Bir süre önce Otuz Yıl Savaşları üstüne 1. bölüm niteliğinde bir yazı hazırlamıştık. 2. bölümde Otuz Yıl Savaşları'nın nedenleri ve sonuçları hakkında detaylı bilgiler edineceksiniz. 1618 yılından 1648 yılına kadar süren Otuz Yıl Savaşları'nın gerçek nedenleri, Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu'ndaki dini düşmanlıklarda ve de imparatorluğun Habsburg hanedanına mensup hükümdarları ile diğer ülkelerin, özellikle de Fransa'nın hükümdarları arasındaki bitmek bilmeyen rekabette saklıdır.
Otuz Yıl Savaşları'nın nedenleri
1600'lü yıllarda Avrupa'nın sınırlarında giderek güvenli devletler (Fransa, İspanya, Hollanda, İngiltere ve İsveç) oluşmaktaydı. Fakat Avrupa'nın merkezinde, İmparatorluk Roması'nın kalıntısı olan ve yalnızca ismen imparatorluğa bağlı olan devletler ve bağımsız şehirlerden oluşan Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu yer alıyordu.
Sadece Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu değil, Orta Avrupa'yı Habsburg ailesinden gelen krallar da yönetiyordu. Macaristan'da onların kontrolündeydi. İspanya'da ve İspanya vasıtasıyla Yenidünya'daki kocaman ve zengin İmparatorlukta da Habsburg hanedanından biri hüküm sürüyordu. Protestanlığın sürekli yayılarak Protestan nüfusun artışı imparatorluğun sözde birliğini ve bir anlamda tüm Avrupa'nın ruhani birliğini sarsıyordu. 1555 yılında yapılan Augsburg Barışı Protestanlığın varlığını kabul etmiş oluyor ve Katolik ve Lutherci (1,2) nüfus alanlarının hükümdarların dinine göre belirlenmesini sağlayan reformları kapsıyordu. Bu uzun vadeli bir çözüm değildi. Fakat en az 50 yıl süreyle zemindeki hoşnutsuzluğun üstünü örttü.
Baltık bölgesini kontrol etmek isteyen İsveçlilerin ve Danimarkalıların Almanya'daki Protestanlara cesaret vermeleri yeni gerilimlere yol açmıştı. Bu arada Habsburg misilleme yapmak için dışarıdaki Protestanları destekleyen Fransa'yı ve Fransa Kralı IV. Henri'yi tesir altına almaya çalışıyorlardı. Eski Protestan sömürgesi Hollanda'yı geri almak için uğraşan İspanya başka bölgelerdeki Protestan karşıtı hedefler için parasal kaynak sağladı.
Bohemya'dan sıçrayan kıvılcımlar işte bu çelişen çıkarların, ihtirasların ve artık saklanamaz hale gelen eski anlaşmazlıkların tam ortasına düşüyordu
Otuz Yıl Savaşları'nda ne oldu?
Prag'daki pencereden atma olayının ateşlediği Bohemya İsyanı 1627 yılında bastırıldı. Bununla birlikte Otuz Yıl Savaşları, ardı ardına başrolü üstlenecek olan farklı ulusların katılımıyla 21 yıl daha devam etti.
1625 ile 1629 yılları arasındaki dört sene boyunca Danimarka, Hollanda ve İngitere'nin, Hollanda'yı hala huzursuzluk yaratan sömürgesi olarak gören İspanya'ya karşı kurdukları siyasi ittifak ön planda oldu. Albrecht Von Wallenstein komutasındaki imparatorluk orduları İngilizleri ve Danimarkalıları geri çekilmeye zorladı. İmparator Ferdinand Katoliklerin haklarını ve Alman prensleri üzerindeki Habsburg otoritesini geri isteme fırsatını kaçırmadı. Her iki mezhepten prensler de buna rıza göstermedi ve sonra da Wallenstein'in görevden alınması için baskı yaptılar.
1630 yılında "Kuzeyin Aslanı" Kral Gustaf Adolf tarafından yönetilen İsveç, Habsburglara ve Katolikliğe karşı Protestanların yanında savaşa girdi, Gustaf parlak taktiklerle Almanya'nın kalbine ulaştı.
Wallenstein imparatorluğu koruması için geri çağrıldı ve başarılı oldu. 1632 yılında Lützen Çarpışması'nda Gustaf Adolf öldü, fakat İsveç ordusu zafer kazandı; bununla beraber İsveç ordusu iki yıl sonra Almanya'dan çıkarıldı.
Fransa 1635 yılında Habsburgları zayıflatmak ümidiyle ordularını Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu'nun İspanyol güçleriyle savaşa gönderdi. Siyasi nedenlerle Katolikler birbirleriyle savaştı. Fransa, İngiltere ve Hollanda'yla başarı olasılığı olmayan bir ittifak kurdu ve İspanyolların Paris'e doğru ilerleyişi savuşturuldu.
Artık savaşan taraflar savaşmaktan yorgun düşmüşlerdi ve barış yapmaya hazırdı. İki savaş (Biri Fransa, İspanya ve Hollanda, diğeri ise Rusya ve Polonya arasında) 10 yıl daha devam ettiyse de, Vestfalya Barışı (1648) Avrupa'nın savaşçı yüreğine bir miktar barış getirdi.
