Mitokondri, vücudumuzdaki hemen hemen her hücrede bulunan büyüleyici küçük organellerdir. Hücrenin diğer bölümlerinden farklı olarak mitokondri, neredeyse kendi başına bir hücredir. Aslında, vücudun geri kalanından tamamen farklı genetik materyale sahip, neredeyse tamamen ayrı organizmalardır. Örneğin, genetik materyalimizin yarısını annemizden yarısını da babamızdan aldığımızı genel olarak kabul ederiz. Bu pek doğru değil. Mitokondriyal DNA farklı bir şekilde bölünür ve neredeyse tamamen anneden miras alınır.
Birçok bilim adamı, mitokondrinin, bakterilerin uzun zaman önce hücrelerimizle birleştiği ve böylece hem hücrelerimizin hem de bakterilerin birbirine bağımlı hale geldiği uzun süredir devam eden bir simbiyotik ilişkinin bir örneği olduğuna inanıyor. Hücrelerimizin hayatta kalması için ihtiyaç duyduğu enerjinin çoğunu işlemek için mitokondriye ihtiyacımız var. Soluduğumuz oksijen, bu küçük organel olmadan imkansız olan bir süreci besler.
Mitokondriler ne kadar merak uyandırıcı olsa da, vücudumuzun diğer kısımları gibi hasara karşı hassastırlar. Mitokondriyal DNA’daki kalıtsal mutasyonlar, çok çeşitli semptomlara yol açabilir. Bu, bir zamanlar olağandışı ve son derece nadir olduğu düşünülen ancak şimdi daha önce düşünülenden daha yaygın görülen sendromlara yol açabilir. Kuzeydoğu İngiltere’deki bir grup, yaygınlığın 15.200 kişide yaklaşık 1 olduğunu buldu. Daha büyük bir sayı, yaklaşık 200’de 1’de mutasyon vardı, ancak mutasyonlar semptomatik değildi.
Sinir sistemi işini yapabilmek için büyük ölçüde oksijene ihtiyaç duyar ve bu da sinirlerimizin iyi çalışması için mitokondriye ihtiyacı olduğu anlamına gelir. Mitokondri ters gittiğinde, genellikle ilk acı çeken sinir sistemi olur.
Belirtiler
Mitokondriyal hastalığın neden olduğu en yaygın semptom, kas hastalığı anlamına gelen miyopatidir. Diğer potansiyel semptomlar arasında görme problemleri, düşünme problemleri veya semptomların bir kombinasyonu bulunur. Semptomlar genellikle birkaç farklı sendromdan birini oluşturmak için bir araya toplanır.
-
Kronik Progresif Eksternal Oftalmopleji (CPEO)- CPEO’da göz kasları yavaş yavaş felç olur. Bu genellikle insanlar otuzlu yaşlarındayken ortaya çıkar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Çift görme nispeten nadirdir, ancak bir doktor muayenesi ile diğer görsel problemler keşfedilebilir. Özellikle ailelerde bulunan bazı formlara işitme sorunları, konuşma veya yutma güçlükleri, nöropatiler veya depresyon eşlik eder.
-
Kearns-Sayre sendromu- Kearns-Sayre sendromu, CPEO ile hemen hemen aynıdır, ancak bazı ekstra problemler ve daha erken bir başlangıç yaşı vardır. Problemler genellikle insanlar 20 yaşın altındayken başlar. Diğer problemler arasında pigmenter retinopati, serebellar ataksi, kalp problemleri ve entelektüel eksiklikler bulunur. Kearns-Sayre sendromu CPEO’dan daha agresiftir ve yaşamın dördüncü on yılında ölüme yol açabilir.
-
Leber Kalıtsal Optik Nöropati (LHON)- LHON, genç erkeklerde körlüğe neden olan kalıtsal bir görme kaybı şeklidir.
-
Leigh Sendromu- Subakut nekrotizan ensefalomyelopati olarak da bilinen Leigh sendromu genellikle çok küçük çocuklarda görülür. bozukluk ataksiye, nöbetlere, halsizliğe, gelişimsel gecikmelere, distoniye ve daha fazlasına neden olur. Beynin manyetik rezonans görüntülemesi (MRI), bazal ganglionlarda anormal bir sinyal gösterir. Hastalık genellikle aylar içinde ölümcül olur.
-
Laktik asidoz ve felç benzeri ataklar (MELAS) ile mitokondriyal ensefalopati (MELAS)- MELAS, mitokondriyal bozuklukların en yaygın türlerinden biridir. Anneden miras alınır. Hastalık, felçlere benzer ataklara neden olur, bu da zayıflığa veya görme kaybına neden olabilir. Diğer semptomlar nöbetler, migren, kusma, işitme kaybı, kas zayıflığı ve kısa boydur. Bozukluk genellikle çocuklukta başlar ve bunamaya kadar ilerler. Kandaki yüksek laktik asit seviyelerinin yanı sıra mikroskop altında kasın tipik “düzensiz kırmızı lif” görünümü ile teşhis edilebilir.
