Migren nedir?
Migren, bulantı, kusma ve ışığa duyarlılık gibi belirtilerin eşlik ettiği ağır baş ağrısıdır. Migren ağrıları genellikle orta dereceli ve şiddetli ağrılar kapsamına girer. Migren atağı ise çoğunlukla 4 saat ila 3 gün arasında sürer ancak bazen daha uzun da sürebilir.
Migren ağrısı, genellikle kafanın bir tarafında şiddetli zonklama şeklinde hissedilir. Klasik baş ağrısından farklı olarak bu zonklamaya bulantı, kusma, ışık ve sese aşırı duyarlılık eşlik eder.
Migren atağı o kadar şiddetli olabilir ki gündelik aktivitelerinizi yerine getirmekte zorlanabilirsiniz. Bazı migren hastalarında migrene bir de aura ismi verilen ve görsel semptomlarla kendini gösteren bir durum da eşlik edebilir.
Migrenin nedenleri nelerdir?
Migrenin nedeni kesin olarak bilinmemektedir ancak genetik geçişli olabileceği ve beyinde gerçekleşen birtakım değişikliklerden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Migren süreci şöyle gelişir:
Aşırı aktif olan sinir hücreleri, trigeminal siniri aktive eden sinyaller gönderir. Bu sinirin aktive olması serotonin, kalsitonin geni ile ilişkili peptit gibi bazı kimyasalların salınmasına neden olur. Bu kimyasallar beyin zarındaki kan damarlarının şişmesine ve bu da iltihap ve ağrı oluşmasına yol açan nörotransmitterlerin ortaya çıkmasına neden olur.
Sonuç olarak migren vasküler baş ağrıları kapsamında sınıflandırılır. Vasküler baş ağrıları beyindeki kan damarlarının şişip, iltihaplanmasını ifade eder. Migren atağına neden olan tetikleyici faktörler şunlardır:
- Gıdalar: Eskimiş peynir (kars kaşarı gibi), alkol gibi bazı yiyecekler ve içecekler, nitratlar ve monosodyum glutamat (MSG) gibi gıda katkı maddeleri migren atağına neden olabilir.
- Stres: Stresli olduğunuzda, beyniniz, bazı kimyasallar salgılar ve bu kimyasallar da migrene yol açabilecek kan damarı değişikliklerine neden olur.
- Kafein: Çok fazla kafein almak ve kafeini birden bırakmak baş ağrısına neden olabilir. Kan damarları kafeine alışmış ise kafeini bırakınca baş ağrınız olabilir. Kafeinin kendisi ise akut migren ataklarının tedavisinde kullanılabilir.
- Hava değişiklikleri
- Hormonal değişiklikler (örn. adet döneminde kadınlardaki hormonal değişiklikler)
- Yorgunluk
- Beslenme değişikliği
- Uyku düzeninde değişiklikler (örn. çok uyumak, az uyumak, jetlag)
Migrenin aşamaları ve belirtileri nelerdir?
Migren belirtileri genelikle aşama aşama gerçekleşir. Bu aşamalar baş ağrısı başlamadan hemen önce (prodrom), aura, baş ağrısı esnasında (atak) ve baş ağrısı sonrasında (postdrom) olmak üzere dörde ayrılır.
Prodrom: Prodrom baş ağrısı başlamadan hemen önce görülen belirtilerin olduğu dönemdir. Prodroma has migren belirtileri şunlardır:
- Anksiyete
- Depresif hissetme
- Sinirlilik
- Huysuzluk
- Belli yemeklere karşı iştah artışı
- İştahsızlık
- Kabızlık
- Susama
- Esneme
- Boyunda Sertlik
Aura: Aura semptomları, baş ağrısından kısa bir süre önce veya hemen başlarken ortaya çıkabilir. Auraya has belirtiler genelde 20 dakika ila bir saat sürer.
- Genellikle baş ağrısı başlamadan önceki bir saat içerisinde oluşan yanıp sönen ışıklar veya dalgalı çizgiler gibi görsel belirtiler.
- Görme kaybı
- Konuşmada zorlanma
- Olmayan sesler duymak
- Kontrol edemediğiniz hareketler
- Vücudun bir tarafında zayıflık veya uyuşma
- Kol veya bacakta iğne batma hissi
Atak: Atak döneminde asıl baş ağrısı hissedilmeye başlar. Bu döneme ait belirtiler şunlardır:
- Baş ağrınız ağırdır ve zonklama gibi hissedilir
- Baş ağrısı kafanızın bir tarafını veya gözünüzün bir tarafını tutar
- Baş ağrısı 4 saat ila 3 gün arasında sürebilir ancak bazen bu süre uzayabilir
- Mide hassasiyeti ve kusma
- Işığa karşı hassasiyet
- Kokulara, seslere ve dokunmaya karşı hassasiyet
- Bulanık görme
- Baş dönmesi
- Bayılma
Postdrom: Postdrom migrenin son aşamasıdır. Bu aşama baş ağrısı bittikten sonra yaklaşık 24 saat sürer. Postdrom döneminde görülen belirtiler şunlardır:
- Işık ve sese duyarlılık
- Huysuzluk
- Kafa karışıklığı
- Coşku hali (öfori)
- Tükenmişlik hissi
- Sersemlik
Migren nasıl teşhis edilir?
