Giriş
Yenidoğan ve bebeklik döneminde çocuğun çevresini algılamasında dokunma duyusu çok önemlidir. Bebek için dış dünyayı algılamasını sağlayan üç duyudan biri olan dokunma, görme ve işitmeden önde gelir. Yenidoğanda dokunma duyusu özellikle dudaklar, dil, kulaklar ve alında olmak üzere tüm vücutta çok iyi gelişmiştir. Deri, vücudun en duyarlı organıdır. Bu nedenle dokunma duyusu, yenidoğan ve bebeklik döneminde çocuğun çevresini algılamasını sağlar. Bebek kucağa alındığında, dokunulduğunda, okşandığında dokunma duyusu aracılığıyla çevresiyle iletişim kurar ve çevresini tanır. Bebeğin dokunularak duyusunun uygun şekilde uyarılması psikososyal gelişimini olumlu yönde etkiler. Masaj ise insanlık tarihi kadar eski bir uygulama olup dokunma duyusunu uyaran etkin bir yöntemdir. Yüzyıllardır değişik kültürlerde sağlığın korunmasında ve hastalıkların tedavisinde önemli rol oynamıştır.
Bir müdahale olarak masaj ilk kez MÖ 2760 yılında Çin'de kullanılmıştır. Hem tıbbi durumları tedavi etmek hem de güzellik üzerindeki yararlı etkileri nedeniyle çeşitli kültürlerde kullanılmıştır. 21. yüzyılın başlarına doğru masaj ve tekniklerin modernleşmesi ile Kuzey Amerika'da popülerliği artmaya başlamıştır. Zamanında (term) ve erken doğmuş (prematüre) bebekler için masaj 1980'lerden bu yana birçok araştırmacı ve klinisyenin ilgisini çekmiştir.
Masaj “sağlığı teşvik etmek, ağrı ve stresi azaltmak için vücut dokularının manipülasyonu” olarak tanımlanmaktadır. Okşama ve yoğurmadan belirli noktalara baskı uygulamaya kadar çeşitli teknikleri içerir. Bebek masajı da “insan eliyle yapılan dokunsal uyarım”olarak tanımlanır. Bazı araştırmacılar bu müdahaleyi, yeni doğanın tüm vücuduna orta basınç darbeleri olarak da tanımlarlar.Bunların yanında diğer bazı müdahaleler genellikle bebek masajı ile birleştirilebilmektedir. Örneğin bebeğin vücuduna hareketsizce nazik dokunuş, kolların ve bacakların açılması kapatılması gibi uyaranlar (kinestetikuyarılar) bunlardan sayılır. Masaj aynı zamanda bebekle anne arasındaki duygusal bağı güçlendiren ve psikososyal gelişimi destekleyen etkin bir iletişim aracıdır. Masaj düzenli uygulandığında doğumda yeterince gelişmemiş olan dolaşım, sindirim ve boşaltım sistemleri gibi yaşamsal mekanizmaları da güçlendirir. Masaj, kas koordinasyonunu kuvvetlendirmenin yanı sıra bebeğin fiziksel ve ruhsal gelişimine de olumlu katkıda bulunur.
Zamanında doğan (Term) bebekler için masajın şu yararları vardır; kilo alımı daha iyiolur, büyüme hızlanır, uykusunun kalitesi artar ve sarılığa neden olan bilüribin maddesini azaltır.Erken doğmuş bebekler için ise şu faydaları vardır;bebekler daha iyi kilo alır, ağrıya daha az tepki gösterirler ve anne-babaları ileetkileşimleriartar. Çalışmalar, masajın herhangi bir olumsuz etkisi olduğunu göstermemiştir. Bu araştırmalar, masajı yapan kişi ne olursa olsun, bebeklerin kilo aldıklarını ve hatta anneleriyle daha iyi etkileşimler geliştirdiklerini doğrulamaktadır.
Güvenli bebek masajı uygulaması nasıl yapılır?
- Siz ve bebeğinizin sağlığı daha önce gelir.
