SS birlikleri, bir grup Polonyalıyı idam edilmeleri için Witaniow yakınlarındaki ormana götürürken. Witaniow, Polonya, Ekim–Kasım 1939.
I. Dünya Savaşı Sırasında Alman askerleri, Fransa’daki Argonne Ormanı’nda. Fotoğraf, tahminen 1914–1915 yıllarına ait.
Siperdeki İngiliz birlikleri, Kasım 1916’da Somme Muharebesi sırasında öldürülen iki dost askerin bedenlerini örtüyor. © IWM (Q 4393)
Alman birliklerinin I. Dünya Savaşı’nda Batı Cephesi’ndeki Hindenburg hattına çekilmesinin ardından eski bir Alman siperindeki İngiliz birlikleri. Bu fotoğraf, Alman siperi üzerindeki bir köprüyü gösteriyor. Gommecourt, Fransa, 1917.
Adolf Hitler (ön sıra, en solda), I. Dünya Savaşı’nda Batı Cephesi’nde görev yapmıştır. Savaş sırasında iki kez hizmet nişanı almış, yaralanmış ve hardal gazı saldırısında geçici olarak kör olmuştur. Savaş yaralısı statüsünü daha sonraki seçim kampanyalarında kullanmıştır.
Yahudi karşıtı boykot sırasında bir SA milisi, Almanların Yahudilerden alışveriş yapmamasını talep eden tabelanın asılı olduğu, Yahudilere ait bir dükkanın önünde duruyor. Berlin, Almanya, 1 Nisan 1933.
Naziler, Yahudilerin Viyana Üniversitesi'ne girmesine engel oluyor. Avusturya, 1938.
Coşkun kitleler, Viyana’ya girişinde Hitler’i selamlıyor. Avusturya, Mart 1938.
Avusturya dahilindeki uzun bir iktisadî durgunluk döneminden, siyasi diktatörlük ve yoğun Nazi propagandasından sonra Alman ordusu, 12 Mart 1938’de ülkeye girdi. Nüfusun büyük bir bölümünün hararetli desteğini aldı. Ertesi gün Avusturya Almanya’ya ilhak edildi.
Alman-Sovyet Paktı iki bölümden oluşuyordu. Birincisi, 19 Ağustos 1939’da Almanya’nın Sovyet hammaddeleri karşılığında işlenmiş ürünleri takas etmesi koşuluyla imzalanan ekonomik anlaşmaydı. Nazi Almanyası ile Sovyetler Birliği, 23 Ağustos 1939’da birbirlerine saldırmamayı taahhüt ettikleri on yıllık bir saldırmazlık paktı da imzaladı.
Hastaların Hadamar Ötenazi Merkezi’ne taşınmasında otobüsler kullanıldı. Pencereler, insanların içerdekileri görmelerini engellemek için boyanmıştı. Almanya, Mayıs–Eylül 1941.
Alman ordusu ve bombardıman uçakları Norveç’e savaş sırasında emprovize edilmiş bir uçuş meydanında, 3 Mayıs 1940.
8–9 Nisan 1940’ta Almanya Norveç’i işgal etti ve Norveç 10 Haziran’da Almanya’ya teslim oldu. “Aşağı Ülkeler” ile Fransa’ya karşı açılan savaş altı haftadan kısa sürdü. 10 Mayıs 1940’ta Almanya batıda saldırdı. Belçika ve Hollanda Mayıs ayında teslim oldu. Paris 14 Haziran 1940’ta Almanya’ya boyun eğdi.
Hitler, Devlet Başkanı Hindenburg’u kasıtlı çıkarılan bu yangınla olağanüstü hâl ilan etmeye ikna etti. Hükümet, bu yangını çarpıtılmış bir şekilde komünist çabaların devleti ortadan kaldırma girişimi olarak sundu. Hitler ve yandaşları, Reichstag yangınını Devlet Başkanı Paul von Hindenburg’un bir olağanüstü hâl kararnamesi olan 28 Şubat Halkını ve Devletini Koruma Karanamesi’nin kabul edilmesi için kullandı.
Auschwitz, Nazilerin Avrupa Yahudilerini katletme planı olan “Nihai Çözüm”de başrol oynadı. Naziler neredeyse tüm Avrupa ülkelerinden Yahudileri işgal altındaki Polonya'da bulunan Auschwitz II (Birkenau) ölüm merkezine sürdü. Auschwitz'de toplam olarak en az 1,1 milyon Yahudi ve diğer halklardan on binlerce kişi can verdi.
Nazi terörü karşısında birçok Yahudi, Almanlara ve onların işbirlikçilerine direndi. Nazi işgali altındaki Doğu Avrupa'da bulunan 100'ün üzerindeki gettoda yeraltı direniş hareketleri gelişti. Ayrıca, en olumsuz koşullar altında, Yahudi esirler bazı Nazi kamplarında ayaklanma başlatmayı başardı. Yahudi partizan birimleri Fransa'da, Belçika'da, Ukrayna'da, Belarus'ta, Litvanya'da ve Polonya'da faaliyetlerde bulundu. Yahudiler ayrıca genel Fransız, İtalyan, Yugoslav, Yunan ve Sovyet direniş örgütlerinde de savaştı. Örgütlü silahlı direnişin Nazilere karşı en doğrudan muhalefet şekli olmasına karşın, direniş ayrıca kaçışı, saklanmayı, kültürel faaliyetleri ve diğer ruhanî korunma hareketlerini de kapsamaktaydı.
