Bir yurt (Moğol cinsinden) yazılı kayıtlar başlamadan önce beri Asya bozkırlarının göçebe halkları tarafından kullanılan bir ahşap çerçeveye gerilir hissetti yünden yapılmış büyük dairesel bir çadır. Yurts, özellikle Moğol çobanları ve avcıları ile ilişkilidir ve Cengiz Han (r. 1206-1227 CE) gibi figürler tarafından ünlü olarak kullanılmıştır . Çeşitli boyutlarda yapılan ve hatta bazen hareket kolaylığı sağlamak için kalıcı olarak arabaların üzerine dikilen yurtlar, bugün hala Avrasya’nın en ücra yerlerinin çoğu zaman sert ikliminde geçimini sağlayan göçebelerin belirleyici özelliklerinden biri haline geldi.
Yurt çadırı, yazılı kayıtlar başlamadan önce kuzey Doğu Asya’nın göçebe çoban halkları tarafından kullanılıyor. Kabileler yeni otlaklar bulmak için sürülerine devam ettiklerinde taşınabilecek kadar hem pratik hem de hafif olan yarı geçici bir ev sağladılar. Yurt adı Batı’da daha tanıdık olan isimdir ve Rus yurta’dan gelmektedir . Bununla birlikte, Rus terimi, Türkçede ‘insanlar’ veya dolaştıkları bölge anlamına gelen jurt kelimesinden türemiştir . Moğolca’da çadırın adı ‘ev’ anlamına gelen ger’dir .
Tasarım ve Malzemeler
Moğol İmparatorluğu sırasında (MS 1206-1368) ve öncesinde, yurt çadırının derisi geleneksel olarak dövülmüş koyun yününden (yünü kırarak, liflerdeki mikroskobik dikenler birbirine kenetlenerek ve böylece katı bir kumaş oluşturan keçe katmanlarından oluşuyordu. ). Moğolların güttüğü koyunlar dokumaya uygun yün üretmezler ve bu aynı keçe giyim, battaniye gibi birçok başka amaç için kullanılırdı. Keçe daha sonra koyun sütü veya yağı eklenerek su geçirmez hale getirildi. Bu işlem aynı zamanda malzemeyi daha iyi bir yalıtkan hale getirdi ve yünü elementlerden korudu. Günümüzde alternatif malzemeler kullanılabilir. Keçe veya ikame malzeme, ahşap bir halka ile tepesinde ahşap bir kafes iskelet üzerine yayılır. Dış duvarlar bazen işlemeli geometrik tasarımlarla veya yerel flora ve faunanın temsilleriyle süslenmiştir. Çatının tam ortası, ışığın girmesi ve yurt içindeki ocaktan kaçması için bir araç olarak açık bırakıldı – yakılan yakıtın genellikle kuru gübre tuğlaları olduğu düşünüldüğünde, mantıklı bir tasarım. Yurtların düz tavanı, göçebenin peynirini rüzgarda ve güneşte iyileştirmek ve korumak için kullanışlı bir yer olduğunu da kanıtladı. Çadırın kapı ve kapı çerçevesi – genellikle güneye bakacak şekilde düzenlenmiştir – tipik olarak ahşaptan yapılmıştır ve ayrıca ahşap bir taban da olabilir. Yurtların boyutları değişiyor ve ortaçağda ve daha önce kullanılanlar muhtemelen bugün hala kullanılmakta olanlardan çok daha büyüktü.
Yurt Kampları
Bir aile sadece bir saat içinde bir yurt dikebilse ve indirildiğinde kolayca bir ata, deveye veya arabaya konulabilse de, daha uygun bir seçenek vardı (ve hala var). Ortaçağda görülen belirli bir yurt türü , kalıcı olarak bir arabaya monte edilen khibitkha (veya ger tergen ) idi. Bu özellikle geniş arabaları büyük olabilir ve gerektiğinde büyük bir ekip veya hatta birkaç boyunduruk öküz ekibi tarafından çekilebilirdi. 13. yüzyıldan kalma CE tarihçisi Rubruck’lu William, 22 öküz tarafından çekilen ‘gemi direkleri kadar büyük’ dingillere sahip bu amaçla kullanılan vagonları gördüğünü kaydetti (aktaran Lane, 52). Ogedei Khan’ın torunu Shiremun’un hikayeleri de var.(r. 1229-1241 CE), bir hanın öldüğü her seferinde imparatorluğu alt üst eden birçok acı ard arda çatışmalar sırasında Moğol kabile reislerinin bir toplantısına gizlice asker nakletmek için yük arabalı yurtları kullanmak .
