Okuma: 318
İbn Rüşd’te Devlet ve Sınıf Mücadelesi Teorisi
İbn Rüşd, tam 800 yıl önce neredeyse bire bir devlet ve sınıf mücadele teorisini, Komünist Manifesto‘daki gibi açıklamaktadır.
“Günümüzdeki çoğu İslam ülkelerinde toplumlar, ailelerin bir araya gelmesiyle oluşan toplumlardan başka bir şey değildir. Yasalardan onlar için geriye kalan yalnızca, birincil hakları onlar üzerinde koruyan yasalardır. Açıktır ki, söz konusu devletin mallarının tamamı, [efendi] ailelerin mallarıdır. Onlar zaman zaman eve (beytülmal) ait olan hazinenin bir bölümünü [arta kalanını] devletin kasasından alarak kendileri uğruna savaşanlara vermek zorunda kalırlar.
Bu durum [yeni] vergileri ve hasar tazminatlarını [ceremeler] zorunlu kılar. Bu devletlerin halklarından olan insanlar iki sınıfa [statü] ayrılırlar. Fars halkının [antikçağda kastlardan oluşan Pers İmparatorluğu] durumunda olduğu gibi, birinci kesim sıradan halktır; ikinci kesim ise efendiler [yöneticiler] olarak bilinirler. Nitekim bizim devletlerimizin çoğunda da durum böyledir. Bu durumda efendiler, sıradan halkı soyup mallarına el koyma yoluna giderler. O kadar ki, kimi zaman işin ucu şiddet kullanmaya kadar gider. Nitekim içinde yaşadığımız şu çağda ve bizim devletlerimizdeki durum da budur…
Eğer olur da, yöneticiler [efendiler] başka kavimlerden [elde edilen] ganimeti adil bir şekilde paylaştırmadan gasp ederlerse, bu, sıradan halk ile ilgili uygulamaların en acımasızı olur. Bu durumda, halk söz konusu yöneticileri alaşağı etmeye çalışırken, yöneticiler de halk üzerinde şiddet kullanarak ellerindeki yönetimi korumaya çabalar. Bu nedenle, kaba güce başvuran böyle bir devlet, güzelliğin hüküm sürdüğü devlet yönetimi ile son derece çelişki içinde olan bir devlet haline gelir. [Dolayısıyla] günümüzde, devletin [hazinesine] konulması gereken gelirler, işin gerçek anlamında efendilerin malları olur. Bu yüzden, günümüzün yöneticilerinin önderliğini ellerinde bulunduran grup [halife ve çevresi] mutlak olarak şiddet tekelini elinde bulunduran gruptur…”
300 yıl sonra buna benzer görüşleri İbn Haldun’un Mukaddime‘sinde de göreceğiz.
Kaynak: İbn Rüşd, Siyasete Dair Temel Bilgiler, çev. M. Hilmi Özev, s.150-160.
Devlet ve siyaset meselesi olduğu için çeviriye çok küçük müdahalelerde bulunmak durumunda kaldım.