

Paylaş
Tavsiye et
Meslek:
Müzisyenler


|Djivan Gasparyan


Djivan Gasparyan 12 Ekim 1928'de Ermenistan'ın Ahta bölgesinin Solag köyünde dünyaya geldi. Küçük yaşta evin geçimine katkıda bulunmak için çalışmalara başladı, fakat aklı hep duduktaydı. "Sessiz filmler yerel müzik eşliğinde gösterilirdi. Duduk'u ilk kez sinemada dinledim. Bir taraftan da ailemin geçimine yardımcı olmak zorundaydım. Topladığım şişeleri satarak ilk duduğumu aldım. Altı yaşındaydım, çalmayı kendim öğrendim. Çocuk grubundan sonra Gomidas Konservatuarı'na girdim. Master ve pedagoji eğitiminden sonra konservatuarda eğitim görevlisi oldum."|
Djivan Gasparyan 1946'dan 1982'ye kadar Tatul Altunyan Halk Müziği ve Oyunları Topluluğu'nda solist olarak yer aldı. Yapımcı-müzisyen Brian Eno 1989'da Moskova'da Melodia plak şirketinin stüdyolarında Sovyet halklarının müziklerini incelerken; Djivan Gasparyan'ın müziği ile karşılaştı. Çok etkilenen Eno, Gasparyan'ı Londra'ya çağırdı. Gasparyan'ın yurtdışında yayınlanan ilk albümü "I will not be sad in this world" bu dönemde kaydedildi.
Gasparyan bu albümden sonra dünyanın en ünlü senfonik orkestraları ve Peter Gabriel, Lionel Ritchie, Michael Brook gibi tanınmış müzisyenlerle çalıştı. Avrupa ve Amerika'da pek çok albüm yayınlandı. "Ronin", "Gladyatör" gibi pekçok filmde müzikleriyle yer aldı.
Djivan Gasparyan: Çok küçük yaşlarımda Ermenistan'da sessiz filmler vardı. Bu filmlerin hepsine giderdim. Sinema salonunun ilk sırasında hep müzisyenler, duduk çalanlar otururdu. Filmin hüzünlü yerlerinde hüzünlü melodiler, mutlu anlarında mutlu melodiler üflerlerdi. 0 heyecan bana duduğu sevdirdi. Orada ilk tanıştığım ustalardan biri Markar Markaryan'dı. Sanırım 1943 yılıydı. Bana bir duduk vermesini rica ettim. Şöyle bir boyuma baktı, "senin boyun ne posun ne, sen önce okula git. Anan baban yok mu senin?" dedi. Annem o yıllarda vefat etmişti. Babamsa ordudaydı. Ben tek başımaydım. Baktı ki çok ısrar ediyorum, çıkardı cebinden bir duduk verdi bana.
Ailenizde müzisyen, duduk çalan var mıydı?
Babam iyi şarkı söylerdi ama profesyonel değildi. 1920'de ölen ünlü bir aşık vardır Ermenistan'da, Aşuk Civani derler adına. Babam onun adını koymuş bana.
Ermenistan'daki aşıklık geleneği Anadolu'dakine benzer mi?
Bizde de aynen Anadolu'daki gibi aşıklık geleneği var. 15-20 yıl öncesine kadar bu gelenek sürüyordu. Gezgin aşıklarımız vardı. Aşuk Aşod, Sayat Nova, Havasi, Şahen bunlardan birkaçıydı. "Aşık"ın bizim dilimizdeki karşılığı "kusan". Yani kendi kompozisyonunu yapan, çalan, söyleyen kimse.
Oradaki aşıklar genelde hangi enstrümanları kullanıyor?
Genelde tar ve kamança kullanılır. Duduk pek görülmez.
Çocukluktan sonra nasıl geliştirdiniz duduk çalmayı?
