

KANUN KAPSAMI
Madde1 - Bu Kanun denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk Bayrağını taşıyan ve yüz ve daha yukarı grostonilatoluk gemilerde bir hizmet akti ile çalışan gemiadamları ve bunların işverenleri hakkında uygulanır.
Aynı işverene ait gemilerin grostonilatoları toplamı 100 veya daha fazla olduğu veyahut işverenin çalıştırdığı gemiadamı sayısı 5 veya daha fazla bulunduğu takdirde birinci bent hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun uygulanmasında; sandal, mavna, şat, salapurya gibi olanlar da (gemi) sayılır.
Bakanlar kurulu, ekonomik ve sosyal gerekler bakımından bu kanun hükümlerini yukarıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan gemilerle gemiadamlarına ve bunların işverenlerine kısmen veya tamamen teşmile yetkilidir.
Yukarıdaki bentlerde yazılı gemilerin bu Kanun kapsamına alınmaları sebebiyle yapılabilecek itirazlar Çalışma Bakanlığı tarafından incelenerek karara bağlanır. Bu itirazlar kanunun uygulamasını dururamaz.
İŞVEREN, GEMİ ADAMI, KAPTAN VE İŞVEREN VEKİLİNİN TARİFİ
B) Bir hizmet aktine dayanılarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla diğer kimselere "gemiadamı" denir.
C) Gemiyi sevk ve idare eden kimseye veya zorunlu sebeplerle görevi başında bulunmaması halinde ona vekalet eden kimseye "kaptan" denir.
Ç) Kaptan veya işveren adına ve hesabına harekete yetkili olan kimseye "işveren vekili" denir.
İşveren vekilinin bu sıfatlarla gemi adamlarına karşı muamele ve taahütlerinden doğrudan doğruya işveren sorumludur.
YABANCI GEMİADAMLARI
1. İşverenin adı, soyadıyla ikametgah adresi,
2. Gemi adamının adı, soyadı, doğum tarihi ve yeri, sicil numarası ve ikametgah adresi
3. Gemi adamının çalışacağı geminin ismi, sicil numarası, grostonilatosu ve kaydedildiği sicil dairesi (gemi adamının aynı işverenin muhtelif gemilerinde çalışması ihtimali mevcutsa, bu hizmet aktinde ayrıca belirtilir.)
4. Aktin yapıldığı yer ve tarih,
5. Gemi adamının göreceği iş,
6. Gemi adamının hizmete başlayacağı tarih ve yer,
7. Hizmet aktinin belli bir süre için yapılmış olup olmadığı, belli bir süre için yapılmış ise süresi veya sefer üzerinde ise hangi sefer olduğu,
8. Kararlaştırılan ücret esası ile miktarı,
9. Ücretin ödeme zamanı ve yeri,
10. Avans şartları
11. Diğer iş şartları,
12. Tirimciler ve ateşçiler ile yapılacak hizmet akitlerinde 25.5.1959 gün ve 7292 sayılı Kanun'la onanan sözleşmenin özeti.
I- Belirli bir süre için yapılmış hizmet akti bu sürenin bitiminde sona erer.Hizmet akti gemi seyir halinde iken sona ererse akıt geminin ilk limana varmasına ve güvenlik altına alınmasına kadar devam eder.
II- Belirli sefer için yapılmış hizmet akti, akitte yazılı seferin sonunda geminin vardığı limanda yükünü boşaltmasıyla sona erer.
AKİT SÜRESİNİN UZAMASI
Belirli bir süre için yapılmış olan hizmet aktinin sonunda gemiadamı işveren veya işveren vekiliinin muvafakatıyla işe devam ederse hizmet akti, aynı süre için uzatılmış sayılır.
Bu süre içinde taraflar hizmet aktini bildirimsiz ve tazminatsız bozabilirler. Ancak gemiadamının çalıştığı günler için ücret hakkı saklıdır.
ÇALIŞMA VE KİMLİK KARNESİ
Bu karne, ancak İş ve İşçi Bulma Kurumu tarafından tek tip olarak ve parası karşılığında işverenlere verilir.
