Umre nedir ? Nasıl Yapılır ? Umrenin farzları vacipleri nelerdir?
umre ne demek sözlük anlamı, umre ve hac arasındaki fark, umre nasıl yapılır, umrenin farzları nelerdir? bütün bu soruların cevaplarını bulabilirsiniz.
Müslümanların Kâbe'yi hac mevsiminin dışında herhangi bir gün ziyaret etmelerine Umre denir. Umre genel anlamda ziyaret demektir. Dini terim olarak umre yapmak, ziyaret yapmak, ziyaret etmek anlamındadır. Fıkhî tanımına bakacak olursak, hac gibi bir zamana bağlı kalmaksızın ihrama girerek, Kâbe'yi tavaf etmek, Safa ile Merve arasında sa'y etmek ve tıraş olup ihramdan çıkmaktır.
Kur'an ve hadiste umre kelimesi geçer. Kur'an'da: "Haccı ve umreyi Allah için tam yapın" şeklinde ifade edilirken, hadiste ise: "İki umre, arasındaki küçük günahların keffaretidir" şeklinde geçmektedir.
Mezheplere göre umre yapmanın şartlarına bakacak olursak, Hanefî ve Malikî mezheplerinde sünnet, Şafiî ve Hanbelî mezheplerinde farzdır. Tavsiye edilen hac ve umrenin peş peşe yapılmasıdır.
Umre ne zaman yapılır
Umre için belirli bir zamanın olmadığını ve hac mevsimi dışında her zaman yapılabileceğini bahsetmiştik. Umrenin Ramazan ayında yapılması mendup olup daha faziletlidir. (Mendup: Dinen yapılması iyi sayılmakla birlikte yapılmamasında sakınca olmayan ve Rasulullah (s.a.s)'ın bazan yapıp, bazan terkettiği işler.) Yalnız Hanefî mezhebinde "teşrîk günleri" denilen yılda beş gün yani arefe günü sabahından bayramın 4. günü güneş batıncaya kadarki süre içinde umre yapmak, tahrîmen mekruhtur. Diğer üç mezhepte, haccetmeyen kişilerin teşrîk günleri dahil her zaman umre yapmaları, kerâhetsiz câiz görülmüştür. Haccedenler ise, Mâlikîler'e göre bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar, Şâfiîler'e göre ise vedâ tavafı dışında haccın bütün menâsiki tamamlanmadıkça umre yapamazlar.
Umrenin nasıl yapılır?
Bulunulan yere göre mîkat sınırında veya Harem bölgesi dışında usulüne göre ihrama girilir. Harem-i şerif'e gelince: "Allahım, senin rızânı kazanmak için umre tavafını yapmak istiyorum. Onu bana kolay eyle ve kabul buyur!" diye niyet edilerek umre tavafı yapılır. Tavaf namazı kıldıktan sonra, "Allahım, senin rızânı kazanmak için umrenin sa’yini yapmak istiyorum. Bana kolaylık ver ve onu benden kabul eyle!" diye niyet edilip Safâ ile Merve arasında umrenin sa’yi yapılır. Sa’y tamamlandıktan sonra, uygun bir yerde saçlar dipten tıraş edilir veya kısaltılır. Böylece umre tamamlanmış ve ihramdan da çıkılmış olur.
Okunacak dualar: Mutlaka o duaları okumak da şart değil, herkes bildiği duaları okuyabilir.
UMRE YAPARKEN OKUNACAK DUALAR
Umre ibadetini ifa edecek kişilerin bu ibadeti tamamlamış olmaları için yapması gerekenler şunlardır:
1- İHRAM HAZIRLIKLARI YAPILIR
Umre yapmak isteyen kimse; gerekiyorsa koltuk altı ve kasık kıllarını giderir, saç sakal tıraşı olur, bıyıklarını düzeltir, tırnaklarını keser ve boy abdesti alır, boy abdesti alma imkanı yoksa abdest alır, vücuduna güzel koku sürünür.
Erkekler, atlet, kilot, çorap, elbise ve ayakkabılarını çıkarırlar. İzâr ve ridâ adı verilen iki parça ihram örtüsüne bürünürler. Ridânın uçlarını birbirine bağlamak veya iğne ile tutturmak mekruhtur.
Ayaklarına arkası ve üzeri açık terlik giyerler.
