Küresel Jeoparklar Ağına (GGN) Katılmak için
UNESCO’nun Danışmanlığını İsteyen Ulusal Jeoparklar için
Kurallar ve Kriterler (Tercümesi)
(Ocak 2014)
JEOPARK TEKLİFİ GÖNDERME
UNESCO bünyesindeki Küresel Jeopark Ağı (Global Geopark Network -GGN) komitesi, adaylıkları koordine eder ve danışmanlık sağlar. Üyelik başvurusundan önce adaylar, öncelikle GGN sekreterliği ile bağlantı kurmalıdır. Bir dosya sunulmasından önce mevcut bir jeoparkın varlığının kanıtlanması gerekir. Varlığı sadece dosya üzerinde olan ya da fikirler üzerine dayandırılan başvurular kabul edilemez. Ayrıca jeopark adayları bu adaylıkları konusunda ulusal organlarını bu konuda ve bu başvurunun ulusal düzenlemelere uygun olduğu konusunda bilgilendirmelidirler.
Başarılı jeopark uygulamaları; planlama aşamasında diğer ağ üyeleri ile görüşmeler ve değişimlerin, jeopark uygulamasında kalitenin artmasına katkı sağladığını göstermiştir. Hazırlık aşamasındaki jeopark adaylığı (ki bu dosyanın başvurusundan birkaç yıl önce başlayabilir); ağ üyeleri ile görüşmeler ve değişim, en iyi tavsiyeleri aramak, kendi jeoparklarını hazırlamak, bölgesel ve küresel jeopark toplantılarına ya da kısa kurslara katılmak ve mevcut jeopark ve jeopark komiteleri ile iletişim kurabilmek kuvvetle teşvik edilir. Bunun başarılı bir jeopark adaylık şansını artırdığı gözlenmiştir.
Jeopark önerileri ve değerlendirme işlemleri için zaman çizelgesi aşağıdaki gibidir:
• Başvuruların sunulması 1 Ocak – 1 Aralık tarihleri arasındadır.
• Belgelerin eksiksiz olduğunun kontrolünün yapılması
• 30 Nisan’a kadar masaüstü değerlendirmeler
• 1 Mayıs arazi değerlendirme çalışmalarının başlaması
• Sonbahardaki toplantılar boyunca başvuruların sonuçlandırılması
Ocak 2014 itibari ile 30 ülkeden 100 küresel jeopark mevcuttur.
Global Jeoparklar Ağı’na katılmak için UNESCO’nun yardımını isteyen Ulusal Jeoparklar için Kurallar ve Kriterler
(Ocak 2014)
Bölüm I – Kriterler
GGN üyesi olmak isteyen bir jeopark alanının sınırları açıkça tanımlanmış olmalı ve yerel ekonomik ve kültürel gelişmelere hizmet edebilmek için yeterli alan genişliğine sahip olmalıdır. Her bir jeopark, oluşum süreçlerini, olaylarını ve bölgenin jeolojik tarihçesini ve bunların uluslararası, bölgesel/ulusal açıdan önemlerini açıklamalıdır. Sitler; bilim, eğitim, estetik ve nadirlik açısından önemli olabilirler.
Bir jeopark, koruma, eğitim ve sürdürülebilir kalkınmanın bütünsel bir kavram olduğu jeolojik miras sitlerini içeren coğrafik bir alandır. Jeopark, bölgenin sadece jeolojik öneme sahip sitlerini değil tüm coğrafik yerleşimlerini dikkate almalıdır. Jeoçeşitlilik, biyoçeşitlilik ve kültür gibi maddi ya da maddi olmayan miraslar (jeolojik olmayan) arasındaki sinerji, her jeoparkın ayrılmaz parçaları olarak vurgulanmalıdır. Böylece onların peyzaj ve jeoloji ile ilgili önemleri ziyaretçilere gösterilebilir. Bu nedenle, her jeoparkın içinde; ekolojik, arkeolojik, tarihsel ve kültürel değerlere sahip sitler içermesi ve vurgulanması gereklidir. Birçok toplumda; doğal, kültürel ve sosyal tarih birbiriyle bağlantılıdır ve ayrılamaz.
Şayet bir jeoparkın alanı, önceden yazılı bir alan (örneğin; dünya miras listesinde ya da Unesco’nun BRM ve Biyosfer programı olarak kayıt edilmiş) ile kısmen ya da tamamen çakışıyorsa; bu başvuru yapılmadan önce kendi üye devletin ulusal kurumlarından uygun olduğuna dair önceden izin alınması gereklidir. Jeoparklar, birden fazla ülkenin topraklarında yer alabilir.
