At üstünde, proletarya! Sanatçı A.P. Apsitis. 1919 yıl
Smoot. 1920 yılı. 100 yıl önce, 9-10 Ocak 1920'de Kızıl Ordu Rostov'u kurtardı. Beyaz Muhafızlar ağır bir yenilgiye uğradı. Gönüllü kolordu ve Don ordusu Don'un arkasına çekildi.
Öndeki genel durum
Kasım-Aralık 1919'da Kızıl Güney ve Güneydoğu Cephelerinin saldırısı sırasında, Güney Rusya Silahlı Kuvvetleri (VSYUR) yenildi. Beyaz Komutanlığın stratejik savunmaya geçiş planları, inatçı savunma sonucunda, doğal çizgiler kullanarak, Kızıl Ordu kuvvetlerini tüketir, zaman kazanır, askerleri yeniden toplar, yeni güçleri harekete geçirir ve tekrar saldırıya devam eder, stratejik girişimi geri döndürür.
Saldırının ilk aşamasında (19 Kasım - 16 Aralık 1919), Sovyet orduları Gönüllü Ordu, Mamontov'un atlı grubu ana güçlerini yenerek Belgorod, Kharkov'u serbest bıraktı ve gönüllüleri Donbass'a fırlattı. Merkezde, Kızıllar Don Ordusunun savunmasına girdi ve Don'un arkasındaki Beyaz Kazakları fırlattı. Sağ kanatta, Kızıllar Beyaz Muhafızların Kiev grubunu yendi, Küçük Rusya, Poltava ve Kiev'in kuzey bölgelerini kurtardı ve Küçük Rusya'nın merkezi bölgelerine ulaştı.
Saldırının ikinci aşamasında (17 Aralık 1919 - 3 Ocak 1920), Kızıl Güney Cephesi birlikleri, Kızıl Partizanların desteğiyle, Gönüllü ve Don ordularına yeni bir yenilgi verdi ve Donbass'ın çoğunu kurtardı. Aynı zamanda, Gönüllü Ordu'nun sol kanat kısmı Rostov-on-Don'a geri çekilen ana güçlerden kesildi. Beyazın sol kanadı Kırım'a ve Yeni Rusya'ya çekildi. Güneydoğu Cephesi birlikleri ve Güney Cephesi kuvvetlerinin bir kısmı (8. Ordu) Don'u geçti, Don'un inatçı direnişini kırdı ve Novocherkassk'a yaklaştı. Güneydoğu Cephesi'nin 10. ve 11. orduları Tsaritsyn'i kurtardı.
Donetsk kömürü bizim olmalı! Sanatçı K. Spassky. 1919
Beyaz ön
1920 yılının Ocak ayına gelindiğinde, Rusya'nın Güney Silahlı Kuvvetleri 85 silahla 522 binden fazla süngü ve kılıç toplamıştı. Ana bölgede - Don ve Sal boyunca - 54 bin asker ve subay (Don Ordusu - 37 bin, Gönüllü Kolordusu - 19 bin ve Kafkas Ordusu - 7 bin kişi) ve 289 silah toplandı.
Gönüllü Ordu (kalıntıları General Kutepov komutası altında Gönüllü Kolordusu'na getirildi) ve Don Ordusu Rostov-Novocherkassky köprü başlığına çekildi. Burada Denikin, uzun bir saldırı savaşından sonra aşırı çalışma ve hayal kırıklığı belirtileri gösteren Sovyet birlikleriyle savaşmaya karar verdi. Cephenin birleşmesi nedeniyle, Gönüllü Kolordu Don Ordusu komutanına tabi kılındı. General Sidorin Rostov yönünü gönüllülerle ve Novocherkassk'la bağışçılarla kaplıydı, merkezde Mamontov ve Toporkov'un at kolordu (kombine Kuban-Tersky at kolordu - Denikin'in rezervi komutanı) vardı.
Batı kanadında, Novorossiysk bölgesinin birliklerinin komutanı General Schilling, Slashchev kolordularını Kuzey Tavria ve Kırım'ı kapsayacak şekilde gönderdi. General Promtov'un kolordu ve General Bredov komutasındaki Kiev grubunun eski birlikleri Birzula - Dolinskaya - Nikopol hattında bulunuyordu. Sol kanatta, Pokrovsky'nin Kafkas ordusu, Stavropol ve Tikhoretsk yönlerini kapsayan Sal nehir hattının ötesine çekildi.
