Sabahları kalkmadan önce alarmınızı birkaç kez ertelemeyi seviyorsanız, yalnız değilsiniz. Bazı anketlere göre katılımcıların yaklaşık yüzde 50-60'ı alarmı ertelediğini ifade ediyor.
Genellikle bunun yanlış bir şey olduğu düşünülüyor ve fazladan birkaç dakika daha uyumanın sadece daha yorgun hissetmemize neden olduğu görüşü hakim. Oysa yeni bir araştırma bunun doğru olmayabileceğini, sabahları kısa bir süre daha uyuklamanın bazı insanlar için, özellikle de sabah yorgunluğu ile mücadele edenler için faydalı olabileceğini gösteriyor.
Geçtiğimiz günlerde yayınlanan araştırma iki aşamadan oluşuyor. İlk aşamada 1.700'den fazla kişi uyku ve uyanma alışkanlıklarıyla ilgili online bir anketi yanıtladı. Buna sabahları alarmlarını erteleyip ertelemediklerine dair sorular da dahildi.
Araştırma ekibi alarmını ‘bazen’ erteleyenler ile ‘hiç’ ertelemeyenleri karşılaştırdı. Her yaş grubundan ‘5 dakikada daha’ diyen olsa da ‘erteleyenlerin’ ortalama altı yaş daha genç olduğu ve iş günlerinde gece başına 13 dakika daha az uyuduğu tespit edildi.
Hafta sonları uyku süresinde veya uyku kalitesinde bir fark yoktu. Ancak uyanmayı erteleyenlerin kendisini ‘gece kuşu’ olarak sınıflandırma oranı dört kat, uyandıktan sonra uykulu hissetme oranı ise üç kat daha fazlaydı.
'Yavaş uyanmak' sabah yaşanan zihinsel bulanıklığı azaltıyor olabilir
Peki insanlar neden erteleme düğmesine basıyor? Araştırmacılar bunun başlıca nedenin uyanamayacak kadar yorgun hissetmek olduğunu gördü. Ayrıca birçok kişi daha yavaş uyanmak istediği için alarmı ertelediğini ve bunun daha iyi hissettirdiğini söyledi. Ve katılımcıların yaklaşık yaklaşık 10'u, ilk alarm çaldığında uyanamamaktan endişe ettiği için birden fazla alarm kuruyordu.
Çalışmanın ikinci bölümünde, ertelemenin etkileri hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla erteleme alışkanlığı olan 31 kişi uyku laboratuvarına davet edildi. Gece boyunca uyku evrelerini saptamak üzere baş ve gövdeye çeşitli elektrotlar yerleştirildi ve polisomnografi (uyku testi) yöntemiyle kayıtlar yapıldı.
Katılımcılar, ortama alışmalarını sağlamak için tanınan bir gecelik süre ardından iki gece boyunca laboratuvarda uyudu. İlk gece alarmı uyanma saatinden 30 dakika öncesine kurdular ve kalkmadan önce üç kez ertelemelerine izin verildi. Diğer sabah ise bu 30 dakika boyunca uyudular ve sonunda sadece bir kez alarm çaldı.
Uyandıktan sonra (hafıza testleri ve basit matematik denklemleri gibi) bazı bilişsel testler yaptılar, (uyanmamıza yardımcı olduğuna inanılan bir hormon olan) kortizol ölçümü için tükürük verdiler, uykulu olma ve ruh hâlleri hakkında soruları cevapladılar. Testler 40 dakika sonra ve gün içinde iki kez daha tekrarlandı.
Katılımcıların erteleme düğmesine basabildikleri senaryoda, uyanmadan önceki son 30 dakika boyunca uykularının daha hafif ve daha az dinlendirici olduğu görüldü. Ancak yine de ortalama 23 dakika uyudular.
Çalışma, alarmı erteleyen katılımcıların hemen sonrasında gerçekleştirilen bilişsel testlerde (biraz da olsa) daha iyi performans gösterdiğini ortaya koydu. Araştırma ekibinde yer alan ve Stockholm Üniversitesi, Psikoloji Bölümü’nden Tina Sundelin bu sonucu şöyle yorumluyor:
Bu durumun en makul açıklaması, biraz daha uyuklamasına izin verilen katılımcıların daha yavaş uyanma şansı bulmuş olması. Bu süreç pek çok insanın sabah yaşadığı ve zihinsel bulanıklık hissi olarak tarif edebileceğimiz uyku ataletini hafifletmiş olabilir.
Katılımcıların uyandıktan hemen sonra ölçülen kortizol seviyelerindeki küçük fark da bu durumu destekliyor. Araştırmaya göre alarmı ertelemesine izin verilen, yani Sundelin’in deyişiyle ‘daha yavaş uyanan’ katılımcıların kortizol seviyesi daha yüksek. Daha önce yapılan araştırmalar, uyandıktan sonra kortizolde meydana gelen artışın uyku ataletinin azalmasıyla ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
Her ne kadar bulgular alarmını sürekli erteleyenler için sevindirici olsa da, araştırma bu şekilde uyanmanın herkes için en uygun yöntem olduğu anlamına gelmiyor. Üstelik ne kadar çok uyursanız o kadar iyi olacağınıza dair bir gösterge de yok. Daha ziyade, kaliteli uyku ile yavaş uyanma arasında bir denge var gibi görünüyor.
Bulgular; eğer sabahları ‘5 dakika daha’ diyenlerdenseniz, yatakta biraz daha uyuklamaktan hoşlanıyorsanız ve bunun güne daha iyi başlamanıza yardımcı olduğunu düşünüyorsanız, kendinizi kötü hissetmeden bunu yapmaya devam edebileceğinizi gösteriyor.
Peki uyku uzmanları ne diyor?
New York Times’a konuşan Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi sözcüsü Dr. John Saito, ertelemenin uyanmayı kolaylaştırabileceğine katılıyor. Bir alarm çaldıktan sonra uykuya geri dönmenin sizi uykunun daha hafif bir aşamasına gönderdiğini ve bunun daha derin bir uykudan uyanmak için daha az ‘acılı’ bir yol olduğunu düşünüyor.
Johns Hopkins Merkezi’nde tıbbi direktör yardımcısı olan Dr. Rachel Salas, erteleme düğmesine basma eğiliminin daha büyük sorunlara işaret edebileceğine dikkat çekiyor. Ona göre alarm erteleyenlerin bir kısmı uyku sorunları yaşıyor olabilir. Hatta eli sürekli ‘ertele’ tuşuna gidenlerin bazılarında narkolepsi ve uyku apnesi gibi teşhis edilmemiş uyku bozuklukları görülebiliyor.
Penn Medicine'da uyku uzmanı olan Dr. Indira Gurubhagavatula ise konuya ilginç bir yerden yaklaşıyor.
“Erteleme düğmesine tekrar tekrar basabiliyorsanız zaman lüksünüz var demektir ve aslında ilk alarmda uyanmak zorunda değilsiniz. Bu nedenle alarmınızı olabildiğince geç bir saate kurabilir ve böylece kesintiler arasındaki değerli dinlenme vaktini kaybetmeyebilirsiniz.”
Dr. Gurubhagavatula bu bilginin kronik erteleyicileri ikna etmeyeceğini kabul ediyor ve “Evet bir tarafta bilim var ama diğer tarafta da alışkanlık” diye ekliyor.