Bebek masajının güvenli uygulanması her zaman önde gelen bir durumdur. Bebeklerde masaja başlamadan önce ateş veya hastalık belirtisi olmadığından emin olmak gerekir. Bebeğiniz mutlu ve sağlıklı olmalıdır. Bebeğinize 72 saat içinde aşı yapılmışsa, vücudunun aşıyı kullanabilmesini sağlamak ve herhangi bir hastalık etkisi oluşmaması için bebeğe bu dönemde masaj yapmayın. Bebeğinizle ilgili emin olmadığınız bir durum varsa mutlaka araştırılmalı, bir hekim (tıp doktoru) onayı almadan masaj uygulanmamalıdır.
Olası düşme veya kazalardan korunmak için, bebeklerözellikle büyüdüğünde ve daha kolay hareket edebildiğinde yere örtü serilerek yerde masaj yapılmalıdır.
Ebeveynler masaja başlamadan önce daima temiz ellere ve kısa tırnaklara sahip olmalı ve takılarını çıkarmalıdır.
Bir ebeveynin, bebeğin masaj yaptırmaktan mutlu olmasını sağlamak için masaj başlamadan önce bebeklerinden izin istemeli onunla konuşarak dokunarak onu masaja hazırlamalı, teşvik etmelisiniz.
Bebek Masaj Yağları İçin En İyi Seçenek Nedir?
Son zamanlarda bebek masajı için en güvenli yağın ne olduğu konusunda hala çelişkili görüşler, çok sayıda tartışma vardır. Bebek masajının dünya çapında pek çok farklı kültürde uygulandığının ve her birinin geçmişe ve geleneğe dayalı olarak kullanılan yağları tercih edebildikleri bilinmektedir. Bebeğin cildi çok hassastır, bu nedenle masaj için en güvenli ve en nazik seçeneği kullandığımızdan emin olmalıyız.
Kullanılan yağ seçiminin belirlenmesinde gelenekler de rol oynamaktadır. Hindistan'da hardal tohumu yağı büyük ölçüde masaj için kullanılmaktaydı, ancak daha sonra cilde potansiyel olarak zarar verdiği görülmüştür.
Erken doğmuş bebeklerde zeytinyağı ile annenin yaptığı masajın topuk kanı alınırken ağrısını azalttığı belirlenmiştir. Ayçiçek yağı ile masajın prematüre bebeklerin büyümesi ve davranışsal gelişimi üzerindeki etkisini değerlendiren Hindistan’daki çalışmalarda, bebeklerin önemli kilo artışı olduğu belirlenmiştir.
Erken doğmuş bebeklerde masajın ne zaman masaj yapılacağına dair çok az bilgi vardır ve hoş olmayan dokunsal uyarımı önlemek için erken doğmuş bebeklerde sıklıkla orta dereceli basınç uygulamaları kullanılmıştır. Çalışmaların bazıları masajın yararını daha üst düzeye çıkarmak için masaj sırasında yağ kullanımını önermektedir. Farklı türlerin etkilerini değerlendiren bir çalışmada“susam, hardal, mineral ve bitkisel yağlar gibi yağlar” kullanılmış ve “Susam yağı” sonuçlarda daha önemli değişimler göstermiştir.
Yağlı veya yağsız masajın bebeğin kilo alımına etkisi net olmamakla birlikte son araştırmalar esansiyel yağlarla yapılan masajın ciltten yağ (lipid) emilimi sağladığını göstermiştir. Yağla (Zeytinyağ) yapılan masajda kilo alımının yağsız yapılandan daha yüksek olduğunu göstermiştir. Masaj kan dolaşımını artırma, oksijen taşınmasını artırma, vücudun enfeksiyonlara karşı korunması ve vücut ısısının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır.
Uçucu yağlar-Yararlı mı yoksa zararlı mı?
Çok güçlü oldukları için masaj sırasında yenidoğan cildinde uçucu yağların kullanımından kaçınılmalıdır. Bebeklerde ve çocukların cildinde herhangi bir uçucu yağın kullanımı, bu alanda belirli bilgilere sahip biraromaterapist tarafından uygulanabilir ve bu uygulama genellikle bebek üç aylıkken yapılabilir.
Ağır kokulu herhangi bir yağın kullanımı önerilmez. Ağır kokulu yağ bebeğin anne ve babasının kokusunu almasını azaltabilir ve erken bağlanma süreci için zararlı olabilir. Kokusuz bir ürün kullanmak, bebek için kafa karışıklığını önlemek ve koku alma sistemine aşırı yüklenmemek için en iyisidir. Bazı araştırmalar, ürünlere bazı uçucu yağların eklenmesinin çocukların hormonal dengesini bozabileceğini öne sürmektedir.
