Sosyolojinin Bağımsız Bir Bilim Dalı Haline Gelmesine Katkı Sağlayan Sosyologlar Kimlerdir?24 Şubat 2018
Saint Simon (Sen Simon, 1760-1825), sosyolojiyi toplumun bilimi olarak kabul eden, bu nedenle de sosyolojinin öncüsü olarak görülen Fransız sosyolog ve iktisatçıdır.
O, toplumu; çaba, üretim, eylem ve yaratma olarak görür. Saint Simon, bilim olarak sosyolojiyi planlamakla kalmayıp bu planı gerçekleştirmeyi de denemiştir. Toplumsal gerçeği açıklayacak olan bilimi “toplumsal fizyoloji” olarak adlandırmıştır. Ona göre toplumsal fizyoloji, iş ve hareket durumundaki toplumu incelemelidir.
“Endüstri toplumu” kavramını ilk ortaya atan sosyologdur. Ayrıca Saint Simon, toplumsal olayların doğa bilimlerinde kullanılan bilimsel tekniklerle incelenmesi gerektiğini savunmuştur.
Auguste Comte (Ogüst Comt, 1798-1857), “sosyoloji” sözcüğünü̈ ilk kullanan sosyologdur. “Sosyoloji neden diğer bilim dalları gibi bir dal olmasın?” tezini savunarak sosyolojinin temelini atmaya çalıştı. Ayrıca felsefede pozitif düşünce üzerine de çalışıyordu. Daha sonraları fizik, gök bilimi ve kimya ile de uğraştı. Fransız Devrimi’nden hemen sonra doğduğu için –sosyoloji alanındaki- çalışmaları Fransız Devrimi’ne ve Aydınlanma düşüncesine bir tepki niteliğindedir. Comte sosyolojiyi “toplumsal gerçeği inceleyen bilim dalı” olarak tanımlar.
Sosyolojiyi “Sosyal Statik” ve “Sosyal Dinamik” olmak üzere ikiye ayırır. Sosyal Statik; her toplumdaki göreli istikrarlı ilişkiler ile sosyal yapı üzerinde odaklanır. Sosyal Dinamik ise insanlığın bir aşamadan diğerine geçmesini, yani toplumdaki değişimi ifade eder. Comte, tarihi bir ilerleme süreci olarak görür. Comte’ un “Üç Hâl Kanunu” denilen kuramına göre toplumlar üç aşamadan geçer;
- a) Teolojik aşamada insanlar, olayların nedenlerini doğa üstü birtakım varlıklarda görür.
- b) Metafizik aşamada doğa üstü etmenlerin yerini soyut birtakım kuvvetler alır.
- c) Pozitivist aşamada olaylar bilimsel yasalarla ifade edilmeye çalışılır.
Comte, toplumu bütün olarak anlamak ve açıklamak istediği için sosyolojide makro yaklaşımı temsil etmiştir.
Emile Durkheim (Emil Durkaym, 1858-1917), ilk sosyoloji profesörüdür. Sosyolojinin bağımsız bir bilim olarak kurulmasında çok önemli bir yeri vardır. Onun sosyolojiye; sanayileşme, intihar, din, ahlak ve metodoloji gibi konularda katkıları vardır. Ona göre sosyoloji, psikolojiden farklı olarak “bireysel bilinçle” değil, “kolektif (ortak) bilinç” ile ilgilidir. Durkheim, sosyolojinin sosyal olgularla ilgilendiğini ve toplumsal yaşamın bu toplumsal olgularla açıklanabileceğini vurgulamıştır.
Doğa bilimleri kendi olgularını nasıl inceliyorsa sosyal olgulara da aynı yöntemle yaklaşılabileceğini söylemiştir. Sosyal olgu ve olayların bir eşya gibi ele alınması gerektiğini belirtmiştir. “Toplumda İş Bölümü̈” adlı doktora teziyle bireylerin bir toplumu nasıl oluşturduğunu anlamaya çalışır. Toplumu bir arada tutan ana unsurların neler olduğunu araştırır. Ona göre toplumların var olmasının temelinde “dayanışma” bulunmaktadır. Durkheim insanların ve grupların etkileşiminden doğan geleneklerin, toplumsal yapıların ve kurumların harcını oluşturan ya da zayıflamasına yol açan etkenleri, ayrıca grup ve örgüt üyeliğinin insanlar üzerindeki etkilerini inceler, insan toplumunun temel niteliğiyle, sürekliliğine ve değişimine yol açan çeşitli süreçlerle ilgilenir.
Max Weber (Marks Weber, 1864-1920), Alman düşünür, sosyolog ve ekonomi politik uzmanı. Sosyolojiyi metodolojik olgunluğa ulaştırmıştır. O, siyaset sosyolojisi ve eğitim sosyolojisi alanında yaptığı araştırmalarıyla da tanınır. Weber, toplumsal değişmeyi anlamaya çalışmıştır. Weber’e göre ekonomik etkenler kadar düşünce ve inançlar da toplumsal değişme üzerinde etkilidir.
Marx’ın sınıf temelli çözümlemelerinin yerine statü kavramını getirmiştir. İnsan ilişkileri ve bürokrasi üzerine çalışmalarıyla tanınır. Max Weber’e göre toplumu ve toplumsal eylemleri açıklamak için genel kavramlardan değil bireylerden, öznel olarak düşünülmüş anlamlardan hareket edilmelidir. Böylece Weber psikolojik yaklaşımla sosyolojik yaklaşımı birleştirmek istemiştir.
Le Play (Lö Pley, 1806-1882), sosyolojinin kurucularından biridir. Maden mühendisi olduğu için madencilik üzerine bir anket hazırlamak amacıyla hükûmet tarafından görevlendirilmiştir. Böylece Le Play Avrupa’yı batıdan doğuya, kuzeyden güneye baştan aşağı dolaşmış, yerinde yaptığı gözlemlerle Avrupa işçileri üzerine yüze yakın monografi hazırlamıştır. Le Play, işçi aileleriyle ilgili monografilerini “Avrupa İşçileri” adlı beş ciltlik büyük yapıtında yayınlamıştır. Bu yapıt yirmi yıllık bir çalışmanın ürünüdür.
Le Play araştırmalarında özellikle işçi ailelerine önem vermiştir. Çünkü ona göre işçi aileleri dar gelirlidir ve bu ailelerin yakınlarına olan bağlılıkları zengin ailelerinkinden çok daha fazladır. Böylece işçi ailelerinin monografi incelemelerini temel olarak ele alan Le Play, bu ailelerin gelir ve giderini ortaya koyunca onlar hakkında tam bir fikir edinebileceğini savunmuştur. Le Play, gruplar üzerine yaptığı alan araştırmalarıyla mikro sosyolojiyi temsil etmiştir.