Laktoz İntoleransı Hakkında Öğrenilmesi Gerekenler
İnsan sütü de dahil olmak üzere inek, keçi, koyun gibi memelilerin sütleri laktoz kapsar. Laktoz intoleransı ya da müsamahasızlığı, bağırsaklar laktozu ufalayan bir enzim olan laktazı yeterince üretmediğinde ortaya çıkar. Laktoz intoleransı olan bir şahıs laktoz kapsayan besinleri harcanırsa kabarıklık, kabarıklık ve ishal yaşayabilirler. Laktoz yalnızca sütte, süt mahsullerinde ve süt türevleriyle yapılan besin maddelerinde […]
İnsan sütü de dahil olmak üzere inek, keçi, koyun gibi memelilerin sütleri laktoz kapsar. Laktoz intoleransı ya da müsamahasızlığı, bağırsaklar laktozu ufalayan bir enzim olan laktazı yeterince üretmediğinde ortaya çıkar. Laktoz intoleransı olan bir şahıs laktoz kapsayan besinleri harcanırsa kabarıklık, kabarıklık ve ishal yaşayabilirler. Laktoz yalnızca sütte, süt mahsullerinde ve süt türevleriyle yapılan besin maddelerinde bulunan bir şekerdir. Laktoz intolreansıyla süt alerjisi değişiktir. Süte karşı intolerans süt şekeri olan laktozdan, süt alerjisi sütteki proteinlerden kaynaklanır. Süt alerjisi, anafilaksi dahil ciddi bulgulara neden olabilir. Ciddi derecede laktoz intoleransı bulunan bir şahıs yalnızca süt ve dondurma gibi süt mahsullerinden değil, yağsız ya da bütün yağlı süt tozları, peynir altı suyu ve eşlerini kapsayan işlenmiş gıdalardan da sakınmak zorunda kalabilir. Ülkemizde laktoz intoleransının görülme sıklığı % 70–80 arasındadır.
Memeli Sütlerinde Laktoz Şekeri Bulunur
Laktoz, memelilerin sütünde bulunan bir şekerdir. Basmakalıp inek sütünün % 4 ila % 5’ini,bütün yağlı kuru sütün % 36 ila 38’ini oluşturur. Tüm memelilerin sütü aynı ölçüde laktoz kapsamaz. Ren geyiğinin sütünde bullunan laktoz yüzdesi takribî yüzde 2,5’tir ve Kaliforniya denizaslanının sütünde laktoz yoktur. Laktaz bir proteindir ve ince bağırsakta üretilen bir enzimdir. İnsan bedeni, laktozu galaktoz ve glikoza ayrılmak için laktazı kullanır ve bu daha sonra emilerek kan dolaşımına geçer. Laktaz seviyeleri düşükse, laktoz ayrılınmaz ve kan dolaşımına girmez, kalın bağırsağa ya da sütuna doğru ilerler, buradaki bakteriler laktozlu mahsullere karşı tepki verir.
Laktoz İntoleransı Bulguları
Laktoz intoleransı olan bir şahıs süt veya laktoz kapsayan bir süt mahsulü harcadıktan sonra bazı bulgular yaşayacaktır. Bulgular bedende üretilen laktaz enziminin ölçüsüne ve harcanan süt mahsullerinin ölçüsüne bağlıdır, hafif bir rahatsızlıktan daha şiddetli tepkinlere kadar değişir. Bulgular şunlardır:
*Gaz
*Kabarıklık
*Karın sızısı
*Mide bulantısı
*İshal
Şahıs, laktoz harcadıktan 1–2 saat sonra banyoyu ya da tuvaleti kullanmak için ani bir güdü dinleyebilir. Şiddetli tepkinlerde fazla bir akışkan kaybı dehidrasyon yaşanabilir.
Nasıl Teşhis Edilir?
Laktoz intoleransı bulguları olan bir bireyin, hekime danışmadan evvel harcadığı besinleri, bulguları ve ortaya çıktıkları zamanı anekdot alması önerilir. Bu anekdotlar tanı koyulmasına dayanak edecektir.
