Demna Gvasalia’nın Balenciaga’sı tartışmalardan asla kaçınmadı. Bu hafta internet, ilk kez Mart ayında Balenciaga’nın AW22 podyum şovunda ortaya çıkan ve Gvasalia’nın Ukraynalı mültecilere adadığı, kendini “dünyanın en pahalı çöp torbası” ilan eden eleştiriyle dolup taşıyor.
Çantanın kendisi tipik siyah çöp torbasının dana derisi deri versiyonudur ve şu anda 1.790 $ (yaklaşık 1.500 £) karşılığında satışa sunulmuştur.
Mayıs ayında, moda evi, çifti 1.850 $’a (yaklaşık 1.500 £) satılan ‘yıkılmış, çamurlanmış ve dağılmış’ ‘yok edilmiş spor ayakkabılarını’ piyasaya sürdüğünde benzer tartışmalarla karşılaştı. Gvasalia, kutuda olması gereken öğelerden ilham almak için çöp kutusu astarının kendisine dönmüş olsa da, modayı bir ipucunda bulabilecekleriniz etrafında temel alan ilk tasarımcı olmaktan çok uzak.
Burada bisiklet sürmekten bahsetmiyorum. Özellikle Londra’da modada sürdürülebilirlik için çabalayan harika bir dizi yetenekli genç tasarımcı var: Helen Kirkum, Ahluwalia, Bethany Williams, Paolina Russo ve Tolu Coker bunlardan sadece birkaçı. Ancak bu makale ne onlarla ilgili ne de sürdürülebilir malzemeler ve uygulamalarla ilgili. çürükten bahsediyorum. Çöp, çöp, gerçek atık. Kasten mahvedilmiş giysiler. Bir zamanlar güzel olan, daha dokunaklı bir anlamı veya amacı olan bir şeye kasten çarpıtılan giysiler.
Grunge estetiğinin de yardımıyla, 90’lar harap olmuş giysilere özel bir ilgi duyuyordu. On yılın başlarına doğru, bir tasarımcı kendini hem aklımızın hem de burun deliklerimizin ön saflarına koydu. Küf genellikle çoğu kişi tarafından önlenir (bir parça stilton olmadığı sürece), ancak Kıbrıslı moda tasarımcısı Hüseyin Çağlayan için oyunun amacı buydu.
Modeller Central Saint Martins mezuniyet şovunda ne alacaklarını asla tam olarak bilemezler. Çağlayan 1993’te koleksiyonunu gösterdiğinde, podyumda çürümüş, oksitlenmiş paçavralarla duracaklarını keşfetmekten çok mutlu olduklarını hayal bile edemiyorum. Aylar önce, Çağlayan tüm koleksiyonunu bir arkadaşının bahçesine gömdü, ancak onu final gösterisinden günler önce gün yüzüne çıkardı. ‘Teğet Akışlar’ başlıklı amacı, çürümekte olan güzelliği vurgulamaktı. Bugüne kadar Londra Moda Haftası’nın en efsanevi, yenilikçi tasarımcılarından biri olmaya devam ediyor.
Aynı yıl, Lee Alexander McQueen de ilk moda koleksiyonunu sergiledi. Balenciaga’nın ‘çöp torbası’ndan çok önce, McQueen eşyalarını zorunluluktan çöp torbalarında taşıyordu. ‘Taxi Driver’ AW93, mezuniyet sonrası ilk koleksiyonuydu ve Ritz’de gösterildi. Gösteriden sonra, McQueen ve arkadaşı Simon Ungless, editör Michael Roberts’ı kutlamak için bir partiye gitmeden önce tüm koleksiyonu hızla çöp poşetlerine yığdı. Vestiyer ücretini ödemek yerine, McQueen ve Ungless çöp poşetlerini binanın yan tarafındaki çöp bidonlarının arkasında saklamaya karar verdiler. Partiden ayrıldıklarında çantalar ellerinden alınmıştı. Bu koleksiyonun hiçbiri günümüze kalmamıştır.
Özellikle McQueen’in kendi yarattıklarını yok etmek için bir tutam vardı. Mükemmel bir şeyi alıp yırtıp, olabildiğince çirkin hale getirmek – güzel, büyüleyici şekillerde. Bunun en ünlü örneklerinden biri, 1999 İlkbahar koleksiyonunun bir parçası olan ‘No. 13’. McQueen’i kendi şovlarından birinde ağlatabilecek tek an, model ve dansçı Shalom Harlow’un beyaz elbisesine kalın siyah ve sarı boya lekeleri püskürten iki mekanik kol arasında döndüğü zamandı. Robotların koleksiyonuna grafiti yapmasına izin verdi ve bu, defile tarihinin en unutulmaz anlarından biri oldu.
Bundan önce 1998’de Issey Miyake’nin de benzer bir fikri vardı. Beyaz, kolsuz bir sütun elbise hayal edin. Şimdi onu patlayıcıların altına gömdüğünü ve bir kibrit yaktığını hayal edin. Japon tasarımcı 1998’de Pleats Please koleksiyonuna ejderha resimlerini yakmak için barut kullanan Çinli sanatçı Cai Guo-Qiang ile işbirliği yaptığında tam olarak bunu yaptı. Bu bir gösteri ki izlemeye değer daha önce görmediyseniz (6m 20’ye atlayın). Karanlık, patlayıcı sıçramalarla kavrulmuş bu parçaların şimdi her biri yaklaşık 3.000 £ değerinde.
Burning aynı zamanda Jeremy Scott’ın Moschino AW16 koleksiyonunun bir özelliği haline geldi – elbette sigaradan ilham aldı. Anna Cleveland’ın da aralarında bulunduğu modeller, elbiseleri yanarken podyumda yürüdüler, kenarları kıvrılıp yanarken eteklerinden dumanlar yükseldi. Muhtemelen, Scott’ın Moschino koleksiyonlarının çoğu çöp kutusunda da bulunabilecek öğeler içeriyor, ancak AW17 koleksiyonu için tam anlamıyla bir Amerikan çöp tenekesi gibi giyinmiş bir modeli pistin aşağısına gönderdi. Siyah lateks elbisesi çöp tenekesine benziyordu, şapkası ise (tam anlamıyla) büyük bir gümüş çöp kutusu kapağıydı.
Şahsen benim en sevdiğim ‘çöp’ hikayem 1985’te efsanevi Fallen Angels koleksiyonunu sergileyen John Galliano’ya ait. Modellerin podyumda yürümesine az bir süre kala Galliano, ayakkabıların fazla temiz olduğuna dair ani bir karar verdi. Hepsinin dışarı çıkmalarını ve ayakkabılarını çamurda sürüklemelerini istedi. Ayakkabıları yapmak için kan, ter ve gözyaşı döken Patrick Cox, Galliano’nun kararıyla yüzleşti: “Endişelenme, artık daha değerliler çünkü tasarımcı çamuru, sevgilim” Galliano’nun yanıtı oldu.
İster çöp kutusuna atılan giysiler olsun, ister çöpten ilham alan moda olsun, Balenciaga çöpten alan ilk ve son olmayacak. Ancak, ilham alan ve savaş nedeniyle yerinden edilmiş insanlara adanan bir eşya için bu kadar çok ücretin uygun olup olmadığı tartışmaya açıktır.