Cunda
Alibey Adası ya da Cunda,[1] idari bakımdan Balıkesir'in Ayvalık ilçesine bağlı bir ada. Ayvalık koyundaki Ayvalık Adaları olarak adlandırılan irili ufaklı 22 adanın içerisinde yerleşime açık tek ada Alibey'dir.Türkiye'nin Ege Denizi'nde bulunan 4. büyük adasıdır. (1.Gökçeada, 2.Bozcaada, 3.Uzunada) konumu gereği Batı Anadolu'da deniz yollarının kesişme noktasında bulunan bir ada'dır Tarihçe Alibey Adası'nın bugünkü ismi, Kurtuluş Savaşı'nda padişahın 'Yunanlılara teslim olun' emrine karşı gelerek silahlı mücadeleye başlayan ilk birliğin kumandanı Yarbay Ali Çetinkaya'ya ithaftır. Ada daha önce Cunda ve Moshonisia (Kokuluada) isimleriyle tanınıyordu. Piri Reis'in Kitab-ı Bahriyesi'nde bahsettiği Yund Adalarının bu bölgeye ait olduğu tahmin edilmektedir.
Adanın nüfusu 2000 yılı itibariyle 3.000'dir. Ancak bu rakam yazın 20.000'e kadar çıkabilir. Adanın nüfusunun çoğunluğu Girit ve Midilli adalarından 1924 nüfus mübadelesi zamanında göç eden Türkler'den oluşmaktadır. Bu yüzden adanın yaşlı nüfusunun çoğu Rumca(Yunanca)'yı bilmektedir. Son yıllarda ada nüfusu, emeklilik günlerini sakin bir yörede geçirmek isteyen büyük şehir sakinleri tarafından arttırılmıştır.
Coğrafyası
Alibey Adası'nın anakaraya bağlantısı iki ayrı köprü ile sağlanmaktadır. Dolap Boğazı mevkiinde 1964 yılında inşaa edilmiş olan Türkiye'nin ilk boğaz köprüsü, Alibey ve Lale Adalarını birleştirmektedir. Lale Adası ise anakaraya 1817 yılında denizin doldurulmasıyla yapılan 700 metrelik bir hemzemin bir köprü-yol ile bağlanmaktadır.
Tarihi
Eserler
1-Çamlı Manastır/Taksiyarhis Ta Çamia:
Ada merkezinden yaya olarak ve Patriça yolundaki Ekşi Çeşme'nin solundaki yol izlenerek yarım saatte varılabilir. Kesin yapılış tarihi bilinmeyen manastırın 1770 li yıllarda yapıldığı tahmin edilmektedir.
Ay Işığı Manastırı/ Ai Dimitri Ta Salina
:Patriça 2. köyden yürüyüşle 45 dakika mesafededir. İki farklı taş üzerinde farklı iki tarih bulunmuş olup 1771 veya 1795 yıllarında yapıldığı tahmin edilmektedir. Günümüzde Sabancı Ailesi tarafından satın alınan manastır restore edilmiştir.
Koruyan Meryem Manastırı: Ayvalık Dalyan Boğazından çıkışta sağda zeytin ağaçlarının arasından gözüken boğaza hakim manzaralıtarihi bir eserdir. Ada merkezine yürüyerek yaklaşık 20 dk mesafede olup, 1992 yılında Halis Komili tarafndan satın alınarak restore edilmiştir. Günümüzde etrfı tel örgülerle çevrili manastır
ziyaretçi girişine açık değildir.
Tavuk Adası Manastırı / Ayiu Ionnu Tu Podromu:
Manastır Cunda Adasının hemen karşı tarafında yer alan Tavuk Adası üzerinde inşa edilmiştir. Günümüzde temel kalıntıları ve küçük bir duvarı ayaktadır. Manastırın zamanında 120 odalı olduğu yazılmaktadır. Mübadele zamanında kişiye özel mülk olarak verilen manastır. 1948 yılında tahrip edilmiştir. Yunanlıların Anadoluyu işgali sırasında Ayvalık'a saldırı planını bu manastırda yaptıkları rivayet edilmektedir.
Güvercin Adası Manastırı / Ai Yorgi : Pateriça Körfezinin ortasında, andezitten oluşmuş küçük bir adanın üzerinde inşa edilmiştir. 1740 lı yıllarda yapılmış olan manastırın günümüze sadece duvarları ulaşabilmiştir. Manastır adada yer alan manastırlar içerisinde büyüklük yönünden en büyük manastırlardan birisidir.
Taksiyarhis Kilisesi: Günümüze ulaşmayı başarabilmiş tek kilisedir. Cunda Merkezde yer alan kilise günümüzde Rahmi Koç tarafından kiralanarak restore edilmeye başlanmıştır. 1873 yılında yapılmış olan kilisenin çanı günümüzde Bergma Müzesinde sergilenmektedir. Adaya gelen misafirlerin ziyaret etmeden gitmediği en önemli eserdir.