İnfertilite, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye girdikten sonra gebe kalmanın yetersizliğini işaret eder. Ana belirtisi hamile kalamamaktır. Başka herhangi bir belirtiye sahip olunmadığından fark edilmemektedir. Birçok ülkede infertilite doğum kontrol yöntemi kullanmadan 12 ay düzenli cinsel ilişki sonrası gebe kalmayı başaramayan durum anlamına gelmektedir.
Araştırmalar, kısırlığın tüm vakalarının yarısından çoğunun kadınlardan kaynaklı olduğunu işaret ederken geri kalan vakaların ise erkeklerin sperm bozuklukları veya tanımlanamayan faktörler neden olmaktadır.
- İnfertilite vakalarının yaklaşık %20’si erkekteki bir sorundan kaynaklanmaktadır.
- İnfertilite vakalarının yaklaşık %40 ile %50 kadındaki bir sorundan kaynaklanmaktadır.
- İnfertilite vakalarının yaklaşık %30 ile %40’ı hem kadın hem de erkeklerde yaşanan sıkıntılardan kaynaklanmaktadır.
Görünür infertilite vakalarının çoğu tedavi edilebilir. Tüp Bebek (IVF) ve ameliyat dâhil olmak üzere mevcut tedavi seçeneklerini ve infertilitenin yol açtığı komplikasyonları özetlenmektedir.
İnfertiliteye Neden olan Risk Faktörleri
Yaş: Bir kadının doğurganlığı yaklaşık 35 yaşından sonra düşmeye başlar. Erkeklerde ise doğurganlık 40 yaşından sonra kademeli olarak düşer.
Sigara içmek: Hem kadınlarda hem de erkeklerde kısırlık riskini önemli ölçüde artırır. Sigara da doğurganlık tedavisinin etkilerini zayıflatabilir. Bir kadın hamile kaldığında bile, sigara içerse, düşük yapma riski daha yüksektir.
Alkol tüketimi: Kadının hamileliği, alkol tüketiminden ciddi şekilde etkilenebilir. Alkol bağımlılığı erkek doğurganlığını düşürebilir. Orta düzeyde alkol tüketiminin erkeklerin çoğunda doğurganlığı azalttığı gösterilmemiştir ancak düşük sperm sayısına sahip erkeklerde doğurganlığı düşürdüğü düşünülmektedir.
Sanayileşmiş ülkelerde obezite veya aşırı kilolu olmak: Fazla şişmanlık veya obezite genellikle kadın kısırlığının başlıca nedenleri olarak bulunur. Aşırı kilolu bir erkek anormal bir sperm seviyesine sahiptir.
Yeme bozuklukları: Ağır yemekler sonucu kilolu kadınlar doğurganlık sorunlarına sahip olabilirler.
Vejetaryen olmak: Sıkı vegan bir kişiyseniz, demir, folik asit , çinko ve B12 vitamininin alımının yeterli olduğundan emin olmalısınız, aksi takdirde doğurganlığınız etkilenebilir.
Aşırı egzersiz: Her hafta yedi saatten fazla ağır egzersiz yapan bir kadın yumurtlama problemlerine sahip olabilir.
Egzersiz yapmama: Bazen hem erkeklerde hem kadınlarda düşük doğurganlık ile bağlantılı olabilir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar: Fallop tüplerine zarar verebilir, ayrıca erkeğin skrotumunun (testislerin içinde bulunduğu penisin altında bulunan penisle birleşik kese) iltihaplanmasına neden olabilir.
Bazı kimyasallara maruz kalma: Bazı pestisitler, herbisitler, metaller (kurşun) ve çözücüler hem kadınlarda hem de erkeklerde doğurganlık sorunlarına neden olabilir.
Zihinsel stres: Çalışmalar, kadınların yumurtlama ve sperm üretiminin zihinsel streslerden etkileneceğini göstermektedir. Stresten dolayı cinsel ilişki sıklığının daha az olması, daha düşük bir gebelik şansı elde edilmesi mümkündür.
Kadınlarda İnfertilitenin Nedenleri
İnfertilitenin birçok muhtemel nedeni vardır. Ne yazık ki, vakaların yaklaşık üçte birinde herhangi bir neden tespit edilmemiştir.
