“... Komsomol bölge komitesi tarafından seferber edilen Komsomol meraklıları geliyor, tüm ciddi alanlarda Bolşevikler inşaatçılar ordusunun başı oldu ...
…Yine de inşaat büyük bir atılım içindeydi. Plan sadece% 40-50 oranında gerçekleştirildi. Parti ve sendika örgütü tarafından özel bir mahalle (Ekim, Kasım ve Aralık 1930) saldırı olarak ilan edildi. Tüm parti üyeleri ve Komsomol üyelerinin yanı sıra 7'den fazla en iyi şok inşaatçısı, inşaat programının uygulanmasına yönelik saldırıya dahil edildi.
Her saldırı günü yeni zaferler getirir...
…Yine de inşaat büyük bir atılım içindeydi. Plan sadece% 40-50 oranında gerçekleştirildi. Parti ve sendika örgütü tarafından özel bir mahalle (Ekim, Kasım ve Aralık 1930) saldırı olarak ilan edildi. Tüm parti üyeleri ve Komsomol üyelerinin yanı sıra 7'den fazla en iyi şok inşaatçısı, inşaat programının uygulanmasına yönelik saldırıya dahil edildi.
Her saldırı günü yeni zaferler getirir...
Dergi "Motor", 1937
Bu insanlardan çivi yapılırdı;
Çivi dünyasında daha güçlü olmazdı.
Çivi dünyasında daha güçlü olmazdı.
N. S. Tikhonov "Çivi Şarkısı"
Acil tahliye
Muhtemelen Sovyetler Birliği'ndeki tek bir otomobil fabrikasında bu kadar şaşırtıcı bir donanım yok. hikayeler doğumunun Bu girişimin ortaya çıkışı ve daha fazla ömrü, tamamen rastgele koşullar zincirinden kaynaklanıyordu.
Pekala, kendiniz için yargılayın, 1941'de küçük Almanya'nın devasa SSCB'ye bu kadar pervasızca saldıracağını ve 4 ay içinde kalbine - Moskova şehrine ulaşacağını kim hayal edebilirdi?
Sovyet hükümeti, Batı Cephesinde gelişen operasyonel durumun gerçek tehlikesini anladığında, başkentin tüm kurumlarının ve içinde bulunan çok sayıda fabrikanın acil bir şekilde tahliyesi başladı.
Bazı modern tarihçiler, örneğin, Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın başlamasından önce bile, neredeyse tüm büyük Sovyet fabrikalarının, önceden hazırlanmış üretim tesislerinde çeşitli şehirlere tahliye için dikkatlice planlar geliştirdiği görüşündedir. Ancak, Stalin Yoldaş'ın adını taşıyan tesisin tahliyesinin tarihini göz önünde bulundurarak, bundan şiddetle şüphe duymaya başlıyorsunuz.
Ekim 1941'de ZIS'de otomobil üretimi kısıtlandı ve makinelerin üretim ekipmanı, takımları, takım tezgahları ve bitmiş parçaları 11 günde 7 vagona yüklendi ve "dört rüzgar" için en arkaya gönderildi. Büyük üretim ve üzerinde çalışan insanlar dört bölüme ayrıldı: biri Miass kentindeki Urallara, diğeri - Shadrinsk'e, üçüncüsü - Chelyabinsk'e nakledildi.
Ve daha sonra tahliye edilenler arasında “kafa” olarak atanan dördüncüsü, dünya proletaryasının ölümsüz lideri V.I.'nin anavatanına götürüldü. Stalin" (UlZIS).
Yeni bir yerli otomobil üretiminin doğuşu, bir kişinin doğumu gibi sancılı bir şekilde gerçekleşti ve tarihsel olarak yerleşik Sovyet geleneğine göre saldırı ile gerçekleştirildi.
Volga'nın engebeli kıyısında
Yeni otomobil fabrikasının altında, şehir yetkilileri, Kindyakovka istasyonundan gelen demiryolu hattının her iki tarafına birbiri ardına uzanan Volga'nın tepelik kıyısında yer alan 8 uzun alçak ahşap hangar tahsis etti. Savaştan önce Devlet Gümrük İdaresinin depolarını barındırıyorlardı. Bu barakalar yalıtılmamış, rüzgar çatlaklarda ıslık çalmış, kırık camlardan kar yığılmıştı, bu yüzden 1941 Ekim'inin sonunda gelen Moskovalıların yapması gereken ilk şey onları onarmak oldu.
