Siyah Kanatlı Kıyıkoşarı Nasıl Bir Canlıdır?
Yaygın ismi: Siyah kanatlı kıyıkoşarı Bilimsel ismi: Himantopus himantopus Familya: Recurvirostridae Ekip: Charadriiformes Ebatları: Uzunluk, 30-40 cm; kanat sarihliği, 67-83 cm; ağırlık, 167-204 g Fiziksel özellikleri: Çok uzun, ince, parlak, pembe-kızıl bacaklı; uzun ince gagalı; beyaz gövdeli; sırtı siyah; erkekler yeşilimsi siyah, dişiler ile gençlerin sırtı kahverengi; kanatlar siyah. Alışkanlıkları: Sığ sularda heybetli bir tutumla […]
Yaygın ismi: Siyah kanatlı kıyıkoşarı
Bilimsel ismi: Himantopus himantopus
Familya: Recurvirostridae Ekip: Charadriiformes
Ebatları: Uzunluk, 30-40 cm; kanat sarihliği, 67-83 cm; ağırlık, 167-204 g
Fiziksel özellikleri: Çok uzun, ince, parlak, pembe-kızıl bacaklı; uzun ince gagalı; beyaz gövdeli; sırtı siyah; erkekler yeşilimsi siyah, dişiler ile gençlerin sırtı kahverengi; kanatlar siyah.
Alışkanlıkları: Sığ sularda heybetli bir tutumla yürür.
Hayat çizgisi: Su üstünde yüzen veya toprak üstündeki su nebatlarından
Himantopus himantopus, cavaliere d’Italia, Échasse blanche, black-winged stilt
oluşan minder üzerine yuvasını yapar. 3-6 arası yumurta yapar. Kuluçka süresi 22-26 gündür. Yavrular 28-32 gün sonra uçar. Senede bir kere yavrular.
Sesi: Kulak tırmalayıcı bir biçimde “kik kik kik” sesleri çıkarır.
Beslenme stili: Suda yaşayan omurgasızlar, böcekler ve bazı tohumlar.
Hayat alanı: Sığ sularla kaplı, geniş sulak alanlar.
Yeryüzündeki dağılımı: Başlıca Güney Avrupa ile doğuda Moğolistan’a kadar; ayrıca Hindistan alt kıtası, Çin ve Alt Sahra Afrika; kışları güneydeki ılıman bölgeler
Cinsin vaziyeti: Yaygın ve küresel olarak tehdit altında değildir.
Kuşa ismini veren, olağandışı biçimde, cambazların taktıkları gibi uzun ayaklı olmasıdır. 4 çeşidi vardır fakat daha önceki dünyanın çok geniş bir kısmını kaplayan siyah kanatlı kıyıkoşarı, en yaygın olanıdır.
Siyah Kanatlı Kıyıkoşarı, çok ince, pembe-kızıl bacakları üzerinde nazik bir biçimde yürürken güzel bir görünüme sahiptir. Cılız yapısı, ince gövdesi, ufak başı, uzun, ince bacakları ve hafif yukarı kıvrık gagasıyla geçimlidir. Saf beyaz gövde tüyleri, siyah kanatları ve koyu renkli kanat arası ile dengelenmesi için ters renkleriyle görünüşü daha da apaçıklaşır. Erkeğin kanatlarının arası siyahımsı yeşildir fakat dişilerin ve gençlerin kanat araları mat kahverengidir. Baş, sırt ve boyunları süresince siyahımsı benekleri vardır. Bazen bu benekler gözlerine kadar devam eder. Bu renkler genellikle erkeklerde daha çok farkedilebilir.
İyi görünüşünün neredeyse garantisi olan kuşun durgunluğuyla siyah kanatlı kıyıkoşarlarının sansasyonel özellikleri bir hayli insan için unutulmaz olur. Öbür sahil kuşları etraflarında bir insan olduğunu kavradığında hemen uzaklaşırken, siyah kanatlı kıyıkoşarı meraklı insanlar tarafından doğrudan müdahale olmazsa etraflarındaki insanların varlığına ilgisiz kalır.
Güneşte Beslenme
Siyah kanatlı kıyıkoşarları gıdalarının büyük bir kısmını oluşturan çok ölçüde böcek, larvaları, yumuşakçalar, kabuklular ve solucanların bulunduğu uysal, sığ ve nemli topraklarda besin arar. Siyah kanatlı kıyıkoşarının hayat alanı genellikle ılıman ve tropikal alanlarla hudutludur ve soğuk civarlardan sakınır. Sarihte, fazla güneşte kalırken kendini rahat sezer. Çoğu siyah kanatlı kıyıkoşarı gel-git dalgalarından uzakta kalarak balçıklı kıyılar, adacıklar veya kum tepeleri çevresinde haliçler veya deltalar etrafında yaşar.
Değişikleri sahildeki lagünleri veya kara içindeki gölleri seçim eder. Siyah kanatlı kıyıkoşarları için yükselti problem değildir. Bu cins, Türkiye’de 2000 m’yi aşan yükseklikteki dağ göllerinde yaşar. Pirinç tarlaları veya sulanmış hendeklerden yararlanarak yapay hayat civarlarındaki yiyecekleri harcamaya hazırdılar. Geçici olarak göller kuruduğu zaman, kuşlar hayat alanlarını değiştirir. Böyle fırsatçı hayat stiline sahip olmak, bu kuşların muhacir olabileceği anlamına kazanç. Basmakalıp hayat alanlarında tek başına veya çift halinde bile bulunmazlar. Sığ sularda beslenmelerine karşın, uzun bacakları, öbür sahil kuşları için derin olan ve dizlerini aşan sularda yürümelerine imkân sağlar. Çoğunlukla bütün yüzeyin üstünde veya hemen altındaki besinlere süratle çarparlar. Hafif sarih gagalarıyla avlarını tutarlar. Avlarını yutmak için kafalarını hafifçe geriye doğru atarlar.
