www.isaretatesi.com
Rabindranath Tagore
MEYVE HASADI
Çeviren: Aytek Sever
RABİNDRANATH TAGORE
Rabindranath Tagore (1861-1941), Kalküta’da doğdu. Brahman bir ailedendi; dedesi
ve babası Brahma-Samaç adlı dinî ve sosyal reform hareketinin ileri gelen
temsilcilerindendi. Genç yaşta çokyönlü bir eğitim alan Tagore, Doğu ve Batı
edebiyat ve düşüncesinin çeşitli kaynaklarıyla tanıştı, hem entelektüel hem manevi
anlamda yoğun ve derin bir havayı soluyarak yetişti. Başta şiir, tiyatro oyunu,
roman, hikâye ve deneme olmak üzere edebiyatın hemen her türünde örnekler
verdi; bir müzisyen olarak çok sayıda şiirini şarkı olarak besteledi; resimle uğraştı,
sergiler açtı. Kendi şiirlerinden yaptığı İngilizce çeviriler sayesinde dünyada
tanındı; saygın bir Hint-İngiliz şairi olarak kendine yer edindi; 1913’te Nobel
Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Dünyanın çeşitli bölgelerine geziler yapan Tagore
geniş bir yelpazeden pek çok entelektüel ile tanıştı; aralarında W. B. Yeats, Ezra
Pound, André Gide, Gabriela Mistral, Juan Ramón Jiménez, Anna Ahmatova, Pablo
Neruda’nın da olduğu çok sayıda edebiyatçıyı etkiledi. Başlıca yapıtları arasında
Gora (1910), Gitanjali (1912), Bahçıvan (1913), Sadhana (1913), Kabir’in Şarkıları (1915),
Meyve Hasadı (1916), Yuva ve Dünya (1916), Firari (1921) sayılabilir.
AYTEK SEVER
Şair, çevirmen. 1981 yılında Bursa’da doğdu. Üniversite ve yüksek lisans öğrenimini
Boğaziçi Üniversitesi ve ODTÜ’de tamamladı. E-kitap halinde yayımlayacağı, çeşitli
alt kitaplardan oluşan Hiperbor, Siòn, Moto Perpetuo, Anka adlı şiir toplamlarının yanı
sıra, yayımlanmış veya e-kitap halinde yayımlanacak olan Emerson (Yaşamın
İdaresi), Thoreau (Doğa ve Yürüyüş Üzerine Seçme Denemeler), Whitman (Ben, Jack
Engle; Benliğimin Şarkısı), Kandinsky (Sesler), Tagore (Firari; Gitanjali; Meyve Hasadı),
D. H. Lawrence (İnsanlar ve Öteki Yaratıklar) çevirileri vardır.
Rabindranath Tagore
MEYVE HASADI
Çeviren: Aytek Sever
Meyve Hasadı
Rabindranath Tagore
Özgün adı:
Fruit-Gathering (1916)
Çeviren ve Yayına Hazırlayan:
Aytek Sever
Kapak Resmi:
‘Hayalî Yaratık’
Rabindranath Tagore
1. Baskı:
© İşaret Ateşi, Temmuz 2018
E-kitap olarak www.isaretatesi.com sitesinde yayımlanmıştır. Her
hakkı saklıdır. Eserin tamamı veya bölümleri hiçbir yolla basılamaz,
kopyalanamaz, eser sahibinin izni olmadan başka bir mecra veya internet
sitesi üzerinden yayımlanamaz. Alıntılar için lütfen kaynak gösteriniz.
www.isaretatesi.com
firstname.lastname@example.org
İÇİNDEKİLER
Yazar Hakkında Bilgi ………………………... 9
MEYVE HASADI ……………………………. 18
www.isaretatesi.com
YAZAR HAKKINDA BİLGİ
Rabindranath Tagore (1861-1941). Hintli şair, mistik, düşünür,
romancı, denemeci, oyun yazarı, müzisyen, ressam, eğitim
reformcusu. Varlıklı ve nüfuzlu bir Brahman ailenin on
dördüncü ve en küçük çocuğu olarak Kalküta’da dünyaya
geldi. Dedesi Dvarkanath ve babası Debendranath Tagore,
Ram Mohan Roy’un kurduğu, tüm inançlara, dinlere,
milletlere, renklere, kastlara kapılarını açmış, Hinduizm,
Hristiyanlık ve İslam’ın çeşitli yanlarını bir araya getiren
önemli bir dinî ve sosyal reform hareketi olan Brahma-Samaç
okulunun ileri gelenlerindendiler; Rabindranath Tagore da
böyle bir etki altında yetişti.
Özel bir öğrenim gördü; hem Doğu hem Batı kültürünü
tanıdı; küçük yaşta Hindistan içinde geziler yapma fırsatı
buldu; Hint düşünüşü, tarih, edebiyat, sanat, çağdaş bilim,
Sanskritçe ve yabancı diller konularında donanım kazandı;
Upanishadlar’ın mistik anlayışını benimsedi; Hint klasik
şiirinin Kalidasa, Kabir, Vidyapati gibi şairlerini, Vaishnava
şairlerini okudu; çok genç yaşta şiir yazmaya başladı. Küçük
9
www.isaretatesi.com
“Rabi” ilk şiirini yazdığında 8 yaşındaydı, ilk kitabı
yayımlandığında ise 17 yaşında. Hukuk öğrenimi görmek
üzere 1879’da Londra’ya gittiyse de yarım bırakarak bir yıl
sonra ülkesine döndü. 1883’te Mrinalini Devi ile evlendi, eşiyle
beş çocukları oldu.
Bengalce, bazen de Sanskritçeleşmiş bir Bengal lehçesiyle
yazan Tagore, 1890’da ailesinin sahip olduğu topraklarla
ilgilenmek üzere Doğu Bengal’e (bugünkü Bangladeş) giderek
bir süre orada kaldı. Bu dönemde yerel köy kültüründen
beslendi, kendisinde önemli etki bırakacak olan Baul
şarkıcılarını tanıdı. 1891-1900 yılları arasında üretken bir
dönem yaşadı, toplamda yedi cilt tutan şiirler ve pek çok kısa
hikâye yazdı, dergiler çıkardı.
1901’de Batı Bengal’e dönerek Santiniketan’da, ailesinin
sahip olduğu topraklarda Patha Bhavana adını verdiği
deneysel okulu kurdu; burada bahçeler ve ağaç korulukları
arasındaki doğal ortamda Upanishadlar’a dayalı, Doğu’nun ve
Batı’nın bilgisini kaynaştırmaya çalışan yenilikçi bir eğitim
anlayışını yerleştirmeye çalıştı. Bu okul, daha sonra 1918
yılında genişletilerek Vişva-Bharati adıyla özgün bir üniversite
halini aldı. “Vişva-Bharati, zengin akıl mirası tüm insanlığın
hizmetinde olan Hindistan’ı temsil etmektedir; Vişva-Bharati,
Hindistan’ın kendi kültürünün en iyi ürünlerini başkalarına
sunma sorumluluğunu ve onlardan en iyi ürünlerini kabul
etme hakkını tanımaktadır,” diye söz etmekteydi Tagore,
okulundan.
10
www.isaretatesi.com
Rabindranath Tagore, ellili yaşlarına gelene kadar
yalnızca Hindistan içinde, hatta ağırlıklı olarak Hindistan’ın
Bengalce konuşulan bölgelerinde tanınıyor, Hindistan dışında
ise hiç bilinmiyordu. Ancak 1912 yılında yaptığı İngiltere
seyahati onun için çok şeyi değiştirdi. O güne dek hep
Bengalce yazmış olan Tagore, yolculuğu sırasında şiirlerinden
İngilizce’ye çeviriler yapmaya başladı. Çevrilmiş şiirler,
İngiltere’ye vardığında önce ressam arkadaşı William
Rothenstein’e, onun aracılığıyla da William Butler Yeats ve
Ezra Pound’a ulaştı. Bir yıl sonra, önsözünü Yeats’in yazdığı
Gitanjali yayımlandı. Tagore’un şiiri kısa sürede önce
Londra’da, ardından da tüm dünyada büyük ses getirdi ve
çeşitli edebiyat çevrelerinde etki yarattı: Daha evvel hiç kimse
İngiliz dilinde bu tonda bir söyleyiş duymamıştı. Kısa süre
sonra Tagore, bu onura layık görülen ilk Asyalı olarak 1913 yılı
Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
Tagore, kısa sürede elde ettiği ünle, Avrupa’da pek çok
önemli kişiyle temas kurdu, çeşitli çevrelere fikirlerini aktarma
şansı buldu, dünyanın çeşitli yerlerinde konferanslar verdi.
Hem yeni şiirler, kısa hikâyeler, tiyatro oyunları, roman ve
denemeler yazarak, hem de yazdıklarından İngilizce’ye
çeviriler yaparak yaratıcı dehasını ortaya koyduğu bu üretken
döneminde, bir yandan da beş kıtada otuzdan fazla ülkeyi
ziyaret etti. ABD’de, Japonya’da, Çin’de, Güneydoğu Asya’da,
çeşitli Latin Amerika ülkelerinde, İtalya, Danimarka, İsviçre,
Almanya, Çekoslovakya gibi Avrupa ülkelerinde, SSCB, İran,
Irak ve Seylan’da bulundu. Henri Bergson, Albert Einstein,
Robert Frost, Thomas Mann, Bernard Shaw, H. G. Wells,
11
www.isaretatesi.com
Romain Rolland, Saint-John Perse gibi önde gelen isimlerle
tanıştı.
Yaptığı tüm bu geziler ve kurduğu dostluklar aracılığıyla
Tagore, Doğu ve Batı’nın birliği ülküsünü yaymaya çabaladı;
Santiniketan’daki okulu için dünyanın çeşitli yerlerinden
destek topladı; uluslararası işbirliği ve dostluğu
güçlendirmeye çalıştı; Avrupa emperyalizmini eleştirdi;
milliyetçiliğin tehlikelerine işaret etti. Onun yücelttiği, ruhani
değerler ve Doğu ve Batı adına çokseslilik, karşılıklı anlayış,
hoşgörü ve “bilinç birliği” üzerine kurulu yeni bir “dünya
kültürü” fikriydi.
Kendi ülkesi içinde de, kendi tarzından ödün
vermeyerek, siyasi anlamda etkin bir rol üstlenen Tagore,
Mohandas Gandhi’nin yakın bir dostu ve destekçisiydi.
Hindistan’ın tam bağımsızlığını sonuna dek savunuyordu.
Bununla beraber siyasete hiçbir zaman doğrudan dâhil olmadı,
ağırlıklı olarak reformcu fikirleriyle ve zaman zaman coşkulu
özgürlük şarkılarıyla etkisini hissettirdi. Ailesinin sahip
olduğu geniş arazileri de yönetmiş olmanın tecrübesiyle insan
hakları, eğitim, kültür, tarımsal ve sosyal reformlar konularına
eğildi. Gandhi ile sosyal konularda, özellikle toplumda
yerleşik olan kast bilinci ve dışlanmış alt tabakanın gördüğü
muameleye karşı çıkış hususunda görüş birliği içindeydi.
Ancak siyaseten Gandhi ile anlaşamadığı noktalar da oldu;
Tagore özellikle milliyetçilik ve militarizmin tehlikelerine
dikkat çekiyor, bununla ilintili olarak zaman zaman
Gandhi’nin kimi yöntemlerini eleştirmekten geri durmuyordu.
