1529 yılında Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya’nın başkenti Viyana’yı ele geçirmek için gerçekleştirdiği ilk kuşatma olan Viyana Kuşatması’nı başlattı. Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman, 100.000’den fazla askeriyle şehre saldırmıştı. Savunmayı liderlik eden Niklas Graf Salm önderliğindeki Avusturya ordusu 21.000 kişiydi. Ancak Viyana, 27 Eylül-15 Ekim 1529 tarihleri arasında iki haftadan biraz daha uzun süren kuşatmadan sağ salim çıkmayı başardı.
Bu kuşatma, Macaristan Kralı 2. Louis’nin 1526’daki Mohaç Muharebesi’nde ölümü ve ülkenin iç savaşa sürüklenmesinin ardından gerçekleşti. Louis’nin ölümünün ardından, Macaristan’da çeşitli rakip gruplar iki ayrı halef seçtiler: Habsburg Hanedanı’ndan destek alan Avusturya Arşidükü I. Ferdinand ve John Zápolya. Ferdinand, Batı Macaristan’ın kontrolünü ele geçirmeye başladı, hatta Buda şehrini bile aldı. Bu durum, Zápolya’nın sonunda Osmanlı İmparatorluğu’ndan yardım talep etmesine ve Osmanlı’nın himayesine girmesine (puppet) olmasına neden oldu.
Osmanlı’nın Viyana’ya saldırısı, imparatorluğun Macar sorununa müdahalesinin bir parçasıydı ve kısa vadede Zápolya’nın gücünü korumayı amaçlıyordu. Tarihçiler, Osmanlı’nın uzun vadeli amaçları dahil olmak üzere Viyana’yı ilk hedef olarak seçmesinin nedenlerine dair farklı yorumlar sunmaktadır. Bazı modern tarihçiler, Süleyman’ın asıl amacının tüm Macaristan’ı, o zamanlar hala Habsburg kontrolünde olan Batı Macaristan da dahil olmak üzere, Osmanlı hakimiyetine almak olduğunu düşünmektedir. Diğer akademisyenler ise Süleyman’ın Macaristan’ı, Avrupa’ya sonraki istilaları için bir hazırlık sahası olarak kullanmayı amaçladığını ileri sürmektedir.
Viyana Kuşatması’nın başarısızlıkla sonuçlanması, Habsburglar ve Osmanlılar arasındaki 150 yıllık gerginliği işaret eden ve 1683’teki 2. Viyana Kuşatması ile sonuçlanan dönemin başlangıcıydı.
1. Viyana Kuşatması Nedenleri ve Arka Planı
Ağustos 1526’da, I. Süleyman’ın önderliğindeki Osmanlı İmparatorluğu, Mohaç Savaşı’nda Macaristan Kralı 2. Louis’nin ordularını kesin bir şekilde mağlup ederek güneydoğu Macaristan’ın kontrolünü ele geçirmiştir. Kutsal Roma İmparatoru V. Charles’ın kardeşi ve aynı zamanda kayınbiraderi olan Avusturya Arşidükü I. Ferdinand, boşalan Macar tahtına hak iddia etmiştir. Ferdinand, özellikle batı Macaristan’da tanınmıştır. Ancak Erdel bölgesinde güçlü olan soylu John Zápolya, tahtı ele geçirmek için Ferdinand’a meydan okumuş ve Osmanlı İmparatorluğu’na vasal statüde bağlı kalmayı kabul ederek kral olarak Süleyman tarafından tanınmıştır. Sonuç olarak, Macaristan 3 bölgeye ayrılmıştır: Kraliyet Macaristan’ı, Osmanlı hâkimiyetindeki Macaristan ve Erdel Prensliği; bu düzenleme 1700 yılına kadar devam etmiştir.
Ferdinand, Louis’nin kız kardeşi Anna ile evlenerek ve Louis’nin kız kardeşi Mary’nin Ferdinand’ın kardeşiyle evlenmesi ile güçlendirilen aile anlaşmaları sayesinde Kraliyet Macaristan’ının kralı ilan edilmiştir. Ferdinand, hak iddiasını Macaristan üzerinde güçlendirmek amacıyla faaliyet göstermiş ve 1527’de Buda’yı ele geçirmiştir. Ancak 1529’da Osmanlı’nın karşı saldırısı, Ferdinand’ı elde ettiği tüm topraklardan mahrum bırakmış ve buradaki hâkimiyetini sona erdirmiştir.