Onaylanan herhangi bir Jeopark önerisine etkin bir yönetim sistemi ve uygulama programının kurulması bir ön koşul olarak konulur. Etkileyici ve uluslararası öneme sahip jeolojik mostraların varlığı bir jeopark olmak için tek başına yeterli değildir. Bir jeopark alanı içinde jeolojik ve jeolojik olmayan özellikler ziyaretçiler için erişilebilir ve birbirleriyle bağlantılı olmalıdır. Yerel desteğe sahip yönetim yapısı ve ortaklıkla güvenli bir koruma sağlanabilir. Yönetim organı veya ortaklık; altyapı, yeterli kalifiye personel ve sürdürülebilir mali desteğe sahip etkin bir yönetim olmalıdır.
Bir jeoparkın kurulması güçlü toplum desteğine ve "aşağıdan yukarıya" doğru işleyen yerel katılıma dayandırılmalıdır. Gerekli finansal kaynağın sağlanması ile ilgili olarak yerel siyasi ve toplum liderlerinden güçlü destek gösterilmelidir. Bir jeopark etkili ve profesyonel yönetim yapılarına ve bulunduğu bölge genelinde sürdürülebilir bölgesel sosyo-ekonomik ve kültürel kalkınma için politik ve eylem bildirimine sahip olmalıdır. Başarı sadece güçlü yerel katılımla sağlanabilir. Bir jeopark oluşturmak için girişim; bir yönetim planına sahip yerel topluluk/yetkililerden gelmelidir. Böylece, onlar yaşadıkları yeri korurken aynı zamanda toplumsal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılarlar. UNESCO desteği için istekler üzerinden üye devletleri tam olarak bilgilendirmek amacıyla, UNESCO Ulusal Komisyonu’nun planlama aşamasındaki aday jeoparkı sahiplenmesi ve UNESCO’ya bağlı hükümet yetkilileri ilgili ülke/ülkelerin tüm planlanan jeopark adaylarını bilgilendirmesi gerekir. Buna paralel olarak, UNESCO sekreterliği, sistematik olarak elçilikleri ve/veya UNESCO desteği için ulusal jeoparklardan istekleri alan UNESCO daimi heyetlerini bilgilendirecektir.
Bir jeoparkın tasarım ve işletilmesi ile bunun bölgesel ekonomik ve kültürel kalkınma plan ve etkinlikleri sürecine, kamu otoriteleri, yerel topluluklar, özel ilgi alanları, araştırma ve eğitim organları dahil edilmelidir. Bu işbirliği, bölgede çıkarı olan farklı gruplar arasındaki tartışmaları ve ortaklıkları teşvik eder, yerel yetkilileri ve halkı motive eder, harekete geçirir.
Bir jeoparkın kimliği ziyaretçiler tarafından açıkça görünebilir olmalıdır. Jeopark içindeki sitler için kalıcı, güçlü bir sunum ve iletişim stratejisi olmalıdır. Bununla ilgili tüm yayın ve aktiviteler sağlanabilir.
Bir jeopark içinde sürdürülebilir turizm ve diğer ekonomik faaliyetler, yerel topluluklarla işbirliği içinde yürütülürse başarılı olabilir. Turizm aktiviteleri, bölgenin doğal ve kültürel karakterlerine ve özellikle yerel koşullara uyacak şekilde tasarlanmış olmalıdır ve yerel halkın geleneklerine saygılı olmalıdır. Gösterilebilir saygı, cesaret ve yerel kültürel değerlerin korunması, sürdürülebilir kalkınma çabalarının önemli bir parçasıdır. Birçok bölge ve ülkede, bir jeoparkın kurulmasında yerli halkın dahil edilmesi hayati önem taşımaktadır.
UNESCO jeopark sekreterliğinden, bir uygulamanın hazırlık aşaması esnasında ve önerinin teslim edilmesinden önce yardım almak esastır. Ayrıca, başvuran; ulusal jeoloji araştırmaları, yerel kamu ve turizm kuruluşları, yerel topluluklar, üniversiteler, araştırma kurumları ve özel teşebbüs grupları ile işbirliği yapmalıdır. Bu gruplar, bölgenin bilimsel, kültürel, koruma ve sosyo-ekonomik topluluklarının temsilcisi olmalıdır. Geniş bir yerel danışmanlık süreci; planlanan jeoparkın yerel kabulünü kolaylaştırmak için yerel halkı kapsamalıdır ve bir jeopark başvuru dosyası için güçlü bir fikir geliştirmeli ve gerekli desteğin uygulanmasını sağlamalıdır.
Sürdürülebilir kalkınma, World Commission on Environment and Development in Our Common Future (1987) tarafından "gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneklerinden ödün vermeden bugünkü neslin ihtiyaçlarını karşılayan kalkınma" olarak tanımlanmıştır.
