En tartışmalı soru şu: Erken aşılar korona virüsün yayılmasını önleyebilir mi?
Son COVID-19 aşı testlerinin başarısı, bizi pandeminin sonuna bir adım daha yaklaştırdı – virüsle uzun vadeli ortaklığımızı sona erdirecek bir umut ışığı.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) şu anda Pfizer ve BioNTech aşılarını 10 Aralık‘ta ve Moderna aşısını acil kullanım için 17 Aralık‘ta test ediyor. Bununla birlikte, bu aşıların ve diğerlerinin insanları küresel ölçekte nasıl etkileyeceği sorusu geçerliliğini korumaktadır.
Aşılanmış kişilerin özellikle COVID-19’dan daha yüksek komplikasyon riski altında olanların – ciddi hastalık ve ölümden kurtulma olasılığı daha yüksek olsa da, aşılama normal yaşama döneceğimiz anlamına gelmeyebilir.
Soru: Aşı olursanız, virüsü tekrar kapıp başkalarına bulaştırabilir misiniz?
Cevap: Büyük olasılıkla evet. Şimdiye kadar test edilen hiçbir aşı yüzde 100 başarı göstermedi, bu da bazı aşılanmış kişilerin hala enfekte olabileceği anlamına geliyor.
Ek olarak, ne Pfizer ne de Moderna, aşıyı enfeksiyonu önlemek için test etmemiştir. Bunun yerine testler, insanların semptom geliştirmekten korunup korunmadığına odaklandı. Bu, aşılanan kişilerin asemptomatik enfeksiyonlar geliştirip geliştirmeyeceğinin ve dolayısıyla virüsü başkalarına bulaştırıp aktarmayacağının henüz bilinmediği anlamına gelir.
Her iki çalışmada da aşılanan insanlardan bazıları COVID-19 ile enfekte olmuştur, ancak “plasebo” (“plasebo” doğal tıbbi değeri olmayan bir prosedür veya maddedir. testleri içeren istatistiksel deneylerde kullanılan -kırmızı.) gruptaki kişiler şiddetli olarak geçmedi. Pfizer tarafından yapılan bir araştırmaya göre, plasebo alan dokuz kişiden yalnızca biri ciddi şekilde hastaydı. Moderna aşısını alan hiç kimse, hastalığın şiddetli bir formuna sahip değildi ve plasebo grubundan 30 kişide hastalığın şiddetli bir formu vardı.
AstraZeneca ve Oxford Üniversitesi tarafından yürütülen ayrı bir deney, karşılaştırma gruplarının aksine, aşılarını alan kişilerin çok az asemptomatik vakaya sahip olduğunu buldu. Bu, enfeksiyona ve hastalığa karşı bir miktar koruma anlamına gelir. Bununla birlikte, bu aşılardan hangisinin geçirgenliği etkilediği hala belirsizdir.
Test edilen aşıların hiçbiri tam virüs içermediğinden, bu aşıların hiçbiriyle enfekte olamayacağınıza dikkat etmek önemlidir.
Soru: Bu aşılar ne kadar faydalıdır?
Cevap: Aşılar, bir kişi enfekte olduğunda semptomların gelişimini ve komplikasyon olasılığını azaltır. Bu, hastanenin aşırı kalabalıklaşmasını, ölümleri ve büyük olasılıkla COVID-19’un bazı uzun vadeli yan etkilerini önlemede çok yararlı olabilir. Ayrıca bazı kişilerde hastalık yatıştıktan sonra kalp ve akciğer sorunlarının ortadan kaldırılmasını da içerir.
Aslında ideal aşı, bulaşma riskini azaltmalıdır. Fakat hepsi değil. Örneğin grip aşıları, özellikle bu aşılar her yıl dolaşan virüs türlerine tam olarak uymadığında, tüm enfeksiyonlara karşı etkili olmayabilir. Diğer zamanlarda aşılama, enfeksiyon olasılığını azaltır, ancak bunu kesin olarak ortadan kaldırmaz, çünkü grip virüsleri çok hızlı bir şekilde mutasyona uğrar ve hatta iyi adapte edilmiş aşılarla güçlendirilmiş bağışıklık sistemindeki boşlukları bulabilir. Ancak zayıf aşılar, bu tür ateşlerin komplikasyonlarını azaltabilir.
Soru: Aşıdan sonra maske takmak ve sosyal mesafeyi korumak gerekli mi?
Cevap: Evet. Aşıların antienflamatuvar ve diğer bağışıklık savunma mekanizmalarını geliştirmesi birkaç hafta sürer ve hem Pfizer hem de Moderna’nın ilk dozdan 21 ila 28 gün sonra yeni bir doz alması gerekir. Bu nedenle aşıların tam olarak korunması en az bir ay sürer.
Aşıların mükemmel olmadığı ve enfeksiyonu önleyip önlemediklerinin net olmadığı düşünüldüğünde, aşılanmış bir kişinin enfekte olup başkalarına geçmesi mümkündür.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi eski komiseri Peggy Hamburg, aşılar salgının kontrolüne yardımcı olabilir, ancak “insanların bunun sihirli bir değnek olmadığını anlamaları gerekiyor” dedi. Ona göre aşıların ortaya çıkması, enfeksiyonları önlemede önemli olan diğer faaliyetlerin bir anda ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
Yani, insanlar yine de maske takmak, sosyal mesafeyi korumak, ellerini yıkamak ve özellikle kapalı alanlarda halka açık toplantılardan kaçınmak zorunda kalacaklar. Ayrıca herkesi aşılamak biraz zaman alacaktır. Bu gerçekleşene ve aşıların bulaşmayı ne ölçüde engellediği bilinene kadar, güvenlik önlemleri yine de geçerli olacaktır.
