Agorafobi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
Agorafobi anksiyete ile yakından ilişkili psikolojik bir bozukluktur. Agorafobi, daha önce anksiyete bozukluğu geçmişi olmadan var olabilir. Ancak bu iki psikopatoloji genellikle el ele gider.
Agorafobiyi tam olarak anlamak için her iki kavramı tanımlayalım ve kavramsal çerçeveye sıkı sıkıya kavrayalım.
Bir panik ya da anksiyete atağı, ani, izole edilmiş ve geçici olarak korku ya da yoğun bir rahatsızlığı içerir. Genellikle belli karakteristik semptomlar eşlik eder.
Fiziksel belirtiler şunlardır:
- kalp çarpıntısı
- terleme, titreme
- nefessiz veya boğucu bir his
- göğüste basınç
- mide bulantısı
- karın ağrısı
- baş dönmesi
Bilişsel belirtiler:
- gerçek olmayanlık hissi (gerçekle ilgisiz yaşama)
- kendini algılamadaki değişiklikler (duyarsızlaşma)
- kontrolü kaybedeceğinizi veya çıldıracağınızı düşünmek
- öleceğinizi düşünmek
Agorafobi ve panik ataklar arasındaki ilişki
Birisinin tüm bu fizyolojik semptomların aniden başladığını varsayalım. Düşünce kalıpları felakete yol açıyorsa, daha da fazla korku hissedeceklerdir. Yani, bu başlangıç anksiyete belirtileri yoğunlaşır.
Kişi duygularını, öleceğine ya da durumun kontrolünü kaybedeceğine gerçekten inandığı şekilde yorumlayacaktır. Bu da semptomları daha da kötüleştirir.
Böylelikle, kişinin yardım istemesi gereken bir noktaya kaygıyı ya da etrafındaki insanlara, kendileri için yardım alabilecekleri kadar endişe eden bir kısır döngü başlatır.
Bu tür kaygıların diğer bazı tipik davranışları, olası kaygı kaynakları olan yerlerden kaçınmakla ilgilidir. Zaten kaygıya neden olan bir yerde bulunuyorlarsa, bir çeşit sakinleştirici alacak veya kaçacaklardır.
Güvenlik davranışları ve takviye
Biz buna “güvenlik davranışları” diyoruz. Güvenlik davranışlarının amacı, hastanın kafasında hayal edeceği olası felaketi önlemektir.
Güvenlik davranışlarıyla ilgili sorun nedir? Sadece kısa vadede çalışıyor olmaları.
Başka bir deyişle, kişi bir anksiyete karşıtı ilaç alıp, biraz su içer ya da belirtiler başladığında durumu bırakırsa, hoş olmayan hisler azalır. Bu kaçış, negatif güçlendirme ve kişinin gelecekte aynı şekilde davranmasına neden olacaktır.
Aslında, her seferinde kendilerini daha fazla sınırlayacaklardır. Kaçmak, asla korkunç bir şeyin olmayacağını asla öğrenemeyeceği anlamına gelir. Kişi ölmeyecek ya da kontrolü kaybedip delirmeyecektir.
Kaçmak onları fark etmelerine izin vermez. Yaptığı tek şey, kişinin davranışını güçlendirmektir. Güvenlik davranışlarından kaçtıklarından ya da kullandıkları için güvenli ve sağlam olduklarına inanıyorlar.
Gerçek şu ki, hastanın yorumu ön yargılıdır. Yanlışlıkla, belirtilerinin onları öldürebileceğine inanırlar çünkü kalp krizi ya da psikoz gibi görünmektedir bu belirtiler. Benzer görünmelerine rağmen, aynı olmadıklarını anlamak önemlidir.
Anksiyete, genellikle bir ömür boyu sıkıntıdan sonra gelişen kendi semptomlarına sahiptir. Anksiyete hastaları patlayan basınç ocakları gibidir. Bu, kişiye dengesini ve iç huzurunu durdurma ve geri alma zamanı geldiğini bildiren bir mesaj gönderir.
Agorafobi ne zaman yaşanır?
Agorafobi, bir kişinin endişe saldırılarını tekrarladığı zaman olur. Bazı durumlarda saldırıların tekrar gerçekleşeceğinden korkuyorlar. Başka bir saldırı yaşayacakları ve yardım almanın zor olacağı fikri korkuyu motive eder.
Bu durumda, kişi “korku korkusu” dediğimiz bir şeye sahiptir. Mecazi olarak, kendi gölgesinden korkan ve ondan uzaklaşmaya çalışan bir çocuk düşünebiliriz.
Bu korku korkusu, hastanın endişe atağı ya da benzer durumlardan kaçınmaya çalışmasıına neden olur.
Örneğin, panik ataklar bir süpermarkette yaşanırsa, zamanla sinema, alışveriş merkezleri, hatta toplu taşıma araçları gibi yerleri panik ataklarla birleştireceklerdir.
