Safra kesesi taşları veya daralmış safra kanalları genellikle safra kesesi tıkanıklığının nedenidir. Semptomlar üst karında kramp ağrısını içerir. Tedavi edilmezse safra kesesindeki bir tıkanıklık iltihaplanmaya neden olabilir. İlaçlar veya cerrahi önlemler yardımcı olabilir.
Bir bakışta
- Safra kesesi tıkanıklığında safra içeri veya dışarı akamadığı için birikir.
- Bu genellikle safra taşları ve daralmış veya tıkanmış safra kanallarından kaynaklanır.
- Safra kesesi tıkanıklığının tipik semptomları, üst karın bölgesinde şiddetli, kramp şeklinde ağrılardır.
- Sıvı birikimi tedavi edilmezse safra kesesi veya safra kanalları iltihaplanabilir.
- Doktorlar genellikle ultrason taraması kullanarak safra kesesi tıkanıklığını teşhis eder.
- Safra kesesi, semptomları kalıcı olarak gidermek için sıklıkla çıkarılır.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Safra kesesi tıkanıklığı nedir?
Safra kesesi, karnın sağ tarafında, karaciğerin hemen altında bulunan küçük, içi boş bir organdır.
Karaciğer her gün bir litreye kadar sarı-yeşil ila kahverengimsi safra sıvısı (safra) üretir ve bu safra kanallarından safra kesesine akar. Orada safra kalınlaştırılır ve depolanır.
Gerekirse safra, safra kesesinden koledok yoluyla ince bağırsağa taşınır. Burada yiyeceklerden yağları ayırır ve böylece bağırsaklardan emilmesine yardımcı olur. Safra böylece özellikle yağlı yiyeceklerin sindirimini destekler.
Safranın bileşenleri tuzlar, su, kolesterol, yağlar ve bilirubin gibi pigmentlerdir. Bilirubin, kırmızı kan hücreleri parçalandığında karaciğerde üretilir.
Safra kesesi tıkanıklığı, safra kanalları tıkandığında meydana gelir. Bu, safra girişini veya çıkışını önler. Ana neden safra taşlarıdır.
Safra kesesi tıkanıklığının semptomları nelerdir?
Safra kesesi taşı olan birçok insan çok az rahatsızlık hissederken veya hiç rahatsızlık duymazken, safra kesesinin tıkanması genellikle genel rahatsızlığa ve orta ila şiddetli ağrıya neden olur. Bunlar sağ üst karın bölgesinde meydana gelir ve sağ omuza veya sırta yayılabilir.
Bu ağrı genellikle ani nöbet şeklinde veya kramp benzeridir. Bu nedenle biliyer kolik olarak da adlandırılırlar. Ağrının kademeli olarak artması ve en az 30 dakika sürmesi tipiktir. Birkaç saat sonra tamamen kaybolana kadar tekrar azalırlar. Bu tür kolikler aralıklarla ortaya çıkar, ancak her gün olması şart değildir.
Tıkanmış bir safra kesesinin diğer olası semptomları şunları içerir:
- Mide bulantısı
- Kusma
- Terleme
- Gaz
- Gıda intoleransı, özellikle yağlı ve baharatlı gıdalar
- Ateş
- Kilo kaybı
Safra kesesinin tıkanması karaciğerin işlevini de etkiliyorsa, sarı cilt veya sarı mukoza ve koyu renkli idrar gibi sarılık belirtileri de vardır.
Safra kesesi tıkanıklığının nedenleri nelerdir?
Tıkanmış safra kanalları ve safra kesesi tıkanıklığının olası nedenleri şunlardır:
- Hem safra kesesinde hem de safra kanallarında safra taşları ve safra çamuru
- Karın yaralanmaları
- Safra kanalları, safra kesesi veya pankreasın akut veya kronik iltihabı
- Safra kanallarına kan temini bozuklukları
- Safra kesesi muayenesi sırasında meydana gelebilecek safra kanallarında bir yaralanma
- Seyrek: Safra kanallarının bakterilerle enfeksiyonunun sonucu olarak
Nadiren safra kesesi tıkanıklığına doğuştan yatkınlık vardır. Örneğin LPAC sendromunun genetik nedenleri gibi. LPAC, İngilizce Low Phospholipid-associated Cholelithiasis teriminin kısaltmasıdır. Bu sendromu olan kişilerde, kolesterol safra taşları genç yaşta daha sık oluşur.
