Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışmakta olan bir işçinin, iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız bir sebeple sonlandırılması halinde kötü niyet tazminatı isteme hakkı doğmaktadır. Kötü niyet tazminatı; belirli şartlar altındaki işçileri kapsayan ve işçinin haksız yere işinden çıkarılması üzerine işçiye ödenecek tazminat türüdür.
Kötü niyet Tazminatının Şartları
Kötü niyet tazminatının şartları bir anlamda iş güvencesine bağlıdır. İş güvencesi olmayan işçiler için kötü niyet tazminatı talep etme hakkı bulunmaktadır. Kötü niyet tazminatı kanunda açıkça belirtildiği üzere bir işçinin haksız yere işinden çıkarılması durumunda eğer iş güvencesi sebebi ile işe iade davası açamıyorsa ortaya çıkmaktadır. Sözleşme haksız olarak feshedilmiş olsa bile bu fesih geçerli olmakta ve işçi sonlanan iş ilişkisinden kaynaklı kötü niyet tazminatı alabilmektedir.
İş Güvencesinin Şartları
İş güvencesi yararlanmaya hakkı olan işçinin haksız yere işinden çıkarılamamasıdır. Bir işçinin iş güvencesinden yararlanabilmesi için bazı koşulların birlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Bunlar:
- İşyerinde en az 30 veya daha fazla işçinin çalıştırılması
- İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması
- İşçinin en az 6 ay kıdeminin olması
- İşçinin işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması
şeklinde iş güvencesi kapsamında olan işçilerin koşullarını ifade etmektedir. Kötü niyet tazminatı alabilmek için bu şartların gerçekleşmemesi gerekmektedir.
Kötü Niyet Tazminatının Hesaplanması
İş sözleşmelerinin feshedilebilmesi için kanun belirli sürelere uyulmasını öngörmüştür. Bu sürelere uyulmaması ihbar tazminatı alma hakkına dayanak oluşturmaktadır. İş sözleşmeleri;
- İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra
- İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra
- İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra
- İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra
feshedilmiş sayılır. Bildirim süreleri asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.
İş güvencesine tabi olmayan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin 3 katı tutarındaki ücreti üzerinden tazminat ödenir
Kötü Niyet Tazminatı ve İhbar Tazminatı İlişkisi
Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca ihbar tazminatı miktarının belirlenmesi içinde dayanak oluşturmaktadır. İhbar tazminatı hesaplanan ücret kadar, kötü niyet tazminatı ise hesaplanan ücretin 3 katı tutarında talep edilecek tazminat haklarıdır. İhbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı talep edebilmek için ikisinde de işçi ile işveren arasındaki sözleşmenin işveren tarafından feshedilmesi gerekmektedir. Eğer işveren fesih sürelerine uymamasının yanında sözleşmeyi haksız bir nedene dayandırarak sonlandırmışsa bu sebeple kötü niyet tazminatı için gerekçe oluşmuş olmaktadır. Kötü niyet tazminatı almak, ihbar tazminatı almak için engel teşkil etmemektedir. Fesih, haksız bir fesih ise hem ihbar hemde kötü niyet tazminatı işverenden talep edilebilecektir.
Kötü Niyet Tazminatında İspat
İşçinin kötü niyet tazminatı almaya hak kazanabilmesi için en önemli koşul işverenin iş sözleşmesini haksız bir şekilde sonlandırdığını kanıtlamasıdır. İşveren ve işçi açısından kanunun hukuken hak tanıdığı sözleşmenin feshinde işverenin işçinin zararına sebep olması gerekmektedir. İşçi bu fesihten dolayı zarara uğradığını ve hukuken tanınan fesih hakkını işverenin kötü niyetle kullandığını delillerle kanıtlayarak ispat etmek zorundadır.
İş Sözleşmesinin İptalinde Geçersiz Sebepler
İşçinin, kötü niyet tazminatı isteyebilmesi için iş sözleşmesinin haksız bir sebeple feshedilmesi ve bu durumu ispat etmesi gerekmektedir. Bazı sebepler iş sözleşmesinin iptalinde geçersiz sayılmaktadır. Bunlar:
- Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak
- İşyeri sendika temsilciliği yapmak
- Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak.
- Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler
- Kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu kanunun tanıdığı sürelerde işe gelmemek (Doğum öncesi ve sonrası yasal izinler)
- Hastalık veya kaza nedeniyle öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık. Bekleme süresi İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanmasına kadar olan süredir
Bu sebeplerden biri veya birkaçının varlığı halinde iş sözleşmesinin iptali geçersiz olmaktadır.
Kötü Niyet Tazminatı Davasında Zamanaşımı
İş Kanunu 2017’de kanuna eklenen madde öncesinde tazminatlara ilişkin net bir süre beyan etmemiştir. 2017’de yapılan değişiklik ile kötü niyet tazminatı için zamanaşımı süresi 5 sene olarak belirlenmiştir.
Kötü Niyet Tazminatı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kötü niyet sebebiyle açılacak olan tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise işverenin yerleşim yeri veya işin gerçekleştiği yer mahkemesidir. Buna göre açılacak kötü niyet tazminat davası işverenin yerleşim yeri veya işin gerçekleştiği yer İş Mahkemesi olacaktır.