Hekim, bulguların iyileşip iyileşmediğini görmek için hastaya 2 hafta süresince laktoz kapsamayan bir perhiz sınamasını önerebilir. Şayet teklif uygulanır ve bulgular geçerse ferdin muhtemelen laktoz intoleransı vardır. Alttaki testler bir intoleransı tespit edebilir.
Hidrojen soluk testi: Hasta gece süresince hiçbir şey yemez ve ertesi sabah bir laktoz çözeltisi 50 gram kapsa. Solunan havadaki hidrojen konsantrasyonları ölçülür. Yüksek hidrojen seviyeleri laktoz intoleransını gösterir. Laktoz hazmedilebilirse soluktaki hidrojenin seviyesi düşük olacaktır.
Laktoz hoşgörü testi: Hasta, açlık kan şekerinin ölçümünden sonra 50 gramlık laktoz çözeltisi harcar ve daha sonra glikoz seviyesinin ölçülmesi için kan misali alınır. Kan şekeri seviyesi aynı kalırsa, bu glikozun kana girmediğini gösterir. Bunun sebebi, laktozun glikoz ve galaktoza galibiyetli bir biçimde dağılmaması başka bir deyişle hazmedilememesidir. Kan şekeri yükseliyorsa desilitrede 20 mg şahısta laktoza karşı bir intolerans olmadığını gösterir. idrarda da galaktoza tesadüfülür. Pratikte sık uygulanan bir test değildir. Süt hoşgörü testlerinde ise bireye laktoz çözeltisi değil süt içirilir.
Dışkı asit testi: Laktoz hoşgörü testleri ve hidrojen soluk testleri bebekler için uygun değildir, bu sebeple dışkı testi yapılabilir. Dışkıdaki yüksek asetat ve değişik yağ asitleri bulunması laktoz intoleransının bir işareti olabilir.
Altta uyuyan hastalık veya gidişat: Bulgular, çölyak hastalığı ya da Chorn hastalığı gibi altta uyuyan bir sebepten kaynaklanıyorsa, ince bağırsak biyopsisi yapılabilir. Cerrahi bir prosedürle test edilmek üzere ince bağırsak astarından bir doku misali alınır başka bir deyişle biyopsi yapılır. Antibiyotik rehabilitasyonları ve hücre ayrılınmalarını önleyici bir rehabilitasyon uygulandığında da sekonder bir laktaz beceriksizliğinin görülmesi muhtemeldir.
Laktoz İntoleransının Rehabilitasyonu
Laktoz müsamahasızlığı yaşayan bireyler laktoz bulunduran gıdalardan sakınmalıdır. Süt içmemek bazı bireylerce natürel kabul edilir zira memeliler arasında, sütten kesildikten sonraki zamanlarda hala süt içmeye ve süt mahsulleri harcamaya devam edenler yalnızca insanlardır ve sütten kesildikten sonra bedende laktaz imali eksilmektedir. Bunu kabul edenlere göre laktoza karşı görülen müsamahasızlık mesele olarak görülmez, natürel olduğu iddia edilir. Süt mahsullerini harcamayanlar kendilerinde olsa dahi farkında değildir, dolayısıyla bir mesele yaşamazlar. Bir bireyin altta uyuyan başka bir rahatsızlığı varsa rehabilitasyon imkânları aranmalıdır.
Laktozlu mahsullerden sakınmak sınama yanılma gerektirebilir, bu mevzuda besin yaftalarından faydalanılmalıdır. Cleveland Muayenehaneyi 15 gün süresince laktozlu rastgele bir yiyecek harcanmamasını eliminasyonu ve daha sonra tolere edilip edilmediğini kavramak için laktozlu besinleri yine ilave etmeyi önermektedir. Müsamahasızlığı ya da intoleransı olan şahısların negatif bir tesirini görmeden bir kezde 12 gramlık laktozlu gıda harcayabileceği belirtilmektedir. Misalin sütten üretilen bazı mahsullerde bulunan laktoz ölçüyü oldukça düşüktür. Yoğurt üretilirken bakteriler sütteki laktozu böldüğü için laktoza karşı intoleransı ya da müsamahasızlığı bulunan bireyler tarafından rahatlıkla harcanabilir.
