Glütensiz Beslenme
Glütensiz beslenme, çölyak hastalığı teşhisi konmuş bireylerde uygulanan beslenme düzenidir. Glüten, gliadin ve glutelin olarak bilinen iki protein yapıdan oluşan bir depo proteinidir. Buğday, çavdar ve arpa gibi tahıllarda bulunur. Çölyak hastalığı buğday ve çavdarda bulunan proteinlerin ince barsak hücrelerine toksik etkisiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Hastalıkta, ince bağırsak epitel hücrelerinin anormal bir şekil aldığı görülmüştür. Bu durum, ince bağırsaklardan besin öğelerinin kana emilmesini zorlaştırmaktadır.
Çölyak hastalığı olan kişilerde ishal, kabızlık, karın ağrısı ve şişkinlik gibi mide-bağırsak problemleri görülür. Hastalık yemeğin mide ve bağırsaktan geçme hızını yavaşlatabileceği için mide bulantısı veya kusmaya neden olabilir. Ayrıca çölyak ile bağlantılı olarak boy kısalığı, yetersiz vücut ağırlığı, düşük kemik mineral yoğunluğu gibi problemler de gözlemlenebilir.
Çölyak hastalığı endoskopik biyopsi kullanılarak teşhis edilir. Ancak, biyopsinin doğru olması için, kişinin glüten tüketmesi gerekir. Çölyak hastalığı olabileceğini düşünüyorsanız, glütensiz bir diyet yapmadan önce lütfen doktorunuzla görüşün.
Glütensiz Diyet
Glütensiz diyet çölyak hastalığının birincil tedavisidir ve glütensiz bir diyet birçok belirtiyi önemli ölçüde azaltır. Çölyak hastalarında glütensiz diyet ile karın ağrısı ve şişkinlik gibi problemlerin yüzde 97’den fazlası giderilebildiği gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, araştırmalar glütensiz diyet uygulamasının hastaların büyük çoğunluğunda ishali iyileştirdiğini göstermektedir. Çölyak hastalığı olan az sayıda birey, glütensiz bir diyetin birkaç ayını takiben bile olsa, ishal veya kabızlık gibi semptomlarla mücadele edebilir.
Çölyak hastası için uygun olan besinler aşağıda sıralanmıştır. Ancak çölyak hastalığınıza ek diyabet, laktoz intoleransı gibi kronik rahatsızlığınız varsa bu besinlerin hepsi sizin için uygun olmayabilir. Bu konuda lütfen bir diyetisyene danışınız.
Tahıllar: Buğday, yulaf ve çavdar unu ile yapılmış her türlü yiyecek tüketilmemesi gereken tahıllardır. Bunların yerine pirinç, pirinç unu ve nişasta ile yapılmış yiyecekler, patates, mısır ve soya fasulyesi unu ile yapılmış ekmek, tarhana tercih edilebilir. Ayrıca boza da tüketilmemelidir.
Et ve ürünleri: Her türlü et yemekleri, etli kuru baklagil yemekleri tüketilebilir. Ancak ekmek konmuş köfte, bulgurlu yemekler, unla kızartılmış balık, sosis tüketilmemelidir.
Sebze ve Meyve: Glütensiz diyette yasak olan sebze veya meyve yoktur.
Süt ve ürünleri: Glütensiz diyette yasak olan süt veya süt ürünleri yoktur.
Çölyak Hastalığı ve Riskleri
Çölyak hastalarında özellikle demir, kalsiyum ve folat en çok etkilenen besin öğeleridir.
Potansiyel olarak sakatlayıcı bir kemik hastalığı olan osteoporoz, tedavi edilmemiş çölyak hastalığı olan kişilerde yaygındır. Özellikle çocuklar ve ergenler glütensiz diyet uygulamadıklarında normal kemik yoğunluğuna erişemezler. Erken tedavi edilen ve diyetlerinde değişiklik yapılan çocukların ve ergenlerin normal kemik büyümesi sağlanabileceği unutmamalıdır.
Anemi, vücudun gıdalardan demir alma ve kullanma kabiliyetini azaltan bağırsak hasarına bağlı olarak çölyak hastalığı ile ilgili yaygın bir durumdur. Glütensiz bir diyetin uygulanması bağırsakların iyileşmesine yardımcı olur, bu nedenle besin emilimini ve kan demir seviyelerini yükseltir. Ancak eksiklikleri gidermek için demir desteği gerekebilir.
Çeşitli çalışmalar, tanı konmamış çölyak hastalığı olan veya glütensiz bir diyet uygulamayan kadınların düşük doğum, erken doğum ve ölü doğum gibi hamilelik sırasında komplikasyon riskinin yüksek olduğunu bulmuştur. Ek olarak, tedavi edilmemiş çölyak hastalığı olan kadınların, menstrüasyonun erken başlangıcı ve erken menopoz için daha yüksek bir riski olduğu belirtilmektedir. Glütensiz bir diyete bağlı kalmak, bu komplikasyon riskini azaltır.