Bir khibitikha pahalı bir lükstü ve klan liderleri ve kabile şefleri gibi seçkinler için ayrılmıştı. Benzer şekilde, bir kabilenin daha kıdemli ailelerinin her birinde birkaç yurt olabilir ve bunlar büyük çocuklar, korumalar, hizmetçiler ve küçük eşler gibi grubun farklı üyelerini ayrı ayrı barındırmak için kullanılabilir. Yurtların bir kampta ( ordu ) konumlandırılması imparatorluk ve daha büyük kamplarda da önemliydi; kıdemli eşin batıya en yakın çadır, doğuda en küçük eş ve arkada cariyeler, çocuklar ve hizmetliler vardı.
Daha sıradan göçebeler için kamp kurmanın geleneksel prosedürü, kabilenin araçlarının ve hayvanlarının konumlandırıldığı bir yurt çemberi oluşturmaktı. Bu düzenleme bir gure’en olarak biliniyordu, ancak göçebelerin çoğu, belirli bir alanda otlağı aşırı doldurmamak için küçük gruplar halinde yaşadığından, gerçekten sadece kıdemli şefler tarafından ve mevsimlik veya yıllık kabile gibi daha büyük toplantılarda kullanılan bir stratejiydi. toplantılar. Hanın kendisinin de bulunduğu imparatorluk kampları, içindeki yurtlara bir dış kare oluşturan vagonlarla ters bir düzenlemeye sahip görünüyor. Aşiret reisinin çadırı tipik olarak kampın ortasında kurulurdu, han ise her gece hangi eşiyle vakit geçirmeyi hayal ettiğine bağlı olarak hareket ederdi. Gure’en terimidaha sonra herhangi bir müstahkem kampa ve daha sonra Moğol İmparatorluğu’nun standart sosyal ve askeri birimi olan ‘bin’e, mingan olarak da adlandırılan’ bin’e başvuruldu.
Moğollar arasında en küçük oğlunun babasının yurt ve kişisel eşyalarını miras aldığına dair ilginç bir gelenek olmasına rağmen, yurt bir ailenin refahı için kesinlikle gerekliydi. Basit bir yurt bile değerli bir maldı, ancak Moğollar imparatorluklarını kurduklarında, bu çadırlardan bazıları gerçekten çok görkemli nesneler haline geldi. Tebeşir, kil veya pudralı kemik kaplama sayesinde tipik olarak dışı beyaz, iç kısımları altın brokar, mücevherler ve incilerle cömertçe dekore edilmiş , döşeme ise ince halılardan oluşuyordu. 13. yüzyılın ortalarında, Semerkand’daki Moğol valisi Mes’ud Beg, tamamen ipek ve altından dokunmuş bir çadıra sahipken, Khorasan’ın çadırının valisinin 1.000 altın çivi kullanılarak bir arada tutulduğu bildirildi. Moğol İmparatorluğu’nun kurucusu Cengiz Han, hükümdarlığı boyunca bir yurtta yaşadı ve bir sarayda yaşama fikrinden kaçtı – haleflerinin daha kalıcı yapılarda yaşamayı tercih ettikleri için terk ettikleri bir sadelik lehine. Başkent Xanadu’da (Shangdu) en görkemli sarayına sahip olan Kublai Han bile (MS 1260-1294), bir yurt cazibesi olmadan pek de yapamazdı ve birkaçını av parkında tuttu ve hatta bazen kraliyet ikametgahındaki bir düzende uyurdu. Han’ın Pekin’de bir adım daha ileri gittiği ve tonlarca bozkır toprağı, bitki örtüsü ve hatta otomaton kaplanı taşıyarak bütün bir bozkır manzarasını yeniden yarattığı başka bir çadır grubu daha vardı. Şehirlerin fethedildiği zaman bile, göçebe Moğolların bazen yurtlarını yıkılan surların içine kurduğuna dair arkeolojik kanıtlar var, mesela birçok villa bahçesinde yurtların kurulduğu 13. yüzyılda MS Sarai’de olduğu gibi. Yurts, bayramlar, resmi izleyiciler, misafir evleri ve doğum yapmak üzere olan kadınlar için bu tür kentsel ortamlarda kullanılmaya devam etti . Öyle görünüyor ki yurt, bozkır halklarının kimliğinin o kadar bir parçasıydı ki, daha modern ve ferah alternatifler için terk edilmesi çok zor oldu. Bugün bile yurtlar, geleneksel bir mesken içinde bir süre yaşamaya istekli turistlere hitap etmelerinin yanı sıra, pratik işlevleri için Gobi çölü gibi yerlerde göçebe halklar tarafından kullanılmaya devam ediyor, şimdi bile alüminyum bacalar ve güneş panelleri.