Psikiyatrinin Schindleri Loren Mosherın Ardından
Açıklama: Loren Mosher'in ölümünün üzerinden dört yıl geçmiş. Tanımayanlar olabilir diye ölümünün ardından yazdığım yazıyı iletiyorum. Mirası kaybolmaz umarım.
Üstün Öngel
Psikiyatrinin Schindleri Loren Mosherın Ardından
Üstün Öngel
Çağımızın medikal psikiyatri karşıtı en önemli isimlerinden, Soteria Projesi adıyla bilinen çok başarılı psiko-sosyal yardım uygulamasının mimarı psikiyatrist Loren Mosher, ardında zengin bir miras bırakarak 9 Temmuz Cumartesi günü Berlinde karaciğer yetmezliği nedeniyle tedavi gördüğü klinikte öldü.
Loren Mosher yıllarca psikiyatrinin Schindleri gibi çalıştı. Schindler nasıl sistemin içinde yer alıyor gibi görünerek sayısız Yahudiyi toplama kamplarından kurtarmışsa, Mosher da sözgelimi Amerikan Ulusal Akıl Sağlığı Kurumunda (National Institute of Mental Health) çalıştığı yıllarda, başta şizofrenler olmak üzere sayısız insanın ilaçsız ve akıl hastanesine yatırılmadan çözüm bulmasının koşullarını oluşturmak için mücadele verdi.
Soteria Projesi (1) adını verdiği ve kendisinden önce İngilterede bir başka sistem karşıtı psikiyatrist Laingin ilk denemelerini yaptığı doğal bir ev ortamında insani ilişkiler yoluyla yardım uygulamasının sonuçları çok çarpıcıydı: Soteria Evinde misafir edilen şizofrenler, Evden ayrıldıktan iki yıl sonra izlendiğinde, hastaneye yatırılan ve ilaçla tedavi edilenlere kıyasla, çok daha iyi durumdaydılar.
Şizofreni teşhisi konmuş genç insanlar, hiç hastaneye yatırılmadan Soteria Evinde misafir ediliyorlardı ve hiçbir psikiyatri veya psikoloji formasyonu almamış gönüllülerle sıcak bir iletişim yaşıyorlardı. Evden istedikleri zaman ayrılma özgürlükleri olduğu gibi, toparlanıp da Evden ayrıldıktan sonra diledikleri zaman Evi ziyaret edebiliyorlar, sohbet edecekleri birini bulabiliyorlardı.
Soteria Evinde uzman hegemonyası yaşanmadı hiç. Sorunlar altında ezilen bu insanlara hiçbir zaman hasta gözüyle bakılmadı. Olumsuz yaşam deneyimleri nedeniyle sorunlar yaşayan bu insanların olumlu yaşam deneyimiyle toparlanabilecekleri öngörüldü ve uygulama da aynen öngörüldüğü gibi gerçekleştirildi. Alınan sonuçlar da bu öngörüleri çok kuvvetli bir şekilde destekledi.
***
Loren Mosher, 35 yıl üyesi olduğu Amerikan Psikiyatri Birliğinden 4 Aralık 1998 yılında zehir zemberek bir mektupla istifa etmişti: Ne yazık ki, Amerikan Psikiyatri Birliği, toplumu ilaç bağımlısı olmaya teşvik ediyor
psikiyatri neredeyse bütünüyle ilaç firmaları tarafından satın alınmış durumda
artık Amerikan Psikiyatri Birliği değil, Amerikan Psikofarmakoloji Birliği oldunuz
Bu sözleri söyleyen Mosher, yıllarca (1968-1980) Ulusal Akıl Sağlığı Kurumunda Şizofreni Araştırmaları Merkezinin başkanlığını yürütmüştü. Soteria Projesi uygulaması da bu yıllarda gerçekleştirilmişti. Fakat işi gerçekten çok zordu. Sağlam bir destek almadan, psikiyatriye hakim olan nöro-biyolojik-farmakolojik yaklaşıma karşı, tamamiyle psiko-sosyal bir yardım uygulaması olan Soteria Projesini sürdürebilmesi mucizevi bir şeydi denebilir. Çünkü bu, psikiyatrinin tüm önermelerine, yerleşik uygulamalarına ve ilaç firmalarının tüm çıkarlarına ters bir uygulamaydı. Başarısı psikiyatrinin varlığına ciddi bir tehditti. Öyle de algılandı ve devamının gelmesi engellendi.
