... konulu sunumlar: "DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı?"— Sunum transkripti:
1 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? Prof.Dr.BENGİ SEMERCİ
2 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu sadece sorunu olan kişiyi değil, ailesini, okul ve iş çevresini de etkiler. Bu nedenle tedavi sadece sorunu olan kişiyi değil, tümünü kapsayan bir tedavi olmalıdır. Tedavinin birinci adımı kişiyi, ailesini ve çevresini Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu hakkında bilgilendirmektir.
3 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUKLAR VE AİLEDikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı almış bir çocuğu olması ailenin ve çocuğun yaşamını zorlaştırır.Ailelerin bilmesi ve inanması gereken en önemli şey, çocuğun bir sorunu olduğudur. Bu sorunun oluşmasında ailenin kusuru olmadığının anlatılması önemlidir. Bu sorun, ailenin davranışlarıyla oluşturamayacağı, ama davranışlarıyla artmasına ya da tedavi edilmesine neden olabilecekleri bir sorundur.Devamlı çocukla uğraşmak, sorunlarla, şikâyetlerle karşılaşmak yorgunluk, bitkinlik ve umutsuzluk yaratır. Bunlar, sadece aile ve sorunu olan kişi arasındaki ilişkiyi değil, tüm aile bireylerinin birbirleriyle ilişkilerini olumsuz etkiler.
4 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUKLAR VE AİLESorunları görmezden gelmeyin. Gerçekçi olun.Farklı olduğunu kabul edin ve ona zaman verin:Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu bir beceri değil, performans sorunudur. Çocuğunuz diğer çocukların yaptığı şeyleri yapabilir; sadece yöntem, yönlendirme ve pekiştirmeye daha çok ihtiyaç duyarlar.Disiplin bir sorundur. Ama devamlı ceza, cezayı anlamsız hale getirir. Suça göre ceza verin ve cezayı suçun hemen arkasından verin.Net olun, işleri bölerek isteyinÇocuğunuzun kuralları izleyebilmesini sağlayabilmek için puanlama sistemi kullanabilirsiniz.
5 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUKLAR VE AİLEÖfke patlamaları ortaya çıktığında o an için sakinleşmesini bekleyin. Çatışmaya girmeyin. Çocuğunuzu durumdan uzaklaştırın. Nedleri araştırın.Olumlu pekiştirmelerle özgüvenini sağlayın.Çocuğunuz planlama ve düzene diğer çocuklardan çok daha fazla ihtiyaç duyar. Bu nedenle yemekten ödeve, yatma saatine kadar her şeyi yapabildiğiniz kadar düzenli hale getirin ve çocuğunuzun da buna mümkün olduğunca uymasını sağlayın.Ödev için uygun zamanı ve şekli saptayın.Çocuğunuzun haklarını savunun.
6 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ERGENLERErgenlik dönemi bağımsızlığın yoğunlaştığı bir dönemdir. Ebeveynlik stilinizi "kontrolcü"den "demokratik"e doğru değiştirin.Daha sık geribildirim verin.Cezadan önce teşvik ediciler kullanın.Sürekliliği korumak için gayret edin.Söylenmeyin, yapın.Ergen çocuğunuzun dışarıdaki davranışlarını aktif bir biçimde izleyin.Çocuğunuza güvenin.Güçlü yönlerini öne çıkarması yönünde çocuğunuzu destekleyin.Affetmeyi öğrenin.
7 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENAşırı hareketliliğin ve dikkat dağınıklığının en belirgin olduğu ortam sınıftır.Bu nedenle, öğretmenler tedavinin önemli bir öğesidir ve onların işbirliği olmadan başarıya ulaşmak güçtür.Öğretmenin başarılı olabilmesi için, öncelikle Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu hakkında yeterince bilgisi olması gerekir. Çünkü tanı konulmuş çocukların tedavisi kadar, tanı konulmamış çocukların saptanmasında da öğretmenler önemlidir.Öğretmenin en önemli görevi, kendine saygısı ve güveni azalan çocuğun, başarılı olduğu alanları bularak destekle mek ve yeniden bunları sağlamaktır..
8 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENÇocuğun sıkıntısını göz önünde tutarak ondan yapabileceğinin en iyisini istemek gerekir.Arkadaşlarının beceriksizlikleriyle dalga geçmesini engellemek, eşyalarına sahip olması konusunda destek çok önemlidir.Bu çocukların dinlediklerini daha iyi öğrendiklerini düşünerek, öğrenmede ağırlığı bu yöne çevirmek, yine yazı ve test güçlükleri nedeniyle başarılarını sözlü sınavlarla değerlendirmek gelişimleri için gereklidir.öğrenme ve davranışlarla ilgili beklentilerinizi belirleyip bunu paylaşın.Öğrencinizin sınıf içindeki gidişatını takip edin ve mümkün oldukça özel geribildirim verin.
