Blog
Antik DNA Çalışması, Nil Vadisinin Geçmişini Aydınlatıyor| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
Antik DNA Çalışması, Nil Vadisinin Geçmişini Aydınlatıyor
Yağmur Karagülleoğlu - www.arkeofili.com
Sudandaki antik DNA verileri, Nil Vadisinde yaşamış insanların ataları ve sosyal organizasyonu hakkında yeni bilgiler veriyor.
Nature Communications dergisinde, Mısır sınırının hemen güneyinde, Sudandaki Nil Nehri üzerinde bulunan, eski Nubiadaki Kulubnarti olarak bilinen bir bölgeden 66 kişinin DNAsının analizleri yayımlandı.
Projeye Emory Üniversitesinde doktora öğrencisi olarak başlayan araştırmanın ilk yazarı Kendra Sirak, Bu çalışmadan önce, tüm Nil Vadisi için Mısırdan sadece üç eski genom çapında örnek mevcuttu. Yine de bölge, insanların hareketi, buluşması ve karışması açısından dünyanın inanılmaz derecede önemli bir parçasıydı ve hala öyle olmaya devam ediyor. diyor.
Sirak, Emory Üniversitesinde, eski antropoloji profesörü ve arkeoloji ile biyoloji disiplinleri arasında köprü kurmada öncü olan merhum George Armelagosun son yüksek lisans öğrencisiydi. Armelagos, 1960larda hâlâ yüksek lisans öğrencisiyken, Sudandaki Nubia bölgesinde eski iskeletleri kazan bir ekibin parçasıydı, dolayısıyla Nile bir baraj yapıldığında kemikler sonsuza kadar kaybolmayacaktı.
Şu anda Harvard Üniversitesinde kadrolu bilim insanı olan Sirak, Nubia on binlerce yıldır insan yerleşim yeriydi. Bu eski genetik veriler, bu insanların kim olduğuna dair anlayışımızdaki bazı büyük boşlukları doldurmaya yardımcı oluyor. diyor.
66 bireye ait iskeletler, İslamın tanıtılmasıyla birlikte meydana gelen genetik ve kültürel değişikliklerden önce, Nubianın Hıristiyan Dönemine, yani 1.080 ila 1.320 yıl öncesine uzanıyor. Analizler, Kulubnarti gen havuzunun en az bin yıl boyunca, bazıları yerel, bazıları uzak yerlerden gelen çoklu karışım dalgaları yoluyla nasıl oluştuğunu gösteriyor. Bugün Sudanın bazı topluluklarında görülen ataları ve Batı Avrasya kökenli olan ve muhtemelen Mısır üzerinden Nubiaya gelen ataları vardı.
Makalenin kıdemli yazarlarından Jessica Thompson, Önemli bulgulardan biri, kültürel ve sosyal bir değişim döneminde yaşayan bu eski nüfusta sosyal statünün biyolojik akrabalık veya atalarla güçlü bir ilişkisinin olmaması. diyor.
Bireylere ait kalıntılar, daha önce bulguların sosyal olarak sınıflara ayrıldığını gösteren Hristiyan tarzı mezarların bulunduğu iki mezarlıktan geldi. Nildeki bir adada bulunan bir mezarlıktaki iskelet kalıntıları, daha fazla stres, hastalık ve yetersiz beslenme belirtileri taşıyordu ve gömülenlerin ortalama yaşı 10un biraz üzerindeydi. Buna karşılık, anakarada bulunan diğer mezarlıkta ortalama ölüm yaşı 18 idi.
Ada mezarlığının bir Kulubnarti alt sınıfı için, muhtemelen anakara mezarlığına gömülen toprak sahibi ailelerin üyeleri için işçiler olduğu bu iskelet kanıtlarından ortaya çıkan bir hipotezdi. Bir popülasyon farklı bir kökenden geldiği için sosyal tabakalaşmanın gelişip gelişmediği bir gizemdi.