Bir jeoparkın ana stratejik amaçlarından biri, sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde ekonomik aktiviteleri teşvik etmektir. UNESCO’nun yardımını isteyen bir jeopark, kültürel ve çevresel açıdan sürdürülebilir sosyo-ekonomik kalkınmayı teşvik edecek hizmetler verir. Bu, kırsal ve kentsel çevre ve insan yaşam koşullarının iyileştirilmesi üzerinde doğrudan etkiye sahiptir.
Çoğunlukla, bir bölgenin kültürel mirası jeolojik miras ile bağlantılıdır. Çevreye saygılı bir jeoparkın kurulması birçok şeyi teşvik eder. Örneğin; yenilikçi yerel işletmeler ve küçük işletmelerle yazlık endüstrilerin yaratılması, jeoparkın jeokaynaklarının korunması şartıyla (ör: fosillerin şatışı yerine döküm yada kalıplarının teşviği) yeni gelir kaynakları üreterek (ör: jeoturizm, jeoürünler) yeni işler ve yüksek kalitede eğitim kurslarının başlatılması gibi. Bu, yerel nüfus için ek gelir sağlar ve özel sermayeyi çeker. Jeo-turizm; ekonomik, başarı-odaklı, hızlı-hareket eden, güçlü, disiplinlerarası işbirliğini kapsayan yeni bir turizm ve iş sektörüdür.
- Bir jeopark; halka yerküre bilgilerini, çevresel ve kültürel kavramları anlatacak araçlar ve aktiviteler organize etmeli ve destek sağlamalıdır (Ör: müzeler, yorumlama ve eğitim merkezleri, yollar, rehberli turlar, popüler literatür ve haritalar ve modern iletişim ortamları). Ayrıca, bilimsel araştırmaları, üniversiteler ile işbirliğini, geniş disiplin içindeki bilim insanlarını ve yerel halkı teşvik eder.
Bir jeoparkın eğitimsel aktivitelerinin başarısı, sadece turizm programlarının içeriğine ve yetkili personel ve ziyaretçiler için lojistik desteğe bağlı değildir. Aynı zamanda yerel halk, medya temsilcileri ve yetkililerle kişisel temaslara da bağlıdır. Yerel düzeyde geniş toplumsal katılım ve kapasite geliştirme durumu (ziyaretçi kılavuzları eğitimi), jeopark felsefesinin kabulünün geniş bir yelpazede gelişmesine ve toplum içerisinde bilgi transferinin sağlanmasına yardım eder. Bir jeoparkın başarılı bir şekilde kurulması ve bakımı için yerel halkın katılımının oldukça önemli olduğunu tekrar etmeye gerek yoktur.
Bilgi aktarımı için mevcut araçlar arasında; okul sınıfları ve öğretmenler için geziler, seminerler, çevre ve kültürel açıdan ilgili kamuoyu için bilimsel kurslar ve manzara tanıtıcı araçlar yer alır. Ana konulardan biri, yerel bağlamda jeo-eğitim bağlantısı kurmaktır. Böylece öğrenciler; biyoçeşitlilik ve yerel kültürel mirasın birbirleriyle ilişkili olduğu jeolojik mirasın önemini öğrenmiş olacaklardır. Bu mirasın tüm bileşenlerini de içeren jeoloji, jeomorfoloji ve fiziksel coğrafya hakkında lokal bilgiler kullanarak, ilköğretim ve orta öğretim okulları için yer bilimleri müfredatı oluşturmak, jeoparkın korunmasına yardım edeceği gibi aynı zamanda yerel farkındalığı, kendi kimliğini tanımayı ve gurur duymayı güçlendirecektir. Jeoparklar yerel ve ulusal düzeyde önemli eğitim araçları olmalıdır.
Eğitim kavramı içinde yer alan müzeler, keşif merkezleri, yorumlama merkezleri ve diğer yenilikçi araçlar, jeolojik mirasın korunmasının ilkeleri ve gerekliliği konusunda teşvik edici şekilde geliştirilmiş olmalıdır. Ayrıca müzeler ve merkezler, ziyaretçiler ve yerel halka farklı eğitim programları geliştirmek için de hizmet etmelidir.
Bir jeopark, özel olarak koruma alanı ya da manzaranın yeni bir kategorisi değildir ve tamamen korunmuş ve düzenlenmiş bir ulusal park ya da doğal parktan oldukça farklı olabilir. Bir alanın jeopark olarak markalaşması arazinin yasal statüsünü mutlaka etkilemez. Jeopark içindeki belirli jeositlerin yerel geleneklere ve yasal yükümlülüklere uygun olarak yasal korunmasını sağlamak için sorumlu makamlar gerekir. Bu, jeolojik mostralar ya da jeositlerin korunma düzeylerine karar veren, jeoparkın yer aldığı ülkenin hükümetidir.
