Makatta şişliğin en sık karşılaşın nedeni hemoroidtir. Cilt katlantıları da söz konusu olabilir. Geçmesi için ilk odaklanılması gereken, kabızlıktan korunmaktır. İltihaplı vakalarda ve proktit gibi bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanan sorunlarda ilaç tedavileri gerekli olur.
Makatta Şişlik Nedenleri
1. Hemoroid (Basur)
Makatta şişliğin kaynağı o bölgedeki cilt, damarlar, salgı bezleri veya büzücü kaslar olabilir. Ama en sık görülen neden damar şişmesi ve yumaklanması, yani hemoroidtir. Şişen damarlar meme şeklinde çıkıntı yapar.
Kalın bağırsağın son kısmında, yani rektumda ortaya çıkarsa iç basur adını alır. Genellikle makatta şişliğe yol açmaz. Ama anüste ortaya çıkan memeler, yani dış basur hissedilebilir. Bu şişlik ilk 48 saatte belirgindir, sonradan gittikçe hafifler.
Hemoroidin nedeni, anal bölgede ve rektum yüzeyindeki damarlarda yaşanan basınç artışıdır. Bu damarlar, kan akışının hızına ve ortaya çıkan basınca dayanamayıp genişleyebilirler.
Aşağıdakiler bu duruma yol açabilir:
- Kabızlık ve/veya sert dışkı
- Ikınmak, tuvalette uzun süre oturmak, ishal
- Aşırı kilo nedeni ile alt gövdede yaşanan basınç artışı
- Hamilelik
- Ağır kaldırmak
- Yaşlılık (yaşlanan damarlardaki ve çevre dokulardaki dayanıklılık oranı düşer)
- Nadiren iltihaplı bağırsak hastalıkları, omurilik zedelenmesi, kolon kanseri gibi daha tehlikeli sorunlar
Basur her üç kişinin ikisinde hayatın bir döneminde ortaya çıkan bir problemdir. Erkek ve kadınlarda görülme sıklığı birbirine yakındır. Sanılanın aksine çoğu zaman ağrısızdır.
- İç basurda büyük tuvalet esnasında o bölgede bir kitle varmış gibi hissedilebilir. Ama makattan kan gelmesi haricinde pek fazla belirti göstermez.
- Dış basurda genellikle makat kaşıntısı ve rahatsızlık hissi de olur.
- Şişen ve içerisinde kan göllenmiş olan damarlarda pıhtı oluşumu mümkündür. Tromboze basur adı verilen bu sorun şiddetli sancıya yol açar.
2. Cilt Katlantısı
Cildin herhangi bir bölgesindeki hücrelerin aşırı çoğalması, et beni benzeri cilt katlantılarına yol açar. Kötü huylu (kanserli) olmayan bu çıkıntılar makatta da görülebilir. Neden ortaya çıktıkları çoğu zaman net olmasa da, aşağıdaki etkenler söz konusu olabilir:
- Sürtünme ve tahriş: egzersiz, uzun süre oturma, dar kıyafetler giyme vb. nedeni ile görülebilir
- Kabızlık: büyük tuvaletin geçişi esnasında aşırı esneyen dokular bir süre eski şekline dönemeyebilir
- Basur: basur ortadan kaybolsa bile, esnettiği cilt tabakasının eski yerine gitmemesi söz konusu olabilir
- İltihaplı bağırsak hastalıkları: asit dengesizliği gibi nedenlerle tahrişe yol açabilirler, bu durumda makatta şişlik haricinde başka belirtiler de görülebilir
3. Proktit (Rektum İltihabı)
Makatta şişliğin nedeni, rektum mukozasının ve anüs derininin iltihap kapması olabilir. Proktit adı verilen bu sorunun nedeni aşağıdakilerden biri olabilir:
- Crohn Hastalığı, ülseratif kolit, iskemik kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları (iltihaplı bağırsak hastalığı olan her on kişinin üçünde proktit de ortaya çıkmaktadır)
- Kirli gıda tüketimi (salmonella bakterisi gibi mikroplar barındıran gıdalar)
- Gonore, klamidya, genital herpes gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar
- Bağırsak ve rektum florasını bozan bazı antibiyotik ilaçların kullanımı
4. Anal Apse veya Fistül
Anal apseler, makattaki içi irin dolu şişliklerdir. Makattaki bezlerde görülür. Aşağıdaki nedenlerle ortaya çıkabilir:
- Anüs kanalındaki küçük yırtıklar (anal fissürler, makat çatlakları)
- Proktit
- Proktit olmaksızın bezleri tıkayan diğer etkenler
Anal fistüller: Anal apse vakalarının yarısında, sonraki dönmede fistül oluşumu gözlenir. Fistüller dokular arasındaki hatalı bağlantılardır. Makatta şişliğin olası anatomik nedenlerinden biridir.