-
Düzensiz kırmızı lifli miyoklonik epilepsi (MERRF) – Miyoklonus, çoğumuzun uykuya dalmadan hemen önce sahip olduğu şeye benzer şekilde, çok hızlı bir kas sarsıntısıdır. MERRF’deki miyoklonus daha sıktır ve bunu nöbetler, ataksi ve kas güçsüzlüğü izler. Sağırlık, görme sorunları, periferik nöropati ve bunama da ortaya çıkabilir.
-
Anneden kalıtılan sağırlık ve diyabet (MIDD)- Bu mitokondriyal bozukluk genellikle 30 ila 40 yaş arasındaki insanları etkiler. İşitme kaybı ve diyabete ek olarak, MIDD’li kişilerde görme kaybı, kas zayıflığı, kalp problemleri, böbrek hastalığı, gastrointestinal hastalık ve kısa boy olabilir.
-
Mitokondriyal nörogastrointestinal ensefalopati (MNGIE)- Bu, bağırsaklarda ciddi hareketsizliğe neden olur ve bu da karın rahatsızlığına ve kabızlığa yol açabilir. Nöropatiler ve beyindeki beyaz cevher değişiklikleri gibi göz hareketleri ile ilgili sorunlar da yaygındır. Bozukluk çocukluktan ellili yaşlara kadar her yerde ortaya çıkar, ancak en çok çocuklarda görülür.
-
Nöropati, ataksi ve retinitis pigmentosa (NARP)- Periferik sinir sorunlarına ve sakarlığa ek olarak, NARP gelişimsel gecikme, epilepsi, halsizlik ve bunamaya neden olabilir.
Diğer mitokondriyal bozukluklar arasında Pearson sendromu (sideroblastik anemi ve pankreas disfonksiyonu), Barth sendromu (X’e bağlı kardiyomiyopati, mitokondriyal miyopati ve siklik nötropeni) ve büyüme geriliği, aminoasidüri, kolestaz, aşırı demir yüklenmesi, laktik asidoz ve erken ölüm (GRACILE) bulunur. .
Teşhis
Mitokondriyal hastalık çok çeşitli semptomlara neden olabileceğinden, bu bozuklukları eğitimli doktorlar için bile tanımak zor olabilir. Belirli bir hastalık için tüm semptomların klasik göründüğü olağandışı bir durumda, tanıyı doğrulamak için genetik testler yapılabilir. Aksi takdirde, başka testler gerekli olabilir.
Mitokondri, çoğumuzun hareket etmek için her gün kullandığı aerobik metabolizmadan sorumludur. Yoğun egzersizde olduğu gibi aerobik metabolizma tükendiğinde, vücudun laktik asit birikmesine neden olan bir yedekleme sistemi vardır. Bu, kaslarımızı çok uzun süre zorladığımızda ağrı ve yanmasına neden olan maddedir. Mitokondriyal hastalığı olan kişilerin aerobik metabolizmalarını kullanma yetenekleri daha az olduğundan, laktik asit oluşur ve bu ölçülebilir ve mitokondride bir sorun olduğunun bir işareti olarak kullanılabilir. Bununla birlikte, başka şeyler de laktatı artırabilir. Örneğin, beyin omurilik sıvısındaki laktik asit, nöbetler veya felçten sonra yükselebilir. Ayrıca, Leigh sendromu gibi bazı mitokondriyal hastalık türleri sıklıkla normal sınırlar içinde olan laktat seviyelerine sahiptir.
Temel bir değerlendirme, plazma ve beyin omurilik sıvısındaki laktat seviyelerini içerebilir. Elektrokardiyogramlar, ölümcül olabilen aritmileri değerlendirebilir. Bir manyetik rezonans görüntüsü (MRI), beyaz madde değişikliklerini arayabilir. Elektromiyografi kas hastalığını araştırmak için kullanılabilir. Nöbet endişesi varsa elektroensefalografi istenebilir. Semptomlara bağlı olarak, odyoloji veya oftalmoloji testi de önerilebilir.
Kas biyopsisi mitokondriyal bozuklukları teşhis etmenin en güvenilir yollarından biridir. Mitokondriyal hastalıkların çoğu, bazen kas ağrısı veya güçsüzlük gibi belirgin semptomlar olmasa bile miyopati ile birlikte gelir.
Tedavi
Şu anda mitokondriyal bozukluklar için garantili bir tedavi yoktur. Odak noktası, semptomları ortaya çıktıkça yönetmektir. Bununla birlikte, iyi bir teşhis gelecekteki gelişmelere hazırlanmaya yardımcı olabilir ve kalıtsal bir hastalık durumunda aile planlamasını etkileyebilir.
Özet
Kısacası, kas, kalp, beyin veya gözleri içeren semptomların bir kombinasyonu olduğunda bir mitokondriyal hastalıktan şüphelenilmelidir. Maternal kalıtım da düşündürücü olsa da, mitokondriyal hastalığın, çekirdeğin genetik materyali ile mitokondri arasındaki etkileşimler nedeniyle nükleer DNA’daki mutasyonlardan kaynaklanması olası ve hatta yaygındır. Ayrıca, bazı hastalıklar sporadiktir, yani kalıtsal olmadan ilk kez ortaya çıkarlar. Mitokondriyal hastalıklar hala nispeten nadirdir ve en iyi şekilde bu nörolojik hastalık sınıfını sağlam bir şekilde anlayan bir uzman tarafından yönetilir.