Parazit mantarların neden olduğu yüzeysel cilt enfeksiyonları olan mikozlar, çok sık görülür ve vücudun tüm alanlarını etkileyebilir. Genellikle iyi huylu olmalarına rağmen, ortadan kaldırılması zor olabilir ve genellikle duyarlı kişilerde nüksetmesi söz konusudur.
- Yüzeysel mantarları anlamakMantar enfeksiyonları, mikroskopik mantarların deri üzerinde aşırı proliferasyonundan kaynaklanır.
Bu mantarlar iki şekilde olabilir:
- Dermatofitler: Ciltte, kıvrımlarda, tırnaklarda ve saçlarda mikozlara neden olan keratinofilik mantarlardır. Dermatofitlerin kaynağı insan veya hayvan olabilir ya da toprakta bulunabilirler. Bulaşıcıdırlar, enfekte olmuş kaynak, kontamine deri kalıntıları veya kıllar ile doğrudan temas edilmesi veya bakteri bulunan zemin üzerinde çıplak ayak yürünmesi ile bulaşırlar. Böylece cildin yüzeysel katmanı (keratinli tabaka) içine nüfuz ederek orada büyümeleri için gerekli keratini azaltan hifler oluştururlar.
- Bazı kıvrım, tırnak ve mukoza mantarlarından sorumlu Candida (daha çok Albican) veya Malassezia türü maya mantarlarıdır. Candida Albican doğal olarak sindirim borusu ve genital mukoza içinde bulunur. Ancak, cilt üzerine yayıldığındaa yüzeysel enfeksiyonlara neden olur. Benzer şekilde, Malassezia normal derinin yağ folikülleri içinde yaşar, ama aşırı çoğaldığında problem haline gelir.
Rutubet, sıcaklık ve kapalı kalma (maserasyona neden olan), hijyen eksikliği ve deri lezyonları ile mantarlar açısından elverişli ortam oluştururlar. Bazı hastalıklar (bilhassa diyabet), bazı ilaçlar, zayıf bağışıklık sistemi ve kan dolaşımı düzensizlikleri de mantar oluşumu açıcından elverişlidir.
- Farklı yüzeysel mikoz türleriMikozlar cildin farklı alanlarını etkileyebilirler ve farklı şekiller alabilirler:
• Tinea korporis
Dermatofitler tarafından kontaminasyondan kaynaklanan bu durum, vücudun saç bulunmayan alanlarının tamamını etkileyebilir: yüz, boyun, göğüs, kollar ve bacaklar. Farklı ebatlarda kırmızı dairesel plaklar oluşumu ile kendisini gösterir. Kenarlarında pullanmalar mevcuttur. Bu plaklar, genellikle çok şiddetli şekilde kaşınırlar.
• Ayak mantarı
Çok sık görülen ayak mantarı, çoğunlukla dermatofitlere bağlı olarak gelişir, ancak nedeni maya mantarları da olabilmektedir. Enfeksiyon genellikle ayak başparmağının etkilenmesi ile başlar: Cilt soyulur, çatlaklar oluşur ve iyileşmez. Tedavi edilmezse, mantar ayak tabanına, kenarına ve ayağın üst kısmına bulaşır. Yuvarlak kenarlı kırmızı çizgiler halinde yayılan bir deskuamasyon halini alır ve çoğunlukla kaşınır. Bu duruma, “Atlet Ayağı / Sporcu Ayağı” denir.
• Kıvrımlı bölge mantarları
Mikotik intertrigo adı da verilen bu mantar türü, hem dermatofitler ve hem de candida’lar tarafından oluşturulur. Küçük kıvrımlar kadar (ellerde, ayaklarda, dudaklarda bulunan kıvrımlar), büyük kıvrımları da (meme altları, koltuk altları, kalça arası) etkiler. Sorunlu kısım kızarır ve çatlamalara maruz kalır. Kimi defa üzerinde beyaz veya sarımtırak birikimler olan plaklar arz eder. Bu plakların kenarları pul puldur.
Küçük kıvrımlarda bulunan mantarlar, genellikle su ile çok sık temas eden veya yoğun olarak terleyen kimselerde görülür. Spor ayakkabılarının veya mesleki alanda kullanılan koruyucu ayakkabıların düzenli olarak kullanımı da oluşumları için elverişli ortam oluşturur. Büyük kıvrımlarda görülen mantarlar, terleme ve giysilerin sürtünmesine bağlı olarak gelişir. Aşırı kilolu kimselerde daha sık görülür.
• Tinea versicolor (sam yeli)
Malassezia tip mayaların deri üzerinde çoğalmasına bağlı bir durum olan tinea versicolor (sam yeli), belli belirsiz soyulan ve geniş bir alan oluşturmak üzere birleşen kahverengi ve koyu sarı, küçük yuvarlak lekeler şeklinde ortaya çıkar. Bazı durumlarda, güneşte kalınmasını takiben beyaz lekeler de oluşabilir.
- Yüzeysel mantarları tedavi etmek
Günümüzde, mantarlara karşı çok etkili tedaviler bulunmaktadır. Enfeksiyonun yayılmaması için erken müdahale önemlidir: İlk belirtileri takiben dermatolog hekiminize başvurun.
Hekiminiz mikozun yayılma durumuna, konağına, enfekte alan sayısına ve geçmiş durumunuza göre uygun bir tedavi belirleyecektir. Genellikle, ağızdan alınan ilaçların yanı sıra, bir veya daha fazla hafta boyunca lezyonların üzerine uygulanan topikal antifungal tedaviler uygulanır. Tedavinin sonuna dek düzenli takibi, tam bir iyileşme elde edilmesi açısından önemlidir.
Mantar sorunu ile sık olarak karşılaşıyorsanız, hekiminiz size, nüksetme sıklığını daha iyi kontrol altında tutmak üzere, önleme yönelik bir antifungal tedavi reçete edebilecektir.
Feuilhade de Chauvin. Büyükşehir mikozları. Cerrahi Tıp Ansiklopedisi (Elsévier, Paris), Dermatoloji 12-320-A-10, 1998. 10 sf
Lacroix M. Feuilhade de Chauvin . Dermatolojik tedavide, L. Dubertret, Tıp-Bilim, Flammarion, Paris, 2001. sf. 182