12
www.isaretatesi.com
Hindistan’daki emperyalist İngiliz uygulamalarının ülke
içindeki tüm olumsuzlukların temel nedeni değil, ülkenin
içinde bulunduğu sosyal sayrılık durumunun bir sonucu
olduğu düşüncesiyle, Hindistan için tam anlamıyla bir
dirilişin, köylerin gerçekleştirilecek bir tarım ve eğitim reformu
sayesinde kabuğunu kırması ve “bilginin canlanması” yoluyla
mümkün olacağını savundu. Bu yönde, Vişva-Bharati’nin yanı
sıra Şriniketan adını verdiği bir enstitü de kurarak çaba
harcadı; bu projeleri için dünyanın çeşitli bölgelerindeki
akademisyenlerden, bağışçılardan, çeşitli siyasi aktörlerden
destek gördü. Tagore, Hindistan adına tam bir bağımsızlık için
izlenmesi gereken yolun ve kullanılacak yöntemlerin, bütünsel
bir kültürel uyanış vizyonu çerçevesinde ortaya konup
uygulanması gerektiğini düşünüyordu. Hindistan içinde kendi
fikirlerine yeterli ideolojik destek bulmakta zorlandığı ve
Hindu-Müslüman ayrımına doğru giden tehlikeli tırmanışı
sezdiği zaman ise kenara çekilmeyi tercih etti.
Tagore, 1930’lu yıllara doğru, yani yetmişli yaşlarına
gelmişken, resimle de uğraşmaya başladı; kendine özgü bir
tarz geliştirdi. Resimleri Paris, Birmingham, Berlin, Moskova
ve Avrupa’nın çeşitli kentlerinde sergilendi. Bu arada,
yaşamının son dönemine girerken, çeşitli edebî türlerde bolca
eser vermeye devam etti.
Hayli trajik bir şekilde, yaşarken kendisinden evvel
eşinin, çocuklarının ve tüm aile fertlerinin ölümüne ve
Bengal’in düşüşüne tanık olan Tagore’un, seksen yaşına
yaklaşırken sağlığı kötüleşti. Ancak uzun süren hastalık
13
www.isaretatesi.com
dönemleri ve kronik ağrılarla mücadele ettiği bu dönemde
üretkenliğinde bir gerileme olmadı, en derinlikli ve aydınlık
şiirlerinden bazılarını bu dönemde yazdı. Yaşamı üzerine
yazdığı ikinci otobiyografiyi tamamladıktan birkaç ay sonra ve
son şiirini dikte ettirdikten dakikalar sonra 7 Ağustos 1941’de
bu dünyaya veda ederek sonsuzluğa göçtü.
Yaşamı süresince sayısız yapıt ortaya koyan Tagore,
öncelikle bir şairdi. Şiirlerini Bengalce yazdı; bununla beraber
çok iyi hâkim olduğu İngilizce’ye kendi şiirlerinin büyüleyici
çevirilerini yaptığı için bir Hint-İngiliz şairi olarak da kabul
edilir.
Yapıtlarının devasa hacmi, daha ilk bakışta bu ölümsüz
edebiyat ve düşünce insanı hakkında çok şey anlatmaktadır.
Şaşılacak bir üretkenlikle ortaya koyduğu ciltler dolusu şiir,
kısa hikâye, roman, kısa ve uzun tiyatro oyunları, gezi
günlükleri, iki otobiyografi çalışması, felsefe, din, eğitim ve
sosyal konulardaki denemeleri ve Santiniketan okulu
öğrencileri için yazdığı ders kitapları bugün bile hâlâ eksiksiz
olarak bir araya toplanmamıştır. Tüm bunların yanı sıra,
Tagore, bir şair olduğu kadar bir müzisyendir de: Onun pek
çok şiiri, aslen müziğinden ayrılmaması gereken şarkı
sözleridir; bu anlamda o, “Rabindrasancit” üslubunda üç bine
yakın şarkı bestelemiştir. Bunlar bugün Bengal bölgesinde tüm
evlerde söylenen halk türkülerine dönüşmüştür. Dahası,
Hindistan ve Bangladeş ulusal marşları da aslında Tagore’un
şarkılarıdır.
14
www.isaretatesi.com
Hint edebiyatını modern çağda yeniden canlandıran isim,
hatta bazen, gelmiş geçmiş en büyük Hint şairi olarak
nitelendirilen Tagore, ülkesinin ve muazzam Hint kültür
mirasının büyük bir temsilcisi olduğu gibi aynı zamanda
eksiksiz bir “dünya vatandaşı”, bir dünya aydınıdır. Kendinde
hem Doğu hem de Batı bilincinin rengini taşıyan, Doğu ve Batı
düşüncesini “insan olma bilinci” olarak kendisinde
sentezleyen, eski çağların bilgisiyle modern çağların bilgisi
arasında bilinç köprüleri kuran bir “yeniden doğuş” insanıdır.
Tagore’un etkilediği, bazıları Tagore çevirileri de yapmış
olan edebiyatçılar arasında W. B. Yeats, Romain Rolland, Ezra
Pound, André Gide, Gabriela Mistral, Victoria Ocampo, José
Ortega y Gasset, Juan Ramón Jiménez, Zenobia Camprubi,
Yasunari Kawabata, Anna Ahmatova, Octavio Paz, Pablo
Neruda, Boris Pasternak’ın adı sayılabilir.
Tagore’un yapıtlarının başlıcaları: Manasi (1890), Altın
Kayık (Sonar Tari, 1894), Gitanjali (1910), Şarkılar Çelengi
(Gitimalya, 1914), Turnaların Uçuşu (Balaka, 1916) adlı şiir
kitapları; Valmiki’nin Dehası (Valmiki Pratibha, 1881), Adak
(Visarjan, 1890), Karanlık Sarayın Kralı (Raja, 1910), Postane (Dak
Ghar, 1912), Yerli Yerinde (Achalayatan, 1912), Çağlayan
(Muktadhara, 1922), Kızıl Zakkumlar (Raktakaravi, 1926) adlı
oyunlar; Harap Yuva (Nastanirh, 1901), Gora (1910), Yuva ve
Dünya (Ghare Baire, 1916), Aykırılar (Yogayog, 1929) adlı
romanlar; Anılarım (1912) ve Çocukluk Günlerim (1940) adlı
otobiyografiler. Tagore’un İngilizce’ye bizzat çevirdiği, çoğu
derleme niteliğindeki yapıtları ise şunlardır: Gitanjali (1912),
15
www.isaretatesi.com
Bahçıvan (The Gardener, 1913), Yeni Ay (The Crescent Moon,
1913), Sadhana (1913), Chitra (1914), Kabir’in Şarkıları (Songs of
Kabir, 1915), Avare Kuşlar (Stray Birds, 1916), Meyve Hasadı
(Fruit-Gathering, 1916), Aç Taşlar (The Hungry Stones, 1916),
Firari (The Fugitive, 1921), Yaratıcı Birlik (Creative Unity, 1922).
Aytek Sever
16
www.isaretatesi.com
17
www.isaretatesi.com
MEYVE HASADI
18
www.isaretatesi.com
19
www.isaretatesi.com
I.
Emret, avluna sepetler dolusu getirmek üzere toplayayım
meyvelerimi, her ne kadar bazıları kayıp, bazıları ham da olsa.
Çünkü kendi bolluğuyla ağırlaşmıştır mevsim; çobanın
hüzünlü kavalı çalıyor gölgede.
Emret, nehirde yelken açayım.
Mart rüzgârı hırçındır, homurtuyla çalkalanır takatsiz
dalgalar.
Mahsûlünü vermiştir bahçe; akşamın en bitkin saatinde,
senin kıyıdaki evinden gelmektedir çağrı, güneşin battığı
yerde.
20
www.isaretatesi.com
II.
Gençken yaşamım bir çiçek gibiydi – kapısına ne zaman
bahar rüzgârı gelip dilense, kendi bolluğundan ona bir iki
taçyaprak bırakıverir, eksikliğini hissetmezdi.
Şimdi, gençliğimin sonunda, bir meyve gibidir yaşamım
– yoktur vazgeçemeyeceği bir şey; bütün tatlılığını yüklenmiş,
kendini tümden sunmak ister.
21
www.isaretatesi.com
III.
Yaz şenliği yalnızca taze çiçekler içindir de, sararmış
yapraklar ve solgun çiçekler için değil midir?
Denizin şarkısı yalnızca kabaran dalgalarla mı
ahenklidir? Çekilen dalgalarla da şarkısını söylemez mi o?
Mücevherlerle işlenmiştir Kralımın durduğu yerdeki halı;
oysa onun ayaklarının değmesini sabırla bekleyen toprak
parçaları var.
Seçkin bilgeler ve ulular oturur Efendimin yanında; fakat
bu budalayı kucaklamıştır o, beni sonsuza kadar hizmetkârı
yapmıştır.
22
www.isaretatesi.com
IV.
Sabah olunca uyandım, onun mektubunu buldum.
Bilmiyorum ne diyor bana, okumayı bilmiyorum.
Âlimi kitaplarla başbaşa bırakacak, onu
uğraştırmayacağım, zira bu mektubu onun okuyabileceği de
meçhul.
Bırakın, mektubu bir alnıma, bir yüreğime bastırayım.
Gece durgunlaşıp yıldızlar bir bir çıktığında, mektubu
kucağıma yayacak, sessizce duracağım.
Hışırdayan yapraklar onu sesli okuyacak bana; akan
nehir onu mırıldanacak; yedi ulu yıldız onun şarkısını
söyleyecek göklerden.
Aradığımı bulamıyor, öğrenmem gerekeni
anlayamıyorum, ama bu okunmamış mektup yüklerimi
hafifletiyor benim, düşüncelerimi şarkılara dönüştürüyor.
23
www.isaretatesi.com
V.
Anlamını bilmediğim zamanlar, bir avuç toz
gizleyebiliyordu senin işaretini.
Şimdi ise daha bilgeyim, önceden onu gizleyen her şeyde
okuyorum onu.
Çiçeğin taçyaprağına nakşedilmiştir o; dalgalar onu
yansıtır köpüklerinde; dağlar onu taşır zirvelerinde.
Yüzümü senden çevirmiş olduğum için eğri büğrü
okuyordum harfleri, bilmiyordum anlamlarını.
24
www.isaretatesi.com
VI.
Yolların olduğu yerde yolumu kaybederim ben.
Engin sularda, masmavi gökte izi yoktur yolların.
Teleklerle, alev çiçekleriyle, göçebe mevsimlerin
yapraklarıyla örtülüdür patika.
Kanında görünmez yolun bilgeliğini taşıyor mu diye
sorarım yüreğime.
25
www.isaretatesi.com
VII.
Ah! Evimde kalamam artık, ev değildir burası bana;
Ebedî Yabancı sesleniyor, yeniden düşmüş yola.
Yüreğime tak tak vuruyor onun ayak sesleri, bana acı
veriyor!
Rüzgâr çıkmış, deniz inliyor. Kaygılarımla şüphelerimi
bir kenara bırakıyorum, yersiz yurtsuz medcezrin peşine
takılıyorum; zira Yabancı çağırıyor beni, yeniden düşmüş yola.
26
www.isaretatesi.com
VIII.
Yola koyulmaya hazır ol yüreğim! Bırak, geride kalacak
olanlar kalsın.
Zira ismin söylendi sabah göğünde.
Kimseyi bekleme!
Tomurcuğun arzusu gecedir, şebnemdir; oysa ışığın
özgürlüğüne can atar açılan çiçek.
Kabuğunu kır yüreğim, göster kendini!
27
www.isaretatesi.com
IX.
Yığdığım hazineyle hapsolmuşken, karanlıktaki bir
kurtçuk gibi hissetmiştim kendimi, içinde doğduğu meyveyle
beslenen.
Bu çürüyüş hapsinden çıkıyorum şimdi.
Vazgeçtim küflü durgunlukta yaşamaktan; ebedî gençliği
arayacağım! Yaşamımla bir ve kahkaham kadar hafif olmayan
her şeyi atıyorum üzerimden.
