Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın başlamasından önce, Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya'da iki askeri bölge bulunuyordu - Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya. 1939'dan itibaren Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesinde tüfek ve süvari tümenlerinin oluşumu başlar, tank tugaylar, topçu birimleri ve uçak Mayıs 1941'de 19. Ordusu'nun oluşturulduğu tümenler. Bu ordunun komutanı, daha önce Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi birliklerine komuta eden Korgeneral I.S. Konev'di. Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın ilk günlerinden itibaren, Kuzey Kafkas Askeri Bölgesi komutanı Korgeneral FN Remezov liderliğindeki Kuzey Kafkas Askeri Bölgesi topraklarında 56. Ayrı Ordu kuruldu. Bu ordunun görevi Rostov'u batıdan ve kuzeybatıdan korumaktı. Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi topraklarında, 57. Yedek Ordu da Korgeneral D.I. Ryabyshev komutasında kuruldu. Tümgeneral F.M. Kharitonov'un 9. Ordusu, Güney Cephesi'nin bir parçası olarak savaştı.
Transkafkasya'da, Transkafkasya Cephesi birlikleri, Korgeneral D.T. Kozlov (Aralık 1941'e kadar) komutasına alındı. Transkafkasya Cephesi birlikleri, Karadeniz kıyılarının güney kesiminin savunmasıyla görevlendirildi. Cephenin ana güçleri, açıkça Alman yanlısı Türkiye politikası nedeniyle Sovyet-Türkiye sınırında yoğunlaştı. Ön 25'in kuvvetlerinin bir kısmı Ağustos 1941, Sovyet-İran anlaşması ve İngiltere ile yapılan anlaşmaya uygun olarak İran'a tanıtıldı. Bu nedenle, Yüksek Komuta, savaşın ilk döneminde, Kafkasya'nın kuzeyden savunmasını güçlendirmek için Transkafkasya Cephesi birliklerini tam olarak kullanma yeteneğine sahip değildi.
Sovyetler Birliği'nin de Karadeniz'de bir donanması vardı, Karadeniz eyaletlerinin Donanması arasında en güçlüydü. Novorossiysk ve Batum deniz üslerinin kuvvetleri Kafkasya'da bulunuyordu. Savaşın başlamasından bir ay sonra Poti Deniz Üssü kuruldu. Transkafkasya Askeri Bölgesi birlikleriyle işbirliği içinde, Poti Deniz Üssü'nün bazı kısımları Karadeniz kıyılarını Türkiye ile devlet sınırından Adler'e kadar savundu. Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi birlikleriyle işbirliği içinde Kerç takviyeli kıyı savunma sektörünü de içeren Novorossiysk Deniz Üssü'nün kuvvetleri, Kafkas kıyılarını Adler'den Kerç Boğazı'na kadar savundu. 23 Temmuz 1941 Deniz Kuvvetleri Halk Komiseri'nin emriyle Azak sahili savunmasını güçlendirmek için Karadeniz'in bir parçası olarak formasyon başladı filo Azak askeri filosu. Birkaç silahlı bot, bekçi köpeği ve mayın tarama gemisi içeriyordu. Çoğunlukla dönüştürülmüş sivil gemilerden.