5. Makat Sarkması
Makatta şişliğin nadir görülen bir diğer nedeni ise kalın bağırsağın anüse bağlanan kısmı olan rektumun dışarı sarkması olabilir. Kanama, dışkı veya mukusun tutulamaması gibi sorunlara yol açsa da genellikle acil bir durum olarak değerlendirilmez.
50 yaş üstü bireylerde daha sık görülen bu sorunun nedeni, rektumu vücut içinde tutan bağların zayıflamasıdır. Kronik kabızlık veya ishal nedeni ile görülebilir. Bazen de hamilelerde ortaya çıkmaktadır.
Makatta Şişlik Nasıl Geçer?
İlk ve En Önemli Tedavi: Lifli Beslenme ve Bol Su İçmek
Makatta şişlik vakalarının büyük çoğunluğu kabızlığa bağlı sorunlarla ortaya çıkmaktadır. Asıl neden olmasa bile, kabızlık olduğu sürece makat şişliğinin geçmesi de zor olur.
Kabızlıktan kurtulmak için;
- Yeterli miktarda su tüketmelisiniz.
- Lifli beslenmelisiniz. Bu amaçla bol miktarda meyve, sebze, tam tahıllı ürün, kuruyemiş ve baklagil tüketebilirsiniz.
- Lif içeren besin takviyeleri kullanabilirsiniz.
- Daha aktif olmalısınız. Egzersiz kabızlıktan korur.
- Kısa süreli kullanmak şartı ile, eczacınızdan laksatif ilaçlar isteyebilirsiniz.
Sıcak Suya Oturun
Hemoroidin en etkili tedavisi sıcak suya oturmaktır. Şişen damarların rahatlatarak göllenen kanın dağılmasını sağlar. Bir leğeni cildinizi yakmayacak kadar sıcak su ile doldurarak on dakika süre ile oturun.
Hemoroid tedavisinde aşağıdakileri de göz önünde tutunuz:
- Tuvalette uzun süre oturmayınız. Ikınmayınız.
- Hidrokortizon içerikli krem kullanmanız gerekebilir. Doktorunuza veya eczacınıza danışınız.
- Soğuk uygulama ile şişliği azaltabilirsiniz.
- Tuvalet kağıdını ıslatarak kullanıp tahrişi azaltabilirsiniz.
- Rahatsızlığı azaltmak için ağrı kesiciler kullanabilirsiniz.
Basur vakalarının %90’ı cerrahi müdahale gerektirmeksizin tedavi edilebilmektedir.
Cilt Katlantıları Alınabilir
Cilt katlantıları basit müdahalelerle alınabilir. Ancak bu uygulamalar genellikle zorunluluktan değil, kişisel tercih nedeni ile yapılır. Doktorunuz aşağıdakilerden biri ile bu deri parçacıklarını alabilir:
- Kriyoterapi (sıvı nitrojen ile kurutma)
- Lazer
- Ufak cerrahi kesiler (büyük katlantılarda dikiş gerekli olabilir)
Kişi bu deri fazlalıklarını kendisi koparmaya çalışmamalıdır. Bakteri yoğunluğu üst düzey olan makat bölgesinin enfeksiyon kapma riski yüksektir.
İlaç Tedavileri
Makatta şişliğin diğer nedenlerinde genellikle ilaç tedavileri gerekli olur.
Damar Büzücü İlaçlar (Vazokonstüktörler) – Makatta şişliği indirerek kaşıntıyı azaltır, hafif ağrı kesici etkileri de vardır. Basur için kullanılabilir.
İltihap Giderici İlaçlar: İltihaplı bağırsak hastalıklarının tedavisinde genellikle ilk adım bu ilaçlar olmaktadır. İltihabı tetikleyen etkenlerin zayıflaması için doktorunuz bağışıklık baskılayıcı ilaçlar da verebilir.
Steroid Kremler: Yine iltihap giderici etkisi için kullanılır. Proktit vakalarında gerekli olabilir.
Antibiyotikler: Makat apsesi söz konusu ise, iltihabın türüne göre antibiyotik verilebilir.
Antiviral İlaçlar: Virüs kaynaklı enfeksiyonlarda verilebilir.
Not: Makat bölgesinde nadiren de olsa kötü huylu bir kitlenin (kanser) gelişmesi mümkündür. Bu durumda ağrı, kanama, kaşıntı gibi başka belirtiler de olabilir. Bu nedenle geçmeyen şişliklerde doktor kontrolü önem taşır.