Kaygı normal ve genellikle sağlıklı bir duygudur. Bununla birlikte, bir kişi düzenli olarak orantısız düzeyde anksiyete hissettiğinde, tıbbi bir bozukluk haline gelebilir.
Anksiyete bozuklukları, aşırı sinirlilik, korku, endişe ve endişeye yol açan bir akıl sağlığı tanı kategorisi oluşturur. Bu bozukluklar, bir kişinin duyguları işleme ve davranış biçimini değiştirerek fiziksel semptomlara da neden olur.
Hafif anksiyete belirsiz ve rahatsız edici olabilirken, şiddetli anksiyete günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir. Anksiyete bozuklukları Amerika Birleşik Devletleri’nde 40 milyon insanı etkiliyor. Ülkedeki en yaygın akıl hastalıkları grubudur. Bununla birlikte, anksiyete bozukluğu olan kişilerin yalnızca yüzde 36.9’u tedavi görüyor.
Kaygı Nedir?
Orantısız gerilim ve endişe tepkileri kaygıyı karakterize eder. Amerikan Psikoloji Derneği (APA) kaygıyı “gerginlik duyguları, endişeli düşünceler ve artan kan basıncı gibi fiziksel değişikliklerle karakterize edilen bir duygu” olarak tanımlar.
Normal kaygı duyguları ile tıbbi müdahale gerektiren bir kaygı bozukluğu arasındaki farkı bilmek, bir kişinin durumu tanımlamasına ve tedavi etmesine yardımcı olabilir. Bu yazıda anksiyete, anksiyete bozukluğu, farklı anksiyete türleri ve mevcut tedavi seçenekleri arasındaki farklara bakıyoruz.
Anksiyete ne zaman tedaviye ihtiyaç duyar?
Kaygı, sıkıntıya neden olabilirken, her zaman tedavi gerektiren bir durum değildir. Bir birey potansiyel olarak zararlı veya endişe verici tetikleyicilerle karşılaştığında, endişe duyguları sadece normal değil, aynı zamanda hayatta kalmak için de gereklidir.
İnsanlığın ilk günlerinden beri, avcıların yaklaşımı ve yaklaşan tehlike vücutta alarmları harekete geçirir ve kaçınma eylemine izin verir. Bu alarmlar, artan kalp atışı, terleme ve çevreye karşı artan hassasiyet şeklinde fark edilir hale gelir. Tehlike, beyinde bir hormon ve kimyasal haberci olan adrenalin hücumuna neden olur ve bu da bu endişeli reaksiyonları “savaş ya da kaç” olarak adlandırılan bir süreçte tetikler. Bu, insanları güvenliğe yönelik potansiyel tehditlerle fiziksel olarak yüzleşmeye veya kaçmaya hazırlar.
Birçok insan için, daha büyük hayvanlardan kaçmak ve yakın tehlike, ilk insanlar için olduğundan daha az acil bir endişe kaynağıdır. Kaygılar artık iş, para, aile hayatı, sağlık ve kişinin dikkatini gerektiren, ‘savaş ya da kaç’ tepkisini gerektirmeyen diğer önemli konular etrafında dönmektedir. Önemli bir yaşam olayından önce veya zor bir durum sırasında yaşanan gerginlik, orijinal “savaş ya da kaç” tepkisinin doğal bir yansımasıdır. Hayatta kalmak için hala gerekli olabilir örneğin, karşıdan karşıya geçerken bir arabanın çarpması endişesi, kişinin içgüdüsel olarak tehlikeden kaçınmak için her iki yola da bakacağı anlamına gelir.
Anksiyete bozuklukları
Endişeli bir hissin süresi veya şiddeti bazen orijinal tetikleyici veya stres etkeni ile orantısız olabilir. Artmış kan basıncı ve mide bulantısı gibi fiziksel semptomlar da gelişebilir. Bu tepkiler kaygının ötesine geçerek bir kaygı bozukluğuna geçer. APA, anksiyete bozukluğu olan bir kişiyi “tekrarlayan müdahaleci düşüncelere veya endişelere sahip” olarak tanımlar. Anksiyete bir bozukluk aşamasına ulaştığında, günlük işleve müdahale edebilir.