Bu sınırlama depresyon belirtilerine yol açabilir. Neden mi? Kişi çevrelerinden herhangi bir pozitif takviye almayı durdurur. Kendilerini aciz hissettikleri zaman, benlik saygısı düşer ve çaresizlikleri artar.
Altta yatan neden nedir?
Bu sorunun cevabını açıklamaya çalışan bazı faktörler vardır, ancak bunların hepsinin agorafobiyi (anksiyete atağı olsun veya olmasın) işaret etmesi gerekmemektedir. Bazı yazarlar, aşağıdakileri, bozukluğa yol açan faktörler olarak tartışırlar:
Kendi duygularına odaklanmış dikkat
Bazı insanlar bedensel değişiklikleri tespit etmek için özel bir hassasiyete sahiptir. Bilinçli ya da farkında olmadan, vücut reaksiyonları ve dalgalanmalarının her zaman farkında olurlar. Daha önce bahsettiğimiz tehlikelerden herhangi birini tahmin etmek için bu değişiklikleri referans olarak kullanırlar.
Bu duyarlılığa sahip insanlar herhangi bir fiziksel belirtiye sahip olduklarında, daha çabuk fark edeceklerdir. Bu da onların kaygılarını artıracaktır.
Bu teori, destekleyici birçok ampirik kanıta sahiptir.
Ehlers, Margraf, Roth ve diğerleri tarafından 1980 yılında yapılan bir çalışmada, anksiyete bozukluğu olan hastaların kalp atış hızlarını yükselttiklerinde kaygılarını önemli ölçüde artırdıklarını bulmuşlardır.
Kronik hiperventilasyon
Hiperventilasyon, solunumsal alkalozda (neredeyse normal bir kan pH’ında) kompanzasyona neden olur. Bu, kandaki karbon dioksit ve bikarbonat seviyelerinin, kontrol hastalarınınkinden daha düşük olduğu anlamına gelir.
Bu seviyeler insanları endişe ataklarına daha yatkın kılar. Bu, sırayla agorafobi muzdarip olmasını daha olası hale getirir.
Çocuklukta ayrılık anksiyetesi
Silone, Manicavasagar, Curtis ve Blaszczynski (1996) gibi yazarlar agorafobinin çocukluk döneminde ayrılık kaygılarına benzediğini düşünmektedir.
Ayrılma kaygısı, panik atakları sırasında kişiyi kaçınma davranışlarına karşı daha savunmasız hale getirir. Bu onların agorafobi geliştirmelerine yol açabilir.
Yüksek sayıda stres kaynağı
Agorafobiye de katkıda bulunan bazı çevresel faktörler vardır. Bir işi kaybetmek, bir ayrılık ya da sevilen birini kaybetmek gibi stresli olaylar, bir saldırının itici gücü de olabilir.
Genetik etmenler
Tek yumurta ikizlerinde, eğer bir ikiz bozukluğa sahipse, diğerinin de bu bozukluğu yaşaması çok daha muhtemeldir. Kaygı bozukluğu olan kişilerin yakın aile bireylerinin bir tür anksiyete bozukluğuna sahip olma ihtimali % 25-32 daha fazladır.
Agorafobi tedavisi
Agorafobi tedavisi, kendi korkumuzun korkusunu tedavi eder. Bu, yukarıda listelediğimiz belirtilerde kendini gösterir. Tedavi hastanın kendi korkularını aşmasına ve normal bir yaşam sürmesine yardım etmelidir. Bu genel amaç terapistin hasta için aşamalı olarak ortaya koyacağı diğer daha spesifik hedefleri kapsamaktadır.
Agorafobi olsun ya da olmasın anksiyete atakları için psikolojik tedavi ve daha önce anksiyete öyküsü olmayan agorafobi tedavisi tam olarak aynı değildir. Bununla birlikte, bazı ortak konuları paylaşırlar.
Burada agorafobi için tedaviye odaklanıyoruz. Başlamak için, hasta onlara neler olduğunu bilmek zorundadır. Bunu yapmak için psiko-eğitim kullanıyoruz. Psiko-eğitim resmi psikolojik bir teknik değildir. Yine de, hastanın neler olup bittiğini anlamasına ve normalleşmesine yardımcı olur.
Psiko-eğitim, hastalığa bozukluğu açıklamaktan oluşur. Psikolog, hastalığın, sonuçların ve tedavinin ortak nedenlerini açıklar.
Hasta hastalığını bildikten ve tedavi seçeneklerini öğrendikten sonra terapi başlayabilir. Bilişsel davranışçı terapiye odaklanacağız çünkü en fazla ampirik kanıt bu yöntemin ardında. Bu tür tedavi iki iyi farklılaşmış parçaya sahiptir: bilişsel ve davranışsal.
