SOYLULAŞTIRMA/MUTENALAŞTIRMA
GENTRIFICATION
- Kent merkezlerinde olmalarına karşın çeşitli nedenlerden ötürü metruklaşmış alanların, buralara göçen yeni bir toplumsal sınıf tarafından yeniden tanımlanması ve söz konusu yerlerin yeniden yaşanır hale getirilmesi, bölgenin bir anlamda ekonomik, toplumsal ve kültürel olarak sınıf atlaması literatürde soylulaştırma olarak adlandırılır.
- Soylulaştırma, en basit tanımıyla, dar gelirlilerin yaşadığı, kent içerisindeki köhneleşmekte olan alanlara, daha üst sınıfların yerleşmeye başlaması sürecidir. O bölgenin rehabilite edilmesidir.
- Soylulaştırma terimi ilk kez 1964 yılında sosyolog Ruth Glass tarafından, Londra’nın işçi mahallelerindeki konutları orta ve üst sınıfların satın alması ve yerlerine şık ve lüks konutlar yaparak bölgenin karakterini değiştirmesiyle ilgili olarak kullanılmıştır. Terim, aristokrat olmayan ama arazi sahibi olan üst ve orta sınıfı niteleyen İngilizce gentry sözcüğünden türemiştir. Ancak soylulaşma, büyük ABD kentlerindeki örnekleriyle uluslararası bir kavrama dönüşmüştür.
- Soylulaşma, geçmişi ancak 1950’lere uzanan yeni bir olgudur ve bölgeyi yeniden yaşanmak istenilen bir alana dönüştürme girişimidir.
- Soylulaştırma, sosyo-kültürel açıdan bozulmuş, çöküntüye uğramış, fiziksel çevresi harap olmuş alanlarda, özellikle tarihi kent parçalarında sosyal yapının ıslah edilmesi olarak da tanımlanabilir.
- Piyasa ekonomisi çerçevesinde, eskiden arzu edilmeyen mahalleleri arzu edilir hale getirmektir. Bu durum, taşınmaz varlıkların değerinde hızlı bir artışa neden olmaktadır.
- Soylulaştırma, kapitalizmin kentsel arazi piyasası ve siyaseti yoluyla yarattığı sınıfsal eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri yansıtır. Soylulaştırmaya uğrayan bölgenin önceki sakinleri, artan mülk ve vergi artışlarıyla baş edemeyerek mahallelerinden çıkmak zorunda kalırlar. Soylulaştırma süreci tamamen onların rızası dışında gerçekleşir. Rant sağlayacak grup, çekici bir konumu ve geliştirmeye uygun, genelde bakımsız ama tarihsel ya da mimari olarak çekici bir yapı dokusu olan bir bölgeye yerleşmek için hevesli, ekonomik ve / veya siyasi gücü olan bir sınıftır. Soylulaştırma, etnik/sınıfsal ayrıştırma ve ırkçı söylemlere neden olabilmektedir.
- Soylulaştırma süreci sonucunda fiziksel iyileştirmeler yaşanır. Kentsel alanların, çeşitli müdahale biçimleriyle, gerek işlevlerini koruyarak gerekse yeniden işlevlendirilerek kente yeniden kazandırılmasını ifade eder.
- Öncü soylulaştırıcılar genellikle sanatçılar olur. Sanatçılar, yüksek sayılmayan gelirleri ve bohem yaşam tarzları ile bu role uygundurlar. Sanatçılar, bu bölgelerde yaşayan düşük gelir, düşük eğitim ve kültür grubu ile birlikte yaşarken bu farklılıkları kompanse edebilmekte, semte uyum sağlayabilmekte, semtin alışkanlıklarını kırabilmektedirler. Yüksek gelir grubu bu esnekliğe sahip değildir.
- Sanatçılar aracılığıyla soylulaştırma ilk olarak 50’li ve 60’lı yıllarda Londra ve New York’ta yaşanmıştır. Bu süreçte sanatçılar, mimarlar ve akademisyenlerden oluşan bir grup, New York’ta özellikle SoHo bölgesinde işlevini yitiren sınai ve ticari yapılara, maksimum alan-minimum fiyat fikrinin cazip gelmesi sonucu yerleşmişler, bu binaları çalışma ve yaşam alanı olarak kullanmaya başlamışlardır. Böylece soylulaştırma sürecine bağlı loft yaşamı başlamıştır.
- Batı Berlin’e işçi olarak giden Türkler, şehrin yerlileri tarafından tercih edilmeyen, dolayısıyla ucuz olan, şehrin Duvar’a yakın kenar mahallesi Kreuzberg’e yerleşmişler, buraya Küçük İstanbul adını vermişlerdir. Duvar’ın yıkılmasından ve Doğu ve Batı Berlin’in birleşmesinden sonra Kreuzberg şehrin ortasında kalmış, soylulaştırma projesine dahil edilmiştir. Bizim Bakkal adlı iş yerinin terki talebi ile başlayan protestolar çok günceldir.