

Sibirya Tatarlarının Etnografik Grubu: Kalmaklar ve Kalmakça -II -Ses Bilgisi-
Ali ILGIN
Özet: Bugün Urallardan başlayıp Bering Boğazına uzanan ve geniş bir coğrafyayı içine alan Sibiryada birbirinden farklı 40tan fazla dil konuşulmaktadır. Gerek genetik gerekse tipolojik açıdan birbirinden farklı olan bu dil grupları arasında Türk diyalektleri, tarihsel ve bölgesel bağlamda son derece öneme haizdir. Batı Sibiryanın Tümen-Omsk, Novosibirsk, Tomsk ve Kemerovo bölgelerinde yaşamakta olan Sibirya Tatarları, Tobol-İrtiş, Baraba ve Tom olmak üzere üç ana diyalekt grubundan oluşurlar.
Tom Tatarlarının alt grubu olan ve Rus yıllıklarında sıkça Ak Kalmık biçiminde geçen Teleütlerin varisleri konumunda değerlendirilen Kalmakların ses bilgisi temelinde dil özellikleri bu çalışmanın konusunu oluşturur. Çalışmanın esasını teşkil eden metinler 2013 yılının Temmuz ve 2015 yılının Şubat aylarında bölgede yapılan derleme faaliyetlerine dayanmaktadır. Kalmakların bugün toplam sayısı 70 civarındadır. Tarihsel arka planda Altay Türkçesinin bir alt grubu olan Teleütlerle sıkı bir ilişkisi olan Kalmaklar günümüzde ise bölgesel olarak Tom Tatarlarının yoğun etkisi altındadır. Tatar ve Teleüt etkileşimi arasında kalan Kalmakların dillerinde meydana gelen etkinin yönü, türü ve yoğunluk derecesi ses bilgisi yönüyle ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sibirya Tatarları, Kalmaklar, Kalmakça, Ses Bilgisi, Ses Değişmeleri