Don'u işgal altındaki Rostov-on-Don'un ortasından geçmek. Yılın Temmuz 1942. Fotoğraf kaynağı: http://waralbum.ru/
Büyük Vatanseverlik Savaşı başlamadan önce ve Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya askeri bölgelerinin hava kuvvetleri aktif olarak gelişti: Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi topraklarında havacılık teçhizatları, Bataysk, Yeysk, Taganrog askeri pilot okulları kuruldu; büyük bir yeni inşaat ve mevcut hava limanlarının yeniden inşası vardı. Kuzey Kafkasya topraklarında iki hava ordusu kuruldu: 4-I Ordusu, Başkonsolos KA Vershinin ve 5-I, Ordu Başsavcısı S. K. Goryunov. General Vershinin'in 4 Hava Ordusu'ndaki savaşın başlamasıyla, 130 Genel Ordusu Goryunov'un 5 Hava Kuvvetleri - 135'inde Karadeniz Filosu Hava Kuvvetleri'nde 216 makineleri vardı. Trans-Kafkas Cephesi hava kuvvetlerinin birimlerinde ve oluşumlarında Kafkasya savaşının başlamasıyla birlikte 409 savaş uçakları vardı. Ayrıca, hava alaylarında ve 8 havacılık okullarında (800 savaşçıları, 125 bombardıman uçakları ve 107 eğitim uçağı dahil) yaklaşık 568 uçağı vardı. Daha sonra, Kuzey Kafkasya'daki düşmanlıklar sırasında, Yüksek Komutanın talimatlarıyla, 44 Ordusu, Kuzey Kafkasya'dan yaklaşımları savunmak için 4 Ordusu'nu savunmak zorunda olan Transkaucasian Front'un havacılığından 72 Avcı Havacılık Alaylarını (44 uçağı) kurdu. Makhachkala ve Bakü. Havacılık kuvvetlerinin geri kalanının (Hava Kuvvetleri 45, 46 Ordusu ve Transkafkasya Cephesi Hava Kuvvetleri), Türkiye ve İran ile sınırlarını savunması amaçlandı.
Kafkasya’nın SSCB’nin batı sınırlarından kayda değer bir şekilde çıkarılması, düşmanın karadan işgal edilmeyeceğini göstermiştir. Savaşın başında, çok az kişi Wehrmacht'ın Don ve Volga'ya ulaşacağını hayal edebilirdi. Başlıca deniz ve hava saldırısından korkuyorlardı. Bu nedenle, Kafkasya'nın kuzeyden, yani Don'dan korunmasına çok az dikkat edildi. Sadece nehir üzerinde Bakü yönünde. Sulak, Bakü'yi kuzeyden ve kuzeyden batıya doğru uzanan 44 Transkafkasya Cephesi Ordusu'nun iki birimini oluşturdu. Terek, 1941 g kışında dikilen savunma hattını geçti, 1942 g ilkbaharındaki bu dönüm noktasının çoğu sel tarafından tahrip edildi. Hava savunma, Kuzey Kafkasya topraklarında zayıf bir şekilde organize edildi. Savunmanın hazırlanmasında asıl dikkat Karadeniz kıyılarına verildi. Karadeniz kıyılarının ve deniz üslerinin savunması, savaş başlamadan önce bile yaratılmaya başlandı. Ancak, sorunlar vardı. Bu nedenle, düşman kuvvetlerinin saldırılarını çoğunlukla denizden ve havadan uzaklaştırma prensibi üzerine kurulmuştur. Kara savunma teşkilatı ile durum kötüydü. Kara tarafından saldırı yapılmamıştır, bu nedenle filo üssünün kara yönünden muhtemel bir saldırıyı engellemek için savunma hatları, kaleler ve tahkimatlar yapılmamıştır. Böyle bir savunma sistemi yaratma ihtiyacı emrimize sürpriz oldu. Sadece savaşın başlamasıyla birlikte sahilin savunmasını güçlendirmeye başladı: yeni kıyı birimlerinin ve topçu bataryalarının oluşumu, yeni deniz üslerinin konuşlandırılması ve etraflarındaki tahkimat bölgelerinin inşası ve üslerin arasındaki kıyıdaki kaleler başladı. Kural olarak, her tabanın etrafında üç savunma hattı oluşturuldu: ileri, ana ve arka. Kıyıların savunması, düşman inişlerinin en muhtemel topraklarında yaratılan ayrı bir direniş birimleri şeklinde inşa edildi ve iki veya üç sıra topçu, harç ve makineli tüfek kutusu ve bunker, siperler, siperler, teller ve mayın tarlaları içeriyordu. Denizden, bu alanlar mayın tarlaları ve gemi devriyeleri ile kaplandı. Böylece denizden, karadan ve havadan birleşik bir kıyı savunma sisteminin oluşumu başlamıştır. Azak ve Hazar denizlerinin kıyıları aynı şekilde, ancak daha sonra - 1942 yılının ilkbahar ve yazında güçlüydü.