Yumurtlama bozuklukları
Uzmanlar, yumurtlamayla ilgili sorunların kadınlarda kısırlığın en yaygın nedeni olduğunu söylemektedir. Yumurtlama, bir yumurtanın aylık salınımıdır.
Yumurtlama bozuklukları aşağıdakilerden kaynaklanabilir:
- Prematür over yetmezliği: Kadının yumurtalıkları 40 yaşından sonra çalışmayı bırakır.
- PCOS (polikistik over sendromu): Kadının yumurtalıkları anormal bir şekilde işlev görür. Ayrıca anormal derecede androjen seviyesine sahiptir. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %5 ile %10’u bir dereceye kadar etkilenmektedir.
- Hiperprolaktinemi: Eğer prolaktin seviyeleri yüksekse ve kadın hamile değilse veya emziriyorsa, yumurtlama ve doğurganlığı etkileyebilir.
- Kötü yumurta kalitesi: Hasarlı veya genetik anormallik ile gelişen yumurtalar hamileliği sürdüremez.
- Aşırı aktif tiroid bezi
- Yetersiz tiroid bezi
- AIDS veya kanser gibi bazı kronik durumlar
Bilim adamları infertiliteyi açıklayabilecek geni keşfetmek için araştırmalarını sürdürmektedirler.
Edinburgh Üniversitesi’nden bilim adamları, Hücre Bilimi Dergisinde, sağlıklı ve verimli yumurta oluşumunda yaşamsal bir süreci kontrol eden bir geni tespit ettiğini bildirmişlerdir.
Geni bulan bu bilim adamları, üreme sırasında hücrelerin nasıl bölündüğünü daha iyi anlamalarına yardımcı olacağını ve bunun da düşük doğurganlık ve kısırlığın açıklamasına yardımcı olacağını belirtmişlerdir.
Uterus veya Fallop Tüplerinde Sorunlar
Döllenmiş yumurtalıklar yumurtalıktan çıkarak uterusa (rahim) doğru yol alır. Rahimde veya fallop tüplerinde bir sorun varsa, kadın doğal olarak hamile olduğunu düşünemez. Bunun nedeni olarak da aşağıdakiler olabilir:
- Ameliyat: Pelvik cerrahi bazen skarlas veya fallop tüplerinde hasara neden olabilir. Servikal cerrahi, bazen servikste yara izi veya kısaltılmaya neden olabilir. Serviks rahimin boynudur.
- Endometriozis: Normal olarak rahim ağzında bulunan hücreler vücudun başka yerlerinde büyümeye başlar.
- Submukozal miyomlar
İlaçlar
Bazı ilaçlar bir kadının doğurganlığını etkileyebilir. Bunlar arasında şunlar bulunur:
- Non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar : Aspirinveya ibuprofen gibi ilaçlar kullananların uzun vadede gebe kalması zorlaştırabilir.
- Kemoterapi: Kullanılan bazı ilaçlar kemoterapi yumurtalık yetmezliği ile sonuçlanabilir. Bazı durumlarda, kemoterapinin bu yan etkisi kalıcı olabilir.
Radyoterapi
Eğer radyasyon tedavisi kadının üreme organlarına yakın yapıldıysa doğurganlık sorunlarını yaşaması daha yüksek bir risktir.
Erkeklerde İnfertilitenin Nedenleri
Aşağıda erkeklerde infertilitenin yaygın nedenleri bulunmaktadır.
Meni
Semen, orgazm sırasında bir erkeğin penisinin serbest bıraktığı süt sıvısıdır. Semen sıvıdan ve spermden oluşur. Sıvı, prostat bezi, seminal vezikül ve diğer cinsel bezlerden gelir.
Testislerde sperm üretilir. Orgazm sırasında erkek boşalır (penis yoluyla spermleri serbest bırakır). Seminal sıvı, boşalma sırasında spermlerin taşınmasına yardımcı olur. Seminal sıvı şekerlidir – şeker sperm için bir enerji kaynağıdır.
