Geçtiğimiz yıllar içerisinde yaşanan teknolojik gelişmeler, bir çok farklı kavramı kökten değiştirdi. Bunların bazıları çok bariz bir biçimde ortadayken, bazıları ise çok daha derinden ve gizlice değiştiğinden, bir çoğumuz durumun farkına bile varmadık.
'Sahip olma' kavramı', Türk Dil Kurumu sözlüğünde 'mülkiyetinde olmak, elinde bulundurmak' olarak tanımlanmış. Örneğin bir bilgisayar aldığımda, olayın doğası gereği o bilgisayarın tüm hakları bana aittir diyebiliyorum. Ya da bir oyun CD'si satın aldım diyelim ki, yine aynı şekilde mülkiyeti bendedir, ister satarım, ister oynarım, ister kırar atarım. Değil mi?
Teknoloji alanındaki mülkiyet kavramı ise bulut bilişim tabanlı teknolojilerin yerleşmesiyle birden değişti. Eski dönem ile karşılaştırırsak, artık satın aldığımız 'ürünler'in tam olarak sahibi değiliz. Parasını verip satın alırken, aslında eskisi gibi mülkiyeti değil, üretici firmanın belirttiği 'şartlar'a uymak suretiyle ürünün kullanma hakkını satın alıyoruz.
Bu durumun saçmalığının farkına varabilmeniz için aslında her gün kullandığımız servislerin o sürekli 'next, yes, oh next, next, finish' deyip geçtiğimiz kullanıcı sözleşmelerini kısaca bi okumamız gerekiyor, ki gayet uzun, keyifsiz. Dolayısıyla 'parasını veren' taraf olmamıza rağmen, değişen piyasa şartlarından haberimiz bile olmuyor.
Sıkıcı sözleşmelerden alıntılar yapmak yerine güncel konular vasıtasıyla farkındalık yaratma yolundan ilerleyip, şöyle birkaç kısa örnek verelim:
1) Apple AppStore'ı düşünün. Eskiden gidip bir yazılım aldığınızda, alıp kurardınız, gerekirse satardınız, adeta normal bir 'mal' gibiydi bizler için. Şu anda AppStore'dan veya başka bir mecradan satın aldığınız ürünün gerçekten size ait olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz, zira siz artık o yazılımın sahibi değilsiniz, yalnızca 'kullanım hakkını' belli şartlar altında satın aldınız. Paylaşamazsınız, satamazsınız. İçerik sağlayıcı şirket, keyfi nasıl isterse öyle davranabilir. (Merak edenler için, AppStore kullanıcı sözleşmesi)
2) Amazon Kindle diye bir E-Kitap okuyucu var, bilen bilir. Bunun da aynı AppStore gibi bir 'kitap mağazası' var. Amazon, zamanında bi takım sebeplerden bir müşterinin Kindle'ındaki tüm kitapları silmiş, hesabını da pasif hale getirmiş. Müşteri itiraz edince de 'Amazon Kindle iş modelinde kitaplar müşteriye 'satılmaz', belli koşullar altında kullanımı 'lisanslanır.'' denmiş. Müşteri de parasını verdiği, satın aldığını 'sandığı' içeriğin buharlaşması karşılığında avucunu yalamış. (İlgili haber metni)
Ayrıca daha önceden de George Orwell'in ünlü romanı 1984'ü 'yanlışlıkla' sattıklarına karar verip, o içeriği satın almış tüm Kindle'lardan kitabı uzaktan erişerek silmişlerdi. Bir kitapçıdan parasını verip kitap aldınız, daha yarısındayken kitapçı 'vazgeçtik, satmıyoruz.' deyip evinize gelip, elinizden kitabı zorla geri aldı. Yeni piyasa şartlarında bu bile mümkün... (Kaynak)
3) Aramızda benim gibi Sim City delileri varsa, yeni sürümünün haberlerini de takip ediyorlardır. Merakla beklediğimiz yeni Sim City'de çok saçma bi özellik var: internet bağlantınız yoksa oynayamıyorsunuz. Korsanın önüne geçmek için böyle garip bir şey getirmişler, '..ve internet üzerinden bir sürü farklı değişken zart zurt' diye sıkıcı bir biçimde reklamını yapıyorlar. Fakat bu süslü cümleler, internet faturanızı ödemezseniz, parasını çatır çatır verdiğimiz oyununuzu oynayamayacağınız gerçeğini ustaca saklamaktan başka bir işe yaramıyor. (Detaylar)
4) Sony Playstation 3 ve daha önceki modelleri kullanan konsol aşıkları, şimdiye kadar oyunları sıfırdan satın alıp, sonrasında sıkılınca veya oyunu bitirince ikinci elde satabiliyorlardı veya takas yapabiliyorlardı değil mi? Xbox 360 da aynı şekilde, buna izin veriyordu. Bizim gibi oyunların 'pahalı' kaçtığı ülkeler için şahane bir olaydı.
Yeni PS ve Xbox için sosyal ağlarda paylaşılan haberlere bakılırsa, artık oyunlar tek bir PSN / Xbox Live hesabına bağlı olacak. Parasını bizzat vermiş, DVD/Blu-ray'ini bizzat satın almış, dolayısıyla malı elinde bulunduran kişi bile olsanız, oyunu paylaşamayacak, satamayacak, takas edemeyeceksiniz. (Detay) Hatta xBox 720 için sürekli internet bağlantısı gereksinimi bile dile getiriliyor. Yani internet bağlantınız kesikse, oyuna bile giremeyeceksiniz. (Kaynak)
Bu örnekler artık bir, iki, beş değil, onlarca... Teknoloji dünyasının yeni düzeni, kapitalizmin en doğal getirisi 'mülkiyet'i bile sınırlayacak kadar iddialı bir biçimde yerleşiyor hayatımıza, ve işin kötü tarafı elimizden 'Buy Now' butonuna tıklamak dışında hiç bir şey gelmiyor.
Peki siz, başka nelere gerçekten sahip olduğunuzu düşünüyorsunuz?
(Yorumlarınızı 'Comment' butonu vasıtasıyla gönderebilirsiniz. Tartışalım, edelim.)