Ulusal mevzuat ve yönetmeliklere uygun olarak, bir jeopark önemli jeolojik özelliklerin korunmasına katkıda bulunacaktır. Bunlar:
Bunlar aşağıda verilen farklı yerbilimi disiplinleri hakkında bilgi sağlarlar:
Ekonomik jeoloji ve madencilik
Mühendislik jeolojisi
Jeomorfoloji
Buzul jeolojisi
Fiziksel coğrafya
Hidroloji
Mineraloji
Paleontoloji
Petroloji
Sedimantoloji
Toprak bilimi
Mağara bilimi
Stratigrafi
Yapısal jeoloji
Volkanoloji
Bir jeopark, jeolojik mirasın korunması için en iyi metodları ve uygulamaları araştırır ve gösterir.
Jeopark yönetimi yeterli koruma önlemlerini sağlar ve uygun şekilde fiziksel bakım sağlamak ve etkin korumayı garanti etmek için ilgili yasal organları ile iletişim içinde olur. Bu sitler, jeoparkın bulunduğu ülke/ülkelerin yetkileri altındadır. Bu sitler ya da bölgelerin ulusal mevzuata ve yönetmeliklere uygun olarak nasıl korunacağına karar vermek her ülkenin sorumluğundadır.
Bir jeopark, jeolojik mirasın korunması ile ilgili yerel ve ulusal yasalara uymalıdır. Jeolojik mirasın yönetiminde tarafsız olabilmek amacıyla, jeopark yönetim organı, jeopark içindeki jeolojik objelerin (kaynağı nereden olursa olsun) satışında direkt olarak yer almamalıdır ve dünya mirası olan mineraller ve fosillerin satışı da dahil olmak üzere bir bütün olarak jeolojik malzemelerde aktif sürdürülemez ticaretten vazgeçirilmesi gerekir. Sit yönetimi, jeopark içindeki doğal olarak yenilenebilen sitlerden bilimsel ve eğitim amaçlı olarak jeolojik materyallerin sürdürülebilir toplanmasına izin verebilir. Böyle bir sisteme dayanan jeolojik materyallerin ticareti (dünya mirasının korunması konusunda ulusal mevzuata uygun olarak); yerel koşullarla ilişkili jeopark için en iyi seçenek olarak izlenen ve açıkça ve resmi olarak açıklanmış istisnai durumlarda kabul edilebilir. Bu tür durumlar, GGN’nin tartışma ve onayına tabi olacaktır.
Not: Jeolojik objeler; kayaç, mineral ve fosillerin tipik örnekleridir ve yaygın olarak süs taşı dükkanlarında satılırlar. Bunlar, taşocağı ve madencilik kaynaklı normal endüstriyel ve evsel kullanım için olan malzemelerle ilgili değildir ve ulusal-uluslararası mevzuat çerçevesinde düzenlemeye tabi olacaktır.
GGN, jeolojik miras konularındaki uygulayıcılar ve uzmanlar arasında değişim ve işbirliği platformu sağlar. UNESCO’nun şemsiyesi altında ve küresel ağ ortakları ile işbirliği yaparak, önemli yerel ve ulusal jeolojik sitler, dünya çapında tanınırlar ve diğer jeoparklar arasında bilgi ve uzmanlık, deneyim ve personel değişimi yoluyla fayda sağlarlar. UNESCO’nun oluşturduğu bu uluslararası ortaklık, yerel izole bir girişime kıyasla, dünya çapındaki ağa üye olmanın avantajlarını getirir. Bu ağ herhangi bir jeopark katılımcısına, ağın diğer üyelerinin bilgi ve deneyiminden faydalanmayı sağlar.
Ağ, dünyanın tüm bölgelerini kapsar ve belirli bir yöntem ve yönetim uygulamaları geliştirmek için ortak değer ve çıkarları paylaşan grupları bir araya getirir. Ayrıca en iyi ve kaliteli uygulama modelleri geliştirmek için hizmet vermektedir. Bölgesel sürdürülebilir ekonomik kalkınma için bir strateji olarak jeolojik mirasın korunması sağlanır. Bir jeoparkın kurulması; genellikle sürdürülebilir turizm ve diğer ekonomik ve kültürel faaliyetlerin geliştirilmesi yoluyla, yerel halk için sürdürülebilirlik ve reel ekonomik fayda getirmeyi amaçlar.
