Hiç de kötü görünmeyen genç, yağız bir oğlandı; ama dudukları çizgi gibi incecikti ve gözlerini kısmıştı."Hiç ikibir etmeden öldürecek" diye düşündüm. Haklıydım da ! Otomatiğini doğrulttu, ben de tek söz söylemeksizin gözlerinin içine içine bakıyordum. Ama diğer bir alman, galiba bir onbaşı, ondan daha yaşlıydı yana itti oğlanı ve üzerime doğru geldi, kendi dilinde birşeyler geveliyordu. Sağ kolumu dirseğimden kavradı, etime dokunuyor gibi görünüyordu. "Ooo" dedi sonra, ve eliyle batı yönündeki yolu gösterdi. Marş marş. Çift öküzü seni! Git ve bizim Reich için çalış, iyi bir çiftçi olduğunu kanıtladı köpoğlu !
Ama yağız oğlan botlarıma uzun uzun baktı iyi de bir çift botum vardıve gösterdi eliyle:"Çıkar onları !" toprağa oturdum, botlarımı çıkarıp verdim. Hırsla kaptı elimden. Ayaklarımdaki paçavraları da çözüp uzattım, bu arada ona bakıyordum. Ama o
18
birşeyler homurdandı, sövdü herhalde, ve yeniden doğrulttu otmatiğini. Gülüyordu diğerleri. Ve çekip gittiler sessizce Yalnız yağız oğlan iki üç kez dönüp baktı yola varmadan önce, gözleri genç bir kurdunki gibi kıvılcımlar saçıyordu; öfkeyle bakıyordu; ama neden ? Sanki o benimkileri değil de, ben onun botlarını almıştım.
Evet, kardeş, yapacak bir şey yoktu, ben de yola yürüdüm, Voronejli bir kamyon sürücüsü ne denli sövebilirse, ben de öyle sövdüm, ve batıya, hapishaneye doğru yola koyuldum. Adımlarım çok ağırdı çok ağırdı, bir mili katetmek bir saatimi aldı. Dosdoğru gitmek istersin de, bir yandan diğer yana yalpalarsın, esrik biri gibi hani... Benim tümenden tutsak edilmiş bir insan koluna katıldığımda pek fazla yürümemiştim. Otamatik tüfekli on oniki alman yanları sıra gidiyordu. Kolun başındaki alman bana doğru geldi ve hiçbir şey söylemeksizin otomatiğinin dipçiğiyle vurdu kafama. Düşseydim tek mermiyle yere çivileyecekti beni; ama düşmek üzereyken bizimkiler tuttu beni ve aralarına aldı, yarım saat ite kaka taşıyarak götürdüler beni. Kendime geldiğimde biri fısıldadı:"Tanrı aşkına düşme. Son nefesine kadar yürü, yoksa öldürürler seni." Son gücümü kullanıyordum, yine de yürümeyi sürdürdüm.
Güneş batar batmaz almanlar konvoyu takviye etti, kamyonla yirmi otomatik silahlı asker daha getirdiler ve daha hızlı sürdüler bizi. Kötü yaralanmış adamlarımız kalan yolu yürüyemediler ve oracıkta vuruldular, iki kişi kaçmayı denedi; ama ayışıklı gecenin açıklığında gün ortasında gibi göründüklerini bilemediler; doğallıkla vurulup düştüler. Geceyarısı, yarısında taş üstünde taş kalmamışçasına yanmış bir köye vardık. Gece boyunca kubbesi darmadağın olmuş bir kiliseye konduk. Taş zemin üzerinde tek bir saman çöpü bile yoktu, hiçbirimizde de palto türünden birşey yoktu, yalnızca asker ceketlerimiz ve pantolonlarımız vardı, yere serip de üzerine yatacak hicbirşeyimiz yoktu. Kirtumizin asker ceketleri bile yoktu, yalnızca fanilaları vardı. Bunların çoğunluğu genç subaylardı; sıradan erlerden ayırdedilmemek için asker ceketlerini çıkarmışlardı. Makinalı tüfek timlerinin adamları da ceketsizdi, oldukları gibi, makinalıları kullanırken bellerine ka
19
dar soyunuk oldukları durumda tutsak edilmişlerdi.