Ayrıca bebeğin karın ağrısı-gaz sancısı (koliği) için adaçayı yağı (elma yağı) kullanımı önerilmesine rağmen, genellikle çocukların kazara veya yanlış kullanımları, bu ürünleri ağızdan almaları sonucunda olumsuz olarak solunum sistemi veya santral sinir sistemi bulguları gelişebildiği görülmüştür.
Şimdi sırası ile size yararı olabilecek ve masaj sırasında zarar vermeden kullanabileceğiniz yağları tanıtalım;
Kabak çekirdeği yağı (Curcurbitapepo)
Kabak çekirdeği yağı "özel" bir taşıyıcı yağ olarak sınıflandırılabilse de bazı aromaterapistler tarafından, protein, çinko ve çoklu doymamış yağlar açısından yüksek olduğu için kullanması tercih edilen ve sevilen bir yağdır.
Kabak çekirdeği yağı, yaralar ve ülserler gibi cilt problemleri için harika iyileştirici özelliklere sahiptir, bu da onu bir masaj yağı karışımı hazırlarken daha iyi bir seçim haline getirir.
Mineral yağ
Mineral yağ, cilt tarafından emilmeyen, yüzeyde bariyer oluşturan petrol esaslı bir üründür. Bazı çalışmalar, özellikle hidrasyonun sürdürülmesinde ve enfeksiyonun azaltılmasında bazı faydaları olabileceğini ancak cildin “nefes almasına” izin vermediğini ve vitamin içermediğinden cilde besleyici bir değeri olmadığını göstermektedir. Yine anne babanın / bebeğin doğal kokusunu maskeleyebilecek güçlü bir yapay kokuya sahiptir. Her ne kadar bazı çalışmalar olsa da bebek masajı için mineral yağ kullanılması tavsiye edilmez.
Zeytinyağı ve Ayçiçek Yağı
Zeytinyağı, özellikle bebek cildi için en iyi seçenek olarak gösterilmektedir. Ancak, son çalışmalar, zeytinyağında bulunan oleik asidin hasarlı ciltte cildin koruyucu tabakasının (cilt bariyerinin) iyileşmesini geciktirdiği sonucuna varmıştır. Artık yeni doğanlarda kullanımından yaygın olarak kaçınılmaktadır. Ancak daha çok sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır.
Organik ayçiçek yağı, kendisini ideal kılan birçok özelliğe sahip olduğu için son 5-8 yıldır bebek masajı eğitmenlerinin ve birçok çalışmanın tercihi olmuştur. Neredeyse hiç kokusu yoktur, vitaminlerle doludur, ciltte kolayca emilir ve bebek tarafından yutulursa hiçbir zararlı etkisi yoktur. Ayrıca oleik asit bakımından düşüktür ve antibakteriyel, yenileyici, yeniden yapılandırıcı ve nemlendirici özelliklere sahip yüksek linolyum asidi vardır. Hatta bazı araştırmalar, ayçiçeği tohumu yağının erken doğan bebek sağlığı için çok önemli olduğunu ve cilt bariyer işlevini geliştirdiğini öne sürmektedir. Her iki yağda erken doğan bebeklerde daha dikkatli kullanılmalıdır.
Hindistancevizi yağı
Ayçiçek yağı yerine hindistan cevizi yağı iyi bir seçimdir. Hindistan cevizi yağı, zeytinyağında bulunan aynı yağ asidi olan oleik asit içerir, bu da cildi daha geçirgen hale getirebileceği anlamına gelir, ancak nispeten düşük bir miktardadır. Bununla birlikte, hindistancevizi yağının bebeğin cildinde kullanımıyla ilgili tam ölçekli bir çalışma yapılmadığından, tam bir deneme olmadan tam olarak önerilmesi zordur. Ancak net olan şey, yüksek derecede parfümlü veya işlenmiş bir ürün yerine bebek cildinde organik, doğal bazlı bir ürün kullanmanın daha güvenilir olduğudur.
