3 Aralık 1984'te Bhopal Hindistan'daki Union Carbide pestisit fabrikası metil izosiyanat gazı sızdırdı. Gaz oldukça zehirlidir ve sonuç olarak en az 3.787 kişi öldü. Bazı tahminler sayıyı 16.000'e kadar çıkarmaktadır.
Union Carbide Hindistan tesisi, Sevin pestisitini üretmek için 1969 yılında inşa edildi. İşlemin bir parçası olarak, gazı oluşturmak için metil izosiyanat kullanıldı. Santralde gazı barındıran üç tank vardı. Üç tanktan biri çalışmaz hale geldi ve gazın tanktan çıkarılması mümkün olmadı.
2 Aralık'ta tankın tahliyesi temizlenmeye çalışıldı ve bunun yerine tanka su girmesine neden oldu. Bu kaçak bir tepki başlattı. 3 Aralık 1984'te saat 12:40'ta soğuk tutulması gereken tankın sıcaklığı 77 dereceye ulaşmış ve PSI 40'a ulaşmıştı. Tankı korumak için kullanılan güvenlik sistemlerinin hepsi başarısız oldu. Saat 12:50'de tank zehirli bir bulut yaymaya başladı.
Gazdan 520 bin kişinin etkilendiği tahmin ediliyor. Bu 3,928 kişiden resmi olarak gazdan öldü ve 50.000'den fazla kişi yaralandı. Tarihin en kötü endüstriyel kazasıydı.
3 Aralık 1984: Bhopal, 'Tarihin En Kötü Endüstriyel Kazası'
Bu makaleyi tekrar gözden geçirmek için Profilim'i ve ardından Kayıtlı hikayeleri görüntüle'yi ziyaret edin.
Bu makaleyi tekrar gözden geçirmek için Profilim'i ve ardından Kayıtlı hikayeleri görüntüle'yi ziyaret edin.
1984: Hindistan, Bhopal'daki Union Carbide pestisit fabrikasından zehirli gaz sızıntısı. Şehrin her tarafına yayılıyor, binlerce insanı doğrudan ve ardından binlerce insanı, genellikle tarihin en kötü endüstriyel kazası olarak tanımlanan bir felakette öldürüyor.
Union Carbide, merkezi konumu, göle ve ülkenin geniş raylı sistemine yakınlığı nedeniyle Madhya Pradesh eyaletinde 900.000 kişilik bir şehir olan Bhopal'ı seçti.
Tesis 1969 yılında açıldı ve Sevin olarak pazarlanan karbaril pestisitini üretti. On yıl sonra tesis, pestisit yapımında kullanılan daha ucuz ama daha toksik bir madde olan metil izosiyanat veya MIC üretmeye başladı.
2 Aralık gecesi geç saatlerde depolama tanklarından birine su sızdığında ortaya çıkan ve felaketi başlatan MIC gazıydı. Ana uyarı sireninin iki saat daha çalmamasına rağmen, akşam 22:30 civarında Tank 610'dan gaz kaçmaya başladı.
İlk etkiler, tesisin yakınında neredeyse hemen hissedildi. Gaz bulutu tam olarak Bhopal'a yayılırken, bölge sakinleri kör edici, kusacak ve akciğerleri yakacak bir cehenneme uyandı. Panik başladı ve ardından gelen kaotik izdihamda yüzlerce insan öldü.
Kesin bir ölü sayısı hiçbir zaman belirlenmemiştir. Union Carbide, şaşırtıcı olmayan bir şekilde, alt uçta geçiş ücretini 3,800 olarak belirlerken, belediye çalışanları kazanın hemen ardından en az 15.000 cesedi temizlediklerini iddia etti. O zamandan beri binlerce insan öldü ve tahminen 50.000 kişi zehirlenme sonucu sakat kaldı veya kronik solunum yolu rahatsızlıkları geliştirdi.
Rakamlar ne olursa olsun, tüm kanıtlar Union Carbide ve Hindistan'daki yan kuruluşunun (aynı zamanda Hindistan hükümeti, fabrikadaki ortağı) olanlardan - esas olarak ihmal yoluyla - sorumlu olduğuna işaret etti. Fabrikada kullanılan kimyasalların aşırı uçuculuğuna ve zehirliliğine rağmen, standartların altında olduğu bilinen önlemler sabitlenmek yerine göz ardı edildi.
Müteakip soruşturmalarda ve yasal işlemlerde, diğer hususların yanı sıra aşağıdakiler tespit edilmiştir:
- Fabrikadaki personel, tasarruf etmek için kesilmişti. Kodlanmış güvenlik ihlallerinden şikayet eden işçiler azarlandı ve zaman zaman işten çıkarıldı.
- Bu büyüklükte bir felaketle başa çıkmak için hiçbir plan yoktu.
- Personeli sızıntı konusunda uyaracak olan tank alarmları en az dört yıl boyunca çalışmamıştı.
- Diğer yedekleme sistemleri ya çalışmıyordu ya da mevcut değildi.
- Tesis, tipik olarak Amerikan fabrikalarında bulunan dört aşamalı sistemin aksine, tek bir yedekleme sistemi ile donatıldı.
- Tank 610, öngörülen kapasitenin çok üzerinde 42 ton MIC taşıyordu. (Sızıntıda 27 tonun kaçtığı tahmin ediliyor.)
- Sızan gazı seyreltmek için tasarlanmış su spreyleri iyi kurulmamıştı ve etkisiz oldukları kanıtlandı.
- Borularda ve valflerde olduğu bilinen hasarlar, maliyetin çok yüksek olduğu düşünüldüğünden tamir edilmemiş veya değiştirilmemiştir. ABD'li ve Hintli uzmanların fabrikadaki diğer eksikliklerle ilgili uyarıları da benzer şekilde göz ardı edildi.
Felaketin sonrası neredeyse kaotikti. Union Carbide başlangıçta duyarlıydı, Bhopal'a yardım ve para akıtıyordu. Bununla birlikte, 3 milyar dolarlık bir davayla karşı karşıya kalan şirket, davayı açtı. Sonunda, orijinal iddianın sadece yüzde 15'i olan 470 milyon dolarlık bir anlaşmayı kabul etti. Her durumda, felaketin kurbanlarına çok az para ulaştı.
Union Carbide CEO'su Warren Anderson Aralık 1984'te Kongre'nin huzuruna çıkarak şirketinin güvenlik konusundaki yenilenmiş taahhüdünü verdi. Bu vaat Hindistan'da ve muhtemelen Kongre'de de yankılandı.
Anderson daha sonra Hintli savcılar tarafından adam öldürmekle suçlandı, ancak uluslararası bir tutuklama emrinden kaçmayı başardı ve ortadan kayboldu. Davayla aktif olarak ilgilenen Greenpeace'ten müfettişler, 2002 yılında Anderson'ı Hamptons'ta sağ ve iyi durumda ve rahat bir şekilde yaşarken buldular. Hindistan, 2009 yılında Anderson için tutuklama emri çıkardı, ancak Amerika Birleşik Devletleri onu Hindistan adaletine teslim etme eğilimi göstermedi.
