Haber: M. Yaşar Durukan
Amerika Birleşik Devletleri (ABD), 43. Başkanı George W. Bush'u, 8 yıllık başkanlığı döneminde adım adım izleyen Beyaz Saray'ın baş fotoğrafçısı Eric Draper, Türkiye'deydi.
Draper, Cumhurbaşkanlığı Baş Fotoğrafçısı Mehmet Demirci'nin davetlisi olarak geldiği Çankaya Köşkü'nde, Cumhurbaşkanlığı Fotoğraf Servisi çalışanları ve bir grup gazeteciyle deneyimlerini paylaştı.
Associated Press'in de aralarında bulunduğu bazı basın kuruluşlarında 14 yıl foto muhabirliği yaptıktan sonra Beyaz Saray'a (White House) geçen Draper, Bush'un başkan seçilmesiyle başlayan dönemde, 11 Eylül, Afganistan ve Irak savaşları, ekonomik kriz, Katrina Kasırgası gibi olağanüstü olaylara farklı bir açıdan tanıklık etti.
Drapher, aralarında daha önce medyada yer almamış çok özel fotoğrafların da bulunduğu sunumunun ardından Türkiyeli meslektaşlarının sorularını cevapladı. Beyaz Saray'da nasıl işe başladınız?
"Her fotoğrafçının yolu tabi ki Beyaz Ev'den geçer ama benimki biraz farklı, hiç farkında olmamıştım aslında. Ben basın için fotomuhabirlik yapıyordum. On dört yıl boyunca haber fotoğrafçılığı yaptım. Sekiz yıl bir gazete için çalıştım. Bir altı yedi yıl kadar Associated Press (AP) için çalıştım ve uluslararası haberler yaptım. Hatta başkanlık seçimleri ile ilgili kampanya haberleri yaptım. 2000 yılında yolum hiç farkında olmadan Beyaz Saray'la kesişti. Dediler ki, zamanlama çok önemli. Böyle derler bilirsiniz. Bu işi yapmak aklımın bir köşesinden geçmezdi o zamanlar.
2000 yılını hatırlayacak olursak; seçim zamanıydı. Florida'da bir mahkeme süreci başlamıştı. Ben de bunun haberini yapmakla sorumluydum. Dolayısıyla Sayın Bush'a kişisel olarak şahsen gidip sorma şansım oldu. Bir christmas partisine davet edilmiştim eşimle birlikte aralığın son günlerine doğru. Sayın Bush'un elini sıktım, tokalaştık. Dedim ki, 'bizi de davet ettiğiniz için çok teşekkürler bu arada ben sizin şahsi fotoğrafçınız olmak istiyorum' dedim ve gözlerinin içine baktım. Hiç gözümü kırpmadım doğrudan gözlerinin içine baktım. Herhalde dünyadaki en uzun tokalaşma budur. Çünkü bana baktı, baktı ve dedi ki "Çok iyi olabilir, bakalım." Zaten bir hafta içinde mülakat için aradılar."
BEYAZ SARAY FOTOĞRAFÇILIĞI 1960'LARDA BAŞLADI
Beyaz Saray'da fotoğrafçılık hangi tarihte başladı?