GGN’nin parçası olan jeoparklar aşağıdaki misyonlara sahiptirler:
UNESCO; politikacıların ve yerel, ulusal, uluslararası karar belirleyicilerin gündemine yerbilimlerini aldırmak kadar özel sektörde farkındalığı teşvik etmek gibi girişimlerin gelişimini de destekler. Jeopark içindeki aktivitelerin çoğunluğu dünya çapında özel sektör ile ortaklığı artırmak için (ör: turizm endüstrisi) geliştirilmektedir. Özel sektör sıklıkla uluslararası işbirliği ister, ki UNESCO bunu sağlayabilir. UNESCO’nun şemsiyesi, bu çabaların hükümet yetkililerinin ilgisini yükseltmeye de yardımcı olur. UNESCO, jeoparklar hakkında farklı üye devletlerin elçiliklerini bilgilendirmek yoluyla güçlü bir bilinçlendirme rolüne sahiptir. Bu başlı başına, GGN’ ye katılmak isteyen yerel girişimcilerin desteklenmesi ve daha iyi anlaşılabilmesini sağlayacaktır.
Bir aday jeoparkın GGN içine dahil olması, mevcut kurallara uygunluk noktasında çok iyi bir konumda olmayı gösteren işarettir ve hiçbir şekilde UNESCO ‘nun yasal ve mali sorumluluğu olduğu anlamına gelmez. Bu, UNESCO’nun adının ve logosunun kullanımı ile de ilgilidir ve organizasyonun sponsorunun düzenleyici yapısı ile ilgili özel yetkilendirme ihtiyacını sağlar. Onaylı ağ üyeleri için özel bir logo oluşturulur. Bu sadece başvurunun başarılı bir şekilde gelişmesinden ve Küresel Jeopark Ağı sekreterliğinden onaylı resmi yazı alındıktan sonra kullanılabilir. Ayrıca, GGN üyeliğinin tanınması ile bağlantılı bu ortak logonun kullanımı, şiddetle tavsiye edilir ve bu dünya çapında tüm jeoparkların ortak bir görüntü oluşturmaları için esastır.
Özel bir olay ya da aktivite için UNESCO’nun adını ve logosunu kullanmak için GGN’ nin üyesi olmak isterseniz, önceden yazılı başvuru ile UNESCO ulusal komisyonu aracılığı ile ya da yetkilendirilen genel müdürün özel izniyle yardım alabilirsiniz. Bu konuda herhangi bir yanlış anlamayı önlemek jeoparkın yönetiminin sorumluluğundadır. UNESCO’nun adının, kısaltmasının, logosunun ve internet alan adlarının kullanımı ile ilgili kurallar aşağıdaki web adresinden edinilebilir.
Bölüm II – Raporlandırma ve periyodik teftiş (denetim)
GGN üyesi olan jeopark; koruma, turizm, eğitim, yorumlama, gelişme de dahil olmak üzere, her şeyde kaliteyi temsil etmelidir. Değerlendirme ve tekrar onaylama için belirtilen işlemler; bizim jeoparklarımızın kalitesinin maksimum düzeyde tutulmasını sağlar.
Her jeoparkın statüsü, yönetimi ve performansı, 4 yıl içinde yapılacak periyodik incelemelere tabi olacaktır. Bu denetleme, orijinal belgeyi imzalayan ilgili makamlarla işbirliği içinde jeoparkın yönetim organı tarafından hazırlanan ve UNESCO’nun jeoparklar sekreterliğine sunulan ilerleme raporuna dayanmaktadır. Jeoparkın durumunu teftiş için bir uzman gönderilir.
Şayet bu rapora dayanarak ve bir uzman tarafından jeoparkın incelenmesi ile UNESCO’nun bağımsız uzman grubu, parkın yönetiminin ya da statüsünün ilk oluşturulduğu ya da son teftişinden beri tatmin edici durumda olduğunu düşünürse, bu resmen onay demektir ve jeopark GGN’nin bir üyesi olmaya devam edecektir.
Şayet, jeoparkın artık GGN’nin mevcut kriterlerini yerine getirmediği düşünülürse; jeoparkın yönetim organlarına kabul standartlarını sağlamak için gerekli adımların atılması konusunda tavsiyelerde bulunulacaktır.
Jeopark iki yıl içinde kriterleri yerine getirmediğinde, GGN’nin üye listesinden çıkarılacaktır ve GGN logosunun kullanımı da dahil olmak üzere küresel jeopark üyeliği ile ilgili tüm ayrıcalıklardan yararlanılmasına son verilecektir.
UNESCO periyodik teftiş sonucunu, ilgili jeoparkın yönetim organına, UNESCO ulusal komisyonuna ve ülkenin bu konu ile ilgili hükümet yetkililerine bildirecektir.
Bir jeopark GGN’den çekilmeyi isterse, jeoparkın yönetim organı jeopark sekreterliğini, ulusal komisyonu ve ülkenin ilgili hükümet yetkililerini bilgilendirir ve bu durumda çekilmenin gerekçelerinin verilmesi istenir.
