Psikolojik Testlerin Tanımı, Özellikleri , Kullanım Amaçları ve İşlevleri
20-07-2018 |
Psikolojik Testlerin Tanımı, Özellikleri , Kullanım Amaçları ve İşlevleri
Bu yazıda psikolojik test teriminin tanımı yapılmış, psikolojik testlerin amaçları, özellikleri ve işlevleri açıklanmıştır.
18. 7. 2018
Hazırlayan Uzm. Psk. Banu Beyaz
Psikolojik Testlerin Tanımı Özellikleri Kullanım Amaçları ve İşlevleri
Psikolojik Test:
Test sözcüğü, sınama anlamı içerdiğinden hem bir "ölçme aracı", hem de bir "ölçme işlemi", hem de "istatistiksel analiz" karşılığı kullanılmaktadır.
Test veya ölçek maddesi: item
Sınır yeterliği ölçen, ölçme aracının en küçük parçası.
Genel olarak psikolojik test standart koşullarda yapılan gözlem ya da görüşme anlamını taşır.
Tanımda geçen standart sözcüğü; testin içeriğini oluşturan uyarıcıların "maddelerin", "açıklamanın" hatta cevaplama için test olacak kişiye verilecek "sürenin" herkes için "aynı" olması gerektiğini hatırlatmaktadır.
"Gözlem" derken davranışların sistemli olarak incelenmesini kastediyoruz. İncelemeyi yapacak gözlemciler kişisel önyargılarını ve yorumlarını işin içine katmazlar.
"Görüşme" derken bilgi edinme, teşhis koyma, bireylerarası davranışları ve kişilik özelliklerini belirleme ya da danışmanlık hizmeti verme gibi amaçlarla yapılan yüzyüze görüşmeyi kastediyoruz.
Psikolojik test; bireylerin yetenekleri, becerileri, edimleri (performans) güdüleri, tutumları, savunmaları hakkında bilgi verecek soruların sorulmasına ortam ve olanak sağlayan sistemli bir yaklaşımdır.
(Sistemli derken birbiriyle ilişkili, etkileşimli, birbirine bağlı, ya da parçalardan oluşan tutarlı, karmaşık bir bütünlük)
Test maddesi olarak isimlendirilen test sorularının içeriği, şekli, dizilişi ve sunuluşu standart hale getirildiğinden, uygulama koşulları bireyden bireye ya da kısa zaman aralıkları içinde değişmez.
Böylece yanıt farklarının ölçme koşullarından değil, ölçülen davranıştaki bireysel farklardan geldiğini söylemek olanaklı olur.
Teknik tanımlardan birkaç örnek verelim.
Cansever'e göre "psikolojik test kişinin davranışını standart koşullar altında gözlemek ve tanımlamak için kullanılan sistematik bir yöntemdir."
Anastasi "test sözcüğü, belirli bir davranışın nesnel ve standart koşullardaki ölçümüdür" der.
Pek çok test ve ölçme kitabındaki tanımlamada testin "davranış örneklemesi" olduğu ileri sürülür.
Örneklenen davranışlardan bireyin niteliği hakkında genelleyebileceğimiz bilgilere varılır.
Davranışların ölçme yoluyla sayısal değerlere dönüştürülmesi bu sayıların matematiksel işlemlerle (istatistikle) çözümlenmesi verilerin nesnellik ve güvenilirliğini yükseltir.
Test sonuçları çoğunlukla sayı ve kategorilerle belirlenir. Zeka testlerinde deneğin aldığı toplam puan bir sayıdır ve bu sayı zeka bölümüne çevrilir. Z.B=110 gibi. Sayısal veriler, belirli bir dağılımda kişinin grup içinde başkalarına göre nerede yer aldığını gösterir.
Kategori sisteminde ise kişi, grup içinde sınıflandırılır. Birey niteliğine uygun gruplardan birine konulur. Örneğin kişilik envanterlerinin sonuçlarına göre "normal" "nevrotik" "psikotik" olmak üzere üç gruptan birine yerleştirilir.
