği sürece hiçbiri tartışma konusu olmamalıdır. Bu, milyonlarca vatandaşın sağlığına, ekonomisine ve genel olarak ülke güvenliğine yönelik bir tehdittir.
Ama o kadar basit değil. Dinin, emir ve yasaklarının kullanılması veya kamu yararının tartışılması, yüzyıllardır belirli rejim ve hükümetlerin denetimini haklı çıkarmak için bilinen uygulamalardan biriyse, İran ve Çin'in deneyimleri, kaderleri ne olursa olsun, iktidarlarını sürdürmek için başarı ve zaferlerinden dolayı kendilerini tebrik etme fırsatını kaçırmayan yetkililerin yüzeysel yorumlarını artık kamuoyunun kabul etmediğini gösteriyor.
Protestocuların, yetkililerin görünürdeki dini sloganlar (İran'da) ile kamu yararına dayalı olanlar (Çin'de) ve bir ölçüde şiddet ve vahşet içeren rejimi sürdürmeyi amaçlayan politikaların içeriği ile sürekli tehdit arasında kurduğu bağlantıya dair derin anlayışının bir işareti olarak Çinlilerin gösterilerinde ifade özgürlüğünün olmadığını belirtmek için beyaz kağıtlar taşıması, İranlı gençlerin ise sokaklarda mollaların sarıklarını devirmek için rekabet etmesi anlamsız değil.
Başörtüsü ve sarığın sembolize edilmesi ve ‘sıfır Kovid’ önlemleri; milyonlarca İranlı ve Çinli tarafından Tahran ve Pekin yetkililerinin yakalayamayacağı, üstesinden gelemeyeceği ve boyun eğdiremeyeceği bir şekilde gelişen iki toplumu kontrol altına almak ve sınırlamak için ek araçlar olarak görüldü. Son on yılda Arap devrimleri sırasında internet aracılığıyla toplumsal iletişim araçlarının ve platformlarının oynadığı belirleyici rol hakkında dolaşan teori, bu araçlar üzerinde sert denetim uygulayan iki ülkede yanlış bulundu. Bu, İran ve Çin'deki kargaşada internetin olmadığı anlamına gelmez. Bununla birlikte, varlığı destekleyici, ikincil ve bilgilendiriciydi, tabiri caizse Arap Baharı’ndaki gibi örgütsel değildi.
İktidarı elinde bulunduran güçlerin, toplumu kalıba sokarak, uyarlayarak ve elitlerin bulundukları konumdaki devamının gerekliliklerine göre uyarlayarak hedeflerini kapsayan, dini, tarihi, milli duyguyu ve farklı ideolojileri ödünç alan sloganlarla örten ikili söylem; vatandaşlarının kendilerini yarı tanrılar ve masum imamlar olarak görmelerini isteyen hükümetler ve liderler dünyasında yeni değil.
Ancak toplumu- Michel Foucault'nun hastaneler, hapishaneler, akıl hastaneleri ve diğer örneklerini kullanarak detaylandırdığı- kamu kurumları ve İran ile Çin örneklerinde dini kurum ve parti aracılığıyla vatandaşları boyun eğdirmek ve onları hükümdar sarayında oturanı desteklemeye ikna etmek, onun yerine savaşlarda ölme konusunda tahakküm altına alan mekanizmalar; bugün bir insanın mevcut kaynaklardan bilip görebileceği şeylerle tutarsız hale geldi. Yetkililer hoşlanmasa da durum bundan ibaret.
Belki de bugünün politikacıları, beklenmedik olanı, beklenecek tek yasa olarak görmeliler.
Ana içeriğe atla
Tuhaf zamanlar. Öngörülemeyen, gücünü bir kez daha gösteriyor. İran'ın ani protestoları ve rejime ve sembollerine meydan okuyan gösterilerin cüretkarlığının ardından Çinliler, liderlerinin ülkeyi yönetme tarzını protesto etmeye başladı.
TT
Tuhaf zamanlar. Öngörülemeyen, gücünü bir kez daha gösteriyor. İran'ın ani protestoları ve rejime ve sembollerine meydan okuyan gösterilerin cüretkarlığının ardından Çinliler, liderlerinin ülkeyi yönetme tarzını protesto etmeye başladı.