Anksiyete Belirtileri
Bir dizi farklı tanı anksiyete bozuklukları oluştursa da, yaygın anksiyete bozukluğunun (YAB) semptomları genellikle aşağıdakileri içerecektir:
- huzursuzluk ve “gergin” olma hissi
- kontrol edilemeyen endişe duyguları
- artan sinirlilik
- konsantrasyon zorlukları
- uykuya dalma veya uykuda kalma sorunları gibi uyku zorlukları
Bu semptomların günlük yaşamda görülmesi normal olsa da, YAB’li kişiler bunları kalıcı veya aşırı seviyelerde yaşayacaktır. YAB, belirsiz, rahatsız edici bir endişe veya günlük yaşamı bozan daha şiddetli bir endişe olarak ortaya çıkabilir.
DSM-V ve Kaygı
Ruh Sağlığı Bozukluklarının Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı: Beşinci Baskı (DSM-V), anksiyete bozukluklarını birkaç ana türe sınıflandırır. DSM’nin önceki sürümlerinde, anksiyete bozuklukları arasında obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ile akut stres bozukluğu yer alıyordu. Bununla birlikte, kılavuz artık bu zorlukları endişe altında gruplandırmıyor. Anksiyete bozuklukları artık aşağıdaki teşhisleri içermektedir.
- Yaygın anksiyete bozukluğu: Bu, aşırı, uzun süreli anksiyete ve spesifik olmayan yaşam olayları, nesneler ve durumlar hakkındaki endişeleri içeren kronik bir bozukluktur. YAB en yaygın anksiyete bozukluğudur ve bozukluğu olan kişiler her zaman anksiyetelerinin nedenini belirleyemezler.
- Panik bozukluğu: Kısa veya ani yoğun terör ve endişe atakları panik bozukluğunu karakterize eder. Bu ataklar titreme, kafa karışıklığı, baş dönmesi, mide bulantısı ve nefes almada zorluklara neden olabilir. Panik ataklar, 10 dakika sonra zirveye ulaşarak hızla ortaya çıkma ve artma eğilimindedir. Ancak panik atak saatlerce sürebilir. Panik bozuklukları genellikle korkutucu deneyimlerden veya uzun süreli stresten sonra ortaya çıkar, ancak bir tetikleyici olmadan da ortaya çıkabilir. Panik atak geçiren bir kişi, bunu hayatı tehdit eden bir hastalık olarak yanlış yorumlayabilir ve gelecekteki saldırılardan kaçınmak için davranışta ciddi değişiklikler yapabilir.
- Spesifik fobi: Bu, irrasyonel bir korku ve belirli bir nesneden veya durumdan kaçınmaktır. Fobiler, belirli bir nedene bağlı oldukları için diğer anksiyete bozuklukları gibi değildir. Fobisi olan bir kişi, bir korkuyu mantıksız veya aşırı olarak kabul edebilir, ancak tetikleyici etrafındaki duygularını kontrol edemeyebilir. Bir fobinin tetikleyicileri, durumlardan ve hayvanlardan günlük nesnelere kadar değişir.
- Agorafobi: Bu, kaçmanın zor olabileceği veya bir kişi kapana kısılırsa yardımın mümkün olmayacağı yerlerin, olayların veya durumların korkusu ve kaçınmasıdır. İnsanlar genellikle bu durumu, açık alan ve dış mekan fobisi olarak yanlış anlar, ancak bu o kadar basit değildir. Agorafobili bir kişi evden çıkma veya asansör ve toplu taşıma kullanma korkusu yaşayabilir.
