Genel Bakış
Büyümüş bir karaciğer normalden daha büyük olandır. Tıbbi terim hepatomegaly’dir.
Karaciğer büyümesi bir hastalıktan ziyade, karaciğer hastalığı, konjestif kalp yetmezliği veya kanser gibi altta yatan bir sorunun işaretidir. Tedavi, durumun nedeninin tespit edilmesi ve kontrol altına alınmasıyla gerçekleştirilir.
Karaciğer büyümesi belirtileri
Büyümüş bir karaciğer semptomlara neden olmayabilir.
Karaciğer büyümesi karaciğer hastalığından kaynaklandığında buna aşağıdakiler eşlik edebilir:
- Karın ağrısı
- Tükenmişlik
- Mide bulantısı ve kusma
- Cildin ve göz beyazlarının sararması (jaundice)
Ne zaman doktora görünmeniz gerekir?
Sizi endişelendiren belirtileriniz varsa doktordan randevu alın.
Karaciğerin büyümesine ne sebep olur?
Karaciğer karnınızın sağ üst kısmında bulunan büyük bir organdır. Karaciğerin büyüklüğü yaşa, cinsiyete ve vücut büyüklüğüne göre değişir. Aşağıdakiler de dahil olmak üzere birçok durum karaciğerin büyümesine neden olabilir:
Karaciğer hastalıkları
- Siroz
- Hepatit A, B ve C dahil olmak üzere bir virüsün neden olduğu veya bulaşıcı mononükleozun neden olduğu hepatit
- Alkolden bağımsız karaciğer yağlanması
- Alkolik yağlı karaciğer hastalığı
- Karaciğerinizde anormal protein birikmesine neden olan bir bozukluk (amiloidoz)
- Karaciğerinizde bakır birikmesine neden olan genetik bir bozukluk (Wilson hastalığı)
- Demirin karaciğerinizde birikmesine neden olan bir bozukluk (hemakromatoz)
- Yağlı maddelerin karaciğerinizde birikmesine neden olan bir bozukluk (Gaucher hastalığı)
- Karaciğerde sıvı dolu cepler (karaciğer kistleri)
- Hemanjiyom ve adenom dahil kanserli olmayan karaciğer tümörleri
- Safra kesesi veya safra kanallarının tıkanması
- Toksik hepatit
Kanser hastalığı
- Vücudun başka bir yerinde başlayıp karaciğere yayılan kanser
- Lösemi
- Karaciğer kanseri
- Lenfoma
Kalp ve kan damarı sorunları
- Karaciğeri boşaltan damarların tıkanması (Budd-Chiari sendromu)
- Kalp yetmezliği
- Kalbi çevreleyen doku iltihabı (perikardit)
Risk faktörleri
Karaciğer hastalığınız varsa genişlemiş bir karaciğer geliştirme olasılığınız daha yüksektir. Karaciğer sorunları riskinizi artırabilecek faktörler şunlardır:
- Aşırı alkol kullanımı. Çok miktarda alkol içmek karaciğerinize zarar verebilir.
-
Yüksek dozda ilaç, vitamin veya besin takviyesi. Önerilenden daha yüksek dozda vitamin, besin takviyesi veya reçetesiz veya reçeteli ilaç almak karaciğer hasarı riskini artırabilir.
Asetaminofen doz aşımı ülkemizde akut karaciğer yetmezliğinin en sık nedenidir. Asetaminofen, Tylenol gibi reçetesiz satılan ağrı kesicilerin içeriğinin yanı sıra hem reçetesiz hem de reçeteli 600’den fazla ilaçta bulunmaktadır.
Kullandığınız ilaçların içeriğine dikkat edin. Etiketleri okuyun. “Asetaminofen”, “asetam” veya “APAP” kelimelerini arayın. Neyin fazla olduğundan emin değilseniz doktorunuza danışın.
- Bitkisel takviyeler. Karayılan otu, ma huang ve kediotu gibi bazı takviyeler karaciğer hasarı riskinizi artırabilir.
- Enfeksiyonlar. Viral, bakteriyel veya paraziter bulaşıcı hastalıklar karaciğer hasarı riskinizi artırabilir.
- Hepatit virüsleri. Hepatit A, B ve C karaciğer hasarına neden olabilir.
- Kötü yemek alışkanlıkları. Aşırı kilolu olmak, aşırı yağ veya şeker içeren sağlıksız yiyecekleri tüketmek gibi karaciğer hastalığı riskinizi artırır.
Karaciğer hastalığının önlenmesi
Karaciğer hastalığı riskinizi azaltmak için şunları yapabilirsiniz:
- Sağlıklı diyetle beslen. Meyve, sebze ve tam tahıllarla dolu bir diyet seçin.