Öncelikle asker sorumluluğundaymış Beyaz Ev'de fotoğraf çekme konusu. Okayama Moro isimli fotoğrafçı, 1960'lardan itibaren Johnson Başkan olduktan sonra ilk sivil fotoğrafçı memur olarak çalışmaya başlamış. İlk sivil ve personelin bir parçası olan Johnson'un fotoğrafçısı olmuş. Ve çıtayı o belirlemiş aslında. Nasıl yapılır, ne nasıl olur? Biraz o belirlemiş. Ve yıllar içerisinde tabii ki her Başkan kendine bir fotoğrafçı seçmiş, getirmiş. Her hükümetin Johnson'a kadar baş fotoğrafçısı olur. Başından beri dört jenerasyon var. Texas'taki Johnson'un Başkanlık kütüphanesinde bir panelde başfotoğrafçılarla bir araya gelip, tecrübelerimizi anlattık. Başkanlarla gelen fotoğrafçının da mutlaka basın geçmişi oluyor. Ya haber yapmış ya gazetede çalışmış ya dergilerde çalışmış. Bence bu çok önemli, umarım da böyle devam eder. Çünkü tecrübenizin her parçasını kullanıyorsunuz, ben kullandım örneğin. Gazetedeki tecrübelerimden çok faydalandım.Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı'nda bir basın ofisi var. Düzenli olarak bize fotoğraf sunuyorlar. Sizde nasıl? Siz acaba fotoğrafları basına nasıl dağıtıyorsunuz? Bu sürecin nasıl işleyeceğine kim karar veriyor?
Bush Beyaz Saray'ı döneminde genelde o dönem ne teknoloji varsa o bizi yönlendiriyordu. Mesela dijital fotoğrafçılık yaygınlaştığında Beyaz Saray'da işler değişti. Ben ilk başladığım zaman filmle çalışıyorduk ve bu apayrı bir süreçti. İlk dört yıl film üzerinden çalıştık, ikinci dört yılda hep dijital çektik. İşte bu süreç zarfında basınla fotoğrafların paylaşılması süreci daha da gelişti. Çünkü gittikçe artan bir ilgi oldu. Hatta üçe katladı diyebilirim. Bu da süreci şekillendirdi. Teknoloji gelişiminden, internet gelişiminden, web sayfalarından dolayı ilgi üçe katlandı. Yirmi dört saat sürekli haber döngüsü var. O yüzden, Beyaz Saray'da bu ihtiyaca cevap verebilmek için kendi sürecini geliştirdi.
Bizim sorumluluğumuz öncelikle Beyaz Ev'in onayladığı fotoğrafları paylaşmak. Basın Ofisi öncelikle fotoğrafları onaylıyor, sonra basınla paylaşılıyor. Benim işimse, her şeyin resmini çekmek. Yani, seçim sürecine ben de destek oluyorum ama asıl sorumluluğum seçim değil, karar vermek değil, hangi fotoğraf onaylanacak buna karar veren basın ofisi. Ben değilim. Bunu basın ofisi kararlaştırıp onaylıyor ondan sonra paylaşılıyor.CLİNTON DÖNEMİNDE DAHA AZ FOTOĞRAF YAYINLANIYORDU
Ve yine bu zaman içerisinde şu da gelişti. Şöyle ki: Basın içerisinde de Beyaz Saray'da uzmanlaşmış bir ekip oluştu. Ve bu kişilerin erişiminin olması gerekiyor. Haber yapabilmek için. Rapor yazabilmek için. Yani, biz basınla rekabet etmek istemiyoruz, basın ofisinde biz onlara destek olmak istiyoruz. Onlara fotoğraf verebilmek istiyoruz. Ellerinde olmayan fotoğrafları, ulaşamayacakları koşullardan dolayı ulaşma imkânları olmayan görüntüleri onlara vermek istiyoruz. Yani, benim orada çalıştığım dönemde böyleydi. Aslında daha önceki idarelerden, hükümetlerden kat kat daha fazla fotoğraf verdik. Şimdi yeni bir idare var. Herhalde onlar da bizden fazla fotoğraf paylaşıyordur. Ayrıca basından gelen talep de iyice arttı. Hatta eleştiri de alıyoruz. Çok resim paylaştığımız konusunda eleştiriliyoruz da. Ama biz talep doğrultusunda hareket etmeye çalışıyoruz ne de olsa. Mesela Beyaz Ev'in web sayfasında fotoğraflar var. Clinton idaresindeki süreçte çok az görürdünüz. Ama bizde çok daha fazla görüyordunuz. Tonlarca fotoğraf koyuyorduk oraya. Çok görüntü, fotoğraf yayınlıyorduk. Bizden önce böyle değildi. Yani, demek istediğim artık fotoğraf yayınlayabileceğimiz mecra da çok çeşitlendi.Gösterdiğiniz fotoğraflardan bir tanesinde, uzaktan kamera yerleştirdiğiniz bir kare vardı. Biz de bunu istiyoruz ama bunun olmayacağını söylüyor yetkililer. Hâlbu ki bakın çok güzel çekilmiş. New York Times'de görmüştük bir ay önce. Resmi bir fotoğrafçı değil, başka dışarıdan bir fotoğrafçının başka bir yere uzaktan kamera yerleştirilmesine izin veriliyor. Yani, siz bununla ilgili ne düşünüyorsunuz bu fırsatla ilgili? Yani, Beyaz Saray'ı bu şekilde görüntülemek daha renklendirmez mi? Erişim açısından da daha başka alanlara erişim sağlamaz mı? Her zaman değil ama zaman zaman bunu yapılması iyi olmaz mı sizce de?