Üzüm çekirdeği Yağı
Yeni doğan bir bebeğin cildi için kesinlikle güvenlidir. Göze veya ağza girmesi durumunda bebeği tahriş etmemelidir. Kolay sindirilebilir. Üzüm çekirdeği yağı sürüldüğünde ciltte parlak film benzeri bir görünüm bırakır. Pek çok uzmana göre, bu özel yağda ayrıca uçucu yağlar olan ve bir miktar resveratrol içeren linoleik yağ ve oleik yağ vardır. Üzüm çekirdeği yağı bebeğin cildinde herhangi bir kalıntı bırakmaz. Bu nedenle bebek masajdan sonra kendini ağır veya huzursuz hissetmez. Bu özel yağ, bebeğin kafa derisinde de kullanılabilir.Üzüm çekirdeği yağı kullanımından kaynaklanan herhangi bir alerji veya yan etki rapor edilmemiştir.Aynı zamanda sürekli bebek bezi kullanımı nedeniyle ortaya çıkan kızarıklığı da azaltır.Üzüm çekirdeği yağı ve hindistancevizi yağı masaj için asla karıştırılarak kullanılmamalıdır.
Sonuç Olarak:
Bebek en az bir aylık olana kadar ciltte yağ kullanımından kaçınmak en iyisidir.Güncel önerilerimize göre, yenidoğanbebeğin cildinde (dört haftanın altında) zeytinyağı ve Ayçiçek yağından kaçınılmalıdır.Hindistan cevizi yağı, kimyasal yapısına bağlı olarak ancak yukarıda belirtilen kurallar dahilinde masaj için uygun görünmektedir. Üç aylıktan küçük bebeklere masaj yapmak için uçucu yağlardan kaçının.Bu yağlar sadece bir aromaterapistin gözetiminde kullanılabilir. Yağları ilk kez uyguladığınızda, her zaman bebeğin cildindeki yağlarla bebek üzerinde mutlaka bir test yapın ve öyle kullanın. Geleneksel olarak doğal bitkisel bazlı yağlar bebek masajı için yüzlerce yıldır kullanılmaktadır. Her aşamada bebeğin cildi için ne zaman ve hangi yağın uygun olduğunu belirlemek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
Prof. Dr. Özgür Alparslan
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ebelik Bölümü, Tokat
e- posta:firstname.lastname@example.org
Kaynaklar
Abdallah B, KurdahiBadr L, Hawwari M. Theefficacy of massage on shortandlongtermoutcomes in preterminfants. InfantBehav Dev. 2013;36:662-669.
Agarwal KN, Gupta A, Pushkarna R, Bhargava SK, Faridi MM, Prabhu MK. Effects of massage&use of oil on growth, bloodflow&sleeppattern in infants. Indian J MedRes. 2000;112:212-217.
AkhavanKarbasi S, Golestan M, Fallah R, Golshan M, Dehghan Z. Effect of body massage on increase of lowbirthweightneonatesgrowthparameters: A randomizedclinicaltrial. Iran J ReprodMed. 2013;11(7):583-588.
Arıca V, Arıca S, Tutanç M, ve ark. Convulsion in infants as a result of oral use of gardensage. TurkArchPed 2012;47:70-71.
Arora J, Kumar A, Ramji S. Effect of oilmassage on growthandneurobehavior in verylowbirthweightpretermneonates. Indian Pediatr. 2005;42(11):1092-1100.
Gürol A.,Polat S. TheEffects of BabyMassage on AttachmentbetweenMotherandtheirInfants. AsianNursingResearch 2012;6 : 35-41.
Bond C. Babymassage: a dialogue of touch. J FamHealthCare. 2002;12(2):44-47.
Chen J, Sadakata M, Ishida M, Sekizuka N, Sayama M. Babymassageamelioratesneonataljaundice in full-termnewborninfants. Tohoku J ExpMed. 2011;223(2):97-102.
Ferber SG, Feldman R, Kohelet D, et al. Massagetherapyfacilitatesmother–infantinteraction in prematureinfants. InfantBehav Dev. 2005;28(1):74-81
Ferber SG, Kuint J, Weller A, et al. Massagetherapybymothersandtrainedprofessionalsenhancesweightgain in preterminfants. Early Hum Dev. 2002;67(1-2):37-45
Field T. MassageTherapy. Touchpoints 2000; 7(1): 1-3.
Field T, Diego MA, Hernandez-Reif M, Deeds O, Figuereido B. Moderateversuslightpressuremassagetherapyleadstogreaterweightgain in preterminfants. InfantBehav Dev. 2006;29(4):574-578.