Holokost, altı milyon Yahudi'nin ve başka milyonlarca insanın II. Dünya Savaşı sırasında Naziler ve işbirlikçilerince katledilmesi için kullanılan terimdir. Katliamlar Haziran 1941'de, Almanya'nın Sovyetler Birliği'ni işgali sırasında Yahudi sivillerin vurulmasıyla başladı. 1941 yılının sonunda Almanlar, Yahudileri işgal altındaki Polonya'da bulunan ölüm merkezlerine sürmeye başladı. Mayıs 1945'te, Avrupa'daki her üç Yahudi'den ikisi öldürülmüştü.
Müttefik Kuvvetler, Nazi Almanya'sına karşı bir dizi taarruzla Avrupa'da ilerlerken, toplama kamplarında esirlerle karşılaştı ve onları serbest bıraktı. Esirlerin çoğu Almanya'nın içlerine doğru yapılan ölüm yürüyüşlerinden sağ kurtulmuştu. Kurtuluştan sonra hayatta kalan Yahudilerin çoğu, Holokost sırasında cemaatlerinin yok edilmesi ve antisemitizm sebebiyle Doğu Avrupa'ya dönemiyor ya da dönmek istemiyordu. Dönenler ise sıklıkla hayatlarından endişe etmekteydi. Holokost’tan kurtulan ve batıda Müttefikler’in kurtardığı bölgelere göç eden evsizlerin çoğu Avrupa'yı terk etmeyi beklerken, zorla göç ettirilmiş insanların kamplarına (DP) ve mülteci merkezlerine yerleştirildi.
Çoğu Avrupalının korkusu ya da kayıtsızlığına karşın, cesur bir azınlık, hayatlarını tehlikeye atarak Nazi işgali altındaki Avrupa'da Yahudilere yardım etti. Kurtarma, çeşitli şekillerde gerçekleşti. 1943 güzünde Danimarka Direniş Hareketi, Danimarka'daki Yahudi nüfusunun hemen hemen tümünü tarafsız İsveç'te güvenliğe taşıdı. Diğer ülkelerde kiliseler, yetimhaneler ve aileler Yahudileri sakladı veya saklanmalarına yardım etti. İsveçli diplomat Raoul Wallenberg ve diğer şahsiyetler, cesurca hareket ederek Yahudileri kurtardı. Yine de, bu vicdanî ve cesur hareketler yok edilmesi amaçlanan toplumun sadece küçük bir yüzdesini kurtarabildi.
Lodz, savaş öncesinde Polonya’da Varşova’dan sonra ikinci büyük Yahudi nüfusuna sahipti. Alman birlikleri, Eylül 1939’da Lodz’u işgal etti. Şubat 1940 başlarında Almanlar, Lodz’da bir getto kurup yaklaşık 4 kilometrekarelik bir alana 150.000’in üzerinde Yahudiyi topladılar. 1941 ve 1942’de hemen hemen 40.000 Orta Avrupalı Yahudi ve 5.000 Roman da (Çingene) zorla gettoya gönderildi. Ocak–Eylül 1942 tarihleri arasında gettoda yaşayan 75.000’den fazla kişi, Lodz’dan Chelmno öldürme merkezine götürüldü. 1944 baharında Lodz gettosu, Alman işgalindeki Polonya’da kalan son gettoydu. Aynı yılın yazında Almanlar kalan Yahudilerin çoğunu Auschwitz’e gönderdiler.
Müttefik birlikleri, Nazi Almanyası’na karşı bir dizi taarruzla Avrupa’da ilerlerken toplama kamplarında açlıktan ve hastalıktan ölmek üzere olan on binlerce mahkûmla karşılaştı. Mahkûmların yaşadığı dehşetin boyutu, ancak tüm Nazi kampların dağıtılmasından sonra dünyanın gözleri önüne serildi.
II. Dünya Savaşı öncesinde Varşova, Polonya'daki Yahudi hayatı ve kültürünün merkeziydi. Naziler, savaş sırasında kurdukları 400'ün üzerinde gettoda Yahudileri kalabalık ve perişan koşullarda yaşamaya zorladılar. Varşova gettosu, en kalabalık halinde, (Avrupa'daki en büyük getto) sürekli hayatta kalma savaşı veren 400.000'den fazla Yahudiyi barındırıyordu.
Berlin’de yaşayan Mısırlı doktor Mohamed Helmy ve yerel halktan bir kadın Frieda Szturmann, bir Yahudi ailesini kurtarmak için Nazi Almanyası’nın göbeğinde birlikte çalıştı. Dr. Helmy, Uluslararası Dürüstler’den biri olarak tanınan ilk Arap olacaktı.
Holokost, en iyi belgelenmiş soykırım vakalarından biridir. Buna karşın Nazi politikaları sonucunda öldürülen kişi sayısının tam olarak hesaplanması, neredeyse imkansız bir iştir. Savaş zamanından kalan ve kaç kişinin katledildiğini açıkça belirten tek bir belge yoktur.
We would like to thank Crown Family Philanthropies and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.