Bu arada Union Carbide, 2001 yılında Dow Chemical tarafından satın alındı. Union Carbide'a karşı, Teksas'taki asbest işçileri tarafından yapılan 2,2 milyar dolarlık bir diğer davayı karara bağlamaya devam etti.
Haziran 2010'da, Union Carbide'ın Hindistan'daki yan kuruluşunun yedi eski çalışanı, ihmal nedeniyle ölümden suçlu bulundu. Her biri yaklaşık 2.000 dolar para cezasına çarptırıldı ve iki yıl 27 hapis cezasına çarptırıldı, ardından kefaletle serbest bırakıldı.
Felaketin kurbanları, yaşamaya devam edenler, kronik solunum sorunları, görme sorunları ve artan kanser ve doğum kusurları insidansı dahil olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ve bugüne kadar kirlenmiş bir çevreyle uğraşmaya devam ediyor.
Fotoğraf: 1984 Bhopal felaketinden 10 yıl sonra burada resmedilen Wahid Khan, zehirli gaza maruz kalmaktan kurtuldu ancak kalıcı olarak kör kaldı.
Reuters/Corbis
Anında sonuçlar
Göre britanika Ansiklopedisi, ölümcül metil izosiyanat bitkiden sızdı ve sızıntının kaynağına en yakın yaşayan binlerce insanı anında öldürdü. Büyük dozlarda kimyasal, insanları neredeyse anında öldürür. Fabrikaya en yakın şehirde yaşayanların hiç şansı yoktu.
Bhopal halkı, tesisin bir tehlike oluşturabileceğini biliyordu ve insanlar gaz sızıntısı belirtileri hissetmeye başlayınca paniklediler ve şehirden sürüler halinde kaçmaya başladılar.
Ölümcül doz almayanların hissettiği semptomlar arasında öksürük, göz tahrişi, boğulma hissi, akciğerlerde yanma, blefarospazm, mide ağrısı, mide bulantısı ve kusma yer aldı.
Şehir, hemen ardından koşan on binlerce insanla, binlerce kurbanın cesetlerini evlerinde bırakarak hızla boşaldı.
Bhopal Gaz Sızıntıları Binlerce Öldürdü - Tarih
Bazı endüstriyel güvenlik prosedürlerinin iyileşmesine neden olmuş olabilir, ancak trajik Bhopal gaz felaketinden kurtulanlar hala tazminat için savaşıyor
Bazı endüstriyel güvenlik prosedürlerinin iyileşmesine neden olmuş olabilir, ancak trajik Bhopal gaz felaketinden kurtulanlar hala tazminat için savaşıyor Bhopal gaz sızıntısı, tarihin en kötü endüstriyel felaketlerinden biridir. Güvenlik önlemleri göz ardı edildiğinde neler olabileceğini gösterir.
3 Aralık 1984'te, son derece zehirli bir gaz olan metil izosiyanat veya MIC, Hindistan'ın Madhya Pradesh eyaletindeki Bhopal'daki Union Carbide'a ait bir kimyasal tesisten sızmaya başladı. Saatler içinde, ölümcül MIC bulutları şehri sardı.
Union Carbide, Hindistan hükümetinin itiraz etmediği bir rakam olan zehirli gaz nedeniyle 3.800 kişinin öldüğünü ve binlerce kişinin kalıcı veya geçici olarak sakat kaldığını söyledi.
Ancak 25 yıldır mağdurlar adına adalet için kampanya yürüten bir düzineden fazla STK, gerçek ölüm sayısının çok daha fazla olduğunu söylüyor. Bhopal gaz kampanyasına liderlik eden Greenpeace Hindistan kampanyacısı Karuna Raina, “Sızıntının ilk 72 saatinde en az 7.000 kişi öldü” diyor. O zamandan beri 25.000'den fazla insanın maruz kalma ile ilgili hastalıklardan öldüğünü söylüyor.
Toprak ve su kirliliği, bölgede deforme olmuş bebeklerin doğum olaylarının artmasına neden oldu. Bhopal'da mağdurları tedavi etmek için bir kliniği destekleyen İngiltere merkezli bir yardım kuruluşu olan Bhopal Medical Temyiz, 120.000'den fazla insanın hala kaza ve ardından fabrika sahasındaki kirliliğin neden olduğu rahatsızlıklardan muzdarip olduğunu söylüyor.
Şu anda The Dow Chemical Company'nin sahibi olduğu Union Carbide ve aktivistler, ölümcül felakete neyin yol açtığına dair taban tabana zıt açıklamalar sunuyor.
Şirket, hoşnutsuz bir çalışanın tesisi sabote ettiğini iddia ediyor. Union Carbide tarafından kiralanan danışmanlık firması Arthur D Little tarafından yürütülen bir soruşturma da, gaz sızıntısına sabotajın yol açmış olabileceği sonucuna vardı. Teori hiçbir zaman kanıtlanamadı ve hiçbir şüphelinin adı verilmedi.
Union Carbide'ın savunmasının merkezi bir parçası, Bhopal fabrikasına sahip olan Hindistan kuruluşu bilindiği üzere Union Carbide India Limited'in mülkiyet yapısına dayanmaktadır. Union Carbide, UCIL'de yalnızca %50'nin biraz üzerinde hisseye sahip olduğunu, geri kalanının ise Hintli kamu ve yerel kurumsal yatırımcılara ait olduğunu söyledi. Şirket, tesisin günlük operasyonlarını hiçbir zaman kontrol etmediğini ve bu nedenle felaketten yasal olarak sorumlu olmadığını söylüyor.
Aktivistler suçu doğrudan şirkete attılar. Kurbanlar için adalet aramak için kampanya yürüten önde gelen bir STK olan Bhopal Bilgi ve Eylem Grubu koordinatörü Rachna Dhingra, “Union Carbide'ın ABD merkezinden günlük operasyonları izlediğine dair yeterli kanıt var” diyor.
Ayrıca ana şirket Union Carbide'ın Hint koluna MIC üretmek için kanıtlanmamış bir teknoloji sattığını söyledi.
Bhopal merkezli aktivist gruplar, kazadan sorumlu olarak tesiste bildirilen bir dizi sağlık ve güvenlik kusuruna, ekipmanın yetersiz bakımına ve yönetim ihmaline işaret ediyor. Kendi soruşturmalarının ve çok sayıda dava sırasında ABD ve Hindistan'daki mahkemelerde çeşitli taraflarca sunulan şirketin dahili notları da dahil olmak üzere binlerce belgenin, şirketin güvenlik risklerini göz ardı ettiğini ve hatta sakladığını gösterdiğini söylüyorlar.
