Aşıların nasıl çalıştığını kavramak için geri adım atmak ve insan vücudunun bağışıklık sistemine bakmak yardımcı olacaktır . Virüs ve bakteri gibi patojenler vücudumuzun içine girdiğinde saldırganlaşırlar. Denetlenmeden bırakıldığında çoğalabilir ve yayılabilir, bu da sık sık hastalanmamıza neden olur.
İnsan vücudunun hastalıklara karşı korunmasına ve enfeksiyonlarla mücadeleye yardımcı olması için çeşitli savunma hatları vardır . Bağışıklık sisteminin bazı kısımları, insan vücudunun bir parçası olmayan herhangi bir şeye karşı korunur veya saldırır, diğerleri ise daha hedeflidir. Örneğin cildimiz mikroplara karşı ilk savunma hattıdır. Aslında, vücut zırhımız, mikropların içeri girmesini engellemeye adanmış. Kesikler veya sıyrıklar bu zırhı zayıflatabilir, işgalcilerin bir yolunu bulmasına izin verebilir ve burun deliklerimiz veya ağzımız gibi doğal açıklıklar da geçitler olabilir. Ağızdaki tükürük veya midedeki mide suları gibi kimyasallar bakterileri ve ateşi kırabilir veya öldürebilir Vücudun yalnızca daha soğuk ortamlarda hayatta kalan işgalcileri öldürmek veya zayıflatmak amacıyla odadaki sıcaklığı arttırma yöntemidir.
Bir enfeksiyon meydana geldiğinde, vücut ayrıca farklı türde beyaz kan hücreleri yapmaya başlar. Bu hücreler, asker gibi davranır ve istilacıya antijen olarak bilinen belirli hedefleri arayarak saldırıları koordine eder .
Antijenler
Bir antijen, örneğin bir virüsün yüzeyinde bulunan bir protein gibi bir patojenin bir parçası veya yan ürünüdür, bağışıklık sisteminin bir enfeksiyon durumunda aradığı şeydir. Beyaz kan hücreleri ve antikorları , spesifik antijenleri koklar ve mandalları harekete geçirir, mikropları almak ve çoğalmasını engellemek için bir saldırı kurar. Savaş kazanıldığında ve enfeksiyon çözüldüğünde, bağışıklık sistemimizin hücreleri, patojenle tekrar temas etmesi durumunda ne arayacağını hatırlıyor. Bağışıklık sisteminin hangi antijenleri tespit ettiğini ve cevap verdiğini bilmek, etkili bir aşı geliştirmenin anahtarıdır.
Aşılama
Aşılar vahşi bir enfeksiyon gibi çok çalışır. Aslında, vücudumuzun savunmasına, tamamen aynı görünüyorlar. Aşılar, vahşi patojenlerde bulunan antijenlerle aynı veya ona benzeyen antijenlerden oluşur. Bu aşı antijenleri vücuda girdiğinde, bir istilacı aramak ve yok etmek için gereken aynı tür beyaz kan hücrelerini ve antikorlarını oluşturmak için aynı tür alarmları başlatırlar. Vücut neye bakacağını hatırlar, böylece istilacıya tekrar rastlarsa daha hızlı hareket edebilir. Ancak vahşi bir enfeksiyonun aksine aşılar sizi hasta etmeye çalışmaz. Bir enfeksiyonun faydalarını – yani, bağışıklık – ancak önemli ölçüde daha az risk altındadırlar ve bunun nedeni de budur.
Aşı Çeşitleri
Hepsi bir bağışıklık tepkisini uyarmaya yardımcı olmak için antijen kullanır, ancak bütün aşılar aynı şekilde yapılmaz. Aşı tipine ve korumak istediği hastalığa bağlı olarak hangi antijenler ve ne kadarı değişkenlik gösterir.
