Bu eşi benzeri görülmemiş zamanlarda, sabır ve esneklik başa çıkmanın anahtarıdır.
Sıradan koşullar altında, Madrid’deki Ice Palace, ziyaret etmek için güzel bir yer gibi geliyor. Olimpik bir buz pateni pistine sahip olan bu bina normalde paten dersleri, hokey oyunları ve doğum günü partileri için kullanılır. Bununla birlikte, bu hafta Ice Palace artık tamamen farklı bir işleve hizmet ediyor: COVID-19 nedeniyle ölümler Madrid’de artmaya devam ettiği için, yakın zamanda ölenler için geçici bir morg olarak kullanılıyor. İspanya, COVID-19 ölümleriyle başa çıkmak için mücadele eden tek ülke değil: İran toplu mezarlar kurdu ve mezarlıkları güvenlik çemberi altına aldı, böylece insanlar ölüleri son yolculuklarına uğurlamak için giremezler ve İtalya’da sevdiklerini kaybedenler de tek başına yas tutuyor, ülkede tecrit kalkana kadar cenaze törenleri ertelendi.
Dünya genelinde kitlesel kayıplar ve ABD’de yükselen COVID-19 enfeksiyonları ve ölüm oranları ile Amerikalıların da kültürel yas uygulamalarını adapte etmeye hazır olmaları gerekmektedir. ABD’deki cenaze evleri, ölen bireyler için yas sayısını sınırlıyor (hem COVID-19 pozitif kayıplar hem de COVID-19 olmayan kayıplar) ve hizmetler için canlı akış/canlı yayın sunuyor. Bu durum, sevilen birinin kaybında yas tutanlar için ideal bir durumdan çok uzaktır. Kederin iyileştirilmesinde uzman Dr. Alan Wolfelt’e göre, cenaze törenleri, diğer şeylerin yanı sıra, kayıp konuunda uzlaşma/anlaşma sağlamaya, ölüleri hatırlamamıza ve başkalarıyla bağlantı kurmamıza yardımcı olan keder sürecinin önemli parçalarıdır.
Peki bu ritüeller olmadan ve sosyal izolasyondayken, kayıpla ilgili kederle nasıl düzgün bir şekilde başa çıkabiliriz?
Bir pandemi sırasında sevilen birinin kaybıyla nasıl başa çıkılacağı, virüs gibi yeni bir sorundur. Bununla birlikte, travma ile başa çıkma onlarca yıl boyunca kapsamlı bir şekilde incelenmiştir ve diğer travma türleri için geçerli olan bazı ilkeler hala geçerli olabilir. Mikulincer ve Florian (1996) başa çıkma ve travma ve kayba uyum sağlama konusunda çokça atıfta bulundukları makalelerinde insanların kullanabileceği dört tip başa çıkma mekanizması tanımlamaktadır:
- Sorunu en baştan ele almaya çalışın: Soruna odaklanan stratejiler, sorunu gidermeyi veya ele almayı amaçlamaktadır. Cenaze törenlerinin ertelenmesi ve cenaze hizmetlerinin akışı bu tür iki çözümdür ve daha fazla cenaze evi, ailelerin sevdiklerini kaybetmelerine yardım etme zorluğu ile karşı karşıya kaldıkça, yakında daha fazla çözüm sunulacak. Ek olarak, sevilen birinin ölümüyle başa çıkanlar, ölüm ilanı yazmak, kederi paylaşmak için telefon veya görüntülü sohbet yoluyla sevdiklerinizle bağlantı kurmak ve bilgi toplamak veya nihai bir hizmet veya sevdikleri birinin yaşam kutlaması için planlar yapmakla ilgili diğer ritüellerden bazılarına katılabilirler.
- Umut ışığına odaklanın: Bir durumun yalnızca olumsuz yönlerine odaklanmak yerine, yeniden değerlendirerek durumun olumlu yönlerine odaklanmaya çalışmaktır. COVID-19 sırasında kederle başa çıkma konusunda, özellikle insanlar kültürlerinde önemli olan yollarla sevdiklerine veda edemediğinde, umut ışığını bulmak zor olabilir. Bununla birlikte, sosyal destekte rahatlık bulmak ve birisinin sevdiklerinin birbirleri için orada olma yollarına odaklanması, bu zor zamanda yeniden değerlendirme yapmak için iyi bir yol olabilir. İnsanlar aynı zamanda bu geçişler sırasında kaybı bir geçiş olarak yeniden şekillendirmelerine yardımcı olabilecek dini veya manevi inançlarına da güvenebilirler.
- Kişinin düşüncelerini yeniden düzenleyerek deneyim üzerinde çalışın: Yeniden düzenleme, kaybın kabul edilmesi ve yeni gerçekliğe uyum sağlayabilmeniz için deneyim hakkında gerçekten düşünmek için zaman ayırmak da dahil olmak üzere birkaç adımdan oluşur. Ölümle başa çıkmak zorunda kalmasanız bile, bu stresli ve kafa karıştırıcı bir zamandır. Herkes ve özellikle ölümle başa çıkanlar, durumun karmaşıklığını zihinsel olarak sıralamak ve kabul etmek için kendilerine zaman vermelidir.
- Tavsiye edilmez — tamamen baş etmekten kaçının: Zor ve stresli bir zaman olmasına rağmen, travma ile başa çıkmamak uzun vadede yararlı görünmemektedir. Kaçınma, inkar, geri çekilme ve hatta madde kötüye kullanımı gibi birçok şekilde olabilir. Kısa süreli bir erteleme sağlayabilmesine rağmen, kaçınma insanların travmatik olayları işlemesine yardımcı olmaz. Bu yüzden cenazelerin ertelenmesi gerekse de, insanların sevdiği birinin kaybı ile başa çıkmak için yapması gereken keder üzerine çalışması olmamalıdır.
Özetle, bugünler eşi görülmemiş bir zamandır, yas ve keder süreci yakın tarihimizde bildiğimizden çok farklı olacaktır. Bununla birlikte, bu durum kederli olmamızı ve bu salgın sırasında kaybettiğimiz insanların kaybı hakkında yas tutmamızı engellemez. Şimdi kayıpla ilgili keder çalışması yapmaya başlamak ve daha sonra yas uzatılırsa veya atipik görünüyorsa sabırlı olmanız önemlidir.
Bu süre içerisinde, birini kaybeden kişileri rahatlatmaya çalışıyorsanız: Wolfelt, “tedavi” etmek yerine, ölümle başa çıkma yoluyla birine refakat etmeyi savunuyor. Şimdi, belki de her zamankinden daha fazla, kaybı olanların yanında yürümek, duygularını dinlemek ve sadece yanlarında olmak bizim için önemlidir. Bu sosyal izolasyon döneminde arkadaşlar, aile üyeleri ve destek sistemlerinin yas tutanların etrafında (uzaktan) birbirine bağlanması özellikle önemli olabilir.
Çeviri: Sıla Yalçınöz
Kaynak: Psychology Today