ABD'de dün sonuçlanan ve Cumhuriyetçi Parti adayı Donald Trump'ın kazandığı Başkanlık seçimlerini Cumhuriyet'teki köşesinde değerlendiren Ergin Yıldızoğlu, Trump'ın yükselişini sağlayan sağ popülist dalganın evrimini ve bununla paralel mevcut siyasi denge yapısının bunun üzerindeki etkilerini irdeliyor.
Yıldızoğlu'nun yazısı şu şekilde:
ABD başkanlık seçimlerini Trump kazandı. Şimdi olası gelişmeleri düşünürken iki etkeni birlikte göz önüne almak gerekiyor. Birincisi sağ popülizm olarak yükselen büyük reaksiyon' dalgası! İkincisi de, ABDnin siyasi iktidar- devlet yapısı.
Birinci etkeni, Cumhuriyetçi Partinin geleneksel muhafazakâr kesimin tepkisinden hareketle düşünmeye başlayabiliriz. Burada bize, Prof. Mark Lillanın ShipwreckedMind (Eylül 2016 - Karaya oturmuş akıl) başlıklı çalışması yardımcı olabilir. Lilla, var olan düzeni, geçmişteki mükemmel bir dönemin bozulmasıyla ortaya çıkan bir yanlışlık (parantez- EY) olarak gören, yıkarak geriye dönmeyi hayal edenreaksiyoner' akımla, düzeni korumayı amaçlayan muhafazakâr' akım, arasında bir ayrım yapıyor. Muhafazakârlara örnek olarak, ABDde Cumhuriyetçileri, hattaClintonı, Avrupada muhafazakâr, sosyalist partileri, genel olarak liberalleri, Türkiyede DP, AP, ANAP, DYP gibi partileri düşünebiliriz.
Hangi ülkeye baksak geçmişi özleyen bir reaksiyoner' hareketle karşılaşıyoruz: Brexit, Fransada Marine Le Pen, İtalyada 5 Yıldız, Filipinlerde Başkan Duterte... Örnekleri çoğaltmak, hatta Türkiyede AKPyi de bu dalgaya eklemek olanaklı.ABDyi yeniden büyük yapacağız' diyen Trump bu dalganın parçası.
Bugün, yükselmekte olan reaksiyoner akımın temelinde bir taraftan, neo-liberalküreselleşmenin işçi sınıfı, orta sınıf içinde yarattığı yıkımın, korku ve güvensizliğin ürünü ırkçı, dinci milliyetçilik; diğer taraftan, zeminini postmodernizminhazırladığı yerelcilik' gerici cemaatçilik' var. Reaksiyoner dalga geçici bir olgu değil; liberalizmin çöküşünün, zamanın ruhu' yeni faşizmin' dışavurumu.
İkili yönetim, kuklacılar...
Yıllardır, Washingtonda çeşitli meclis komisyonlarına danışmanlık yapan, Prof. M. Glennonun, Ulusal Güvenlik ve Çifte hükümet' başlıklı çalışması (aktarmıştım), Amerikayı aslında (İngilterede Kraliçe Victoria döneminde yerleşen bir modeldeki gibi) seçilmişlerin değil atanmışların yönettiğini gösteriyor. Seçilmişler esas olarak demokrasi görüntüsünün meşruiyetini koruyor. Sürekliliğin sağlanması açısından, işleri atanmışların oluşturduğu pratik hükümet' yürütüyor.
Andrew Kreig de Başkanları oynatan kuklacılar' başlıklı çalışmasında devlet başkanlarının (Obamanın da), geçmişlerinde mutlaka, CIA, NSA vb., gibi güvenlik kurumlarıyla, Rothschild gibi büyük mali güçlerle, savunma ve enerji endüstrisinin liderlikleriyle geliştirdikleri ilişkileri ayrıntılarıyla aktarıyor. Kreige göre, finans-savunma-enerji oligarşisi yalnızca kendi istedikleri adayların seçilmesi için çabalamakla kalmıyor, seçimleri kazananları devletin içindeki bağlantıları (pratik hükümet'-E.Y) üzerinden yönlendiriyorlar.
Trumpın, Başkan yardımcısı Mike Pence, muhafazakâr' kesimden; Kongre ve mali çevrelerle yakın ilişkileri var. Trumpın en önemli destekçilerinden biri meslekten yatırımcı bankacısı, eski New York Belediye Başkanı, Rudy Gulliani.
Trumpın zafer konuşmasına, Kusura bakmayın geciktim, karmaşık iş, çok karmaşık...' sözleriyle başlaması, önceki, ateşli, saldırgan söylemi terk ederek, Clintona ülkeye verdiği büyük hizmetler için teşekkür etmesi, ekonomide altyapı yatırımlarına öncelik vererek iş yaratmaya kararlı olduğunu vurgulaması dadüzenin' ve pratik' hükümetin izlerini taşıyordu. Irk, din ayrımı yapmadan tüm vatandaşların Başkanı olacağını', en yetenekli vasıflı insanları bütün dünyada arayıp bulup bir araya getireceğini' vurgulaması da seçim kampanyasını belirleyen, ırkçı, göçmenlik karşıtı retoriğin sınırlanmaya başladığını haber veriyordu.
Bunların yanı sıra son günlerde FBIın Clintonı suçlayarak suları köpürtmesine, seçimlerde, Cumhuriyetçilerin Meclis ve Kongrede çoğunluğu sağlamasına bakarak, muhafazakâr kanadın ve pratik hükümetin', yükselen reaksiyon'dalgasını etkisizleştirmek açısından Trumpı benimsemeye, kontrol etmeye başladığını düşünebiliriz.