Kablo, elektrik enerjisi iletiminde kullanılan üzeri yalıtkan bir madde ile kaplı metalik bir iletken tel, iki elektrik cihazını birbirine elektriksel olarak bağlayan, elektriksel olarak yalıtılmış, bir veya birden fazla damardan oluşan araca kablo denir.
Doğru akım ileten kablolarda tek bir tel yerine, aynı kalınlığı verecek şekilde bükülmüş çok sayıda ince tel kullanılır. Televizyonda veya radyoda VHF sinyalleri için koaksiyel kablolar kullanılır. Sanayide veya evlerde elektrik tesisatı, tek iletkenli normal kablolar ile döşenir.
Elektrik santrallerinden enerji taşıyan yüksek gerilim hatlarında izolesiz çıplak teller kullanılır. Pratikte kullanılan kablolar, iletkenlerinin milimetre kare cinsinden kesit alanı ile tanımlanırlar.
Örnek olarak bir ev tesisatı 1,5′ luk (1,5 mm² kesitli) kablo ile döşenir. Eğer bir kabloda birden fazla iletken varsa, önce iletken sayısı, sonra kesit alanı belirtilir.
Örnek: İçinde dört adet 1,5 mm² kesitli iletken (bakır tel) bulunan bir kablo, 4 x 1,5 (dört çarpı bir buçuk) olarak belirtilir.
Elektrik kablosu yapısına göre özel kablolar dışında iki kısımdan meydana gelir:
- İletken kısım
- Yalıtkan kısım
İletken kısım: Elektrik enerjisini iletmek için kullanılan, bir veya birden fazla telden oluşan ve
yalıtılmamış olan tel veya tel demetidir (TS 621). İletkenler için kullanılan maddeler bakır ve
alüminyumdur.
Yalıtkan kısım: İletkeni elektriksel olarak yalıtan madde yalıtkan kısımdır.(TS 621). Yalıtkanlar için kullanılan maddeler lastikler, termoplastik yalıtkanlar (PVC, PET) ve kâğıtlardır.
Kabloların Sınflandırılması
Kablolar; TS (Türk standartları), VDE (Alman standartları), IEC (İnternational Electrical Comission), BS (British Standart) sembollerine göre sınıflandırılmaktadır.
Kablo üretiminde çok çeşitli malzemeler kullanılır. Kablolar, kullanılış amaçlarına, kullanılacakları işletmenin şartlarına, kullanılacakları tesisin çeşidi ve yapımlarında kullanılan yalıtkan ve iletken malzeme cinsine göre sınıflandırılır. Kablo firmaları tarafından üretilen kablolar kullanım amaçlarına, marka, kalite ve çeşidine göre kablo fiyatları değişmektedir.
Kullanılış amaçlarına göre;
- Enerji kabloları
- Sinyal ve kumanda kabloları
- Telefon kablosu
İşletme koşullarına göre;
- Ağır işletme kabloları
- Normal ve hafif işletme kabloları
Tesis çeşidine göre;
- Sabit tesis kabloları
- Hareketli tesis kabloları
Yalıtkan kılıf malzemesine göre;
- Termoplastik yalıtkanlı kablolar
- Lastik yalıtkanlı kablolar
- Kâğıt yalıtkanlı kablolar
Damar iletkeni malzemesine göre;
- Bakır kablolar
- Alüminyum kablolar
KABLO ÇEŞİTLERİ
- N Kablolar
- Y kablolar
- F kablolar
- H kablolar
DİĞER KABLO ÇEŞİTLERİ
- Alpek Kablolar
- Sıcaklığa dayanıklı kablolar
- Haberleşme kabloları
- Koaksiyel kablo
- Fiber optik kablo
Alpek Kablo
Alpek tipi hava hattı kablolarında, plastik yalıtkanlı alüminyum faz iletkenleri çıplak nötr iletkeni etrafında bükülerek sarılmıştır. Askı teli tüm yükü ve gerilmeleri taşır. Alçak gerilim hatlarında kullanılır.
Sıcaklığa dayanıklı kablolar: Bu kablolar yüksek ortam sıcaklığının bulunduğu kuru yerlerde kullanılır.
SİA (E) kablo (silikon, yanmaz kablo )
Bu kablolar bir telli, bakır iletkenli, silikon kauçuk yalıtkanlı, yüksek ısıya dayanıklıdır. Şalt cihazlarının bağlantılarında, aydınlatma elemanlarının ve cihazlarının bağlantılarında, elektrik panolarının iç bağlantılarında, 180- 250 ºC sıcaklıkta kullanılabilir.
Standart kesitleri 1,5- 2,5- 4- 6- 10 mm²dir (S-Silikon kauçuk).
Haberleşme Kabloları
Plastik izoleli ve kılıflı, yer altı-kanal- askı telli havaî, dış ve iç tesisatta kullanılan kablolardır. Bu kabloların dielektrik kayıpları çok azdır.
KPD-V kablo
Bina içi tesisatlarda santral ile abone dağıtımlarında kullanılan bu kablolar, elektrolitik (tavlı) bakır iletken (TS ve IEC’ ye göre), PE (polietilen) izolasyon, nem içermeyen ve dielektrik özelliği olan polyester bant, dış kılıfı gri renkli PVC, iletken çapları 0,4-0,5 mm ve çeşitli damar sayılarında imal edilir.
Koaksiyel Kablo
Anten kablosu olarak kullanılır. Empedansı 75 Ω, kablonun ortasında üzeri yalıtılmış ve canlı uç olarak bilinen bir iletken vardır. Yalıtkanın üzerinde hasır şeklinde örülmüş metal siper bulunur. Genellikle anten kablosu olarak kullanılmaktadır.
Fiber Optik Kablo
Kesiti boyunca ışığı yönlendirme özelliği olan cam fiber veya plastik fiber kablolar imal edilen kablo çeşididir. Fiber optik veya fiber olarak isimlendirilir. Taşınması istenen veri ilk önce optik sinyallere (görünür, görünmez ışık) dönüştürülür, iletilmesi istenen noktada optik sinyaller tekrar elektriksel sinyallere dönüştürülerek istenen şekillerde verilerin işlenmesi sağlanır.
Uzun mesafelere veri iletimini diğer kablo çeşitlerinden daha hızlı ve yüksek değerlerde taşıdıkları için özellikle haberleşme alanında yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Fiber optik kablo elektromanyetik alanlardan etkilenmezler. Bu özelliklerinden dolayı optik haberleşme sistemlerinde, internet bağlantılarında, kapalı devre tv sistemlerinde, elektronik cihazların aralarındaki iletişimlerde askeri alanlarda kullanılmaktadır.