Anormal meni erkek infertilitesinin tüm vakalarının yaklaşık %75‘inden sorumludur. Ne yazık ki, çoğu durumda doktor anormal meninin nedenini asla bulamamaktadır. Aşağıdaki semen problemleri belirtilmiştir:
- Düşük sperm sayısı: Erkek, diğer erkeklerle karşılaştırıldığında daha düşük sayıda sperm boşalıyor. Sperm konsantrasyonu semenin mililitresi (1mm, 1cc) başına 15 milyondan fazla sperm olmalıdır. Sayım 15 milyonun altındaysa, düşük bir sperm konsantrasyonu (kısırlık) var demektedir.
- Hiç sperm olmaması (Azospermi): Meni örneğinde hiç sperm olmaması durumudur.
- Düşük sperm hareketliliği
- Anormal sperm: Belki de sperm alışılmadık bir şekle sahiptir ve bir yumurtayı taşımak ve döllemek bu durumda daha zorlaşmaktadır.
Sperm, doğru şekli olmalı ve yumurtaya doğru hızla ve doğru şekilde hareket edebilmelidir. Spermlerin morfolojisi (yapısı) ve motilite (hareket) yanlışsa, yumurtaya erişip dölleme olasılığı azdır.
Anormal Spermanın Nedenleri
- Testis enfeksiyonu
- Testis kanseri
- Testiküler cerrahi
- Testislerin aşırı ısınması: Sıkça saunalar, sıcak küvetler, çok sıcak banyolar veya aşırı derecede sıcak ortamlarda çalışan erkeklerin testislerinin sıcaklığı yükselebilir. Sıkı kıyafetler giyen bazı erkekler üzerinde de aynı olumsuz etkiye sahip olabilir.
- Boşalma bozuklukları: Bazı erkekler için düzgün bir şekilde boşalması zor olabilir. Geriye doğru boşalma olan erkekler semeni mesaneye boşaltır.
- Varikosel: Spermlerin aşırı ısınmasına neden olabilen skrotumdaki varikoz
- İnmemiş testis: Bir (veya her ikisi) testis fetal gelişim sırasında karından aşağı doğru skrotuma inmede başarısız olmaktadır. Sperm üretimi etkilenir çünkü testis skrotumda değildir ve dolayısıyla da daha yüksek sıcaklıktadır. Sağlıklı sperm vücut sıcaklığının biraz altında olmalıdır. Bu nedenle, vücudun içinde değil, skrotumda olmalıdır.
- Hipogonadizm: Testosteron eksikliği testislerin bozukluğuna neden olabilir.
- Genetik anormallik: Bir erkeğin bir X ve Y kromozomu olmalıdır. Eğer iki X kromozomu ve bir Y kromozomu (Klinefelter sendromu) varsa, testislerin, düşük testosteronu ve anormal bir gelişme olacak, sonrasında da düşük bir sperm sayısı olacaktır (bazen hiç sperm olmayabilir).
- Kabakulak: Bu virüs enfeksiyonu genellikle küçük çocukları etkiler. Bununla birlikte, ergenlik sonrasında ortaya çıkarsa testislerin iltihabı sperm üretimini etkileyebilir.
- Hipospadias: İdrar yapılan deliğin penisin ucunda değil de altında olması durumudur. Bu anormallik genellikle erkek bebek olduğunda cerrahi olarak düzeltilir. Bu anormallik devam ederse, sperm kadının rahim ağzına gitmeyi zorlaştırabilir. Hipospadias her 500 yeni doğan erkek bebeklerde yaklaşık 1inde görülmektedir.
- Kistik fibroz: Kistik fibroz karaciğer, akciğerler, pankreas ve bağırsaklar gibi organları etkileyen kronik bir hastalıktır. Vücudun tuz dengesini bozarak, hücrelerin dışına çok az tuz ve su bırakarak, akciğerleri mikroplardan uzak tutan kalın ve yapışkan ince mukus tabakasına neden olur. Bu mukus ile öksürmek zordur ve akciğerleri ve hava yollarını tıkar ve enfeksiyonlara ve akciğer hasarına neden olur.
- Radyoterapi: Radyasyon tedavisi, sperm üretimini bozabilir. Ciddiyet genellikle testislere radyasyonun ne kadar yakın olduğuna bağlıdır.