Bu belgeye gemiadamı isterse, kendisinin durumu ve davranışlarıyla, çalışmasının ne yolda olduğu da ayrıca yazılır. İşveren veya işveren vekilinin belgedeki imzası, gemiadamı dilerse bağlama limanındaki liman reisliği tarafından onaylanır.
Kamu hizmeti gören idarelere yahut kamu yararına yardımcı derneklere bağlı gemilerden çıkan gemi adamının aldığı belgeler hakkında yukarıdaki onay hükmü uygulanmaz.
İşveren veya işveren vekili, gemiadamının istediği belgeyi verememekte direnirse veyahut belgeye gemiadamı için doğru olamayan yazılar yazarsa, gemi adamının yahut yeni işine girdiği işverenin isteği üzerine, bağlama limanındaki liman reisçiliğince yapılacak inceleme sonucunu gösteren bir belge gemiadamına veya yeni işverene verilir. Liman reisliği tarafından yapılacak inceleme bir haftada bitirilir.
Kamu hizmeti gören idarelere bağlı gemilerden çıkan gemiadamına verilmek istenmez veyahut belgeye doğru olmayan yazılar yazılıra, gerekli incelemenin yapılması için bu gemilerin bağlı oldukları makamlara başvurulur.
Belgenin vaktinde verilmemesi veyahut belgede doğru olmayan yazılar bulunmasından zarar gören gemiadamı veyahut gemi adamını işe alan yeni işveren eski işverenden tazminat isteyebilir.
Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftır.
SAKAT VE ESKİ HÜKÜMLÜ ÇALIŞTIRMA
I- İşveren veya işveren vekili tarafından:
a) Gemi adamının herhangi bir limanda geminin hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya gemiye hiç dönmemesi,
b) Gemi adamnın gemide hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan menolunması gibi sebeplerle imkansız bir hal alması,
c) Gemi adamının işveren veya işveren vekiline karşı, kanuna, hizmet akitlerine sair iş ve çalışma şartlarına aykırı hareket etmesi,
ç) Gemi adamının işveren veya işveren vekiline karşı denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,
II- Gemi adamı tarafından :
a) Ücretinini kanun hükümleri veya hizmet akti gereğince ödenmemesi,
b) İşveren veya işveren vekilinin gemi adamına karşı, kanuna, hizmet akitlerine veya sair iş şartlarına aykırı hareket etmesi,
c) İşveren veya işveren vekilinin gemi adamına karşı denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket etmesi,
III- İşveren, işveren vekili veya gemi adamı tarafından :
a) Geminin herhangi bir sebeple 30 günden fazla bir süre seferden kaldırılması,
b) Gemi adamının herhangi bir sebeple sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa veya sakatlığa uğraması,
hallerinde feshedilebilir.
IV- Geminin kayba uğraması,terk edilmesi veya harp ganimeti ilan edilmesi veyahut Türk Bayrağından ayrılması hallerinde ise hizmet akti kendiğinden bozulur.
FESİH HAKKINI KULLANMA ÖNELİ
Bu hallere dayanılarak akti süresi içinde fesheden taraf ayrıca makemeye başvurarak öbür taraftan bir tazminat isteyebilir.
B) Süresi belirsiz hizmet akitlerinin çözülmesinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.
Hizmet akti:
a) İşi altı ay sürmüş olan gemi adamı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan gemiadamı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan gemiadamı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
d) İşi üç yıldan fazla sürmüş olan gemiadamı için , bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, bozulmuş olur.
C) Öneller asgari olup toplu iş sözleşmesiyle veya hizmet akti ile arttırılabilir.
D) Bildirme şartına uymayan taraf, yukarıda yazılı önellere uygun ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.
Gemiadamının sendikaya üye olması, şikayete başvurması gibi sebeplerle işinden çıkarılması hallerinde ve genel olarak hizmet aktini bozma hakkının kötüye kullanıldığını gösteren diğer durumlarda "B" bendinde yazılı önellere ait ücretlerin üç katı tutarı, tazminat olarak ödenir.
Tarafların ayrıca tazminat isteme hakları saklıdır.
FESİH HÜKMÜNÜN BAŞLANGICI
FESHİN BİLDİRİLMESİ
KIDEM TAZMİNATI
Gemiadamının bu bent hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toprtan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılaması için ihtiyarlık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kurum veya sandığa başvurmuş olduğunu alacağı bir belge ile belgelemek zorundadır.
