Tanzimat döneminin önemli gazeteleri
Tanzimat döneminde gazetecilik en önemli iletişim aracı olarak öne çıkmaktadır. Bu dönemde gazeteler “fikirlerin topluma iletilmesi için önemli birer araç” olarak görülmektedir.
Tanzimat döneminde çıkan gazeteler sadece haber metinlerine yer vermez. Bu gazetelerde romanlar ve öyküler bölümler halinde yayımlanır. Buna “tefrika” adı verilir. Türk edebiyatının pek çok değerli eseri okurlarla bu şekilde buluşmuştur.
Tanzimat döneminde çıkan en önemli 8 gazete hakkında şunlar söylenebilir:
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 1
Takvim-i Vekayi
İlk gazete, 1831’de çıkarılmaya başlanan Takvim-i Vekayi adlı resmi gazetedir. Haftalık olarak yayımlanan ve Osmanlı Türkçesi dışında Arapça, Ermenice, Farsça, Fransızca, Rumca baskıları da yayımlanan bir gazeteydi. Resmî ilânlar ve gayri resmî duyurular dışında, iç ve dış gelişmelere ilişkin haberler de basılmaktaydı.
1830’lu yıllar ll. Mahmut’un, iktidarı merkezîleştirmeyi amaçladığı bir dönemdir. Padişah, reformlarının gerçekleşmesinde basının gücünün farkındadır.
Yurt içinde kamuoyu oluşturmayı hedeflediği kadar imparatorluktaki reform ve değişimleri Batı dünyasına duyurma arzusu içinde Arapça, Ermenice, Farsça, Fransızca ve Rumca baskılarını da yayımlatmıştır. Osmanlı’nın ilk resmi gazetesidir.
“Takvim-i Vakayi” resmî bir gazete olduğu için makaleler esas olarak devletin görüşlerini yansıtıyordu. 1860’tan itibaren ise sadece resmî duyurular ve kabul edilen yasa metinleri yayımlanır oldu.
Günümüzde “Resimi Gazete”nin özdeşidir.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 2
Ceride-i Havadis
1840’te İngiliz William Churchill tarafından çıkarılan Ceride-i Havadis, yarı resmi bir gazetedir. Ceride-i Havadis, Türk basın tarihinin ilk özel Türkçe gazetesi olarak kabul edilir. Ancak devletten yardım alması yarı resmi bir yapı doğurmuştur.
Sadece haber içerikli olan gazete ilk yayımlandığı günlerde hiç ilgi görmemiş, ilk üç sayı bedava dağıtılmıştır. Ancak William Churchill, siyasi nüfuz kullanarak devletten ayda 2500 kuruş yardım almayı başarmıştır.
Hem devletle hem günlük olaylarla ilgili haberlere yer vermiştir.
Gazeteye İskenderiye’den haber gönderen bir muhabir, Türk basın tarihinin ilk muhabiri sayılmaktadır.
Gazetenin diğer bir özelliği ilanlara yer vermesidir. İlk ölüm ilanları bu gazetede yer almıştır. 1854 Kırım Savaşı’na, gazete savaş muhabirlerini göndermiştir. Gazete 1864 yılında 1212 sayıyı geride bırakarak kapanmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 3
Tercüman-ı Ahval
İlk edebi ve özel gazete, 1860’ta Şinasi ve Agâh Efendi’nin birlikte çıkardığı Tercüman-ı Ahval adlı gazetedir. Tercüman-ı Ahvâl, İstanbul’da 1860-1866 arasında yayımlanan ilk özel Türkçe gazetedir. Bu gazete hem gazetecilik hem de edebiyat yönünden tam bir dönüm noktası olmuştur. Sosyal ve siyasal olayların yoğunluk arz ettiği, halk tarafından merak ve heyecanla izlenen olaylar bu gazetede yayımlanmıştır. Bir övgü gazetesi değil, düşünce ve tartışma gazetesi olmuş; fertlerin düşünce ve kanaatlerinin açığa vurulmasına katkı sağlamış; imtiyazlı başyazı geleneği ilk bu gazetede başlamıştır.
Tercüman-ı Ahval’da Şinasi, Ahmed Vefik Paşa, Ziya Paşa, Refik Bey’in sık sık bu gazetede yazıları yer aldı. Bu yazılarda Osmanlı toplumunun geri kalma nedenleri ve ülkede olup bitenler tartışılıyordu.
Tanzimat edebiyatının başlamasına aracılık etmiştir. Sosyal olaylarla ilgili düşünce ve tartışmalara yer verilmiştir.
Şinasi’nin Şair Evlenmesi adlı oyunu, dizi olarak (tefrika) yayımlanmıştır.
İlk başyazısı olan Tercüman-ı Ahval Mukaddime’si (Şinasi), ilk makale özelliği taşır.
Siyasi eleştiri örnekleri ilk bu gazetede yer almıştır. Bir eleştiriden dolayı gazeteye ceza verilmiştir. 1861’de bir yazı yüzünden iki hafta süreyle kapatılması, Türk basın tarihindeki yayın durdurma cezasının ilk örneğidir.
11 Mart 1866’da 792. sayısı çıktıktan sonra kapanmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 4
Tasvir-ı Efkâr
Tercüman-ı Ahval’in açtığı yolda çok emek ve titizlikle yayın hayatına giren, daha ileri bir adım atan Tasvir-i Efkar olmuştur. Şinasi’nin kalemiyle özgürlük düşüncesini yayması bakımından bu gazetenin Türk basın tarihinde çok önemli bir yeri vardır. O dönemin en özlü ve kültürlü yazıları onun kaleminden çıkmıştır.
Sosyal içerikli bir gazetedir. Tasvir-i efkar, halkın anlayacağı sade bir dille yazılıyordu.
Şinasi üç yıla yakın bir süre gazeteyi çıkardı. O sıralarda gazetede çalışan bir arkadaşının tutuklanmasından büyük bir tedirginlik yaşayan Şinasi,1865 ilkbaharında Paris’e kaçtı.
1867’de çıkan “Şark Meşalesi” başlıklı bir yazı dizisi üzerine Namık Kemal’e yasak getirildi. Bunun üzerine Namık Kemal de Avrupa’ya kaçtı ve gazetenin yönetimi Recaizâde Mahmut Ekrem’e kaldı.
Tasvir-i Efkâr’ın eğitim ve edebiyat alanlarında yepyeni bir yaklaşım oluşturduğu da kabul edilir.
Tasvir-i Efkâr 835 sayı çıktıktan sonra yayına kapatılmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 5
Muhbir Gazetesi
Gazetenin kurucusu Ali Suavi’dir. Özel bir gazete olan Muhbir Gazetesi, hükümeti sert bir dille eleştirdiğinden gazete kapatılmıştır. Yurt dışında basılan bu gazete Türkçe olmakla birlikte; Fransızca, Arapça, Almanca, İngilizce ve İbranice olarak yayın yapıyordu. Fransızca ve İngilizce ekler de veren Muhbir, Mustafa Fazıl Paşa’nın maddi desteğiyle 1867-1868 yıllarında 50 sayı kadar yayımlandı.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 6
İbret Gazetesi
1870 yılında yayın hayatına başlayan gazetenin adı iki yıllık çalkantılı bir dönem geçirdikten sonra Ahmet Mithat Efendi tarafından kiralanır ve 1872’den başlayarak Namık Kemal, Ebüzziya Tevfik gibi ünlü adların bulunduğu kadrosuyla gazeteyi çıkarmaya başlar.
Gazetede özgürlükçü fikirler savunulmuş, basının önemini
vurgulanmıştır.
Gazetenin başyazarının Vatan yahut Silistre adlı oyunun sahnelenmesinden sonra halkın gazetenin önünde toplanması ve tezahürat yapması sonucu 1873 yılın Nisan ayında kapatılmış, Ebuziya Tevfik ve Namık Kemal, Rodos’a sürgün gönderilmiştir.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 7
Hürriyet
Muhbir’den sonra Yeni Osmanlıların yayın organı olan Hürriyet Ziya Paşa ve Namık Kemal tarafından Londra’da çıkarılmıştır. Yeni Osmanlıların yayın organıdır.
1868-1869 yıllarında Londra’da 89 sayı çıkarıldıktan sonra İngiliz adliyesi tarafından takibata uğrayınca 1870’te Cenevre’de Ziya Paşa tarafından 11 sayı olarak çıkarılmıştır. 63. sayıdan itibaren Namık Kemal, gazeteden ayrılmıştır. Daha sonra Ziya Paşa Cenevre’de tek başına Hürriyet Gazetesi’ni çıkarmaya devam etmiştir. Toplam 89 sayıdan sonra Hürriyet tamamen kapatılmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 8
Tercüman-ı Hakikat
Ahmet Mithat Efendi tarafından çıkarılmıştır.
Gazetede yanlı ve abartılı haberlere yer verilmemiştir. Halkın anlayacağı bir dille yazılmıştır.
Ahmet Mithat Efendi’nin damadı olan Muallim Naci tarafından hazırlanan bir edebî ekin yanı sıra çocuklar için de bir ek verilmiştir.
Gazetede dönemin yazarlarına ait romanlar parça parça yayımlanmış, Batı klasiklerine de yer verilmiştir. 150’den fazla roman ve ilim kitabı bu gazetede yayımlanmıştır.
Ertuğrul Firkateyni’nin batması ilk kez bu gazetede duyurulmuş, gazete aracılığı ile Ertuğrul’da şehit olan denizcilerin ailelerine yardım toplanmıştır.
Balkan Savaşı’ndan sonra Ahmet Mithat’ın ölümü üzerine Tercüman-ı Hakikat, Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar yayınlarını sürdürmüş, daha sonra kapatılmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 9
Sabah
Daha çok tarih ve dil konularında yazılara yer verilmiştir. Gazete Şemsettin Sami tarafından çıkarılmıştır. Gazetede pek çok genç yazara ait çalışmaya yer verilmiş ve gazete yeni yazarların kendilerini gösterebildikleri bir mecra haline gelmiştir.
Dönemin siyasi ve ekonomik olaylarından derinden etkilenen gazete belli dönemlerde yayınına ara vermek zorunda kalmıştır.
Tanzimat döneminde çıkan önemli gazeteler 10
Bedir
Ahmet Mithat Efendi tarafından çıkarılmıştır. Devrin önemli kültürel sanatsal gelişmeleri hakkında bilgi vermektedir. Çok yönlü bir gazetedir. Pek çok farklı konu başlığında yazıya yer vermesi bakımından dönemin gazetelerinden ileridedir.
Bedir gazetesinde başta Ahmet Mithat Efendi olmak üzere pek çok yazara ait roman tefrika edilerek okurlara sunulmuştur.
Şu yazılar da ilginizi çekebilir
Ömer Seyfettin Türk Öykücülüğünün İlk Büyük Ustası
Halit Ziya Uşaklıgil Batılı Anlamda İlk Büyük Türk Romancı