Kudüs Ermeni Patrikhanesi’nin Ermenilere karşı uygulanan soykırım arşivinde en büyük hacimli koleksiyonu muhafaza edilmektedir.
Bu koleksiyon 1919 yılında, Zaven Yeğya Piskoposun doğrudan çabaları ve kontrolü ile Konstantinopolis’te oluşturuldu.
1938’den beri bu eşsiz arşiv Kudüs Ermeni Patrikhanesinde tutulmaktadır.
Türkolog Lusine Sahakyan ve Osmanlı bilimcisi Ani Sargsyan, Kudüs Ermeni Patrikhanesi’ne dört kez ziyarette bulundular, bu sırada 11 kutuda barındırılan belgeleri temizleyerek ve derleyerek sınıflandırdılar ve yaklaşık 25.000 sayfa kopyaladılar.
Yerevan Devlet Üniversitesi’nin Armenoloji Araştırmaları Enstitüsü Ermeni-Osmanlı İlişkileri Bölüm Başkanı profesör adayı Lusine Sahakyan bu konuda özellikle şunları aktardı, ”Ermenilere karşı işlenen soykırım şüphesiz bir gerçektir. 1911-1922 yıllarını kapsayan arşiv, Ermenilere karşı uygulanan soykırımın ve Ermeni Sorununun olağanüstü bir kronolojisidir. Gayretli çalışmalar sonucunda, soykırımın detayları içeren ana organizatörler, Ermenilere karşı işlenen katliamları, yağma, talan, insanların kaçırılması, davalar ve Osmanlı İmparatorluğu İçişleri Bakanlığı’nın tepkileri ve ilgili talimatlar hakkında belgeler toplandı. Birçok sayfada görgü tanıklarının ifadeleri de yer almaktadır.”
Makalenin tamamı “Ermenistan Cumhuriyeti” gazetesinin bugünkü sayısında mevcuttur.