Ulusal Akıl Sağlığı Kurumunda çalıştığı yıllarda yaşadıklarıyla ilgili çok çarpıcı bir kesiti Mosherın kendi ağzından dinleyelim: Şizofreniye çare diye böbrek dializi ile tedavi yöntemi diye bir şey attılar ortaya. Neden etkili olduğunu tahmin etmek çok kolaydı. Bu tedaviyi uygulayan hekim şizofrenlere bir baba şefkatiyle yaklaşan biriydi. Ekibiyle birlikte şizrofrenleri çok rahat bir ev ortamında misafir ediyordu ve tüm görevlilerin yaklaşımı çok sıcaktı. Tüm bu olumlu yaklaşımın yanı sıra, evde misafir edilen şizofrenler böbrekleri sağlam olmasına rağmen haftada iki kez dializden geçiyordu. Belli bir süre sonra bu insanlar toparlanmaya başladıklarında, bunu sağlayan şeyin dializ olduğu ilan edildi. Oysa kimse o evdeki olumlu havanın bu toparlanmayı sağlayabileceğini düşünmedi. Ulusal Akıl Sağlığı Kurumunda, şizofreninin dializle tedavisi üzerine başka araştırmacılar tarafından yapılacak çalışmalar için milyonlarca dolar harcamaya zorlandık. Tahmin edebilirsiniz ki, dializ hiç işe yaramadı. Defalarca anlatmaya çalıştım işe yaramayacağını. Fakat Ulusal Akıl Sağlığı Kurumu politik bir hayvandır; beni dinlemediler ve kurum, diyalizin insanları şizofreniden kurtaracağını gösterme iddiasındaki sayısız araştırmaya boş yere milyonlarca dolar fon aktardı. (2)
***
Psikiyatri şimdilerde bu nöro-biyolojik-fizyolojik-genetik-farmakolojik yaklaşımı iyice abartmış durumda. Fakat bir yanda bu yaklaşım kabarırken, diğer yanda psikiyatri karşıtı hareket de olgunlaşarak daha etkili yöntemler geliştiriyor. Bilhassa Avrupada, örneğin Finlandiyada Jaakko Seikkulanın araştırma ve uygulamaları, aynen Soteria Projesinde olduğu gibi, hastaneye yatırılmayan, ilaç verilmeyen ve doğal ortamlarında psiko-sosyal yardım sunulanların çok daha iyi düzeyde sosyal hayata döndüklerini gösteriyor.
Üstelik Soteria Projesi ve benzeri uygulamalar (saf psiko-sosyal yardım) öyle sıkça iddia edildiği gibi hastaneye yatırma ve ilaçla müdahaleden daha pahalıya gelmiyor. Örneğin Soteria Evi uygulaması hastaneye yatırmaya kıyasla %40 oranında daha ucuza mal oluyordu. İlk başta kişi daha uzun süreyle Soteria Evinde kalıyordu (hastaneden bir ayda çıkarken, Soteria Evinden dört beş ayda çıkıyorlardı); ama uzun vadede, hastaneye yatırılan ve sözde tedavi edilenler tekrar tekrar hastaneye dönerken ve çok uzun süreyle ilaç kullanırken, Soteria Evinde misafir edilenler çıktıktan sonra bir daha kolay kolay Eve dönmüyorlardı.
Başarılı sonuçları bu kadar net olan bu uygulamalar, giderek daha iyi organize olan sivil girişimler aracılığıyla insanlara duyuruluyor. Avrupada ve Amerikada yıllık kongreler de düzenleyen bu sivil girişimler, bir yandan ilaçla müdahalenin sayısız sakıncalarından halkı haberdar ederken, diğer yandan olumsuz yaşam deneyimlerinin doğal bir sonucu olan bu psikolojik sorunların yine saf psiko-sosyal yardımla nasıl başarıyla üstesinden gelinebileceğinin somut yollarını, Soteria Projesi ve benzeri diğer uygulamaların somut sonuçlarıyla birlikte halka iletiyorlar.