Fabrikadaki güvenlik kesintileri raporları, felaketten üç yıl önce, 1981'de, küçük bir gaz sızıntısı fabrikada bir Union Carbide çalışanını öldürdüğünde su yüzüne çıkmaya başlamıştı.
Yerel bir gazeteci Rajkumar Keswani, çalışanın öldürülmesini soruşturmaya başladı ve fabrikaya gizli ziyaretler yaptı. 1982 ile Haziran 1984 arasında tesisteki güvenlik gecikmelerini ortaya çıkaran bir dizi rapor yayınladı. Eylül 1982'deki ilk makalesinin manşeti şöyle haykırıyordu: "Lütfen bu şehri kurtarın."
Son raporu, ulusal bir Hintçe gazetesi Jansatta'da ve Haziran 1984'te yerel gazetelerde, yaklaşan felaket konusunda uyardığı yayınlandı. Altı ay sonra felaket geldi.
Maliyetleri ve güvenliği azaltın
Bhopal felaketinden temel bir ders, endüstriyel güvenlik söz konusu olduğunda maliyetleri düşürmenin büyük tehlikesidir.
Aktivistler, şirketin yalnızca güvenlik ihlali raporlarını reddetmekle kalmayıp, şirket para kaybederken bakım departmanını küçültmek de dahil olmak üzere maliyetleri düşürmeye başladığını söylüyor. 1984'ün başında, Bhopal fabrikası 4 milyon dolar zarar bildirirken Union Carbide'ın küresel karı üç yıl önce 800 milyon dolardan sadece 79 milyon dolara düştü.
Bhopal'daki Uluslararası Adalet Kampanyası ve diğerleri gibi kampanya grupları tarafından elde edilen ve çeşitli mahkemelere sunulan belgeler, nihai felakete giden yolda korkunç bir tablo çiziyor.
Kayıplarla boğuşan Union Carbide, tesisin MIC ünitesi dışındaki parçalarını satmaya karar verdi. Aktivistler, şirketin Nisan 1984'te güvenlik kılavuzunu değiştirerek MIC depolama hacmi tavanını %60'tan %80'lik tehlikeli bir seviyeye çıkardığını iddia ediyor.
Dhingra, şirketin MIC tesis operatörlerine yönelik eğitimi de orijinal altı aydan yalnızca 15 güne indirdiğini söyledi. "Günde 70 dolar tasarruf etmek için MIC soğutma tesisini kapattılar."
Ağustos 1984'te, fabrika sendikası yönetime MIC tesisinden kaynaklanan kirlilik nedeniyle şirketi dava etmekle tehdit eden bir mektup yazdı. Tesis genel müdürü iddialarını reddetti. Ancak Eylül 1984'te aktivistlerin elinde bulunan bir iç güvenlik raporu, şirketin güvenlik programının etkinliği konusunda ciddi şüpheler uyandırdı.
Ekim ayında Union Carbide yerel yönetimden tesisi kapatmasını ve uygun herhangi bir alıcıya satmasını istedi. Şirket ayrıca, denizaşırı alıcılara satış yapmak üzere MIC tesisini sökmenin fizibilitesini incelemek üzere yerel bir güvenlik görevlisi atadı. Kasım ayında memur, “birkaç noktada yüksek düzeyde korozyon” nedeniyle sökmeye karşı uyarıda bulundu.
26 Kasım'da şirket, ikinci ve üçüncü vardiyalarda bakım sorumlusu pozisyonunu kaldırdı. 2 Aralık gecesi, operatörler MIC tesisinden küçük bir sızıntı fark ettiler ve denetçilere bildirdiler. Görünüşe göre hiçbir önlem alınmadı. Tank, ertesi gece havaya ölümcül gazı salarak patladı.
Ancak Union Carbide, kampanyacıların bu iddialarını reddediyor. Kampanyacılar, şirketin teknik gerekçelerle mahkemelerdeki davaları engellemek için bir dizi pahalı avukat tutmak için mali gücünü kullandığını söylüyor.
Felaketten dört ay sonra, Hindistan hükümetinin bir ABD mahkemesinde 3 milyar dolarlık tazminat talep eden bir dava açmasının ardından Union Carbide 7 milyon dolar yardım teklifinde bulundu. Şirket, teklifi 1986'da 350 milyon dolara çıkardı.
Bu arada, Hindistan hükümeti Mart 1985'te hükümetin kurbanların yasal temsilcileri olarak hareket etmesini sağlayan Bhopal Gaz Sızıntısı Yasasını yürürlüğe koydu.
Son olarak, bir Bhopal mahkemesinin Union Carbide başkanı ve CEO'su Warren Anderson hakkında tutuklama emri çıkarmasından hemen sonra, şirket ve hükümet 1989'da 470 milyon dolara anlaştılar. Anlaşma, şirketi davayla ilgili gelecekteki tüm hukuki ve cezai sorumluluklardan muaf tuttu.
470 milyon dolarlık nihai anlaşma, Union Carbide'ın sigortacıları tarafından taleplerde ödenen 270 milyon doları içeriyordu.
Hindistan hükümeti, mağdurlara uzlaşma toplamının sadece küçük bir bölümünü serbest bıraktı. Mağdurlar ve aileleri tazminat almak için kampanya yürütmeye devam ederken, hükümet bugün bile 370 milyon dolar üzerinde oturuyor. Kampanyacılar, bürokratik zorlukların ödemeyi geciktirdiğini söylüyor.
1994 yılında Union Carbide, Hindistan tesisindeki %50,9 hissesinin tamamını, Union Carbide India Limited adını Eveready Industries olarak değiştiren Hintli bir şirket olan McLeod Russell'a sattı.
Gizemli bir şekilde, 1998'de, fabrika için araziyi kiralayan Madhya Pradesh hükümeti, araziyi geri aldı ve saha temizliği de dahil olmak üzere tesisin tüm sorumluluğunu üstlendi.
1999 yılında Dow Chemical, Union Carbide'ı satın alarak birleşmiş kuruluşu dünyanın en büyük kimya şirketi haline getirdi. Union Carbide halen faaliyettedir, ancak tamamı Dow'a ait bir yan kuruluştur.
Kampanyacılar, Union Carbide'ın tesisi sahayı temizlemeden sattığını iddia ediyor. Kimyasal sızıntının bölgedeki yeraltı suyunu ciddi şekilde kirleterek doğum kusurlarının artmasına ve diğer hastalıkların artmasına neden olduğunu söylüyorlar.
Greenpeace'in 1999 tarihli bir raporu, bölgenin yakınında toplanan su ve toprak örneklerinde Dünya Sağlık Örgütü seviyelerinden altı milyon kata kadar daha yüksek miktarlarda 12 uçucu organik kimyasal ve cıva bulduğunu söyledi.
Union Carbide, olaydan sonra, üniteyi 1994 yılında Eveready Industries'e satana kadar saha temizliğiyle uğraştığını söyledi. Şirket, sahanın temizlenmesi sorumluluğunun bugün sahayı kontrol eden Madhya Pradesh eyalet hükümetine ait olduğunu söylüyor. .