Savaş sırasında, deniz savunmasının gelişimi devam etti. Ağustos - Kasım ayları arasında, 1941, Novorossiysk üssünün kuvvetleri ve tesisleri Kerç ve Tuapse deniz üslerini oluşturdu. Azak Denizi'nde, Mariupol (ana üs) ve Rostov-on-Don filosunun ilk üsleri oldu. Ancak çok geçmeden düşman kuvvetlerine saldırmakla tehdit edildiler. Bu nedenle, Yeisk, Primorsko-Akhtarskaya ve Temryuk ticari ve balıkçılık limanlarının askeri kuvvetlerinin üssüne ekipman ve adaptasyon başladı. Savaşın ilk yılında düzenli deniz üsleri kuruldu.
Cephe, Kafkasya'ya yaklaştıkça, Alman ordusunun kuzeyden bölgeye girme olasılığı da artmaktadır. 3'un Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi Komutanı'nın 1942 Nisan'ında emriyle, bölgenin tüm bölgesi 11'in savaş alanlarına bölündü: Salsk'taki 1, Krasnodar'lı 2, Voroshilovsk'lı 3, Armavir ile 4, 5, Armavir, 6 ve 7 th - Cherkessk, 8-th - Pyatigorsk, 9-th - Nalçik, 10-th - Budyonnovsk, 11-th - Mozdok, XNUMX-th - Ordzhonikidze, XNUMX-th - Grozni. Bu sitelerin her birinin savunması, saha sınırları içinde uygun oluşumlara, birimlere ve askeri eğitim kurumlarına verildi. Ancak, büyük bir sorun eksikliği idi оружия, ekipman, mühimmat, genel olarak malzeme tabanı.
Mayıs ayındaki 4 SKVO'nun merkezi 1942, en önemli nesnelerin havadan saldırı kuvvetlerinden ve düşman sabotaj gruplarından korunmasını organize etmeye yönelik tedbirler ile mücadele ederek, tüm önemli nesnelerin (köprüler, tüneller, geçitler, su kaynakları vb.) Dikkate alınmasını ve korunmasını istedi. Bölgesel merkezlerde Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi'nin topraklarında da savaşçı taburları kuruldu ve askeri açıdan önemli noktaları işaret ediyor. Ulusal milislerin oluşmuş kopmaları, partizanların kopmaları. Don Kazak Bölümü Rostov Bölgesi topraklarında kuruldu. Özellikle, ulusal milislerin Rostov alayının birimleri, memleketleri için yapılan savaşlarda olağanüstü yüksek savaş nitelikleri gösterdi. “Her şey ön için, her şey zafer için” - bu sloganın altında Kafkasya nüfusunun seferberliği vardı.
Kırım’daki şiddetli savaşlar sırasında, Alman birliklerinin Kafkasya’ya dağılma tehdidi büyürken, Nisan’ın Yüksek Komutanlığı Kararı’nın 21’i Kuzey Kafkasya yönünü oluşturdu. Kuzey Kafkasya yönü şunları içeriyordu: Kırım Cephesi, Sevastopol Savunma Bölgesi (SOR), Kerç ile Karadeniz Filosu, Novorossiysk ve Tuapse deniz üsleri, Azak Filosu ve Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi. Kırım'ın kaybı ile Kafkasya için acil bir tehdit vardı. 19 Mayıs 1942 Merkez Kararı ile Kırım Cephesi dağıldı ve Kuzey Kafkasya sektörü Kuzey Kafkasya Cephesi'nde yeniden düzenlendi. Cephenin komutanı Sovyetler Birliği Mareşalı S. M. Budyonny olarak atandı. Cephede eski Kırım Cephesi birlikleri, Azak ve Karadeniz kıyılarında bulunan oluşumlar ve birimler yer alıyordu. Karadeniz Filosu, Azak Askeri Filosu ve Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi ön komutana bağlıydı.