Bence kesinlikle olumlu etkisi var. Özellikle de onay alınıp, işbirliği içinde yapılıyorsa, yetkililerle basın arasında böyle bir eşgüdüm varsa o zaman çok pozitif bir etkisi oluyor. Lojistik anlamda, güvenlik anlamında bir tehdit oluşturmuyorsa çok iyi. Yani, ben orada çalışırken bana soruluyordu. Basın bana bir mesaj veriyordu, benden onu iletmem isteniyordu yetkililere. Ben bir anlamda elçilik ediyordum gazeteciler için. Gazetecilerle güvenlik görevlileri arasında, yani diyordum ki; basın şöyle fotoğraf çekmek istiyor, nasıl yapalım? Ne de olsa her fotoğrafçı yaratıcı olmak istiyor. Her fırsatı kullanabilmek istiyor işini yapabilmek için. Bu olumlu diye düşünüyorum ben. Bir de, önemli olan iyi iş birliği. Bunu mümkün kılmak için iyi iş birliği gerekiyor basın ve yetkililer arasında.Çektiğiniz fotoğraflar Beyaz Saray'da nasıl arşivleniyor? Siz bu fotoğrafları nasıl dışarı çıkardınız? Çektiğiniz bütün fotoğrafları kişisel arşivinize alabilmeniz için izin verildi mi?
Ben orada çalışırken şöyle yapıyorduk. Her çekilen görüntü mutlaka devlet başkanlığına ait bir gizli kayıt olarak değerlendiriliyordu ve özel bir yerde saklanıyordu. Her bir kare. Mesela filmler üzerinden çalıştığımız günlerde her şey basılıyordu. Hiçbir negatif atılmıyordu, her görüntü saklanıyordu. Dijital döneme geçildi. Aynı kural işliyor dijital dönemde de. Hiçbir şey silinmiyor ve her şey arşivin bir parçası muamelesi görüyor.Arşivden nasıl bir fotoğraf çıkarabiliyoruz?
Buna talebe göre karar veriyoruz. Beyaz Ev dünyanın her yerinden talep alıyor. Yani aslında bir fotoğraf ajansı gibi çalışıyor. O kadar çok talep geliyor ki ve her yerden geliyor. Her alandan geliyor. Yani devlet içi kurumlardan tutun basın, kitap yayıncıları, dergiler, web sayfaları… Bir keresinde bir generalden almıştık bir talep. Mesela bir beyzbol turnuvası düzenlenecekse, Başkan'ın beyzbol oynarken çekilmiş fotoğrafı istenebiliyor. Anlatabiliyor muyum? O kadar farklı yerlerden geliyor ki biz aslında bu taleplere cevap vermek istiyoruz. Kolaylaştırmak istiyoruz ama her bir durum ayrı. Her bir durumda mutlaka onay alınması gerekiyor. Başka bir ofisimiz var bizim. O ofis onaylıyor işte hangi fotoğraf çıkarılabilecek. Yani benim kararım değil. Dediğim gibi nihai olarak hangi fotoğraf arşivden çıkarılıp başkalarıyla paylaşılabilecek, buna karar veren bir ofis var. Yani bir filtre mekanizması diyeyim. Mesela, buradaki resimlerin çoğu hatta yarısı daha önce hiç görülmemiş fotoğraflar. Çünkü bunlar herhangi bir sebeple dışarıya verilmemişti ve bunlarla ilgili bir talep gelmemişti ve kimseye göstermemiştik. Yarısı böyle. Şu anki arşivdeki fotoğrafların çoğu, ben böyle dünyanın çeşitli yerlerinde konuşmalar yaptıkça artık görülmüş olacak. Bir de bir hacim düşünün, ne kadar hacmi olabileceğini düşünün. Sadece bende 1 milyon fotoğraf var. Yani arşiv o kadar büyük ki ve bunun depolanması, elli terabayt gibi bir alan kaplıyor diyebilirim. Elli terabaytlık bir bilgiden bahsediyoruz. Burada bütün ayrı elektronik kayıtlar var. Bütün Beyaz Ev'in ayrı kayıtları var. Çok büyük bir bilgi deposu...
Bu arada, Bush idaresi fotoğraflarla ilgili yüzde yüz dijital arşiv tutan ilk idare. Daha önce film görüntüleri ya da tarama yapılıyordu. Şimdi her şey dijitalleşti. Yani başından sonuna ilk kez Bush idaresinde tamamen yüzde yüz dijital arşiv var.KAYITLARA GEÇMESİ İSTENMEYEN ANLAR...Çektiğiniz fotoğraflardan rahat bir ortamda çalıştığınız izlenimi uyandı. Bizim görmediğimiz aslında sizin içinde bulunduğunuz bir takım zorluklar da muhtemelen vardır. Başkan'ın fotoğrafçısı olmak ne kadar zor?
Çok iyi bir soru sordunuz… Aslında bazı şeyler zamanla oluyor. Bir kişiyi zaman içerisinde iyi tanıyorsunuz, o sizi çok yönlendiriyor. Yani ben şu an direkt odaya girip yüzüne bakıp Başkan'ın o anki ruh halini artık okuyabiliyorum. Ne düşündüğünü okuyabiliyorum. Bu beni rahatlatıyor. Ses tonundan, vücut dilinden tamamen okuyabiliyorum. Sözlü olmayan sinyallerini anlayabiliyorum ve buna göre karar veriyorum; yaklaşayım mı, yaklaşmayayım mı, ne yapayım? Bir de, size ne kadar rahatlık düzeyi tanıyor Başkan o da çok önemli. Mesela beni davet ediyor toplantılarına, akşam görüşmelerine davet ediyor. Benim erişimimi kesinlikle kendisi belirliyor. Bir de her bir toplantıda benim yaklaşımım belirliyor. Mesela, çok üst düzey bir güvenlik toplantısı olacaksa ben eğer yüzde yüz gizlilik sözleşmesi yapıyorsam içeriye girebiliyorum ya da belli bir kısmına girebiliyorum. Ya da bazı toplantılar oluyor ki, benim orada olmam işleri kötü etkileyebilir. Mesela, bir kongre üyesi bir kanun geçsin diye Başkan'ı ikna etmek istiyorsa benim orada olmam istenmiyor. Bu toplantının böyle kayda geçmesi pek istenmiyor. Yani benim mevcudiyetim eğer olumsuz olacaksa istenmiyor kesinlikle. Ben de zaten hiç böyle bir müdahalede bulunmak istemiyorum. Böyle bir mevcudiyet sergilemek istemiyorum. Bir de zaman zaman kendim gideyim dediğim anlar oluyor. Mesela 11 Eylül'de oturup bütün gün uyuyamazdım değil mi?