Geceleyin öyle bir yağmur yağdı ki sırılsıklam oldu herkes. Kubbe ağır kalibreli bir gülle ya da uçaktan atılan bir bombayla sökülüp atılmış yerinden, içeride kuru tek bir nokta yoktu. Böylece bütün gece boyunca karanlık bir hayvan barınağındaki koyunlar gibi o kilisede sokulup kaldık birbirimize. Gecenin ortasında biri eliyle omuzuma dokundu 'Yoldaş, yaralı değilsin değil mi?" Yanıtladım : "Neden, niye sordun bunu kardeş ?"" Ben askeri doktorum, belki sana bir yardımım dokunur ha ?" Ona omuzunun sıyrılıp şiştiğini ve korkunç ağrıdığını söyledim." Ceketini ve fanilanı çıkar." dedi sertçe. Çıkardım , ve o ince parmaklarıyla kolumu omuzumdan aşağı yoklamaya başladı, o denli sıkıyordu ki, başım titiredi. Dişlerimi sıkarak söylendim. "Görüyorum ki gerçek bir doktor değil, bir baytarsın sen. Ne biçim bastırıyorsun zaten ağrıyan yerimi, zalim herif ! O yine de ovmayı sürdürdü ve öfkeyle yanıtladı: "Sana düşen çeneni tutmak! Dayan, bir an için daha çok ağrıyacak." Ve kolumu öyle bir çekiş çekti ki, kızıl şimşekler çaktı gözlerimin önünde.
Kendime geldiğimde sordum :" Ne yaptığını sanıyorsun sen, adi faşist ? Kolum zaten unufak olmuş, sen kalkıp çekiyorsun !" Sessizce güldüğünü duydum :"Sanırım bozuk atmakta haklısın, amam yine de uysaldın sen. Kolun kırık değil, çıkmış yalnız, ben de yerine koydum yeniden. Eee, nasılsın şimdi ?Daha iyi ha ?" Ağrının yavaş yavaş yittiğini söylemek zorundayım. Ona sıcak bir sesle teşşekkür ettim, o ise karanlıkta fısıldamayı sürdürdü: "yaralı olan var mı içinizde ?" Gerçek doktor buna derim işte. tutsakken bile, karanlıkta bile yüce işini sürdürdü o.
Bizim için uykusuz bir geceydi. Dışarı çıkmamız yasaktı, konvoy sorumlusu almanlar bizi ikişer ikişer kiliseye soktuklarında bu konuda uyarmıştı. Böyle olmasına karşın dindar bir oğlan rahatlamak için dışarı çıkmayı koymuştu kafasına. Güçlükle dayanmaya çalışıyordu, yapamadı, ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı :" kutsal bir tapmağı kirletemem ben" dedi. "Ben müminim, Hıristiyanım ben. Ne yapayım şimdi, kardeşler ?" Eh, bizim askerlerin ne muzır olduklarını bilirsin. Kimi gülüyor.kimi küfrediyor, kimi de şakadan öğütler veriyordu. Hepimizi güldürdü ama
20
işin sonu kötü oldu : Kapıyı tekmelemeye ve dışarı bırakılması için bağırmaya başladı. Eh, istediğini de elde etti. Faşist kapıyı yanlamasına taradı, bağıran adamı ve diğer üç kişiyi öldürdü. Ağır yaralı bir dördüncü de geceleyin öldü.