Kampanyacılar artık Dow Chemical'ın Union Carbide'ın sahibi olduğu için “kirleten öder” ilkesi uyarınca saha temizliği için tüm sorumlulukları üstlenmesini istiyor. Hindistan'ın kimyasallar bakanlığı, Dow Chemical'dan sitenin temizlenmesi için 22 milyon dolar ödemesini istedi. Şirket talebi reddetmiş ve herhangi bir sorumluluk kabul etmemiştir.
Union Carbide sözcüsü Tomm Sprick, bu tür çabaların yanlış yönlendirildiğini söyledi. “Dow, UCIL'in Eveready Industries olmasından yedi yıl sonra ve Union Carbide'ın 1989'da Hindistan hükümetiyle olan yükümlülüklerini 470 milyon dolar ödeyerek ödemesinden 10 yıldan fazla bir süre sonra 2001 yılında Union Carbide'ın hisselerini satın aldı” diyor.
Sprick, "Union Carbide, UCIL fabrika sahasına hiçbir zaman sahip olmadı veya onu işletmedi ve bu nedenle, Dow'ın Bhopal konusunda Union Carbide aracılığıyla devralma yükümlülüğü yoktu" diyor.
Dhingra, Dow'un hiçbir sorumluluğu olmadığına katılıyor. “Dow, Union Carbide'ın ABD'deki asbest sorumluluğunu kabul etti. Ancak iş Hindistan'a geldiğinde tam bir çifte standartla karşı karşıyalar" diyor.
Sprick, Union Carbide'ın trajedi için "ahlaki sorumluluğu" kabul ettiğini ve kurbanlara acil ve sürekli yardım sağladığını söyledi.
1989'da Hindistan hükümetiyle 470 milyon dolarlık yasal anlaşmanın olaydan kaynaklanan tüm iddiaları çözdüğünü söyledi. "Hükümet, Bhopal kurbanlarının kısa vadeli ihtiyaçlarının sorumluluğunu üstlendi, bir anlaşmanın müzakere edilmesi, fonların dağıtılması ve gelecekteki ihtiyaçların ele alınması."
Dhingra, 470 milyon doların önemsiz bir meblağ olduğunu savunuyor - bu, kurban başına 1.000 doların biraz üzerinde anlamına geliyor.
Greenpeace'den Raina, 470 milyon dolarlık anlaşmanın nesiller arası hakları tanımadığına dikkat çekiyor. Devam eden kontaminasyon nedeniyle doğum kusurları veya hastalıkları olan ikinci nesil mağdurlar, yerleşim fonundan tazminat talep edemez, diye açıklıyor.
Kampanyacılara gelince, şirkete karşı yasal mücadeleyi sürdürüyorlar ve bu suçlamaları bir gün mahkemelerde kanıtlamayı umuyorlar. New York bölge mahkemesinde bir hukuk davası ve bir Bhopal mahkemesinde bir ceza davası, Anderson ve diğer dokuz Union Carbide yöneticisine karşı halen derdest durumda. Madhya Pradesh yüksek mahkemesinde Dow Chemical'a karşı başka bir dava derdest.
Sprick, Union Carbide ve kimya endüstrisinin geri kalanının Bhopal felaketinden değerli dersler çıkardığını söylüyor. Bunlar, acil durumlarla başa çıkmak için acil durum planları geliştirme ihtiyacını, halkı risk yönetimine dahil etmeyi, sahadaki tehlikeli kimyasal stoklarını azaltmayı, daha güvenli ikame kimyasalları bulmayı, bir kazanın ciddiyetini azaltmak için önlemleri değerlendirmeyi ve şiddet tehdidi oluşturmayı içerir. programlar.
Sprick, "Union Carbide, kimya endüstrisinin geri kalanıyla birlikte, toplum bilincini, acil duruma hazırlığı ve proses güvenliği standartlarını geliştirerek gelecekteki olayları önlemek için tasarlanan 'Sorumlu Bakım' programını geliştirmek ve küresel olarak uygulamak için çalıştı" diyor.
1988'de başlatılan bir sertifika programı olan Responsible Care, kimya endüstrisinin çevre, sağlık, güvenlik ve güvenlik konusundaki amiral gemisi programı olmaya devam ediyor.
Ancak kampanyacılar, Hindistan'ın felaketten hiçbir ders almadığını söylüyor. Şu anda önerilen nükleer sorumluluk faturasının örneğini veriyorlar. Tasarı, her bir nükleer kaza durumunda, tesis işletmecisi tarafından ödenecek 5 milyar rupi (76 milyon sterlin) olan azami sorumluluk miktarını sabitler. Tasarı ayrıca nükleer tesis ekipmanı tedarikçilerini bir kaza durumunda herhangi bir sorumluluktan muaf tutuyor.
Yakın zamanda Hindistan parlamentosuna sunulan tasarıya, tüm büyük muhalefet partileri ile çevre ve insan hakları aktivistleri karşı çıkıyor. Hükümetin, küresel nükleer endüstri lobisinin baskısı altında bu tür hükümleri dahil ettiğini savunuyorlar.
Dhingra, "Nükleer borç faturası, Hindistan hükümetinin Bhopal felaketinden hiçbir şey öğrenmediğinin açık bir örneğidir" diyor.
Bu, kurumsal sorumsuzluk ve hataların klasik örnekleri serimizin üçüncü bölümü. Önümüzdeki ay McLibel davasını inceleyeceğiz.
Bhopal afet zaman çizelgesi
Aralık: Union Carbide'ın Bhopal tesisinde bir gaz sızıntısı bir işçiyi öldürdü.
Şubat: Fabrika sendikası, fabrikanın yarattığı tehlikeyi protesto eden yönetime bir mektup yazar. yetersiz bakım tesis ekipmanlarının.
Mart: Bir Bhopal avukatı, fabrikanın ciddi bir tehlike oluşturduğunu belirten şirkete yasal bir bildirimde bulundu. işçiler ve toplum için sağlık ve güvenlik riski. Şirket suçlamayı reddediyor.
Yerel bir gazeteci, fabrikadaki ciddi güvenlik gecikmelerini ortaya çıkaran bir dizi araştırma raporu yayınladı ve 1982 ile Haziran 1984 arasında yaklaşan felaket konusunda uyarıda bulundu. Şirket yalanlamaya devam ediyor.
3 Aralık: Gece yarısından kısa bir süre sonra, Bhopal'daki Union Carbide tesisindeki bir tanktan metil izosiyanat gazı sızıyor. Binlerce insan zehirli gaz tarafından öldürülüyor ve on binlerce insan kalıcı sakatlık yaşıyor.