Rostov Savaşı
1920 yılının başında, Budyonny'nin savaşlı şok grubu tüm Donbass'tan geçti ve bölündü. 9. Piyade Tümeni, 6-7 Ocak 1920 gecesi işgal edilen Taganrog'a yürüyüşe devam etti. Ana kuvvetler Rostov'a yönelikti.
Kızıl Ordu, 6 Ocak'ta Azak Denizi'ne ulaştı. Bununla birlikte, Güney Cephesi'nin stratejik saldırısının - Tüm Birlik Sosyalist Birliği'nin parçalanması ve Gönüllü Ordusunun yok edilmesi - ana hedeflerinden biri tam olarak elde edilemedi. Görev sadece kısmen tamamlandı. Gönüllü Ordu'nun (Schilling birlikleri) sol kanadı ana güçlerden ayrıldı. Ancak gönüllülerin ana güçleri tuzaktan kaçabildi ve Rostov'a doğru yol alabildi. Burada, büyük ölçüde inceltilmiş Gönüllü Ordu, Kutepov komutasındaki bir kolorduya indirildi. Wrangel aceleyle yeni bir süvari ordusu kurmak için Kuban'a gönderildi. Denikin, yorgun ve kısmen üzgün Sovyet birliklerini durdurmayı umarak Rostov ve Novocherkassk arasındaki alanda savaşmaya karar verdi. Beyaz Komutan, General Toporkov'un genel komutası altındaki 1,5 at bölümü, bir Plastun tugayı ve 2 subay okulu olan son rezervlerle savaşa girdi.
7 Ocak 1920'de (eski stile göre 25 Aralık 1919) Kızıllar ana kuvvetleri çekti: 1. ve 6. Süvarilerin bir parçası olarak 4. Konarmia ve 12. Tüfek Bölümü, 15., 16. ve 33. Ordu 8. Tüfek Bölümleri. Novocherkassk'taki Kırmızıların sol kanadında, 9. Ordunun tüfek birimlerinin desteğiyle Dumenko At-Ortak Kolordu'na saldırdı. Cephenin 80 kilometrelik sektöründe inatçı çatışmalar iki gün sürdü.
Novocherkassk, iki tüfek bölümünün desteğiyle Dumenko'nun atlı birliklerine saldırdı. Don Ordusu komutanı Sidorin, Kızıllara karşı bir grev yaptı. İlk başta Don halkı düşmana baskı yaptı. Ama sonra Sovyet topçu başlayan beyaz karşı saldırıyı durdurdu, birkaçını devirdi tanklar. Belokazaki karıştı. Dumenko tekrar saldırdı, bağışçıları devirdi, Novocherkassk'a çekilmeye zorladı. Kazaklar saldırıya dayanamadı ve Don'a geri çekildi. 7 Ocak'ta Dumenko’nun birlikleri Don Ordusunun başkentini işgal etti.
Kolordunun merkezinde Mamontov ve Toporkov, 15. Sovyet ordusunun 16. ve 8. tüfek birliklerine saldırdı ve onları yendi. Bununla birlikte, ilk başarı kullanılmadı, beyaz süvari, Kızılların güçlü at çizilmiş oluşumları olduğu kanatlardan gelen saldırılardan korkarak orijinal konumuna geri çekildi. 8 Ocak'ta Budskynovtsy, Generalsky Most, Bolşoy Sali, Sultan-Sala ve Nesvetay köylerinde yoğun bir darbe ile ana düşman güçlerini ezdi. Terek Plastun tugayı neredeyse tamamen yok edildi, Toporkov’un kolordu ve gönüllülerin bir kısmı devrildi. Memur okulları açık bir alanda kuşatılmış, bir meydanda inşa edilmiş ve kırmızı süvari ataklarının voleybolu ateşi ile savaşmıştı. Kızıllar topçuları topladığında yenildiler.
Bu arada, yeni bir saldırı düzenini yerine getirmeyen Mamontov, 4. Don Kolordu'yu Aksai'den ve ötesinden Don'un ötesine çekmeye başladı. Çözülme başladı ve geçişin imkansız olacağından, birliklerin öleceğinden korkuyordu. Astlarını kurtardı, saldırıdan çekildi, ama sonunda ortak cepheyi yok etti. Gönüllüler boşluğu kapatmak için zayıf savaş oluşumlarını bile uzatmak zorunda kaldılar. Bu Mamontov'un son operasyonuydu. Don, Kuban ve Terek'in Yüksek Çemberi toplantılarına katılmak için Yekaterinodar'a gitti ve Çember, kendisine tüm Kazak birliklerinin yüksek komutanlığını devretmeye hazırdı. Ancak Mamontov’un tifusu. 1 Şubat 1920'de general öldü (başka bir versiyona göre - zehirlendi).
