Obama'nın oval ofisi boşaltırken beyzbol sopasını selefine miras bırakacağı açık görünüyor; anlaşılan yeşil kuşaktan dönüşte bunadaha çok gerek duyulacaktır.
ABD'nin yeni başkanı seçilen Trump iktidarının niteliği, kabinenin ilk adları duyurulmaya başladıkça daha da netleşti. Batı basınındaki değerlendirmelerde, Trump'ın önceki dönemlerden bir kopuş olacağı korkusu netlikle belli oluyordu. Ama kritik makamlara düşünülen adlar, Trump iktidarında ABD'nin bir kopuşa değil, Obama'nın ürkekçe yanaştığı politikalara doğru keskin ve acil dönüşe hazırlandığını gösteriyor. İç politika bir yana, dış politikada Ulusal Güvenlik Danışmanlığı'na Mike Flynn, CIA Başkanlığı'na Mike Pompeo ve en son Dışişleri'ne Mitt Romney'in aday gösterilmesi ima ettiği hedeflerle bizi ilgilendiriyor: ABD içeride şahin, dışarıda ise maceracı değil, garantici bir siyaset işaretleri vermektedir.Bu garanticilik, en çok da ABD'yi Afganistan'dan Mağribi'ye dek sükut-u hayale uğratmış İslamcı siyasetler için kötü haber. 70'li yıllardan itibaren yükselen globalizmle birlikte yeşil kuşağın da çöküşü için 2016 Kasım ayına mim koymak mümkündür.
ABD'NİN YORGUNLUĞU
Trump fenomeninin, tarihsel bir yanı var: Tarihinde ilk kez ABD, Avrupa'daki eğilimlere ayak uydurmuş durumda. Oysa ABD bugüne dek yerküre kuzeyinde bir liderlik kurduysa, bu tam da yaşlı kıta Batı Avrupa'ya oluşturduğu alternatif sayesindeydi. Modern tarihte Batı Avrupa, kaynaklık ettiği modern uygarlığın bayrağını birkaç kez ayaklar altına aldı. Önce Birinci Savaş, sonra 1929 dünya ekonomik bunalımındaki yıkım, sonra elbette İkinci Savaş; bütün bu uğraklarda Kıta Avrupası milyonlarca suçsuz insanın mezarı haline gelir, açlık, sefalet ve faşizme giderek daha fazla gömülürken ABD, Wilson'ın prensipleriyle olsun, Roosevelt'in yeni ekonomi politikalarıyla olsun, Nazizm'e karşı askeri harekatıyla olsun Batı uygarlığını yerden kaldıran odak olarak çıkmayı başardı.
Dile kolay; öbür yanda Sovyetler Birliği, rakip bir düzenin temsilcisi olarak bu badirelerin hepsini başarıyla atlatıyordu. ABD, Batı uygarlığının kurtarıcısı rolüne öyle güçlü sarıldı ya da Batı dünyası böyle bir kurtarıcıya inanmaya o denli muhtaç kaldı ki, Truman'ın Japonya'da sırf güç gösterisi için atom bombalarıyla yaptığı kitle katliamları bile ABD'de görülen kerameti gölgelemedi. Rusya'nın on dokuzuncu yüzyılda üstlendiği "Avrupa'nın jandarması" rolünü ABD yirminci yüzyılda NATO'yla sürdürdü, ama bu kez "hür dünyanın lideri" unvanıyla. Sovyetler sonrası "tek-kutuplu" döneme ise kuşağımız açıklıkla tanıklık etti; ABD ve temsil ettiği Batı değerleri, parlamentarizm, liberalizm, globalizmin zaferi artık "tarihin sonunu" getirmişti. Şimdi ise, "tarihin sonu" kitabının yazarı Fukuyama, 11 Kasım'da Financial Times'a, Trump'ta Berlin Duvarı'nın yıkılışıyla başlayan globalizmin sonunu gördüğünü yazıyor.
Şaşırtıcı değil; ABD'nin üzerine Kıta Avrupası'nın gölgesi düşmüş durumda. Trump, Avrupa'da yükselen açıktan lümpen-faşizan liderler furyasının bir uzantısı olarak görünüyor: Irkçı, dinci, hoyrat.Nitekim Avrupa'nın en doğusu Macaristan'da, ırkçı eğilimlerini saklamayan muhafazakar başbakan Viktor Orbán'ın "harika haber, demek demokrasi hâlâ yaşıyor" sözleriyleTrump'ı selamlaması büyük ve kasıtlı bir ironi sayılmalı. Öte uçta, kıtanın en batısı ve hümanizmin beşiği Fransa'da yükselmekte olan aşırı sağcı Le Pen, Trump'ın başarısını "Fransa için de bir umut işareti" olarak değerlendiriyor. Le Pen'e ne hacet, Sarkozy başta olmak üzere merkez sağ liderlerde Trump'vari politikalar açıkça dile getirilmeye başladı.