Yok edicilerin limanda "Taşkent" lideri
Yok edicilerin batık lideri "Taşkent". Gemi, Novorossiysk limanındaki Alman uçakları tarafından batırıldı 2 Temmuz 1942
Sovyet birliklerinin savaşın başlangıcındaki konumu
Alman Ordusu Grubu "A", Güney birlikleri ve Kuzey Kafkasya Cephesi kuvvetlerinin bir parçası tarafından karşı çıktı. Korgeneral R. Komutasının emrindeki Güney Cephesi askerleri. Ya. Malinovsky, Verkhne-Kurmoyarskaya'dan nehrin ağzına kadar Don'un sol yakasında kendilerini savundu. Güney Cephesi, Don Nehri'nin sol yakasına kırılan düşmanı ortadan kaldırmak ve durumu yeniden canlandırmak için işgal altındaki çizgileri sıkıca sarmakla karşı karşıya kaldı. Savunma hattının toplam genişliği 320 km idi. Önde 7 ordusu vardı: 9-I Ordusu, 12-I Ordusu, 18-I Ordusu, 24-I Ordusu, 37-I Ordusu, 51-I Ordusu ve 56-I Ordusu. Hava desteği 4-I hava ordusu tarafından sağlandı. Temmuz 28 1942 Cephesi Kuzey Kafkasya Cephesi ile birleştirildi, 51 Ordusu Stalingrad Cephesine transfer edildi.
İlk bakışta, askerler çoktu. Ancak bunlar, insan gücü ve ekipmanlarında büyük kayıplarla zaten orduları yendi. Cerk'in sağ kanadında, Verkhne-Kurmoyarskaya'dan 171 km genişliğindeki şeritte Konstantinovskaya'ya, Baş General T.K. Kolomiets komutasındaki 51-i ordusu savundu. Bu ordu, Tsimlyansk ve Nikolaev bölgelerinde Don Nehri'nin sol kıyısında küçük köprü başları yakalayan düşman gruplarıyla savaştı. Ordunun, 4 tüfek ve 1 süvari bölünmeleri vardı, hepsi de 40 bin kişiydi. Don, General General P. M. Kozlov'dan ayrılan 37-I Ordusu, Don'un güney kıyısında, Konstantinovskaya'dan Bogayevskaya'ya kadar uzanan bir savunma hattında, 65 km genişliğinde bir şerit halinde savunmaya devam ediyordu. Ordu 17 bin kişiyi numaralandırdı. Binbaşı General A. komutasındaki 12 Ordusu, 3 tüfek bölümlerinde, yaklaşık 17 bin kişiyi barındıran, Grechko, Belyanin'den Kiziterinka'ya kadar 40 km ön genişliğinde kendilerini savundu. 18 tüfek bölümlerinin bir parçası olarak 3 Ordusu I, Korgeneral FV Kamkov ve 1 bin kadar olan 20 tüfek tugayı, Kyzyterinka'dan Don'un ağzına kadar 50 km genişliğinde bir cephede savunma yaptı. Binbaşı General A. I. Ryzhov komutasındaki 56 Ordusu I, 5 tüfek bölümlerine ve 3 tüfek ekiplerine sahipti ve toplamda 18 bin kişiyi buldu. Bu ordu, Rostov'daki ağır savunma savaşlarından sonra ikinci kademeye çekildi. 24 tüfek bölümlerinin kalıntılarını taşıyan Binbaşı General V.A. Parkhomenko, 9. Ordusu, 11 tüfek bölümlerinin kalıntılarını içeren X -UMX. Ordusu, General General F.A. Parkhomenko savaşlarına katılamadı. Çar Egorlyk yenilemek ve geri yüklemek için. Önün rezervi küçüktü - tüfeği ve süvari bölünmeleri, 37 Ordusu bölgesinde yoğunlaşmıştı.