Örneğin geçtiğimiz aylarda Britanyada, sadece yetişkinler için onay almış ama yıllardır bir şekilde küçücük çocuklara bile verilen anti-depresanların önemli bir kısmının 18 yaşın altında kullanımının yasaklanması, bu sivil mücadelenin de bir sonucu olarak görülebilir. Yine örneğin, psikiyatri karşıtı mücadele veren psikiyatristler içinde çok özel bir yeri olan Peter Bregginin 30 yıl önce kurduğu Uluslararası Psikoloji ve Psikiyatri Araştırmaları Merkezi (International Center for the Study of Psychology and Psychiatry) önümüzdeki Ekim ayında sekizinci kongresini düzenliyor ve benim de Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği diye icat ettikleri bu sözde hastalık hakkında sunum yapacağım bu kongre, psikiyatri eleştirisi anlamında akademi içinden ve dışından çok önemli çalışmaları olan araştırmacıları bir araya getiriyor. Anti-depresanların iç yüzünü ortaya çıkaran Britanyalı psikiyatrist-akademisyen David Healy, hiperaktivitede kullanılan Ritalin benzeri ilaçların bağımlılığa yol açtığını 20 yıllık muazzam bir emek ürünü çalışmasıyla gösteren psikolog-akademisyen Nadine Lambert, çok ses getiren Amerikada Delilik (Mad in America) adlı kitabın yazarı araştırmacı-gazeteci Robert Whitaker, bu isimlerden sadece birkaçı.
Önümüzdeki 20 yıl içinde, Loren Mosherın da bilhassa Avrupadakilerle yakın işbirliği kurmuş olduğu bu sivil girişimlerin daha kuvvetleneceğini tahmin etmek zor olmasa gerek. Dileyelim ki, bunların az da olsa izdüşümlerini Türkiyede de görelim.
***
Loren Mosher ardında çok sağlam ve zengin bir miras bıraktı. Bu alanda mücadele verenler bu mirasın ne anlama geldiğini çok iyi biliyorlar. Son yıllarda üzerinde çalıştığı ve ölümünün ardından sonbahara doğru yayımlanacak yeni kitabı Soteria: Delilikten Kurtuluşa (Soteria: Through Madness to Deliverance), Loren Mosherın bizlerle paylaşacaklarının ölümüyle bile sona ermediğini gösteriyor sanki bize.
Loren Mosher, onu tanıyanların hafızalarına, sadece psikiyatrinin zararlarına engel olmaya çalışan birisi olarak değil, hayata gülümseyerek bakan, her boyutta insancıllığını hissettiren biri olarak yerleşmiş durumda.
(1) Soteria, antik Yunanda kurtuluş, yardım, hizmet anlamına gelen bir sözcük. Loren Mosherın Soteria Projesini başlangıcından itibaren ayrıntıyla anlattığı, Sinir ve Akıl Hastalıkları Dergisinde (The Journal of Nervous and Mental Disease, 1999, sayı 187, sayfa 142-149) yayımlanan makalesini geçen yıl çevirdim ve bir buçuk yıldır duyarlılık denince mangalda kül bırakmayan dergilerimizin hiçbirinde yayımlatamadım.
(2) Jeannette De Wayzein 2003te San Diego Weekly Readerda yayımlanmış çok aydınlatıcı makalesinden alıntılanmıştır: http://www.antipsychiatrie.berlinet.de/artikel/foreign/mosher_2003.htm
Loren Mosherin biyografisi için: http://www.moshersoteria.com/bio.htm
Loren Mosherın çalışmalarının ayrıntılarına ulaşmak için: http://www.moshersoteria.com/
Soteria Projesi hakkında: http://www.moshersoteria.com/soteria.htm
Loren Mosherın Psychology Today dergisindeki makalesi için: http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1175/is_5_32/ai_55625499
Loren Mosherın Amerikan Psikiyatri Birliğine (American Psychiatric Association) yolladığı istifa mektubu için: http://adhd-report.com/biopsychiatry/bio_12.html
Üstün Öngel


Yazan


Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Psikiyatrinin Schindleri Loren Mosherın Ardından" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Üstün ÖNGEL'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Üstün ÖNGEL'in izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
Beğenin
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir
.