MAKALEYayın Tarihi: 28.03.2018 Çarşamba 13:20:00
Vejetaryen diyet; Bitkisel beslenmenin tarihçesi
Nursel EROĞLU
Et yemeyenlerin tarihçesi bilinenden çok eskilere dayanır. Antik Yunan’da Orfeciler et yemezlermiş. Kendisi de bir vejetaryen olan Empodices, İÖ 5. Yüzyılda başka canlıları öldürmemenin bir erdem olduğunu söylemiş. Hindular çok eski tarihlerde vejetaryenliği ahlaklı bir yaşam biçimi olarak tanımlamışlar.
Vegan sözcüğü ilk defa 1944 yılında İngiliz sanatçı Donalt Watson tarafından kullanılmıştır. Son 15 yılda birbiri ardı sıra yayınlanan bilimsel çalışmaların olumlu sonuçları vegan beslenmeye ilgiyi artırdı. Eski ABD başkanı Bill Clinton’un, tenisci Williams kardeşliğin veganlığa sempati ile bakması ve pek çok triatlon koşucusunun bitkisel beslenmeyi seçmesi daha çok insanı vegan yaptı. Bitkisel beslenmeyle bazı hastalıkların tedavi edilebileceği yolunda ilk bilimsel yayının Dr. Walter Kempner tarafından yapıldığı düşünülüyor. Bitkisel beslenmenin kalp krizini engellediğini gösteren ilk çalışma 1990 yılında Lancet dergisinde yayınlandı. California Üniversitesi Tıp Fakültesi doktorlarından Dean Ornish sonradan ‘Ornish Diyeti’ olarak ünlenen az yağlı bitkisel beslenme rejiminin kalp damarlarındaki tıkanıklıkları azalttığını gösterdi. Diyete aldığı hastaların %82’sinin kalp damarlarındaki darlıklar gerilemiş, diyet yapmayan hastalarda daha da artmıştır.
Vegan Beslenme Nedir?
Vejetaryen ve vegan beslenme nedir, tanımlayarak başlamak doğrudur. Et, tavuk, hindi, av hayvanı, balık gibi her türlü hayvan etinin tüketilmediği; buna karşılık hayvanlardan elde edilen bal, süt ve yumurta gibi ürünlerin serbest olduğu beslenme şekline ‘vejetaryen beslenme’ denir. Vejetaryenler sütten elde edilen peynir, yoğurt gibi ürünleri yerler. Vegan beslenmede ise et, tavuk, balık gibi her tür hayvan etiyle birlikte bu hayvanların doğal hayatta kendi yavruları için yaptığı süt, yumurta, bal gibi hayvansal ürünler ve bu ürünlerden kültüre edilen peynir, yoğurt, kefir gibi gıdaları da tüketmezler.
Vegan Beslenme ve Sağlık İlişkisi
Sadece bitkisel beslenme ile hayvansal protein kökenli aminoasitler ve B 12, folik asit, demir gibi bazı vitamin eksiklikleri oluşabilir. Fakat Diyetisyen desteği alarak uygulanan vegan beslenme programında bitkisel proteinler ve gerekli durumlarda vitamin ilavesi ile sağlıklı bir şekilde yaşam sürdürebilir. Dünya üzerinde bilimsel çalışmaların ortak olarak vardığı nokta, beslenme şeklinin daha çok sebze ve tahıl ağırlıklı, az miktarda hayvansal protein kaynaklı olması gerektiğidir. Sebze tüketimi düşük daha çok hayvansal protein tüketimi yüksek kişilerde, kolon kanserleri, yüksek tansiyon, diyabet ve kalp hastalıklarının görülme sıklığı artmıştır.
Çocukların Vegan Beslenmesi Doğru mu?
Çocukların günlük protein ihtiyacı yetişkinlerden daha fazladır. Çocukluk dönemi büyümenin hızlı olduğu bir dönemdir ve doğru beslenmenin önemi fazladır. Çocuğunuz fast-food tarzı besleniyorsa, her gün kola içiyor, hamburger ve pizza çok seviyorsa, haftada birkaç kez dondurma yiyor, çikolata gofretten vazgeçemiyorsa çok büyük ihtimalle kalp damarlarında erişkin yaşlarda sorun çıkaracak yağlı çizgiler oluşmaya başlamıştır. Çocukluk çağı beslenmesinde hayvansal ve bitkisel protein kaynakları dengeli tüketilmelidir. Beslenme bilgisi yetersizliği ve bilinçsiz diyetler çocukluk döneminde büyümeyi olumsuz etkileyebilir. Sıfır beden olgusu ve vegan beslenme uygulamaları mutlaka beslenme uzmanı ve psikoterapi desteğini içeren multi disipliner bir ekip ile yönetilmesi gereken bir konudur. Çocuklarda vegan beslenme uygulamaları protein, B12, kalsiyum ve D vitamini açısından vücudu eksiye düşürebilir.
En İdeal Beslenme Örüntüsü Nedir?
Günlük beslenmede sebze ağırlıklı bir plan içinde olmak,
Hayvansal proteinler ile bitkisel protein kaynaklarını dengeli tüketmek,
Yeterli su tüketmek,
Fiziksel aktif bir hayat sürmek,
Rafine un ve rafine şekerden uzak durmak,
Kırmızı et tüketimini günlük protein ihtiyacından fazla tutmamaya özen göstermek,
Hayvansal proteinleri taze sebzeler ile tüketmek.