- Seçici konuşmamazlık: Bu, tanıdık insanlar arasında mükemmel sözlü iletişim becerilerine sahip olsalar bile, okul gibi belirli yerlerde veya bağlamlarda konuşamayan bazı çocukların yaşadığı bir endişe türüdür. Aşırı bir sosyal fobi formu olabilir.
- Sosyal anksiyete bozukluğu veya sosyal fobi: Bu, sosyal durumlarda başkalarından olumsuz yargıya varma veya genel utanç korkusudur. Sosyal anksiyete bozukluğu, sahne korkusu, yakınlık korkusu ve aşağılama ve reddedilme endişesi gibi bir dizi duyguyu içerir. Bu bozukluk, insanların kamusal durumlardan kaçınmasına ve günlük yaşamın son derece zor hale geldiği noktaya kadar insan temasından kaçınmasına neden olabilir.
- Ayrılma anksiyetesi bozukluğu: Bir kişiden veya yerden ayrıldıktan sonra güvenlik veya güvenlik duyguları sağlayan yüksek düzeyde anksiyete, ayrılık anksiyetesi bozukluğunu karakterize eder. Ayrılık bazen panik belirtilerine neden olabilir.
Kaygının Nedenleri
Anksiyete bozukluklarının nedenleri karmaşıktır. Birçoğu aynı anda ortaya çıkabilir, bazıları diğerlerine yol açabilir ve bazıları bir başkası yoksa bir anksiyete bozukluğuna yol açmayabilir. Olası nedenler şunları içerir:
- İşteki zorluklar, ilişki sorunları veya aile sorunları gibi çevresel stres faktörleri
- Farklı bir hastalığın semptomları, bir ilacın etkileri veya yoğun bir ameliyatın stresi veya uzun süreli iyileşme gibi tıbbi faktörler
- Yasadışı bir maddeden çekilme
- Genetik, anksiyete bozukluğu olan aile üyelerine sahip kişilerin kendilerini deneyimleme olasılığı daha yüksektir.
- Psikologlar, birçok anksiyete bozukluğunu beyindeki hormonların ve elektrik sinyallerinin yanlış hizalanması olarak tanımladıkları için beyin kimyası
etkileri diğer olası nedenlerin etkisini artırabilir.
Kaygının Tedavisi
Tedaviler psikoterapi, davranışsal terapi ve ilaç tedavisinin bir kombinasyonundan oluşacaktır. Alkol bağımlılığı, depresyon veya diğer koşullar bazen zihinsel sağlık üzerinde o kadar güçlü bir etkiye sahip olabilir ki, bir anksiyete bozukluğunu tedavi etmek, altta yatan herhangi bir koşul kontrol altına alınana kadar beklemelidir.
Kendi kendine iyileşme
Yoga, anksiyete bozukluğunun etkilerini azaltabilir. Bazı durumlarda, kişi anksiyete bozukluğunu evde klinik gözetim olmaksızın tedavi edebilir. Ancak bu, şiddetli veya uzun süreli anksiyete bozuklukları için etkili olmayabilir. Bir kişinin daha hafif, daha odaklı veya daha kısa süreli anksiyete bozukluklarıyla başa çıkmasına yardımcı olacak çeşitli egzersizler ve eylemler vardır.
- Stres yönetimi: Stresi yönetmeyi öğrenmek, potansiyel tetikleyicileri sınırlamaya yardımcı olabilir. Yaklaşan baskıları ve son teslim tarihlerini düzenleyin, göz korkutucu görevleri daha yönetilebilir hale getirmek için listeleri derleyin ve çalışma veya işten zaman ayırmayı taahhüt edin.
- Gevşeme teknikleri: Basit aktiviteler, kaygının zihinsel ve fiziksel belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilir. Bu teknikler arasında meditasyon, derin nefes egzersizleri, uzun banyolar, karanlıkta dinlenme ve yoga bulunur.
