Nisan 1992’de, kocası ve iki kızıyla birlikte evdeyken Bakira Hasečić, kapısını çaldı. Yerel polis şefi, diğer 15 erkekle birlikte evine girdi. Aileyi ev hapsine aldılar, Bakira ve en büyük kızına defalarca tecavüz ettiler ve birikimlerini çaldılar. Bu onun hikayesi.
Bakira Hasečić’in göz korkutucu olduğu kadar ezici bir kararlılığı var; Sorunuzu diplomasi ve nezaketle boyamayı bitirmeden önce ona ne sormak istediğinizi biliyor. Gerçek olan gerçektir ve Bakira bunu kimsenin rahatı için, en azından kendi rahatı için şekerle kaplamakla ilgilenmiyor.
Çok sayıda başarısız e-postadan sonra, son çare olarak sosyal medya üzerinden kendisine ulaştım. Ona yazdığımda İngilizce konuşup konuşmadığından emin değilim. Boşnakça bilmediğimi ama bir tercüman ayarlayabileceğimi söyledim. Boşnakça yazıyor, ana dilindeki yeterince kısa kelimeleri bir araya getirirse, mesajının özünü anlayacağımdan emin. Dikkat çekici bir şekilde yapıyorum, çünkü Bakira’nın işleri hızlı ve sorunsuz bir şekilde halletme yöntemi var.
1953’te sıcak bir yaz gününde Višegrad’da doğan Bakira, hiçbir zaman başka bir yere ev demedi. “Savaş başlamadan önce, tüm hayatım boyunca burada yaşadım. Kocam ve ben evimizi Drina Nehri’nin sol kıyısında Mehmed Paşa Sokolovic Köprüsü’nün yanına inşa ettik.” Bakira ve kocası burada iki kızlarıyla barış içinde yaşıyorlardı.
“Kolay bir yaşam için ihtiyacımız olan her şeye sahiptik. Kocam da ben de çok çalıştık. Çok yakın, sıkı sıkıya bağlı bir toplulukta yaşıyorduk, geçmişleri ne olursa olsun tüm komşularımızla bayramları kutluyorduk – hiç kimse milliyet veya inanç arasında ayrım yapmıyordu. Hepimiz tek, büyük bir topluluktuk.”
Ne yazık ki, bu son olmayacaktı. Nisan 1992’de birkaç hafta, Bakira’nın hayatını sonsuza dek değiştirecekti. “Komşum polis memuru Veljko Planincic evime geldi ve beraberinde Arilje’den Sırp askerleri getirdi.” Bakira’nın teslim ettiği parayı istediler. Ama bu yeterli değildi. Bakira’nın 18 yaşındaki kızı gözlerinin önünde tecavüze uğradı. Askerleri geri çekmeye çalıştığında o da tecavüze uğradı. “Canavar gibi davrandılar; bizi avlıyor.
Onlardan biri, Milan Lukić beni iyi tanırdı. Savaştan önce ailesine yardım etmiş ve destek olmuştum. Güvendiğim kendi arkadaşlarım canavara dönüştü. Sanki birbirimizi gerçekten hiç tanımıyor gibiydik.
O zamana kadar, sırf farklı dinlere sahip olduğumuz için neler yapabileceklerini bilmiyordum.” Bakira, bütün kasabanın Sırp kontrolüne geçtiğini anlatıyor. Zamanda, Višegrad %60 Müslüman çoğunluklu bir nüfusa sahipti. Sırp saldırısının ardından, şehrin her yerinde siviller tutuklandı. Yaklaşık 200 kadının seks kölesi olarak hapsedildiği kötü üne sahip Vilinas Vlas oteli de dahil olmak üzere tecavüz kampları kuruldukça Višegrad dikkatle düzenlenmiş bir etnik temizlik rejimine maruz kaldı.
Bakira, “Toplu tecavüzleri gerçekleştirmek için birden fazla yeri kullandılar: polis karakolu, yerel spor merkezi, hatta çocukları koruma enstitüsü” diye hatırlıyor Bakira.
Bakira’nın eski komşusu ve tecavüzcü Milan Lukić, şu anda Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından verilen müebbet hapis cezasını çekiyor. Lukić, Vilinas Vlas tecavüz kampının arkasındaki sadist beyniydi. Ama suçlama belgesinde tecavüz değil iki toplu cinayet suçlaması var. Bu onu nasıl hissettiriyor, soruyorum. “Adalete ve gerçeğe ve suçluların hak ettikleri cezayı aldıklarını görmeye hakkım var.
Bunca yıldan sonra savaşım hiç bitmiyor” diyor. “Tecavüz davalarında verilen karar sayısı olması gerektiği kadar yüksek değil.” Neden böyle olduğunu sorduğumda savcılığa soru olduğunu söylüyor.
Bosna savaşı sırasında 20-50.000 arasında kadının tecavüze uğradığı tahmin ediliyor. Silah ve cop gibi nesnelerle tecavüze uğradılar, ayrıca fiziksel hasarı en üst düzeye çıkarmak için cam kırıldı. Birçoğu hamile kaldı ve artık kürtaj isteyemeyecek duruma gelene kadar kamplarda tutuldu.