Bele kemer bağlamada, sırta çanta almada ve şemsiye kullanmada bir sakınca yoktur.
Kadınlar elbise ve ayakkabılarını giymeye devam ederler, başlarını açmazlar, yüzlerini de örtmezler.
2- İHRAM NAMAZI KILINIR
İki rekat ihram namazı kılarlar. Namazın birinci rekatında Fatiha suresinden sonra “kâfirûn” suresini, ikinci rekatında ise yine Fatiha suresinden sonra “ihlas” suresini okurlar.
3- UMREYE NİYET EDİLİR VE TELBİYE GETİRİLİR
Umre yapmak isteyen kimse âfâkî ise mîkât sınırlarını geçmeden, Hıll bölgesinde ikamet ediyorsa bulunduğu yerde, Harem bölgesinde bulunuyorsa Hıll bölgesinde mesela Ten’ım’e giderek ihrama girer. İhrama, niyet etmek ve telbiye getirmek suretiyle girilir. Niyet, umre yapacağının kalben belirlenmesi demektir. Niyetin,
“Allah’ım! Umre yapmak istiyorum. Onu bana kolaylaştır ve onu kabul buyur” diyerek diliyle ifade edilmesi müstehaptır.
Niyet ettikten sonra,
“Buyur Allah’ım buyur! Buyur, senin hiçbir ortağın yoktur. Buyur, şüphesiz her türlü övgü, nimet, mülk ve hükümranlık sana mahsustur. Senin ortağın yoktur ” (Ebû Dâvûd, Menâsik, 27; II, 404. İbn Mace, Menasik, 15. II, 974.) diyerek telbiye getirir. Böylece ihrama girmiş ve ihram yasakları başlamış olur.
Mekke’ye varıncaya kadar vasıtalara binişte ve indiği yerde, kafilelerle karşılaştığında, şehirlere girdiğinde, akşam ve sabah, gece ve gündüz, vasıtada, yürürken, otururken, yatarken, ayakta iken, inişte, yokuşta, mekan değiştikçe ve farz namazların arkasından her fırsatta telbiye, tekbir, tehlîl ve salavât-ı şerife yüksek sesle (İbn Mace, Menasik, 16. II, 975.) söyleyerek yolculuğuna devam eder.
Telbiyeyi her söyleyişte üç defa tekrarlamak, sonra tekbir, tehlîl ve salavât-ı şerife okumak müstehaptır.
4- HAREM BÖLGESİNE GİRİNCE OKUNACAK DUA
Mekke’ye yaklaşıp Harem bölgesine girince;
“Allah’ım! Burası senin haremindir, emin kıldığın yerdir. Beni cehenneme girmekten koru. Kullarını dirilttiğin gün beni azabından güvende kıl, beni dostlarından ve itaatkâr olanlardan eyle” diye dua eder.
Mekke’ye abdestli girmek sünnet , gündüz girmek müstehaptır. Mekke’de otele veya eve yerleşip dinlendikten sonra mümkünse boy abdesti, mümkün değilse abdest alır, yaya veya vasıta ile Mescid-i Harem’e gider. Yolda tekbir, tehlil, telbiye ve salavat-ı şerife getirir. Tevazu ve saygı ile
“Allah’ım! Rahmet kapılarını bana aç ve beni kovulmuş şeytandan koru” diye dua ederek Mescid-i Harem’e girer.
5- KABE’Yİ GÖRÜNCE OKUNACAK DUA
Beytullah’ı görünce üç defa tekbir ve tehlil getirir ve şu duayı okur.
“Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim, Her türlü övgü Allah’a mahsustur, Allah’tan başka ilah yoktur. Allah en büyüktür. Allah’ım! Bu senin Evindir. Onu Sen yüceltin, Sen şereflendirdin, Sen değerli yaptın .Onun yüceliğini, şerefini ve değerini artır. Ya Rabbi! Onun değerini artıran, onu şereflendiren, ona saygı gösteren kimsenin şerefini, saygınlığını, heybetini, yüceliğini ve iyiliğini artır. Allah’ım! Sen selamsın ve selamet ancak sendendir. Bizi selametle yaşat ve selamet yurdun olan cennetine koy, ey Celal ve ikram sahibi Allah’ım! Sen her şeyden yücesin ve her şeyden üstünsün” Bildiği başka duaları da okuyabilir. Tavafa başlamadan önce telbiyeyi keser. (Abdülğanî el-Mekkî, s. 510. Mevsîlî, I, 203.)
6- HACER-İ ESVED’İ SELAMLAMA
Hacer-i Esved hizasına gelir, yönünü ona döner, ellerini omuz hizasına kadar kaldırıp ْ”Bismillahiallahuekber” diyerek Hacer-i Esved’i selamlar, tekbir, tehlil ve tahmîd getirir. Kalabalık değilse ve kimseye eziyet vermeyecekse Hacer-i Es-ved’i öper, (İbn Mace, Menasik, 27. II, 981-982.) kalabalık ise Hacer-i Esved-i öpmez. İstilam, sünnet , insanları itip kakmak ve eziyet vermek günahtır. Sünneti ifa etmek için günah işlenmez.
7- UMRE TAVAFINA NİYET EDİLİR
Umre tavafı yapmaya niyet eder. Niyetini,
“Allah’ım! Senin için umre tavafını yedi şavt olarak yapmak istiyorum. Onu benim için kolaylaştır ve kabul eyle” diyerek yapması müstehaptır.
Tavafını, Kâ’be’yi soluna alıp “Hatîm”in dışından dolanarak yapar. Her şavtta Rüknü Yemânî ve Hacer-i Esved’i uzaktan ْ
“Allah’ım! Senin için umre tavafını yedi şavt olarak yapmak istiyorum. Onu benim için kolaylaştır ve kabul eyle” diyerek yapması müstehaptır.
Tavafını, Kâ’be’yi soluna alıp “Hatîm ”in dışından dolanarak yapar. Her şavtta Rüknü Yemânî ve Hacer-i Esved’i uzaktan “Bismillahiallahuekber” diyerek istilamda bulunur. Hacer- i Esved’i istilam, sünnet , Rükn-i Yemânî’yi istilam ise müstehaptır. Rükn-i Yemânî öpülmez, diğer köşeler istilam edilmez.
Tavaf sırasında mesnun duaları veya bildiği duaları okur ve sessizce tekbir ve tehlil getirir veya Kur’an okur.
Tavafın ilk dört şaftı farz; tavaf’ı cünüp, adetli ve nifâs halinde değilken ve abdestli olarak yapmak, avret yerlerini örtmek, tavafı Kâ’be’yi soluna alarak yapmak, tavafa Haceri Esved hizasından başlamak, tavafı Hatîm ’in dışından dolanarak yapmak, gücü yetenin tavaf yürüyerek yapması ve şavtı yediye tamamlamak vaciptir. Bunlardan biri terk edilirse dem gerekir.
Tavaf’ta “ıztıbâ ‘“ ve ilk üç şavtta “remel ” yapar. (İbn Mace, Menasik, 29-30. II, 983-984.) Tavaf yedi şavta tamamladıktan sonra “Mültezem ”de ve Hatîm ’de dua eder.
8- TAVAF NAMAZI KILINIR VE ZEMZEM İÇİLİR
Mümkünse Makam-ı İbrahim ’in arkasında değilse uygun bir yerde iki rekat “tavaf namazı ” kılar, bu namazı kılmak vaciptir. Namazdan sonra dua eder, peşinden zemzem içer ve Hacer-i Esved’i istilam eder.
9- UMRE SAY’I YAPILIR
Umrenin sa’yini yapmak üzere Safa’ya gider. Yönünü Kâ’be’ye döner, tekbir, tehlil, tahmîd ve salat ü selam getirir, dua eder. Sa’y yapmaya niyet eder. Niyetini,
“Allah’ım! Senin rızan için Safa ile Merve arasında yedi şavt olarak umrenin sa’yini yapmaya niyet ediyorum. Sa’yi benim için kolaylaştır ve kabul eyle” diyerek yapması müstehaptır. Sa’yini yedi şavt olarak Safa’da başlayıp Merve’de bitirir.
Sa’y yaparken mesnun duaları veya bildiği duaları okur ve sessizce tekbir ve tehlil getirir veya Kur’an okur. İki yeşil ışık arasında “hervele ” yapar. Sa’yi tamamlayınca Merve’de dua eder. Umre’nin sa’yi vaciptir. Terk edilirse dem gerekir.
10- TIRAŞ OLUNUR
Berberde veya evde veya otelde saç tıraşı olur veya saçlarını kısaltır, böylece ihramdan çıkar ve bu şekilde umre ibadetini yapmış olur.
Kadınlar, “remel ” ve “hervele ” yapmazlar. Tekbir, tehlil ve telbiyede seslerini yükseltmezler. İhramdan çıkmak için saçlarının ucundan parmak ucu kadar kesmeleri yeterlidir. Kadınlar adetli iken tavaf yapmazlar. (Kâsânî, II, 143-149.)
Kaynak: Diyanet Hac İlmihali, DİB Yayınları, 2013, Ankara
Umre programlarında ziyaret yapılan mekanlar
Medine’de yapılan ziyaret yerleri
1-İslam aleminin cemaatle namaz kılmak üzere yapılan ilk mescidi olan Kuba Mescidi
2-Peygamberimiz hicret esnasında, Cuma günü Kuba'dan Medine'ye hareket etti ve öğle vakti gelince Cuma namazını burada kıldı. Medine-Kuba yolu üzerinde bulunan bu yere Peygamberimiz tarafından Mescid-i Cuma adı verilen büyük bir mescid yapılmıştır.
3-Müslümanların iki kıbleli olan tek mescidi daha önce Müslümanların Mescid-i Aksa istikameti olan kıblesi hicretten 18 ay sonra şaban ayının 15'inde gelen vahiy ile bakara suresinin 144.ayeti nazil oldu. Hz. Peygamber Kudüs'e yönelik olarak kıldırdığı ikindi namazının son iki rekatını namazı bozmadan Kabe’ye yönelerek tamamladı. Bu sebeple Seleme oğulları mescidine iki kıbleli mescid anlamına gelen Mescidül-Kıbleteyn denilmiştir.
4-Mescidi Nebevi'nin doğu tarafında bulunan Cennet’ül Baki, Medineli Müslümanların kurduğu ilk mezarlıktır. bu kabristanda on bine yakın sahabe yatmaktadır. Başta Hz Osman olmak üzere, Hz. Peygamberin amcası Hz. Abbas, halası Hz. Safiye, en küçük oğlu Hz. İbrahim, kızları Hz. Rukiye, Ümmügülsüm ve Hz. Fatıma, torunu Hz. Hasan, süt kardeşi Osman B.Maz'un burada mefdundur.
5-Medine'nin 5 km kadar kuzeyinde bulunan Uhud Dağı ve Şehidliği. Hz. Harun Peygamberin burada gömülü olması ayrı bir değer kazandırmaktadır. Müslümanlarla müşrikler arasında Hicretin üçüncü yılında burada büyük bir savaş yapılmıştır. Bu savaşta, Ashab-ı Kiramdan 70 kişi şehid olmuş ve bu dağın eteklerine gömülmüşlerdir. Hz Peygamberin amcası Hz. Hamza'da bu şehitlerin arasındadır.
6-Hendek savaşının cereyan ettiği bu yerde birbirlerine yakın küçük yedi mescid yapılmıştır, işte burası Mescid-i Seb’a dır.
Mekke ziyaret yerleri
1-Peygamberimizin doğduğu ev
2-Cin suresinin nazil olduğu yer olan ve buraya inşa edilen Cin Mescidi. Hz. Peygamber Kur'an okurken cinler burada dinlemişler ve iman ederek Müslüman olmuşlardır.
3-Arafat vadisinde bulunan ve eteğinde Hz. Peygamber'in vakfe yaptığı küçük bir dağ olan Cebel-i Rahme.
4-Mekke şehrinin kuzey doğusunda Mekke şehir merkezi ile Mina arasında bulunan Cebel-i Nur (Hira Dağı) Hz. Peygamber'e ilk vahyin geldiği mağaranın bulunduğu dağdır.
5-Mekke şehrinin güneyinde Arafat'a giden yola yakın mevkide bulunan Sevr Mağarası. Medine'ye hicret ederken müşriklerin şerrinden saklandığı mağaranın bulunduğu dağdır.
6-Mekke şehrinin en eski mezarlığı olan Cennetü-l Mualla. Hz. Peygamberin hanımı Hz. Hatice burada mefdundur.