- Bazı hastalıklar: Anemi, Cushing sendromu, Diyabet, Tiroid hastalığı.
-
İlaçlar
Sülfasalazin: Antienflamatuvar tarzında ilaçlar bir insanın sperm sayısını önemli ölçüde düşürebilir. Genellikle yan etkileri, hasta ilaç almayı bıraktıktan sonra kaybolur.
Anabolik steroidler: Genellikle vücut geliştirme yapanlar ve atletler tarafından kullanılır. Özellikle uzun süreli kullanımdan sonra anabolik steroidler ciddi olarak sperm sayısını ve hareketliliğini azaltabilir.
Kemoterapi: Bazı ilaçlar sperm sayısını önemli ölçüde azaltabilir.
Kısırlığın Teşhisi
Bir doktor, hastaya tavsiyelerde bulunabilir ve bazı ön değerlendirmeler yapabilir. Bebek sahibi olmak; her iki taraflı olacak bir iş olduğu için hem erkeğin hem de kadının doktoru birlikte görmeleri daha iyi olacaktır.
Doğurganlık için testten önce çiftin kararlı olması önemlidir. Doktor, hastaların cinsel alışkanlıklarının ne olduğunu bilmelidir ve onlarla ilgili tavsiyelerde bulunabilir. Testler ve denemeler uzun bir zaman alabilir.
Yapılmış ayrıntılı testlerden sonra bile infertilite olgularının % 30’unda herhangi bir neden bulunamamıştır.
Erkekler için İnfertilite Testleri
- Genel fizik muayene: Doktor erkeğe tıbbi geçmişi, ilaçları ve cinsel alışkanlıklarını soracaktır. Ayrıca, cinsel organlarını muayene edecektir. Penisin şekli ve yapısı herhangi bir anormallik olup olmadığı incelenecekken, testisler şekil bozuklukları açısından kontrol edilecektir.
- Semen analizi: Doktor semen örnekleri isteyebilir. Sperm konsantrasyonu, motilite, renk, kalite, enfeksiyonlar ve herhangi bir kan bulunup bulunmadığı için bir laboratuvarda analiz edilecektir. Sperm sayısı dalgalanabileceğinden, erkeğin daha fazla semen numune üretmesi gerekebilir.
- Kan testi: Testosteron ve diğer erkek hormonları seviyesi dahil olmak üzere birçok şey test edilmiş olacaktır.
- Ultrason testi: Boşalma kanalı tıkanıklığı, retrograd boşalma veya başka bir anormallik olup olmadığını belirleyecektir.
- Klamidya testi: Erkeğin doğurganlığını etkileyen ve cinsel yolla bulaşan hastalıktır. Eğer erkek doğurganlığı etkileyebilen Klamidyaya sahip bulunursa, antibiyotik tedavisi için reçete edilir.
Kadınlar için İnfertilite Testleri
- Genel fizik muayene: Kadına; tıbbi geçmişi, ilaçları, menstruasyon döngüsü ve cinsel alışkanlıklarını soracaktır. Ayrıca jinekolojik muayene yapılır.
- Kan testi: Hormon seviyelerinin doğru olup olmadığı ve Progesteron testi kontrol edilir.
- Histerosalpingografi (HSG – Rahim Ağzı Filmi): Sıvı, kadının rahmine enjekte edilerek röntgen görüntüleri elde edilir. Film sayesinde, sıvının uterus dışından fallop tüplerine düzgün şekilde mi gideceğini belirlemek için alınır. Doktor tıkanma gibi herhangi bir sorun tespit ettiyse ameliyatın yapılması gerekebilir.
- Laparoskopi:Fallop tüpleri, rahim ve yumurtalıklara bakmak için karın içinin bir video kamera ile gözlenmesi işlemidir. Karnın altına küçük bir kesi yapılır ve karın boşluğuna bir iğne sokulur; laparoskop için bir alan yaratmak için karbon dioksit enjekte edilir. Doktor, uterus ve fallop tüplerinin endometriozis, yara izi, tıkanıklık ve bazı düzensizliklerini tespit edebilecek.