Canlı, Zayıflatılmış Aşılar : Bu aşılar, onu sağlıklı bağışıklık sistemi olan insanlara neredeyse zararsız hale getirecek şekilde “zayıflatılmış” veya zayıflamış bir bütün canlı virüs kullanır. Canlı olduğu için, tıpkı vahşi bir virüsün yaptığı gibi çoğalabilir ve vücuda yayılabilir. Doğal bir enfeksiyona en yakın şeydir ve bu nedenle güçlü bir bağışıklık tepkisi sağlamada son derece etkilidir. Söylenen, zayıf bağışıklık sistemi olan insanlar – nakil alıcıları veya kanser tedavisi görmüşolanlar gibi -bu tür aşıları alamazlar çünkü zayıflamış olsalar bile, vücut onlarla savaşamayabilir. Örnekler arasında MMR (kızamık, kabakulak ve kızamıkçık) ve su çiçeği (veya “su çiçeği”) aşıları sayılabilir.
İnaktive Aşılar : Canlı aşılara benzer şekilde, inaktive aşılar bütün virüsü kullanır, ancak onlar hayatta değildir. Laboratuarda inaktive edilirler veya “öldürülürler”. Vücudun her yerine kopyalayamadıkları ve yayamayacakları için, canlı aşılar tarafından teşvik edilen aynı korumayı sağlamak için genellikle daha fazla doz gerekir ve bağışıklığı korumak için bazen destekleyici dozlara ihtiyaç duyulur. Örnekler arasında çocuk felci aşısı ve birçok grip aşısı formülasyonu bulunur.
Alt Ünite Aşıları : Alt ünite aşıları, bir bağışıklık tepkisini kıvılcımlandırmak için yalnızca bir parça protein veya bir miktar protein gibi antijenleri kullanır. Tüm virüsü veya bakterileri kullanmadıkları için, yan etkiler canlı veya inaktive aşılarda olduğu kadar yaygın değildir, ancak çoğu zaman etkili olması için çoklu dozlar gerekir. Örnekler , DTaP ve Tdap aşılarının boğmaca (veya “boğmaca öksürüğü”) bileşenini içerir .
Konjuge Aşılar: Bu aşılar, etraflarında bir tür şeker benzeri kaplamaya sahip bir bakteri grubuna karşı koruma sağlamak için tasarlanmıştır. Vahşi bir enfeksiyon sırasında, bu katman antijenleri bağışıklık sistemimizden gizler; böylece konjuge aşılar, antijenleri kaplamaya bağlar, böylece vücudun savunması, bir enfeksiyon durumunda bakteri aramanın ve yok etmenin daha iyi olacağını bilir. Örnekler, menenjite neden olabilecek bir bakteriye karşı korunmaya yardımcı olabilecek meningokok konjugat aşısını içerir .
Toxoid Aşıları: Bazen, korunmasına ihtiyaç duyduğunuz bakteri veya virüs değil, patojen vücudun içindeyken yaptığı bir toksindir. Bu tür aşılar, vücudun zarar vermeden önce bu toksinleri tanıma ve bunlarla savaşmayı öğrenmelerine yardımcı olmak için toksoksinin denilen zayıflamış bir versiyonunu kullanır. Örnekler, DTaP ve Tdap aşılarının tetanoz bileşenini içerir .
Teslimat Mekanizmaları
Aşılar, maksimum etkinliği sağlamak ve zararı en aza indirmek için son derece spesifik şekillerde uygulanacak şekilde tasarlanmıştır. Örneğin, bazı aşıların kaslara 90 derecelik bir açıyla enjekte edilmeleri kastedilirken, diğerleri derideki kaslar arasındaki yağ dokusunda 45 derecelik bir açıyla verilmelidir. Yetişkinler için bu, koldaki atışı almak anlamına gelebilir, oysa bebekler genellikle uyluk kaslarına enjeksiyon yapar. Bazı aşıların hiç enjekte edilmediği; bunun yerine burun yoluyla veya sözlü olarak verilmelidir.
Bir aşının nasıl, ne zaman ve nerede uygulanacağı kapsamlı araştırma, deneyim ve teorik risklerle belirlenir. Rotavirüs gibi bir ishal hastalığına karşı bir aşı, örneğin doğal bir enfeksiyonu daha yakından taklit edebilmesi için oral yoldan verilebilir. Yanlış verilen aşılar, daha az etkili olmalarına veya gereksiz yan etkilere neden olma ihtimalinin daha yüksek olmasına neden olabilir
Bununla birlikte, intravenöz olarak hiç bir aşı verilmediği, yani doğrudan kan dolaşımına verilmediği belirtilmelidir.