Osmanlı Ordusu
1529 baharında, I. Ferdinand ve Kutsal Roma İmparatorluğu’nun yeni sınırlarındaki tüm Macaristan’ı ele geçirme amacıyla, Sultan I. Süleyman büyük bir orduyu Bulgaristan’da topladı. Süleyman’ın ordusuyla ilgili tahminler, farklı tarihçiler tarafından belirtildiği üzere 120.000 ila 300.000 arasında değişmektedir. Bu ordu, Osmanlı süvarilerinin seçkin atlı birliği olan Sipahi’ler, binlerce yeniçeri ve Boğdan’dan gelen bir birlik ile John Zápolya’nın ordusundan gelen Sırp savaşçılarını içeriyordu. Süleyman, başkomutan olarak hareket etti ve Nisan ayında Sadrazamı Pargalı İbrahim Paşa’yı “Serasker” olarak atadı.
Süleyman, 10 Mayıs 1529’da sefere çıktı ancak başlangıçtan itibaren birçok engelle karşılaştı. Özellikle bu yıl Güneydoğu Avrupa ve Balkanlar’a özgü olan bahar yağmurları oldukça şiddetliydi ve Bulgaristan’da sel baskınlarına neden olarak ordunun ilerlediği güzergâhı zorlaştırdı. Birçok büyük top ve topçu aracı sıkıştı ya da bataklıklarda kayboldu ve Süleyman’a onları geride bırakmaktan başka seçenek bırakmadı. Ayrıca Doğu vilayetlerinden getirilen ve zorlu koşullara alışık olmayan develer de kayboldu. Yeniçeriler arasında hastalıklar yayıldı ve zorlu yolculuk boyunca birçok can kaybına neden oldu.
Süleyman, 6 Ağustos’ta Osijek’e ulaştı. Ayın 18’inde Mohaç ovasına geldiğinde, John Zápolya’nın komutasındaki önemli bir süvari gücü tarafından karşılandı. Zápolya, Mohaç Savaşı’ndan beri Avusturyalılara kaybedilen, içinde 8 Eylül’de düşen Buda’nın da bulunduğu birkaç kaleyı geri almasına yardım etti.
Avusturya Savunması
Osmanlılar Viyana’ya yaklaşırken şehirdeki halk, çiftçiler, köylüler ve sivillerden oluşan geçici bir direniş hareketiyle saldırıyı püskürtmekte kararlıydı. Bu savunma grupları, Kutsal Roma İmparatoru ve İspanya Kralı V. Charles tarafından gönderilen Alman Landsknecht mızrakçıları ve profesyonel İspanyol askerleri gibi çeşitli Avrupalı paralı askerler tarafından desteklenmiştir.
V. Charles’ın kız kardeşi olan Macaristan Kraliçesi Mary, Kont Niklas Salm komutasındaki 1.000 Alman Landsknecht askerinin yanı sıra 700-800 İspanyol zırhlısı gönderdi. Ancak sadece 250 İspanyol askeri hayatta kaldı.
İspanyolların Mareşal Luis de Ávalos komutasında, Juan de Salinas, Jaime García de Guzmán, Jorge Manrique ve Cristóbal de Aranda gibi komutanlar bulunuyordu. Bu seçkin piyadeler, kuzey bölgesinin savunmasında uzmandı ve Osmanlı ordusunun Tuna çayırlarına ve surların yakınına yerleşmesini ateşle engelledi. Ayrıca bu seçkin askerler, kuşatma sırasında kullanılacak ek surlar ve tuzak çukurları inşa ettiler.
Avusturya’nın Hofmeister’ı Wilhelm von Roggendorf, savunma garnizonunun liderliğini üstlendi. Operasyonel kumuta, daha önce 1525 Pavia Savaşı’nda başarısını kanıtlamış olan 70 yaşındaki Alman paralı asker Nicholas Salm’a emanet edildi. Salm, Viyana’ya gelerek Aziz Stephen Katedrali etrafındaki üç yüzyıllık surları güçlendirmeye başladı. Şehrin uzun süreli bir kuşatmaya dayanabilmesi için, 4 şehir kapısını kapattı, duvarları güçlendirdi, toprak burçlar ve iç toprak surlar inşa etti.
1. Viyana Kuşatması Başlangıcı
Eylül’ün sonlarına doğru Osmanlı ordusu Avusturya topraklarına ulaştığında, askerler tükenmiş durumdaydı ve Süleyman’ın ordusu, ağır toplar gibi önemli unsurları geride bırakmıştı. Askerlerin çoğu, yağışlı mevsimin en kötü zamanlarında yapılan uzun yürüyüşün zorlukları nedeniyle Viyana’ya sağlıksız bir şekilde varmıştı. Kuşatma savaşına uygun olmayan Sipahi’ler hariç, savaşa katılabilecek askerlerin üçte biri durumdaydı.
