Kutlu Kafile: Surre-i Hümayun
Osmanlı Devleti'nde bilinen ilk Surre alayını Çelebi Mehmet gönderdi ve bu tarih itibariyle kadar her yıl gerçekleştirdiği Surre-i Hümayun, Hac mevsiminden evvel Mekke ve Medine halkının ihtiyaç duyduğu şeyleri karşılamak için gönderilen para ve hediyelerden oluşuyordu. Surre-i Hümayun hazırlığını, yolculuğunu, Hac ifasını ve dönüşü sizler için derledik.
1.
Surre-i Hümayun, Hac mevsiminden önce Mekke ve Medine halkının ihtiyaçlarını gidermek amacıyla gönderilen para ve hediyelerden oluşuyordu. 'Surre' köken olarak Arapça bir kelime olması hasebiyle 'para' anlamına geliyordu. Haremeyn'e gönderilen para, altın ve hediyelere bu ad verilmiş olduğundan yapılan törene de 'Surre Alayı' denmiştir.
2.
Osmanlı Devleti'nde ilk kez Surre gönderen padişahın Çelebi Mehmed olduğu araştırmacılar tarafından tespit edilmiştir. Bu padişahın babası Yıldırım Bayezid'in 1389 yılında Mekke ve Medine halkı için seksen bin altın gönderdiği rivayet edilir. Bayezid devrinden, devletin dağılmasına kadar Osmanlı padişahları bunu bir adet haline getirmişler ve 'Surre' adıyla yardımlarını uzun yıllar kutsal bölgelere ulaştırmışlardır.
3.
Osmanlı padişahları 'Haremeyn'in Hizmetçileri' lakabını aldıktan sonra Müslümanlar tarafından kutsal sayılan Hicaz bölgesi ve Kudüs çevresine daha fazla önem veriyorlardı. Bu yardım faaliyeti de çok disiplinli bir hal almıştı. Surre'lerin miktarını ve ulaşacağı yerleri belirten defterler, defterdarlık içindeki ''Haremeyn Mukataası Kalemi''nde yazılıyor ve kayıtları burada tutuluyordu. Gelir kaynağı ise devrin Sultanlarının gönderdiği özel hediyeler ve Haremeyn'e özel tahsis edilen vakıf gelirlerinden oluşuyordu.
4.
Surre-i Hümayun yola çıkmadan özel bir tören yapılıyordu. Bu işten sorumlu memur ''Surre Emini'' tayin edilerek kendisine sadrazam huzurunda bir ''hilat'' giydirilirdi. Recep ayının 12. gününde İstanbul'dan yola koyulması gereken 'Surre Alayı' için Darüs-saade Ağası tarafından Defterdar, Reisü'l Küttab ve Nişancı'ya davetiye yollanır, Sadaret Kethüdası da diğer bulunması gereken kişileri davet ederdi. Topkapı Sarayı'ndaki Kubbealtı önünde toplanan davetliler, Mekke'ye gönderilecek mektup, Surre-i Hümayun torbaları ve Hafızlar tarafından okunan Kuran-ı Kerim eşliğinde mühürlenip Surre Emini'ne teslim ediliyordu.
5.
Sarayın orta kapısı olan Bab-ı Hümayun'dan çıkan alay, Sirkeci'deki Kireç İskelesi'ne gelirdi. Kaptan Paşa'nın hazırlattığı vasıtalara bindirilen alay Üsküdar'a geçer ve Mekke-i Mükerreme'ye kadar kara yolu ile giderdi. Rivayete göre Surre Alayları'nın Üsküdar'a geçtikten sonra günümüzde İstanbul'da faaliyet gösteren önemli bir ulaşım ağının durağına adını veren Ayrılıkçeşmesi'nden uğurlandığı bilinir. Bu çeşme ayrılığı temsilen bu adı aldığı için halk tarafından ismi bu şekilde benimsenmiştir.
6.
Mekke Emiri tarafından padişahın mektubu Mina bölgesinde okunduktan sonra Surre torbaları içindeki paralar defterde yazıldığı şekilde dağıtılırdı. Hac vazifesinin bitmesiyle Surre Emini, Mekke Emiri'nin padişaha yazdığı cevap niteliğindeki mektup ve hediyelerle beraber İstanbul'a dönüş için yola koyuluyordu.
7.
II. Abdülhamit'in çabalarıyla yapılan ve hizmete sokulan Hicaz Demiryolu'nun açıldığı 1908 senesinden 1916'ya kadar Surre Alayı, Haydarpaşa'dan demiryoluyla yola koyulmuştu. Alman ve Türk mühendislerin çalışmalarıyla yapılan Hicaz Demiryolu, II. Abdülhamit'in İslamcılık adına en önemli politikaları arasında biliniyor. Bu proje sayesinde Surre Alayı; 1916'ya kadar Medine'ye, 1917 ve 1918 yıllarında ise Şam İstasyonu'nda yolculuğunu tamamlamıştı. Son olarak kayıtlarda 1919-1922 yılları arasında Haremeyn fukarasına yine Sultan Vahidüddin tarafından sadaka dağıtılmıştı.