Gemiadamlarının kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla
yeniden yapılmış olmasına bakılmaksızın aynı işverenin değişik gemilerinde
ve hizmetinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. Geminin
devir ve intikali, yahut diğer bir suretle işverenden diğer bir işverene
geçmesi halinde kıdem tazminatı yeni işberene aittir.
Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez.
YURDA İADE
Şu kadar ki, hizmet aktinin feshi 14'üncü maddenin 1'inci bendine ve II'nci bendin (a) veya (b) fıkralarına göre yapılmış ise işveren veya işveren vekili yaptığı iade masraflarını gemiadamından yurtta isteyebilir.
YABANCI GEMİ ADAMININ İADESİ :
YURT İÇİNE İADE ZORUNLUĞU :
Ancak, hizmet aktinin, 14'üncü maddesinin 1'inci bendine göre, feshi halinde bu madde hükmü uygulanmaz.
İADE ZORUNLULUĞUNA UYMAMAK :
İADE HAKKINDA YOKSUNLUK
21, 22 ve 23'üncü maddelerde yazılı hallerde gemiadamı, işine son verilmesi yahut da hizmet aktinin sona ermesi günüden başlayarak bir hafta içinde yurda iade edilmesini istemezse işveren veya işveren vekili iade ile zorunlu tutulamaz.
Bu Kanun'un 14'üncü maddesinin (1) numaralı bendinin (b) fıkrasında yazılı durumlar gemi adamına yüklenemeyecek sebepler altında doğmuşsa veya gemiadamı için hastalık ve sair zorunlu sebepler meydana gelmişse bu maddenin ikinci fıkrasındaki bir haftalık süre, engellerin kalktığı günden itibaren başlar.
İş süresi gemiadamının iş başında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süredir.
İşveren veya işveren vekili, gemi adamının vardiyalarını yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge ile belirtmek ve bu çizelgeyi gemi adamlarının görebilecekleri bir yere asmak zorundadır.
1. Birden fazla kaptanın bulunduğu gemilerde birinci kaptan veya bu Kanun'un 2'nci maddesinin (c) fıkrasında yazılı olduğu şekilde kendisine vekalet eden kimse (kılavuz kaptanlar dahil),
2. Birden fazal makinist bulunduğu gemilerde başmakinist,
3. Doktor ve sağlık memurları,
4. Hemşire ve hastabakıcılar,
5. Asli görevleri can, mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışan gemi adamları,
6. Gemide kendi nam ve hesabına çalışanlar.
Yapılacak fazla çalışmanın her saatine ödenecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı % 25 oranında arttırılmak suretiyle bulunacak miktardan az olamaz.
Aşağıda yazılı haller fazla saatlerle çalışma sayılmaz.
1. Geminin, gemideki şahısların veya gemi hamulesinin selameti için kaptanın yapılmasını zaruri gördüğü işler,
2. Günlük, karantina ve sair sıhhi formaliteler dolayısiyle yerine getirilmesine zorunluluk bulunan ilave işler,
3. Gemi seyir halinde veya limanda iken gemide yaptırılan (yangın,
gemiyi terk etme, denizde çatışma, denizden adam kurtarma ve savunma) talimleri.
Fazla saatlerle çalışmaları belgelemek üzere işveren veya işveren vekili
noterden tasdikli ayrı bir defter tutmak zorundadır.
Ücretin gemi adamına hizmet aktine gösterilen yer ve devrelerde tam olarak ödenmesi zorunludur.
Ücret ödeme devresi bir aydan fazla olamaz.
Hizmet aktinin sona ermesi veya bozulması halinde işveren veya işveren vekili gemi adamlarının ücretini derhal ve tam olarak ödemek zorundadır.
Haklı bir sebep olmaksızın işini yapmayan gemiadamı, keyfiyet gemi jurnalına kaydedilmek ve jurnalı yoksa bir tutanakla belgelenmek şartıyla bu müddete ait ücretten mahrum edilir. Bu yüzden uğradığı zararın telafisi için işverenin tazminat istemek hakkı saklıdır.