Böylece, 320 km’deki cephede, Güney cephesinin küçük ordularından sadece 5 savundu, burada sadece 112 bin kişi, 121 tank, 2160 silah ve harçlar vardı. Komuta savunmayı organize etmeyi başardıysa bunlar ciddi güçlerdi (ilerleyen rezervleri dikkate alarak). Ancak, askerler tekrar ikinci kademeler ve rezervler olmadan bir çizgiye gerildi. Güney Cephesi birliklerinin topçu takviyesi çok zayıftı. Kompozisyonundaki 17 topçu alayları, ciddi bir mühimmat kıtlığı nedeniyle etkili bir şekilde kullanılamadı. Sınırlı sayıda geçiş nedeniyle, topçu birlikleri Don'un sol yakasındaki birliklerinden çekildi ve 37 Ordusunda, topçu alayları, Don'un geri çekilmesi sırasındaki savaşlarda tüm maddi ekipmanlarını kaybetti. 4-I hava ordusu havadan tam bir koruma sağlayamadı. Ayrıca, hızlı bir geri çekilme nedeniyle, birliklerin lojistiğindeki durum yetersizdi. Aceleci bir geri çekilme, işgalin tehdit altındaki alanlardan acil servetin tahliyesini gerektiriyordu. Demiryolu rayları trenlerle tıkandı. Don'dan Kuban'a giden toprak yollarda, büyük miktarda motorlu ve atlı araçlar, mülteciler ve hayvancılık taşındı. Bu, akut bir mühimmat ve yakıt kıtlığı olduğu normal Sovyet birliklerinin tedarikini büyük ölçüde karmaşıklaştırdı.
O sırada Kuzey Kafkas Cephesi, Don'un ağzından Azak Denizi'nin doğu kıyısında, Kerç Boğazı'nda ve Karadeniz kıyılarında Lazarevskaya'ya kadar savunma yaptı. Cephe, 47 Ordusu, 1 Ordusu Birliği ve 17 Küba Süvari Birliği'nden ve 5 Hava Ordusu'ndan oluşuyordu. Kavkorpus, gönüllü bir oluşumdu, bu, 50 yıllarından daha eski olan, şuurlu olmayan çağın Kazaklarına dayanıyordu. 200 binden fazla askerden oluşan ön birliklere, Azak Denizi ve Taman Yarımadası'nın doğu kıyılarını savunmaları ve düşmanın Kerç Boğazı'nı zorlamaları önlendi. Karadeniz Filosu ve Azak Askeri Filosu, kara kuvvetlerini desteklemek ve düşmanın deniz karalarına inmesini engellemekle görevlendirildi. Filo, 87 kara operasyonları için binlerce denizciyi ve sahil korucusunu tahsis etti. Ordu Genelinin emrinde Transkafkasya Cephesi askerleri I. V. Tyulenev (44 Ordusu, 45 Ordusu, 46 Ordusu ve 15 Süvari Birliği) Karadeniz sahilini Lazarevskaya'dan Batum'a ve Sovyet-Türkiye sınırı boyunca savundu. Anlaşmaya göre cephenin güçlerinin bir kısmı İran-Türkiye sınırını kapsayan Kuzey İran'daydı.
76 mm evrensel deniz tabancaları ile "Anavatanlar İçin" Azak filosunun zırhlı treni. Kuzey Kafkasya Cephesi, Ağustos 1942
Kafkasya'nın kuzeyden savunması, düşmanlıkların başlatılması için hala yeterince hazır değildi. Kuzey Kafkasya Askeri Bölgesi Askeri Konseyi hala 16 Haziran 1942, Don ve Kuban arasında, Terek'te, Taman Yarımadası'nda, toplam uzunluktaki Azak ve Karadeniz kıyılarında (Tikhoretsky, Voroshilovsky, Grozny ve Mineralvodsky hatları dahil) 2050 km boyunca savunma hatları yaratmaya karar verdi. Tüm savunma hatlarında 580 tabur bölgelerinin ve 10 şirket bölgelerinin inşa edilmesi planlandı. Ancak, düşmanlıkların başlangıcında, tüm 180 taburu alanı ve 1 şirketi tamamlandı. Savunma hattının ciddi eksiklikleri onların zayıf tank karşıtı savunması ve neredeyse tamamen kamuflaj olmamasıydı. 1950 km'de öndeki savunma hatlarından önce, 100 km derinliğinde birkaç engel şeridi oluşturulması planlandı. Öncelikle, düşman eylemlerinin en muhtemel yönlerinde tank karşıtı ve personel karşıtı bariyerleri hazırlaması gerekiyordu.