DİĞERLERİ
Çayın Türkiye Serüveni
Uzun muhabbetlerin yoldaşı, sofraların vazgeçilmezi, edebi ürünlerin malzemesi olan çay bu vazifelerinin yanında ülke ekonomisine önemli katkı sunmaktadır. Dünya çay üretiminde son yıllarda atılım gerçekleştiren Türkiye sıralamada beşinciliğe yükseldi ve önemli çay ihraç eden ülkeler arasına girdi. Türkiye'nin yeşil altını ve sermayesi olarak anılmaya başlandı. İşte bu yeşil sermayenin Türkiye serüveni:
Bir Siyaset Aracı Olarak Mahyalar
Müslümanların, özellikle de Osmanlı'da zirve yapan bir gelenek olarak yaşatmaya çalıştığı mahyalar sıradışı bir estetiği yansıtmaktadır. Genelde Ramazan ayına özgü bir gelenek olan mahyalar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu yılların ilk çeyreğinde tek parti iktidarı zihniyetinin bir ürünü olarak propoganda aracı olarak kullanılır. Günümüz siyasetinde yoğun olarak tartışılan ''dinin siyasete alet edildiği'' argümanından yola çıkarsak geçmişin hiç de masum olmadığını bir gelenekten ibaret olan mahyalardan bile görebiliriz. Cumhuriyet tarihi kaynaklarından ulaşılan mahya listelerinden elde edilmiş şaşkınlık veren örneklere göz atalım.
7 Maddede Derinin Türk Kültüründeki Yeri ve Önemi
İnsanlık tarihinin başladığı noktadan beri hayatımızda olan deri, Türkiye’nin en köklü geçmişe sahip hammaddelerinden biridir. Türkler’de dericilik, ilk olarak Orta Asya bozkır kültüründe görülürken, 1071 yılının ardından Anadolu’ya yerleşmeleriyle birlikte bu topraklara yayılarak gelişim gösterdi. Anadolu Selçuklu döneminde Türklerin ana yurtlarından taşıdıkları kültürle Anadolu’nun yerel kültür birikimlerinin ilginç bir sentezi ortaya çıktı. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise dericilik ve deri ürünleri önemli bir kaliteye ulaştı. Ancak bu süreçte deri sadece ekonomik bir mamul olarak kalmadı. Türk kültürüne önemli ölçüde işledi. Babadan oğula geçen bir sanat kolu olan dericilik 20. yüzyıla kadar geleneksel yöntemlerle devam ederken Cumhuriyet dönemi ile fabrika üretimine geçti. Günümüzde ise önemli bir kültürel değerden çok büyük bir sanayi kol haline geldi.
Nutuk'un Yazılış Amacı, Okunuşu ve Kitap Haline Getirilişi
Milli Mücadele sürecini ve Cumhuriyet’in kuruluşuna dair olayları ele alan Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet Halk Fırkası umumi reisi sıfatıyla partinin ikinci büyük kongresinin gerçekleştiği 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında toplam 36 saat 31 dakika süreyle okuduğu, daha sonra kitap haline getirdiği söylevidir. Biz de Cumhuriyet dönemi siyaset tarihi için önem arz eden Nutuk'un yazılış amacı, hazırlanış aşaması, kitaplaşma süreci vb. konulara dair merak edilen soruları yanıtlamaya çalıştık.
İslam Dünyasının Dahisi: El-Cezeri
Güdüm biliminin en büyük dahisi kabul edilen El Cezeri aynı zamanda fizikçi olup robot ve matriks ustasıdır. 1153 yılında Cizre’nin Tor mahallesinde doğmuş olup 1233 yılında doğduğu şehirde hayatını kaybetmiştir. Öğrenimini Kürt Medresesi Camia’da bitirdikten sonra yine medrese de fizik ve güdüm bilimi olarak bilinen sibernetik alanına yönelen El Cezeri, yaşadığı dönemde bir çok ilke imza attı. Alışılmışın dışındaki pek çok buluşu da hala kullanılmaktadır. Diyarbakır’a gittiği bir dönemde icadlarını Otomata olarak da bilinen ‘’Hayal ve Tekniğin Birleşmesiyle Oluşan Marifetler’’ adlı kitabında topladı. Yazdığı kitabın bir nüshasını Abbasi Hükümdarına diğer bir nüshasını Artukoğlu Hükümdarına sunan El Cezeri, bu kitapta Arşimet, Pisagor gibi Yunanlı bilimcilerin mekanik ve matematiğe dayalı olarak aletlerin çalışma yapısını ve biçimlerini ortaya koydu. Daha sonra Bağdat’a gönderilen kitap ne yazık ki Moğol istilası sırasında kayboldu.
7 Maddede Galata Kulesi Hakkında Bilinmesi Gerekenler
İstanbul’un Galata semtinde bulunan ve şehrin sembollerinden biri haline gelen Galata Kulesi, bir kültürler mirası olarak günümüzde halen daha ihtişamını korumaktadır. Şehrin en güzel manzarasını 360 derecelik açıyla sergileyen yapı, şehrin en çok ziyaretçi toplayan tarihi yapıları arasında.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun