SATRANÇ
OYUNUNUN KURALLARI
MADDE
1:
SATRANCIN ESASLARI
1.1. Satranç oyunu, Satranç Tahtası diye adlandırılan
kare şeklinde bir alan üzerinde iki rakip arasında taşları sırayla oynatılmasıyla
oynanır. Rakibi hamlesini tamamlamış olan taraf hamlededir.
1.2.Her iki tarafın da amacı, rakip şahın kurallara uygun bir
hamleyle yenmekten kurtulması mümkün olmayana dek rakip şaha saldırmaktır.
Bunu başaran taraf rakibini Şah-Mat yapmış demektir ve oyunu kazanır.
Mat olan taraf oyunu kaybeder.
1.3.Her iki taraf için de Şah-Mat yapmak mümkün değilse oyun
berabere biter.
MADDE
2:
TAHTA ÜZERİNDE TAŞLARIN BAŞLANGIÇ KONUMU
2.1.Satranç tahtası çizgili 64 ( 8x8 ) eşit kareden oluşur ve
kareleri sırayla açık (beyaz ) ve koyu ( siyah ) renktedir. Satranç tahtası
iki rakip arasına beyaz renkli köşe karesi sağ tarafta olacak şekilde yerleştirilir.
Başlangıçta bir taraf 16 adet açık renkli ( beyaz ), diğer
taraf 16 adet koyu renkli ( siyah ) taşa sahiptir. Bunlar: birer adet şah,
birer adet vezir, ikişer adet kale, ikişer adet fil, ikişer adet at ve
sekizer adet piyondur.
Beyaz bir
şah genellikle bu sembolle gösterilir
Beyaz bir
vezir genellikle bu sembolle gösterir
Beyaz iki
kale genellikle bu sembolle gösterilir
Beyaz iki
fil genellikle bu sembolle gösterilir
Beyaz iki
at genellikle bu sembolle gösterilir
Beyaz
sekiz er genellikle bu sembolle gösterilir
,
Siyah bir
şah genellikle bu sembolle gösterilir
Siyah bir
vezir genellikle bu sembolle gösterir
Siyah iki
fil genellikle bu sembolle gösterilir
Siyah iki
at genellikle bu sembolle gösterilir
Siyah
sekiz er genellikle bu sembolle gösterilir
2.3.Başlangıç konumu şöyledir:
2.4.Sekiz dik sütuna dikey ( file ), sekiz yatay satıra da
yatay ( rank ), köşe köşeye değen aynı renkte karelerin oluşturduğu
hatta ise çapraz ya da diyagonal ( diagonal ) denir.
MADDE
3:
TAŞLARIN HAREKETLERİ
3.1.Hiç bir taş aynı renkte başka bir taşın bulunduğu bir
kareye gidemez. Eğer bir taş rakip bir taşın olduğu kareye giderse, rakip
taş yenmiş olur ve tahta dışına çıkar. 3.2-3.5 maddelerinde tarif edilen
hareketlere göre rakip taşı yeme imkanı varsa, yiyecek olan taş bu kareye
saldırıyor demektir.
3.2.
a)Vezir bulunduğu karenin dikey, yatay ve çaprazlarında herhangi
bir kareye gidebilir.
b).Kale bulunduğu karenin dikey ve yataylarında herhangi bir kareye
gidebilir.
Fil bulunduğu karenin çaprazlarında herhangi bir kareye
gidebilir.
3.3. At yatay, dikey ya da çapraz yönde olmamak şartıyla
bulunduğu kareye en yakın karelerden birine gidebilir.Kalktığı ve gittiği
kareler arasındaki taşlarla bir ilgisi yoktur.
3.4.
a) Piyon bulunduğu dikeyde önündeki boş kareye doğru ilerler, yada
b)İlk hareketinde, bulunduğu dikeyde önündeki iki karenin boş
olması şartıyla iki kare ilerleyebilir, ya da
c)Yan dikeyde bir önünde bulunan ( ön çaprazda ) rakip taşı
yiyerek bu kareye gidebilir.
d)Bir piyon ilk hareketinde iki kare ilerleyip rakip piyonla yan yana
gelirse, rakip piyon bu piyonu sanki bir kare ilerlemiş gibi kabul ederek
yiyebilir. Bu hak sadece ilk defasında yani iki kare çıkışı yapılır yapılmaz
geçerlidir, bu harekete geçerken alma (en passant) denir.
e)Bir piyon bulunduğu ilk konumdan ilerleyerek son sıraya (rakibin
ilk yatayı ) vardığında derhal aynı renkte bir vezir veya, bir kale veya,
bir fil veya, bir at ile değiştirilir. Oyuncunun tercihi daha önce yenmiş
olan taşlarla sınırlı değildir. Bu piyon hareketine terfi denir ve
yerine konan taş kurallara uygun olarak derhal devreye girer.