Koşuyorum zamanın içinden ve ey yüreğim, görkemli
arabanda gezip şarkı söylüyor, dans ediyor ozan!
28
www.isaretatesi.com
X.
Elimi tuttun, yanına aldın beni, tüm insanların önünde
tahta oturttun; ama korkuttu bu beni, kıpırdayamaz, rahat
yürüyemez oldum, kınamaların dikenlerine basacağım diye
her adımımda tereddütle, kaygıyla doluydum.
Artık özgürüm!
Boru öttü, düşkünlük davulu çalındı, tahtım yerle bir
oldu…
Önümde yollar açık. Kanatlarım göğün arzusuyla dolu.
Geceyarısı kayan yıldızlara katılmaya, kopkoyu karanlığa
dalmaya gidiyorum.
Fırtınayla aşka gelen bir yaz bulutu misali, altın tacımı
attım başımdan, gökgürültüleri arasında kılıcım olarak bir
şimşeği kuşandım.
Pervasız bir neşeyle koşuyorum horlanmışların tozlu
yolunda; senin nihai kucaklayışına yaklaşıyorum.
Çocuk, ana rahminden ayrılınca bulur anayı: Senden
koparılıp evinden dışarı atılıyorum, yüzünü nihayet o zaman
görüyorum…
29
www.isaretatesi.com
XI.
Taşlarla bezeli bir zincir kolye süsler boynumu, süslerken
de maskara eder beni.
Boynumdayken yaralar beni, koparıp almaya
çabaladığımda boğar.
Boğazımı sıkar kolyem, şarkımı bastırır.
Ah, Efendim, onu senin ellerine sunabilsem
kurtulurdum…
Al onu benden ve bir çelenkle bağla beni kendine; zira
boynumda bu kolyeyle karşında durmak utandırıyor beni.
30
www.isaretatesi.com
XII.
Yamuna Nehri hızla, dupduru akıyordu; çatık kaşlıydı
suyun yamacı.
Ormanlarla kapkaranlık, taşkınlarla yaralanıp berelenmiş
tepeler sıralanıyordu etrafta.
Büyük Sih Pîri Govinda, kutsal metinleri okuyarak
oturuyordu bir kayada; zenginliğiyle gurur duyan müridi
Raghunath geldi, Govinda’nın önünde eğildi, “Naçizane bir
armağan getirdim size,” dedi. Pahalı taşlarla bezeli bir çift
bilezik gösterdi.
Govinda bileziklerden birini alıp parmağında döndürdü;
ışık huzmeleri saçtı elmaslar.
Ama bilezik aniden fırladı elinden, yuvarlanıp suya
düştü.
“Eyvah!” diye bağırdı Raghunath, hemen nehre atladı.
Govinda tekrar kitabına çevirdi gözlerini. Çaldığı şeyi
geri vermeyen nehir akmaya devam etti.
Raghunath, üzerinden sular damlayarak yorgun argın
geri geldiğinde hava kararıyordu.
31
www.isaretatesi.com
“Nereye düştüğünü bilsem bileziği geri getirebilirim
size,” dedi nefes nefese.
Pîr, öteki bileziği de alıp suya attı, “İşte orada,” dedi.
32
www.isaretatesi.com
XIII.
İlerlemek her an seninle buluşmaktır, ey Yoldaşım!
Adımlarına göre şarkı söylemektir!
Nefesinin değdiği kişi, kıyının korunağı altında süzülüp
gitmez; korkusuzca yelken açar rüzgârda, çalkantılı suların
sırtına biner.
Kapıları ardına kadar açıp dışarı adım atar, senin
selamını alır.
Ne kazancını saymak için duraklar, ne de kaybına
hayıflanır; yüreği davul çalar yürüyüşüne; zira bu her adımda
seninle yürümektir, ey Yoldaşım!
33
www.isaretatesi.com
XIV.
Dünyada en büyük nasibim senin ellerinden gelecek –
buydu senin bana vaadin.
O yüzden parlıyor gözyaşlarımda ışığın.
Yolun dönemecinde bana kılavuz olmak için bekleyen
seni kaçırırım diye, korkuyorum başkalarınca
yönlendirilmekten.
Israrla tutuyorum kendi yolumu; bu çılgınlık sonunda
seni kapıma cezbediyor.
Zira dünyada en büyük nasibimin senin ellerinden
geleceğini vaat etmiştin sen.
34
www.isaretatesi.com
XV.
Pek sade konuşursun yüce Efendim, oysa başkaları öyle
anlatamaz seni.
Anlarım senin yıldızlarının sesini, ağaçlarının sessizliğini.
Bilirim, çiçek gibi açılacaktır yüreğim; kendini gizli bir
çeşmeden doldurmuştur yaşamım.
Issız karlı diyardan gelen kuşlar misali, şarkıların
yüreğimin nisan sıcağında yuva kurmak için çırpınır ve hoşnut
bir halde beklerim en coşkulu mevsimi.
35
www.isaretatesi.com
XVI.
Yolu biliyordu onlar ve daracık patikadan seni aramaya
gittiler. Bense bihaberdim, gecede başıboş gezdim.
Öğrenememiştim karanlıkta senden korkmayı; farkında
olmadan kapının eşiğine varıverdim.
Bilgeler azarlayıp kovdu beni oradan, zira patikadan
gelmemiştim.
Şüpheyle dönüverdim ardıma, ama sen sıkıca tuttun
beni. Yazık ki kınamalar da günden güne şiddetlendi.
36
www.isaretatesi.com
XVII.
Evden toprak lambamı alıp haykırdım: “Gelin çocuklar,
yolunuzu aydınlatayım sizin!”
Ama geri döndüğümde gece kapkaranlıktı hâlâ. Yolu
sessizliğe terk ederken haykırdım bir daha: “Lambam tozlarda
paramparça, ey Ateş, sen yak benim ışığımı!”
37
www.isaretatesi.com
XVIII.
Hayır, senin elinden gelmez tomurcuğa çiçek açtırmak!
Tomurcuğu sars istersen, vur ona – senin elinde değildir
ona çiçek açtırmak.
Dokunuşun kirletir tomurcuğu; yapraklarını yolarsın
onun, yere saçarsın. Ama ne renkler belirir, ne de rayiha.
Ah, senin elinden gelmez tomurcuğa çiçek açtırmak…
Çiçeği açtırabilen, bunu kolayca yapar.
Bir bakış atar, çiçeğin damarlarında yaşamın özsuyu
kıpırdar.
Onun nefesiyle açılır çiçek, rüzgârda kanat çırpar.
Yüreğin özlemleri gibi fışkırır renkler; hoş bir sırrı ele
verir rayiha.
Çiçeği açtırabilen, bunu kolayca yapar.
38
www.isaretatesi.com
XIX.
Bahçıvan Sudas, kışın talanından geriye kalmış son lotus
çiçeğini göletinden kopardı ve onu Kral’a satmak üzere sarayın
kapısına gitti.
Bir gezginle karşılaştı orada. Gezgin ona şöyle dedi: “Son
lotus çiçeği için bir bedel belirle; Yüce Buddha’ya sunacağım
onu.”
Sudas, “Bir altın masha 1 verirsen senin olabilir,” dedi.
Gezgin, parayı ödedi.
O sırada Kral da dışarı çıktı, çiçeği almak istedi; zira Yüce
Buddha’yı görmeye gidecekti. “Kış mevsiminde açan lotus
çiçeği ona güzel bir sungu olur,” diye düşündü.
Ama bahçıvan, lotus için kendisine bir altın masha teklif
edildiğini söyledi. Kral ona on katını teklif etti, gezginse
yalnızca iki katına çıkabildi.
Fakat açgözlü bahçıvan, uğruna pazarlık ettikleri asıl
kişiden daha büyük bir kazanç elde edebileceğini düşündü.
Başını eğdi, “Bu lotusu satamam,” dedi.
1
Masha: Para için de kullanılan eski bir Hint ölçü birimi. (ç.n.)
39
www.isaretatesi.com
Şehir surlarının ötesindeki mango koruluğunun sessiz
gölgesinde, Sudas, Yüce Buddha’nın karşısında duruyordu.
Aşkın sükûtu vardı Buddha’nın dudaklarında; gözleri, çiyle
yıkanmış güz sabahındaki bir yıldız misali, huzurun ışığını
saçıyordu.
Buddha’nın yüzüne baktı, lotus çiçeğini onun ayaklarına
bıraktı, başını toprağa eğdi.
Gülümseyerek sordu Buddha: “Ne dilersin evlâdım?”
Haykırdı Sudas: “Ayağınızın en hafif bir dokunuşunu…”
40
www.isaretatesi.com
XX.
Senin şairin yap beni, ey Gece, peçeli Gece!
Gölgende çağlar boyu sessizce oturdu insanlar,
şarkılarını söyleyeyim onların.
Âlemden âleme sessizce koşan tekerleksiz arabana al
beni, sen ki zamanın sarayında bir kraliçe, esrarengiz bir
güzelsin!
Sorular soran nice akıl, avluna gizlice girip, cevaplar
aradı senin lambasız evinde.
Bilinmeyen’in attığı neşe okuyla vurulmuş nice yürekten
şen ilâhiler fışkırdı, altüst etti karanlığı.
Uyku nedir bilmeyen o ruhlar, buluverdikleri hazineye
yıldızların ışığı altında hayretle bakıyorlar şimdi.
Beni onların şairi yap, ey Gece, erişilmez sükûtunun şairi
yap!
41
www.isaretatesi.com
XXI.
Bir gün buluşacağım içimdeki Hayatla; günlerin tozu
dumanı yolumu şaşırtsa da, hayatımda saklı neşeyle
buluşacağım.
Kaçamak bakışlarla tanıdım onu; an oldu nefesi erişti
bana, düşüncelerim ıtırla doldu.
Bir gün buluşacağım ışığın perdesi ardında yaşayan
Neşeyle; her şeyin yaratıcının gözlerinden göründüğü
bereketli yalnızlıkta duracağım.
42
www.isaretatesi.com
XXII.
Işık bolluğundan yorgun düşmüş güz sabahı. Şarkıların
kararsızlaşıp cansızlaşmışsa, kavalını ödünç ver biraz bana.
Gönlümce çalayım onu – kâh kucağıma koyayım, kâh
dudaklarıma götüreyim, kâh yanıbaşımda çimenlere
bırakayım.
Akşamın vakur dinginliğinde çiçekler toplayıp
çelenklerle süsleyeyim onu, ıtırlara boğayım. Yanan bir
lambayla ona tapınayım.
Geceleyin sana gelip onu geri vereyim sonra.
Yeni ay yıldızlar arasında bir başına gezerken,
geceyarısının müziğini çal sen onunla.
43
www.isaretatesi.com
XXIII.
Şairin zihni rüzgârın ve suyun sesleri arasında, hayatın
dalgaları üstünde dans eder.
Ama güneş batıp da göğün karanlığı denizin üzerine
bitkin göz kapakları misali indiğine göre, şimdi şairin elinden
kalemini alıp, düşüncelerini sessizliğin ebedî gizeminin
ortasında derinlere gömülmeye bırakmanın zamanıdır.
44
www.isaretatesi.com
XXIV.
Karanlıktır gece. Benliğimin sessizliğinde, derindir senin
uykun.
Uyan, ey Aşk Sancısı, bilmiyorum kapıyı nasıl açacağımı,
dışarıda bekliyorum!
Saatler durgun; yıldızlar gözünü dikmiş; rüzgâr dinmiş;
yüreğimde sessizlik kurşun gibi ağır…
Uyan, ey Aşk, uyan! Doldur boş kadehimi; şarkının
soluğuyla geceyi dalgalandır!
45
www.isaretatesi.com
XXV.
Şarkı söyler sabah kuşu.
Şafak daha sökmemişken ve ejderha gece, soğuk
kapkaranlık kıvrımlarıyla göğü hâlâ boğarken, sabahın
haberini nereden almıştır kuş?
