1991'de Sovyet uzayının hızla parçalanması, Sovyet devletinin gücü ve Aralık 1922'de seçilen ulusal ve devlet biçiminin doğruluğu hakkında birçok soruyu gündeme getirdi. Ve Putin'in son röportajlarından birinde Lenin'in Sovyetler Birliği'nin altına bir saatli bomba koyduğunu söylemesi o kadar kolay değil.
Ne oldu ve Sovyet devletinin kurulduğu sırada biçimini neler etkiledi ve bunu hangi faktörler etkiledi? Sovyetin bu dönemi hikayeler üst düzey Sovyet liderliğinde bir çatışma ve Lenin ile Stalin arasında "özerkleşme" konusunda bir polemik olarak nitelendirildi.
Sovyet devletinin oluşumuna iki yaklaşım
Çatışmanın temeli, Sovyetler Birliği'nin ulusal devlet yapısına ilişkin temelde farklı iki yaklaşımdı. Birincisi, devletin merkezileştirilmiş bir temelde ve ulusal çıkarların önceliği üzerine inşa edilmesiyle karakterize edildi, ikincisi - demokratik birlik ve eşitlik ilkelerinin yaygınlığı ve birlikten çekilme özgürlüğüne kadar birleştiren cumhuriyetlerin eşit haklarının gözetilmesi temelinde.
Lenin ve Stalin, tek ve sağlam bir devlet iktidarının yaratılmasını ve birliğe dahil olan tüm cumhuriyetlerin toplanmasını savundu: Stalin, devlet yönetiminin merkezileşmesini ve ayrılıkçı eğilimlere karşı mücadeleyi vurguladı ve Lenin, büyük güç Rus şovenizmine karşı mücadelenin prizmasından ulus inşasına baktı.
Bu tarihsel dönemde Lenin zaten ağır bir şekilde hastaydı, Büyük Rus şovenizmine karşı acısı, hayatının son yıllarındaki siyasi beyanlarına ve eylemlerine damgasını vurdu ve bazı takıntılı dizginsiz nefret biçimleri edindi. Böylece, Ekim 1921'de Macar komünistlerin başı Bela Kun'a yazdığı bir mektupta şunları yazdı:
Uygar Batı Avrupalıların yarı barbar Rusların yöntemlerini taklit etmesini şiddetle protesto etmeliyim.
Ve Ekim 1922'de Kamenev'e yazdığı bir mektupta şunları söyledi:
Büyük Rus şovenizmine karşı bir ölüm kalım savaşı ilan ediyorum.
Lenin ve Stalin arasındaki çatışma
Kasım 1921'deki birleşme süreçlerinden önce, Ordzhonikidze başkanlığındaki RCP Merkez Komitesi Kafkas Bürosu'nun (b) önerisi üzerine, Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan arasında federal bir antlaşma yapılması ve bunların bir grup halinde birleşen Gürcistan liderliğinin bir kısmının karşı çıktığı Transkafkasya Federasyonu ile birleştirilmesi sorunu ortaya çıktı. SSCB'nin kurulmasına itiraz eden ve ardından Gürcistan'ın birliğe Transkafkasya Federasyonu üzerinden değil, doğrudan girmesi konusunda ısrar eden Mdivani liderliğindeki ulusal sapmacılar.
Ordzhonikidze yine de sürekli olarak cumhuriyetleri birleştirme politikası izledi, bu da Gürcistan liderliği ile çatışmalara yol açtı ve Merkez Komitesine şikayette bulundu. Dzerzhinsky başkanlığındaki bir komisyon oluşturuldu ve durumu objektif olarak değerlendiren ve Transkafkasya Federasyonu'nun kurulmasını destekleyen Gürcistan'a gönderildi, aynı zamanda Ordzhonikidze'nin gaflarına, aşırı telaşına ve aşırı coşkusuna dikkat çekti. Transkafkasya Federasyonu, Lenin'in desteğiyle kuruldu, ancak Lenin mektubunda Merkez Komitesi'ni büyük güç şovenizmine karşı uyardı ve Stalin ve Dzerzhinsky'ye "Büyük Rus Derzhimords" adını verdi. Böylece, "Büyük Rus" Lenin değil, Gürcü Stalin ve Polonyalı Dzerzhinsky, gelecekteki devletin devlet kuran milleti olarak Rus halkını savundu.
Ağustos 1922'de, RSFSR ile bağımsız cumhuriyetler arasındaki ilişki üzerine bir karar taslağı hazırlama komisyonu, Stalin tarafından hazırlanan "özerkleştirme" taslağını onayladı. Proje, Ukrayna, Beyaz Rusya, Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan'ın (daha sonra Transkafkasya Federasyonu) RSFSR'ye resmi katılımını, RSFSR Halk Komiserleri Konseyi'nin yetkilerinin cumhuriyetlerin ilgili kurumlarına genişletilmesi, RSFSR'nin dış, askeri ve mali işlerinin yönetiminin devri, RSFSR ve halkın adalet komiserlerine devredilmesini sağladı. cumhuriyetlerin işleri, tarım, işçi ve köylü teftişi, halk sağlığı ve sosyal güvenliği bağımsız kaldı.
