Sperm, erkek üreme hücresine verilen addır. Biyolojide ve tıpta kullanılan spermatozoon sözcüğünün kısaltılmışıdır. Sperrn hücreleri erkeğin cinsel bezlerinde, yani erbezlerinde üretilir.
Bunlar insan bedeninde bulunan en ufak hücrelerdir. Çıplak gözle görülemezler. Ancak mikroskop altında incelenebilirler. Tek bir sperm hücresi üç birimden oluşur.
Bunlar kafa, beden ve kuyruktur. Kafa bölümü, bütün tohum hücresinin onda biri kadar uzunluktadır ve bu bölümde erkeğin kalıtım özelliklerini taşıyan 23 adet kromozom bulunur. Sperm hücresi bir kadının yumurtasıyla birleştiği taktirde üreyecek olan çocuğun cinsiyetini bu kromozomlardan biri belirler.
Bu demek oluyor ki, iki çeşit sperm hücresi vardır: X kromozomu içeren ve kız çocuk üretenler, ya da y kromozomu içeren ve erkek çocuk üretenler. Kafadan sonra gelen gövde kısmı, spermin güçlü hareket yeteneği için enerji sağlar. Hareketin oluşması ise en arkadaki kamçışeklindeki kuyruk sayesinde olur.
Bu kuyruğun güçlü darbeleriyle erkek tohum hücresi olumlu koşullar altında dakikada 3 milim kadar hızla ilerleyebilir. Bu üstün hareket yeteneği çok önemlidir. Çünkü sperm kadın bedeninin derinliklerindeki yumurtaya erişmek zorundadır. Döllenmenin yer alabileceği Fallop borularında yumurta hücresiyle birleşmeye doğru yol almaktadır.
Erkeğin üreme hücresi, bir deniz hayvanıözelliklerini taşır. Yaşamak için, içinde binde bir oranında tuz bulunan
suya ihtiyacı vardır. Tatlı su, örneğin musluk suyu, bir deniz balığı için olduğu kadar spermhücresi için de öldürücüdür. Ayrıca ısı ve nemlilik de sperm için. hayati önem taşır. Soğuk havada ve kuru deri üzerinde spermler süratle yok olur.
En olumlu yaşama ortamları alkali sıvılardır. Asit ve ekşi ortamlarda yok olmalarına neden olur. Oölyolu salgısı böyle asitli ve ekşidir ve spermleri dölyolundan dölyatağına doğru kaçmağa zorlar.
Dölyatağı ağzı salgısı ise alkalidir. Dölyolunun dip ve arka kısmının ekşiliğini giderir. Aynı zamanda özel bir kokusu vardır. Bu koku sperm hücrelerini kendine doğru çeker.