Söyle sabah kuşu! Göğün ve yaprakların katmerli gecesi
içinden senin rüyana gelen yolu nasıl buldu doğudan gelen
haberci?
Sen, “Güneş geliyor, gece bitti artık,” diye seslendiğin
zaman dünya inanmamıştı sana.
Ey uyuyan, uyan!
Yüzünü aç; ışığın ilk kutsayışını bekle; sabah kuşuyla
beraber şen bir inançla şarkı söyle!
46
www.isaretatesi.com
XXVI.
İçimdeki dilenci, cılız ellerini yıldızsız göğe doğru
kaldırarak, açlık çeken sesiyle gecenin kulağına haykırdı.
Yitik umutların ıssız göğünde mağlup bir Tanrı gibi
yatan kör karanlığaydı duaları.
Çaresizlik girdabına kapıldı arzunun haykırışı; inleyen
bir kuştu sanki boş yuvasının etrafında dönüp duran.
Ama Doğu’nun kıyısına demir attığında sabah, içimdeki
dilenci bir anda ayağa kalkıp haykırdı: “Şükür ki sağır gece
arzumu benden esirgedi – şükür ki boştu onun sandığı!”
Ve tekrar haykırdı: “Kıymetlisin ey Hayat, ey Işık!
Eşsizdir seni nihayet tanımanın sevinci!”
47
www.isaretatesi.com
XXVII.
Ganj’ın kıyısında tespih çekiyordu Sanatan. Yırtık pırtık
giysiler içinde bir Brahman geldi ve “Bu fakire yardım edin!”
dedi.
“Yalnızca bir sadaka çanağım var,” dedi Sanatan, “başka
her şeyim gitti elimden.”
“Ama düşümde Yüce Şiva 2 geldi bana,” dedi Brahman,
“ve size gelmemi öğütledi.”
Birdenbire, nehir kıyısındaki çakıllar arasında paha
biçilmez bir taş bulduğunu hatırladı Sanatan; birisinin ihtiyaç
duyabileceğini düşünerek kuma gömmüştü onu.
Gömdüğü yeri Brahman’a gösterdi ve Brahman merakla
kazıp çıkardı taşı.
Sonra yere oturdu Brahman, bir başına düşüncelere daldı;
ağaçların ardında güneş batıp da sığırtmaçlar sürülerle beraber
evlerine dönene dek yerinden kalkmadı.
2
Şiva: Hinduizm’in üç büyük tanrısından biri. Bu üçlüde Brahma yaratıcı,
Vishnu koruyucu, Şiva ise yıkıcıdır. Ancak Şiva’nın yıkıcılığı, yapıcı
anlamda bir yıkıcılıktır, yeninin yolunu açar. (ç.n.)
48
www.isaretatesi.com
Nihayet usulca kalkıp Sanatan’a gelerek, “Saygıdeğer
Efendim, dünyanın tüm zenginliklerini hor gören zenginliğin
en ufak bir zerresini bahşedin bana,” dedi.
Ve paha biçilmez taşı suya fırlattı.
49
www.isaretatesi.com
XXVIII.
Nice defa geldim kapına, avucumu açtım sana; diledim,
hep daha fazla diledim.
Kâh azar azar, kâh aniden bolca verdin sen; ama hep
verdin.
Birazını aldım, birazını bıraktım; bir kısmı ağır geldi
ellerime, bir kısmını ise oyuncak ettim kendime, sıkılınca kırıp
dağıttım. Öyle ki, armağanlarının enkazı muazzam bir yığına
dönüşüp seni örter hale geldi ve sonu gelmeyen beklentilerim
yüreğimi harap etti.
Al benden, ah, al artık – şimdi budur dileğim…
Her şeyi saçıp savur bu dilencinin çanağından; lambasını
söndür bu sırnaşık gözcünün; tut ellerimden; armağanlarının
hâlâ kabaran yığınından al beni; senin ıssız varlığında çıplak
bir sonsuzluğa çıkar!
50
www.isaretatesi.com
XXIX.
Sen mağlupların arasına koydun beni.
Bilirim ki ne kazanmak bana göredir, ne de oyunu terk
etmek.
Dibe batacaksam bile dalacağım bu havuza.
Bu mahvoluş oyununu oynacağım.
Varımı yoğumu gözden çıkarıp, sıfırı tüketince kendimi
de oynayacağım ve öyle sanıyorum ki mutlak yenilgimle
nihayet kazanacağım.
51
www.isaretatesi.com
XXX.
Sen yüreğimi paçavralarla donatıp dilenmeye
gönderdiğinde, bir sevinç tebessümü yayıldı göğe baştan başa.
Kapı kapı gezdi yüreğim; nice defa, tam sadaka çanağı
dolmak üzereyken çalındı her şeyi.
Yorgun günün akşamında, acınası çanağını elinde tutarak
senin sarayının kapısına geldi ve sen onu aldın, elinden tutup
tahta oturttun yanında.
52
www.isaretatesi.com
XXXI.
Şravasti şehri 3 kıtlıktan kırılırken, Yüce Buddha,
takipçilerine, “Açları doyurma görevini içinizden hangisi
üstlenecek?” diye sordu.
Hazinedar Ratnakar, başını öne eğdi ve “Açları
doyurmak için benim tüm servetimden çok daha fazlası
gerek,” dedi.
Kralın başkomutanı Caysen, “Kanımı canımı seve seve
veririm, ama hanemde yeterince yemek yok,” dedi.
Dönümlerce arazisi olan Dharmapaal, içini çekerek,
“Kuraklık iblisi tarlalarımı kuruttu; kralımızın vergisini nasıl
ödeyeceğimi bile bilmiyorum,” dedi.
Derken, dilenci keşişin kızı Supriya yerinden kalktı,
hepsinin önünde eğilerek, bütün alçakgönüllülüğüyle, “Açları
ben doyuracağım,” dedi.
“Nasıl?” diye bağrıştılar şaşkınlık içinde, “Nasıl yerine
getireceksin bu vaadi?”
3
Şravasti: Eski bir Hint şehri. Buddha zamanında Hindistan’ın en büyük
şehirlerinden biriydi; Buddhizm tarihinde önemli bir yere sahiptir. (ç.n.)
53
www.isaretatesi.com
“Ben hepinizden daha fakirim, budur gücüm,” dedi
Supriya, “her birinizin evinde benim hem sandığım vardır
hem kilerim.”
54
www.isaretatesi.com
XXXII.
Tanımıyordum kralımızı; sanmıştım ki benden talep
ettiği vergiyi ödemekten sakınabilirim.
Günün işlerine, gecenin düşlerine sığınıp, kaçabildiğim
kadar kaçtım.
Ama aldığım her nefeste kovaladı beni onun talepleri.
Anladım ki beni tanır kralımız; yoktur saklanacak bir
yerim.
Varımı yoğumu onun ayaklarına sunarak, krallığında
yerimi hak etmektir artık tek dileğim.
55
www.isaretatesi.com
XXXIII.
İnsanların tapınması için yaşamımla senin tasvirini
yapabileceğime inandığım zaman, bedenimi, arzularımı,
rengârenk hayallerimi ve hülyalarımı yoğurdum.
Senden, sevmen için yaşamımdan tüm kalbinle bir tasvir
yapmanı istediğim zaman, ateşini, kudretini, hakikatini,
şefkatini ve huzurunu yoğurdun.
56
www.isaretatesi.com
XXXIV.
Hizmetkâr, “Saygıdeğer Efendimiz,” diye seslendi Kral’a.
“Ulu Narottama, 4 Kraliyet Tapınağınıza ziyaret buyurmadı
hâlâ. Yolun kenarındaki ağaçların altında Tanrı’ya ilâhiler
sunuyor. İnananlar tapınağınızı terk etmiş; beyaz lotus
çiçeğinin etrafındaki arılar misali onun etrafına toplanmışlar,
altın bal kâsesini sahipsiz bırakmışlar.”
Bunun üzerine yüreği hiddetle dolan Kral, Narottama’nın
bulunduğu yere gitti.
Narottama’ya sordu: “Ulu Pîr, benim altın kubbeli
tapınağımı ne diye terk edersiniz de, Tanrı aşkını vaaz etmek
üzere toz toprak içinde oturursunuz?”
“Çünkü Tanrı sizin tapınağınızda değil,” dedi
Narottama.
Kral kaşlarını çattı, “Bilmez misiniz ki, yirmi milyon altın
harcandı bu şaheser uğruna; sonra da kutsandı tapınağımız
şaşaalı törenlerle!”
4
Narottama Dasa: Vishnu tapıncını temele alan Vaishnavizm’in önemli bir
pîridir; özellikle söylediği ilâhilerle bu inancın Bengal bölgesine
yayılmasında etkili olmuştur. (ç.n.)
57
www.isaretatesi.com
“Biliyorum tabii ki,” dedi Narottama. “Evleri yanmış
binlerce insanın kapınızda yardım için boş yere beklediği yıldı
o. Tanrı, ‘Kardeşlerine barınak sunamayan bu zavallı mahlûk
mu kuracak benim evimi?’ demişti o zaman. Ve yol
kenarındaki ağaçların altında, barınaksızların yanında yerini
aldı O. Sizin altın baloncuğunuzun içi bomboş, yalnızca
kibrinizin harareti var orada.”
Öfkeyle haykırdı Kral: “Hemen terk edin ülkemi!”
Sakince onayladı Narottama: “Tanrımı nereye sürgün
ettiyseniz, oraya sürgün edin beni.”
58
www.isaretatesi.com
XXXV.
Tozlar arasında yatıyor borazan.
Rüzgâr bitkin, ışık ölgün.
Ah, bu uğursuz gün!
Gelin savaşçılar, bayraklarla gelin; ey şarkıcılar, savaş
marşlarıyla gelin!
Alelacele giden hac yolcuları, gelin!
Tozlar arasında bizi bekleyerek yatıyor borazan.
Günün yavan zahmetlerinden sonra huzurlu bir yer
arayarak, akşam adaklarımla tapınak yoluna düşmüştüm.
Yaralarım iyileşip elbisemdeki lekeler temizlenir diye
umarken, tozlar arasında yatan borazanını buldum senin.
Akşam lambasını yakma zamanı gelmemiş miydi?
Yıldızlara ninni söylememiş miydi gece?
Uykumun gelincikleri kuruyup soldu, ey kankırmızı gül!
Avareliğimin bittiğine ve borçlarımı ödediğime emindim
ki, senin tozlar arasında yatan borazanına rastladım aniden.
Gençlik büyüsüyle dirilt uyuşuk yüreğimi!
59
www.isaretatesi.com
Yaşam sevincim harlasın alev alev! Capcanlı huzmeler
parlasın gecenin yüreğinde! Dehşetli bir ürperişle sarsılsın bu
körlük ve felç!
Borazanını yerden almaya geldim.
Uyku yok artık bana; yürüyeceğim okların sağanağında!
Kimisi koşup gelecek evinden, saf tutacak benimle, kimisi
gözyaşı dökecek. Kimisi yatağında feci düşlerle kıvranıp
inleyecek.
Zira bu gece senin borazanın ses verecek!
Huzuru diledim senden, hicabı buldum…
İşte, duruyorum karşında – zırhımı kuşandır bana!
Belanın amansız darbeleri ateşler çaktırsın yaşamıma!
Sancıyla çarpsın yüreğim, zafer davulundur o senin!
Bomboş kalsın ellerim ki borazanını tutabileyim…
60
www.isaretatesi.com
XXXVI.
Onlar delice bir cümbüşle toz kaldırarak giysini
kirlettiklerinde, içim acıdı, ey Güzeller Güzeli…
“Sopanı al ve cezalandır onları!” diye haykırdım.
