20 Mart 2009, güncelleme 15 Haziran 2011
Schengen Beyaz Liste Projesi Hakkında
Avrupa Birliği'nin Batı Balkan ülkeleri vatandaşlarına Schengen Bölgesi'ne girişlerde uygulanan vizenin kaldırılmasını mümkün kılacak reformlar üzerine ilgili hükûmetler ile görüşmelere başlanmasına daha 2003 yılında karar verilmişti. Bölge ülkelerine yönelik vize zorunluluğu, 1990lı yıllarda, savaş, eski Yugoslavya'yı tahrip edip Arnavutluk kaosa sürüklendiğinde konulmuştu.
Söz verilen görüşmelerin başlaması tam beş yıl aldı. Bu sürede Makedonya'nın AB üyeliğine adaylığı resmiyet kazanırken Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ ile Sırbistan'ın "potansiyel adaylığı"nın tekrar tekrar altı çizildi. Bu ülkelerin vatandaşları için AB vizesine başvuru zorunluluğu ise devam etti.
Schengen vizesine başvuru, zaman alan,stresli ve masraflı bir süreçtir. Ayrıca bölgedeki insanlar, vize zorunluluğunu, bireysel bir reddediliş olarak algılamakta ve muhtemel AB üyeliği ile bağdaştıramamaktadır. "Balkan ghettosu'"ndan aktarılan hikayelerde bu durum net bir şekilde görülebilir. Bu hikayelerde AB yanlısı reformcular kendilerine ayırımcılık yapıldığını düşünmekte, iş adamları, vize zorunluluğunun, şirketlerinin büyümesini olumsuz etkilemesinden yakınmakta, gençler ise kendini hapsedilmiş hissetmektedirler.
2008 yılında, Avrupa Birliği, sonunda bir dizi kapsamlı koşulu içeren ve her ülkeye yönelik özel olarak hazırlanan vize yol haritalarını ülkeler ile paylaştı. Koşulların yerine getirilmesi durumunda ülkeler, vizesiz dolaşımdan faydalanacaktı. ESI Beyaz Liste Projesi'nin amacı, bu yaklaşım dahilinde, Batı Balkan ülkelerine uygulanan vize zorunluluğunun kaldırılmasına yardımcı olmaktı. Aralık 2009'da Makedonya, Karadağ ve Sırbistan, Aralık 2010'da ise Arnavutluk ve Bosna-Hersek'e yönelik vize zorunluluğunun kaldırıldığını göz önünde bulundurursak, amacımızın başarıya ulaştığını söyleyebiliriz. Bugün itibariyle Kosova, halen vize uygulanan tek Batı Balkan ülkesidir. Kosova resmi olarak vize muafiyeti sürecine henüz davet edilmedi. Bu, ESI'nin mücadelesini sürdürdüğü bir konu. Kosova da diğer beş Batı Balkan ülkesinin dahil olduğu sürece katılabilmelidir.
ESI, bu beş ülkeye yönelik AB tarafından yürütülen sürecin liyakat temelli tavizsiz ve adilolmasına destek verdi. Bu temel yaklaşım, İtalyan eski Başbakanı Guiliano Amato ve ESI tarafından Schengen Beyaz Listesi Projesi Danışma Kurulu'nun bildirinin ana mesajı.
Bu yaklaşım sürecin şeffaf yürütülmesini şart koşmakta. Arnavutluk, Bosna-Hersek, Makedonya, Karadağ ile Sırbistan vatandaşları, hükümetlerinden talep edilen koşulları bilmeli ve böylece hükümetlerinden atılan ya da atılmayan adımlar konusunda hesap sorabilmeliydi. Dahası, Avrupa kamuoyu, bu ülkelerin AB'yi daha güvenli kılmak adına yasadışı göç, organize suç ve terörizmle mücadele yönünde attığı adımlardan haberdar olmalıydı. Çünkü, süreç, şeffaf yürütüldüğü takdirde daha güvenilir oluyor ve manipülasyonlardan etkilenmiyor.