Ölülerin tümünü bir yere toplayıp sessizce çömeldik yere. Pek neşeli bir başlangıç olmadığını düşünmeden edemiyorduk. Böylece bir süre sonra alçak sesle, fısıldayarak konuşmaya başladık, kim nereli, hangi köyden, nasıl yakalandı, bulmaya çalışıyorduk. Ayni müfrezeden olanlar ya da aynı bölükten olanlar bölündüler, birbirleriyle tanışmaya başladılar. Hemen yanıbaşında birilerinin konuşmasını dinledim. Biri şöyle diyordu :" Yarın kattığımızda, yola çıkmadan önce, komiserleri, komünistleri ve yahudileri çağırdıklarından saklamaya çalışma hiç, bölük komutanı, işe yaramaz. Asker ceketini çıkardın diye sıradan biri gibi geçip kurtulacağınım! sanıyorsun ? Boşuna ! Seni gösteren ilk kişi ben olacağım. Senin bir komünist olduğunu biliyorum, beni partiye kaydetmek için de az çalışmadın, şimdi de hesabını vereceksin bunun." Ses hemen sol yanımda oturan birinden geliyordu. Onun diğer yanında genç bir ses yanıtladı : "Senin çürük olduğundan hep kuşkulandım Krizninov. Özellikle okumayazman olmadığını söyliyerek partiye girmeyi yadsıdığında. Ama hiçbir zaman bir hain olacağını düşünmedim. Yedi yıl okumuştun sen, değil mi?" 'Diğeri' yavaşça yanıtladı :"Evet ya, ama neye yarar bu?" Bir süre hiçbirşey duymadım, sonra yavaşça bölük komutanının sesi geldi :"Beni ele verme, yoldaş Krizhinov." Ama diğer adam yumuşakça güldü :"Yoldaşlar" dedi,"cephenin diğer yanında kaldı. Ben yoldaşın değilim, savunup durma kendini, ne olursa olsun ele vereceğim seni. Benim postum seninkinden daha değerli."
Artık konuşmadılar, ama ben soğutça bu domuz herifi düşündüm."yo" ,diye düşündüm," komutanını ele vermene izin veremem, itoğlu seni. Bu kiliseden canlı çıkamıyacaksın; böcek gibi ezileceksin." Tan ağarır ağarmaz yanımda ellerini başının arkasına koymuş çirkin yüzlü bir çömez gördüm, yanıbaşında da ondan daha zayıf, sırtında sadece bir fanilayla ellerini dizleri önünde birleştirmiş bir delikanlı)oturuyordu."Evet" diye düşündüm,"bu
21
çocuk o yağlı beygirin hakkından gelemez, işini bitireceğim herifin."
Gencin koluna hefifçe dokunarak fısıltıyla sordum : "Bölük komutanı sen misin ?" Yanıtlamaksızın olumladı. "Yatan oğlanı gösterdim. Yeniden olumladı. " iyi öyleyse !" dedim, "ayaklarını tut da tekme atmasın. Haydi hemen !" ve çirkin yüzlünün üzerine çöküp parmaklarımla boğazını sıktım. Bağıracak şansı olmadı. Boğazını iyice sıkarak başına çöktüm, birkaç dakika sonra kalktım. Hainin işi bitmişti, çenesini tutardı artık.
Keyfim kaçtı sonra. Ellerimi yıkamak istedim, bir insanı değil de sürünen bir yılanı boğmuş gibiydim. İlk kez birini öldürüyordum, o da bizden biri olmuştu. Ama o gerçekten bizden miydi ki? Bir haindi o, en kötüsüydü Ayağa kalkıp bölük komutanına seslendim." Şunu yana çekelim, yoldaş, kilise yeterince büyük." Krizhniov'un dediği gibi, sabahleyin kilisenin dışında toplandık, otomatik tüfekli adamlar çevremizi sardılar. Sonra üç SS subayı tehlikeli buldukları adamları seçip aldılar, içimizden kimlerin kominist olduğunu sordular, kimlerin komutan ya da komiser olduğunu sordular. Kimse oralı olmadı, içimizde onları ele verecek domuz da yoktu, neredeyse yarımız komünistti, doğallıkla komutanlarımız da, komiserlerimizde vardı. Almanlar ikiyüzü aşkın adamdan yalnızca dördünü aldılar: Bir yahudi ve üç rus eri. Rusların üçü de yağız ve kıvırcık saçlı oldukları için alındılar. SS subayı onlara doğru giderken "Yid ?" diye sordu. Hayır dediler, rusuz biz; ama almanlar dinlemediler. " Çıkın sıradan ! " İşte böyle.