Soru: Aşılar güvenli midir?
Cevap: Hala güvende görünüyorlar. Aşıların yan etkileri genellikle ilk hafta içinde başlar ve aylarca sürer, bu nedenle FDA, şirketlerin aşı resmi olarak kullanıma sunulmadan önce iki ay içinde güvenlik kontrolleri yapmasını zorunlu kılar.
Klinik araştırmalar, aşıların yan etkilerinin arasında ateş, baş ağrısı, kol ağrısı, enjeksiyon bölgesinde kızarıklık ve halsizlik olduğunu göstermektedir. Bu tür yan etkiler, diğer hastalıklar için onaylanmış aşılarda da çok yaygındır.
Nashville’deki Warderbilt Üniversitesi Aşı Araştırma Programı direktörü J. Baddy Kriich, “Bunlar beklenen şeylerdir ve beklemediğimiz şeyin olmadığına defalarca ikna olduk” dedi. “Moderna” aşısının güvenliğini ve etkinliğini test etmenin üçüncü aşamasında yer aldı.
Aşılar halka açıklandıktan sonra bile devlet müfettişlerinin, sağlık hizmeti sağlayıcılarının ve üreticilerin güvenlik bilgilerini toplamaya devam etmesi gerektiğini söyledi.
Soru: Çocuklar ve hamile kadınlar gibi gruplar ne zaman aşılanmalıdır?
Cevap: Bu aşıların hiçbiri 12 yaşın altındaki çocuklar ve hamile kadınlar üzerinde henüz test edilmemiştir, bu nedenle bu iki grubun sırası büyük olasılıkla sona erecektir.
Kadın sağlık çalışanlarının büyük çoğunluğu ve hastalıkla mücadelede ön saflarda yer alanların büyük çoğunluğu çocuk doğurma çağındakilerdir, bu nedenle hamile kadınlar için bir aşımız varsa, herkes için ayrı bir aşı geliştirmemize gerek kalmayacaktır. Baltimore’daki Maryland Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Kathleen Neuzil…
Araştırmacılar, aşıların hamile kadınlar üzerinde test edilmeden önce üreme üzerindeki etkilerini test etmek için hayvan çalışmalarından veri beklediler. Bazı şirketler bu tür çalışmaları tamamlamak üzereler, bu nedenle yakında aşıyı hamile kadınlar üzerinde test etmeye başlayabilirler.
Çocuklar söz konusu olduğunda, araştırmacılar aşıların ne kadar etkili olabileceğini merak ediyorlar. Artık ilk aşıların semptomları önlemede oldukça etkili olduğu ve faydalarının risklerden ağır basması muhtemel olduğuna göre, şirketler çocukları test etmeye açık olacaklar.
Pfizer, aşıyı 12 yaş ve üstü gençler üzerinde test ediyor ve Moderna da aynı şeyi yakında yapmayı planlıyor. Aşı denemeleri genellikle sağlıklı yetişkinlerle başlar, ergenlere ve ardından çocuklara geçer.
Bloomberg Üniversitesi’nden Johns Hopkins Halk Sağlığı’ndan William Moss, dersler başlamadan önce 2021 yılına kadar 12 yaş ve üstü çocuklar için bir aşı bulmayı umduğunu söylüyor. Moss, “O zamana kadar, daha küçük çocuklar için iyi bir aşı yaratma fırsatımız olduğunu düşünüyorum” dedi.
Soru: Bu aşılar sürü bağışıklığının sağlanmasına yardımcı olabilir mi?
Cevap: Bilim adamları hala virüslerin ölümüne ve pandeminin sona ermesine karşı kaç kişinin bağışık olduğunu belirlemeye çalışıyorlar. Sürü bağışıklığını geliştirmek için insanların yüzde 60 ila 80’inin virüse yakalandığı tahmin ediliyor, ancak bu rakama ulaşmak için kaç kişinin aşılanması gerektiği hala bilinmiyor ve bu aşının etkinliğine de bağlı.
Aşılar, hastalığı ve bulaşmayı önlemede mümkün olduğu kadar etkili olursa, sürü bağışıklığını geliştirmeye eşdeğer olacak kişilerin aşılanması yeterli olacaktır. Ancak etkisiz aşılar, sürü bağışıklığını sağlamak için daha fazla kişinin aşılanmasını gerektirir.
Genel olarak bazı aşılar, bulaşmayı önlemekten çok hastalığın şiddetini gidermede etkilidir. Ve yukarıda bahsettiğimiz gibi, Pfizer ve Moderna gibi aşıların geçirgenliği nasıl etkilediği hala net değil. Bu aşılar bulaşmayı hiçbir şekilde engellemiyorsa, aşılama yoluyla sürü bağışıklığının sağlanması imkansız olacaktır. Bununla birlikte, böyle bir senaryo olası değildir: örneğin aşılar, hastalığın kötüleşmesini önleyerek bir kişinin virüsü taşıyabileceği gün sayısını azaltacaktır.
Bununla birlikte, aşılar geçirgenliğin etkinliğini azaltmayı başarsa bile, küresel ölçekte sürü bağışıklığına ulaşmanın, sorunlu görünen mevcut lojistik koşullar göz önüne alındığında, aşıların eşit dağılımını gerektireceği unutulmamalıdır. Yoksul, tarımsal alanlarda yaşayan insanlara aşı yapılmazsa, virüsün bu alanlarda yayılması devam edecek ve sorun devam ederse salgının sona ermesi gecikebilir.