Herhangi bir zamanda, var olan bir jeoparkın, jeoparklar bürosu tarafından ilk kez onaylandığı durumdaki sınırlarını değiştirmek istemesi mümkündür. Bu onayı takiben GGN logosu yeni genişlemiş topraklar için de kullanılabilir. Sınırların değişimi için yapılacak isteğin; mevcut ve yeni sınırların detaylarıyla, uygun haritalarının ve önerilen değişikliğin nedenleri ve faydalarının UNESCO GGN sekreterliğine bildirilmesi gereklidir.
Bir alanın GGN üyesi olarak gösterilmesi, jeopark yönetimi tarafından uygun tanıtım ve reklamla duyurulacaktır. Ayrıca, UNESCO, jeoparktaki gelişmeler ve devam eden işlemler hakkında düzenli olarak bilgileri tutacaktır. Bu özel etkinlikler ve tanıtımlar, web bağlantıları dahil olmak üzere uygun tanıtımlarla kolaylıkla duyurulabilir ve dünya halklarına ulaşılabilir.
Ek – UYGULAMA PROSEDÜRÜ – Adım adım, Küresel Jeopark Ağı (GGN) üyesi olmanın usulleri
Hazırlanmakta olan bir jeopark kendini “aday jeopark” ya da “jeopark projesi” olarak belirtebilir. “jeopark teriminin kullanımı, jeoparkların itibarını korumak için saygı gerektirir. Çünkü jeoparklar, miras, ürünler ve hizmet gibi tüm yönleriyle kaliteyi yansıtır. Bu nedenle, GGN’nin üyesi olmak için başvuran alanlar; üyelik başvurularının onaylandığı zamana kadar bölgelerini “Jeopark” olarak adlandırmaktan kaçınmalıdırlar.
Ülkelerin dengeli bir coğrafi temsilini garanti etmek için aktif jeopark başvuruları, herhangi bir zamanda ülke başına iki taneyle sınırlandırılmıştır. Aynı zamanda üç jeopark başvurusu; henüz GGN’ye katılmamış ve ilk kez başvuran ülkeler için kabul edilebilir.
- UNESCO’nun yardımını isteyen jeopark, kendi ülkesindeki gerekli işbirliği ve koordinasyon işlerini tamamladıktan sonra, adresi aşağıdaki UNESCO’nun Jeopark Sekreterliği ile iletişim kurmalıdır ve herhangi bir başvuru dosyasının sunumundan önce, niyet bildirimi göndermelidir.
Geoparks Secretariat
Global Earth Observation Section
Division of Ecological and Earth Sciences
UNESCO
1, rue Miollis
75732 Paris Cedex 15
France
Phone: + 33 (0) 1 45 68 41 17/18
Fax: + 33 (0) 1 45 68 58 22
Contact: Mr. Patrick McKeever/Mrs Margarete Patzak
email@example.com / firstname.lastname@example.org
UNESCO Jeopark Sekreterliği, başvuru dosyasının içeriğini ve destekleyici materyalleri sorgular ve belgelerin eksikliği durumunda, başvurunun tamamlanması için, eksik veya güçlendirilmesi gereken hususlardaki yorumları ile birlikte geri gönderir. Başvurular, her yılın 1 Ocak ve 1 Aralık tarihleri arasında gönderilmelidir. Bu başvuru, GGN bürosuna sunulmak üzere bir rapor derleyecek olan bağımsız bir jeopark uzmanı tarafından üstlenilen, bir arazi gelişim izlemesi (Mayıs ayından itibaren) ile birlikte bir masa üstü değerlendirmesi (1 Ocak ve 30 Nisan arası) tarafından doğrulanacaktır. Görev önceliği olarak, uzmanlar jeopark başvuranları ile iletişime geçecektir ve görevin programı ve güzergâhı üzerinde anlaşılacaktır. Başvuru belgeleri ve uzmanın bulguları bağımsız jeoparklar bürosu tarafından değerlendirilecektir. Bu büro, en azından yılda bir kez ve genellikle yılın ikinci yarısında toplanacaktır. Teklifin olumlu sonuçlanması durumunda, üyeler davet edilecektir. UNESCO bunu resmi bir yazı ve sertifika ile başvuru sahibine, UNESCO ulusal komisyonuna ve ülkenin ilgili hükümet makamlarına bildirir.
Uzmanların seyahat, konaklama, yerel ulaşım maliyetleri ve danışma ve yerinde değerlendirme ücretleri; normalde jeoparkın bulunduğu ülke ya da topraklar tarafından ya da jeopark başvurusu ile resmi olarak ilgili herhangi bir parti ya da kuruluş tarafından karşılanacaktır.