Ayrıca, hangarların, gümrük memurlarından “Zisovitler” tarafından miras alınan 50-60 kg ağırlığındaki ağır bakır, kurşun ve kalay külçelerle doldurulduğu ortaya çıktı. İlk başta hiçbir yükleme ve boşaltma ekipmanının olmadığı açıktır, demirin elle sokağa çıkarılması gerekiyordu. Moskovalılar zaten geceleri bu domuzları hayal etmeye başladılar, sırtları ağrıdı, elleri sıkıştı, ama gidecek hiçbir yer yoktu - cephenin umutsuzca arabalara ihtiyacı vardı, her saat sayıldı, hayat onları acele ettirdi.
Bu arada, Moskova'dan birbiri ardına trenler geldi, ancak barakaların altında bile ekipman depolamak için yer yoktu. Sonuç olarak, 30'ların başında altın için satın alınan pahalı Amerikan takım tezgahları, demiryolu raylarının yakınında doğrudan rüzgârla oluşan kar yığınlarına boşaltıldı ...
Barakaların iç izolasyonu için ana duvarlara ek ahşap duvarlar yapıştırılmış ve aralarındaki boşluk cüruf ile doldurulmuştur. Yapı malzemelerinin kronik bir sıkıntısı vardı ve becerikli "Zisovitler" ilk başta çelik telden çivi kesmeyi öğrendiler ve tuğla, yakınlarda keşfedilen bir taş duvardan çıkarıldı.
Vinç de yoktu ve Moskova'dan gelen ağır takım tezgahları (bazıları 3-5 ton ağırlığında) platformlardan manuel olarak çıkarıldı, kenarları kavisli büyük metal levhaların üzerine yerleştirildi ve köşelerinden uzun halatlar geçirildi, sonra bu doğaçlama olarak kullanıldı. kızaklar ve onları kulübelerin duvarlarına giden yollardan uzağa yuvarladı.
Ana teçhizata ek olarak, zisovitler dükkanlarda mühimmat üretimi için "çekirdek olmayan" makineleri boşaltmak ve kurmak zorunda kaldılar. Ancak bu durumda, Ulyanovsk garnizonunun birimlerinden askerler - askerler tarafından yardım edildi.
Ve sonra kış başladı, donlar 40 dereceye ulaştı, insanlar kar alanını ısıtmak ve temizlemek için ateş yakmak için çok zaman ve çaba harcamak zorunda kaldılar.
Kısa süre sonra yine tahliye edilen iki kuruluş fabrika işçilerinin yardımına koştu.
Halk İnşaat Komiserliği: OSMCH-18 ve OSMU-3. Ardından Tsentroelektromontazh ve Stalkonstruktsiya da dahil oldu. İnşaatın genel yönetimi, Zisovets fabrikasının Sermaye İnşaat Departmanı başkanı E. A. Dundukov tarafından gerçekleştirildi.
Komünistler, işlerin daha neşeli yürümesi için en hızlı ekipman kurulumu ve atölyelerin açılması için sosyalist bir rekabet başlattılar ve fabrika gazetesi "Stalinets"in üretimini başlattılar. İşçilerin mücadeleci ruhu, sekreteri L. B. Rogovoy'un önderliğindeki fabrikanın parti örgütü tarafından desteklendi. En gelişmiş işçi kolektiflerine "ön cephe tugayı" fahri unvanı verildi.
Elektrikle gelecekteki üretimin kesintisiz tedariki için 500 hp kapasiteli bir dizel-elektrikli tren tahsis edildi. ile, dizel enerji santraline dönüştürüldü. Daha sonra, beş dizel jeneratörden oluşan sabit bir elektrik santrali inşa edildi.
VMS'nin tahliyesi sırasında ekipman ve insanların dört şehre karıştırılması nedeniyle ek zorluklar ortaya çıktı. Bu nedenle Ulyanovsk, diğer ZIS şubelerine taşınmak üzere ayrıştırıldıktan sonra demiryolu platformlarına yüklenmesi gereken diğer fabrikalara yönelik ekipman aldı.
Kasım 1941'de, yanlışlıkla Ulyanovsk'ta bulunan dökümhane, Motor atölyesi, damga-mekanik atölyesi ve motor üretimi ile ilgili diğer işçilerin Miass'a acilen gönderilmesi için bir emir alındı. İşçiler aileleriyle birlikte tekrar arabalara atıldılar ve emek sömürülerinin gerçekleştirildiği yeni bir yere gittiler (toplamda 1941 ZIS işçisi aileleriyle birlikte 7'de Moskova'dan tahliye edildi).