O zavallıları vurdular, kalanlarımız da yola çıkarıldı. Haini boğmama yardım eden bölük komutanı Poznan'a kadarki yol boyunca yanımsıra durdu; yürümeye başladığımız ilk gün elimi tutup sıktı; Poznan'da birbirimizden ayrıldık.
işte böyle, kardeş, ilk günden beri kaçıp kendi halkıma geri dönmeyi düşündüm. Ama başarmaktan kesinlikle emin olmak istiyordum. Poznan dışında özel bir kampta tutulduğumuz için uygun bir fırsat olmadı. Ama Poznan'da şans döner gibi oldu : Mayıs sonunda ölen savaş tutsaklarımıza mezar kazmak için kamp yakınındaki bir koruluğa gönderildik; bu sıralarda çoğu
22
muz dizanteriden ölüp gidiyordu. Poznan toprağını kazarke çevreme baktım, gardiyanlarımızdan ikisi çökmüş sigara içiyordu, üçüncüsü de güneşleniyordu tembel tembel. Küreğimi yere bırakıp bir çalının ardına seğirttim... Sonra koşmaya başladım, dos^ doğru doğuya...
Gardiyanlarımız ne olduğunu anlayana dek biraz vakit geçmiş olmalı. Ama bu ilk günde yirmibeş mili açlıktan iğneipliğe dönmüş bir durumda katedecek gücü nereden bulacağımı bilmiyordum. Düşüm gerçekleşmedi. O lanet kamptan bayağı uzaklaşmış olamama karşın üç gün sonra yakalandım. Köpekler izimi buldu, ekili bir yulaf tarlasının ortasında yakaladılar beni.
Açık ovayı gün aydınlığında geçmeye korkuyordum, en yakın orman da en az iki mil uzaktı, böylece o gün yulafların arasında saklandım. Avuçlarımda biraz ekini ovup çiğnedim, birazını da tayın olarak ceplerime doldurdum. Sonra havlayan köpekleri ve bir motosiklet sesi duydum. Yüreğim duracaktı neredeyse , çünkü köpekler gittikçe daha çok yakınlaşıyordu. iyice yere yatıp uzandım ye başımı ellerimle örttüm, yüzümü ısırmalarını istemiyordum. Üzerime çullandılar, bir anda üstümdeki tüm paçavraları lime lime edip attılar. Anadan doğma kalmıştım. Yulaflar içinde dilediklerince yuvarlayıp durdular beni, sonunda bir kancık önayaklarını göğsüme bastırıp boğazıma yumuldu, ama ısırmadı gerçekte.
İki alman motorlarından indiler, bi güzel gönüllerince dövdüler beni, sonra köpekleri üzerime salıp derimden limeler kopardılar, köpekler kân kokusundan çılgın gibiydiler. Böylece çıplak ve baştan ayağa kan içinde kampa geri taşındım. Kaçmaya çalıştığım için bir ay hücrede kaldım, ama yine de yaşıyordum. Hala yaşıyordum.
Kolay değil bunları yeniden anlatmak kardeş, tutsak olarak neler çektiğimi anlatmak daha da zor. Almanya'da katlanmak Borunda kaldığımız insanlık dışı işkenceleri, ölen, o kamplarda ölene dek işkence edilen tüm o yoldaşları ve arkadaşları düşündükçe yüreği ağzına geliyor insanın, zorlukla nefes alıyor.
Hele iki yıllık tutsaklığım süresince ağır koşullarda çalıştığım yerler ! Bu zamanda Almanya'nın yarısını dolaştım. Sakson
23
ya'da silikat işinde çalıştım, Ruhrda ocaklarda kömür vagonları çektim, Bavyera'da ev inşaatlarında çalıştım, bir süre Thüringen'de kaldım; şeytan bilir neresinde çalışmadığımı Almanya'nın her yerinde doğa değişiktir, ama almanlar her yerde aynı işkenceyi yapıyonlardı bizim gibilere. Ve o lanetli yılanlar ve parazitler bizim hayvanlarımıza yaptığımızdan daha kötüsünü yaptılar bize. Bütün güçleriyle yumrukladılar, tekmelediler, her türden demirle ve lastik sopalarla vurdular, ellerine ne geçerse, mavzer dipçiği, odun parçası...
Rus olduğumuz için vuruyorlardı bize, henüz yaşadığımız için, ve o domuzlara çalıştığımız için ! Ve onlara yakışıksız baktığımız, uygunsuz yürüdüğümüz, uygunsuz döndüğümüz için. Er ya da geç öldürmek için, kanımızın son damlasını da kurutmak için, döverek öldürmek için. Galiba Almanya'da hepimiz için yeterince yakma fırınları yoktu.
Nerede olursak olalım aynı yiyeceği alıyorduk. 150gram ersatz ekmeği, biraz talaş, birazcık haşlanmış hayvan pancarı. Kimi yerde sıcak su verilirdi, kiminde yoktu.Ama niye sözünü edelim ki bunun? Düşün bir : savaştan önce 190 funt ağırlığmdaydım, ama ilk güzde 130 funt'u aşmadım. Bir deri bir kemik kalmıştım, kemiklerimi taşıyacak gücüm yoktu nerdeyse. Ama çalışmak zorundaydım, sızlanamazdım, yapılan işler de bir beygire bile ağır gelirdi.
Eylül başlarında, 142 sovyet savaş tutsağı Kustrin kenti dışındaki bir kamptan Dresden yakınlarındaki B 14 kampına aktarıldık. Hepimiz taş kırma işinde çalışıyorduk; taşı çıkarıp kırıyor ve ellerimizle unufak ediyorduk. Bize verilen görev kişi başına günde dört metreküptü. Dahası var: kişi başına düşen bu miktarı bir de boyumuza göre dümdüz, ip gibi dizecektik, iki ay içinde hep beraber kampa geldiğimiz 142 kişiden yalnızca 57'si kaldı. Ne dersin buna, kardeş ? iyi mi ? Tüm ölenlerimizi gömmek için vaktimiz olmuyordu. Hele bir de kampta almanlarm Stalingradı alıp Sibirya'ya yürüdükleri söylentisi yayılınca. Dert üstüne dert! Haberler öylesine bunaltıyordu ki bizi, gözlerimizi yerden kaldırmıyorduk. Yabancı alman toprağına bizi içine alması için yalvarır gibi bakıyorduk. Kamp bekçileriyse sarhoştu
24
hergün, yüksek sesle şarkı söyleyip utkularını kutluyorlardı.
Bir akşam işten sonra barakalarımıza dönüyorduk. Bütün gün yağmur yağmıştı, paçavralarımızı sıksan dere gibi su akıyordu, keskin rüzgarda köpekler gibi titriyorduk, dişlerimizin takırdamasına engel olamıyorduk. Ne giysilerimizi kurutacak, ne de ısınacak yerimiz vardı, açlıksa ölümden kötüydü.
Islak paçavralarımı çıkardım, duvar oyuğuna koyup şöyle dedim :"Bizden 4 metreküp istiyorlar, oysa bir metreküp gömülmek için yeter bize." Sözlerimi yeni bitirmiştim ki ödleğin biri bu keskin uyarımı kamp komutanına ulaştırmıştı.
Kamp komutanı ya da onların dediğince Lagerführer, Müller adında bir almandı. Orta boylu, yapılı, sarı tenli ve tümüyle ağarmış saçları vardı:.kaşları, kirpikleri bile, dahası tırlak gözleri bile beyazımsıydı. Senin benim gibi iyi konuşurdu Rusçayı, dahası o'ları Volga bölgesi yerlileri gibi yuvarlayarak konuşurdu.
Rusça sövmede üstüne yoktu adamın. Nereden de öğrnmiş rezil herif ? Bizi barakaların önünde toplar ve SS'leriyle bir çizgi üzerinde sağ elini ileriye uzatarak gider gelirdi. Deri bir eldiven giyerdi, eldivenlerinin iç kısmında da parmaklarını korumak için kurşun plaka koyardı. Sırayla herkesin burnuna vurur kana
tırdı.
" Gripten korunma ilacı" derdi buna da. Her gün yapardı bunu. Yalnızca dört baraka vardı kampta, her gün" Koruyucu ilaç "ı barakanın birine uygulardı, öbür gün diğerine, ve böyle sürer giderdi . Sürüngen herif çok düzenliydi, gün sektirmezdi. Ama bir şeyin ayrımına varmadı aptal. Elleriyle kamçılama işine başlamadan önce kendini hazırlamak için karşımızda on dakika kadar söverdi. Ama lanetleri hedefini bulmazdı bir biçimde, o sövdükçe daha iyi duyumsardık kendimizi, bizimdi söylediği sözcükler, yerel sözcüklerdi, sanki kendi ülkemizden bir meltem eserdi... Eğer bizim sövgülerinden hoşlandığımızı bilseydi kendi dilini kullanırdı. Hele Moskova'lı bir arkadaşım mest olurdu. " O sövdüğünde", derdi, "gözlerimi kaparım ve Moskova'da bir meyhanede olduğumu düşünürüm, ve canım öylesine bira ister ki, başım döner."
25
Evet, işte bu komutan, metreküp üzerine söylediğimden bir gün sonra çağırttı beni. Akşam barakaya iki askerle geldi çevirmen. " Hanginiz Andrey Sokolov ?" Yanıtladım. " Yürü bizimle.Herr Lagerführer seni istiyor." Beni niye istediğini biliyordum. Temizliyecekti beni. İçimi çekip hoşça kalın dedim yoldaşlarıma.hepsi ölüme gittiğimi biliyordu ve çıktım. Kampın içinden geçerken yıldızlara baktım, hoşça kal dedim onlara da. " Eee 331 Andrey Sokolov " diye düşündüm, " çektiğin işkencelerin sonu geldi."lrena ve çocuklar için üzüldüm ; ama sonra üzüntüm kayboldu, toparladım kendimi, artık silahların namlularına korkusuzca, bir asker olarak baktım; düşman yaşamdan ayrılmamın zor olduğunu anlamamalıydı. Komutan evinin pençeleri ışıklıydı; bizim iyi cins kulüplerimiz gibi temiz ve bakımlıydı. Kampın bütün yöneticileri masa basındaydılar; beş adam jambonla birlikte içki içiyordu. Masanın üzerinde koca bir içki şişesi vardı, ve ekmek, ve jambon, ve elma, ve türlü türlü konservereler. Tek bir bakışta gördüm bunları, ve inanmayacaksın ama o denli moralim bozuldu ki, neredeyse kusacaktım. Kurt gibi açtım, insan yiyeceklerine de hiç alışık değildim, ve tüm bu süprüntüler burnumun dibindeydi. Şöyle bir tükrüğümü yuttum ve masaya bakmamak için, zorladım kendimi.
Müller hemen karşımda oturuyordu, bir yılan gibi gözlerini kırpmaksızın bana bakarken, yarı sarhoş tabancasıyla oynuyor bir elinden diğerine atıyordu. Hazırola geçtim, çıplak topuklarımı birbirine vurup tekmil verdim :" Savaş tutsağı Andrey Sokolov emrettiğiniz gibi karşınızda Herr komutan." Sordu. " Evet, Rus Ivan, demek dört metreküp ağır bir görev ? "," EVet, Herr komutan, " dedim, " çok fazla". "Ama bir tanesi mezar için yeter sana ?"" Evet Herr komutan, yeter de artar bile."
Ayağa kalktı:" Sana büyük şeref vereceğim, seni söylediğin şeyler için şu anda kendim öldüreceğim. Ama burası rahat değil, hadi çalışma yerine gidelim, orada ayrılacaksın işinden. ""Nasıl isterseniz "dedim. Bir an durup düşündü, sonra tabancayı masanın üzerine bırakıp bir bardak dolusu içki doldurdu, küçük bir parça ekmek koparıp üzerine ince bir dilim jambon koydu, ve hepsini bana uzattı : " iç bi kadeh ölmeden önce, Rus
ivan. Alman ordularının utkusuna iç.'Tam bardak ve yiyecekleri alacaktım ki, son söylediğini duydum; beynimden vurulmuşa döndüm. Kendi kendime düşündüm. " Ben, bir Rus askeri, alman ordularının utkusuna içeceğim ha ? Nasılsa öleceksem, ne değişir ki ? Votkanız da, siz de, cehennemin dibine."
