Yargısal aktivizm, bir yargıcın hüküm denetimini uygulamaya iyi mi yaklaştığını açıklayan bir terimdir. Bu terim, bir yargıcın, bireysel haklarının korunması, daha geniş bir toplumsal ya da siyasal gündeme hizmet etmesi için yasal emsalleri ya da geçmiş anayasal yorumları gözden kaçırılmış olduğu bir karar verdiğindeki senaryoları anlatım etmektedir. Adli aktivizm kavramı, 1947’de tarihçi Arthur Schlesinger Jr. tarafınca çıkarılmıştır ve hüküm aktivizmi, bireysel hakların korunması ya da daha geniş bir siyasal gündeme hizmet etme adına hukuki içtihatları ya da geçmiş anayasal yorumları görmezden gelen bir yargıç tarafınca verilen bir karardır. Terim, bir yargıcın adli incelemeye reel ya da algılanan yaklaşımını tarif etmek için kullanılabilir.
Tarihçi Arthur Schlesinger, Jr. tarafınca 1947’de buluş edilen adli aktivizm kavramı birden oldukca tarif taşır. Bazıları, bir yargıcın önceki bir sonucu basitçe bozduğunda adli bir aktivist bulunduğunu iddia etmektedirler. Bazıları ise, mahkemenin birincil işlevinin Anayasa unsurlarını yine yorumlamak ve yasaların anayasaya uygunluğunu değerlendirmek bulunduğunu ve bu yüzden bu tür eylemlerin, beklendiği için adli aktivizm olarak adlandırılmaması icap ettiğini savunmaktadır. Bu değişen duruşların bir kararı olarak, adli aktivizm kavramının kullanması, Anayasa’yı iyi mi yorumladığına ve Yüksek Mahkemenin kuvvetler ayrılığındaki amaçlanan rolüne ait görüşlerine büyük seviyede dayanmaktadır.Yargısal AktivizmTeriminin Kökenleri
Schlesinger, 1947 tarihindeki bir Fortune dergisinde gösterilen bir makalede, Yüksek Mahkeme yargıçlarını iki kategoriye ayırmıştır. Bu kategori; adli aktivizmin savunucuları ve adli kısıtlamanın savunucuları şeklindedir. Mahkemedeki adli aktivistler, siyasetin her yasal kararda rol oynadığına inanmaktadır ve Schlesinger, bir adli aktivistin sesiyle şunları belirtmiştir. Bilge bir yargıç, siyasal seçimin kaçınılmaz bulunduğunu anımsar; yanlış tarafsızlık iddiasında bulunmaz ve hüküm enerjisini sosyal sonuçlar gözüyle bilgili olarak kullanır.
Schlesinger’e bakılırsa, bir adli aktivist hukuku şekillendirilebilir olarak görünmekte ve hukukun olası olan en büyük toplumsal faydayı sağlaması gerektiğine inanmaktadır. Schlesinger, adli aktivizmin pozitif mu yoksa negatif mu olduğu hikayesinde bir düşünce almadığı ünlüdür. Schlesinger’in makalesini takip eden yıllarda, adli aktivist kavramı çoğu zaman negatif sonuçlara niçin olmuştur. Siyasal koridorun her iki tarafı da, siyasal özlemleri lehine bulamadıkları kararlara öfkesini anlatım etmek için kullanmıştır. Yargıçlar, biri olan yasal normdan ufak sapmalar için bile adli aktivizmle suçlanabilirler.
Hüküm Aktivizm Biçimleri
Keenan D. Kmiec, California Law Review dergisinin 2004 sayısında terimin gelişimini anlatmıştır. Kmiec, adli aktivizm suçlamalarının muhtelif nedenlerle bir yargıç aleyhine alınabileceğini açıklamıştır. Bir yargıç, emsali görmezden gelebilir, Kurultay tarafınca getirilen bir yasayı iptal edebilir, başka bir yargıcın benzer bir davada bir keşif için kullandığı modelden uzaklaşabilir ya da muayyen bir toplumsal hedefe ulaşmak için gizli saklı saiklerle bir karar yazabilirdi. Adli aktivizmin tek bir tanımının olmaması, bir yargıcın adli aktivist olarak karar verdiğini yayınlayan birtakım davalara işaret etmeyi zorlaştırmaktadır. Ek olarak, yine yorumlamanın iyi mi tanımlandığına bağlı olarak adli yine yorumlama fiillerinin görüldüğü dava sayısı artmakta ya da azalmaktadır. Bununla beraber, genel hatlarıyla adli aktivizm örnekleri olarak biri olan birkaç dava ve birkaç sıra vardır.
Warren Mahkemesi
Warren Mahkemesi kararlarına ait bir hüküm eylemci çağrılacak ilk Yargıtay alanı olmuştur. Baş Yargıç Earl Warren, 1953 ile 1969 yılları aralığında mahkemeye başkanlık…
Kaynak:https://www.bilgiustam.com/yargisal-aktivizm-nedir/