1
SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ HAZIRLAYAN: OĞUZHAN BİLİCİ
2
SAKARYA SAVAŞI’NIN BAŞLANGICI T.B.M.M. hükumeti (Ankara hükumeti)'nin ordusu, Kütahya-Eskişehir Muharebelerindeki hezimetinden sonra cephe kritik bir duruma düşmüştü. Batı Cephesi birliklerinin Yunan ordusuyla arada büyük bir mesafe bırakılarak (100 Km. ) Sakarya Nehri'nin doğusu'na çekilmesine ve bu hatta savunmasını devam ettirmesine karar verildi. 22 Temmuz 1921'de Sakarya Nehri Doğusu'na çekilmeye başlayan T.B.M.M ordusu, güneyden kuzeye 5'nci Süvari Kolordusu (Çal Dağı güneyinde), 12 nci, l nci, 2 nci, 3 ncü, 4 ncü Gruplar ve Mürettep Kolordu l nci hatta olacak şekilde tertiplendi. 14 Ağustos'ta ileri harekata geçen Yunan ordusu ise, 23 Ağustos'tan itibaren 3'ncü Kolordusu ile Sakarya Nehri doğusundaki T.B.M.M Kuvvetlerini tespit, l'nci Kolordusu ile Haymana istikametinde, 2 nci Kolordusu ile Mangal Dağı güneydoğusunda kuşatıcı taarruza başladı. Fakat bu taarruzlarında başarısız oldular. Kuşatma taarruzunda başarı sağlayamayan Yunan kuvvetleri, siklet merkezini ortaya kaydırarak savunma mevzilerini Haymana istikametinde yarmak istedi. 6 Eylül'e kadar süren yarma teşebbüsünde de başarılı olamayınca, bulunduğu hatlarda kalarak savunmaya karar verdi. Ancak T.B.M.M ordusu'nun 10 Eylül'de başlattığı genel karşı taarruzla buna da mani olundu. Bu durumda Yunan ordusu için geri çekilmekten başka hal tarzı kalmıyordu. 13 Eylül'e kadar Sakarya Nehri'nin doğusunda tek Yunan askeri kalmadı. Sakarya'dan çekilen Yunan ordusu, Eskişehir-Afyon'un doğusu hattına kadar çekilerek, bu bölge de savunma için tertiplenmeye başladı.
3
Çekilen Yunan Ordusunu takip amacıyla harekata 13 Eylül 1921 itibariyle süvari tümenleri ve bazı piyade tümenleri ile devam edildi. Yine 13 Eylül 1921' de Grup Komutanlıkları lağvedilerek Batı Cephesine Bağlı 1.,2.,3.,4.,5.Kolordular ve Kolordu Seviyesinde Kocaeli Grup Komutanlıkları kuruldu. T.B.M.M ordusu bu savaşta çok subay kaybetti.Şehit sayısı 5700, yaralı 17700, tutsak 415 idi. 9 Alay komutanı şehit düştü. Yaralılar, Ankara’da hastaneler yetmeyince Çankırı’ya gönderildi. Hem de yayan olarak. Yunan ordusunun kaybi daha da ağır idi. Subay ve er 15000 ölü verdiler. Yaralı sayısı 25000 kadardı. Yaklaşık olarak ordularının üçte birini kaybettiler. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk ünlü "Hattı Müdafa yoktur, sathı müdafa vardır.Bu satıh bütün vatandır." sözünü burda söylemiştir. Bu savaş sonrasında T.B.M.M., Mustafa Kemal'e mareşallik rütbesi ve gazi ünvanı vermiştir.
4
Sakarya Meydan Muharebesine Katılmış Üst Kademe Komutanlar: Başkomutan: Mustafa Kemal Atatürk Genelkurmay Başkanı: Orgeneral Mustafa Fevzi Çakmak Batı Cephesi Komutanı: Tümgeneral Mustafa İsmet İnönü 1.Grup Komutanı: Albay İzzettin Çalışlar 24.Tümen Komutanı: Yarbay Ahmet Fuat Bulca 23.Tümen Komutanı: Yarbay Ömer Halis Bıyıktay 2.Grup Komutanı: Albay Mehmet Selahattin Adil 4.Tümen Komutanı: Albay Mehmet Sabri Erçetin 5.Tümen Komutanı: Yarbay Mehmet Kenan Dalbaşar 9.Tümen Komutanı: Albay Sıtkı Üke 3.Grup Komutanı: Tümgeneral Yusuf İzzet Met 7.Tümen Komutanı: Yarbay Ahmet Derviş 8.Tümen Komutanı: Albay Kazım Sevütekin 15.Tümen Komutanı: Albay Şükrü Naili Gökberk
5
4.Grup Komutanı: Albay Kemalettin Sami Gökçen 5.Kafkas Tümeni: Yarbay Cemil Cahit Toydemir 61.Tümen Komutanı: Albay Mehmet Rüştü Sakarya 5.Grup Komutanı: Albay Fahrettin Altay 14.Süvari Tümeni Komutanı: Yarbay Mehmet Suphi Kula 4.Süvari Tugayı Komutanı: Yarbay Hacı Mehmet Arif Örgüç 12.Grup Komutanı: Albay Halit Karsıalan 11.Tümen Komutanı: Albay Abdülrezzak - Yarbay Saffet Mürettep Kolordu Komutanı: Albay Kazım Fikri Özalp 1.Tümen Komutanı: Yarbay Abdurrahman Nafiz Gürman 17.Tümen Komutanı: Albay Hüseyin Nurettin Özsu 41.Tümen Komutanı: Yarbay Şerif Yaçağaz 1.Süvari Tümeni Komutanı: Yarbay Osman Zati Korol Batı Cephesine Doğrudan Bağlı Birlikler 2.Süvari Tümeni Komutanı: Yarbay Ethem Servet Boral 3.Süvari Tümeni Komutanı: Yarbay İbrahim Çolak Mürettep Tümen Komutanı: Yarbay Ahmet Zeki Soydemir 3.Kafkas Tümeni Komutanı: Yarbay Halit Akmansü 6.Tümen Komutanı: Yarbay Hüseyin Nazmi Solok 57.Tümen Komutanı: Yarbay Hasan Mümtaz Çeçen