Magdaleniyen, Üst Yontmataş devrinin (Üst Paleolitik) son dönemine bağlı önemli Tarihöncesi devri.
Würm III/IV buzul ara evresinde ve Perigord, Charente (Loing vadisindeki birkaç sit) bölgeleriyle sınırlı bir alanda, yaklaşık olarak İ.Ö. 16 000 yıllarında başlayan Magdaleniyen son buzul evresini (İ.Ö. 12 000 ile 10000 yılları arasında uzanan, çok soğuk ve çok kurak Würm IV) ve İ.Ö. 9500’e doğru son bulan buzulların çekilme evresini içerir. Magdaleniyen devrine adını veren kömür damarı (La Madeleine) Vezere kıyısında Tursac’ tadır (Dordogne, Fransa).
Son Buzullaşma
Çok önemli ve ılıman bir iklimin egemen olduğu Alt Magdaleniyen’de orman bitki örtüsü de oldukça çeşitliydi (kayın ağacı; akçaağaç; dişbudak; çam; fındık). Würm III/IV buzul ara evresinin sonu, Orta Magdaleniyen’ in (Magdaleniyen III) başlarına raslar. Ne var ki, Würm’ün IV. buzul evresindeki soğuğun şiddeti değişkendi, bu nedenle hem daha az soğuk, hemde daha nemli birçok dönem yaşandı. Aynı biçimde, son ısınma dönemi de giderek ileriye doğru uzadı. Önceki ılıman kuşak bitki örtüsünün yerini bir bozkır görünümü aldı. İklimin iyileştiği dönemlerde, çam ve huş ağacı yeniden ortaya çıktı. Bu devir, soğuk iklim hayvan topluluğunun yaygın olduğu devirdir: Mamut; kıllı gergedan; rengeyiği; bizon; kutup tilkisi; kar tavşanı; kar tavuğu; Saiga cinsine giren iki antilop türü.Bu soğuk dönemde, yani Orta ve Üst Magdaleniyen’de parlak bir kültür gelişmiş, mağara resmi ortaya çıkmış, kemik, boynuz, çakmaktaşı işlenmiştir. Daha sonra, büyük bir nemliliğe yol açan ısınma, soğuk iklim isteyen hayvan topluluğunun kuzeye doğru göç etmesine neden oldu; Tarihöncesi insanları da son hayvan sürülerinin ardından gittiler; ne var ki, doğduğu çevreden kopan Magdaleniyen kültür, buzullaşma sonrası dönemin başında ortadan kalkarak yerini Cilalıtaş devrinden (Neolitik) hemen önce gelen Aziliyen devrine bıraktı.
Pincevent Yerleşmeleri
Chancelade (Dordogne) ırkından olan Magdaleniyen insanı kayaların kovuklarında ve mağaralarda yaşardı (Tarih öncesi’nin en görkemli freskleri Magdaleniyen insanının Lascaux [Fransa] ve Altamira’da [îspanya] yapmış olduğu fresklerdir). Reçineli ya da yapraklı meşaleler kullanarak aydınlanan Magdaleniyen inşam yağlı taş lambalar da kullandı. Bazı mağaraların tabanında, kil ya da kum içinde, bu dönemde yaşamış erişkin ve çocuklarından kalma çıplak ayak izleri bulunmuştur: Tucd’Audoubert (Ariege); Aldene (Herault); Pech-Merle (Lot); Niaux (Ariege). Ne var ki, Magdaleniyen inşam açık havada, çadırlarda da yaşadı: Çadırların kazık deliklerine, takozlama taşlarına, koruma duvarcıklarına, çevre taşlarıyla birlikte ocaklara raslandı. Yapılan kazılar sonucu gerçek bir köyün ortaya çıkarıldığı Solvieux (Dordogne) ve özellikle Pincevent (Seine-et-Mame) bunun en önemli kanıtıdır. Yan yana üç ocak içeren bir konutta yapılan kazılar sonucunda Yontmataş devri sonlarında avcıların yaşamına ilişkin, oldukça kesin bir bilgi veren kemik kalıntıları ve yontulan çakmaktaşlarm- dan artakalan parçalar ortaya çıkarıldı. İlgi çekici bir başka olgu da, soğuğun giderek artmasına karşın Üst Magdaleniyen devri Tarihöncesi insanlarının sayısının giderek artmasıdır: Magdaleniyen insanları Fransa’nın büyük bölümüne yayıldılar, İspanya’ya, Belçika’ya, İsviçre’ye, Almanya’ya yerleştiler. Magdaleniyen insanlarının bu yayüışı, kültürlerin birbirinden ayırt edilmesinde yönlendirici rol oynar.
Magdaleniyen Uygarlığı
Magdaleniyen uygarlığı, eşsiz bir sanat gelişmesine tanık oldu; kemik ya da rengeyiği boynuzundan yapılmış birçok eşya süslendi.
Eski Magdaleniyen’de, başak biçimindeki çizgilerle süslü mızraklar, çok gelişmiş bir kemik sanayisinin kanıtıdır. Taş sanayisi, dikine yontulmuş çok sayıda küçük parçalar içerir: Bunlar arasında kazıyıcı araç gereçler, çoğunlukla yıldız biçimli deliciler vardır; bu araç gereçler genellikle küçük parçalardan yapılmıştır. Daha sonraları, taş sanayisi bıçak ağızlarına benzeyen araç gereçlere yönelmiş ve araç gereç tipleri Magdaleniyen sonuna kadar pek az değişmiştir: Çeşitli tiplerde kazıyıcı aletler ve kazı kalemleri; kenarlarından birine ince rötuşlar yapılmış birçok küçük lam. Orta Magdaleniyen’de, genellikle süslü ve yarı yuvarlak çubuklara, uzun uçlu mızraklara, çakmaktaşından, rötuşlu küçük üçgenlere raslanır. Magdaleniyen IV’te zıpkının ilk örnekleri ve mızrakları daha büyük güçle fırlatmaya yarayan fırlatıcılar ortaya çıktı.
Mızrak Üst Magdaleniyen’de gelişti. Bazı taş biçimleri özelleşti: “Papağan gagası” biçimli kazı kalemleri; Teyjat sivri uçlu araçları; Laugerie-Basse sivri uçlu araçları. Magdaleniyen’in son evresinde, küçük taş sanayisine ve geometrik biçimli araç gereçlere bir yönelme oldu ama sanatsal açıdan bir gerileme görüldü.