Venezuela seçimleri ve Venezuala’nın geleceği
Venezuela'da seçmenler, beş yıldır muhaliflerin kontrolünde bulunan Ulusal Meclis'te 2026'ya kadar görev yapacak milletvekillerini seçmek üzere Pazar günü sandık başına gitti.
Muhalefet partilerinin "hileli" olarak niteleyerek boykot ettiği seçimler neticesinde, Maduro'nun iktidar partisinin oyların büyük çoğunluğunu alarak Ulusal Meclis'te (AN) hakimiyet kurması bekleniyor.
İlk sonuçlara göre Venezuela Birleşik Sosyalist Partisi ile müttefikleri 5.2 milyon oydan yüzde 67.6'sını aldı. Ancak seçime katılım yüzde 31'de kaldı.
Seçimler Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ile muhalefet lideri Juan Guaido arasında iki yıldır süren mücadelenin gölgesinde gerçekleşiyor.
2018'de Maduro'nun yeniden seçildiği başkanlık seçimlerini ülke içinde ve dünyada birçok kesim "özgür ve adil olmadığı" gerekçesiyle reddetmişti. Seçimlerin ardından başlayan protestoların neticesinde muhalefet lideri Guaido, Ulusal Meclis, ABD ve 50'yi aşkın ülke tarafından "Geçici Devlet Başkanı" ilan edildi.
Guaido yönetiminde bulunan 277 sandalyeli Ulusal Meclis, Maduro'nun sosyalist PSUV partisi tarafından idare edilmeyen tek devlet organıydı. Ancak Pazar günkü seçimlerin neticesine göre bu durum değişecek.
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise seçimleri "hileli ve düzmece" olarak tanımlayarak, "Gayrimeşru Maduro rejimi tarafından duyurulan sonuçlar Venezuela halkının iradesini yansıtmıyor" dedi.
Venezuela Dışişleri Bakanı Jorge Arreaza da ABD'li mevkidaşına Twitter'dan yanıt vererek, "Kendi patronuna (ABD Başkanı Donald Trump) göre ABD seçimlerinde hile yapılmıştı" dedi.
Pazar günü gerçekleşen seçimlerle ilgili öne çıkan beş kritik nokta şöyle:
1. Tek yanlı tablo
Maduro'nun iktidar partisi, seçimlerde "Gran Polo Patriótico" (Büyük Yurtsever Cephe) olarak bir ittifak sistemiyle hareket ediyor.
İttifak, geçmiş lider Hugo Chavez'in partisi olan ve Maduro ile yola devam eden Venezuela Birleşik Sosyalist Partisi'nin (PSUV) önderliğinde birçok sol partinin bir araya gelmesinden oluşuyor.
Guaido çizgisindeki muhalefet partileri seçimi boykot etti ancak seçime katılan başka partiler mevcuttu. Bunlardan bazılarının liderleri boykot çağrısı yaptıkları için Yüksek Mahkeme tarafından cezalandırılınca bu partiler hükümete yakın bir yol izlemeye başladılar ve bir kısmı da parlamento seçimlerinde yer alma kararı verdi.
2. Meşruiyete ilişkin sorular
Seçim sonuçları ne olursa olsun Guaido, Venezuelalılara seçim sonuçlarını kabul edip etmediklerini sormak için referandum düzenleyeceğini duyurdu. Guaido, 7-12 Aralık arasında meydanlarda geniş katılımlı toplantılar düzenleyeceklerini belirterek seçim çağrısında bulunacaklarını söyledi.
3.İktidarı pekiştirme
Avrupa Birliği, ABD ve Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) seçimlerin demokratik şeffaflık standartlarıyla uyuşmadığını ve seçimlerden çıkacak sonuçları meşru kabul etmeyeceklerini söyledi.
Eğer beklendiği gibi Maduro Ulusal Meclis üzerinde hakimiyet kurmayı başarırsa, Venezuela üzerindeki siyasi ve ekonomik kontrolünü pekiştirecek yasalar çıkarması mümkün olacak. Seçimle göreve gelecek adaylar arasında Maduro'nun eşi ve oğlu da bulunuyor.
4. Muhalefette ayrılıklar
Guaido izlediği strateji ve seçimleri boykot etme kararı nedeniyle Maduro muhalefeti içerisinde de eleştirilere konu oldu.
"Geçici Devlet Başkanı" olarak tanınması, Ulusal Meclis'in başı olma pozisyonundan ileri geliyor.
Guaido ve Ulusal Meclis'teki destekçileri, 2018'de Maduro'nun seçilmesini "gayrimeşru" gördükleri için devlet başkanlığı koltuğunun boşaldığını savunuyor. Anayasaya göre, parlamentonun lideri, devlet başkanlığından boşalan koltuğa oturabiliyor. Buna dayanarak Guaido 2019'un Ocak ayında kendisini "Geçici Devlet Başkanı" olarak ilan etti.
Öte yandan 5 Ocak'ta yeni Ulusal Meclis görevi devraldığında bu durum da sona erecek. Ancak Guaido, Pazar günkü seçimin de "özgür ve adil" olmadığını savunduğundan, seçim sonuçlarının meşru olmadığını öne sürüyor ve ilan ettiği göreve devam etmeyi planlıyor. Benimsediği pozisyon ile ilgili soru işaretleri de süreceğe benziyor.
5. Siyasi açmaz çözülemedi
Eğer Maduro ve destekçileri Ulusal Meclis'in kontrolünü yeniden kazanırsa, sosyalist hükümetin yanında ve karşısında yer alanların pozisyonları daha da katılaşacak. Bu durum uluslararası düzeyde de geçerli.
Ülkenin anayasal kurumlarından dışlayan muhalifler, Maduro liderliğini bitirmek için bu kurumların dışına gözlerini çevirmek zorunda.
Bu durum ülkedeki gerilimi ve karşıtlığı daha da körükleyebilir.