Şayet bir ülkede “Ulusal Jeopark Ağı” var ise, başvuru sahibi GGN üyeliği için dosyasını göndermeden önce bu ulusal ağın sertifikalı üyesi olmalıdır. Ulusal düzeyde başarılı bir başvuru işlemi sırasında ulusal yetkili organlar tarafından yapılan yorumlar dosya için yararlı katkılar oluşturabilir.
Başvuru hazırlığının parçası olarak herhangi bir potansiyel yeni üye kendi alanına ağdan bir danışman davet etmek isteyebilir. Böyle bir ziyaretin maliyeti davet eden ülke tarafından karşılanmalıdır.
Başvuru İngilizce ya da Fransızca yazılmalıdır ve hem elektronik ortamda ve hem de bir adet yazılı kopya (karton kapaklı) halinde gönderilmelidir. Mümkünse, masa üstü değerlendiriciler arasında başvuru dosyasının dağıtımını kolaylaştırmak amacıyla, tüm uygulama dosyasını indirmek için internetten bir bağlantı temin edilebilir.
Jeopark alanına özgü bir destek için, UNESCO'ya yapılan bir talep gibi üye devletlerin uygulama hakkında tam olarak bilgi sahibi olmasını sağlayacak bir bakış açısıyla her üye devletin UNESCO milli komitesi ve/veya her üye devlette UNESCO'ya bağlı ilgili uygun hükümet yetkililerinin düzgün şekilde haberdar olmaları gerekir. Ve ilgili ulusal otoriteden bir destek mektubunun uygulamanın bir parçası olarak sunulması gerekir.
2. Başvuru Formu
Dosyanın formatı:
Max. 10 MB
Basılı kopyanın formatı:
Başvuru dosyası max. 50 sayfa olmalı
Ek 1 – öz değerlendirme belgesi
Ek 2 – bir jeolojik özet ile (max. 150 kelime) başlayan başvurunun “jeolojik Miras” B bölümünün bir ek ve ayrı kopyası
Ek 3 – önerilen jeopark projesinin yer aldığı ülkede UNESCO ile bağlantılı ilgili kamu makamlarının destek mektubu
Aşağıdaki konular, önerilen jeoparkın başvuru dosyasını hazırlamak için kılavuz oluşturur. Başvuru dosyası, güçlü ve zayıf noktaları vurgulanarak aşağıdaki format ve konuları tam olarak takip etmelidir. Bir masaüstü çalışma yoluyla jeopark projesini onaylayan bağımsız uzman grubu tarafından çalışılacaktır. Konular, başvuran sahanın, GGN üyesi olmak için gerekli koşulları sağlayan ve halen fiilen jeopark olarak işletilen bir alan olup olmadığını ve bir inceleme işlemi yapılıp, yapılmaması gerektiğini gösterecektir. Başvuru dosyasının tam ve değerlendirme için hazır olduğu düşünüldüğünde GGN bürosu uygulama alanına bir değerlendirme görevini onaylayacaktır.
A – Alanın kimliği
1. Önerilen jeoparkın adı
2. Önerilen jeoparkın yeri (lütfen bir coğrafik harita ve coğrafik koordinatları, enlem ve boylam koordinatlarını ekleyiniz)
3. Önerilen jeoparkın yüzey alanı (yüzölçümü), fiziksel ve beşeri coğrafya özellikleri
4. Önerilen jeoparkın sorumlu kuruluşu ve yönetim yapısı (tanımı, işlevi ve organizasyon şeması)
5. Başvuru işlemleri sırasında iletişim kurulacak kişi (isim, konumu (mevki-görev), tel./fax, e-mail)
B – Jeolojik Miras
1. Önerilen jeoparkın genel jeolojik açıklaması
2. Önerilen jeopark içindeki jeolojik sitlerin tanımı ve listesi
3. Uluslararası, ulusal, bölgesel ya da yerel değeri açısından bu sitlerin önemi üzerine detaylar (ör: bilimsel, eğitim, estetik)
4. Doğal, kültürel ve maddi olmayan (manevi) mirasla ilgili diğer sitlerin açıklaması ve listesi ve onların jeolojik sitlerle ilişkisinin nasıl olduğu ve önerilen jeopark içine nasıl entegre edileceği
C – Jeolojik koruma
1. Önerilen jeopark üzerindeki güncel ya da potansiyel baskı
2. Önerilen jeopark içindeki jeolojik sitlerin korunması açısından mevcut durum
3. Tüm miras alanlarının yönetimi ve bakımı ile ilgili veriler (jeolojik ve jeolojik olmayan).
D – Ekonomik faaliyet & iş planı (detaylı finansal bilgileri kapsayan)
1. Önerilen jeoparktaki ekonomik aktiviteler
2. Önerilen jeopark için mevcut ve planlanan olanaklar/tesisler (ör: jeo-eğitim, jeoturizm, turizm altyapısı gibi)
3. Önerilen jeoparkın jeoturizm potansiyelinin analizi
4. Sürdürülebilir kalkınma için bakış ve politikalar:
- jeo-turizm ve ekonomi
- jeo-eğitim
- jeo-miras
Lütfen bu sektörlerde hizmet gösteren örnekleri ekleyin.
