Dünyanın ilk İslam Cumhuriyeti tarihte bugün kuruldu. Türklerin Ata yurdu Doğu Türkistan topraklarındaki Müslümanlar, modern dünyaya varlıklarını kurdukları devletle kabul ettirdiler. Bundan tam 84 yıl önce kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, Emevilik, Abbasilik ve Osmanlı gibi imparatoryal hilafet yönetimlerinin ardından kurulan ilk İslam Cumhuriyeti oldu. Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar hutbelerin Osmanlı padişahlarının adına okunduğu bölgede, Türk Müslümanlar Osmanlı hilafetine dinî olarak bağlı idiler. Osmanlı hilafetinin çöküşünün ardından ise siyasi boşluğun da hissedildiği bölgede Türkiye'de laik bir yönetim kurulurken, başta Mısır ve Pakistan olmak üzere Afrika ve Asya'daki Müslüman halkların yaşadığı ülkelerde ise sömürgeye dayalı İngiliz yönetimleri kuruldu.
DOĞU TÜRKİSTANLILARIN DESTANSI DİRENİŞİ
Bölgede var olan Çin işgaline karşı ayaklanan Müslümanlar, 12 Kasım'da Kaşgar merkezli olarak kurdukları Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ile kendi devletlerini kurdular.
Müslüman Hui askerî hiziplerin bir kolu olan Ma Zhongying'ın ordusu Urumçi'ye kadar genişlemeye başladı. Buna karşın Müslüman Doğu Türkistan halkı önce 1931'de Kumul'da sonra da 1932'de Turfan'da isyan başlattılar. Kumul'lu Hoca Niyaz önderliğindeki direniş gücü Eyalet ordusunun hücumuna uğrayarak batıya çekilmek zorunda kalmıştır.
Ma Chungying ordusunun saldırıya uğramamış Tarım havzasının güneyindeki Hotan'da da 1933'te Muhammed Amin Buğra işgalci Çinlere karşı başkaldırdı. İsyancılar Hanlı memurları kovarak Hotan'ı aldıktan sonra Yarkand ve Kaşgar'a ilerleyerek Kumlu ve Turfan'dan sağınmış güçleriyle birlikte 12 Kasım 1932'de Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan ettiler.
MECLİS DUALARLA AÇILDI, VEKİLLER KUR'AN'A YEMİN ETTİ
Doç. Dr. Alimcan Buğda'nın “Tarihi Vesikalarda 1933 Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ve Anayasası” isimli kitabı, Doğu Türkistanlıların nasıl devletleştiğini anlatıyor. Türkiye'de laiklik uygulamalarının had safhada uygulandığı bir dönemde dualarla açılan Kaşgar Meclisi'nde Kur'an-ı Kerim'ler okunarak dualar edildi. 23 Recep Cumartesi (14 Kasım 1933) Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'nin milletvekilleri Kur'an-ı Kerim'i öperek yemin ettiler. Meclis'in açılmasından sonraki Pazar günü ise asker, komutanlar, mülkî erkan ve Yarbağ Taşı'ndaki köprü önünde toplandı ve 41 adet top atışı yapıldı. Devlet'in resmî bayrağı olarak ise asırlardan beri bölgede kullanılmakta olan Gök bayrak kabul edildi. Yemin töreninin üzerinden çalışmalarına acil olarak başlayan Meclis, daha önce Çinliler tarafından yayımlanan gazetelerin yayınına son vererek, İslamî ve millî kültürün korunması için ‘Şerkî Türkistan Hayatı' (Doğu Türkistan Hayatı) adıyla gazete yayınlarına başladılar. Bununla beraber bağımsızlıklarının nişanesi olarak Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, ‘pul' adı verilen para bastırarak bölgede Çin paralarının kullanımı yasaklandı. Ülke, vatandaşlarına pasaport dağıtımından nüfus cüzdanına kadar her türlü hizmeti verdi. Doğu Türkistan'da kurulan bu İslam Devleti'nin adalet işlerini ise Şeyhü'l İslamlık makamındaki isim bakıyordu. Ülkede kısa sürede şer'î esaslara dayalı Mahkemeler kuruldu. Ülkenin milli marşı ise 1933 yılında Muhammet Ali Tevpik (Tohtu Hacı) tarafından yazılmış, aynı yıl Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyetinin kuruluşunda devlet töreni ile okunarak Doğu Türkistanlılarca ulusal marş olarak kabul edildi.