Aşı öykülerinde sosyal medyada görebildiğimize ya da arkadaşlardan duyabileceğimiz mitlere rağmen , aşılar hastalıklara karşı korunmada inanılmaz derecede güvenli ve etkilidir. Geliştirme süreci boyunca, aşı adaylarının doktorunuza veya yerel eczaneye gitmeden önce geçmeleri gereken çok sayıda test vardır. ABD’de Gıda ve İlaç İdaresi tarafından lisanslı olmasından önce, üreticilerin aşı etkin bir biçimde kullanılabilir olduğunu kanıtlamak zorunda ve insanlarda güvenli. Bu genellikle yıllar alır ve ilk önce binlerce gönüllünün sınanması anlamına gelir. Aşı onaylandıktan sonra bile, araştırmacılar tarafından güvenlik ve etkinlik açısından izlenmeye devam edilir.
Aşı resmi olarak ruhsatlandırıldıktan sonra, araştırma, aşı yapılmasının önerilmesinin uygun olup olmadığını belirlemek için, bir halk sağlığı ve tıp uzmanlarından oluşan gönüllü paneli olan Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi tarafından incelenir . Bu öneriler yıllık olarak güncellenmektedir ve aşının ne kadar güvenli ve etkili olduğu da dahil olmak üzere çok çeşitli verileri dikkate almaktadır. Herhangi bir noktada aşının yararları risklerden ağır basarsa, panel önerisini geri çeker ve aşı tipik olarak pazardan çıkarılır. Neyse ki, bu çok nadirdir.
İşlem son derece titiz. Bunun nedeni birçok ilacın aksine aşıların tipik olarak zaten hasta olan birini tedavi etmek için tasarlanmamış olmalarıdır. Her şeyden önce hastalıkları önleyerek sağlığınızı korumak için tasarlanmıştır. Sonuç olarak, aşılar, besin takviyeleri de dahil olmak üzere piyasadaki diğer birçok tıbbi üründen daha yüksek bir güvenlik standardında tutulur.
Sürü Bağışıklığı
Aşılama bireysel bir faaliyet olabilir, ancak faydaları – ve sonuçta başarısı – toplumsaldır. Belirli bir toplulukta ne kadar çok aşılanmış olursa, enfeksiyonlara duyarlı olan ve bu yüzden hastalıkları yayan insanlar o kadar azdır. Birçok mikrop hayatta kalmak için insanlara ihtiyaç duyar. Fakat eğer bir toplulukta yeterince insan aşılanırsa, bu mikropların gidecek yeri kalmaz ve bu nedenle ölürler. Bu, bir tür olarak, çiçek hastalığını nasıl yok ettiğimizi – bekar bireyleri zorunlu olarak aşılayarak değil, tüm toplulukların olmasını sağlayarak.
Bazı kişiler, aşı olduktan sonra bile immün yanıt vermezler veya edemezler. Diğerleri ilk etapta aşılanmak için çok genç veya çok hasta. Bu bireyler kendilerini belirli enfeksiyonlardan koruyamazlar, ancak bu, aşılamanın kendilerini korumaya yardımcı olamayacağı anlamına gelmez. Güvenli bir şekilde aşılanabilen herkesin aşılandığından emin olarak, bir topluluk, hastalıkları karşı savunmasız kalmayı güvende tutan bir çeşit engel oluşturabilir.
Zarar Azaltma
Bir kişi aşılanmış olsa bile, bir salgın durumunda bağışıklık kazandıkları veya tamamen korunduğu anlamına gelmez. Bazıları çok yaklaşsa da, tüm aşılar yüzde 100 etkili değildir. Çünkü ilaç tek beden herkese uyan değil.
Aşılama, vücuda uygun beyaz kan hücreleri ve antikorlarla hazırlanmasına yardımcı olur, ancak yaşam boyu bağışıklığı garanti etmez. Bu savunmalar, destekleyici dozlar yardımı olmadan fazla mesaide solabilir veya daha az etkili olabilir. İyi haber ise, askerler zaten yerinde çünkü eğer, yani bunu sen karşı aşı oldum bir hastalığı olan hasta, hastalığın muhtemel kısa ve hiç aşı olmasaydı daha az şiddetli olacaktır.