Bugün binlerce insan, yaşadıkları dehşetin fiziksel yaralarını ve zihinsel travmasını taşıyor. “Benzersiz canavarlıklara tanık oldum: tecavüz, zorla tutuklamalar, cinayetler, diri diri yakılan insanlar.”
Bakira’nın ailesinin 17 üyesi öldürüldü. “Kız kardeşimin birkaç kişiyle birlikte Vlasenica’da tutulduğunu ve defalarca tecavüze uğradığını duydum. Onunla işleri bittiğinde, onu öldürdüler. Kalıntıları üç farklı toplu mezarda bulundu.” Bakira nasıl hayatta kalacağını düşünmek zorunda kaldı.
“Uzun bir süre, benim yaşadığım çileyi çeken başka birini düşünemedim. Yardım edecek ya da yardım edilecek durumda değildim. Ama zamanla, hayatıma biraz anlam kazandırabildim.”
1998’de Bakira, Višegrad’a dönüşe öncülük etti ve hayatta kalanları memleketlerine dönmeye teşvik etti. “Bu kötülüğü yapan ben değildim. Ben kimseyi öldürmedim, bu yüzden kendime neden utanmam ya da mahcup hissetmem gerektiğini sordum.” Cesareti başkalarına ilham verdi, ancak dikkat çekici bir şekilde, daha fazla ayrımcılığa maruz kalmadılar.
“Bazı polis memurları ve savaş suçluları misilleme yapmaya başladı, geri dönmemizi istemediler. Bu yüzden onları bildirdim. Yavaş yavaş, yetkililer onları kaldırmaya başladı. Yıkılan evlerin bazıları yeniden yapıldı, bu yüzden yeniden yaşadığımı hissetmeye başladım. Eve gitmeye kararlıydım.”
Bakira sözünün eri bir kadın olarak eve döndü. “Artık suçlular benden kaçıyor, tam tersi değil. Başıma gelenleri unutamam, unutmak da istemem.” Bakira, bu duygunun bir uzantısı olarak, savaş sırasında tecavüze uğrayan ve cinsel istismara uğrayan kadınları birleştirmenin bir yolu olarak 2003 yılında Savaş Mağduru Kadınlar Derneği’ni kurdu. “Tecavüz ve cinsel istismar mağdurlarının karşılaştığı ilk sorun, onlara yardım etmek için kurulmuş resmi kurumların cansız yaklaşımıdır” diyor. “Derneğin arkasındaki fikir, hesaplarının duyulmasını sağlamak için tacize uğrayanların profillerini yükseltmekti. İkincisi, kadınların mahkemelerde tanıklık ederken ve hak ettikleri adaleti ararken kendilerini güvende ve desteklenmiş hissedecekleri bir yer istedim.”
“Amacım bir bütün olarak toplumumuz için iyileşme sürecini başlatmaktı: hepimiz acı çektik. Adalet ve hakikat için verdiğimiz mücadele sayesinde hepimiz bir kez daha birleşebiliriz. Bu yüzden işlenen savaş suçlarından bahsetmek çok önemli. Olanları pekiştirmenin tek yolu bu.”
Dernek, hükümet dışı, politik olmayan, çok ırklı ve çok ulusludur. “Bütün yurttaşların bir araya geldiği bir meclistir. Üyelerimiz arasında cinsel istismara uğramış kız çocukları, gençler ve kadınlar bulunmaktadır. Hatta bazıları, sosyal ve sağlık konularını daha iyi desteklemek için gönüllü olarak katılmıştır. 2006 yılı itibari ile tecavüz ve cinsel istismar mağduru erkekler de üye olmuştur.”
Derneğin kurulmasından on iki yıl sonra Bakira, daha yapılması gereken çok iş olduğunu iddia ediyor. “Kadınların toplumsal konumunu değiştirmeliyiz. Savaş sırasında kurbanlardık, ancak savaş bittikten çok sonra en büyük kurbanlar olmaya devam ediyoruz” diyor.
“Bugün torunlarıma olanları anlatıyorum ki adalet için savaşmaya devam etmenin neden önemli olduğunu anlasınlar. Dini ve milliyeti ne olursa olsun tüm kadınlar için savaşırım çünkü önce biz kadınız. Aynı şekilde, mümkün olduğu kadar çok suçluyu kovuşturmak için mücadele ediyorum çünkü suçluların milliyeti veya dini yok, her şeyden önce suçlular.”
Bugün Bakira, kendisine verdiği sözü yerine getirmek için rutin olarak Vişegrad’a dönüyor ve bir zamanlar atalarının yaptığı gibi topraklarına yöneliyor. Geçmişinin yükünü bir yük olarak taşımaz. Bunun yerine, onu hızlı bir şekilde hedefine, birleşik bir Bosna-Hersek’e götürmek için yakıt olarak kullanıyor.
“Uluslararası toplum yıllar önce bizi hayal kırıklığına uğrattı. Soykırım ve etnik temizliği önleyemediler. Bugün, böyle bir kötülüğün bir daha asla meydana gelmesine izin vermemeye kararlı bir şekilde birlikte hareket edebilmemiz için çitlerimizin yıkıldığını görmek için yaşıyorum.”
Top Photo Credit: Amel Emric