4 Aralık: Union Carbide başkanı Warren Anderson teknik bir ekiple Connecticut'taki şirket merkezinden Bhopal'a koşar.
Anderson, varışta gözaltına alındı ve kusurlu adam öldürme veya adam öldürme, ihmal sonucu ölüme neden olmakla suçlandı ve kefaletle serbest bırakıldı. Hindistan hükümeti, kendisini öfkeli halktan kurtarmak için 24 saat içinde ülkeyi terk etmesini istiyor.
Şubat: Union Carbide, trajedinin kurbanları için bir yardım fonu kurdu. $120,000.
Mart: Union Carbide teknik ekibi, MIC tankına büyük miktarda su verildiği ve gazın serbest kalmasıyla sonuçlanan bir reaksiyonu tetiklediği sonucuna vardı.
Nisan: Hindistan hükümeti, Union Carbide aleyhine dava açtı. 3 milyar dolar New York mahkemesinde.
Nisan: Şirket teklifleri 7 milyon dolar Rahatlama. Hindistan hükümeti teklifi reddediyor.
Mart: Union Carbide öneriyor 350 milyon dolar kurbanlar ve aileleri için yerleşim yeri olarak.
May: Union Carbide tarafından kiralanan danışmanlık firması Arthur D Little tarafından yürütülen bağımsız soruşturma, gaz sızıntısının yalnızca sabotaj.
Kasım: Hindistan'ın yüksek mahkemesi hükümetten ve şirketten bir anlaşmaya varmalarını istedi.
Şubat: Bir Bhopal mahkemesi, birkaç çağrıya rağmen mahkeme önüne çıkmadığı için Warren Anderson hakkında tutuklama emri çıkardı. Birkaç gün sonra şirket ve hükümet bir anlaşmaya varırlar. 470 milyon dolar nihai yerleşim.
Aktivistler anlaşmaya itiraz ediyor ve Hindistan yüksek mahkemesine dilekçe veriyor.
Ekim: Yüksek mahkeme dilekçeleri reddeder ve anlaşmayı onaylar, ancak cezai dokunulmazlığı kaldırır Union Carbide ve yetkililerine verilen
Kasım: Bir Bhopal mahkemesi, Anderson ve diğerlerine karşı cezai kovuşturmayı yeniden başlattı.
Bir Bhopal mahkemesi, Anderson'ı mahkemeye çıkmadığı için kaçak ilan etti, yargıç hükümetten Anderson'ın ABD'den iadesini talep etmesini istedi.
Union Carbide, Hindistan'daki yan kuruluşundaki hissesinin tamamını (%50,9) satmak ve parayı bir hayır kurumuna yatırmak istiyor. Eylemciler karara itiraz ediyor.
ABD yüksek mahkemesi, mağdurların ABD'deki şirkete dava açamayacaklarını ima eden aktivistlerin itirazlarını dinlemeyi reddediyor.
Hindistan yüksek mahkemesi, Union Carbide'ın Hindistan'daki yan kuruluşundaki hissesini satmasına izin verdi. Satıştan 90 milyon dolar, Bhopal'da bir hastane inşa etmek için bir güvene gidiyor. Hastane 2001 yılında açılır.
Dow Kimya Şirketi 2001 yılında tamamlanan dünyanın en büyük kimya şirketi birleşmesi olmak için Union Carbide'ı satın aldı.
Hindistan Hükümeti, ABD'den Anderson'ı iade etmesi için resmi bir talepte bulundu.
ABD hükümeti, Hindistan'ın Anderson'ı iade etme talebini geri çevirdi.
2007
New York federal mahkemesinde, Bhopal fabrikasının çevresindeki su kirliliğinden kaynaklanan zararların tazmini için açılan yeni toplu davalar, halen inceleniyor.
Kaynaklar: Union Carbide web sitesi ve Bhopal'da Uluslararası Adalet Kampanyası.
Bhopal gaz trajedisi: 33 yıl önce bugün binlerce insanı öldüren ne oldu?
Bhopal, tarihi kayıtları, yapay gölleri ve yeşillikleriyle tanınır, ancak hepsinden önemlisi, şehir dünyanın her yerinde dünyanın en kötü endüstriyel kazasıyla hatırlanır.
3 Aralık 1984'te gece yarısından sonra, Union Carbide'ın Madhya Pradesh'in başkenti Bhopal'daki fabrikasından sızan zehirli gaz binlerce insanı doğrudan öldürdü. Olay şimdi Bhopal felaketi veya Bhopal gaz trajedisi olarak biliniyor.
Resmi kayıtlara göre, Bhopal gaz trajedisi 3.787 kişiyi öldürdü. Rakamlar daha sonra Madhya Pradesh hükümeti tarafından güncellendi çünkü acil resmi tahmin, Union Carbide fabrikasından gaz sızıntısı nedeniyle ölenlerin sayısını 2.259'a çıkardı.
Ancak, Bhopal gaz trajedisi kurbanları için adalet için savaşan aktivistler, ölüm rakamlarını 8.000 ile 10.000 arasında gösteriyor. 2006 yılında sunulan bir beyannamede hükümet, Bhopal gaz sızıntısının yaklaşık 3.900'ü ağır ve kalıcı olarak sakat bırakan yaralanmaları içeren 5.58.125 yaralanmaya neden olduğunu söyledi.
Union Carbide'daki (şimdiki adıyla Dow Chemicals) gaz sızıntısı, aradan geçen 2 ve 3 Aralık gecesi gece yarısından sonra rapor edildi. Olay, Bhopal'daki Union Carbide fabrikasının C Numaralı Fabrikasında meydana geldi.
Serin sabah esintisi hızlanırken Union Carbide fabrikasından sızan zehirli gazı şehrin geri kalanına taşıdı ve insanları hem uyanık hem de uykuda öldürüyordu. Hükümetin beyanına göre, olaydan birkaç saat sonra yaklaşık 3.000 kişi zehirli gazdan öldü.
Union Carbide fabrikasından yaklaşık 40 ton metil izosiyanat (MIC) gazı ve diğer kimyasalların sızdığı tahmin edilmektedir. Metil izosiyanat son derece zehirlidir ve havadaki konsantrasyonu 21 ppm'ye (milyonda parça) ulaşırsa, gazın solunmasından birkaç dakika sonra ölüme neden olabilir. Bhopal'da seviye birkaç kat daha yüksekti.
MIC SIZINTISI NEDEN OLMUŞTUR?
Gaz sızıntısı C Numaralı Fabrikadan rapor edilmiştir. Resmi kayıtlara göre, metil izosiyanat, tesisi soğutmak için kullanılan su ile karıştırılmıştır. Karışım, 610 Numaralı Tank üzerinde muazzam bir baskı oluşturan gazların oluşmasına yol açtı.
Tank kapağı, geniş alana yayılan tonlarca zehirli gazı serbest bırakan gaz basıncının oluşmasına yol açtı. Yaklaşık 5 yüz bin kişi metil izosiyanat gazı sızıntısına maruz kaldı.