1. Viyana Kuşatması Neden Başarısız Oldu?
Osmanlı ordusu mevzilendiğinde, Avusturya garnizonu Osmanlı lağımcılarının şehir surlarının altında tüneller kazma ve çıkarma faaliyetlerini engellemek için saldırılar düzenledi. Savunma kuvvetleri, tünel ve mayınları imha etmek için çaba gösterdi. Ancak yağmur 11 Ekim’de yağdığında ve Osmanlılar surları aşamayınca, zafer şansı azalmaya başladı. Süleyman aynı zamanda yiyecek, su ve malzeme eksikliği ile hastalıklar ve firarlarla da mücadele ediyordu. Yeniçeriler kuşatmanın sürdürülüp edilmemesi konusunda karar verilmesini istediler ve bu nedenle padişah savaş divanını topladı.
Sonunda, 14 Ekim’de yapılan büyük saldırı da başarısız oldu. Kuşatmanın sona erdirilmesi kararı alındı ve Osmanlılar geri çekildi. Ancak yoğun kar yağışı nedeniyle geri çekilme süreci oldukça zorlu geçti. Osmanlılar, sonunda Buda’ya, Belgrad’a ve İstanbul’a geri döndüler.
|Kutsal Roma İmparatorluğu & İspanya İmparatorluğu
|Osmanlı İmparatorluğu
|17.000–21.000 arası askeri kuvvet.
|120.000-125.000 askeri kuvvet.
|1.500'den fazla ölü ve bilinmeyen kayıplar.
|15.000 yaralı, ölü veya esir
1. Viyana Kuşatması Sonrası
Bazı tarihçiler Süleyman’ın son saldırısının, şehri ele geçirme amacı gütmediğini, aksine 1526’da Buda’da uyguladığı bir taktikle Viyana’ya zarar vermek ve ileride yapılacak bir saldırı için şehrin direncini zayıflatmak amacıyla gerçekleştirildiğini düşünmektedir.
Süleyman, 1532’de Viyana’ya karşı bir sefer daha düzenleyecekti; ancak Hırvat Yüzbaşı Nikola Jurišić’in Güns kuşatması sırasında durdurulduğu için bu sefer tam anlamıyla gerçekleşmedi. Nikola Jurišić, sadece 700-800 Hırvat askeriyle Osmanlı kuvvetlerini kış bastırana kadar oyalamayı başardı.
V. Charles’ın Viyana’nın zayıflığı ve savunmasızlığı hakkında farkındalığı arttı. Bunun üzerine, Osmanlı kuvvetleriyle yüzleşmek için 80.000 asker topladı. Osmanlı kuvvetleri ikinci bir kuşatma girişiminde bulunmak yerine geri çekildi. Bu iki Viyana seferi, Osmanlı İmparatorluğu’nun o dönemde Orta Avrupa’nın derinliklerinde büyük ordular bulundurma kapasitesinin sınırlarına işaret ediyordu.
1529 seferi karmaşık sonuçlar doğurdu. Buda, tekrar Osmanlı vasalı John Zápolya’nın kontrolüne geçti ve Osmanlı’nın Macaristan’daki konumu güçlendi. Ancak bu sefer, komşu Habsburg Macaristan’ına ve Avusturya’ya yönelik Ferdinand’ın sürekli bir karşı saldırı düzenleme kapasitesini zayıflattı. Bununla birlikte, Süleyman Ferdinand’ı açık bir savaşa sürükleyemedi ve dolayısıyla Habsburglar üzerindeki ideolojik üstünlük iddiasını gerçekleştiremedi.
Viyana’ya yapılan saldırı, V. Charles ile Papa Clement VII arasında yakınlaşmaya yol açtı ve Papa’nın V. Charles’ı 24 Şubat 1530’da Kutsal Roma İmparatoru olarak taç giymesi konusunda katkıda bulundu. Seferin sonrasında şehzadeler Mustafa, Mehmed ve Selim’in sünnet törenlerine odaklanıldı ve sefer büyük bir başarı olarak halka gösterilmeye çalışıldı.
I. Ferdinand, Viyana’ya gönderilen Alman komutan Salm Kontu Nicholas için bir cenaze anıtı dikerek onun çabalarını takdir etti. Nicholas, ilk kuşatma girişiminden sağ çıksa da son Osmanlı saldırısı sırasında yaralandı ve 4 Mayıs 1530’da öldü. Ferdinand’ın oğlu 2. Maximilian, daha sonra Süleyman’ın kuşatma sırasında çadırını kurduğu söylenen yere Neugebaeude Kalesi’ni inşa ettirdi.