Şasi atölyeleri Ulyanovsk'ta kaldı ve temelinde yeni bir otomobil fabrikası açılmaya başladı.
Ancak kalan işçiler kronik olarak konut sıkıntısı çekiyorlardı: ilk başta insanlar evlerin girişlerine, bodrum katlarına ve kurumların koridorlarına yerleşti. Ve şanslı olanların sadece küçük bir kısmı Truda Caddesi'ndeki okullardan birinde ve bir pansiyonda ağırlandı. Ve daha birçok aile çevre köylerin sakinleri tarafından korundu.
Bazen bitkin insanlar fabrikada makinelerinin yanında uyurlardı...
O dönemin Sovyet işçileri için "sabırlı olmak gerekiyor" ifadesi tanıdıktı, bu nedenle insanlar umutsuzluğa kapılmadı ve kaderlerine düşen bir sonraki zorluklara ve zorluklara cesaretle katlandılar. Kısa süre sonra, birçok aile işçisi, toprak kuru ve kumlu olduğu için bitkinin topraklarının yakınında sığınaklar kazdı.
Akut bir biçilmiş kereste kıtlığı vardı, ancak burada şanslıydık: sahaya gelen ZIS yöneticisi Likhachev, inşaat için kütüklerden büyük bir nehir salı devirdi - yaklaşık 30 bin metreküp. donun başlamasıyla birlikte Volga'da rafting yapan metreler, yanlışlıkla Ulyanovsk yakınlarındaki nehir buzuna dondu. Bu nedenle, kütüklerin önce buzdan elle kesilmesi ve ardından dik, dik bir kıyıya kaldırılması gerekiyordu. Daha sonra kereste fabrikasında kesildi ve ortaya çıkan levhalar şantiyeye götürüldü.
Böylece, Sovyet halkının özverili çalışmasıyla, o zamanlar henüz kendi adına sahip olmayan ve ZIS'in bir kolu olan ilk Ulyanovsk Otomobil Fabrikası'nın döşenmesi başladı.
ZIS'in eski baş mühendisi Petr Ilyich Shvartsburg, direktörlüğüne atandı (1934'ten beri ZIS'de çalıştı). Boris Lvovich Shaposhnik baş tasarımcı oldu, V. I. Lyalin baş mühendis oldu, A. A. Petrykin baş teknoloji uzmanı oldu ve P. I. Smirnov üretim başkanı oldu.
İnşaat sırasında, devrimden önce çarlık sistemi altında sabit motorların üretildiği Rus Otomobil Fabrikası I.P. Puzyrev'e ait olan yakındaki küçük demir dökümhanesi "Metallist" gelecekteki üretimin bir parçası oldu.
Ocak-Şubat 1942'de bir mucize eseri fabrika işçilerinin savaş öncesi Moskova parçalarından yaklaşık bir düzine ZIS-5 aracı üretmeyi başardıkları bilgisi var.
İlginçtir ki, inşaat halindeki fabrikada ilk çalışmaya başlayan mühimmat üretim atölyesi, ardından alet, dövme ve termal atölyeler oldu.
Dikkatsiz yükleme, boşaltma, nakliye sırasında sallama ve açık havada uzun süre depolama nedeniyle makineler kullanılamaz hale geldi. Performanslarını eski haline getirmek için, ekipmanın elden geçirilmesi için bir atölye çalışması düzenlemek gerekiyordu.
Araba fabrikasının doğum günü
Gerçek bir otomobil fabrikası, 30 Nisan 1942'de kendi üretimi olan parçalar kullanılarak ilk otomobil üretildiğinde çalışmaya başladı. Ertesi gün - 1 Mayıs'ta büyük bir fabrika mitinginde tribün olarak yer aldı. Sonra araba, yeni bir Sovyet otomobil girişiminin doğuşunu kutlayarak Ulyanovsk sokaklarında ilerledi.
1 Mayıs'tan bu yana fabrikada 19 atölye faaliyet gösteriyor.
Moskova ZIS'in eski atölyelerinin çeşitli şehirlerdeki geniş dağılımı nedeniyle Ulyanovsk'ta gerçekten seri bir otomobil üretimi organize etmenin mümkün olmadığına dikkat edilmelidir.