Gündüz S., Kara, S., Yüksel,ÇN, Yılmaz AE. Acı Elma Yağının Yanlış Kullanımına Bağlı Dört Zehirlenme Vakası, Dicle Tıp Dergisi 2016; 43 (2): 364-366. doi: 10.5798/diclemedj.0921.2016.02.0697
Harrison LL. Theuse of comfortingtouchandmassagetoreducestressforpreterminfants in theneonatalintensivecareunit. NewbornInfantNursRev. 2001;1(4):235-241.
Juneau, A L, Aita, A, Héon, M. Reviewand Critical Analysis of MassageStudiesforTermandPreterm Infants,2015; 34(3):165-177.
Kumar J, Upadhyay A, Dwivedi AK, Gothwal S, Jaiswal V, Aggarwal S. Effect of oilmassage on growth in pretermneonateslessthan 1800 g: a randomizedcontroltrial. Indian J Pediatr. 2013;80(6):465-469.
Lamour C, Bouchaud C, Dore P, et al. Pneumonitiscausedbyhydrocarboninhalation. Rev Mal Respir 2003;959-964. 7. Facon D, Coumbaras J, Bigot E, et al. Acutehydrocarbonpneumoniaafterwhitespiritaspiration: sequential HRCT findings. EurRadiol 2005;15:31-33.
Jabraeile M, Rasooly AS, Farshi MR, Malakouti J. Effect of oliveoilmassage on weightgain in preterminfants: A randomizedcontrolledclinicaltrial . NigerMed J 2016;57:160-3
HarmancıK, Eren M, KoçakA. K, ve ark. Elma yağının yanlış kullanımına bağlı gelişen kimyasal pnömonili bir olgu. AsthmaAllergyImmunol 2011;9:101104
Ohgi S, Akiyama T, Arisawa K, Shigemori K. Randomisedcontrolledtrial of swaddlingversusmassage in themanagement of excessivecrying in infantswithcerebralinjuries. ArchDis Child. 2004;89(3):212-216.
Oswalt K, Biasini F. Effects of infantmassage on HIV-infectedmothersandtheirinfants. J Spec Pediatr Nurs. 2011;16(3):169-178.
Oya Halicioglu, GorkemAstarcioglu, Isin Yaprak, ve ark. Toxicity of Salviaofficinalis in a Newbornand a Child: An Alarming Report. Pediatr Neurol 2011;45:259-260
Özdemir s., Yıldız, S. TheEffects of Massage on theWeightGain of PretermInfants: A SystematicReview. J TraditComplemMed. 2019;2(1):33-41.DOI: 10.5336/jtracom.2018-62885
Pepino VC., Aparecida MM. Application of tactile/kinestheticstimulation in preterminfants: a systematicreview . J. Pediatr. 2015; 91( 3 ): 213-233.
Akbarian RZ, Mohsen H, Yahya J, Mahmoud H, Fahimeh K.Theeffect of massage on weightgain in verylowbirthweightneonates 2016; 5 (2): 96-99.
Vickers A, Ohlsson A, Lacy J, Horsley A. Massageforpromotinggrowthanddevelopment of pretermand/orlowbirth-weightinfants. Cochrane Database of SystematicReviews 2004;2 .DOI: 10.1002/14651858.CD000390.pub2
Sarıkaya Karabudak, S., & Öztürk, C. (2008). Annelerin uyguladığı masajın prematüre ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerin büyüme gelişmesine etkisi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi 24 (1) : 27-42, 2008
Summers, A., Visscher, M.O., Khatry, S.K. et al. Impact of sunflowerseedoilversusmustardseedoil on skin barrierfunction in newborns: a community-based, cluster-randomizedtrial. BMC Pediatr 19, 512 (2019).
Ahmed AS, Saha SK, Chowdhury MA, et al. Acceptability of massagewith skin barrier-enhancingemollients in youngneonates in Bangladesh. J HealthPopulNutr. 2007;25(2):236-240.
Kamarubahrin, A.F., Haris, A., Daud, S.N., Ahmad, N., Muhamed, N.A., &Shukor, S.A. (2018). ThePotential of Pumpkin (CucurbitaMoschataDuschene) as Commercial Crop in Malaysia.PJSRR (2018) 4 (3): 1-10