ON YILLARDIR SÜREN İŞGAL
Turfan'ı işgal eden Ma Chungying ordusunun tehdidine karşı Urumçi'deki ‘Sincan Eyalet hükûmeti' Sovyetler Birliği'nden yardım ve müdahalesini istedi ve bunun ardından 1934'de Kızıl Ordu'ya bağlı iki tugay Urumçi'ye girdi. Kızıl Ordusu'ndan kaçan Ma Chnagying ordusu Hotan'a saldırmış ve Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti ordusunu katlettiler. Bunun sonucunda 6 Şubat 1934'de cumhuriyeti yıkıldı.
LAİK TÜRKİYE, TÜRKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ'Nİ TANIMADI
Türkiye'de bu dönemde hakim olan zihniyet ise atayurdunda kurulan İslam Cumhuiryeti'ni tanımadı. Hicri 1352 yılında Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti devleti tarafından “Türkiye Devleti'ne” başlığıyla yazılan mektuba Türkiye cevap vermeyip, işgalci Çin ile Türkistanlıların iyi geçinmelerini tavsiye etti.
İslam Cumhuriyeti'nin acil eylem planı
Bağımsızlığını ilan eden Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından hükümetin vazifeleri belirlendi. Hükümetin vazifeleri belirlenirken insanların can, mal, namus, din ve vicdan özgürlüğünü garantiye alan ifadeler yazıldı. Emanetin ehil kişilere verilmesi istenen hükümet vazifelerinde bugün ‘sıfır sorun politikası' olarak bilinen stratejiye de gönderme var. İşte Meclis'in kurulmasının ardından hazırlanan metin:
“Hükümetin vazifeleri:
İnşallah Teala, şimdi memlekette hukuklu ve intizamlı bir hükümet-i milliye kararı alınarak saadet-i umumiye devri başlandı, diye umutlar var…”
İŞTE BAKANLAR KURULU:
Cumhuriyet Basbakani Sabit Damollam
Başvekil: Hacı Sabit Abdulbaki
Dâhiliye: Saidzade Yunusbek
Hariciye Vekili: Kasımcan Hacı
Maarif Vekili: Abdülkerimhan Mahdum
Sır Asker (Savunma): Orazbek
Evkaf Vekili: Zarif Kârî Hacı
Ziraat ve Ticaret Vekili: EbulHasan Hacı
Maliye Nazırı: Ali Ahundbay
Hey'eti Vükelâ'ya genel müfettiş: Hacı Muhammed Niyaz Alem Ahund
Sıhhiye Vekili: Abdullah Hanî
İŞTE DOĞU TÜRKİSTANLILARIN İLK ÜÇ MADDESİ:
İŞTE ÜLKENİN RESMİ ADI:
شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمۇھۇرىيىتى
İslam alfabesi ve Türk dilinin kullanıldığı ülkede Çinlilerin işgaliyle birlikte İslam alfabesinin kullanılması yasaklandı.
(1933 DT devletin elan edilmesi) Resimaltı: 1933 yılında ilan edilen Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'nin ilan töreni… Yarbağ Taşı'ndaki köprü önünde toplanan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti vatandaşları 41 pare top atışı yaptılar.
(1933 DT Hukumiti bakanlari) İŞTE İSLAM CUMHURİYETİ'NİN BAKANLARI
Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'nin 6 bakanı Doğu Türkistan'ı simgeleyen amblemin önünde…
Adana'da yapılan bir operasyonda yakalanan FETÖ'cülerin, Gülen'in iç...
Bolu'da FETÖ'nün 'çatı yapılanması' davasında tanık V.K.,'Olcay isimli...
Hulusi Akar'ın, Kanada'da yapılan 9. Halifax Uluslararası Güvenlik...