Ama sabah aydınlığı vurdu onların çılgınlıktan
kıpkırmızı olmuş gözlerine; beyaz zambak selamladı hararetli
nefeslerini; kutsal karanlığın derininden baktı yıldızlar o
sarhoşların eğlencesine – onlar ki toz kaldırarak giysini
kirletmişti, ey Güzeller Güzeli!
Çiçek bahçesinden hükmediyordun sen, kuşların bahar
ezgisinden, ağaçların mırıldayan dalgalara yanıt verdiği
gölgeli nehir kıyısından.
Ah sevdiğim! Kalpsizdi ötekilerin tutkusu. Karanlıkta kol
gezip, kendi arzularını bezemek için süslerini çaldılar senin.
Sana vurup canını acıttılar, yüreğim burkuldu, “Kılıcını
al, cezalandır onları!” diye haykırdım.
Ama adaletin asla uyumaz ki senin…
Bir ana gözyaşı döktü onların küstahlığına; inançlı bir
âşık kendi yaralarında gizledi onların isyan mızraklarını.
61
www.isaretatesi.com
Uykusuz aşkın suskun sancısından hükmediyordun sen,
iffetlinin mahcupluğundan, terk edilmişin döktüğü
gözyaşlarından, merhamet sabahının aydınlığından.
Ama onlar pervasız bir açgözlülükle kapına tırmandı
geceleyin, ey Müthiş Varlık, hazineni soydular senin!
Fakat bu defa muazzam derecede ağırdı ganimet; ne
taşımak mümkündü, ne yerinden kıpırdatmak.
“Bağışla onları, ey Müthiş Varlık!” diye haykırdım sana
bu yüzden.
Ama fırtınalarla patlak verdi merhametin; onları yerlere
çalıp, ganimetlerini toprağa saçtı.
Şimşekteydi senin merhametin, kan sağanağındaydı,
günbatımının hiddetli kızılındaydı…
62
www.isaretatesi.com
XXXVII.
Buddha’nın müridi Upagupta, Mathura 5 şehir surlarının
dibinde toprağa yatmış uyuyordu.
Şehirde tüm lambalar sönük, kapılar kapalıydı; bulutlarla
kaplı ağustos göğünün ardında gizleniyordu yıldızlar.
Kimin ayaklarıydı bunlar, halhallarla şıkırdayan,
birdenbire Upagupta’nın göğsüne dokunan?
İrkilerek uyandı, merhametli gözlerine bir kadının
lambasının ışığı yansıdı.
Dansçı kızdı bu, uçuk mavi bir harmaniye bürünmüş,
mücevherlerle ışıl ışıl, gençliğinin şarabıyla sarhoş. Lambasını
eğerek genç adamın yüzündeki yalın güzelliğe baktı.
“Bağışla beni, genç çileci. Lütfen evime gel, sana uygun
bir yatak değildir bu toz toprak,” dedi.
“Şimdi değil, ey kadın; eşref saatinde geleceğim sana,”
diye yanıtladı çileci.
Aniden çakan bir şimşekle, dişlerini gösterdi kara gece.
5
Mathura: Kuzey Hindistan’da, Yamuna Nehri’nin kıyısında tarihi bir
şehir. Manevi aşkın tanrısı Krişna’nın doğum yeri olarak kabul edilir. (ç.n.)
63
www.isaretatesi.com
Göğün köşesinden gürledi fırtına. Kadın korkuyla titredi.
* * *
Yol kenarındaki ağaç dalları açan çiçeklerle sızlıyordu.
Kavalın şen ezgisi, ılık bahar havasında dalgalanarak
geliyordu uzaklardan.
Şehrin sakinleri, çiçek şenliği için ormana gitmişlerdi.
Dolunay sessiz şehrin gölgelerine gözünü dikmiş,
bakıyordu göğün ortasından.
Issız sokakta bir başına yürüyordu çileci Upagupta; uyku
nedir bilmeyen kara sevdalı koel kuşları 6 yakınıp duruyordu
mango dallarında.
Şehrin kapısndan çıkarak surun dibinde durdu.
Ayaklarının dibinde, duvarın gölgesinde yatan bu kadın
da kimdi – vebaya tutulmuş, bedeni yaralarla benek benek,
şehirden kovulup atılmış?
Eğilip oturdu; kadının başını dizlerine koyup dudaklarını
suyla ıslattı, bedenini merhemle ovdu.
“Ey merhamet sahibi, kimsin sen?” diye sordu kadın.
“Buluşma zamanımız geldi ve işte buradayım,” diye
yanıtladı genç çileci.
6
Koel: Asya guguk kuşu. (ç.n.)
64
www.isaretatesi.com
XXXVIII.
Ah sevgilim, basit bir cilveleşme değil bu bizimki…
Çığlıklar atarak boğdu beni fırtınalı geceler, defalarca
söndü lambam; kara şüpheler yığıldı, göğümden sildi
yıldızları.
Nice defa yıkıldı nehrin kıyıları, seller alıp götürdü
hasadımı; umutsuz iniltiler parçaladı göğü baştan başa.
Öğrendim ki, ölümün taşkalpliliği değil, ıstırap darbeleri
vardır aşkımızda…
65
www.isaretatesi.com
XXXIX.
Paramparça oluyor duvar; ilâhi bir kahkaha gibi doluyor
içeri ışık.
İşte zafer, ey Işık!
Delindi gecenin yüreği!
Pırıltılı kılıcınla ikiye böl şüphenin ve cılız arzuların
kördüğümünü!
Zafer!
Gel, ey Amansız!
Gel, saflığıyla dehşet veren!
Ey Işık, davulun yankılanıyor ateşin yürüyüşünde;
havaya kalkıyor kızıl fener; ihtişam patlamasıyla yok oluyor
ölüm!
66
www.isaretatesi.com
XL.
Ey ateş, zaferin şarkısını söylüyorum sana, kardeşim
benim!
Korkulu özgürlüğün parlak, kıpkızıl suretisin sen.
Göğe doğru savurursun kollarını; arpın telinde hızla
gezer parmakların; pek güzeldir dans müziğin.
Günlerim sona erip kapılar açıldığında, elimin kolumun
bağlarını yakıp kül edeceksin sen.
Seninle bir olacak bedenim; çılgınlığının girdaplarına
kapılacak yüreğim; yaşamımın alevi parlayarak senin
alevlerine karışacak.
67
www.isaretatesi.com
XLI.
Geceleyin çılgın denizi aşıyor Gemici.
Şiddetli rüzgârda pupa yelken gidiyor, sancıyor
gemisinin direği.
Gecenin dişlerince ısırılan gökyüzü, kara bir korkuyla
zehirlenerek denizin üzerine yığılıyor.
Görünmeyen dalgalar başlarını vuruyorlar karanlığa ve
geceleyin çılgın denizi aşıyor Gemici.
Kim bilir hangi buluşma sözü uğruna denize açılmıştır o;
yelkenlerinin apansız beyazıyla irkiltiyor geceyi.
Kim bilir hangi sahilde nihayet karaya çıkacak, lambanın
yandığı sessiz avluya varacak, yere oturmuş bekleyen kadını
bulacak.
Ne fırtınayı umursuyor ne de karanlığı; acaba neyin
uğrunadır yolculuğu?
Değerli taşlarla, incilerle mi yüklüdür tekne?
Ah, hayır, Gemici bir hazine getirmiyor kendisiyle;
yalnızca elinde beyaz bir gül, dudaklarında bir şarkı.
68
www.isaretatesi.com
Yanan lambasıyla gecede bir başına yolu gözleyen kadın
içindir hepsi.
Yol kenarındaki kulübede oturur o kadın. Çözük saçları
uçuşur rüzgârda, örter gözlerini.
Kulübenin kırık kapılarından içeri dolar çığlık çığlığa
fırtına; toprak lambanın ışığı kırpışıp gölgeler savurur
duvarlara.
Rüzgârın uğultuları arasından Gemici’nin kendine
seslendiğini duyar meçhul kadın.
Çok olmuştur Gemici yola çıkalı; daha çok vardır şafağın
sökmesine, onun kapıyı çalmasına.
Davullar çalınmayacak, onun geldiğini kimse bilmeyecek.
Yalnızca ışık dolacak eve; toprak kutsanacak, yürek
şenlenecek.
Gemici sahile çıktığında tüm şüpheler sessizliğe karışıp
gidecek.
69
www.isaretatesi.com
XLII.
Dünyevi hayatımın şu daracık nehrinde, sımsıkı
tutunmuşum, canlı bir sal olan şu bedenime.
Karşıya geçince bırakacağım onu. Ya sonra?
Bilmiyorum ışık ve karanlık bir midir orada.
Sonsuz özgürlüktür Bilinmeyen. Sevgisinde acımasızdır
o. Kabuğu kırıp parçalar inci uğruna, o inci ki suskundur
karanlığın hapsinde.
Zavallı yürek! Geçip gitmiş günler için hayıflanır, gözyaşı
dökersin.
Gelen güne sevin!
Vakit geldi, ey hac yolcusu!
Yollar burada ayrılıyor!
Örtü kalkacak Onun yüzünden, buluşacaksın Onunla
yeniden.
70
www.isaretatesi.com
XLIII.
Kral Bimbisara, 7 Yüce Buddha’nın kutsal naaşına âdeta
selam duran bir tapınak yaptırmıştı beyaz mermerden.
Oraya çiçekler ve yanan lambalar sunmaya gelirdi
sarayın tüm kadınları.
Fakat daha Bimbisara hayattayken oğlu tahtı ele geçirdi
ve babasının inancını kanla yıkayıp sildi, kutsal kitaplarla
kurban ateşleri yaktırdı.
Güz günü sona ermek üzereydi. Akşam ayininin saati
yaklaşmıştı.
Kraliçenin Buddha’ya kalpten bağlı hizmetçisi Şrimati,
kutsal suda yıkanmış ve altın bir tepsiyi lambalarla, ak
çiçeklerle süslemişti. Kapkara gözleriyle Kraliçe’nin yüzüne
sessizce baktı.
Korkuyla irkilen Kraliçe, “Ahmak kız, bilmez misin ki
Buddha’nın tapınağına adak sunmanın cezası ölümdür? Kral
böyle buyurmuştur.”
7
Bimbisara: Buddha’nın aydınlanışından sonra ona tâbi olan ve Buddha
adına kutsal Racgir şehrini kurduran Hint kralı. (ç.n.)
71
www.isaretatesi.com
Şrimati, Kraliçe’nin önünde eğildi, onun kapısından
ayrılarak Kral’ın yeni gelini Amita’nın huzuruna çıktı.
Gelin, kucağında parlak altın bir aynayla uzun kapkara
saçlarını örüyor, alnındaki al uğur beneğini boyuyordu.
Hizmetçi kızı görünce eli ayağı titreyerek haykırdı:
“Korkunç bir bela getiriyorsun bana! Hemen kaybol
karşımdan!”
Prenses Şukla pencere kenarına oturmuş, günbatımı
aydınlığında bir aşk hikâyesi okuyordu.
Kutsal adaklar taşıyan hizmetçi kızı kapıda görünce
sıçrayıverdi.
Kitabı düştü kucağından; uzanıp Şrimati’nin kulağına
fısıldadı: “Ölüme koşuyorsun pervasız kız!”
Kapı kapı dolaştı Şrimati. Başını kaldırarak haykırdı: “Ey
sarayın kadınları, acele edin, Efendimize ibadet vakti geldi!”
Bazıları kapısını kapadı onun yüzüne, bazıları lanet
okudu.
Günün son pırıltısı saray kulesinin bronz kubbesinden
usul usul silindi.
Koyu gölgeler yerleşti sokak köşelerine; şehrin telaşı
dindi; Şiva tapınağındaki gong, akşam ayinini haber verdi.