Çok önemli bir şey oluyor çünkü. Bazen de kendi kendime karar veriyorum bu tür zamanlarda. Bazen öyle oluyor ki, direkt yanında oluyorum, yanında ayakta duruyorum. Sanki beni görmüyor bile, o kadar işine odaklanmış ki ve bir kişiyle uzun süre birlikte yaşıyorsanız ortak bir ritminiz oluyor. Çok iyi biliyorsunuz ne zaman orada olmanız lazım, ne zaman gözüne görünmemeniz lazım. Bu arada o kadar açık ve doğrudan bir insandı ki, bu çok kolaylaştırıyordu benim işimi. Yani lafını doğrudan söylüyordu o yüzden onu anlamak çok kolaydı. Orada olmamı istemiyorsa, ‘'Tamam, teşekkürler Eric." diyordu bana. ‘'Eric git başımdan!" bile diyordu, kibar bir şekilde. Ama çok direkt bir insandı. Doğrudan söylerdi, bu da benim işimi kolaylaştırıyordu.KAÇ KİŞİLİK BİR EKİPLE ÇALIŞIYORLAR?Başkan'ı takip ederken sizinle birlikte hareket eden bir ekip mi var? Amerika başkanlarının fotoğrafları her ortamda kaliteli çekilir. Mesela bir ışıkçı ekibiniz mi var? Bu ışıklar her yere gider mi?
Ben ilk başladığımda bana destek olacak bir back up ekibi vardı, fotoğrafçılar ve editörler vardı. Bir baş editör vardı. Mesela ona emanet edebiliyordum bütün filmlerimi, güveniyordum ona. O en iyi fotoğrafları seçiyordu. Tabi ki böyle bir ekip var, onlar arşiv için görüntüleri hazırlıyor editörler. Ne de olsa arşiv hazırlamak bambaşka bir iş. Çünkü bu daha sonra kütüphanelere gidecek, oranın bir parçası olacak, daha sonra yıllarca kullanılacak ve sizin fotoğraf çeken kişi olarak bunu yapma vaktiniz olmayabiliyor ve her şeyi o anda yapmak zorundasınız. Arşiv hazırlamak çok önemli.
Çok iyi bir ekibim vardı, dört fotoğrafçı, ayrıca Başbakan için çalışan ayrı bir fotoğrafçı, ayrıca Hanımefendi için çalışan bir fotoğrafçı, ayrıca iki fotoğrafçı da bana yardım ediyordu Başkan'ın resimlerini çekerken. Bir de, lojistik konulara yardım eden fotoğrafçılar vardı. Diyelim ki, bir yere varış fotoğrafı çekilecekse öncül heyet olarak o fotoğrafçılar giderdi, ortamı hazırlardı, her şeyin arkasında olurlardı. Yani önceden giden bir heyet olarak hareket ederlerdi.
Çankaya Köşkü'ndeki buluşmaya Basın İlan Kurumu, Anadolu Ajansı, Reuters, AFP, AP, Cihan, İhlas Haber Ajansı ve Doğan Haber Ajansı'ndan 19 gazeteci katıldı. (M. Yaşar Durukan – Basın İlan Kurumu, Ümit Bektaş –Reuters, Adem Altan –AFP, Ali Unal- Cihan, Burhan Özbilici-AP, Cem Geçim-İHA, Umit Kozan- DHA, Gürsel Eser- AA, Fırat Yurdakul_AA, Mehmet Kaman-AA, Ahmet İzgi-AA, Evrim Aydın AA, Volkan Furuncu-AA, Mehmet Tan-AA, Dilek Mermer-AA, Ali Hakan Dem-AA, Mehmet Ali Özcan-AA, Rıza Özel-AA, Abdurahman Antakyalı-AA) Fotoğraf: Cumhurbaşkanlığı Fotoğraf Servisi
Gizli, mezara gidecek sırları sordunuz; kesinlikle var. Kimse de görmeyecek bunları, sır kalacak. Ama arşivde o kadar çok resim var ki yani bence hepsinin bir amacı var. Mesela önümüzdeki yıl Başkan'ın Kütüphanesi Texas'ta, nisanda açılacak. Başkan'ın Kayıtları Kanunu diye bir kanunumuz var. Buna göre, görev süresince çekilen fotoğraflar halkla paylaşılabilecek ama yüzde kaçı paylaşılacak, buna karar verilecek. Ama demek istediğim evet böyle (sır kalacak) çok fotoğraf var.