- Olumsuz düşünceleri olumlu olanlarla değiştirmek için alıştırmalar: Kaygının bir sonucu olarak dönebilecek olumsuz düşüncelerin bir listesini yapın ve yanına onların yerine olumlu, inandırıcı düşünceler içeren başka bir liste yazın. Belirli bir korkuyla başarılı bir şekilde yüzleşmek ve onu fethetmek için zihinsel bir imaj yaratmak, anksiyete semptomları bir fobi gibi belirli bir nedenle ilişkili ise fayda sağlayabilir.
- Destek ağı: Bir aile üyesi veya arkadaş gibi destekleyici tanıdık kişilerle konuşun. Destek grubu hizmetleri yerel bölgede ve çevrimiçi olarak da mevcut olabilir.
- Egzersiz: Fiziksel efor, kendi imajınızı iyileştirebilir ve beyinde pozitif duyguları tetikleyen kimyasalları serbest bırakabilir.
Psikolojik Danışmanlık
Anksiyeteyi tedavi etmenin standart bir yolu psikolojik danışmadır. Bu, bilişsel davranışçı terapi (BDT), psikoterapi veya terapilerin bir kombinasyonunu içerebilir. Bu tür psikoterapi, endişeli ve sıkıntılı duyguların temelini oluşturan zararlı düşünce kalıplarını tanımayı ve değiştirmeyi amaçlar.
Bu süreçte, BDT uygulayıcıları çarpık düşünmeyi sınırlamayı ve insanların kaygıyı tetikleyen nesnelere veya durumlara tepki verme şeklini değiştirmeyi umarlar. Örneğin, panik bozukluğu için BDT sağlayan bir psikoterapist, panik atakların gerçekten kalp krizi olmadığı gerçeğini pekiştirmeye çalışacaktır. Korkulara ve tetikleyicilere maruz kalmak, BDT’nin bir parçası olabilir. Bu, insanları korkularıyla yüzleşmeye teşvik eder ve olağan anksiyete tetikleyicilerine karşı duyarlılığı azaltmaya yardımcı olur.
Kaygıyı Önleme
Anksiyete bozuklukları riskini azaltmanın yolları vardır. Endişeli duyguların günlük yaşamın doğal bir faktörü olduğunu ve bunları deneyimlemenin her zaman bir ruh sağlığı bozukluğunun varlığına işaret etmediğini unutmayın.
Endişeli duyguları hafifletmek için aşağıdaki adımları uygulayın:
- Kafein, çay, kola ve çikolata alımını azaltın.
- Reçetesiz satılan (OTC) veya bitkisel ilaçları kullanmadan önce, anksiyete semptomlarını daha da kötüleştirebilecek herhangi bir kimyasal için bir doktor veya eczacı ile görüşün.
- Sağlıklı bir diyet uygulayın.
- Düzenli bir uyku düzeni sağlayın.
- Alkol, esrar ve diğer eğlence amaçlı uyuşturuculardan kaçının.
Anksiyetenin kendisi tıbbi bir durum değil, bir birey kendisini tehlikeyle karşı karşıya bulduğunda hayatta kalmak için hayati önem taşıyan doğal bir duygudur. Bir anksiyete bozukluğu, bu reaksiyon abartıldığında veya ona neden olan tetikleyiciye orantısız olduğunda gelişir. Panik bozukluğu, fobiler ve sosyal anksiyete dahil olmak üzere çeşitli anksiyete bozukluğu türleri vardır. Tedavi, kendi kendine yardım önlemlerinin yanı sıra farklı türden terapi, ilaç ve danışmanlığın bir kombinasyonunu içerir. Dengeli beslenmeye sahip aktif bir yaşam tarzı, endişeli duyguları sağlıklı sınırlar içinde tutmaya yardımcı olabilir.
Kaynakça:
Anxiety: Symptoms, types, causes, prevention, and treatment. (n.d.). Retrieved February 07, 2021, from https://www.medicalnewstoday.com/articles/323454