Güz akşamının berrak bir göl gibi derin karanlığında, ışıl
ışıl atıyordu yıldızların nabzı. Saray bahçesinin muhafızları,
72
www.isaretatesi.com
ağaçlar arasından Buddha’nın tapınağında yanan bir dizi
lambayı görünce irkildiler.
Derhal kılıçlarını çekip koştular, “Kimdir ölümden
korkmayan bu çılgın?” diye bağırdılar.
“Benim, Şrimati,” diye yanıt verdi tatlı bir ses,
“Buddha’nın sadık hizmetkârı.”
Ardından, kızın yüreğinin kanıyla soğuk mermer
kırmızıya boyandı.
Ve yıldızların dingin saatinde, son ayin lambasının ışığı
tapınağın kenarında sönüp kayboldu.
73
www.isaretatesi.com
XLIV.
Gün, ikimizin arasından selam vererek veda ediyor.
Yüzüne peçesini indiriyor gece; odamda yanan son
lambanın üzeri örtülüyor.
Sessizce geliyor karanlık hizmetkârın; sen dilsiz bir
sessizlikle yanıma yerleşip gecenin sonuna dek benimle kal
diye yere bir gelin kilimi seriyor.
74
www.isaretatesi.com
XLV.
Hüzün döşeğinde geçti gecem; gözlerim yorgun. Sevinç
kalabalığıyla dolu gündüzü karşılamaya henüz hazır değil
kederli yüreğim.
Üzerini ört bu çırılçıplak ışığın; yaşamın parlak ışıltısını
ve dansını al önümden.
Şefkatli karanlığın cübbesi kıvrım kıvrım sarsın beni;
âlemin derdinden bir zaman gizlensin ıstırabım.
75
www.isaretatesi.com
XLVI.
Kadınımın hakkını ne yapsam ödeyemem, o artık yok.
Gecesi gündüzüne kavuştu onun; sen aldın onu
kollarına… Minnetimi ve armağanlarımı sana getiriyorum.
Onu üzüp incittiysem eğer, senden af dilemeye
geliyorum.
Onun açmasını beklediği tüm aşk çiçeklerimi senin
ibadetine sunuyorum.
76
www.isaretatesi.com
XLVII.
Özenle saklanmış birkaç mektubumu buldum kadınımın
sandığında – anılarının o minik oyuncaklarını.
Demek ki mahcup bir kalple zamanın çalkantılı
nehrinden bu öteberiyi kurtarmaya çalışmış, “Bunlar benim!”
demişti.
Ah, mektuplar buradalar işte, ama kim sahiplensin onları
artık, sevecen bir ilgiyle onların hakkını kim versin?
Ama kadınımı yitip gitmekten kurtaracak bir sevgi var
bu dünyada – onun sevgisi nasıl ki korumuşsa şefkatli bir
özenle bu mektupları…
77
www.isaretatesi.com
XLVIII.
Yaşarken olduğu gibi şimdi de güzellik ve düzen getir
perişan hayatıma, kadınım…
Saatlerin tozlu döküntülerini süpür; doldur boş
çömlekleri; ihmal edilmiş her şeyi onar.
Sonra içteki kapısını aç mabedin; mumu yak; ikimiz
sessizce kavuşalım Tanrımızın huzurunda.
78
www.isaretatesi.com
XLIX.
Teller akort edilirken ıstırabım ne büyüktü Sahibim…
Müziğine başla, acımı unutayım, tüm bu zalim günler
boyunca aklında ne olduğunu güzelce duyayım.
Ölgün gece kapımda oyalanıyor hâlâ; izin ver, veda etsin
şarkılarınla.
Yıldızlarından inen ahenklerle, ey Sahibim, kalbini dök
yaşamımın tellerine.
79
www.isaretatesi.com
L.
Anlık bir ışık parıltısıyla, yaratılışın uçsuz bucaksızlığını
gördüm yaşamımda: Yaratılış – bir âlemden diğer âleme, nice
ölümlerle…
Yaşamımı mânâsız saatlerin elinde gördüğüm zaman,
değersizliğime ağlarım; ama senin elinde gördüğüm zaman,
onun gölgeler arasında harcanamayacak kadar değerli
olduğunu anlarım.
80
www.isaretatesi.com
LI.
Bir gün hava kararırken, güneş son vedasını edecek bana,
biliyorum.
Çobanlar kaval çalacak banyan ağaçları 8 altında, sığırlar
otlayacak nehrin yamacında ve benim günlerim karanlığa
gömülecek.
Ayrılmadan evvel, dünyanın beni neden kollarına
çağırdığını bilmektir tek dileğim: Gecenin sessizliği neden
yıldızları anlattı bana, günışığı neden düşüncelerimi öpüp
çiçeklendirdi…
Gitmeden evvel, son nakaratı söyleyerek tamamlayayım
şarkımı; yansın lamba ve yüzünü göreyim; örülsün çelenk,
seni taçlandırayım.
8
Banyan Ağacı: Birçok kök üzerinde yükselen, etkileyici görünüme sahip
bir ağaçtır. Hindular için sonsuz yaşamın simgesidir. (ç.n.)
81
www.isaretatesi.com
LII.
Ölçüleriyle dünyayı beşik gibi sallayan bu müzik neyin
müziğidir?
Yaşamın zirvesinden ses verir bize, kahkaha atarız;
karanlıktan duyulur, korkuyla sinip kalırız.
Oysa hep aynı oyundur sonsuz müziğin ritmi; bir gider
bir gelir.
Hazineni avucunun içinde saklarsın sen, soyulduk diye
ağlarız.
Oysa sen avucunu ister aç ister kapa, kazanç da aynıdır,
kayıp da.
Kendi başına oynadığın bu oyunda, kaybeder ve
kazanırsın aynı anda.
82
www.isaretatesi.com
LIII.
Gözlerimle, ellerimle, ayaklarımla öptüm dünyayı;
yüreğimle kat kat sardım onu; düşüncelerimle sellere boğdum
onun günlerini ve gecelerini, nihayet yaşamım bir oldu onunla.
Göğün ışığıyla böyle iç içe olduğumdan severim yaşamımı.
Dünyadan ayrılmak dünyayı sevmek kadar gerçekse
eğer, bir mânâ olmalı yaşamın kavuşma ve ayrılığında.
Sevgiye ihanet edilseydi ölmekle, bu hain çürüme her
şeyi yiyip bitirir, gökteki yıldızları bile soldururdu.
83
www.isaretatesi.com
LIV.
“Kaybolacağım,” dedi Bulut. “Kızgın şafağın içine
dalacağım,” dedi Gece.
“Derin sessizlikte onun ayak izi olacağım,” dedi Istırap.
“Ölerek kemâle eriyorum,” dedi yaşamım.
“Işığım senin düşüncelerini öpüyor her an,” dedi Dünya.
“Günler geçiyor,” dedi Aşk, “ama ben seni bekliyorum.”
“Senin yaşam teknenle aşıyorum denizi,” dedi Ölüm.
84
www.isaretatesi.com
LV.
Şair Tulsidas 9 derin düşüncelere dalmış, Ganj kıyısında
ölülerin yakıldığı tenha alanda geziniyordu.
Ölmüş kocasının naaşı başında düğüne gidercesine
rengârenk giyinmiş bir kadına rastladı.
Kadın, Tulsidas’ı görünce ayağa kalktı ve saygıyla
eğilerek, “Saygıdeğer efendim, takdis edin beni, kocamın
peşinden cennete gideyim,” dedi.
“Neden acele ediyorsun, ah evlâdım?” diye sordu
Tulsidas, “Cennet’i yaratan Yüceler Yücesi’nin değil midir bu
dünya da?”
“Cenneti arzulamıyorum,” diye yanıtladı kadın, “kocamı
istiyorum.”
Tulsidas, gülümseyerek, “Evine dön yavrucuğum; ay
sona ermeden evvel kocanı bulacaksın,” dedi.
9
Gosvami Tulsidas: On altıncı yüzyıl ortalarından on yedinci yüzyıl
ortalarına kadar yaşamış ve Hint edebiyatında derin izler bırakmış mistik
bir şair. (ç.n.)
85
www.isaretatesi.com
Sevinçli bir umutla evine döndü kadın. Tulsidas her gün
ziyaret etti onu, yüce düşünceler aşıladı gönlüne; nihayet
kadının kalbi ilâhi aşkla doldu.
Ayın sonuna doğru komşuları kadına gelip, “Kocanı
buldun mu?” diye sordular.
Kadın gülümseyerek, “Buldum,” dedi.
“Nerede peki?” diye sordular merakla.
“Efendim kalbimdedir, benimle birdir,” diye cevap verdi
kadın.
86
www.isaretatesi.com
LVI.
Bir an yanıma geldin ve yaratılışın kalbindeki kadının
büyük gizemiyle dokundun bana.
O kadın ki, Tanrı’dan fışkıran hoşluğu döndürür her
daim Ona; hep taze kalan güzellik ve gençliktir tabiatta;
köpüren nehirlerle dans eder, sabah güneşiyle şarkı söyler,
kabaran dalgalarla emzirir susuz toprağı – ve kabına sığmaz
bir neşeyle ikiye bölünür Ebediyet onun içinde, fışkırır aşkın
sancısıyla.
87
www.isaretatesi.com
LVII.
Kimdir ebediyen terk edilmiş o kadın, kalbimi mesken
tutan?
İstedim ama elde edemedim onu. Çelenkler sundum ona,
methiyeler söyledim.
Yüzünde bir tebessüm belirdi, kayboluverdi hemen.
“Beni mutlu etmiyorsun,” dedi kederle.
Mücevherli halhallar aldım ona; taşlarla süslü bir yelpaze
ile yelledim onu; altın bir döşek serdim önüne.
Yüzünde bir sevinç pırıltısı belirdi, kayboluverdi hemen.
“Bunlar beni mutlu etmiyor,” dedi kederle.
Görkemli bir arabaya bindirdim onu, dünyayı gezdirdim
baştan başa.
Mağlup yürekler ayaklarına kapandı, alkışlı nidalar
çınladı gökte.
Gurur pırıldadı gözlerinde, yaşlarla bulanıverdi hemen.
“Zafer mutlu etmiyor beni,” dedi kederle.
“Peki nedir aradığın?” diye sordum ona.
“Onu bekliyorum,” dedi, “adı meçhul olanı.”
88
www.isaretatesi.com
Günler geçip gidiyor ve kadın haykırıyor: “Ne zaman
gelecek o sevgili; ne zaman tanıyacağım onu ben?”
89
www.isaretatesi.com
LVIII.
Senindir karanlıktan fışkıran ışık; senindir kavganın
paramparça yüreğinden sürgün veren iyilik.
Senindir dünyaya açılan ev; senindir savaş meydanına
çağıran aşk.
Senindir her şey kayıpken gene de kazanç olan meziyet;
senindir ölümün mağaralarından akan yaşam.
Senindir alelâde tozun toprağın içinde yatan cennet;
benim için ve herkes için oradasın sen.
90
www.isaretatesi.com
LIX.
Yolculuktan bitkin düşüp susuzluktan kavrulduğumda,
alacakaranlığın hayaletvari saatleri yaşamıma gölgeler
düşürdüğünde, işte o zaman, ey dostum, ben senin yalnızca
sesin için değil, dokunuşun için ağlarım.
Sana sunulmamış zenginliklerin ağır yüküyle ıstırap
çeker yüreğim.
Uzat elini geceden; uzanıp tutayım onu, sarayım,
bırakmayayım; uçsuz bucaksız yalnızlığım boyunca senin
dokunuşunu duyayım.
91
www.isaretatesi.com
LX.
Rayiha ağlıyor tomurcukta: “Ah, mutlu bahar günü geçip
gidiyor ve taçyapraklarda mahpusum ben!”