Ailenizde migren varsa, belirtilerinizin bu hastalık ile ilgili olduğundan şüpheleniyorsanız veya genel olarak baş ağrınız varsa bir nöroloğa görününüz. Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyecek ve detaylı sorular soracaktır. Migren tanısında aşağıdaki tetkiklere başvurulabilir:
MRG (Manyetik rezonans görüntüleme): MRG ile beyin ve kan damarları görülebilir. MRG sayesinde beyninizde olabilecek tümör, kanama, enfeksiyon vb. hastalıklar teşhis edilebilir.
BT (Bilgisayarlı tomografi) taraması: BT taramasında X-ışınları ile beynin ayrıntılı kesit görüntüleri elde edilir. BT taraması ile baş ağrısının nedenleri, tümör, enfeksiyon, beyin hasarı, beyin kanaması gibi durumlar tespit edilebilir.
Migreni tetikleyen bazı faktörler
- Açlık
- Uykusuzluk
- Stresli yaşam
- Cinsiyet (kadınlarda 3 kat daha fazla görülür)
- Adet (regl) dönemi
- Ani hava değişikliği
Migren nasıl tedavi edilir? Migren tedavisinde kullanılan ilaçlar nelerdir?
Migrenin kesin bir tedavisi yoktur. Tedavi genellikle atakları önlemek ve semptomları hafifletmeye yöneliktir. Migren tedavisinde başvurulan yöntemler şunlardır:
Ağrı kesiciler: Migren ağrısını hafifletmek için kullanılan ağrı kesiciler arasında aspirin ve ibuprofen bulunur. Ancak bu ilaçlar çok fazla kullanılırsa kendileri de baş ağrısına yol açar ve sindirim sistemine de zarar verebilirler.
Triptanlar: Triptanlar beyindeki ağrı yollarını bloke ederler ve özel olarak migren için kullanılırlar. Triptanlar arasında sumatriptan ve rizatriptan bulunur. Ancak bu ilaçların inme ve kalp krizi riski vardır.
Lasmiditan: Lasmitidan son dönemde çıkan yeni bir migren ilacıdır. Lasmiditan hem auralı hem de aurasız migren tedavisinde kullanılır. Baş ağrısına ek olarak lasmiditanın migrende ortaya çıkan bulantı, ışığa ve sese duyarlılık gibi semptomlar üzerinde de etkisi vardır. Lasmiditan baş dönmesine neden olabilir ve merkezi sinir sistemini baskılayan alkol veya diğer ilaçlarla birlikte alınmamalıdır.
Dihidroergotaminler: Burun spreyi veya enjeksiyon olarak kullanılabilen dihidroergotaminler, 24 saatten daha fazla devam eden migren atakları için alınır. Bu ilaçların etkisinden en iyi şekilde yararlanmak için semptomların başlamasından kısa bir süre sonra alınmaları gerekir. Koroner arter hastalığı, yüksek tansiyon, böbrek ve karaciğer hastalığı olan kişiler dihidrogergotaminleri kullanmamalıdır.
Ubrogepant: Ubrogepant, kalsitonin geni ile ilişkili peptit reseptörü antagonistidir ve auralı veya aurasız akut migren tedavisinde kullanılır. Ubrogeoant migren için onaylanan ilk kalsitonin geni ile ilişkili peptit reseptörü antagonistidir. Yan etkileri arasında ağız kuruluğu, bulantı ve aşırı uyku hali bulunur. Ubrogepant, CYP3A4 inhibitör ilaçları ile alınmamalıdır.
Bulantı önleyici ilaçlar: Bulantı önleyici ilaçlar arasında klorpromazin, metoklopramid, proklorperazin bulunur. Bu ilaçlar migreninize bulantı eşlik ediyorsa diğer ilaçlara ek olarak alınabilir. Bu ilaçların yan etkilerinin başında konsantrasyon bozukluğu gelir.
Opioid ilaçlar: Yukarıdaki ilaçlardan fayda alamayan migren hastaları özellikle kodein olmak üzere opioid ilaçlar kullanabilirler. Opiodler bağımlılık yaptığı için çok mecbur kalınmadıkça tercih edilmezler.
Migren ataklarını önlemek için kullanılan ilaçlar nelerdir?
Kan basıncını düşüren ilaçlar: Kan basıncını düşüren ilaçlar arasında propranolol ve metoprolol tartrat gibi beta blokerleri bulunur. Verapamil gibi kalsiyum kanal blokerleri de, auralı migrenlerin önlenmesinde yardımcı olabilir.
Nöbet önleyici ilaçlar: Nöbet önleyici ilaçlar arasında valproat ve topiramat bulunur ancak bu ilaçlar baş dönmesi, kilo alma, bulantı gibi yan etkilere neden olabilir.
Botox enjeksiyonları: Migreni önlemek için 12 haftada bir OnaBotulinumToxinA (Botox) enjeksiyonları uygulanır. Tedavi seçeneklerinden biri budur.
Kalsitonin geni ile ilişkili peptit (CGRP) monoklonal antikorları: Bu ilaçlar arasında erenumab-aooe, fremanezumab-vfrm ve galcanezumab-gnlm bulunur. Bu ilaçlar enjeksiyonla yani damar yoluyla verilir. Yan etki olarak enjeksiyon bölgesinde reaksiyon oluşabilir.
Antidepresanlar: Kronik ağrı sendromlarında kullanılan trisiklik bir antidepresan olan amitriptilin önleyici olarak kullanılabilir. Amitriptilinin yan etkileri arasında uyku hali ve kilo alma vardır.