5. Önerilen jeoparktaki toplumun güçlendirilmesinin örnekleri ve ilkeleri (katılım ve danışma)
6. Önerilen jeoparktaki kamu ve paydaş farkındalık örnekleri ve ilkeleri
E – GGN düzeyini gösteren parametreler
Ek 1: Öz değerlendirme belgesi
Ek 2: Başvurunun maksimum 150 kelimelik bir jeolojik özeti ile başlayan “jeolojik miras” B bölümünün bir ek ve ayrı kopyası (bu sadece IUGS-uluslararası jeoloji bilimleri birliğinden jeolojik masaüstü değerlendiriciler için kullanılacaktır).
Ek 3: Jeopark projesinin bulunduğu ülkedeki UNESCO ile bağlantılı ilgili kamu otoritelerinden destek mektubu
Ek 4: Önerilen jeoparkın tanımlanan sınırlarını açıkça gösteren 1:50,000 ölçekli haritası. Bu harita üzerinde; tüm jeositlerin, müzelerin, kasaba ve köylerin, kültürel ve doğal mirasın diğer sitlerinin, ziyaretçi ve bilgi merkez/noktalarını içeren turizm olanaklarının, misafir konaklama, dinlenme tesisleri ve toplu ulaşım olanaklarının işaretlenmiş olması gerekir.
Tüm başvuru, 50 sayfayı geçmemelidir (tüm fotoğraflar, haritalar, şekiller ve diyagramlar dahil) ve elektronik versiyonun dosya boyutu 10 MB’tı geçmemelidir.
GGN’nin üyesi olmak isteyen ve Avrupa’da yer alan bir jeopark, Avrupa Jeopark Ağının (EGN) koordinasyon ofisine tam başvuru dosyası sunmak üzere davet edilir. EGN, Avrupa kıtası için GGN içinde entegrasyon örgütü olarak hareket eder. GGN ve EGN ortak bir kavramsal temel üzerinde paralel tasarlanmıştır. Buna göre, Avrupa ülkelerinden Kürsel Ağa başvurular, EGN üzerinden hayata geçirilmektedir. EGN’nin danışma kurulu ve uzman komitelerinin kalıcı bir üyesi olarak UNESCO, başvuruların karar ve değerlendirmesinin her aşamasına katılır.
UNESCO ve EGN; UNESCO Yer Bilimleri Bölümü, Avrupa Jeoparklar Ağı (2001, Almeria, İspanya) ve Madonie Deklarasyonu (2004, Madonie, İtalya) arasında işbirliği için ikili anlaşma imzalamışlardır. Bunun sonucu olarak, EGN, Avrupa’daki GGN üyeliklerini koordine eder.
EGN dört Avrupa Jeoparkı tarafından Haziran 2000’de aşağıdaki amaçlar doğrultusunda kurulmuştur:
Şayet herhangi bir Avrupa ülkesinde, bir “Ulusal Jeopark Ağı” zaten varsa, başvuran, EGN üyesi olmak için dosya göndermeden önce kendi ulusal ağın sertifikalı üyesi olmalıdır. Ulusal düzeyde başarılı bir başvuru sürecinde, ulusal yetkili organlar tarafından yapılan yorumlar, başvuru dosyası için değerli katkılar sağlayabilir.
Avrupa adayları, başvuru dosyalarını EGN koordinasyon (Réserve Géologique de Haute Provence, Digne-les-Bains, France) birimine göndermelidir. Bu birimden, önceden geliştirme tavsiyeleri ve yardım talep edilmelidir.
Coordination Unit
European Geoparks Network
Réserve Géologique de Haute-
Provence
BP 156
04005 Digne-les-Bains cedex
France
Phone: + 33 (0) 4 92 36 70 70
Fax: + 33 (0) 4 92 36 70 71
Contact: Mr. Guy Martini
Contact at UNESCO
Mr. Patrick McKeever
Phone: + 33 (0) 1 45 68 41 17/18
Fax: + 33 (0) 1 45 68 58 22
Contact Lesvos Island Global Geopark
Ilias Valiakos: email@example.com
Bu metin Prof. Dr. Nazire ÖZGEN ERDEM tarafından Türkçeleştirilmiştir.
Kaynak: http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/SC/pdf/Geoparks_Guidelines_Jan 2014.pdf