Amaç hastanın semptomları ve başa çıktığı durumlar hakkındaki yanlış inançlarını ve fikirlerini değiştirmesidir.
Diğer amaç ise hastanın herhangi bir güvenlik davranışı olmadan söz konusu durumları yönetebilmesidir. Hasta endişesini azaltabilir ve çarpık düşünce kalıplarını değiştirebilmelidir.
Bilişsel yeniden yapılanma ile agorafobi tedavisi
Bilişsel yeniden yapılanma, düşüncelerle çalışırken tercih edilen tekniktir. Hastalığı, bozukluğu destekleyen olumsuz ve akıl dışı düşünceleri ayırmayı hedefleyen sorular sormayı içerir.
Bu şekilde, hasta bu fikirleri değiştirmeye ve bunları gerçekliği daha yakından yansıtan düşüncelerle değiştirmeye zorlanır.
Diyelim ki bir hasta terapistine, korktuğunu söylemiştir çünkü muhtemelen kalp krizi geçireceğini düşünmektedir. Terapistin sorabileceği bazı sorular: “bu düşünceyi destekleyen gerçekler nelerdir?” “Kalp krizi geçireceğinizi nasıl biliyorsunuz?”
Kullanabileceğimiz başka bir bilişsel teknik, davranışsal deneylerdir. Bu teknikler doğası gereği bilişseldir çünkü amaç hastanın düşüncelerini ortadan kaldırmaktır. Hasta ve terapisti, gerçek hayatta gitmesi gereken bir durum üzerinde hemfikirdir.
Hasta, olabileceğini düşündüğü her şeyi yazar ve sonra deneyi yapar. Daha sonra, gerçekte ne olduğunu düşündüğü ile eşleşirse, yansıtır.
Bilişsel teknikler agorafobi hastalarına sorunlarına daha sakin bir şekilde yardımcı olmak için gereklidir. Ancak zamanla uygulanan davranış terapisi, aslında bu bozukluğu ortadan kaldıracaktır. Agorafobi bağlamındaki davranışsal teknikler, gerçek yaşam durumlarına maruz kalma anlamına gelir.
Agorafobiyi tedavi etmek için davranış teknikleri
Birincisi, hasta ve terapisti, endişe üreten durumların bir hiyerarşisi ile ortaya çıkmalıdır. En az kaygıyı üreten ve en kötüsüyle sonuçlanan ile başlayarak.
Daha sonra, bunları 0 ile 10 arasında değişen Özne Birlik Ölçeği’ni (SUDS) kullanarak değerlendirirler. Bazı durumlar güvenlik davranışlarını içerecek, ancak bunlar aşamalı olarak ortadan kaldırılmalıdır.
Son hedef, hastanın kendi durumları ile başa çıkabilmesidir. Başka bir deyişle, onları, bozukluğu olmayan başka herhangi bir kişi gibi karşılayacak hâle gelmesi.
Dışarıya maruz kalmayı doğru bir şekilde gerçekleştirmek için hasta bazı rahatlama yöntemlerini öğrenmelidir .
Maruz kalmayı doğru bir şekilde yapmak için, hasta bazı rahatlama teknikleri öğrenmelidir. Bazı seçenekler, nefes temelli rahatlama veya Jacobson gevşeme tekniğidir. Bu, hastanın terapiyi gerçekleştirmesini kolaylaştıracaktır.
Hasta anksiyetesinin önemli ölçüde azaldığını ve kendi başına baş edebileceğini fark ettiğinde bu durum listeden çıkar. Ancak o zaman, bir sonraki duruma geçebilecektir, daha önce değil. Aksi halde, aşinalık yerine duruma duyarlılık doğurabilir. Ve elbette hedef bu değildir.
Başarılı tedavi
Maruz kalma başarılı olursa, hasta durumu aşmayı başardı. Onun kaygısı normal seviyelere düşer. Özünde, hayal ettiği kadar korkunç hiçbir şeyin bulunmadığı fikrini öğrenecek ve içselleştirecektir.
Geniş vuruşlarda agorafobi için genel tedavi budur. Vakaya bağlı olarak, diğer stratejileri de kullanabiliriz. Örneğin, sosyal beceri eğitimi, depresyona değinme (varsa), ikincil kazanımlardan kurtulma gibi şeyler.
Ayrıca psikologlar ilacı psikoterapi ile birlikte önerebilirler. Bu, uzun süre acı çeken hastalar için yararlı olabilir.
Kaynakça:
- Ortiz-Tallo, M. (2004) Trastornos psicológicos. Edición Aljibe.
- Moreno, P. (2007) Tratamiento psicológico del trastorno de pánico y agorafobia. Manual para terapeutas. Nuevas psicoterapias. Desclée.
- Barlow, D.H (1988). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxiety and panic. Nueva York: Guilford Press