Mareşal A.A. Grechko'nun anılarına göre: “Ordular ve Komutanların Komutanları ve 17 süvari birliklerinin komutanları ve Komutanları ve 6 süvari birliklerinin komutanlarına, su baskınları ve su basması alanlarını hazırlamak için, mayın tarlaları kurmak, su basması ve su basması için alanlar hazırlamak nesneler ve demiryolu kavşakları; Ana savunma hattının ön kenarının ve arka savunma hattının önünde, 8-1967 km derinliğindeki her türlü engelin katı şeritlerini oluşturarak, birlikleri için bariyer için hazırlanmış geçitleri bırakıyorlar. Ancak, çoğu için bütün bu planlar yerine getirilmedi ”(A.A. Grechko, A.A. Kafkasya Savaşı. M., XNUMX.).
Temmuz 19’te, Genelkurmay Mareşal Budyonny’ye bir telgraf gönderdi: “Genel Kurmay’a göre, Azak, Karadeniz kıyıları ve güney yakasını güçlendirme çalışmaları ve tahkimatı. Don'un bir takım önemli eksiklikleri vardır ve ön suçlunun bazı kısımlarının ve oluşumlarının emirleri, işgal ettikleri alanların savunma örgütlenmesini ihmal eder. Örneğin, Sbr'ın 113 savunma sektörü iki ay boyunca dokuz komisyon tarafından kontrol edildi ve herkes aynı kusurları kaydetti. Bu durum aynı zamanda ön merkezin savunma çalışmalarında uygun liderliğin bulunmadığının kanıtıdır. ” Genel olarak, Güney Cephesi ordularının savunma için hazırlık yapacak zamanları yoktu. Az ya da çok, yalnızca 51-I ordusunu sağlamlaştırdı.
Aynı zamanda, Transkafkasya Cephesi birlikleri savunma için hazırlıklara başladı. 46 Ordusu, Karadeniz kıyılarını ve Sovyet-Türkiye sınırını savunma görevlerini sürdürmeye devam etti ve ana Kafkasya Bölgesi'nden kuzeyden gelen yol ve geçişleri kapsayan 392 ve 389 tüfek bölümlerini ve 3 tüfek kollarını kullanarak Düşmanın Karadeniz kıyısına ve vadiye girmesine izin vermeyin. Rion. Haziran 23’te, Transkafkasya Cephesi'nin komutanı, 417 Piyade Tümeni'ne Çapraz Geçiş'te bir savunma hattı hazırlamasını ve Kazbegi bölgesinde Guda-Makarsky Geçidi'nde savunma düzenlemesini emretti. Ertesi gün, Haziran ayında Zakfront'un Baş Komutanı 24, 44 Ordusu Komutanına, Temmuz 30'e, Terek ile Sulak nehirleri arasında Hazar Denizi'nden sağa ve Grozny'den Botlikh otoyoluna kadar Terek ön kenarı boyunca bir dizi engel hazırlamasını emretti. Ayrıca, 30 August için arka savunma hatları hazırlaması istendi: Derbent kapısı ve r hattı. Samur. Bakü de savunmaya hazırlanıyordu.
Maykop ve Krasnodar bölgesinde. Alman ordusu, petrol ordusuna yaklaşıyor, Kızıl Ordu'nun geri çekilme birimlerinin ateşe verdi
Devam edecek ...