9 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENAileyle sürekli iletişim halinde olun ve düzenli aile-öğretmen toplantıları yapın.Evde düzenlenen ödül sistemine siz de okulda hazırlayacağınız izleme formları ile katılabilirsiniz. Bu, aynı zamanda öğrencinizin sınıf içindeki ve okuldaki sistemini düzenlemeye de yardımcı olacaktır.Özellikle teneffüs ve öğle yemeği arasındaki davranışlarını daha iyi ayarlayabilmesi için aralara çıkmadan önce öğrencinizle teneffüs ve öğle aralarında sergilenecek uygun davranışları gözden geçirebilirsiniz.Daha küçük, özellikle okul öncesi çocuklar için derecelendirmeyi rakamlar yerine suratlarla yapabilirsiniz.
10 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENDerse başlamadan önce o dersin özeti, kullanacağınız materyaller ve geçmiş derste anlatılanlardan oluşan bir özet yapın.Yönergeleri ve planı mümkün olduğunca basitleştirin ve tutarlı olmaya çalışın.Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan çocukların en büyük sorunlarından biri, yapılacak ödevleri eksik hatırlamaları ya da kimi ödevleri unutmalarıdır. Bu yüzden, ödevleri kaydetmesi için öğrencinizin bir ödev defteri ve hangi ödevi ne zaman bitirmesi gerektiğini hatırlaması için bir takvim edinmesini sağlayın. Ödevleri tahtaya yazın ve çocuğun yazıp yazmadığını kontrol edin. Verdiğiniz ödevleri parçalara bölün. Yazılı ödevler içinse standartlar belirleyin, net olun.
11 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENVerdiğiniz ödevleri kontrol edin. Öğrencinizin sorumluluk alıp almadığını denetleyin. Ama bunu yaparken onu küçük düşürücü davranışlardan kaçının.Sınıfta ders anlatırken imkânlar elverdiğince görsel ve işitsel teknolojiden faydalanmaya çalışın.Öğrenciniz zaman zaman bildiği şeyleri bile göstermekte zorluk çeker. Bu nedenle öğrendiği şeyleri gösterebilmesi için farklı yollar kullanmasına izin verin .Dinlemeyi aktif hale getirin. Öğrencinizin aktif bir biçimde dinlemesine yardımcı olun.
12 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENÖğrencinize bir işi yapmadan önce uygulamak üzere "dur, düşün, söyle, yap" stratejisini öğretin.Öğrencinizin kendini planlayabilmesi için bir saat kullanmasını, hatta dersin başlama ve bitiş saatlerini ve ne kadar vakit kaldığını küçük bir alarmlı saatle takip etmesini sağlayın.Ön sıralarda hem dikkatinin dağılması daha az olacak, hem sizin kontrolünüzde olacaktır. Öğrencinizin sırasını ve çantasını düzenli olarak temizlemesini sağlayın.Uzun süre sırada oturmak Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan öğrencinizi diğer öğrencilerinizden daha fazla zorlayabilir. Bu yüzden zaman zaman ayağa kalkabilmesi için ona görevler verin.
13 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENDikkatini toplamasına yardımcı olmak için onunla sık sık göz kontağı kurun.Öğrencinize uzun süreli hedefler değil kısa süreli hedefler koyun. Bir anda çok fazla hedef vermeyin.Onunla gizli bir işaret geliştirip (omzuna dokunmak, burnunuza dokunmak, vb.) istenmeyen davranışını gördüğünüzde bunu kullanırsanız arkadaşlarının yanında sık sık uyarılıp mahcup olmadan gerekli uyarıyı almış olur.Geleneksel disiplin stratejileri (tahtaya isim yazmak, bir kurala uymadığında isminin yanına eksi koymak, vb.) öğrencinizde çok işe yaramayabilir. Anında ve uygun bir geribildirim, doğru davranışı ödüllendirme (puan kazanma) ve yanlış davranış için tepki-bedel sistemini uygulama (puan kaybetme) etkili bir disiplin yöntemi olacaktır.
14 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENEğer sınıfa ve diğer öğrencilere zarar vermiyorsa ve kasıtlı yapılmıyorsa istenmeyen davranışı görmezden gelin.Öğrencinizi size ya da kendisine rol model olabilecek bir başka öğrenciye yakın oturtun.Öğrencinizin uygun davranışı için etkili sözel pekiştireç verin. Takdir edin.Öğrenciniz arkadaşlarıyla sorun yaşadığında bir süre mola almasını sağlayın.Sakinleştiğinde ve kontrolü sağladığında tekrar dönebilir. Tepkiselliğinin diğer çocuklar tarafından kullanılabileceğini unutmayın. Arkadaşları tarafından kullanılmasını ve onların alay konusu olmasını önlemek sizin görev ve becerinizdir.