Böylece bardağı masaya geri koydum, ekmeği de. " Konukseverliğinize teşekkür ederim "dedim, "ama içmem" Gülümsedi. "Yani bizim utkumuza mı içmek istemiyorsun ? öylese kendi yıkımına iç !" Eh, neyim vardı yitirecek ?" Kendi yıkımıma ve çektiğim işkenceden kurtuluşuma içeceğim." dedim. Bardağı dikip iki yudumda içtim. Ekmeğe dokunmadım ama; Elimle dudağımı çok nazikçe sildim :" Konukseverliğinize teşşekkürler. Ben hazırım Herr komutan; gidelim, artık beni defterden silebilirsiniz."
Ama o sertçe bana bakıp şöyle dedi. Ölmeden önce bir parça birşey yemelisin.". "Asla ilk kadehten sonra yemem." dedim. İkinci bir bardak doldurup uzattı, ikinci bardağı da içtim, ama yine, ekmeğe dokunmadım. Gittikçe küstahlaşı.yordum. "Dışarı çıkıp da yaşamdan ayrılmadan önce iyi bi içeyim bari." diye düşündüm. Komutan beyaz kaşlarını kaldırıp sordu : "Neden yemiyorsun rus ivan ? Çekinmene gerek yok." Ama ben direttim. "Bağışlayın, Herr komutan, ben ikinci bardaktan sonra yemeye alışkın değilim." Avurtlarını şişirip somurtarak soludu, sonra bir kahkaha attı, gülerken hızlı hızlı almanca birşeyler söyledi, herhalde dediklerimi çeviriyordu adamlarına. Onlar da katıla katıla gülüp bana baktılar. Daha değişik baktıklarını ayrımsadım, daha az kızgın.
Komutan benim için üçüncü bardağı doldururken gülmekten elleri sallanıyordu. Bu bardağı da dibine kadar içtim, küçük bir parça ekmek kopardım, gerisini masaya koydum. Herşeyin olabileceğini, ama açlıktan ölsem de onların mezeleriyle kendimi boğdurmayacağımı göstermek, lanetlemek istedim onları. Benim kendi Rus onurum ve gururum vardı ve ne yaparlarsa yapsınlar, beni hayvanlaştıramazlardı.
Sonra komutan ciddiyetle baktı bir, göğsündeki demir haçları düzeltti, silahını almadan masanın yanından dolaşarak geldi
26
27
:"Evet Sokolov, sen gerçek bir Rus askerisin. Cesur bir askersin. Ben de bir askerim, ve değerli düşmanlarıma saygı duyarım. Seni vurmayacağım. Ayrıca, şanlı birliklerimiz bugün Volga'ya ulaştı ve Stalingrad'ı tümüyle ele geçerdi. Bu büyük muştu bizim için, ve ben alicenaplığımla sana yaşamını armağan ediyorum. Dön barakana, şunu da azık için al" Küçük bir somun ekmek ve bir parça jambon verdi masadan.
Ekmeği tüm gücümle göğsüme bastırdım, sol elime aldım jambonu, bu beklenmedik dönüşten kafam öyle allak bullak olmuştu ki, sağolun bile demedim. Bir sağdan geri çekip kapıya yürüdüm, bu arada" Şimdi omuzlarımın arasına ver edecek ateşi, bu delikten çocukların yanına dönemiyeceğim." diye düşündüm. Ama hayır: Çıktım. Bu kez de ölüm geçip gitmişti beni, yalnız soğuk nefesini üzerimde duyuyordum.
Komutanın bürosundan sert adımlarla çıktım, oysa dışarıda topallıyordum. Kör kütük barakaya girdikten sonra çıplak toprağın üzerine düşüp bayılmışım.Arkadaşlar karanlıkta kendime getirdiler beni."Anlat herşeyi .''Evet, komutanın bürosunda olanları anımsıyordum. Anlattım." Yiyeceği nasıl paylaşacağız ?" diye sordu ranza arkadaşım, sesi titriyordu." Herkese eşit pay" diye yanıtladım. Her birine kibrit kutusu büyüklüğünde ekmek düştü, her kırıntıyı hesaba kattık. Jambona gelince, tahmin ettiğin gibi, dişlelerimizin kovuğunu doldurmadı. Yine de, ayrım gözetmeksizin hepimiz paylaştık.