3.5.
a)Şahın iki türlü hareketi vardır.
i) Rakip taşlar tarafından tehdit edilmemesi şartıyla komşu
karelere gidebilir.
veya
ii) Rok. Bu şahla aynı sırada bulunan aynı renkli kalenin ortak
hareketidir. Bu iki taşın hareketi tek bir hamle sayılır; şah bulunduğu
kareden kaleye doğru iki kare ilerler ve ardından kale şahın üstünden
atlayarak bir kare yanına (komşu kareye ) konarak yapılır.
Beyazın kısa roktan önceki durumu
Beyazın kısa roktan sonraki durumu
Siyahın kısa roktan önceki durumu
Siyahın kısa roktan sonraki durumu
1)Şu durumlarda rok yapmak mümkün değildir:
A-şah daha önce oynamışsa, ya da
B-ilgili kale daha önce oynamışsa.
2)Şu durumlarda rok yapmak geçici olarak mümkün değildir:
Şahın durduğu, rok atarken geçeceği ve rok attığında gideceği
kareler rakip taşlar tarafından tehdit ediliyorsa, ya da Rok atılacak kale
ile arasında herhangi bir taş varsa.
b)Rakip taş ya da taşlar tarafından tehdit ediliyorsa, bu taş ya
da taşlar hareket edemiyor bile olsalar şah tehdit altındadır. (şah çekilmiştir)
Şah çekmeyi beyan etmek zorunlu değildir. Oyuncular şahlarını tehdit altında
bırakacak hamle yapamazlar.
MADDE
4:
TAŞLARIN OYNATILMASI
4.1.Her hamle tek elle yapılmalıdır.
4.2.Önceden niyetini belli etmek şartıyla ( örneğin düzeltiyorum
diyerek ) oyuncu bir ya da daha fazla taşı düzeltebilir.
4.3.Madde 4.2.de açıklanan durum hariç, sıradaki oyuncu bilerek
birden fazla taşa dokunmuşsa, oynayabileceği ya da yiyebileceği ilk dokunduğu
taşı oynamalı ya da yemelidir, ya da iki taraftan da birer taşa dokunmuşsa,
dokunduğu kendi taşıyla dokunduğu rakip taşı almalıdır, bu mümkün değilse
oynanabilecek ya da yenebilecek ilk dokunduğu taşı oynamalı ya da yemelidir.
Hangisine önce dokunduğu belli değilse oyuncunun öncelikle kendi taşı
dokunulmuş sayılır.
4.4.a. Eğer oyuncu şah ve kalesine bilerek dokunmuşsa bu kaleyle
mümkünse rok atmalıdır.
Eğer oyuncu bilerek kalesini ve sonra şahını tutmuşsa bu
hamlede bu yöne rok atamaz ve madde 4.3 uygulanır. Eğer oyuncu rok yapmaya
niyetlenerek aynı anda şah ve kalesini tutmuş fakat bu yöne rok atması mümkün
değilse diğer tarafa rok atmak veya şahını oynamak arasında tercih yapar,
şahın yapacak hamlesi yoksa dilediği hamleyi yapmakta serbesttir.
4.5.Dokunulan taşların hiçbiri oynanamıyor ya da yenemiyorsa,
oyuncu herhangi bir hamle yapabilir.
4.6.Rakibi madde 4.3 ve 4.4ü ihlal etmiş bir oyuncu kendisi bir
taşa bilerek dokunduktan sonra bu konuda herhangi bir hak iddia edemez.
4.7.Bir taş kurallara uygun bir hamle olarak ya da bir hamlenin kısmı
olarak bir kareye bırakılmışsa bu taş başka bir yere oynanamaz. Hamle,
madde 3de belirtilen şartlar yerine getirildiğinde tamamlanmış olur.
MADDE
5:
OYUNUN BİTİŞİ
5.1.
a). Oyun, rakibini kurallara uygun bir hamleyle mat yapan oyuncu tarafından
kazanılır. Oyun derhal sona erer.
b).
Rakibi oyunu terk eden oyuncu oyunu kazanır. Oyun derhal sona erer.
5.2.Sırada olan oyuncu kurallara uygun bir hamle yapamıyor ve şahı
da tehdit altında bulunmuyor ise oyun berabere biter ve bu duruma pat
denir. Oyun derhal sona erer.
5.3.İki taraf oyun sırasında aralarında anlaşırlarsa oyun
berabere biter. Oyun derhal sona erer. ( bkz. Madde 9.1.)
5.4.Belli bir konum tahtada üç defa tekrarlanmış veya yapılacak
hamleyle tekrarlanıyorsa oyun berabere yapılabilir. ( bkz. Madde 9.2.)
5.5.Son 50hamle her iki oyuncu tarafından da piyon
sürmeden ve taş yenmeden geçirilmişse oyun berabere yapılabilir. ( bkz.
Madde 9.3.)