1984 yılında Bhopal'ın nüfusu yaklaşık 8,5 lakh idi ve nüfusunun yarısından fazlası öksürüyor, gözlerde, deride kaşıntıdan ve nefes alma problemlerinden şikayet ediyordu. Gaz iç kanamaya, zatürreye ve ölüme neden oldu. Fabrikanın komşu bölgelerindeki köyler ve gecekondular en çok etkilenenler oldu.
Union Carbide'ın alarm sistemi saatlerce çalışmadı. Fabrika yöneticileri tarafından herhangi bir alarm verilmedi. 3 Aralık sabahı bir anda binlerce kişi şikayetleriyle hastanelere koşmaya başladı.
Bugünün aksine 1984'ün Bhopal'ında çok fazla hastane yoktu. İki devlet hastanesi şehrin nüfusunun yarısını ağırlayamazdı. İnsanlar acı çekiyor, nefes almakta zorlanıyor ve kafaları karışıyordu. Her yeni koşan hastayı etkileyen ani hastalığın nedenlerini hemen bilemeyen doktorlar da öyleydi.
Hastalar baş dönmesi, nefes darlığı, cilt tahrişi ve kızarıklıktan şikayet etti, bazıları ani körlük bildirdi. Bhopal doktorları böyle bir durumla hiç karşılaşmamıştı. Endüstriyel felaketle başa çıkma konusunda hiçbir deneyimleri yoktu.
Metil izosiyanat maruziyetinin belirtileri hemen onlar tarafından bilinmiyordu. Ve iki hastanenin Bhopal gaz sızıntısının ilk iki gününde yaklaşık 50.000 hastayı tedavi ettiği bildirildi. Resmi olarak hükümet, gaz kaçağının sekiz saat içinde kontrol altına alındığını açıkladı, ancak şehir, 33 yıl sonra bile hala kontrolünden çıkmakta zorlanıyor.
1984'te Bhopal Gaz Trajedisi Neydi? En Kötü Endüstriyel Afet
Hindistan, en büyük endüstriyel felaketlerden biri gaz sızıntısı şeklinde gerçekleştiğinde hala uykudaydı. Bhopal Gaz Trajedisi hala en kötü endüstriyel felaketlerden biri olarak kabul ediliyor. İnsanlar sokaklara dökülüyor, kusuyor ve ölüyorlardı. Tarihten daha ilginç konular bulun
Bhopal Gaz Trajedisi Neydi?
Bhopal Gaz Trajedisi, 2–3 Aralık 1984 gecesi Hindistan, Madhya Pradesh, Hindistan'daki Union Carbide India Limited (UCIL) pestisit tesisinde gaz sızıntısını içeren bir kazaydı. Union Carbide India Ltd'den kimyasal esas olarak metil izosiyanat (MIC) 8217'lerin (UCIL) pestisit fabrikası, Bhopal'ın şehrini devasa bir gaz odasına dönüştürdü. Yaklaşık 45 ton tehlikeli metil izosiyanat gazı, Amerikan firması Union Carbide'ın Hindistan'daki yan kuruluşuna ait bir pestisit tesisinden kaçtı. Gaz, fabrikayı çevreleyen yoğun nüfuslu mahallelere yayıldı, hemen binlerce insanı öldürdü ve on binlerce insan Bhopal'dan kaçmaya çalışırken paniğe neden oldu.
Neden Bhopal Gaz Trajedisi?
- Metil izosiyanat üretimi trajediden aylar önce devam ediyordu ve tanklar dolduruluyordu.
- Bir tankın kapasitesinin %50'sinden fazlası doldurulamadı ve tanka basınç vermek için inert nitrojen gazı kullanıldı.
- Basınç döngüsü, her tanktan sıvı metil izosiyanatın pompalanmasına izin verdi.
- Ancak, tanklardan biri (E610) nitrojen gazı basıncına dayanamadı ve bu da sıvı MIC'nin pompalanmasını engelledi.
- Yönetmeliklere göre, her bir tanka 30 tondan fazla sıvı MIC yüklenmemelidir.
- Oysa o tankta 42 ton MIC vardı.
- Bu başarısızlık, UCIL'i Bhopal'daki MIC üretimini durdurmaya zorladı ve tesisin bir kısmı bakım için kapatıldı.
- 1 Aralık'ta arızalı tankın işlevsel olarak iade edilmesi için bir girişimde bulunuldu.
- O zaman, MIC ile ilişkili koruma mekanizmalarının çoğu çalışmıyordu.
- 2 Aralık akşamı raporlara göre, arızalı tanka su girdi ve bu da akışkan bir kimyasal reaksiyona yol açtı.
Julian Nyca / CC BY-SA
Bhopal Gaz Trajedisinin Etkisi
Bhopal Gaz Trajedisinin etkisi şiddetliydi. Birçok insan anında öldü ve insanlar üzerinde çok uzun vadeli sağlık etkileri var.
- Gaz sızıntısı nedeniyle yaklaşık 16000 kişi öldü.
- İki hafta içinde 8000 kişi öldü.
- Ve gazla ilgili hastalıklar nedeniyle 8000'den fazla insan öldü.
- Sızıntı, 38.478 kısmi geçici yaralanma dahil olmak üzere 558.125 yaralanmaya neden oldu.
- Yaklaşık 3.900 ciddi ve kalıcı olarak sakat bırakan yaralanmalar.
- Gaz sızıntısı ayrıca ağaçları ve vahşi yaşamı da etkiler. Birkaç gün içinde çevredeki ağaçlar çoraklaştı.
- Çok sayıda ölüm nedeniyle, ölü yakma alanı sıkıntısı yaşandı.
- Ölü doğum oranı %300'e kadar arttı.
Trajedi nedeniyle uzun vadeli sağlık etkileri
- Konjonktivit, kornea izleri, korneanın karmaşıklığı, gözlerde erken katarakt.
- Obstrüktif ve kısıtlayıcı hastalıklar, akciğer fibrozu, TB kötüleşmesi ve kronik bronşit
- Hafıza bozukluğu, kötü motor beceriler, uyuşukluk
- PTSD – Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Bhopal Gaz Trajedisinin Günümüze Etkisi
21. yüzyılın başlarında sahada 400 tondan fazla zehirli atık zaten mevcut. Ne Union Carbide Corporation'ı 2001 yılında satın alan Dow Chemical Company, ne de Hindistan Hükümeti, süregelen protestolar ve dava girişimleri sırasında sahayı yeterince temizlememişti. Bölgedeki toprak ve su kirliliği, kentin nüfusundaki kronik sağlık koşulları ve yüksek doğum kusurları için suçlandı.
UCC'nin Hukuki Savaşı
Union Carbide Corporation, ABD Mahkemelerinde ciddi yasal sonuçlarla karşı karşıya kaldı ve tüm davalar Hindistan Mahkemelerine devredildi. Hindistan'dayken, tazminat talep eden birkaç dava açıldı. A PIL, was filed in the Supreme Court, (Charanlal Sahu v Union of India)[10] demanding remuneration for the victims in the case.