Hizmet akitleri gereğince gemi adamlarına yapılacak her çeşit ödemelerin bu deftere kaydedilmesi ve kayıtların imza veya makbuzla belgelenmesi zorunludur.
İstek halinde, bu kayıtların tasdikli bir örneği gemi adamına verilir. Bu muameleler her türlü resimden muaftır.
Belgeye dayanmaksızın yapılan ödeme iddiaları muteber de değildir.
ÜCRETİN SAKLI KISMI
İŞVEREN HESABINA İAŞE
Limanlar içinde, şehir hatlarında, körfezlerde, göllerde ve akarsularda yolcu ve yük nakleden gemilerle, mavna, şat ve benzerlerinde iaşe servisi kurulması zorunlu değildir. Bu durumda işveren veya işveren vekili iaşe zorunluluğunu nakden ödemek suretiyle yerine getirir.
İKAMET YERİ SAĞLANMASI
Herhangi bir zorunlu sebep yüzünden gemi adamlarının gemide ikametine imkan olmazsa işveren veya işveren vekili tarafından başka bir ikamet imkanı sağlanır.
İKAMET YERLERİ VE İAŞE HAKKINDA
Gemiadamı, işveren veya işveren vekili tarafından sağlanacak iaşenin yukarıda sözü geçen tüzükte gösterilen öçülerden noksan olması halinde aradaki farkın bedelini veya iaşenin hiç verilmememsi halinde tamamının bedelinin işveren veya işveren vekilinden isteyebilir.Şu kadar ki, gemiadamının iddiasını, tazminde esas teşkil edecek iaşe ve şartlardaki aksamanın vuku bulduğu günde durumu işveren veya işveren vekiline veya kaptana bildirmesi şarttır.
a) 500 grostonilatodan daha küçük gemiler,
b) Balık avı ve benzeri işlerde çalışan gemiler,
c) Romorkörler
d) Yüzer vinçler
için uygulanmaz.
Gemiadamı ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin gemiadamına hemen sebepleriyle bildirilmesi gerekir. Gemiadamı ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda üç gündelikten fazla olamaz.
Gemiadamlarından kesilen ücret kesimi cezaları hakkında İş Kanunu'nun aynı konuya ilişkin diğer hükümleri uygulanır.
ZARAR KARŞILIĞI KESİNTİ :
Tazminat kesintileri, mahsup yapılmasını gerektirecek bir zarar yapılmadan işten ayrılma hallerinde gemiadamına kesintisiz olarak geri verilir. Tazminat karşılığı geçici olarak alıkonan paradan, mahsup yapılması gerektiği zaman gemiadamı isterse işveren kendisine mahsubun hangi esaslara göre yapıldığını anlatmak ve buna ait hesaplarla fatura ve başka belgeleri göstermek zorundadır.
Tazminat karşılığı olarak alıkonulan paradan ancak o gemiadamı tarafından yapılan zarar için mahsup yapılır.
Tazminat kesintileri milli bankalardan birisine en geç üç ay içinde yatırılır.
Banka faizleriyle diğer gelirleri işçilere iadesinde kesinti ile birlikte ödenir.
YILLIK ÜCRETLİ İZİN
İzin süresi altı aydan bir yıla kadar hizmeti olan gemiadamları için 15 günden ve bir yıl ve daha fazla hizmeti olanlar için yılda bir aydan az olamaz.
İzin işverenin uygun göreceği bir zamanda kullanılır. Bu haktan feragat edilemez.
Bir aylık izin, tarafların rızasıyla aynı yıl içinde kullanılmak suretiyle ikiye bölünebilir.
Gemiadamı, yıllık ücretli iznini yabancı bir memleket limanında veya hizmet aktinin yapılmış bulunduğu mahalden gayri bir yerde kullanmaya zorlanamaz.
Gemiadamı dilerse isterse işveren veya işveren vekilinden ücretli izine ilişkin olarak 7 güne kadar ücretsiz yol iznide isteyebilir.
Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan hizmet akti 14 üncü maddenin II, III ve IV'ncü bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait ücreti, gemi adamına ödemek zorundadır.
HAFTA TATİLİ
HAFTA TATİLİ ÜCRETİ
Evlenmelerde üç güne, ana ve babanın, karı ve kocanın, kardeş ve çocukların ölümünde iki güne kadar verilmesi gereken izin süreleri ile bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinler ve hekim raporlarıyla verilen dinlenme ve hastalık izinleri, fiilen çalışılmış günler gibi hesaba katılır.
Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan gemideki çalışmaların haftanın bir veya birkaç gününde işveren veya işveren vekili tarafından tatil edilmesi halinde, haftanın çalışılmayan günleri, ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalışılması gereken altı günün hesabında gözönünde tutulur.
Gemide işin bir haftadan fazla süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıktığı zaman,bu süreye rastlayan hafta tatili ücreti, yarım gündelik tutarında ödenir.
Kısa, yakın ve uzak sefer yapan gemilerde çalışan gemi adamlarına işveren veya işveren vekili tarafından geminin seferde bulunduğu müddete rastlayan hafta tatili günleri için yukarıdaki şartlar aranmaksızın ve bir iş karşılığı olmaksızın, ayrıca bir gündelik tutarında hafta tatili ücreti ödenir.
GENEL TATİL ÜCRETİ
TATİL ÜCRETİNE GİRMEYEN KISIMLAR
GEÇİCİ İŞGÖREMEZLİK
GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Hizmet aktinde ayrıca bir hüküm yoksa, dava,geminin bağlama limanında iş davalarına bakmaya yetkili mahkemede görülür.
BİLDİRİMLER
SAKLI HÜKÜMLER :
DENETİM VE TEFTİŞ
b) 11'inci madde gereğince gemiadamına çalışma ve kimlik karnesi vermeyen,
c) 12'inci madde gereğince işinden ayrılan gemiadamına çalışma belgesi vermeyen,
ç) 13'üncü madde gereğince sakat ve eski hükümlü gemiadamı çalıştırma ile ilgili kanun ve tüzük hükümlerine uymayan işveren veya işveren vekili hakkında 500 liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasına sulh ceza mahkemesince hükmolunur.
b) 28'inci madde gereğince gemiadamının fazla çalışma ücretini ödemeyen,
c) 29'uncu madde gereğince gemiadamının ücretini zamanında ve tam olarak ödemeyen,
ç) 33'üncü maddede sözü geçen iaşe veya nakden ödeme zorunluluğuna uymayan,
d)37'inci maddede sözü geçen asgari ücretten aşağı ücret ödeyen,
işveren veya işveren vekili hakkında, bu durumda olan her gemi damına karşılık,ödemediği meblağ veya temin ile mükellef olduğu iaşenin tekabül ettiği bedelin 100 liradan aşağı olmamak üzere, iki katı tutarında ağır para cezası hükmolunur.
II-a) 21 ve 23'ncü maddeler gereğince gemiadamının iade zorunluluğuna uymayan,
b) 26'ıncı maddede gösterilen iş sürelerine uymayan,
işveren veya işveren vekili hakkında 1.000 liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.
Birinci bendteki fiiller yurt dışında işlendiği takdirde verilecek cezalar 2 kattan aşağı olamaz.
Madde 52 - Bu Kanun'un 35'inci maddesinde bahsi geçen tüzükte esasa müteallik ve birinci derecede olarak gösterilmiş bulunan vasıf ve şartlara riayet etmeyen işveren veya işveren vekili hakkında 2.000 liradan az olmamak üzere ağır para cezası,
İkinci derecede olarak gösterilen vasıf ve şartlara riayet etmeyen işveren veya işveren vekili hakkında 250 liradan az olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.
b) 39'uncu maddede sözü edilen zarar karşılığı kesintileri, anılan madde hükümlerine uymayarak yapan,
c) 40'ınci madde gereğince gemiadamına yıllık ücretli izin vermeyen,
ç) 41'inci madde gereğince gemiadamlarına hafta tatili izni uygulamayan,
d) 42'nci madde gereğince gemi adamına hafta tatili ücretini ödemeyen,
e) 43'üncü madde gereğince gemi adamına genel tatil ücretini ödemeyen,
işveren veya işveren vekili hakkında 500 liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.
Bu Kanun'dan doğan suçlara müteallik davalar, geminin bağlama limanındaki sulh ceza mahkemelerinde görülür.
Bu davalar mahkemelerce acele mevaddan sayılır.
TÜZÜK