ESI, ilgili tüm belgeleri arşivledi ve internet ortamına aktardı. Bu belgeler arasında yol haritalarını, Batı Balkan hükümetleri tarafından Avrupa Komisyonu'na aktarılan faaliyetler ve yerine getirilen şartlar hakkında raporları ve Komisyon değerlendirmelerini sayabiliriz. AB üyesi ülkelerde, AB kurumlarında ve Balkanlarda çalışan ve bizim şeffaflık konusundaki olumlu inançlarımızı paylaşan pek çok yetkiliye teşekkürü borç biliriz.
Bu süreçte bir de beklenmedik sorunla karşılaşıldı. İlk üç Batı Balkan ülkesinin vize muafiyetini hazi olmalarını takiben, 2009'un sonunda, Sırbistan ve Makedonya'dan dört AB üyesi ülkeye sığınma talebiyle başvuranların sayısında dramatik bir artış gözlendi. Bu dört ülke Almanya, İsveç, Belçika ve Lüksemburg'du. ESI, AB'nin bu konuda sergilediği tavrı analiz etti ve AB'nin soruna yaklaşımına yönelik öneriler geliştirdi (bakınız Vizesiz Dolaşım ve Sığınma).
Bu sitede, Batı Balkanların "vizesiz dolaşıma giden yolu" hakkında pekçok belgeye ulaşabilirsiniz. Ayrıca, daha kapsamlı araştırmalarınız için ilgili AB siyaset belgelerinden ve kronolojik bilgilerden faydalanabilirsiniz. Bunlara ek olarak, ülkelerin Schengen Beyaz Listesi'ne ne koşullarda girebildiğini belirten AB mevzuatı hakkında açıklamalı belgeler, yine bu sitede yer almaktadır.
Kosova ve sığınmacılar üzerine çalışmalarının yanı sıra ESI, Türkiye, Moldova ve Ukrayna ile ilgili konulara da yoğunlaşmaktadır. Önümüzdeki aylarda ESI'nin Avrupa Sınır Devrimi ve Schengen Beyaz Liste Projesi üzerine web sitesi içeriği daha kapsamlı hale getirilecektir.
ESI is grateful to the Robert Bosch Stiftung, which has made this project possible.
To share information on the process – or to send comments – please contact Alexandra Stiglmayer in Brussels.
- Gerald Knaus, ESI Başkanı
- Alexandra Stiglmayer, Proje Yöneticisi ve ESI Kıdemli Uzmanı
- Kristof Bender, ESI Başkan Yardımcısı ve Kıdemli Uzmanı
- Verena Knaus, ESI Kıdemli Uzmanı (2010'a kadar)
- Besa Shahini, ESI Kıdemli Uzmanı (2010'a kadar)
- Christian Altfuldisch, ESI Proje Yöneticisi ve Internet Sitesi Yöneticisi
- Kristóf Gosztonyi, ESI Uzmanı
- Angela Longo, ESI Uzmanı (2011'e kadar)
- Martin Chatel, ESI Uzmanı (2011'e kadar)
- Ditmir Bushati, Yönetici, Avrupa Hareketi, Arnavutluk (2009'a kadar)
- Gledis Gjipali, Yönetici, Avrupa Hareketi, Arnavutluk
- Ilir Qorri, Uzman, Avrupa Hareketi, Arnavutluk (2010'a kadar)
- Blerta Hoxha, Uzman, Avrupa Hareketi, Arnavutluk
- Alida Vracic, Yönetici, Populari, Bosna-Hersek
- Goran Tirak, Yönetici Populari, Bosna-Hersek
- Sanja Kostovska, Uzman, Araştırma ve Politika Geliştirme Merkezi, Makedonya (2010'a kadar)
- Engjellushe Morina, İdari Yönetici, Kosova İstikrar Girişimi, Kosova
- Dejan Anastasijevic, Gazeteci-Yazar, Sırbistan (2009'a kadar)