Meanwhile, in the M.C Mehta v Union of India[11] , the judiciary has interpreted the Bhopal Gas Leak, and therefore formulated the concept of “Absolute Liability’
Criminal Proceedings were initiated too, before the magistrate of Bhopal. The proceedings were initiated on the grounds of causing death by negligence, offences endangering lives of others, read along with the aspect of common intention.
The tragedy, is also responsible for the passing of the Public Liability Insurance Act, which ensures that that the company provides for a compulsory insurance policy for all the employees, also paving way for the new Nuclear Liability Bill, which aims at dealing with such nuclear accidents.[12]
Bhopal Gas Leaks Kills Thousands - History
Farm Price System May Be Curtailed, Washington Says: Block Gives Budget Plan: Congress to Be Asked to End Supports Until Levels Go Sharply Below Average
Regan Foresees Final Tax Plan Like Treasury&aposs: Analysis by Department of Its Proposals Issued
Administration Defends Its Policy on South Africa as Protests Grow
2 Senators Press Reagan on Arms: Republicans Urge Scrapping of 1979 Strategic Accord
On New York Border, &aposBar Haven&apos for Youths
Heart Patient: Progress and Treatment
NEW DELHI, Dec. 3 -- Toxic gas leaking from an American-owned insecticide plant in central India killed at least 410 people overnight, many as they slept, officials said today.
At least 12,000 were reported injured in the disaster in the city of Bhopal, 2,000 of whom were hospitalized.
The death toll in the city and its environs, 360 miles south of New Delhi, was expected to rise as more bodies were found and some of the critically injured died.
United News of India put the death toll at 500, but the news agency&aposs figure could not be independently confirmed.
Underground Storage Tank
An Indian environmental official, T. N. Khushoo, called it the &apos&aposworst such disaster in Indian history.&apos&apos
The Chief Minister of Madhya Pradesh State, where Bhopal is situated, told reporters that the gas had escaped from one of three underground storage tanks at a Union Carbide Company plant in Bhopal.
Witnesses said thousands of people had been taken to hospitals gasping for breath, many frothing at the mouth, their eyes inflamed.
The streets were littered with the corpses of dogs, cats, water buffalo, cows and birds killed by the gas, methyl isocyanate, which is widely used in the preparation of insecticides.
Doctors Are Rushed to City
Doctors from neighboring towns and the Indian Army were rushed to the city of 900,000, where hospitals were said to be overflowing with the injured.
Most of the victims were children and old people who were overwhelmed by the gas and suffocated, Indian press reports said.
Even in small amounts, the gas produces heavy discharge from the eyes and is extremely irritating to the skin and internal organs. Exposure can apparently lead to enough fluid accumulation to cause drowning. (Page A8.)
(In Danbury, Conn., a spokesman for Union Carbide said it was temporarily closing part of a nearly identical plant in West Virginia while it investigated the Bhopal disaster. &apos&aposWe don&apost know what went wrong,&apos&apos the spokesman said. Page A8.)
Valve Malfunction Suspected
The managing director of Union Carbide in India, Y. P. Gokhale, was quoted as saying that the incident occurred when a tank valve apparently malfunctioned after an increase in pressure, allowing the gas to escape into the air in a 40-minute period early today. It was not clear why the pressure had risen or how the leak was stopped.
Mr. Kushoo, the environmental official, said it was still unclear whether it would be necessary to evacuate parts of Bhopal. The poison gas spread through about 25 square miles of Bhopal, an area said to be populated largely by poor families.
Gandhi Announces Relief Fund
Prime Minister Rajiv Gandhi, calling the incident &apos&aposhorrifying,&apos&apos announced the creation of a $400,000 Government relief fund. At the same time, the Central Bureau of Investigati
Mr. Gandhi, traveling in southern India for the general election campaign, said that &apos&aposeverything possible will be done to provide relief to the sufferers,&apos&apos and added, &apos&aposSuch mishaps must never be allowed to recur.&apos&apos
Rewnath Chaure, the Health Minister of Madhya Pradesh State, told a reporter in Bhopal that 302 people had died in one hospital alone.
The state&aposs Chief Minister, Arjun Singh, reported that about 2,000 people overcome by the gas fumes were hospitalized. He said at least 10,000 others were treated for symptoms including vomiting, breathing problems and inflamed eyes.
Authorities said five factory officials had been arrested and charged with criminal negligence in the disaster. (In Danbury, Conn., the Union Carbide Company said the reports that the managers had been arrested were incorrect.)
The officials reportedly arrested were identified as J. Mukand, the works manager S. B. Chowdhury, the production manager, and three other officials. It was not known if all were Indian nationals.
Most of the initial reports on the leak, which began at 1 A.M. Monday (2:30 P.M. Sunday, New York time) were provided by India&aposs two independent news agencies, Press Trust of India and United News of India, which had reporters on the scene in the early hours of the disaster.
According to Press Trust of India, the gas spread over an area of about 200,000 people, many of whom awoke vomiting and complaining of dizziness, sore throats and burning eyes. Many could hardly talk, it reported, and some complained of brief spells of blindness.
United News of India said the factory siren did not sound to alert the neighborhood until two hours after the leak began, and it said the police and doctors did not come into the area until four hours after that.
Shutdown Is Announced
Mr. Singh, the Chief Minister, announced that he was ordering a shutdown of the Union Carbide plant and pledged not to allow it to resume production. He said the Government might demand that the company pay compensation to the victims.
Mr. Singh also ordered schools, colleges, offices and markets closed.
In a statewide radio broadcast later, Mr. Singh said the leak had been stopped and described the situation as &apos&aposfully under control.&apos&apos He urged people not to spread rumors.
Reports from Bhopal said thousands fled the city&aposs crowded districts as word of the leak spread.
The Bhopal plant was opened in 1977 and produces about 2,500 tons of pesticides based on methyl isocyanate annually. In 1978, six people were reported killed when they were exposed to phosgene gas, another lethal mixture produced in the plant.
According to a Union Carbide spokesman, the underground tank in which the leak occurred today contained 45 tons of methyl isocyanate in its liquid form.
The chemical is colorless, burns easily and has a low evaporation level. The spokesman said enormous pressure had built up inside the tank, forcing a rupture of a valve and allowing the gas to pass into the air.
Safety Features Noted
According to a Union Carbide statement in Bombay, the storage tanks had special safety features. The main emergency devices, according to the statement, were vent scrubbers, which it said were &apos&aposmeant to neutralize and render the gas harmless prior to its release into the atmosphere.&apos&apos
&apos&aposIn the accident,&apos&apos the statement added, &apos&aposthe rapid pressure built up resulted in a spurt of gas running unneu tralized which escaped into the atmosphere.&apos&apos
Bhopal trial: Eight convicted over 1984 India gas disaster
A court in the Indian city of Bhopal has sentenced eight people to two years each in jail over a gas plant leak that killed thousands of people in 1984.