Markaryan'dan duduğu aldıktan sonra altı ay gece gündüz tek başıma çalıştım. Sonra ustamın yanına gittim, bak dedim, ona biraz çaldım. Şöyle bir baktı bana, sonra sarıldı ve kafamdan öptü. Duduğu elimden aldı, cebine soktu, başka bir duduk çıkarttı, onu verdi. "Senden iyi bir usta çıkacak, bunu hiç bırakma" dedi. Sanırım 10 yaşında filandım. Yıllarca böyle kendi kendime çaldım. Ünlü kompozitör Tatul Altunyan'ın bir grubu vardı. Orkestrası, dans grubu olan, geleneksel müziğimizle ilgili bir yapıydı. Altunyan öldü, ama hâlâ aynı isimle devam ediyor bu çalışmalar. 16 yaşımdayken oraya gittim. Şimdi yapılan çalışmalar hep o günlerin kopyasıdır. O orkestrada 25 sene aralıksız duduk çaldım. Duduk dışında kanun, ud, saz, zurna, şivi, kamança, tar vardı orkestrada.
O kadar genç yaşta duduk çalışınız da epey gelişmişti herhalde...
Ermenistan'da ilk kez duduk çalanlarla ilgili bir yarışma düzenlendi o yıllarda. Duduk çalan herkes katılmıştı yarışmaya. Levon Madoyan adında bir ustamız vardı, bir tek onun eksikliği hissediliyordu. O yarışmada altın madalya kazandım. Altı uluslararası yarışmada duduğumla birincilik ödülü aldım. Duduk, bu yarışmalar sayesinde insanların ilgisini çekti. Dış ülkelere açıldı.
İlk katıldığım uluslararası yarışma Moskova'daydı. İsteyen istediği enstrümanla katılıyordu yarışmaya. Yaylı sazlar, üflemeli sazlar diye gruplar vardı. Sahneye ilk çıktığımda Gomidas'la başladım. Sayat Nova'dan bir parça çaldım. Sonra kendi doğaçlamamı yaptım. Üç aşamalı bir yarışmaydı. Hepsinde ayrı şarkılar çalacaksın. Yirmi dakika vaktin var. Birçok insan duduğu ilk kez duyuyordu. Sahneye çıkarken aklımda hep o vardı: İnsanlar duduğun sesini duyduklarında neler hissedecekler acaba diye düşünüyordum. Sahnede son notaya bastıktan sonra öyle bir kaçışım vardı ki...
Çok heyecanlanmıştım. Utanmıştım. Kimsenin beni anlamadığını düşündüm. Bir oktavlık bir enstrüman vardı elimde. Ezilmiştim. Kuliste "Gasparyan, Gasparyan" diye bağırmaya başladı biri. Ben bir köşeye sinmişim, kimseyi duymuyorum oysa. Jüri başkanı Seyit Rüstemov'un beni çağırdığını söyledi. Azerbaycan Radyosu'nun kompozitörlerinden, Azeri müziğinin ustalarından biriydi Rüstemov. Duduğu anlatmamı istediler benden. Anlattım. Azeri mugamlarından (makamlarından) çargah çalmamı istediler. Gençtim ama kulağımda çargah vardı, hemen çalmaya başladım. Çok yürekten çalıyorsun dediler ve birincilik ödülü verdiler. Bakü'de çalışıp çalışmayacağımı sordular. Ailemle ilgili birkaç nedenden dolayı gidemedim. Eğer gitseydim, çok şey öğrenirdim.
Azeri müziği de o yıllarda çok ileri seviyedeydi,değil mi?
Elbette. Azerbaycan'da çok büyük orkestralar vardı. Oradaki müzisyenlerden çok şey öğrendik, onlarla çok çalıştık. Sara Kadimova, Şevket Hanım, Muhammed Aley gibi pek çok büyük sanatçıları vardı. Onlar Erivan'a gelirdi, biz Bakü'ye giderdik. 1953 yılında Bakü'de 31 konser vermiştik grubumuzla. Hepsinde de dolu salona çalmıştık. Halk seviyordu böyle müzikleri. Halkların dostluğu pekişiyordu böylece.
Peki o yıllarda sadece duduğunuzla hayatınızı kazanabiliyor muydunuz?
Aileme bakabiliyordum. İyi kazanıyordum. İyi de harcıyordum. Bizde duduk çalanlar...