... konulu sunumlar: "AŞIRI TEŞHİS AŞIRI TEŞHİS Sağlık adına hasta etmek Dr. H.Gilbert Welch Dr. Lisa M. Schwartz Dr. Steven Woloshin Dr. Eda Kayhan."— Sunum transkripti:
1
AŞIRI TEŞHİS AŞIRI TEŞHİS Sağlık adına hasta etmek Dr. H.Gilbert Welch Dr. Lisa M. Schwartz Dr. Steven Woloshin Dr. Eda Kayhan
2
3
S UNUŞ Dünyada temel sağlık hizmetlerine bile ulaşamayan milyarlarca insan varken, bu kitap sadece gelişmiş ülkelerde değil orta ve az gelişmiş ülkelerde bile yaygın şekilde gerçekleştirilen gereksiz, faydasız tanı/tedavi işlemlerini ele alıyor. Prof. Dr. Zeki Kılıçaslan İnsan Sağlığı ve Eğitim Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı
4
Yazar, ellili yaşların ortalarında bir erkek Kliniklerin birinde hasta olsaydı Zaman zaman tansiyonu biraz yükseliyor. Teşhis: Sınırda hipertansiyon Boyu 1,93 cm, ağırlığı 93 kg; VKİ:25 Teşhis: Aşırı kilolu Rutin bir check-up
5
Bazen yemekten sonra göğüs kafesinin ortasında yoğun bir yanma oluyor. Teşhis: Gastroözofageal reflü hastalığı Sıklıkla gecede bir-iki kez tuvalete gidiyor. Teşhis: Bening prostat hiperplazisi Sabahları eklem katılığıyla uyanıyor. Teşhis: Dejeneratif eklem hastalığı
6
Yapması gereken işleri anımsamak için liste yapar, sıklıkla insanların isimlerini unutur. Teşhis: Erken bilişsel bozukluk Bir hekim, testlerden ve görüntüleme yöntemlerinden herhangi birini isterse, daha fazla teşhis konması mümkün.
7
Bu teşhisler konmuş olsa daha mı iyi olacak? Reçete yazılır mı? Bu iyi bir tıbbi bakım mı, yoksa kötü bir tıbbi bakım mı?
8
Sağlıklı toplum 2010: Hem yaşam süresini hem de yaşam kalitesini artırmak için bir çalışma. Sonuç: Daha uzun yaşıyoruz, daha sağlıklıyız, fakat muhtemelen bize giderek daha fazla hasta olduğumuz söyleniyor.
9
TEŞHİS KOYMA HEVESİMİZ Aşırı teşhis, belirtilere veya ölüme neden olmayacak durumlarda teşhis konduğunda görülür. Aşırı teşhis, erken teşhis koyma girişiminin bir komplikasyonudur. Günümüzde insanlar iyiyken tıbbi bakım arayışı içindeler. Bu insanların bazılarında belirtiler ortaya çıkacak. Diğerlerinde çıkmayacak - bunlar aşırı teşhis konanlardır.
10
11
Hekimlerin kime aşırı teşhis konup, kime konmadığını bilmemesi nedeniyle, aşırı teşhis konan hastalar tedavi edilme eğilimindedir. Aşırı teşhis konmuş bir hasta tedaviden yarar göremez. Neredeyse tüm tedavilerin zarar verme potansiyeli vardır.
12
13
Aşırı teşhisin ortaya çıkışı: Hipertansiyon Gaziler idaresi randomize şiddetli hipertansiyon tedavisi deneyinin çıktıları: SonuçTedavi verilemeyen (kontrol) Tedavi (müdahale) Ölüm40 İnme41 Kalp yetmezliği40 Kalp krizi20 Böbrek yetmezliği30 Gözde kanama70 HT nedeniyle hastaneye yatırılma 30 Tedavi komplikasyonu01 Toplam272
14
Daha fazla Tedavinin faydası Daha az Hafif HT Anormallik yelpazesi Şiddetli HT Hipertansiyonda anormallik yelpazesi ve tedavi faydası arasındaki ilişki:
15
KURALLARI DEĞİŞTİRİYORUZ Sizi diyabetik, yüksek kolesterollü ve osteoporoz hastası yapmak için rakamlar nasıl değiştirilir. Rakamın doğru tarafındaysanız: İyi Rakamın diğer tarafındaysanız: Anormal
16
1977’de DM teşhis ve sınıflandırılması uzman komitesi hastalığı yeniden tanımladı: Açlık kan şekeriniz 126’ nın üzerindeyse diyabetlisiniz bu küçük değişiklik 1,6 milyondan fazla insanı hastaya çevirdi.
17
Daha çok Tedaviden yararlanma Daha az Hafif diyabet Şiddetli Anormallik yelpazesi diyabet Diyabette kuralları değiştirmenin etkileri
18
Bay Roberts, 74 yaşında erkek hasta Ana tıbbi sorunu ülseratif kolit Rutin bir laboratuvar tetkikinde kan şekeri yüksek bulundu. Gliburid tedavisi başlandı. İlaç çok fazla işe yaradı. İyi bir iş yapmaya çalışırken nasıl kötü şeyler olur?
19
Şehirlerarası yolda araç kullanırken gözleri karardı, arabası yoldan çıktı. 6. ve 7. boyun omurları kırıldı. Bay Roberts şimdi 90 yaşında ve kazadan beri diyabeti için tedavi edilmedi. Diyabetin herhangi bir komplikasyonuyla da karşılaşmadı.