Genom çapında yapılan bu analiz, durumun böyle olmadığını, ayrı mezarlıklara gömülen insanların tek bir genetik popülasyondan geldiğini gösteriyor.
Thompson, Görünüşe göre bu bölgedeki insanlar, biyolojik ataları sosyal farklılaşma için bir temel olarak kullanmadılar. Bu, insanları genetik atalarına göre sosyal olarak ayırmanın, evrensel insan eğilimlerinde hiçbir temeli olmayan yeni bir fenomen olduğu fikrini güçlendiriyor. diyor.
Genetik analizlerin bir diğer önemli bulgusu, ikinci derece akrabalar kadar yakın bazı insanların, karşı bölgelerdeki mezarlık alanlara gömüldüğünü gösteriyor. İkinci derece ilişkilere örnek olarak dede ve torunlar, teyze ve yeğenler ve üvey kardeşler gösterilebilir.
Sirak, Bu, iki grup insan arasında bir miktar akışkanlık olduğunu gösterir. Birinin tüm akrabalarıyla aynı sosyal grupta olması gerektiği anlamına gelen nesiller arası bir kast sistemi yoktu. diyor.
Bir başka ilginç dönüm noktası ise, nüfus içindeki Avrasya kökenli ataların çoğunun kadınlardan gelmiş olmasıydı. Çoğu zaman ataları ve genlerin nasıl hareket ettiğini düşündüğünüzde, ticaret yapan, fetheden veya dini yayan erkekleri düşünürsünüz. Ancak buradaki genetik veriler, dişi hareketliliğinin Kulubnartideki gen havuzunu şekillendirmek için gerçekten çok önemli olduğunu ortaya koyuyor.
Muhtemel bir açıklama, Kulubnartinin ataerkil bir sistem olduğu, yani erkeklerin doğdukları yerde kalma eğiliminde oldukları ve kadınların anavatanlarından uzaklaşmış olması.
Sirak, Kulubnartiden Hıristiyan Dönemi Nubialıları büyüleyici. Hayatın asla kolay olmadığı, çorak, izole, ıssız bir bölgede hayatta kaldılar. Antik DNA araştırmasının bu insanlara 1.000 yıl öncesinden daha incelikli bir bakış açısı sağlayarak yeni bir hayat verdiğini düşünmek hoşuma gidiyor. Ne zaman birinin kalıntılarını, fiziksel varlığını incelerseniz, onlara anlatabileceğiniz en doğru, saygılı ve anlamlı bir hikâye borçlusunuz. diyor.
Sirak, Armelagosun gözetiminde insan kemikleri ve paleopatoloji okumak için 2012 yılında Emoryye yüksek lisans öğrencisi olarak geldi. O zamana kadar o ve diğer öğretim üyeleri, Emorynin Antropoloji Bölümünü alana biyokültürel yaklaşımın bir güç merkezi haline getirmişlerdi. Özellikle Armelagos, meslektaşları ve yüksek lisans öğrencileri geçmişteki sağlık, hastalık ve ölüm kalıplarını öğrenmek için Sudandaki Nubia halkının kalıntılarını inceledi.
Bununla birlikte, bu popülasyonun çalışmalarında uzun süredir eksik olan bir parça genetik analizdi. Böylece, 2013te Armelagos, Sirakı Nubialı kemiklerinin örnekleriyle dünyanın en iyi antik DNA laboratuvarlarından biri olan University College Dubline gönderdi.
Genetiğe hiç ilgim yoktu ama George, Antik DNAnın antropolojik araştırmanın kritik bir parçası olacağına inanan bir vizyonerdi.
Sirak, antik kemiklere olan ilgisini DNAdan gelen bilgilerle nasıl birleştirebileceğini görünce kısa sürede bağımlısı oldu. Sadece Dublinde değil, Harvard Tıp Fakültesi Genetik Bölümünde ve başka yerlerde işbirlikleri kurarak onlarca yıldan eski zamanlara uzanan ölümleri çevreleyen gizemleri araştırdı.