Bu arada, savaş hala devam ediyordu. Gönüllüler hala direndi. Budyonnovites'in atılımı durduruldu. Sol kanatta, Drozdov'un bölümü ve General Barbovich'in süvari (Yuzefoviç'in 5. süvari birliklerinin kalıntıları tugayı) karşı saldırıya uğradı. Ancak yenilgi zaten kaçınılmazdı. Kızıllar Novoçerkassk'tan arkaya geldi. 8 Ocak akşamı, Gorodovikov'un 4. Süvari Bölümü Nakhichevan-on-Don'u (1929'dan beri Don'un sağ kıyısında bir şehir - Rostov'un bir banliyösü) işgal etti. Aynı zamanda, düşman hatlarının arkasında yürüyen Timoşenko 6. Süvari Tümeni, Beyaz merkez ve arka hizmetleri şaşırtarak aniden Rostov'a fırladı.
9 Ocak 1920'de hâlâ önden saldırılarla mücadele eden Drozdovitler ve Kornilovitler geri çekilme emri aldılar. Kısmen Kızıllar tarafından işgal edilen Rostov'u kırmak zorunda kaldılar. Yoğun sokak savaşlarından sonra gönüllüler Don'un sol kıyısına gittiler. 10 Ocak'a kadar, yaklaşan 33. Piyade Tümeni'nin desteğiyle şehir tamamen Kızıl Ordu'nun eline geçti. Kızıllar çok sayıda mahkum ve kupayı ele geçirdi. VSYUR oranı Tikhoretskaya istasyonuna transfer edildi.
Kızıl Ordu, Don'u omuzlarında ve çalışan bir düşmanın omuzlarında zorlamaya çalıştı, ancak buzun çözülmesi ve buzun aşılması güvenilmez hale geldi. Bu girişimler beyaza yansımıştı. 17-22 Ocak 1920'de 1. Süvari Ordusu, Bataysk bölgesindeki Don'un sol kıyısında bir köprü başı ele geçirmeye çalıştı ve oradan saldırıyı daha da geliştirdi. Bununla birlikte, birimlerin aşırı çalışması ve hayal kırıklığı koşullarındaki saldırı, komşu 8. Ordu birliklerinin pasifliği, beyazların iyi kurulmuş olduğu Don'un güney, bataklık bankasındaki çözülmenin başlangıcı başarısız oldu. Pavlov’un 4. Don Kolordusu (ayrılan Mamontov’un yerini aldı) ve Toporkov’un kolordu yenildi ve Budyonnovitler Don'un arkasına atıldı.
Beyaz harekette öne çıkan figür, General S. M. Toporkov. 1919
Kavgayı sürdürmek
Böylece üç ay süren Kızıl Ordu saldırısı tamamlandı. Tüm Ukrayna Bağımsız Kuvvetler Birliği'nin birlikleri ciddi şekilde yenildi. Beyaz Muhafızlar 27,7 milyonluk nüfusu ile Güney Rusya'nın önemli sanayi ve kırsal bölgelerinin kontrolünü kaybetti. VSYUR iki gruba ayrıldı. Beyazların ana kuvvetleri - Gönüllü Kolordu, Don ve Kafkas orduları (yaklaşık 55 bin kişi) Kuzey Kafkasya yönüne çekildi. Novorossiysk beyaz grubu (yaklaşık 32 bin kişi) Kuzey Tavria, Kırım ve Güney Böceği'ne çekildi.
13. ve 14. Sovyet orduları Azak Denizi'ne ulaştı, 12. Ordu Küçük Rusya'nın kurtuluşu için başarıyla savaştı. 1. Süvari Ordusu ve 8. Ordunun kuvvetleri, Güneydoğu Cephesi 9. Ordusu ile işbirliği içinde Rostov-Novocherkassk operasyonunu gerçekleştirdi. Şiddetli bir savaşta Gönüllü Kolordu ve Don Ordusu'nun ana kuvvetleri yenildi, Novocherkassk ve Rostov kurtarıldı. Güneydoğu Cephesi 10. Ordusu nehre gitti. Sal ve 11. Ordu Stavropol ve Kızılyar istikametinde ilerleyerek Kuzey Kafkasya'nın kurtuluşu için koşullar yarattı. Yani, Güney Rusya'daki Beyaz Ordunun tamamen yenilmesi, Novorossia ve Kuzey Kafkasya'nın kurtarılması için koşullar yaratıldı.