"Normal" derken belir bir grupta tipik, ortalama olan "norma uyan" toplumca kabul edilebilir olan, ruh sağlığı yerinde olan ,"nevrotik" derken gerçeklikle ilişkinin biraz çarpıtılmaya uğraması, kaygı fobi, saplantılı düşünceler, zorlanımlı edimler gibi rahatsızlıklar ,"psikotik" psikozla ilgili, gerçeklikle bağın büyük ölçüde kopmuş olduğu durumlardır. Halusinasyonlar olabilir , yönelim duygusunun kaybolması sözkonusudur. Hasta sıradan gündelik yaşam gereksinimlerine cevap veremez, özbakımını yapamayabilir, zihinsel işlevleri o derece bozulmuştur. (Budak,2000)
Test Kullanımının Avantajları
1- Daha ekonomik yoldan bilgi edinebilinir.
2- Öznel tekniklere kıyasla, daha nesnel ve güvenilir bilgiler toplanabilir.
3- Testlerden elde edilen sayısal bilgiler, bireyi tanımlama olanağı verir.
4- Özel yardıma ihtiyacı olan bireylerin ayırt edilebilmesine, tanınmasına ve teşhisine fayda sağlar.
5- Araştırmaya ve grupların kıyaslanmasına olanak verir.
Psikolojik Testin Özellikleri
Psikolojik testler; bireyin zekâ, yetenek, beceri, işlev, kişilik özellikleri gibi açıktan çok fazla gözlenemeyen unsurlarını belirli koşullara dayanarak ölçme ve değerlendirmeyi sağlarlar.
Bireylerin güçlü ve gizi kalmış özelliklerini olduğu kadar, zayıf yönlerini de değerlendirmek için kullanılırlar.
Bireyin önemli özelliklerinin sayısal olarak ortaya konmasını, karşılaştırma yapmayı, tahmin edebilmeyi sağlar.
Bireyin diğerleriyle örtüşen ortak özelliklerini, onu diğerlerinden ayıran özelliklerini ortaya koyan, sistematik, standart koşullar altında uygulanan ölçme araçlarıdır.
Psikolojik testin amacı, bireyi daha iyi tanımlamaktır.
Bir test;
* Bireysel özellikleri belirleyen
* Grupla örtüşen özellikleri belirleyen
* Sistematik
* Objektif
* Standart sapmaları belirlenmiş olmalıdır.
Bireylerin yakın ve uzak gelecekteki yaşamlarını belirleyecek seçimlerinde, bir mesleğe yönelmede, bir işe yerleşmede, eğitim öğretim ve tedavi yöntemlerinin saptanmasında vb. konularda bireylerin kendileri hakkında verilecek kararlarda yardımcı olmak, olası hata payını en aza indirmek, daha verimli bir sonuç olmak için psikolojik testler kullanılır.
Cronbach (1970) testlerin kullanım amaçlarını ve işlevini dört grupta toplamıştır.
1- Seçme işlevi
2- Sınıflama işlevi
3- Uygulanan yöntemlerin etkisini araştırma işlevi
4- Araştırmalardaki hipotezlerin kontrol edilmesi
1- Seçme ve yerleştirme:
Çeşitli iş yerlerinde, devlet kurumlarında, fabrikalarda, personel seçiminde, okullarda öğrenci seçiminde kullanılır. Başvuranlar arasından en uygun olanları seçebilmede kullanılır. Seçme amacı ile kullanılan testler yordamayı amaçlar, geleceğe yönelik kararlar için kullanılır. Giriş sınavları, personel seçim sınavları v.b. uygun olmayanlar eleniyor.
Seviyesini belirleme yapıyoruz: Test ile bireyin seviyesini belirleyerek düzeyine uygun eğitime yönlendiriyoruz.
Kapasitesini ölçüyoruz: Bir test ile bireyin kapasitesini belirtmeye çalışarak ona uygun eğitim almasına yardımcı oluyoruz.
2- Sınıflama işlevi:
Belirli seçeneklerden hangisinin kişi için en uygun olduğuna karar vermektir.
Ruhsal sorunu olan bireye teşhis koymak, histerik ya da şizofreni olduğuna karar vererek bireyi iki sınıftan birine uygun görmek bir sınıflandırmadır.
Bir işyerine başvuran kişilerin test sonuçlarına göre belirli düzeydeki işlere yerleştirilmesi de bir sınıflamadır. Örneğin bir fabrikada bazılarının ustabaşı bazılarının çırak olarak ayrılması yerleştirme testleri ile sağlanabilir. Bir seçme işlevi olmayıp, farklı düzeylere göre ayrılan bireylerin sınıflandırılmasıdır. Sınıflandırmada bireyler, seçme işlevine olduğu gibi elenmemektedirler.