Armelagos 77 yaşındaydı ve 2014 yılında pankreas kanserinden öldüğünde son yüksek lisans öğrencisi Siraka hala danışmanlık yapıyordu. Boulderdaki Colorado Üniversitesinde emekli bir antropoloji profesörü olan Dennis Van Gerven, Thompson ile birlikte Sirakın akıl hocalığını devraldı. Van Gerven, Armelagosun ilk öğrenci grubu arasındaydı ve ayrıca onlarca yılını Nubialıları inceleyerek geçirdi.
Sirak, analiz için Nubia kalıntılarından yeterince Antik DNA toplamaya çalışmakla ilgili doktora tezi projesinde sıkışıp kaldı.
Antik DNAyı aşırı sıcak alanlardan kurtarmak zordur, çünkü DNA ısıda bozulma eğilimi gösterir.
Genetik dizileme teknikleri gelişmeye devam etti ve Sirak bu çabanın ön saflarında çalışıyordu. 2015 yılında, halen bir Emory yüksek lisans öğrencisiyken, petroz kemiğin belirli bir bölümünün sürekli olarak en fazla DNAyı verdiğini fark eden araştırmacılar arasındaydı. Bu piramit şeklindeki kemik, iç kulağın işitme ve denge ile ilgili çeşitli kısımlarını barındırır. Buna ek olarak, Sirak bir kafatasını delmek ve petroz kemiğin bu özel kısmına mümkün olan en invaziv olmayan şekilde ulaşmak için bir teknik geliştirdi ve aynı zamanda DNA analizi için yeterli kemik tozu elde etti. Petröz kemiğin bu kısmının kullanımı artık eski DNA analizinde altın değerinde bir standart.
2018 yılında Sirak, doktora derecesini aldı. Emoryden mezun oldu ve Harvard Tıp Okulunda eski insanların popülasyon genetiği konusunda uzmanlaşmış bir genetikçi olan David Reichin laboratuvarında çalışmaya devam etti.
O ve meslektaşları, Antik DNA dizilimi ile mümkün olanın sınırlarını zorlamaya devam etti. Nil Vadisi için yepyeni bir biyoarkeoloji çağını başlatan Nubialıların 66sının petröz kemiklerinden tam genom örnekleri almayı başardılar. Sirak, Petröz kemiğin belirli bir kısmına odaklanmayı bilmeseydik, bu çalışmada başarılı olacağımızı sanmıyorum. diyor.
Georgeun 2012de, bu teknikler geliştirilmeden çok önce, antik DNAya odaklanmamı istemesi benim için inanılmaz. Onunla çalışan herkesin kendisini gerçekten önemli ve güçlü hissetmesini sağlayan bir yolu vardı ve bu bana öncü bir yola çıkma güvenini verdi.
Thompson, George Armelagosun etkisi her yerde. diyor ve kariyerinin başlarında ona akıl hocalığı yapan birçok kıdemli kişiye de tavsiyelerde bulunduğunu açıklıyor.
National Geographic Explorer hibeleri tarafından finanse edilen Sirak, şimdi Nil Vadisindeki diğer coğrafi konumlardan antik DNA örneklerini toplamak ve analiz etmek için Sudanlı meslektaşlarıyla birlikte çalışıyor, geçmişin daha da derinine iniyor.
Sirak, Bölge için onlarca yıllık antropolojik ve arkeolojik araştırmaların üzerine eklemek adına antik DNAyı kullanabilmek benim için gerçekten özel. Georgeun gurur duyacağını ve heyecanlanacağını biliyorum. Artık bu harika araştırmacılar soyunun bir parçasıyım ve başladıkları işe devam etme arzusu benim için büyük bir arzu. diyor.
Yale University. 17 Aralık 2021.
Makale: Sirak, K.A., Fernandes, D.M., Lipson, M. et al. (2021).