Umutsuzluğa kapılma, mahcup şey! Zincirler kopacak,
çiçek nihayet açacak ve kemâle eren bir yaşamla öleceksin sen
– bahar sürüp gidecek.
Rayiha nefes nefese kalmış, çırpınıp duruyor tomurcukta:
“Ah, saatler geçiyor, ama nereye gideceğimi, neyi aradığımı
hâlâ bilmiyorum ben!”
Umutsuzluğa kapılma, mahcup şey! Bahar rüzgârı duydu
arzunu; gün sona ermeden kemâle ereceksin sen.
Gelecekten umutsuz, ağlıyor rayiha: “Ah, yaşamım kimin
yüzünden anlamsız böyle? Ben neden varım, kim söyleyebilir
bunu bana?”
Umutsuzluğa kapılma, mahcup şey! Mükemmel şafağın
eli kulağında; yaşamın katılacak dünyanın yaşamına ve
amacını anlayacaksın sonunda.
92
www.isaretatesi.com
LXI.
O henüz küçük bir kız çocuğudur, Sahibim!
Senin sarayında oradan oraya koşup oynar, seni bile
kendine oyuncak yapmak ister.
Saçları çözülünce aldırmaz, kırışık elbisesi tozlara
bulanır.
Sen onunla konuşurken uyuyakalır, yanıt vermez;
sabahleyin verdiğin çiçek, ellerinden kayar, yere düşer.
Göğü karanlık kaplayıp fırtına koptuğunda, uykusu
kaçar onun, bebekleri yere saçılır. Korku içinde sana sımsıkı
sarılır.
Sana lâyık olamayacak diye korkar.
Ama sen tebessümle izlersin onun oyununu.
Tanırsın onu.
Tozlar arasında oturan bu çocuğun kaderi bir gün gelinin
olmaktır senin. Oyunu durulacak, aşka doğru derinleşecektir.
93
www.isaretatesi.com
LXII.
“Senin suretini gökyüzünden başka kim taşıyabilir, ey
Güneş? Ben de seni düşlüyorum, ama sana hizmet etmeye
yetmiyor gücüm,” diye ağladı çiy damlası. “Seni üzerime
almak için fazla küçüğüm, yüce Efendim; bu yüzden bir
gözyaşıdır tüm varlığım.”
“Uçsuz bucaksız göğü aydınlatsam da ufacık bir çiy
damlasına teslim edebilirim kendimi,” dedi Güneş. “Bir
pırıltıya dönüşerek senin içine dolacağım, ışıl ışıl kahkahalar
atan bir küre olacak küçücük yaşamın.”
94
www.isaretatesi.com
LXIII.
Engelleri hiçe sayan ve köpüklü şarap misali kabını
patlatıp heba olan aşkı istemem ben.
Susuz toprağı kutsayan ve alelâde toprak küpleri
dolduran yağmur gibi serin, dupduru aşkı yolla bana.
Varlığın merkezine sızan ve hayat ağacına görünmez bir
özsu gibi yayılarak meyveler ve çiçekler doğuran aşkı yolla
bana.
Mükemmel bir huzurla yüreği dingin kılan aşkı yolla
bana.
95
www.isaretatesi.com
LXIV.
Güneş, nehrin batı yakasında, ormanın karaltılarının
ardında batmıştı.
Genç müritler, sürüleri ahıra getirmiş, Ulu Pîr
Gautama’yı 10 dinlemek üzere ateşin başına oturmuşlardı.
Derken garip bir oğlan çıkageldi, meyveler ve çiçekler sunarak
Gautama’yı selamladı, Pîr’in ayaklarına kapandı ve kuş
ötüşüne benzeyen bir sesle, “Ulu Pîr, hakikat yoluna girmek
için geldim yanınıza. Adım Satyakama, 11 ” dedi.
“Tanrı’nın lütfu seninle olsun evlâdım,” dedi Gautama.
“Hangi kabiledensin? Yüce bilgeliğe talip olmak yalnızca
Brahmanlara göredir.”
“Ulu Pîr, hangi kabileden olduğumu bilmiyorum,” diye
cevapladı Satyakama. “Bunu anneme sormam gerek.”
10
Haridrumata Gautama: Kutsal Hint metni Upanishadlar’da adı geçen bir
bilge. (ç.n.)
11
Satyakama Cabala: Upanishadlar’da hikâyesi anlatılan bir çocuk mürit.
Tagore hikâyeyi birtakım değişikliklerle Çandogya Upanishad’dan
aktarmaktadır. (ç.n.)
96
www.isaretatesi.com
Hemen oradan ayrıldı, sığ nehri geçti, uyuyan kasabanın
kenarındaki kumluğun ucunda, annesinin kulübesine gitti.
Solgun bir lamba yanıyordu odada; anne, kapıda
durmuş, oğlunun dönmesini bekliyordu karanlıkta.
Oğlunu kucakladı, saçlarından öptü ve Ulu Pîr ile olan
görüşmesini sordu.
“Anneciğim, babamın adı neydi?” dedi Satyakama.
“Gautama, ‘Yüce bilgeliğe talip olmak yalnızca Brahmanlar’a
göredir,’ buyurdu.”
Kadın başını öne eğdi ve fısıldayarak, “Gençken fakirdim
ve birçok efendiye hizmet ettim; ah gözümün bebeği, sen
kocası olmayan Cabala’nın kollarına geldin,” dedi.
Günün ilk ışıkları manastırdaki ağaçların tepelerine
vuruyordu.
Islak ve karmakarışık saçlarla nehirde sabah
arınmasından dönmüş müritler kadim ağacın altında, Ulu
Pîr’in önünde oturuyorlardı.
Satyakama geldi. Pîr’in önünde eğildi ve sessizce durdu.
“Söyle bakalım,” dedi Ulu Pîr, “hangi kabiledenmişsin?”
“Saygıdeğer efendim, bilmiyorum,” diye cevap verdi
Satyakama. “Annem, ‘Gençken birçok efendiye hizmet ettim
ve sen kocası olmayan Cabala’nın kollarına geldin,’ dedi
bana.”
97
www.isaretatesi.com
Kovanlarında rahatsız edilmiş arıların öfkeli vızıltıları
gibi bir homurdanma yükseldi müritlerden; bu paryanın
küstahça arsızlığına isyan ettiler.
Ulu Pîr Gautama yerinden kalktı, kollarını açtı ve oğlanı
bağrına basarak şöyle dedi: “Sen en hakiki Brahmansın
evlâdım; dürüstlüğün asil mirası var sende.”
98
www.isaretatesi.com
LXV.
Bu şehirde belki de bir ev vardır, günışığının
dokunuşuyla sonsuza dek açılmıştır bu sabah kapısı ve
tamamlanmıştır ışığın görevi.
Bahçelerde ve çitlerde çiçekler açılmış… Belki de bir
yürek vardır, ezelden beri yolculuk eden bir armağan
bulmuştur bu sabah o çiçeklerde.
99
www.isaretatesi.com
LXVI.
Kulak ver yüreğim; onun kavalında yaban çiçeği
kokusunun, parlayan yaprakların, ışıltılı suların, arı sesleriyle
vınlayan gölgelerin ezgisi var.
O kaval, dostumun dudaklarından alır tebessümünü,
benim yaşamıma yayar…
100
www.isaretatesi.com
LXVII.
Şarkılarımın ötesinde daima sen varsın bir başına.
Ezgilerim dalga dalga yıkar ayaklarını, ama ben bilmem
ayaklarına nasıl ulaşacağımı.
Uzaktan uzağa oynarım ancak seninle.
Ayrılığımızın ıstırabı karışır kavalımın ezgilerine.
Kayığın kıyıya varsın da sen kavalımı eline al diye
beklerim.
101
www.isaretatesi.com
LXVIII.
Yüreğimin penceresi açıldı sabah aniden – senin yüreğine
bakan pencere…
Hayretle gördüm, nisan yapraklarına ve çiçeklere
yazılıydı beni tanıdığın isim. Sessizce oturup kaldım.
Şarkılarımla şarkıların arasındaki perde havalandı bir an.
Gördüm, söylenmemiş dilsiz şarkılarımla doludur senin
günışığın. Ayaklarının dibinde öğrenebilirim onları diye
düşündüm ve sessizce oturup kaldım.
102
www.isaretatesi.com
LXIX.
Sen, en içindeydin kalbimin; yola düştüğüm zaman
bulamadım seni o yüzden. Sevgimden ve umudumdan daima
sakladın kendini – onların içindeydin sen zaten.
Çocukken oyunumun en gizli neşesiydin – oyuna
kendimi kaptırınca geçip giden neşeydin.
Yaşamın esrimelerinde sen şarkı söyledin bana, ama ben
unuttum şarkı söylemeyi sana.
103
www.isaretatesi.com
LXX.
Sen lambanı göğe kaldırınca, ışığı vurur yüzüme, gölgesi
düşer üzerine.
Ben aşk lambasını kalbime tutunca, ışığı vurur sana,
kalakalırım gölgeler arasında.
104
www.isaretatesi.com
LXXI.
Ey dalgalar, göğü yutan dalgalar; ışıkla parlayan,
yaşamla dans eden, daima coşup girdaplar çizen neşe
dalgaları!
Beşiğinizde sallanır yıldızlar; rengârenk düşünceler
kabarır derinden, yaşam sahiline saçılır.
Döngüler halinde inip çıkar doğum ve ölüm; yüreğimin
martısı sevinçle haykırır, kanatlarını açar.
105
www.isaretatesi.com
LXXII.
Bedenimi yaratmak üzere bütün dünyadan akıp geldi
neşe.
Göklerin ışığı öpücüklere boğdu onu ve nihayet uyandı
bedenim bir kadın gibi.
Onun nefesiyle inledi telaşlı yazların çiçekleri; onun
kıpırtılarıyla şarkı söyledi rüzgârın ve suyun sesi.
Yaşamına coşkuyla karıştı bulutların ve ormanların renk
medcezri; tüm varlıkların müziğiyle şekillendi kolları ve
bacakları.
Gelinimdir o benim – evimdeki lambayı o yaktı.
106
www.isaretatesi.com
LXXIII.
Yaprakları ve çiçekleriyle geldi bahar bedenime.
Arılar sabah boyu vızıldıyor içimde, rüzgâr tembelce
oynuyor gölgelerle.
Tatlı bir pınar fışkırıyor yüreğimin özünden.
Çiylere bulanmış bir sabah misali sevince boğuluyor
gözlerim; sazımın telleri gibi titriyor kollarımda ve
bacaklarımda yaşam.
Ey sonu gelmeyen günlerimin sevgilisi! Medcezrin sele
dönüştüğü hayat sahilimde sen misin bir başına gezinen?
Senin etrafında mı uçuşuyor rengârenk kanatlı
pervaneler misali düşlerim?
Senin şarkıların mıdır benliğimin karanlık saçakları
altında yankılanan?
Senden başka kim duyabilir, kalabalık saatlerin
uğultusunun damarlarımda yankılanışını, göğsümde dans
eden şen adımları, dur durak bilmeyen hayat hengâmesinin
bedenimde kanat çırpışını?
107
www.isaretatesi.com
LXXIV.
Bağlarımı kopardım, borçlarımı ödedim, kapım açık, her
yere gidebilirim.
Ama bir köşeye sinip cansız saatlerin örgüsünü örenler,
tozlara oturup akçelerini sayanlar, onlar beni geri çağırıyorlar.
Kılıcımı işlenmiş, zırhımı kuşanmışım; atım can atıyor
koşmaya.
Krallığımı kazanacağım ben.
108
www.isaretatesi.com
LXXV.
Dünyaya çıplak ve isimsiz, feryat figan gelişim daha dün
gibi…
Ama ey Sahibim, yaşamımı doldurmam için bugün yer
açıyorsun bana sen, sesim şen!