Safra kesesi tıkanıklığı riskini artıran faktörler nelerdir?
Safra kesesi tıkanıklığını tetikleyen faktörler şunları içerir:
- Az fiziksel aktivite
- Yüksek kalorili, düşük lifli diyet
- Aşırı kilo ve adipozite
- Fazla kilo kaybı
- Uzun süreli yapay besleme
- Tip 2 diyabet gibi kronik hastalıklar
- Safra kesesi veya safra kanallarının mevcut iltihabı
- Kolesterol gibi kandaki belirli faktörlerin artan seviyeleri
- Cinsiyet: Safra kesesi bozuklukları kadınlarda erkeklerden daha sık görülür.
- Hamilelik
- Seks hormonu östrojen içeren doğum kontrol hapları kullanmak
- Genetik yatkınlık: Safra kesesi hastalıklarının ailede sıklıkla görülmesi.
Safra kesesi tıkanıklığı hangi sonuçlara yol açabilir?
Safra kesesi tıkandığında, bazen safra kesesinin önünde veya içinde çok fazla sıvı birikir. Tedavi edilmezse, bu durum safra kanalları, safra kesesi veya pankreasta akut veya tekrarlayan iltihaplanmaya yol açabilir.
Kronik enflamasyon veya irin birikimi (apse) gibi karaciğer hastalıkları da riski artırır.
Safra kesesi tıkanıklığı nasıl önlenir?
Obezite, egzersiz eksikliği veya genetik yatkınlık gibi risk faktörleri biliniyorsa, doktorlar kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler) kullanabilir.
Örneğin diyet veya mide küçültme ameliyatı sonucunda önemli bir kilo kaybından sonra safra taşı oluşma olasılığı artar. Bu durumda aktif bileşen ursodeoksikolik asit - sınırlı bir süre içinde alındığında - safra taşlarını önleyebilir ve hatta küçük safra taşlarını çözebilir.
Safra kesesi tıkanıklığı nasıl teşhis edilir?
Safra kesesi tıkanıklığı ile ilişkili semptomların şiddeti, diğer şeylerin yanı sıra tıkanıklığın ne kadar süredir var olduğuna bağlıdır. Ayrıca safra kesesi veya safra kanalları halihazırda iltihaplanmış olabilir.
Safra kesesinde tıkanıklık nedeniyle ağrıları olan kişiler bir pratisyen hekimin muayenehanesine veya doğrudan hastanenin acil servisine giderler.
Her iki durumda da, önce tüm semptomları ayrıntılı olarak tanımlamak önemlidir. Doktorlar fizik muayeneye karın bölgesini elle muayene ederek başlar. Safra kesesi tıkanan kişiler, safra kesesi üzerindeki baskı rahatsız edici olduğu için genellikle defansif tepki verir. Bu, safra kesesinde bir bulgunun ilk belirtisidir.
Karın ultrason taraması, doktorların safra kesesindeki değişiklikleri ve tıkanmış safra kanallarını tespit etmesine olanak tanır. Daha büyük safra taşları da bu şekilde tanımlanabilir.
Belirli koşullar altında, karın duvarının ultrasonunda hiçbir şey görülmeyebilir. Safra kanallarında veya safra kesesinde hala safra taşı veya safra çamuru şüphesi varsa endosonografi yani vücut içinde ultrason muayenesi yapılır. Bu amaçla ince, esnek bir muayene tüpü (endoskop) ağız üzerinden mide ve bağırsaklara itilerek safra kesesi, pankreas gibi organların yakın mesafeden incelenmesi sağlanır.
Alternatif olarak, doktorlar manyetik rezonans kolanjiyografi (MRC) ve bilgisayarlı tomografi (CT) kullanır. Her iki yöntemle de iç organların doğru görüntülerini oluştururlar. Örneğin iltihaplı safra kanallarını ultrason taramasından daha iyi tanımlayabilirler.