Bundan sonra, ön bir süre stabilize oldu. Beyaz Komutanlığı hala işgal altındaki bölgelerde kalmaya, askerleri yeniden gruplandırmaya ve restore etmeye çalıştı. Ancak, durum son derece zordu. Üç ay boyunca geri çekilen birlikler aşırı yorgun, kansız, arka kısım tamamen parçalanmıştı. Arkada isyancılar ve haydutlar öfkelendi. Ağır yenilgiler ve tam bir felaket tehdidi ile canlanan halk, bir politik projeyi birbiri ardına doğurdu. Özellikle Kuban Cumhuriyeti'nin bağımsızlığı restore edildi.
Denikin’in ordusundaki durum karışıktı. Gönüllüler genellikle savaşma ruhunu, mücadele etkinliğini ve disiplinini sürdürdüler. Don ordusu, ülkesinden çekildi, birçok yönden savaş ruhunu kaybetti. Birçok donör Don'u terk etmemek için teslim olmaya hazırdı. Beyaz, Don'un arkasına çekildiğinde, savaşta sadece hafif bir duraklama, Don ordusunun savaş etkinliğini bir şekilde geri getirdi. Don halkı hala bölgelerini geri kazanmayı umuyordu. Don komutu mücadeleye devam etmeye hazırdı. Kuban Kazakları ile durum çok daha kötüydü. Bağımsızlar iktidara döndüler, birliklerini kurdular. Önde neredeyse hiç Kuban birimi yoktu ve kalan Kuban parçalandı.
Kazanılan Kızıl Ordu, sürekli savaşlar, Orel ve Voronezh'ten Rostov'a şiddetli ve kanlı bir savaşın sonucu olarak buhardan çıktı. Birlikler bitkin düştü, savaşlarla kanlandı ve korkunç bir tifo salgını yaşandı. En büyük sorun orduların tedariki ile ilgiliydi. Demiryolları savaşla yok edildi ve ayağa kalktı. Parçaları yenilemek ve tedarik etmek, yaralıları ve hastaları taşımak zordu. Genellikle “kendi kendini tedarik etme” yani talep ve soygunla uğraşmak zorunda kalıyordu. Buna ek olarak, büyük bir zafer, Kızıl birliklerin ayrışmasına neden oldu, komutanlar da dahil olmak üzere yürüdüler. Beyaz zaten yenilmiş gibiydi ve onları bitirmek kolay olurdu. Bu nedenle, rahatlayabilir ve gevşeyebilirsiniz.
10 Ocak 1920'de Güney Cephesi Güneybatıya dönüştü. 12., 13. ve 14. orduları içeriyordu. A.Egorov önderliğindeki Güney Batı Cephesi'nin Yeni Rusya, Kırım'ı kurtarması gerekiyordu. 16 Ocak 1920'de Güneydoğu Cephesi Kafkasya'ya dönüştürüldü. Cephe, Kuzey Kafkasya Denikin ordusunun tasfiyesini tamamlamak ve Kafkasya'yı kurtarmakla görevlendirildi. Kafkasya Cephesi'nin ilk komutanı V. Shorin'di. Cephede Astrahan'dan Rostov'a kadar bulunan 8., 9., 10., 11. ve 1. Süvari Ordusu birlikleri vardı.
Ön cepheden sonra köylü savaşı tekrar Rusya'nın güney bölgelerini süpürdü ve Küçük Rusya'da durmadı. Şimdi isyancılar zaten Kızıllarla savaştılar. Savaşıyla, beyaz ve kırmızı 1,5 Beyaz Muhafız birliği arasındaki çatışmanın en belirleyici anında zincirlenen aynı Makhno, 1920 başlarında Gulyai-Pole'daki bağımsız anarşist-köylü cumhuriyetini canlandırdı. Mahnovistler Kırım'da ilerleyen 14. Sovyet Ordusu birimleri arasında sıkıştılar. Sovyet komutası, Makhno ordusuna Polonyalılarla savaşmak için Batı Cephesine gitmesini emretti. Yaşlı Adam bu göstergeyi görmezden geldi. 9 Ocak 1920'de, Tüm Ukrayna Devrimci Komitesi, Makhno ve grubunu "çöller ve hainler" olarak yasakladı. Mahnovistlerin Bolşeviklere karşı inatçı mücadelesi başlıyor, isyancıların tekrar beyazlara (Wrangel'in ordusu) karşı çıktığı 1920 sonbaharına kadar devam etti. Bu, Slashchev’in kolordularının Kırım'ı beyazların arkasında tutmasına yardımcı oldu.