Chelyabinsk'ten Ulyanovsk'a, orada yapılan montajlı çerçeveler ve yaylar, ön aks kirişlerinin, direksiyon mafsallarının, dişlilerin, dişli kutularının, pervane mili çaprazlarının yanı sıra kanatların, gaz tanklarının ve soğuk pres dükkanının diğer parçalarının damgalanması geldi. Yakıt pompaları, yağ filtreleri, radyatörler, karbüratörler, hava temizleyicileri ve diğer küçük parçalar Shadrinsk'ten geldi. Motorlar ve soğuk iniş normalleri Miass'tan tedarik edildi. Ve Moskova ve Kuibyshev'den - elektrikli ekipman, marş motorları, dinamolar, farlar, manyetolar vb.
Savaş koşullarında, son derece yoğun demiryolları ve demiryolu vagonlarının kıtlığı ile, işletmelerin bu tür işbirliğine dahil olan işçilerin olağanüstü özveri ve tam özveri ile bile, çeşitli endüstrilerin bu tür bölgesel ayrılığının izin vermediğini anlamak zor değil. elde edilecek açıkça sabit bir ritmin görünümü bile.
Ancak, sayısız zorluklara rağmen, tesis 1942'de 1 araba üretebildi.
“Savaş öncesi” kabinler tükendiğinde, fabrika, kamyonun ahşap kabinli (deri tavanlı), basamaklı ve direksiyonlu, düz damgalı kanatlı, ön frensiz, sadece bir farlı kamyonun basitleştirilmiş bir versiyonunun üretimine geçti. ve sadece arka panonun bulunduğu yükleme platformunun basit bir tasarımı. Modellere yeni bir ZIS-5V endeksi verildi ("B" harfi "askeri" anlamına geliyordu).
İlk arabaların montajı, özel olarak yapılmış metal tabanlar olan "tragus üzerinde" gerçekleştirildi. Daha sonra basit bir bantlı konveyör kazandı.
Fabrika Profili Uzantısı
Ağustos 1942'de hükümet, fabrika için bir sonraki savaş görevini belirledi: ordu elektrik jeneratörlerini çalıştırmak için sabit küçük kapasiteli tek silindirli L-3/2 (Ne = 3 hp) motorların üretimini bir ay içinde kurmak gerekiyordu. .
Görev yine hücumla yapılmak zorundaydı: Dükkanlarda ve bölümlerde parti ve Komsomol toplantıları yapıldı; fabrika tirajında tüm sayfa boyunca büyük harflerle şu çağrıyı bastılar: “Cepheye yardım etme düşüncesiyle, emekte yeni bir artışla, Anavatan görevini onurla yerine getireceğiz!”; projeye dahil olan inşaatçılar ve teknoloji uzmanları kışlaya taşındı ve XNUMX saat çalıştı.
Motorların üretimi ve montajı için teknolojinin sıfırdan geliştirilmesi gerekiyordu, insanlar maksimum özveriyle çalıştı ve sonuç olarak, Ekim 1942'de ilk motorlar, inşa edilmiş küçük motor atölyesinde monte edildi.
1942'nin sonunda, otomobil işletmesinde yaklaşık 4 kişi çalışıyordu. Çoğunlukla kız ve erkek çocuklardı - dünün okul çocukları. Ve alet atölyelerinden birinin emek kolektifi çoğunlukla kızlardan oluşuyordu, fabrika işçileri buna “kadın dükkanı” adını veriyordu.
İnsanlar günde 12 saat çalıştı ve bazı davulcular 18 saat çalışarak işgücü normunu %200'den fazla yerine getirdi. O yıllarda insanlar arasındaki vatansever coşku son derece yüksekti - Anavatanı koruma sorununun tehlikede olduğunu ve gerçek bir Sovyet insanı sadece son gücünü değil, aynı zamanda ortak amaç için hayatını da vermeye hazır olduğunu fark ettiler. .
Bu nedenle, savaş zamanının zorlu koşullarında, yetersiz "fiş kartı" yiyecekleriyle, akut giysi ve ayakkabı sıkıntısı yaşayan Muskovitler ve Ulyanovsk sakinleri, arabalara, mühimmata ve küçük silahlara ek olarak ilk Ulyanovsk Otomobil Fabrikasını inşa etti ve faaliyete geçirdi. motorlar.
Devam edecek ...
Kullanılan kaynakların listesi:
Rusya'da karayolu taşımacılığının tarihi (1941–1945). M., NİAT, 1998.
I. A. Likhachev'in adını taşıyan Moskova Otomobil Fabrikası'nın tarihi. M., Düşünce Yayınevi, 1966.
Kochnev E. D. Kızıl Ordu'nun Arabaları 1918-1945. M., Yauza, 2009.
Ulyanovsk otomobili. Volga kitap yayınevi Saratov, 1966.