Bu olaydan bir süre sonra da en güçlülerimizden üçyüz kadarı bataklık kurutmaya, sonra da Ruhr ocaklarına aktarıldı. Orada 1944'e dek kaldım. Bu sırada güçlerimiz Almanya'nın boynunu sıktılar ve faşistler savaş tutusaklarını aşağılamayı bıraktılar.
Günün birinde tam gün çalışma sistemi getirildi, ve denetimde bir oberleutnant çevirmen aracılığıyla konuştu :" Savaştan önce motorlu araç sürücüsü olarak çalışanlar bir adım öne çıksın !" içimizden yedi eski sürücü çıktı. Bize üstbaş verildi ve bir konvoyla Potsdam'a gönderildik. Vardığımızda herbirimizi ayrı işlere verdiler. Ben Todt kurumunda işe kondum bu almanların yol yapımı, ve savunma çalışmaları için kurdukları bir örgüttü.
Binbaşı rütbeli bir alman mühendisinin Opel Admiral arabasını kullanıyordum. Tam bir faşistti. Kısa , kocaman göbekli, eni boyu eşit, gebe kadın gibi, azman bir şeydi. Üniforma yakasının üstünde altı kat gerdanı, ensesinde de üç şişkin yağ yastığı vardı. Bahse girerim ki vücudundaki saf yağ yüz kilodan az değildi. Yürürken lokomotif gibi puflardı, yemek için oturduğunda da kimse durduramazdı onu. Bütün bir günü oturup çiğnemekle ve konyak yudumlamakla geçirdiği zamanlar olurdu. Bazen sofradan bana bir kırıntı kaldığı da olurdu : yolda dururduk, sosis ve peynir keser, yer içerdi, keyfi yerinde olursa, sanki köpekmişim gibi bana da bir kıymık atardı. Asla eliyle vermezdi : yo, bunu onuruna yediremezdi. Ama ne olursa olsun, kamp yaşamıyla karşılaştırılamazdı, ve yavaş yavaş da insana benzemeye başlıyordum; çok yavaş iyileşmeye başladım.
İki hafta içinde benim binbaşıyı Potsdam'dan Berlin'e götürüp getirdim; ama sonra onu bizim güçlere karşı savunma çalışması yapması için cephe hattı bölgesine gönderdiler. Sonuçta uyku uyumak nedir unuttum, o tüm gece boyunca uyanık yatıyor, kendi halkıma , ülkeme nasıl kaçacağımı düşünüyordum.
Plotsk kentine gittik, iki yıldır ilk kez şafakta topçularımızın gümbürtülerini duydum. Düşün bir, kardeş, nasıl çarpardı yüreğim ! Irena ile evlenmeden önce onunla buluşmaya gedirken bile böyle çârpmarnıştı yüreğim. Savaş Plotsk'un 12 mil kadar doğusunda sürüyordu. Kentteki almanlar son güçlerini harcıyorlardı, benim yağ torbası da gittikçe daha çok içmeye başladı. Her sabah kentin dışına götürürdüm onu, savunma çalışmaları için emirleryerirdi o da; ama geceleyin oturur tek başına içerdi, iyice şişiyordu, gözlerinin altında kocaman torbacıklar oluşmuştu.
"Eee," diye düşündüm, "artık daha çok beklemenin anlamı yok ; bu benim büyük şansım. Kendi başıma kaçmaktan daha çok şey yapmalıyım; benim yağ torbasını da alayım yanıma, adamlarımızın işine iyi yarar o."
Beş funtluk bir ağırlık bulup paçavraya sardım, öyle ki kullanmak zorunda kaldığımda kan çıkmasın. Yoldan biraz telefon kablosu aldım, banageröken bulabildiğim herşeyi alıp ön koltu