Ayrıca laboratuvarda kan alınabilir ve çeşitli değerler belirlenebilir. Örneğin lipazlar gibi enzimlerin içeriği önemlidir. Bu proteinler yağ sindiriminden sorumludur ve genellikle safra kanalları yoluyla bağırsaklara taşınır. Bu yol tıkanırsa kanda lipaz seviyeleri yükselir.
Benzer şekilde, artan bir bilirubin değeri, safra yollarının tıkanmasının bir göstergesidir, çünkü sarımsı kahverengi safra pigmenti genellikle safra kanallarından yeterince akmaz.
Safra kesesi tıkanıklığı olduğundan şüphelenilen gençlerde, genetik analiz safra taşlarına kalıtsal bir yatkınlık olup olmadığını gösterebilir.
Safra kesesi tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?
Tıkalı bir safra kesesi genellikle tedavi edilmesi gereken sorunlara yol açar. Bu özellikle safra kanalları, safra kesesi veya diğer organlar iltihaplanmışsa geçerlidir.
Tedavi için ilaçlar, endoskopik işlemler veya cerrahi müdahaleler kullanılabilir.
İlaçla tedavi
Diklofenak gibi iltihap önleyici ağrı kesiciler ağrıya karşı yardımcı olur. Doktorlar, aktif bileşen ursodeoksikolik asit ile safra kesesindeki küçük safra taşlarını veya birikintileri çözmeye çalışabilir. Safra kesesinin sağlıklı olması ve iyi çalışması önemlidir.
Bakteriler safra kesesi veya safra yollarında iltihaplanmaya neden olmuşsa, tedavide uygun antibiyotikler kullanılır.
Endoskopik işlemler
Safra yolu taşları genellikle endoskopik retrograd kolanjiyografi (ERC) yoluyla çıkarılır. Esnek bir tüp veya ince bir metal tüp (endoskop) ağızdan, mideden ve ince bağırsaktan safra kanallarına itilir. Daha sonra bir kontrast madde enjekte edilir. Bu, safra kanallarının röntgen muayenesinde görünür hale getirilmesini sağlar.
Safra kesesi hala taş içeriyorsa, komplikasyonları önlemek için daha sonra ameliyatla çıkarılabilir. ERC, 100 kişiden yaklaşık 5 ila 10'unda pankreas iltihabı veya safra kanalı ve gastrointestinal sistem yaralanmaları gibi komplikasyonlara yol açmaktadır.
Cerrahi müdahaleler
Safra kesesi genellikle tıkandıktan veya iltihaplandıktan sonra ameliyatla çıkarılır. Bu işleme kolesistektomi denir. Doktorlar genellikle safra kesesini karın duvarındaki küçük bir açıklıktan çıkarır.
Safra kesesi iltihaplanırsa veya şiddetli ağrı varsa, tanıdan 24 ila 72 saat sonra kolesistektomi yapılır.
Bazen safra kesesinin tıkanması için hiçbir sebep bulunamayabilir. Bununla birlikte, ciddi ve tekrarlayan şikayetler ortaya çıkar. Bu durumda da doktorlar sıklıkla safra kesesini çıkarır.
Önemli bilgi: Safra kesesi olmadan da iyi bir şekilde yaşanabilir ve normal şekilde yemek yenebilir. Sadece özellikle yağlı yemeklerden sonra bazen gaz veya ishal gibi şikayetler ortaya çıkar.
- Deutsche Gesellschaft für Gastroenterologie, Verdauungs- und Stoffwechselkrankheiten e.V. (DGVS) und Deutsche Gesellschaft für Allgemein- und Viszeralchirurgie e.V. (DGAV). Prävention, Diagnostik und Behandlung von Gallensteinen. S3-Leitlinie. AWMF-Registernummer 021/008. 11.2017.
- DynaMed (Internet), Ipswich (MA). Gallstones. EBSCO Information Services. Record No. T114033. 2018 (1995). Aufgerufen am 09.12.2021.
- Jones MW, Deppen JG. Gallbladder Mucocele. [Updated 2021 Sep 20]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 09.12.2021.
- Wanjara S, Kashyap S. Bile Duct Stricture. [Updated 2021 June 5]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 09.12.2021.
- UpToDate (Internet). Functional gallbladder disorder in adults. Wolters Kluwer 2020. Aufgerufen am 09.12.2021.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır.Tarih: