Temel Oryantiring Teknikleri Çizgisel Hatları Kullanmak
Çizgisel Hatlar (ingilizcede handrails diye geçerler) harita okumayı kolaylaştıran şekillerdir: ana patikalar, dere, çit ve insan yapımı yapılar (bina, anten, tabela, vs). Bu çizgisel hatlar sayesinde karışık renkli ve şekilli bir haritada yerleştirilmiş hedeflere ulaşabileceğiniz takip etmesi kolay rotalar oluşturmanız mümkündür. Yeni başlayanların daha uzun olsa bile haritalardaki çizgisel hatları takip ederek hedef yakınlarına "sürekli olarak nerede olduğunu" bilerek gelmesi çoğu zaman kısa kuş uçuşu rotadan daha az zaman alır.
Örnekleyelim: Orman içinde 300-400 metre pusula ile ilerleyip hassas bir şekilde hedefe varmak imkansızdır. Bunu başardıysanız sadece şanslı bir kişi olduğunuzu ispatlarsınız. Pusula kullanımı o kadar hassas olamaz. Becerisini çalışarak geliştirmiş olanlar 400 metre için 30-40 metre hata payı koymalıdır.
AMA; bir patika ya da çiti mesela bir kesim noktasına kadar hassas bir şekilde takip edebilirsiniz. Hareket halinde iken harita üzerinde konumunuzu 1 mt. hata payı ile işaret etmeniz mümkündür.
Bu yetinizi geliştirmek için ilk başlarda pusulanızı kullanmaktan kaçının. Onun yerine harita üzerindeki çizgisel hatları takip edin. Norveç`li biri İskoç`ları şu şekilde eleştirmiş vakti zamanında "Pusulayı bir patikaymış gibi kullanıyorlar." (İskandinav ülkelerinde haritayı okumak en ön planda tutulur ve orienteeringdeki başarıları ortada.) Arazi üzerinde pusula açıları yazmaz, dolayısı ile pusuladan daha güvenilir yöntemler ile yön bulmak gerek! Pusula kullanım tekniklerini daha ileri aşamalarda kullanarak "hızlı" orienteering yapmaya başlayabilirsiniz ama HİÇ BİR ZAMAN esas hedef bulma silahınız pusula olamaz.
Çizgisel hat ile yön bulmayı örnekliyelim:
Yandaki harita parçasında;
2 no.lu kontrol yol kıvrımı
3 no.lu kontrol kaya
4 no.lu kontrol açıklık alan
Noktalara giderken izleyebileceğiniz en kolay ve belirgin rotayı düşünün ve ayrıntılı olarak tarif etmeye çalışın.
2 no.lu kontrol noktasından 3`e giderken tavsiye edilen çizgisel yol şudur: Patikayı dere kesişimine kadar takip edin. Burada iki seçeneğiniz vardır:
a) patikadan devam edip ilk sağ sapaktan dönün. Patikanın hendek ile kesiştiği noktaya geldiğinizde sol tarafınızda hendeği geçtikten sonra kontrolü bulmanız gerek.
B) Sağa dönüp dere boyunca aşağıya inin. Hendek kesişiminde sola dönüp hendek boyunca ilerleyin. Patika ile kesiştiği noktaya vardığınızda hedefin kesişimin arkasında olduğunu biliyorsunuz.
Gördüğünüz gibi temel mantık basit. Çizgisel hatları bir biri ardına takip ederek sağa veya sola dönüyorsunuz. Pusulayı kullanarak çizgisel hattınızın doğru olup olmadığını kontrol edebilirsiniz (şiddetle tavsiye ederim) ama nasıl yapılacağını Pazar günü konuşuruz.
3 no.lu hedeften 4`e hangi çizgisel hatları takip ederek gidebilirsiniz? Haritayı Yönüne Koymak
Haritayı doğru ve etkili kullanabilmek için Haritanın Kuzeyini Gerçek Kuzey ile çakıştırmak gerekir. Bu sayede haritadan başımızı kaldırdığımızda karşımızdaki her şeyi kağıtta yerleştirildiği gibi karşımızda görebiliriz. Bu işleme haritayı yönüne koymak (kimi zaman haritayı kuzeye koymak) denir. İki şekilde yapılabilir: Pusula kullanılarak Kuzeyler çakıştırılır veya çevremizdeki yüzey şekilleri haritadakilerle eşleştirilir.
Pusula ile haritayı yönüne koymak için, pusula haritanın üzerine yerleştirilir. Harita ve pusula, yere paralel tutularak, beraberce döndürülür. Pusula ibresi haritanın kuzeyini gösterdiğinde ve kuzey-güney çizgilerine paralel olduğunda harita yönünde demektir. Oryantiring yapmaya başlamak için yeterli ve basit bir tekniktir.
Eşleştirme Metodu ile haritayı yönüne koymak için çevremizi dikkatlice inceleyip başlıca yeryüzü şekillerini tespit ederiz. Bu şekil yada insan yapımı yapıları haritada bulmaya çalışırız. Çevrenizi görebildiğiniz bir noktadan çevreye baktığınızda ve elinizde doğru harita varsa, ilk başlarda zorlansanız bile, haritadaki şekilleri çevrenizde kısa sürede bulabilirsiniz. Sadece bir iki noktayı bulup tamam dememeli, bulduğunuz her şekil ve yapıyı teyit edecek başka yüzey şekillerini araştırmanız gerekir. Bu metot harita okumayı geliştiren bir çalışma olarak sürekli kullanılmalıdır.
Eşleştirme metodunu kullanırken dikkat edilecek en önemli nokta kazara "uydurma metodu"na geçmemektir. Eğer çevrenizde gördüklerinizi acele ile haritanızın bir bölümüne benzetip, kendinizi haritanın kalanını "biraz garip" olarak çevrenizde görmeye zorlarsanız haritayı uydurmuş olursunuz! Halisülasyonun oryantiring yaparken görülen cinsidir ve şansı yaver gitmeyenler sadece tek hedefi aramak için 90 dakika bir oraya bir buraya koşabilirler (ve inanın bu gerçek!) Genelde her yeni başlayan en az bir kere sıkı bir "uydurma" uygulaması yapar… Saldırma Noktası
Hızlı bir şekilde istediğiniz noktaya gitmek istiyorsunuz. Sürekli olarak harita ve pusulayı inceleyip kurcalamak size çok vakit kaybettirir. Hedefinize yakın ve çok belirgin olan bir noktayı ön hedef olarak belirlerseniz daha kolay ve hızlı ilerlersiniz. Bu yöntem özellikle görüşün zayıf olduğu durumlarda çok kullanışlıdır ve çoğu sporcu için hızlı orientiringin anahtarıdır. Örneğin hedef bir gölün yakınında. Ormanın içinde 30x30cm bir hedefi bulmaktan çok daha kolay olacaktır bir gölü bulmak. Göle ulaştıktan sonra hedef için tekrar kerteriz ayarlayabilirsiniz. Genellikle çemberin hemen yakınında belirgin ve kolay bulunabilen bir noktaya doğru hızla ilerleyip o noktadan sonra daha dikkatli bir şekilde hedefi aramak başarı oryantiring formülüdür.
Diyelim ki harabeye ulaşmak için patikanın kıvrımını Saldırı Noktası olarak alıdınız.
İlk önce haritadan hedef açınızı belirleyin (a -B)
Daha sonra açıyı takip edin ©
Hedef açısı, patika ve harabeyi birleştiren hat ile kuzey-güzey doğrularının yaptığı açıdır. (d) Kasıtlı Sapma
Haritada gitmek istediğiniz yer yolu takip ederken saparak ıskalayabileceğiniz bir nokta olabilir. Bunu riske atmadan hedefe varmak için siz bilinçli olarak rotanızı saptırırsanız buna kasıtlı sapma denir. Bunu sadece oryantiring yaparken değil, yapmaya gidip gelirken de kullanabilirsiniz. Arabanız bir orman yolunun bittiği yerde park halinde ve ormandaki antrenmandan/yürüyüşünüzden geri dönüyorsunuz. Tam olarak arabanıza varmaya çalışırsanız fark etmeden yolun olmadığı taraftan geçip gidebilirsiniz. Bu yüzden kasıtlı olarak yol tarafına doğru rotanızı saptırırsınız, yola çıktığınızda sonunu bulmak sorun olmayacaktır.
Bir diğer olası senaryo, kısmen ormanlık bir arazide, ilerideki dere çatalına ulaşmak istediğinizde başınıza gelebilir. Tam çatala varmayı hedefleyip ilerlediğinizi varsayalım. Yolda sağa ya da sola bir miktar sapacaksınız, ama ne tarafa kaydığınızı fark edemeyecekseniz. Eğer dereye vardığınızda kesişim veya çatal göremiyorsanız nereye vardığınızı bulmak için vakit kaybetmeniz gerekecek. Oysa baştan bilinçli olarak sol tarafa doğru ilerleseniz dereyi gördüğünüzde sağa dönüp yürüyünce çatala varacağınızı bilirsiniz. Antrenman Teknikleri : Antrenmandan Verim Alma Teknikleri
Oryantiring yapmaya başladınız. Eğlenceli, bol oksijenli ve mücadeleci buluyorsunuz. Eğer daha başarılı oryantiring yapıp daha çok keyif almak istiyorsanız hafta sonu antrenmanında birkaç şeye dikkat ederek bunu başarabilirsiniz. Nelere mi?
1- Rotayı Çizmek
2- Koşarken ayak zamanları almak
3- Ayak zamanları karşılaştırması
4- Ayak hatalarının listelenmesi
5- Bir sonraki antrenmandan önce1- Rotayı Çizmek
Parkur haritasında kontrol çemberleri kuş uçuşu birleştirilmiştir. Ama koşarken çoğu zaman daha uzun ve eğrisel hatlar izleriz. Buna rota denir. Parkurun türüne göre iki kontrol noktası arasında birden fazla rota olabilir.
Kimi zaman birden fazla iyi rota olmakla beraber, genelde bir tane "en hızlı rota" seçimi bulunur. Bu mesafe, eğim ve koşulabilirlik özelliklerinin en optimum birleşimidir. Özellikle rekabetin yüksek olduğu etkinliklerde parkuru en çabuk bitirmek için en hızlı rotayı seçebilmek gerekir. Haliyle buna karar verirken de zaman kısıtlıdır, bir yandan hareket edersiniz belki yakınınızda bir koşucu (rakip!) vardır. Bir çok sebeple koşarken en ideal ve hızlı rotayı takip edemeyebiliriz, hatta çok büyük hatalar yapabiliriz.
**** 19 Aralık'ta günün en hızlı rota seçimi, caner
Neyse ki bunlar kayıp değil: oryantiring hata yapmak ve ders almak üzerine bir spor. Bunu yapmanın en temel ve basit yolu ise koştuktan sonra hemen harita üzerinde kendi izlediğimiz rotayı çizmektir. Mavi tükenmez veya transparan boyama kalemleri (textmarker-fosforlu marker gibi ama fosforlu sarı renk olmasın!) bu iş için idealdir. Haritayı okunmaz yapmadan rotanızı çizerken parkuru tekrar koşarsınız, bu sefer zihninizde. Üstelik bir çok alternatif rota görürsünüz, hatalarınızı fark edersiniz. Başkalarıyla rota seçimlerini karşılaştırır en ideal rota seçimini tartışırsınız.