The convictions are the first since the disaster at the Union Carbide plant - the world's worst industrial accident.
The eight Indians, all former plant employees, were convicted of "death by negligence". One had already died - the others are expected to appeal.
Campaigners said the court verdict was "too little and too late".
Forty tonnes of a toxin called methyl isocyanate leaked from the Union Carbide pesticide factory and settled over slums in Bhopal on 3 December 1984.
The Indian government says some 3,500 people died within days and more than 15,000 in the years since.
Campaigners put the death toll as high as 25,000 and say the horrific effects of the gas continue to this day.
The site of the former pesticide plant is now abandoned.
It was taken over by the state government of Madhya Pradesh in 1998, but environmentalists say poison is still found there.
The eight convicted on Monday were Keshub Mahindra, the chairman of the Indian arm of the Union Carbide (UCIL) VP Gokhale, managing director Kishore Kamdar, vice-president J Mukund, works manager SP Chowdhury, production manager KV Shetty, plant superintendent SI Qureshi, production assistant. All of them are Indians.
The seven former employees, some of whom are now in their 70s, were also ordered to pay fines of 100,000 Indian rupees (£1,467 $2,125) apiece.
Although Warren Anderson, the American then-chairman of the US-based Union Carbide parent group, was named as an accused and later declared an "absconder" by the court, he was not mentioned in Monday's verdict.
Rights groups and NGOs working with the victims of the gas leak said that the verdict was inadequate.
"It sets a very sad precedent. The disaster has been treated like a traffic accident. It is a judicial disaster, and it is a betrayal [of Indian people] by the government," activist Satinath Sarangi said.
Rashida Bee, president of the Bhopal Gas Women's Workers group, told the AFP news agency that "justice will be done in Bhopal only if individuals and corporations responsible are punished in an exemplary manner".
More than a dozen judges have heard the criminal case since 1987, when India's leading detective agency, the Central Bureau of Investigation (CBI), charged 12 people with "culpable homicide not amounting to murder".
That charge could have led to up to 10 years in prison for the accused.
However, in 1996, India's Supreme Court reduced the charges to "death by negligence", carrying a maximum sentence of up to two years in prison if convicted.
Campaigners say Bhopal has an unusually high incidence of children with birth defects and growth deficiency, as well as cancers, diabetes and other chronic illnesses.
These are seen not only among survivors of the gas leak but among people born many years later, they say.
Twenty years ago Union Carbide paid $470m (£282m) in compensation to the Indian government.
References
Fortun K: Advocacy after Bhopal. 2001, Chicago , University of Chicago Press, 259.
Shrivastava P: Managing Industrial Crisis. 1987, New Delhi , Vision Books, 196.
Shrivastava P: Bhopal: Anatomy of a Crisis. 1987, Cambridge, MA , Ballinger Publishing, 184.
Accident Summary, Union Carbide India Ltd., Bhopal, India: December 3, 1984. Hazardous Installations Directorate. 2004, Health and Safety Executive
MacKenzie D: Fresh evidence on Bhopal disaster. New Scientist. 2002, 19 (1):
Sharma DC: Bhopal: 20 Years On. Lancet. 2005, 365 (9454): 111-112. 10.1016/S0140-6736(05)17722-8.
Cassells J: Sovereign immunity: Law in an unequal world. Social and legal studies. 1996, 5 (3): 431-436.
Dhara VR, Dhara R: The Union Carbide disaster in Bhopal: a review of health effects. Arch Environ Health. 2002, 57 (5): 391-404.
Kumar S: Victims of gas leak in Bhopal seek redress on compensation. Bmj. 2004, 329 (7462): 366-10.1136/bmj.329.7462.366-b.
Castleman B PP: Appendix: the Bhopal disaster as a case study in double standards. The export of hazards: trans-national corporations and environmental control issues. Edited by: Ives J. 1985, London , Routledge and Kegan Paul, 213-222.
Mangla B: Long-term effects of methyl isocyanate. Lancet. 1989, 2 (8654): 103-10.1016/S0140-6736(89)90340-1.
Varma DR: Hydrogen cyanide and Bhopal. Lancet. 1989, 2 (8662): 567-568. 10.1016/S0140-6736(89)90695-8.
Anderson N: Long-term effects of mthyl isocyanate. Lancet. 1989, 2 (8662): 1259-10.1016/S0140-6736(89)92347-7.
Chander J: Water contamination: a legacy of the union carbide disaster in Bhopal, India. Int J Occup Environ Health. 2001, 7 (1): 72-73.
Tyagi YK, Rosencranz A: Some international law aspects of the Bhopal disaster. Soc Sci Med. 1988, 27 (10): 1105-1112. 10.1016/0277-9536(88)90305-X.
Carlsten C: The Bhopal disaster: prevention should have priority now. Int J Occup Environ Health. 2003, 9 (1): 93-94.
Bertazzi PA: Future prevention and handling of environmental accidents. Scand J Work Environ Health. 1999, 25 (6): 580-588.
Dhara VR: What ails the Bhopal disaster investigations? (And is there a cure?). Int J Occup Environ Health. 2002, 8 (4): 371-379.
Rawat M, Moturi MC, Subramanian V: Inventory compilation and distribution of heavy metals in wastewater from small-scale industrial areas of Delhi, India. J Environ Monit. 2003, 5 (6): 906-912. 10.1039/b306628b.
Vijay R, Sihorwala TA: Identification and leaching characteristics of sludge generated from metal pickling and electroplating industries by Toxicity Characteristics Leaching Procedure (TCLP). Environ Monit Assess. 2003, 84 (3): 193-202. 10.1023/A:1023363423345.
Karliner J: The corporate planet. 1997, San Francisco , Sierra Club Books, 247.
Bruno KKJ: Earthsummit,biz:The corporate takeover of sustainable development. 2002, Oakland, Ca , First Food Books, 237.
Power M: The poison stream: letter from Kerala. Harper's. 2004, August, 2004: 51-61.
Joshi TK, Gupta RK: Asbestos in developing countries: magnitude of risk and its practical implications. Int J Occup Med Environ Health. 2004, 17 (1): 179-185.
Joshi TK, Gupta RK: Asbestos-related morbidity in India. Int J Occup Environ Health. 2003, 9 (3): 249-253.
Union Carbide: Bhopal Information Center. wwwbhopalcom/ucshtm. 2005
Beckett WS: Persistent respiratory effects in survivors of the Bhopal disaster. Thorax. 1998, 53 Suppl 2: S43-6.
Misra UK, Kalita J: A study of cognitive functions in methyl-iso-cyanate victims one year after bhopal accident. Neurotoxicology. 1997, 18 (2): 381-386.
Irani SF, Mahashur AA: A survey of Bhopal children affected by methyl isocyanate gas. J Postgrad Med. 1986, 32 (4): 195-198.