Clinton'ın kazanacağına duyulan inanç, ABD'nin tarihsel rolünden vazgeçmeyeceği ezberine dayanıyordu. Trump'ın seçilmesinin uyandırdığı şok en çok da ABD sisteminin dünya üzerine liberalizm-demokrasi mesihi rolünü taşımaktan yorulduğunun görülmesindendir. Trump seçildiğinden beri NATO'nun geleceğine ilişkin kaygılar, Fransa'da Hollande'ın "küresel ısınmaya karşı" ABD taahhütlerini anımsatması, henüz ABD'den yatıştırıcı bir yanıtbulmuş değil. Buna karşılık iç politikada seçim kampanyalarında korumacı ekonomi politikalarına, ırkçı tonlu nüfus politikaları tezahüratları ekleniyor. Yeni yapılanma sarsıcı olacak, şimdiden hissediliyor.
OBAMA'NIN TRUMP'A MİRASI: BEYZBOL SOPASI
Peki ilk işaretlere göre bu yorgunluk, bölgemize, ABD dış politikasının bu denli yoğunlaştığı Ortadoğu'ya nasıl yansıyacak? Trump atamaları bu konuda büyük ipuçları veriyor.
Özellikle Türkiye'deyalnızca muhalefetin değil, Tayyip Erdoğan'ın da Trump'ta kendi siluetini gördüğü bir gerçek. Malum, ülkemizde kala kala bir tek kandırma ve kandırılma özgürlüğü kaldı; Erdoğan rejimi ile yandaşları da bu özgürlüklerini tepe tepe kullanıyorlar. Mike Flynn'in Gülen'i suçlayan açıklamalarına ya da Trump'ın İslam-karşıtı politikasının ABD'yle sınırlı kalacağı temennilerine sıkıca sarılmış durumdalar. En son Flynn hakkında Washington'dan Tolga Tanış'ın "uyarıları" dabu tezahüratlar arasında kayboldu.
Oysa durumun, Türkiye kamuoyuna yansıtılandanepey farklı olduğunu düşündürecek başka bilgiler de var. Örneğin Flynn, Gülen'i suçluyordu suçlamasına, ama suçlamasını, Gülen'in Mısır'da "Müslüman Kardeşler" muadili olmasına dayandırıyordu. Peki İhvancılık suçsa, bu suç Mursi'yi açıkça desteklemiş, Rabia işaretleriyle kitlesini seferber etmiş Erdoğan'ı da kapsamıyor muydu? Bloomberg'ten gazeteci Eli Lake,geçtiğimiz günlerde bu soruyu Flynn'le doğrudan irtibatlı bir kaynağayöneltti. Aldığı yanıt da nettir; Flynn'inGülen'i işaret eden sözlerinde asıl amacı "to provide Erdogan a choice to move away from the Islamist ideology of his own party.", Erdoğan'a partisinin İslamcı ideolojisinden uzaklaşma fırsatı tanımaktı. Trump'ın ulusal güvenlik danışmanına göre böyle bir Türkiye, Suriye'de ABD için Kürtlere ve Rusya'ya ek bir politik alternatif de olacaktır. Bu, CIA başkan adayı Pompeo'nun Türkiye'yi İran'la birlikte İslamcı otoriter diktatörlük olarak niteleyen mesajıyla da Trump'ın gene Türkiye'yi Suriye Kürtleri'yle buluşturmayı hedefleyen açıklamalarıyla da tutarlıdır.
Anımsamak gerekir: Bundan yaklaşık üç yıl önce Mısır'da emrivakiyle İslamcılığı kabul ettirmeye, 14 yaşında çocuklarla evlenme yasaları çıkarmaya çalışan Müslüman Kardeşler, bir de gelişen toplumsal tepkilere karşı pervasız ve şiddetli yanıtlarverince bir halk isyanı ve askeri müdahaleyle devrilmişti. Bugün Müslüman Kardeşler'i yargılayan Sisi Mısır'ı, Trump iktidarından memnuniyetini ilk ilan eden ülkelerden oldu. Duyguları karşılıklı: Trump garanticiliği de artık ülke yönetme kabiliyeti olmadığını defalarca kanıtlamış, kilit bölgelerde inisiyatifi İran'a kaptırmış, üstelik gaddarlığıyla düşman safları güçlendirmiş İslamcı siyasetlerdense "fantastik bir adam" dediği Sisi'yle işbirliğine hazır görünüyor.
Geçen yazımızı, nasıl Truman doktrini Truman'dan sonra devam ettiyse, Obama doktrini de edecek öngörüsüyle bitirmiştik. Trump'ın ilk işaretleri, İran anlaşmasını "aşırı" bulması dışında, Obama doktrinine damgasını vuran eğilimlerin,
i) Rusya'yla denge,
ii) Kürtleri öne çıkarma ve
iii) de-İslamizasyon politikalarının Obama'nın icadı değil, ABD için bir sistem gereksinmesi olduğunugösteriyor.
Trump, bunların acil, keskin politikalarla uygulamaya en uygun karakter. "Her ihtimale karşı" Trump iktidarının resmi olarak kesinleşmesini beklemek böyle keskin dönemeçlerde daha uygundur. Ama ne olursa olsun, Obama'nın oval ofisi boşaltırken beyzbol sopasını selefine miras bırakacağı açık görünüyor; anlaşılan yeşil kuşaktan dönüşte bunadaha çok gerek duyulacaktır.
Barış Zeren
Twitter: @zerenbaris
Odatv.com
“Aman paramız Müslümana gitsin” diye hep Ülker’i tercih ettik ama Ülker yetkilileri sizlere sesleniyoruz: bu doğru mu
Hükümete yakın gazete böyle yazdı