Zona nasıl geçer? Zona hastalığı için herhangi bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır, ancak uygulanan tedavi, hastalığın süresini kısaltabilmekte ve komplikasyonları önleyebilmektedir. Tedavi seçenekleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Antiviral ilaçlar, zona hastalığının ve ağrısının süresini azaltmak için kullanılabilmektedir.
- Ağrı kesici ilaçlar, antidepresanlar ve topikal kremler uzun süreli ağrıyı hafifletir. (1)
Başlangıç Tedavisi
Zona hastalığının teşhis edilmesi durumunda, en kısa sürede doktorunuz antiviral ilaçlarla tedaviye başlayacaktır. Zona hastalığı döküntüleri görülmeye başlandıktan sonra ilk 3 gün içinde ilaç kullanmaya başlarsanız, Postherpetik nevralji gibi daha sonraki evrelerin ortaya çıkma riski daha da düşmektedir.
Zona için uygulanan en yaygın tedavi yöntemleri şunlardır:
- Zona hastalığı durumunda hem hastalığın hem de ağrıların süresini kısaltmak için, asiklovir, famcicovir veya valasyclovir gibi antiviral ilaçlar reçete edilebilmektedir.
- Zona döküntüsü saldırısı sırasında ağrıyı azaltmaya yardımcı olmak için asetaminofen veya ibuprofen gibi ağrı kesici ilaçlar reçete edilebilmektedir. İlaçların sağlığınızı tehlikeye atmaması için etiket üzerindeki tüm talimatları okuyun ve uygulayın.
- Topikal antibiyotikler, kabarcıklarda oluşabilecek enfeksiyonları durdurmak için doğrudan cilde uygulanmaktadır.
Bazı zona vakaları için bazı doktorlar kortikosteroidler ve antiviral ilaçlar reçete edebilmektedir. Fakat kortikosteroidler zona için sıklıkla kullanılmamaktadır. Yapılan çalışmalara göre, bir antiviral ilaçla birlikte bir kortikosteroid kullanmak, tek başına bir antiviral ilaç kullanmaya göre ekstra bir fark yaratmamaktadır. (2)
Sürekli Tedavi
Zona döküntülerinin dökülmesinden sonra bir aydan daha uzun süre ağrınız varsa doktorunuz zona ile ilgili en yaygın komplikasyon olan postherpetik nevraljiyi teşhis edebilir. Postherpetik nevralji aylarca ya da yıllarca ağrıya neden olabilmektedir. Zona hastalığı olan 100 kişiden 10-15’ini postherpetik nevraljiden etkilenmektedir. Zona sonrası postherpetik nevraljinin ağrısını azaltmaya yönelik tedavi yöntemleri şunları içermektedir:
- Bazı antidepresan ilaçlar
- Benzokain içeren topikal anestezikler (ağrıyı gidermek için doğrudan cilde uygulanabilmektedir)
- Gabapentin veya pregabalin gibi antikonvülzan ilaçlar
- Kodein gibi opioidler
- Ağrıyı tedavi eden diğer ilaçlar, örneğin gabapentin enacarbil (Horizant)
Kapsaisin içeren topikal kremler ağrıyı biraz rahatlatabilmektedir. Ayrıca postherpetik nevralji için reçete ile satılan yüksek doz cilt kremleri de mevcuttur. Kapsaisin bazı kişilerin cildini tahriş edebilir veya yakabilir. Bu nedenle oldukça dikkatli kullanılmalıdır. (3)
Zona (Herpes Zoster) Hastalığını Önleme Yöntemleri
Suçiçeği olan biri hayatının ilerleyen dönemlerinde zona geçirebilir. Ancak, zona hastalığının önlenmesi ya da daha az acı verici olması için aşı yapılmaktadır. Zona aşırı Zostavax olarak da bilinmektedir. Bu durumu doktorunuzla değerlendirmek en doğrusu olacaktır.
Hiç suçiçeği geçirmediyseniz, suçiçeği aşısı ile hem suçiçeği hem de daha sonra zona olan virüse maruz kalmaktan kaçınabilirsiniz.