3- Uygulanan Yöntemlerin Etkisini Araştırma İşlevi
Psikolojik testler, araştırmada bireyler ve durumlar hakkında bilgi toplama amacıyla kullanılır. Kliniklerde kullanılan psikoterapi ve ilaçla tedavi gibi yöntemlerden hangisinin daha etkili olduğu, bir fabrikada uygulanan eğitim programından işçilerin ne kadar yararlandığı, psikolojik testler uygulanarak değerlendirilir. Bir grubun ırk ayrımına karşın tutumunun konferanslar yolu ile ne kadar değiştiği, izlenen üç ayrı eğitim yönteminden hangisinin daha etkili olduğu psikolojik testler yolu ile belirlenebilir.
4- Araştırmalarda hipotezlerin (bilimsel denencelerin) kontrol edilmesi işlevi:
Bir hipotez veya denencenin ne kadar geçerli olduğu varılacak yargının hata payı, gerçek veriler, olgular, bunlar uygun deney desenleri ile saptanır. Değişkenler hakkında bilgi toplamak için kullanılırlar.
Psikolojik Testler Kliniklerde Teşhis ve Yordama Amaçlı Kullanılırlar
Psikiyatri kliniklerinde genel olarak psikiyatrik bozuklukların sıklık açısından taranması, psikiyatride sınıflandırma ve tanı koyma, psikopatolojide değişimin ölçülmesi amaçları ile kullanılır.
* Tanı veya sınıflama
* Prognoz veya yordama
* Araştırmada nesnel veri toplamak.
(Prognoz: Hastanın durumuna ve diğer insanlarda gözlenen seyrine dayalı olarak, hastalığın seyri ve muhtemel sonucu konusunda hekim tarafından yapılan tahmin.)
Hangi amaçlarla testleri kullanıyoruz?
1- Genelde bireyi tanıma amacı ile
2- Teşhis amacı ile: Tedavi ve eğitim yöntemini belirlemek için
3-Seçme işlevi ile: İşe alımlar, O.S.S. sınavında mülakat
4- Sınıflama/ davranış özelliklerini belirleme, zeka, kişilik, depresyon seviyesi...
5- Araştırma amacı ile , 1) Tarama, 2) Deneysel
6- İzleme amacı ile (follow up), Bir kurumda çalışan kişilerin performanslarının izlenmesi
Psikolojik Testi Ne Zaman Kullanacağız?
* Daha önce birey hakkında bilinmeyen yeni bir bilgi getireceği zaman
* Çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgileri, testlerden elde edilecek bilgilerle denetleme ve bilginin geçerliliğini kontrol etmek için
* Kişi hakkında alınacak karara katkıda bulunacaksa kullanılmalıdır
Kaynak: Yeditepe Üniversitesi Ders Notları olarak tarafımdan okutulmuştur.. Akbağ, Müge.Psikolojik Testler Ders Notları. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü, İstanbul, 2006-2007 Budak,Selçuk.Psikoloji Sözlüğü.Bilim ve Sanat Yayınları.Ankara.2000 Cohen Jay Ronald.Swerdlik Mark. E. Psychological Testing and Assesment.Psikolojik Test ve Değerleme. Çeviri Editörü. Prof.Dr. Ezel Tavşancıl.Nobel Akademik Yayıncılık ve Eğitim.Ankara.2013 Özgüven, İbrahim Ethem.Psikolojik Testler .Nobel Akademik Yayıncılık.Ankara, 2012 Öner , Necla. Türkiye'de Kullanılan Psikolojik Testlerden Örnekler.Boğaziçi Üniversitesi Yayını.İstanbul.2012 Tavşancıl ,Ezel . İstatistik.Araştırma Teknikleri Dersleri Notları .Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü, İstanbul, 1992-1993
- SINIRSIZ Kullanıcı ve Öğrenci
- Veritabanı sunucu hizmeti
- Uzak sunucuya otomatik yedekleme
- Web tabanlı veya Masaüstü kullanımı
- MEBBİS otomatik veri aktarımı
- PKT, KDF ve diğer formların kolayca üretimi
- Bir yıl ücretsiz teknik destek