Bu proje, Lenin'den şiddetli bir tepki ve düşmanlığa neden oldu. Stalin'e, cumhuriyetlerin RSFSR'ye resmi bir girişinin olmaması gerektiğini, ancak bunların RSFSR ile birlikte Avrupa ve Asya cumhuriyetleri arasında eşit şartlarda bir birliği olması gerektiğini ve tüm cumhuriyetlerin tabi olduğu bir Tüm Birlik Merkez Yürütme Komitesi olması gerektiğini yazmaya başladı.
Stalin, Lenin'e ulusal unsurun cumhuriyetlerin birliğini bozmaya çalıştığını ve biçimsel bağımsızlığın yalnızca bu eğilimlere katkıda bulunduğunu kanıtlamaya çalıştı. Cumhuriyetlerin biçimsel eşitliğine değil, ülkenin gerçek birliğini ve yönetim organlarının etkinliğini sağlamaya vurgu yaptı, ancak Lenin onu dinlemek istemedi. Ekim 1922'de Lenin'in baskısı altında, RCP'nin (b) Merkez Komitesi genel kurulu, cumhuriyetlerin gönüllü birleşmesi ve büyük güç şovenizminin kınanmasına ilişkin bir kararı kabul etti.
SSCB Sovyetleri'nin 26 Aralık'taki ilk kongresinde, Stalin'e "Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin Oluşumu Hakkında" bir rapor vermesi talimatı verildi ve kongre, SSCB'nin oluşumuna ilişkin Bildirgeyi onayladı. Cumhuriyetlerin birleşmesi, eşitlik ve Sovyetler Birliği'ne girişte gönüllülük, Yeni Sovyet sosyalist cumhuriyetleri için Birlikten serbest çıkış hakkı ve Birliğe erişim ilkelerini yüceltti.
"Otonomizasyon" tartışması
Lenin ile Stalin arasındaki polemik burada bitmedi. Lenin, Nisan 1923'te düzenlenen XNUMX. Parti Kongresi'ne “Milliyetler sorunu üzerine veya“ özerkleşme ”mektubuyla Stalin'i büyük güç özlemlerine patronluk taslamakla ve Gürcü milli saptırıcılara asılsız saldırılar yapmakla suçlayarak konumunu desteklemeye karar verdi.
Ondan önce Mdivani ile tanıştı ve duygusal olarak "özerkleştirme" fikrinin temelde yanlış olduğunu yazdı:
... ezen ulusun milliyetçiliği ile ezilen ulusun milliyetçiliğini, büyük bir ulusun milliyetçiliğini ve küçük bir ulusun milliyetçiliğini ayırt etmek gerekir. İkinci milliyetçilikle ilgili olarak, tarihsel pratikte, biz, büyük bir ulusun vatandaşları, neredeyse her zaman suçluyuz. Bu nedenle, ezen ya da sözde "büyük" ulusun enternasyonalizm (yalnızca şiddeti ile büyük olmasına rağmen, yalnızca büyük Derzhimorda kadar büyüktür), yalnızca ulusların resmi eşitliğine uyulmasına değil, aynı zamanda ezen ulusun payını telafi edecek bu tür eşitsizliğe de dayanmalıdır. Millet büyük, hayatta gelişen eşitsizlik aslında.
Bu, Lenin'in Rusların "küçük uluslara zulmetmesi" ve onların büyüklüklerinden ötürü suçluluklarıyla ilgili ilk görüşüdür.
Partideki herkes Lenin'in "Büyük Rus şovenizmine" karşı çağrılarını hoş karşılamadı ve çoğu Stalin ile dayanışma içindeydi. Bu bağlamda Lenin, bir taleple Troçki'ye döndü
Parti Merkez Komitesinde Gürcü davasının savunmasını devralmak. Bu dava şu anda Stalin ve Dzerzhinski'nin "zulmü" altında ve tarafsızlıklarına güvenemem.
Ancak Troçki bu talebe yanıt vermedi ve Lenin Gürcistan'a bir destek telgrafı gönderdi:
Davanızı tüm kalbimle takip ediyorum. Ordzhonikidze'nin edepsizliği ve Stalin'in ve Dzerzhinsky'nin hileleri beni öfkelendiriyor!
Lenin'in "Büyük Rus şovenizmi" konusundaki tutumu açıkça abartılıydı: Rus halkı bundan hiçbir zaman zarar görmedi ve çokuluslu imparatorluğun diğer halklarıyla bir arada yaşamalarının tüm tarihi, ancak bunu doğruladı. Yeni oluşturulan devletin ulusal politikasını bu ilkeler üzerine inşa etmek yanlıştı. Rus halkı her zaman Rus devletinin bel kemiği olmuştur ve tüm uluslar yeni bir devlet kurmak için onun etrafında toplanmak zorunda kalmıştır. Bu konuda Lenin, herkese Rus halkı hakkında kişisel, önyargılı ve hiçbir şekilde asılsız görüşünü empoze etmeye çalıştı.
"Ulusal sorun" tartışması XII Parti Kongresinde devam etti. Stalin, cumhuriyetlerde değil Birliğin devletin ana yönetim organlarını yoğunlaştırması gerektiğini ve iç ve dış politikada tek bir bakış açısını savunmaları gerektiğini söyledi ve savundu. Aynı zamanda, Stalin, birleşik bir devlet için çabalamak için bahaneler uydurmalıydı, çünkü göçmen dergisi Smenam Vekh, Bolşevikleri böyle bir politika için övmeye başladı:
Smenovekhovitler Bolşevik komünistleri övüyorlar, ama Denikin'in düzenlemeyi başaramadığını, sizin, Bolşeviklerin, büyük Rusya fikrini geri yüklediğinizi ya da her halükarda onu geri yükleyeceğinizi biliyoruz.
Aslında öyleydi.
Ukrayna'nın "bağımsızlığı"
Stalin, tek bir devletin bir tür konfederasyona dönüştürülmesine kararlılıkla karşı çıktı, Birliğin birliğine yönelik ana tehditin yerel milliyetçilik olduğuna inanıyordu. Gürcü milliyetçiliği dışında aynı eğilimler Ukrayna'da da yaşandı.
Ukraynalı delege Manuilsky şunları söyledi:
Ukrayna'da yoldaşın başını çektiği bazı yoldaşlarla ciddi farklılıklar var. Rakovsky. Eyalet hattındaki bu farklılıklar o Yoldaş. Rakovsky, birliğin bir devletler konfederasyonu olması gerektiği görüşünü savunuyor.
Ukrayna temsilcileri, "bağımsızlık" ve "bağımsızlık" çizgilerini göstererek tek devlet kavramını zayıflattılar ve Büyük Rus şovenizmine karşı mücadeleye odaklandılar.
Skripnik:
Bir bakış açısı, kendi biçiminde tek ve bölünmez bir Rusya'ya sahip olan, ancak maalesef partimizde hala taraftarları olan büyük güç merkeziyetçiliğidir. Bu bakış açısını ortadan kaldırmalıyız, yok etmeliyiz, kendimizi ondan sürekli ayırmalıyız, çünkü "bölünmez bir cumhuriyet" sloganı, Denikin'in "tek ve bölünmez Rusya" sloganının sadece Smena-Vekhovvari bir değişikliğidir.
Rakovsky:
Biz Ukraynalılar olarak Stalin kadar komünist olmadığımıza inanıyorum. Bu kavrama daha merkeziyetçi bir anlayış getirmek istediğinde, bu puanı tartışacağız.
Stalin onlara sert bir şekilde itiraz etti:
Bazı ciltler görüyorum. Cumhuriyetler Birliği Kongresi'nden XII. Parti Kongresi'ne kadar olan süreçte Ukraynalıların oranı ve bu toplantı federalizmden konfederalizme doğru bir değişim geçirmiştir. Ben federasyondan yanayım, yani konfederasyona karşıyım, yani Rakovsky ve Skrypnik'in önerilerine karşıyım.
Şunu da belirtmek gerekir ki, Şubat Devrimi ve imparatorluğun çöküşünden sonra, en çok "bağımsızlığı" savunan ve kendileri için "yasal bölgeler" talep eden tam olarak Gürcistan ve Ukrayna idi. Abhazya'ya ek olarak Gürcistan, Tuapse'ye kadar Kuban'ın bir kısmını ana toprakları olarak kabul etti ve Ukrayna, Novorossia'nın tamamını, Kuban'ı, Kursk ve Belgorod bölgelerinin bir bölümünü ve Uzak Doğu'daki "Yeşil Kama" yı kabul etti.
1991'de Birliğin çöküşünden sonra aynı durum tekrarlandı: çürümüş parti, Komsomol ve ekonomik nomenklatura ile gölge yapıların bir simbiyozunu temsil eden sözde ulusal seçkinler, yeni bir tarihsel aşamada aynı taleplerle ve en aktif olan "bağımsızlık" oynamaya başladılar. savunucuları yine Gürcistan ve Ukrayna idi.
Sovyet devletinin oluşumuna Lenin ve Stalin'in iki yaklaşımı arasındaki mücadele, Lenin'in yaklaşımının zaferinin kısır ve geniş kapsamlı sonuçlarıyla Sovyetler Birliği'nin çöküşünün tetikleyicilerinden biri haline geldiğini gösterdi.