Bazen boynunu ve gagasını tamamen suyun altına sokarak avını aldatabilir. Bazen havada böcekleri yakalar. Su havuzlarının üzerinde grup halinde kayan hayvanlar gibi, suyun yüzeyinde av görüldüğü zaman siyah kanatlı kıyıkoşarları bolluktan faydalanmayı ümit ederek ağızlarını süratle açıp kapatır. Kuzey ve doğu coğrafya alanında geniş bir bölgede yaşayan siyah kanatlı kıyıkoşarlarının faize mevsimi, Güney Afrika‘da mart ayı başında; kuzey bölgelerde mayıs ayı sonunda olmak üzere değişir Genellikle 10-40 çift arası ufak koloniler halinde yuva yaparlar.
Sıklıkla kızıl bacaklar Tringa totanus, alaca kılıçgagalar Recurvirostra avosetta, martılar ve balıkçınlar dahil yuva yaptıkları alanları öbür cinslerle paylaşırlar. Familyanın öbür aboneleri gibi siyah kanatlı kıyıkoşarları, yanaşan riski iyi gören sığ su kıyılarına yakın toprak üstünde yuva yapmayı seçim eder.
Saldırgan Gösteriler
Siyah kanatlı kıyıkoşarları çok geniş ritüel şovları repertuarlarıyla kutlamalar yapar. Faize mevsiminin başlangıcında sürü, üredikleri bölgede bir araya gelir ve kuşlar eşleri için rekabet eder. Siyah kanatlı kıyıkoşarı hayat alanının çoğunu alaca kılıçgaga ile paylaşma tutumu sergiler fakat kılıçgaga şovlarını yerle hudutlandırdığı zaman siyah kanatlı kıyıkoşarları bazı tarzları olan hava şovları sergilemek için semana çıkar. Daha olağandışı şovlardan biri “kelebek uçuşu”dur. Bu şova daha uygun ad, avlanan kerkenezlerin eylemlerine çok benzediği için “kerkenez uçuşu” olabilir. Gösteri; kışın geç müddet yapılır.
Çapraz Gagalı Aşıklar
Kılıçgagalar ile kıyıkoşarlarının itinalı çiftleşme merasimleri neredeyse birbirinin benzeridir. Dişi hareketsiz, sert bir biçimde, dimdik durur. Gagası yatay gidişatta olacak biçimde, başı öne doğru kıvrık ve kuyruğu yukarıya kalkıktır. Dişi tarafından alınan bu pozisyon, erkeğe eforlu bir güdüleme iletiyidir. Eğer aynı pozisyona sahip olsa erkek bir çift odunla çiftleşme teşebbüsünde bulunabilir.
Basmakalıp şartlarda erkek miktarlı bir yaklaşım ritüeli ile meşguldür. Kendisini görebilsin diye dişinin omzunun arttan yanaşarak gagasını suya batırır ve süratle sallar. Sonra gagasıyla arınılma işini tamamlar. Kuşun öbür omzunun yanına giderek aynı şovu tekerrürler.
Çiftleşmeden evvel bunu 4-5 kere yapabilir. Eşleşme esnasında boynunu zürafa boynu gibi uzatır. Kuşlar gagalarını birbirlerinin üzerinde çapraz meblağ. Erkek, bir kanadını dışının gövdesinin üzerine koyarak hafifçe yere çökmesine imkân verir. Sonra birbirlerine dayanarak kısa bir mesafeyi beraber yürürler, bazen gagaları birbirinin üzerinde çapraz biçimde durur.
Kıyıkoşarlarının Ufalaması
Pek çok şahıs dört cins kıyıkoşarının hakikatinde bir ve aynı şey olduğunu düşünmektedir. Basmakalıp olarak Kuzey ve Orta Amerika’nın kara boyunlu kıyıkoşarı Himantopus mexicanus, Güney Amerika’nın beyaz sırtlı kıyıkoşarı Himantopus melanurus ve Avustralya’nın alaca kıyıkoşarı Himantopus leucocephaius ayrı olarak değerlendirilir. Fakat bazı kuşbilimciler hepsinin siyah kanatlı kıyıkoşarının alt cinsleri olduğunu iddia etmektedir.
Her iki sav da ikna edicidir. Kıyıkoşarlarını bir grupta toplayan ve onların bir cins olarak düşünülmesi gerektiği savını ileri sürenler çoğunlukla bu kuşların görünüş, beslenme ve faize gibi eş veya paylaştıkları fiziksel ve tavırsal özelliklere katlanarak böyle düşünür. Bu kuşları ayıranlar ise; tüy desenlerinin değişikliğini vurgular: Misalin; kara boyunlu kıyıkoşarı suratının üzerinde ve boynundan altta, sırtına doğru uzanan siyah tüylere sahiptir. Aynı biçimde bu kuşların ayrı olduğunu söyleyenler savlarında ses değişikliklerini işaret ederek ağırlık kazanır. Kara boyunlu kıyıkoşarı, daha sert bir sese sahiptir. Hakikatinde bu dört cinsin hepsinin yaşadığı coğrafi alan besbellidir. Kara boyunlu ve beyaz sırtlı kıyıkoşarlarının hayat alanları çakışır. Bu iki cins bazen kendi aralarında eşleşerek hibrit yavrular edinir. Amerikan Kuş Bilimcileri Derneği bu aslı hakikatinde bu iki cinsin tek bir cins olduğu görüşünü desteklemek için kullanmaktadır.