- Yumurtalık rezerv testi: Yumurtaların ne kadar etkili olduklarını öğrenmek için yapılır.
- Genetik test: Bu, genetik bir anormalliğin kadının doğurganlığına müdahale edip etmediğini bulmaktır.
- Pelvik ultrason: Yüksek frekanslı ses dalgaları ile kadının rahminin, fallop tüplerin ve yumurtalıkların durumuna bakmaktır.
- Klamidya testi: Kadının doğurganlığını etkileyebilen Klamidya bulunduğu tespit edilirse, antibiyotik tedavisi yapılır.
- Tiroid fonksiyon testi
Kısırlık Tedavileri
Yaşı, ne kadar süreyle infertilite olduğu, kişisel tercihler ve genel sağlık durumu gibi birçok faktöre bağlı olacaktır.
Cinsel İlişki Sıklığı
Çiftin daha sık cinsel ilişkiye girmesi önerilebilir. Haftada iki ya da üç kez ilişki sıklığından daha az olursa doğurganlığı artırabilir, bazı uzmanlar, çok sıklıkla yapılan cinsel ilişkilerin spermin kalitesini ve konsantrasyonunu düşürebileceğini söylemektedir. Erkek spermleri kadın yumurtalıklarında 72 saat süreyle canlı kalabilmektedir.
Erkekler için Doğurganlık Tedavileri
- Sertleşme sorunu veya Erken boşalma:İlaçlar ve / veya davranışsal yaklaşımlar, genel anlamda cinsel problemleri olan erkeklere yardımcı olabilmektedir, bu da doğurganlığın muhtemelen ihtimalini arttırmaktadır.
- Varikosel: Skrotumda varis varsa, cerrahi olarak çıkarılabilmektedir.
- Ejakülasyon kanal tıkanıklığı: Sperm doğrudan testislerden alınabilir ve laboratuvarda bir yumurta içine enjekte edilebilir.
- Retrograd boşalma: Sperm doğrudan mesaneden alınabilir ve laboratuvarda bir yumurta içine enjekte edilebilir.
- Epididim tıkanıklık: Epididimis, testislerde, spermlerin depolanmasına ve taşınmasına yardımcı olan bobin benzeri bir yapıdadır. Epididim tıkanık olursa sperm düzgünce boşaltılmamış olabilir.
Kadınlar için Doğurganlık Tedavileri
Yumurtlama bozuklukları: Kadınlarda yumurtlama bozukluğu varsa muhtemelen yumurtlamayı düzenleyen ya da uyandıran doğurganlık ilaçları verilir.
Kadınlar için Cerrahi İşlemler
- Fallop tüpü ameliyatı: Fallop tüpleri tıkanırsa ameliyat yapılır, böylece yumurtaların onlardan geçmesini kolaylaştırabilir.
- Laparoskopik cerrahi: Fallop tüpleri, rahim ve yumurtalıklara bakmak için karın içinin bir video kamera ile gözlenmesi işlemidir. Karnın altına küçük bir kesi yapılır ve karın boşluğuna bir iğne sokulur; laparoskop için bir alan yaratmak için karbon dioksit enjekte edilir. Doktor, uterus ve fallop tüplerinin endometriozis, yara izi, tıkanıklık ve bazı düzensizliklerini tespit edebilecek.
Doktoru Ne Zaman Görmelisin
35 yaşın altındaysanız ve bir yıl boyunca hamile kalmaya çalışıyorsanız, doktorunuza danışmalısınız. 35 yaş ve üstü kadınlar altı ay denedikten sonra doktorlarını görmelidirler.
Vücudunuzu dinleyin. Herhangi bir belirti fark edince doktorunuza söyleyin. İnfertilite sorununun erken teşhisi, hamilelik şansınızı artırabilir.
Çocuk sahibi olma ve ebeveyn olma arzusu insan olmanın temelidir. Bir çocuğun sevgisi, bir ebeveynin, bir eşin veya arkadaşın sevgisinin yerini tutmaz. Hiç bir şeye benzemez onun sevgisi, kokusu. Çocuk, var olan sevgiyi paylaşmak için dünyaya gelmiştir.
Hayatı mutlulukla paylaşmanız dileğiyle.