20
Görüntüleme teknolojileri insanları hasta yapan anormallikleri bulmakta çok faydalıdır. Fakat bunlar giderek artan bir şekilde sağlam insanlarda da anormallikler bulabilmektedirler. Daha fazlasını görebiliyoruz
21
Safra kesesi taşları: Hiçbir belirtisi olmayan insanların %10 kadarında US taraması yapıldığında safra kesesi taşı bulunur. Belde disk kayması: Bel ağrısı olmayan insanların yüzde 50’sinden fazlasında MRG taraması yapıldığında kaymış lumbar diskler bulunur.
22
Belirtileriniz varsa, taramalarla aşırı teşhis konma potansiyeliniz oldukça büyüktür. Diz ağrınız olduğunu düşünün. Kıkırdak hasarı gösteren bir MRG’niz var: Menisküs yırtığı Diz ağrısı veya bir diz yaralanması öyküsü olmayan insanların %40 kadarının dizlerinde MRG taraması yapıldığında menisküs hasarı bulunur. Belirtileriniz nedeni kıkırdak hasarı değilse, size ağrınızın nedeni olarak bu teşhisin konması aşırı teşhistir.
23
Yeni kanser Yeni teşhisler Teşhisleri ve ölüm sayıları Ölümler Zaman Kanser miktarında gerçek bir artış Yeni kanser Yeni teşhisler teşhisleri ve ölüm sayıları Ölümler Zaman Kanser aşırı teşhisini düşündürür
24
BT’de insidentalom saptanan kitle 10 yılda kanserden ölme riski İnsidentalomun ölümcül bir kanser olma olasılığı (en büyük olasılık) İnsidentalomun ölümcül bir kanser olmama olasılığı Akciğer (sigara içenler) %50%1,8%3,6%96,4 Akciğer (sigara içmeyenler) %15%0,1%0,7%99,3 Böbrek%23%0,05%0,2%99,8 Karaciğer%15%0,08%0,5%99,5 Tiroit (ultrasonla)%67%0,005<%0,01>%99,99 Ayağımız kanser olabilecek insidentalomlara takılıyor Tipik bir elli yaşında insan için bir insidentalomun ölümcül bir kanseri temsil etme olasılığı:
25
Bay Baker’ın altı haftadır ses kısıklığı şikayeti mevcut. KBB ile değerlendirilen hastaya erken evre larenks ca teşhisi kondu. Biyopsi ile kitlenin tamamı çıkarılmıştı. Akciğer kanseri olasılığı nedeniyle akciğer grafisi çekildi. Mediastende olası bir genişleme nedeniyle BT istendi. Bilgisayarlı göğüs tomografisi normaldi. Ancak kesitlere böbreklerinin de bir kısmı girmişti. Ve sağ böbrekte golf topu büyüklüğünde bir kitle vardı. Bay Baker’in böbrek kanseri
26
Amerika Birleşik Devletleri’nde yeni böbrek kanseri teşhisleri ve böbrek kanserinden ölümler,
27
Erken tespitin size yardımcı olabilme şansını bilmek yeterli değildir. Aynı zamanda erken tespitin size yardımcı olmama, Sizi gereksiz yere kaygılandırma olasılığını, Size aşırı teşhis konması, Boşu boşuna tedavi olma riskinizi ve Tedaviden zarar görme olasılığınızı da bilmeniz gerekir. Madalyonun iki yüzünü de göz önüne alın
28
29
10 yıl boyunca yılda bir mamografi çektiren elli yaşındaki kadından FaydalarZararlar 1 kadın meme kanserinden bu sayede ölmeyecek 2-10 kadına aşırı teşhis konacak ve gereksiz yere tedavi edilecek 5-15 kadına olması gerekenden daha erken meme kanseri oldukları söylenecek fakat bunun hastalıklarının seyri üzerine bir etkisi olmayacak kadın en az bir yanlış alarma maruz kalacak (bunların yarısı kadarına biyopsi yapılacak) Madalyonun İki Yüzü- Elli Yaşındaki Kadınların Tarama Mamografisinin Bilançosu
30
Aşırı teşhis olgusunu karmaşık bir etmenler ağı yarattı: Popüler medya hastalık korkusunu teşvik ediyor ve erken, saldırgan tedavinin her zaman en iyisi olduğu mitini yayıyor. Hekimler kendileri aleyhinde açılabilecek davalardan kaçınmak için yapılmadık tetkik, bakılmadık anormallik bırakmıyorlar. Taramalardan, tıbbi işlemlerden ve ilaçlardan kâr ediliyor.
31
32
Bir insandaki hastalığın teşhisinin neresi kötü diye düşünebilirsiniz ama durum hiç de sandığınız gibi değil. Hastalıkların teşhisinde kullanılan yöntemlerin ölüme kadar gidebilen riskleri var. Aşırı teşhisin peşinden ‘aşırı tedavi’ geliyor. Farkında bile olmayacağınız bir hastalık için ilaç kullanmanız, radyoterapi olmanız veya ameliyat edilmeniz gerekiyor.
33
Teşhis ve tedavilere harcanan paralar boşa gidiyor. Birçok insan kendisine hiçbir zarar vermeyecek aşırı teşhis yüzünden strese giriyor, uykuları kaçıyor, huzuru bozuluyor, hasta oluyor. Aşırı teşhis önemi giderek artan bir halk sağlığı problemi oluyor.
34
Aşırı teşhisin ulaştığı noktayı en iyi gösterecek delil ise Eylül 2013 tarihlerinde dünyanın ilk “Aşırı Teşhisleri Önleme” kongresinin yapılmış olması. Kongre, The Darmouth Institute for Health Policy and Clinical Practice ev sahipliğinde dünyanın en muteber tıp dergilerinden olan British Medical Journal (BMJ), Avustralya Bond Üniversitesi ve önemli bir sivil toplum kuruluşu olan Consumer Report’un ortaklığıyla düzenlendi. Kongrenin sloganı ise “Çok fazla tıbbın zararlarını geriye sarmak”.