Aslında, ben hiç Başkan fotoğrafçısı olma hayaliyle yaşamamıştım. Aklıma bile gelmezdi. Ama çok ilginç bir işe giriştiğimin farkındaydım ve başladığımda ‘Tamam' dedim, ‘Bu doğru şey benim için.' ‘Bunu yap' dedim kendime ama hem de bir keşif süreciydi benim için bu işe başlamak. Hele ki basın tarafından geldiğim için resmi tarafa geçtikten sonra çok şey değişti, bambaşka bir dünyaya girdim. O kadar çok dikkate alınacak şey vardı ki. Geçmişimden getirdiğim tecrübeler artı Beyaz Saray'da öğrendiklerim yani iyi oldu diye düşünüyorum, çok iyi oldu. Tecrübe, seyahatler bunlar eşsiz şeyler. Tekrar yaşayamayacağım, başka yerde yaşayamayacağım şeyler. Bir de şunu keşfettim, ben aday iken de Sayın Bush'un resimlerini çekmiştim seçim öncesinde. Diyordum ki kendime ‘'Ben bu adamı tanıyorum." Ama aslında hiç tanımıyormuşum. Gazeteciyken siz buz dağının ucunu görüyorsunuz sadece ama daha sonra benim sahip olduğum erişimi düşünün, o resmi dünyada ve daha da ötesi özel hayatına geçiş ve bu erişim bana her şeyi gösterdi ve çok şey keşfettim. Olumlu anlamda çok şaşırdım. Tahmin bile edemezdim neler keşfedeceğimi. Onunla çalışmayı çok sevdim gerçekten. Ve gerçekten halkın gözündeki algıyla özel anlamda olanlar o kadar farklı ki. Her ünlü şahsiyet için, siyasetçi için bence bu böyle ve bazen iki algı o kadar farklı oluyor ki birbirinden. Keşfediyorsunuz, çok şey keşfediyorsunuz. Bu çok güzeldi benim için. Herhalde bu sekiz yıl işimi çok sevdim diyebilirim. Tamam, çok vaktimi aldı, çok vakit aldı bu hayatımda ama hayatta başka bir böyle şans yakalayamayacağımı da biliyordum. O yüzden bu fırsatı sonuna kadar değerlendirmek istedim. Çok özeldi. Yani bunun gibi başka bir işim olmayacak.
Çok ilginç, değişmedi aslında, Başkan değişmedi. Tamam, tabii ki çok ağır zamanlar, ciddi zamanlar ve iyi zamanlar duygulu zamanlar oldu. Herkesin tepkileri olabiliyor, iyi ve kötü şeylere ama özünde aynı. Aynı kişi. ‘'Kim olduğunu bulmaya çalışan birinin yapacağı en kötü şey Amerikan Başkanı olmak" derdi. Yani kişiliğinizden zaman zaman uzaklaşmak zorunda kalabiliyorsunuz. Söylediğini yapardı. Mesela, ofisten çıktıktan sonra yani seçimlerden sonra dedi ki; ‘'Artık ben bu siyasi tartışmaların içine girmem, bunun bir parçası olmam, artık ben işimi yaptım, bunlar bitti" demişti.