Kıbrıs Müzakerelerinin Yıllara Göre Gelişiminin İzini Sürmek – Yapay Zeka Yorumluyor
Kıbrıs’ta devam eden çatışma, Türkiye’nin bir Kıbrıs Rum darbesinin ardından adayı işgal ettiği 1974 yılına dayanmaktadır. O zamandan beri, anlaşmazlığı çözmek ve adayı yeniden birleştirmek için birkaç tur müzakere yapıldı. Bununla birlikte, kalıcı bir çözüm bulmak zor ve müzakereler yıllar içinde çeşitli iniş çıkışlar yaşadı. Başlangıçta, Kıbrıs’ın işgalinin ardından, Birleşmiş Milletler adada bir barış gücü kurdu ve 1975’te iki toplum, Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık (garantör güç olarak) arasında görüşmeler yapıldı. Bu görüşmeler, Kıbrıs’ta Birleşmiş Milletler Barış Gücü’nün (UNFICYP) kurulması ve adayı kuzeyi Kıbrıslı Türkler ve güneyi Kıbrıslı Rumlar tarafından kontrol edilecek şekilde bölen “Yeşil Hat”ın kurulmasıyla sonuçlandı. 1980’li yıllarda Birleşmiş Milletler arabuluculuğu ile iki taraf arasında müzakereler yapılmış ancak başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 1983 yılında Kıbrıs Türkleri, uluslararası toplum tarafından tanınmayan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kuruluşunu tek taraflı olarak ilan ettiler. 1992’de BM iki lider, Rauf Denktaş (Kıbrıslı Türk) ve Glafcos Klerides (Kıbrıslı Rum) arasındaki ilk iki toplumlu görüşmelere sponsor oldu. Bu görüşmeler, müzakereler için bir çerçeve oluşturan Üst Düzey Anlaşmaların kurulmasıyla sonuçlandı. Ancak 1994 yılında Kıbrıslı Türklerin KKTC’nin müzakerelerin ön şartı olarak tanınması talebi nedeniyle müzakereler durduruldu. Uzun bir aradan sonra 2002 yılında BM Genel Sekreteri Kofi Annan, Annan Planı olarak bilinen kapsamlı bir çözüm planını sundu. Plan, biri Kıbrıslı Türk çoğunluğa sahip, diğeri Kıbrıslı Rum çoğunluğa sahip iki kurucu devletten oluşan iki toplumlu ve federal bir devlet kurulmasını öneriyordu. Ancak plan, yapılan referandumda Kıbrıslı Türklerin çoğunluğu tarafından reddedilirken, Kıbrıslı Rumlar daha büyük bir farkla aleyhte oy kullandı. 2004 yılında Kıbrıs Avrupa Birliği’ne katıldı ve 2008 yılında Birleşmiş Milletler himayesinde müzakereler yeniden başladı. Müzakereler, 2014 yılında, daha önce elde edilen yakınlaşmalara dayalı olarak müzakerelerin çerçevesini belirleyen ve müzakerelerin nihai amacının Kıbrıs’ın iki bölgeli, iki toplumlu bir federasyon olarak yeniden birleşmesi olduğunu kabul eden ortak bir bildiriyle sonuçlandı. Ancak 2017 yılında anlaşma sağlanamayınca görüşmeler askıya alındı. 2019’da BM Kıbrıs Özel Temsilcisi yeni bir müzakere turunun başlayacağını duyurdu. Nisan 2021’de İsviçre’de gerçekleştirilen müzakerelerde, müzakerelerin yeniden canlandırılması ve kapsamlı bir anlaşmaya varılması hedefleniyordu. Ancak Türk askerleri ve Türkiye’nin ada üzerindeki etkisi konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle görüşmeler yeniden kesintiye uğradı. Sonuç olarak, Kıbrıs müzakerelerinin gelişimi uzun ve zorlu bir süreç olmuştur. Yıllar boyunca birkaç önemli dönüm noktasına ulaşılmış olsa da, çatışmaya nihai bir çözüm bulmak hala zor. Tekrarlanan başarısızlıklara rağmen, iki toplum arasında devam eden diyalog ve müzakereler yoluyla kapsamlı bir çözüme ulaşılacağına dair umut var.Kıbrıs müzakereleri, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti arasında yürütülen bir süreçtir. 1960 yılında kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türklere ve Rumlar arasında güç paylaşımı sistemi ile yönetilmesi planlanmıştı. Ancak, taraflar arasındaki anlaşmazlıklar, 1963 yılındaki olayların ardından sertleşti. Bu olaylardan sonra, Türklere ayrımcılık yapıldığına inanan Türkler, kendi egemenlik bölgelerini ilan ettiler.
1974 yılına kadar süren bu gerilim, 15 Temmuz 1974’te Yunanistan’da yapılan askeri darbeden sonra daha da arttı. Darbe sonrasında, Yunanistan’ın desteklediği Kıbrıs Rum yönetimi, Ada’nın tümünü ele geçirmek isteyince Türkiye bir müdahalede bulundu. Türkiye müdahalesi sonrasında, Ada iki bölgeye ayrıldı ve Türkiye, 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni ilan etti.
1990’larda müzakereler yeniden başladı ve taraflar üzerindeki baskı arttı. 2004 yılında Kıbrıs Rum tarafı, Annan Planı’nı reddetti. Planın kabul edilmemesi, AB’nin Kıbrıs Cumhuriyeti’ni kabul etmesine yol açtı, ancak sadece güney Kıbrıs’ta geçerli oldu. Bu, Türkiye ile AB arasındaki ilişkileri de etkiledi.
2010’larda devam eden müzakereler çoğu zaman sonuçsuz kaldı. Kıbrıs Rum tarafının, Türk tarafını veto etmesi, çalışmaları engelleyen en büyük faktör oldu. 2017 yılında ise müzakereler tekrar başladı. Ancak kasım ayında yapılan toplantılarda, Kıbrıs Rum tarafının, Türk askerlerinin adadan çekilmesini talep etmesi sonucu müzakereler yine sonlandırıldı.
Sonuç olarak, Kıbrıs müzakereleri yıllara göre gelişiminin izi oldukça karmaşık bir tarihe sahiptir. 1960’lardan bu yana devam eden ve daha önce birçok defa başarısız sonuçlanan müzakereler, her seferinde tarafların tutumu, talepleri ve baskı faktörleri nedeniyle zorlu bir süreçtir. Gelecekte, Türk ve Rum taraflarının Kıbrıs sorununun çözümü için ortak bir anlaşma yapılması için birlikte çalışmaları gerekecek.