Şarkılarımı sana sunarken, insanların onlardan dolayı
beni seveceğine dair gizli bir umut taşıyorum.
Sen de kıvanç duyarsın içine doğduğum bu dünyayı
sevmemden.
109
www.isaretatesi.com
LXXVI.
Korkuyla sığınmıştım güvenli bir kuytuya; ama şimdi,
kabaran neşe kalbimi tepesinde taşıyınca, sımsıkı sarılıyorum
belanın zalim kayasına.
Evimin bir konuk için fazla dar olduğunu düşünerek, bir
köşede oturmuştum yalnız başıma; ama şimdi, davetsiz bir
neşeyle ardına kadar açıldığında kapılar, anlıyorum ki yer
vardır sana ve bütün dünyaya.
Parmak ucumda yürüyordum, özen göstermiştim
kendime, kokular sürünmüş, süslenmiştim; ama şimdi, şen bir
kasırga beni yere fırlattığında, kahkahalar atarak
yuvarlanıyorum bir çocuk gibi, senin ayaklarının dibinde.
110
www.isaretatesi.com
LXXVII.
Dünya senindir, şimdi ve daima.
Hiçbir eksiğin yoktur, yüce Hükümdarım;
gururlanmazsın servetinle.
Sanki bir hiçtir hepsi. O yüzden azar azar verirsin
kendinden bana; krallığını kazanırsın bende daima.
Şafağını günbegün elde edersin yüreğimde; yaşamım
suretinde yontarsın sevgini.
111
www.isaretatesi.com
LXXVIII.
Sen şarkılar verdin kuşlara, karşılığında şakıdı onlar da.
Bana sesimi verdin, ama daha fazlasını istedin – ve ben
şarkılar söylerim.
Tüy gibi hafif kıldın rüzgârlarını ve onlar süratle hizmet
eder sana. Ama yükler verdin benim ellerime – onları hafifletip
sana nihayet yükten arınmış bir özgürlükle hizmet edeyim
diye.
Gölgeleri ışık parçalarıyla doldurarak yarattın Dünyayı.
Sonra duraksadın; cennetini kurayım diye beni toz toprak
içinde bomboş ellerle bıraktın.
Ötekilere verir, benden istersin.
Hayatımın mahsûlü olgunlaşır güneşte ve sağanak
yağmurda – ta ki ben senin ektiğinden daha fazlasını biçerek
seni memnun edene dek, ey altın ekinlerin Efendisi!
112
www.isaretatesi.com
LXXIX.
Lütfet; tehlikelerden korunmak için değil, tehlikelerle
yüzleşmek için dua edeyim.
Lütfet; acılarımın dinmesi için değil, acılarıma üstün
gelecek bir yürek için yalvarayım.
Lütfet; hayatın savaş meydanında müttefikler değil,
kendi kudretimi arayayım.
Lütfet; telaşlı bir korkuyla kurtarılmaya can atmak
yerine, özgürlüğümü kazanmak için sabırlı olmayı umayım.
Sen lütfet ki, merhametini sırf başarılarımla duyan bir
korkak olmayayım; lütfet, başarısızlığımda senin dost elini
bulayım.
113
www.isaretatesi.com
LXXX.
Tek başına yaşarken bilmiyordun sen kendini; rüzgâr
beri kıyıdan öteye estiğinde, bir haber çığlığı yoktu o
zamanlar.
Ben geldim ve sen uyandın; ışıl ışıl aydınlandı gökler.
Çiçek çiçek açtırdın beni; nice biçimlerin beşiğinde
salladın; ölümle sakladın, yaşamla buldun yeniden.
Geldim ve yüreğin dalga dalga kabardı; ıstırap erişti
sana, neşe erişti.
Sen dokundun bana ve ürperdim aşkla.
Ama gözümde bir hicap perdesi, göğsümde bir korku
kıvılcımı vardır; yüzüm örtülüdür; seni göremeyince ağlarım.
Gene de bilirim kalbinde suretim için taşıdığın sonsuz
hevesi – sen ki, şafak kapımı ısrarla çalarken feryat edersin
kapımda.
114
www.isaretatesi.com
LXXXI.
Adımlarıma kulak kabartırsın, ey ebedî gözcü; sabah
alacakaranlığında çoğalır sevincin, ışık patlamasıyla fışkırır!
Sana ne denli yaklaşırsam, o denli kabarır denizin
dansındaki coşku.
Dünyan ışık fışkırmasıyla dolar kendi ellerine; ama
cennetin yüreğimde saklıdır benim, mahcup bir sevgiyle
usulca açılır tomurcuklarından.
115
www.isaretatesi.com
LXXXII.
Sessiz düşüncelerin gölgeleri arasında bir başıma
oturarak söyleyeceğim adını.
Sözcüksüz söyleyeceğim, amaçsızca söyleyeceğim.
Zira bir çocuğum ben, “Anne” diyebilmenin gururuyla
annesine yüz kere seslenen…
116
www.isaretatesi.com
LXXXIII.
I.
İçimde parladığını hissediyorum yıldızların. Dünya sel
olup doluyor hayatıma.
Çiçekler açıyor bedenimde. Yerin ve suyun tüm tazeliği
buhur misali tütüyor yüreğimde; tüm varlığın nefesi bir kaval
misali oynuyor düşüncelerimle.
II.
Dünya uyurken kapına gelirim senin.
Yıldızlar sessizdir, şarkı söylemeye korkarım.
Durup öylece bakarım, ta ki gecenin balkonundan gölgen
geçene dek – o zaman, dopdolu bir yürekle geri dönerim.
Sonra, yol kenarında şarkı söylerim sabahleyin.
Çalılıktaki çiçekler yanıt verir bana, sabahın havası kulak
kesilir.
Ansızın durur yolcular, yüzüme bakarlar, adlarını
söylediğimi sanırlar.
117
www.isaretatesi.com
III.
Daima senin isteklerine kulak kabartmış olarak, kapında
tut beni; çağrına uymuş olarak, Krallığında gezdir beni.
Sen lütfet ki, ataletin derinlerine gömülüp
kaybolmayayım.
Lütfet, yaşamım sefil bir israfla heba olmasın.
Lütfet, şüphenin ve divaneliğin tozuna boğulmayayım.
Lütfet, bir sürü şey peşinde her yola girmeyeyim.
Lütfet, çoğunluğa boyun eğmesin yüreğim.
Sen lütfet ki, hizmetkârın olmanın cesareti ve gururuyla
başımı dik tutayım.
118
www.isaretatesi.com
LXXXIV.
KÜREKÇİLER
Duyuyor musunuz ölümün hengâmesini uzaklardan?
Bir çağrı, alev selleri ve zehirli bulutlar arasından.
Kaptanın çağrısıdır bu, denizcilere,
Gemiyi isimsiz bir sahile doğru çevirsinler diye.
Limandaki aylak zamanın sonu gelmiştir,
O liman ki, sonu gelmezce alınıp satılır hep aynı meta,
Hakikatin tükenmişliğinde, hiçlikte sürüklenir ölü eşya.
Kürekçiler uyanır ve sorarlar ansızın korkuyla:
“Yoldaşlar, kaçı vurdu saat?
Ne zaman sökecek şafak?”
Bulutlar perdelemiş yıldızları,
Kim görecek günün çağıran parmağını?
–– Ellerinde küreklerle dışarı koşar onlar, boş kalır yatakları,
Ana dua eder, gelin kapıdan bakakalır,
Göğe bir ayrılık feryadı yükselir,
Karanlıktan Kaptanın sesi gelir:
119
www.isaretatesi.com
“Haydi denizciler, limandaki zaman sona ermiştir!”
Âlemin tüm kara şeytanları kabarıp taşmış sel gibi,
Gene de, kürekçiler,
ruhunuzda keder kutsanışıyla alın yerinizi!
Kimseyi suçlamayın kardeşlerim, küreklere davranın!
Günah hem sizindi hem de hepimizin.
Çağlardır kabarıyordu Tanrı’nın yüreğinde hiddet ––
Zayıfın korkaklığı, güçlünün kibri, zenginin oburluğu,
Mazlumun hıncı, insanın aşağılanması ve ırkın gururu
Paramparça etti Tanrı’nın huzurunu,
fırtınalarla gazaba getirdi onu.
Bırakın kopsun kasırga; olgun bir tohum kozası gibi
Parçalasın kendi yüreğini; saçsın etrafa şimşekleri.
Yaygarayı bırakın artık, vazgeçin yerinip övünmekten;
Alnınızda dingin, sessiz bir yakarışla, isimsiz sahile yol alın.
Günbegün öğrendik günahı, kötülüğü, tanıdık ölümü;
Zira üzerimizden geçti onlar,
şimşeklerle gülen alaycı bulutlar misali.
Ansızın durduklarında birer alâmet oldular
Ve onların karşısına dikilip bir bir haykırmalı insanlar:
“Senden korkmuyoruz, ey Gaddar! Korkmuyoruz, çünkü
120
www.isaretatesi.com
Seni mağlup ederek yaşadık her günümüzü!
Yüreğimizde inançla ölüyoruz bizler, ölüyorsak da ––
Barışın, İyiliğin, Ebedînin gerçek olduğuna inancımızla!”
Eğer ölümün kalbini mesken tutmasa Ölümsüz Olan,
Eğer keder kabuğunu kırıp çiçek açmasa şen bilgelik,
Eğer açığa vuruluşlarıyla yok olmasa günahlar
Ve eğer üzerindeki süslerin yüküyle yerle bir olmasa gurur,
Bu kürekçileri, sabah ışığında ölüme koşan yıldızlar misali
Evlerinden dışarı koşturan umut nereden gelebilir?
Fedakârların kanı ve anaların gözyaşları tozun toprağın içinde
Yitip gidecektir de,
paha biçilmez Cennet’i getirmeyecek midir?
İnsan dünyevi zincirlerini kopardığı zaman,
Sınırsız Olan birdenbire belirmeyecek midir?
121
www.isaretatesi.com
LXXXV.
MAĞLUBUN ŞARKISI
Yolun kenarında durdum, Mağlubiyetin şarkısını
söylememi emretti Sahibim. Zira buydu onun kendine gizlice
cezbettiği gelin.
Yüzünü kalabalıktan saklayan kara bir peçe takmıştır o,
ama bir mücevher parlar koynunda.
Gün onu terk etmiştir. Ama Tanrı’nın gecesi bekler onu –
lambaları yanan, çiçekleri çiylere bulanmış bir gece.
Suskundur o, yere bakan gözleriyle; evini ardında
bırakmıştır; rüzgârda duyulan feryat onun evinden gelir. Ama
hicap ve ıstırabın güzellik kattığı o çehreye sonsuzun aşk
şarkısını söyler yıldızlar.
Boş odanın kapısı açılır, çağrı yankılanır; vuslat
yaklaşırken huşuyla atar gecenin kalbi.
122
www.isaretatesi.com
LXXXVI.
ŞÜKRAN
Gurur yolunda yürüyerek mütevazı hayatı ayaklar altına
alanlar, dünyanın narin yeşilini kanlı ayak izleriyle
kaplayanlar – ey Sahibim, bırak bayram etsin onlar ve sana
şükretsinler, zira gün onların günüdür.
Ama ben şükrediyorum ki, ıstırap çekenlerin, gücün ezici
yüküne katlananların, karanlıkta yüzlerini örterek
hıçkırıklarını bastıranların yanıdır benim yerim.
Zira senin gecenin gizli derinliğinde, nabzı atar onların
ıstırabının; tüm hakaretler senin büyük sessizliğinde susar.
Yarın onlarındır.
Ey Güneş! Sabah çiçeği misali açan yaralı yürekler
üzerinde yüksel; gururun küle dönmüş meşale alayı üzerinde
yüksel!
123
www.isaretatesi.com
124
www.isaretatesi.com
.
125