Makalede Neler Var ?
- 1 Kış Dizanterisi (Kanamalı Kış Bağırsak Enfeksiyonu)
- 1.1 Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Sebepleri ve risk faktörleri
- 1.2 Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Ortaya çıkma şartları ve belirtiler
Kış Dizanterisi (Kanamalı Kış Bağırsak Enfeksiyonu)
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı bir tür coronavirüs’ün yol açtığı kış dizanterisi, bazen kanamalı olan bir ishalle karakterize, son derece bulaşıcı ve yetişkin sığırları soğuk mevsimde yakalayan bir hastalıktır.
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Sebepleri ve risk faktörleri
Kış dizanterisine özgü coronavirus (Coronaviridae familyasından bir virüs), yine sığırlarda tanımlanmış diğer coronaviruslerden (yeni-doğan ishali, buzağılarda ve genç sığırlarda solunum zorlukları) kısmen ayrılır.
Coronavirüsün dış ortamdaki dayanıklılığı genelde zayıftır ama soğuk ve nemli havalar virüsün dayanma süresini uzatır.
Coronavirüsün hayvanlar arasında yayılması, temas yoluyla ve enfekte zerrelerden ve dışkılardan yola çıkarak hava yoluyla çok hızlı olur. Ayrıca, ahırlardaki havalandırma kusurlarının, gübrenin toplanması ve yemin dağıtılması için aynı alet ekipmanın kullanılmasının da bunda payları vardır. Virüsler sığırın vücuduna girmek için solunum yollarını ve/veya ağız yolunu kullanır.
Coronavirus işletmeler arasında hava yoluyla ve daha uzak mesafeler için, sürüye hastalıklı hayvan katılması ve insan vektörleri (süt kontrolörü, suni tohumlamacı, veteriner, vb.) yer değiştirmeleriyle yayılır.
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Ortaya çıkma şartları ve belirtiler
Virüs esas olarak yetişkin sığırlara, bazen de yeni sürüyü oluşturacak dişi dana ve düvelere bulaşır.
Her türlü işletme sistemi bu hastalığa maruz kalabilir. Hastalığın mevsime bağlılığı çok belirgindir; nemli ve soğuk aylarda (Ekim’den Nisan’a) en üst düzeyde seyreder. Kış dizanterisinin bazı aşamalarının aynı sürü içinde, değişken aralıklarla (1-15 yıl) yeniden ortaya çıktığı sık görülür. Kış dizanterisi bir sürü içinde çok bulaşıcı bir salgın şeklinde gelişir (foto 31.1): Hasta sığır oranı genellikle yüksektir (birkaç günde % 30-50 ve 1-2 haftada % 100’e kadar). Ölüm vakası çok seyrektir. Virüsün kuluçka dönemi kısadır: 3-5 gün.
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı belirtileri:
Başlangıçtaki yüksek ateş (39,5-40,5 °C) daha sonra hızla düşerek normal seviyeye iner. Hayvanın iştahı hafifçe azalır. Süt ineklerinde süt verimi, durumun ciddiyetine göre, 1-5 hafta arasında % 10-30 düşer.
Fışkırmalar halinde şiddetli ishal görülür, dışkı genellikle koyu yeşilimsi renkte, bazen kötü kokuludur. Dışkının içerisinde sindirilmemiş parlak kırmızı kan olabilir, bazen de bol miktarda pıhtılaşmış kan barındırır (foto 31.2 ve 31.3). Solunum yoluyla ilgili belirtiler sık görülür ama şiddetli değildir: Öksürük ve saydam burun akıntısı.
Birkaç saat ile birkaç gün (2-3 gün) sonrasında, hayvan kendiliğinden iyileşir.
Komplikasyonlar seyrektir: Yoğun bağırsak kanamasına bağlı ciddi kansızlık (foto 31.4), bağırsakta veya solunum organlarında ayrıca bakteriye bağlı enfeksiyon.
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Kontrol altına alınması
Hastalık belirtilerinin tedavisi yapılır. Bunun için, kanamalı ishal halinde kanamayı önleyici ilaçlar, ağız yoluyla absorbanlar (kömür, kil), rezorbe olmayan anti-enfeksiyon ilaçları (sülfamitler) verilir. Genellikle hiçbir tedavi uygulanmaz ve hastanın kendiliğinden iyileşmesi beklenir.
Hastalığın önlenmesi için, enfeksiyon ajanlarının işletmeye sızmasını önleyecek koruma tedbirleri alınır (sürüye yeni sığır katımında karantina uygulanması; sığırların araçlardan indirilirken ve araçlara bindirilirken ahırlardan uzak iskelelerin kullanılması; dış müdahaleler sırasında, işletmeye özgü spesifik iş donanımlarının kullanılması).
Hayvanlarda Kış Dizanterisi Hastalığı Fotoğrafları
Foto 31.1: Kış dizanterisinin süt ineklerinde yarattığı klasik üç belirtisi vardır: Süt üretiminde belirgin düşüş, sıvı halde ve bazen doğal kanla karışık ishal ve yüksek bulaşıcılık.
Foto 31.2 ve 31.3: Süt ineklerinde besin partikülleri bakımından zengin ve bazen kanlı ishal.
Foto 31.4: Aşırı kan kaybetmesi sonucu kış dizanterisinden ölen bir inekte kanamalı kolit.