Otuz Yıl Savaşları'nın sonuçları
1648 yılında Otuz Yıl Savaşları'nı sonlandıran Vestfalya Barışı, zaman içerisinde ordularını ve sivil hizmet birimlerini oluşturacak hükümetlerce yönetilen egemen devletlerden oluşan modern Avrupa'nın taslağını çiziyordu. En zengin ve yoğun nüfuslu olan Fransa Avrupa'nın baskın gücü haline gelmişti. Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu çökmüştü. Gelecekte yalnızca Avusturya-Macaristan'la sınırlı kalacak, Habsburglar merkezi Alman eyaletlerini bir daha asla kontrol edemeyecekti. Bu arada Saksonya, Bavyera ve Brandenburg (gelecekteki Prusya) bağımsız eyaletler haline geldiler.
Başlıca savaş nedenini dini heveslerin oluşturduğu bir yüzyıldan sonra milliyetçilik yükselişe geçmişti. Avrupalı devlet adamları bir daha halkların dini geleceğini belirlemeye çalışmayacaktı. Liderler hükümleri altında bulunanlara vaaz verebiliyor, fakat giderek daha az baskı uyguluyorlardı. Hoşgörü bir adım daha ilerlemişti.
Tarihçiler, Otuz Yıl Savaşları esnasındaki ölümlerin ve tahribatın kapsamı konusunda aynı fikirde değildir. O günlerde anlatılanlara göre milyonlarca insan ölmüştü. Almanya nüfusunun dörtte üç oranında azaldığı rivayet edilmiştir. Söylendiğine göre kıtlık yaygın olup hatta yamyamlık bile yapılmıştır.
Bu iddialarda kuşkusuz gerçeklik payı vardır. Ordular küçük olmalarına rağmen sıradan insanların yaşamları üzerindeki etkileri ağır olabiliyordu. Birlikler ekinleri ve evleri yağmalamaktaydı: Askerlerin ve mültecilerin arasında vebayla sık sık karşılaşılıyordu. Pahalılık kasıp kavuruyor, haraççılık artıyor, köylüler vergilendiriliyor, göç ettiriliyor, malları yağmalanıyor ve sürgüne gönderiliyordu.
Savaşta yüz binlerce insan öldü. Bununla beraber felaketin kapsamıyla ilgili iddaların bazıları abartılı görünmektedir. Veba salgınlarının yaşandığı yerlerdeki ölüm oranları hiçbir zaman yüzde 12'yi aşmamış ve Avrupa'nın yaşadığı Kara Ölüm yıllarının yüzde 30'lara varan ölüm oranının altında kalmıştı.
Tahribat da aynı şekilde abartılmıştı. Seferler uzun sürmemiş, esas olarak dağ ve nehir geçitleri gibi stratejik bölgelerde gerçekleştirilmişti. Şehirler direnmişti. Askeri operasyonlar aslında ticareti arttırmıştı. Çünkü bulundukları yerde hangi ordu duruma hakim olursa olsun işlere devam ediliyordu. Leipzig beş saldırıya uğramış ve sekiz yıl süreyle İsveçliler tarafından işgal edilmişti. Fakat her yıl kurulan Leipzig fuarı hiç iptal edilmemiş ve şehirde yapılan ticaret kesintiye uğramamıştı.
Kaba bir tahmin savaş esnasında Almanya'nın nüfusunun 21 milyondan 13 milyona kadar indiğini ileri sürmektedir. Fakat bu inanılmaz rakam bile felaketin büyüklüğüyle ilgili XVII. yüzyıldaki iddiaların çok uzağındadır.
Wallenstein: İnanılmaz bir başarma hırsı
Küçük bir Bohemyalı soylu olan Alberecht Von Wallestein (1583-1634) Avrupa'yı avuçlarına alacak kadar büyüdü. Evlilik yoluyla kazandığı serveti sayesinde İmparator II. Ferdinand'a asker yolladı. 1629 yılında zekice planlarıyla Danimarka'yla savaşın kazanılmasını sağladıktan sonra artık İmparator kadar güçlüydü. Başarılarını bağımsızlıkları için bir tehdit olarak gören Alman prensleri sonunda ona karşı birleşirken, Wallenstein hasımlarıyla pazarlığa başladı. 1630 yılında Ferdinand Wallendtein'ı görevden aldı. İsveç'e karşı başarısı nedeniyle geri çağrıldı.
Fakat imparatorun gözünde bir hain olarak kaldı ve hilekar planları olası müttefiklerini bile ondan uzaklaştırdı. Ferdinand 1634 yılında Wallenstein'in tutuklanmasını emrettiğinde yanında sadece birkaç kişi yer aldı. İsveçli bir general ve iki İskoç albay komutasındaki birlikler tarafından köşeye sıkıştırılan Wallenstein'ın yaşamına kendisini uyandıran bir İngiliz yüzbaşının mızraklı baltası son verdi.