19 Aralık parkuru için iki koşucunun rota seçimleri (mavi: caner, mor: mehmet) **** Bu egzersizin dolaylı ama inanılmaz iki etkisi daha vardır: Harita okuma becerinizi ve görsel hafızanızı geliştirir. İlk sefer nereden gittiğinizi biraz bocalayarak çizebilirisiniz ama denedikçe haritayı daha kolay takip edersiniz, rotanızı daha kolay hatırlarsınız. Zaten dereceleriniz de iyileşmeye başlamıştır… Zamanla hatalardan da ders almaya başlarsınız…Umarız… NOT:
Her parkurda tercihen parkurun başında ve ortasında yol ve belirgin patikalardan koşabileceğiniz rota seçimleri aramalı ve kullanmalısınız. Bu bir-iki ayakta haritayı daha iyi okuyup önünüzdeki ayakları düşünmek istemelisiniz. Bu tip rota seçimleri parkur sonuna doğru, yorgunluk arttığında, daha az hata yapmanızı da sağlayabilir. Kısa kesip rota seçimi konusunu başka yazılara bırakıyorum. 2- Koşarken ayak zamanları almak
İki kontrol hedefi arasındaki mesafeye ayak denir. Antrenmanda toplam zaman yanında ayak zamanlarını da tutmak hata ve rota seçimi değerlendirmesi için çok değerlidir. Bunu yapmanın iki yolu vardır:
a- Elektronik zımbalama sistemi
b- Lap zamanı kayıt edebilen bir kol saati taşımak
İkincisi çok daha ekonomik ve kişisel olarak yapılabilecek uygulamadır. 20 den fazla ayak kaydedebilen bir spor saati kolay ve ekonomik olarak satın alınabilir. Daha az lap hafızası olanlar oryantiring için çok kullanışlı değildir çünkü çoğu zaman 12-16 hedef olabilir. Saate sahip olduktan sonra parkur başında kronometreyi başlatmayı ve kontrol hedeflerinde ara zamanları almayı unutmayın. Parkur bittikten sonra ormanda veya evde benzer ayaklar arasındaki zaman farklarını irdeleyin. Aynı parkurda kendi zamanlarını alan bir arkadaşınız varsa çok ilginç sonuçlara varabilirsiniz. Haritanızın arkasına zamanları yazarsanız daha sonra tekrar değerlendirme şansınız olacaktır. 3- Ayak zamanları karşılaştırması
Ayak zamanları (veya ara zamanlar) almak işin yarısı olsa da onları değerlendirmenin en verimli yolu arkadaşınızla karşılaştırmaktır. Oryantiring, bu benzersiz sporun en eşsiz yanlarından biri burada kendini gösteriyor: Parkurdaki rakibinizden daha iyi olmak için onunla parkur sonrası beraber değerlendirme yapmanız gerekir Böylece karşılıklı olarak rota seçimlerini ve zamanları ortaya koyar, hangisinin daha başarılı ve hızlı olduğunu görürsünüz. Yanda 2002 yılından omuz omuza bir mücadelenin karşılaştırması incelenebilir. 5 saniye nerelerde kaybedildi? ÖNEMLİ:
Bu değerlendirmede hataya değil, BAŞARIYA konsantre olun. En hızlı rota, en iyi rota seçimi. Bunların size faydası var. Olumsuz şeylerle vakit kaybetmeyin.
Fiziksel ve teknik seviyesi denk sporcuların yanı sıra farklı seviyedeki sporcular da bu karşılaştırmadan verim alır, kendini geliştirir. Yeter ki hatalarını kabullensin, açık yüreklilikle eleştiri ve yorumları dinlesin. 4- Ayak hatalarının listelenmesi
Haritaya rotanızı çizdiniz. Ayak zamanlarınızı da yazdınız. Hatalarınızı ya kendiniz gördünüz ya da karşılaştırarak belirlediniz. Sıra geldi bunları ayak ayak listelemeye. Bunu yapmanın en pratik yolu ara zamanların yanına kısa notlar almaktır, hata zamanı da tahmin edilmelidir.
Örnek Tablo: Ayak.....Ayak Zamanı .. Hata Zamanı ....Hata
3-4.......3:32:20 ...... 35 saniye .....Yanlış rota, gereksiz çalı ve eğim
şeklinde olabilir.
19 Aralık'ta haritanın arkasına yazılmış ayak zamanları, tahmini hata süreleri ve hata sebepleri,
Alt alta yazdığınız hata zamanlarınızı topladığınızda toplam hata zamanınızı bulursunuz. Ne kadar dürüst ve objektif değerlendirirseniz gerçeğe o kadar yakın olur. Toplam hata zamanını parkur zamanınızdan çıkartın ve "hatasız koşma" sürenizi bulun. İşte, hiç hata yapmasanız koşacağınız zaman. Hedefiniz!
Hata zamanlarını toplamasanız bile rotanızı izlerken yaptığınız hataları listelemelisiniz.
Alıntı