Doğa ve Kimya Ders Notu
Bu sayfamızda; Doğa ve Kimya Ünitesinin başlıkları olan Su ve Hayat ile Çevre Kirliliği (Toprak, hava, su) konularına ait ders notunu bulabilirsiniz. İyi Çalışmalar.
SU ve Hayat
Su, canlı hayatının temel ihtiyaçlarındandır. Bütün canlıların yaşaması ve gelişmesi için suya ihtiyacı vardır. Çünkü su, canlı organizmaların büyük bir kısmını oluşturur. Örneğin insan vücudunun kütlece %70’ini, ağaçların kütlece %60’ını su oluşturur. Canlı hücrelerde meydana gelen biyolojik tepkimeler sulu çözeltilerde gerçekleşir.
Doğadaki canlılardan özellikle insanlar, dünya yüzeyine düzensiz bir şekilde dağılmış su kaynaklarını hızla kirleterek kullanılabilirlik olasılığını azaltmaktadır. Kullanılabilir suyun doğada bulunuşu zamana ve mekâna göre büyük değişiklikler gösterir. Bu nedenle yeryüzündeki sular deniz suyu ve tatlı su olmak üzere ikiye ayrılır.
Dünyadaki su kaynaklarının çok büyük bir kısmı okyanus ve denizlerde yer alır. Dünyadaki tatlı su kaynakları değerlendirildiğinde, yeraltı sularının tatlı su kaynaklarının %75’ini oluşturduğu söylenebilir. Yeraltı suları, kullanılabilir su kaynaklarının tamamını oluşturur:
- Yeraltı suları %95
- Göller ve nehirler %3,5
- Toprağın nemi %1,5
- Su kaynakları genel anlamda dört farklı gurupta sınıflandırılabilir.
- Yüzey suları: Göl, nehir, çay, deniz ve okyanuslar
- Atmosferik sular: Kar, dolu ve yağmur
- Yeraltı suları
- Kozmik sular: Uzaydan meteoritlerle gelen sular.
Suyun atmosfer, karalar ve okyanuslar arasındaki döngüsüne su döngüsü denir. Su döngüsü güneş enerjisiyle desteklenen açık bir sistemdir. Yeryüzündeki suyun büyük bir kısmını buzullar, okyanuslar, denizler, göller ve nehirler oluşturur.
Çevre kirliliğine neden olan bazı durumlar
—Kimyasal ve biyolojik silahların kullanılması
—Nükleer silahlar, nükleer reaktörler, radyasyon yayınımı
—Sanayi atıkları ve evrensel atıkların çevreye gelişi güzel atılması
—Ev ve işyerlerinde kalitesiz kömür fosil yakıtlarının kullanılması
—Ev ve işyerlerinde petrol ve ürünlerinin aşırı ve bilinçsiz tüketilmesi
—Yanlış ve bilinçsiz kullanılan tarım ilaçları, böcek öldürücüler, soğutucu spreyler
Çevre kirliliğine sebep olan bazı maddeler
Çevremizi genel olarak plastik, hidrolitikyağ, tarım ilaçları yapımında kullanılan poliklorodifenil (PCB)
Kobalt, çinko, kurşun, kadmiyum nikel ve cıva atıkları çevreyi başlıca kirleten maddeler olarak sıralayabiliriz
Gübrelerin çevreye etkisi
Toprakta eksik ve alınmayacak durumda olan elementlerin kimyasal yolla verilmesine kimyasal gübreleme denir.
Bitkiler gelişmeleri için gerekli olan ısı, ışık, karbon ve oksijeni havadan alırlar. Topraktan ise
N P. K, Ca, Mg ,S, Fe Zn, Cu, B, elementlerini alırlar.
Bitkilerin sağlıklı büyümesi için bu elementlerden bazıları toprağa dışarıdan verilir bu elementlerin en önemlileri N, P ve K dır.
Toprağın pH değeri belirli aralıktadır aşırı kimyasal gübreleme sonucu toprağın pH değeri değişir ve denge bozulur. Bu yüzden toprak analiz edilerek gübreleme yapılmalıdır.
Yanlış gübreleme sonucunda toprağın humus oranı azalır ve gübre toprakta tutunamaz duruma gelir bunun sonucu olarak toprağın üst kısımları kumlaşıp alt kısımları sertleşir bu durum ise tarım arazilerinin önemli miktarda azalmasına neden olur
Deterjanların çevreye etkisi
Genelde deterjanların içine pahalı olan yüzey aktif maddeleri yerine maliyeti daha düşük seviyede tutmak için daha ucuz olan bentonit, kaolin, tuzlar asitler ve silikatlar gibi temizleyici özellikleri olan fakat suda az çözünen maddeler karıştırılmaktadır
Bu durumdan ötürü su ve toprakta çevre kirliliği oluşmaktadır.
Yüzey aktif maddesi LAB (Lineer alkil benzen ) ve benzeri yapıda olan deterjanlar toprakta hızlı bozunmaya uğradığı için deterjan üretiminde tercih edilmektedir.
Deterjanın yapısında yüzey aktif madde dışında önemli oranda beyazlatıcı, yumuşatıcı, köpürücü, temizleyici, parlatıcı ve antiseptik maddeleri de bulunmaktadır. Bu katkı maddelerinin çevre ve insan sağlığına zararlı etkileri vardır.
Kimyasal maddeler verdikleri zararlar açısından su kirleticiler, toprak kirleticiler, atmosfer kirleticileri, olarak sınıflandırılırlar.
Hava Kirliliği
Atmosferdeki havanın; kimyasal, fiziksel ve biyolojik özeliklerinin tozlar, zehirli gazlar, sera gazları, gibi maddelerle bozulmasına hava kirliliği denir.
Fabrikalarda çıkan kükürt dioksit(SO2) in ve motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları hava kirliliğinin temel etkenleridir. Kükürt dioksitin havadaki su buharı ile birleşmesiyle oluşan (H2SO4) ,asit yağmuru olarak yeryüzüne inerek suların asitlik derecesini değiştirir ve canlılara zarar verir.
Kömür, odun ve mazot gibi yakıtların atmosferin yüksek katmanlarında CO2 tabakası oluşturmasına sera etkisi denir bu tabaka güneşten gelen ışınların yeryüzünde yansıdıktan sonra atmosfer dışına çıkmasını engeller ve yeryüzünün sıcaklığı artar. Bunun sonucu olarak iklim özelliklerinin değişip kutuplardaki buzullarda erime gerçekleşeceği ve böylece birçok alçak alanın ve limanın sularla kaplanacağı tahmin edilmektedir.
Bazı soğutucu ve aerosollerde kullanılan gazların atmosfere dağılması sonucu ozonun yapısı bozulmaktadır ozon güneşten gelen mor ötesi ışınların zararlı etkilerini azaltır
Su Kirliliği
—Genel olarak deterjanlar, boyalar,böcek öldürücüler, gübreler, çeşitli kimyasallar, (KOH,HCl,H2SO4,NaOH) ağır metal katyonları içeren kimyasallar su kirliliğinin en önemli etkenleridir
— Ötrifikasyon göl ve nehirlerde bitki ve hayvan mikroorganizma gelişmesi ve çoğalmasıdır.
—Suyu kirleten bir önemli etkende petrol ve türevleridir.
—Suya karışan petrol ve türevleri taşıma hataları ve rafineri hataları sonucunda suya karışır ve suda yaşamı sona erdirir.
—Suyu kirleten kimyasalların başında böcek öldürücü olarak kullanılan DDT gelmektedir.
—DDT balıkların vücudunda birikebilmektedir. Bu balıklar insanlar tarafından tüketildiğinde DDT insanın vücuduna geçer ve bunun sonucunda kanser türü hastalıklara sebebiyet verir.
Toprak Kirliliği
Toprakların fiziksel ,kimyasal, ve biyolojik dengelerinin çeşitli kirletici unsurlarla bozulması olayına toprak kirliliği denir
—Toprak kirliliğini ;plastikler, ağır metaller ,tarım ilaçları, gübreler, petrol ve türevleri oluşturmaktadır.
—Toprak kirliliğinin sonucu olarak ,topraktaki besin maddelerinin değerleri değişir bunun sonucu olarak bitki gelişimi ve kalitesi bozulur ve topraktan alınan verim düşer.
—Toprak kirliliğinin sonuçlarından biride toprağın geçirgenliğini kaybetmesi ve ekolojik dengenin bozulmasıdır.