- Ölçülü alkol tüketin. Sizin için doğru alkol miktarının ne olduğunu öğrenmek için doktorunuza danışın.
- İlaç, vitamin veya besin takviyesi alırken talimatlara uyun.
- Kimyasallarla teması sınırlayın. Aerosol temizleyicileri, böcek öldürücüleri ve diğer zehirli kimyasalları yalnızca iyi havalandırılan alanlarda kullanın. Eldiven, uzun kollu ve maske giyin.
- Sağlıklı bir kiloyu koruyun. Dengeli bir diyet yiyin ve şeker ve yağ oranı yüksek gıdaları sınırlayın. Fazla kilonuz varsa, doktorunuza veya beslenme uzmanınıza kilo vermenin en iyi yolunu sorun.
- Tütün içmeyi bırakın. Tütün içmeyi bırakmanıza yardımcı olacak stratejiler hakkında doktorunuza danışın.
-
Diyet takviyelerini dikkatli kullanın. Bitkisel takviyeleri almadan önce doktorunuzla riskleri ve yararları hakkında konuşun. Bazı alternatif tıp tedavileri karaciğerinize zarar verebilir.
Kaçınılması gereken şifalı bitkiler ve besin takviyeleri arasında karayılan otu, ma huang ve diğer Çin bitkileri, karakafes otu, alman otu, kırlangıçotu, kava, pennyroyal, takke ve kediotu bulunur.
Karaciğer büyümesinin teşhisi
Doktorunuz, karaciğerin büyüklüğünü, şeklini ve dokusunu belirlemek için fizik muayene sırasında karnınızı hissederek başlayabilir. Ancak bu işlem karaciğer büyümesini teşhis etmek için yeterli olmayabilir.
Teşhis için ek prosedürler
Doktorunuz karaciğerinizin genişlediğinden şüpheleniyorsa aşağıdakiler de dahil olmak üzere başka testler ve prosedürler önerebilir:
- Kan testleri. Karaciğer enzim seviyelerini belirlemek ve karaciğerin büyümesine neden olabilecek virüsleri belirlemek için bir kan örneği test edilir.
- Görüntüleme testleri. Görüntüleme testleri arasında CT taraması, ultrason veya MRI bulunur.
- Manyetik rezonans elastografi, karaciğer dokusunun sertliğinin görsel bir haritasını (elastogram) oluşturmak için ses dalgalarını kullanır. Bu noninvaziv test, karaciğer biyopsisine bir alternatif olabilir.
- Test için karaciğer dokusu örneğinin toplanması (karaciğer biyopsisi). Karaciğer biyopsisi sıklıkla cildinize ve karaciğerinize yerleştirilen uzun, ince bir iğne kullanılarak yapılır. İğne, daha sonra test için bir laboratuvara gönderilen bir doku çekirdeği çıkarır.
Büyümüş karaciğerin tedavisi
Karaciğer büyümesinin tedavisi, buna neden olan durumun tedavisidir.
Doktorla randevuya hazırlanmak
Muhtemelen birinci basamak doktorunuzu görerek başlayabilirsiniz. Doktorunuz karaciğerinizin genişlediğinden şüpheleniyorsa, nedeni belirlemek için test yaptıktan sonra sizi uygun uzmana yönlendirebilir.
Karaciğer hastalığınız varsa, karaciğer sorunları uzmanına (hepatolog) yönlendirilebilirsiniz.
Randevunuza hazırlanmanıza yardımcı olacak bilgileri burada bulabilirsiniz.
Hazırlanmak için neler yapabilirsiniz?
Randevu alırken, belirli bir testi yaptırmadan önce oruç tutmak gibi önceden yapmanız gereken bir şey olup olmadığını sorun. Bir listesini yap:
- Randevunuzu planlama nedeninizle ve belirtilerin ne zaman başladığıyla ilgisiz görünen belirtiler de dahil olmak üzere belirtileriniz
- Dozları da dahil olmak üzere aldığınız tüm ilaçların, vitaminlerin veya besin takviyelerinin bir listesi
- Doktorunuza sormanız gereken sorular
Size verilen bilgileri hatırlamanıza yardımcı olması için yanınıza bir aile üyenizi veya bir arkadaşınızı alın.
Karaciğer büyümesi için doktorunuza sormanız gereken bazı sorular şunlardır:
- Belirtilerime muhtemelen ne sebep oluyor?
- Hangi testlere ihtiyacım var?
- Durumum muhtemelen geçici mi yoksa uzun süreli mi?
- Önerdiğiniz birincil tedavi yöntemine alternatif yöntemler nelerdir?
- Uymam gereken kısıtlamalar var mı?