Hiç suçiçeği geçirmediyseniz ve suçiçeği aşısı yaptırmadıysanız, zona veya suçiçeği olan insanlarla temastan kaçının. Zona döküntülerinden gelen sıvı bulaşıcıdır ve suçiçeğini geçirmeyen ya da suçiçeği aşısı olmayan insanlarda suçiçeğine (zona olmaz) neden olabilmektedir. (4)
Zona hastalığınız varsa, döküntüler iyileşinceye kadar insanlarla yakın temastan kaçının. Suçiçeği nedeniyle özel risk altında olan kişilerle temastan kaçınılması özellikle önemlidir. Aşağıda belirtiler kişiler daha fazla bir risk altında bulunmaktadır:
- Hamile kadınlar, bebekler, çocuklar veya hiç suçiçeği geçirmemiş olan kişiler
- Zayıf bir bağışıklık sistemi olan ve enfeksiyonla savaşamayan (HIV enfeksiyonu veya diyabetli biri gibi) kişiler
Zona döküntülerinden akan sıvının diğer insanlar için risk oluşması nedeniyle döküntülerin üstünü örtmek virüsün yayılma riskini önleyebilmektedir. (5)
Zona (Herpes Zoster) İçin Hangi Doktora Gidilir?
Zona hastalığı teşhisi ve tedavisi için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, cilt hastalıkları uzmanına ve bir merkezi sinir sistemi uzmanına (nöroloji) başvurabilirsiniz. (6)
Zona (Herpes Zoster) Nedir?
Zona, acı verici bir döküntülere neden olan viral bir enfeksiyondur. Zona vücudun herhangi bir yerinde oluşabilmektedir, ancak genellikle vücudun sol veya sağ tarafını saran tek bir kabarcık şeridi olarak ortaya çıkmaktadır.
Zona, suçiçeği hastalığına neden olan aynı virüs olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanmaktadır. Suçiçeği geçirdikten sonra virüs, omurilik ve beynin yanındaki sinir dokusunda durmaktadır, ancak aktif değildir. Yıllar sonra, virüs zona olarak yeniden aktif hale gelebilmektedir.
Yaşamı tehdit eden bir durum olmasa da, zona hastalığı oldukça acı verici olabilmektedir. Aşı yaptırma zona geçirme riskini azaltabilirken, erken tedavi, zona oluşumuna neden olan enfeksiyonun ömrünü kısaltmaya ve komplikasyon riskini azaltmaya yardımcı olabilmektedir. (7)
Zona (Herpes Zoster) Belirtileri
Zona nasıl anlaşılır? Zona başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içermektedir:
- Ağrı ya da rahatsızlık hissi (kişi genellikle döküntüler çıkmadan birkaç gün önce kendisini rahatsız hissetmektedir)
- Ateş, titreme, baş ağrısı ya da mide rahatsızlıkları
- Karıncalanan, kaşınan veya iğnelenen bir cilt ve birkaç gün sonrasında oluşan kızarıklık
- Küçük, sıvı dolu kabarcıklardan oluşan bir bölüm döküntü veya uzun şerit döküntü
- Derin bir yanma, kıvranma, ağrı veya bıçaklanma hissi
- Post-herpetik nevralji (bir zona komplikasyonudur, şiddetli sinir ağrısına neden olur ve döküntüler temizlendikten 3 ay sonraya kadar sürebilir) (8)
Zona (Herpes Zoster) Nedenleri
Zona neden olur? Zona hastalığı nedenleri şunlardır:
- Zona, suçiçeği hastalığına da neden olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanmaktadır.
- Zona, genellikle cilt üzerinde döküntü veya kabarcıklara neden olmaktadır.
- Sadece suçiçeği geçiren insanlar zona oluşturabilmektedir.
- Sinir hücrelerinde virüs saklandığında etkisizdir, ancak daha sonra zona oluşturmak için tetiklenerek aktif bir hale gelebilir.
- Yaş, zayıf bir bağışıklık sistemi ve hamilelikte suçiçeği geçirmek risk faktörleri oluşturabilmektedir. (9)