15 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENSiz öğrencinizin saldırganlaşmaya başladığı sinyallerini aldığınızda ona, onunla aranızda kararlaştıracağınız bir kelime ya da isimle seslenirsiniz. O da bu sürede hareketsiz durur. Bu, onun zarar vermesini önlemenin yanı sıra sakinleşmesine de yardımcı olacaktır.Diğer taraftan onu, şiddetli zaman baskısı ve rekabet ortamından uzak tutmaya çalışın.Dersi hareketli molalarla kesin. Derste monotonluğu ve yorgunluğu azaltmak için 2-3 dakikalık fiziksel egzersizler yaptırın.Zorlandığı konuda seçme şansı verin. Öğrenciniz matematik problemlerini tek başına yapmakta zorlanıyorsa ödev olarak birçok matematik problemi arasından istediklerini seçmesine izin verin.
16 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENDikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklarla uğraşmak ek çaba gerektirir. Ama bu çocukları kazanmak, onları mutlu ve başarılı görmek tüm çabalara değecektir. İyi öğretmen olmanın temeli, sorunu olan çocuklarla diğerlerini kaynaştırmayı becerip hepsine uygun eğitimi vermektir.
17 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? ÇOCUK VE ÖĞRETMENDikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklarla uğraşmak ek çaba gerektirir. Ama bu çocukları kazanmak, onları mutlu ve başarılı görmek tüm çabalara değecektir. İyi öğretmen olmanın temeli, sorunu olan çocuklarla diğerlerini kaynaştırmayı becerip hepsine uygun eğitimi vermektir.Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tedavisi için aile-okul işbirliği çok önemlidir. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan çocukların tek beklentileri anlaşılmak, desteklenmek, yasalarla korunan öğrenim haklarını kullanmaktır. Bunu sağlamak herkesin görevidir. Bu nedenle ailelerin ve eğitimcilerin sorunu, çözümlerini ve uygulanışını bilmesi gerekmektedir.
18 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? Devamlı dalgın, dikkatli dinlemeyen, öfkeli, tepkisel ve kendine ilişkin işleri yapmayan, unutan, zaman kavramı olmayan, aşırı dağınık biriyle yaşamak zordur.Tüm bunlara eşin ve ailenin gösterdiği tepkiler tartışmalara neden olur. Bozulan aile içi ilişkiler nedeniyle boşanma sıktır. Bu nedenle aile, eş ve hatta çalışma arkadaşlarına sorunun anlatılması, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu olan kişinin gerekli organizasyonları yapması için destek olmalarını sağlar.
19 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? Önecelikle DEHB hakkında bilgi edinin. Sorunu bilmeniz eşinizle empati kurmanızı kolaylaştıracaktır.Aynı zamanda tedavisini sürdürmek için sizin desteğinize ihtiyacı olduğunu unutmayın. Doktora birlikte gitmek, ilaç almasını hatırlatmak, tedavinin önemini anlatmak ona yardımcı olur.Eşinizin unutkanlıkları, eksik yaptığı işler size kızdırmak amacı taşımıyor. Sorunun bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Size karşı yapıldığını düşündüğünüz davranışlar, kızgınlığınızı arttıracaktır. Tüm bunlar karşısında serinkanlılığı korumak her zaman kolay olmayabilir. Ama kızıp, tartışmak sorunu çözmeyeceği gibi, size hatalı, söylenen el yapacaktır. Bu nedenle sakin olup, çözüm aramaya çalışmak gerekir.
20 DEHB’ li biri ile yaşamak: Aileler,öğretmenler, eşler neler yapmalı? Sorunları not almak, sonra başetme yolları aramak iyi bir yöntem olabilir. Çünkü Her evlilik ve her kişi için başetme yolları farklıdır.Eşiniz için hatırlatma notları hazırlayabilirsiniz. Arada kısa mesajlarla bu notları pekiştirebilirsiniz. DEHB’li biri yaşamak yorucu olabilir.Ama soruna odaklanıp,eşinizle paylaşabileceğiniz keyifli aktiviteler, ihmal etmemek gerekir. DEHB’li eşin sorunlarına ve sorunların çözümlerine odaklanarak, eşinizi evliliğinizin odak noktası haline getirmeyin. Kendinize, sevdiğiniz aktivitelere ve arkadaşlara zaman ayırın.