İntolerans ve Beceriksizlik Cinsleri
Laktoz intoleransı genellikle kalıtsaldır. Konjenital laktaz beceriksizliği, bir bireyin çok az veya hiç laktaz üretmemesi anlamına gelen genetik bir değişinim ile doğmasıdır. Ailesel laktaz noksanlığında şahıs yeterince laktaz üretir, ancak laktozu kan dolaşımına geçebileceği kadar ayrılamaz. Primer laktaz beceriksizliği laktoz intoleransının en sık görülen tipidir. Genetik olarak geçer ve genellikle 20 yaşından evvel büyür. Bulgular, şahıs daha az süt harcamaya başladığında, genellikle bir bebek sütten kesilip katı gıdalara geçtiğinde ortaya çıkar. Laktaz imali düşer ve müsamahasızlık intolerans bulguları ortaya çıkar. Bazı insanlarda laktaz seviyeleri erken yaşlardan itibaren düşer, ancak laktoz intoleransı bulguları birkaç sene süresince görülmeyebilir. Sekonder laktaz noksanlığında ince bağırsaktaki bir problem çok az laktaz yapımına neden olur. Mümkün nedenler bağırsak cerrahisi, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, kemoterapi, çölyak hastalığı ve gastroenterittir. Altta uyuyan gidişat kronik ise, misalin, Crohn hastalığı varsa ortaya çıkan intolerans genellikle uzun vadelidir. Gastroenterit gibi kısa süreli bir vaziyetle başlayan bir intolerans olağanda birkaç gün veya birkaç hafta içinde geçer.
Sakınılması Gereken Gıdalar
Laktozu hazmedemeyen, inek sütündeki kazein, albümin veya peynir altı suyu gibi proteinlere karşı bir intoleransa müsamahasızlığa veya alerjiye sahip olan fertler süt mahsullerinden sakınmalıdır. Çoğu süt ve süt mahsullerinin içinde laktoz vardır ve işlenmiş besinlerin çoğuna süt ve süt mahsulleri ilave edilmiştir. Süt kapsayan peynir altı suyu, lor, süt yan mahsulleri, süt tozları gibi rastgele bir mahsulde laktoz bulunacaktır. Genellikle laktoz kapsayan gıdalar şunlardır:
*Kek, bisküvi, pasta ve kurabiye
*Peynirli sos
*Kremalı çorbalar
*Muhallebi
*Sütlü çikolata
*Krep
*Omlet
*Kiş Fransız mutfağındaki pizza eşi bir yiyecek
Laktoz intoleransı olan bir şahıs besin yaftalarını dikkatlice hakimiyet etmelidir, zira bazı gıdalar “saklı laktoz” kapsayabilir. Misalleri şunlardır:
*Müsli barlar
*Ekmekler
*Kahvaltılık gevrekler
*Margarin
*Bazı hazır çorbalar
*Bonbonlar veya sert şekerler
*Çikolatalı şekerler ve barlar
*Dilimlenmiş jambon gibi bazı işlenmiş etler
*Salata kreması, salata sosu ve mayonez
*Laktozlu diş macunları
Bir yaftada dikkat edilmesi gereken malzemeler arasında süt tozları, peynir altı suyu ve süt şekeri sayılabilir.
Doğum hakimiyet hapları gibi reçeteli ilaçların takribî yüzde 20’si ve reçetesiz ilaçların takribî yüzde 6’sı, misalin mide asidi rehabilitasyonları için olanlar laktoz kapsar. Ciddi laktoz intoleransı olan bireyler, yeni ilaçlar alırken hekimlerine veya eczacılarına bunu söylemelidir. Marketler genellikle laktoz kapsamayan muhtelif seçenek mahsuller bulundurur. İnek sütünün ya da sağılmış sütlerin seçenekleri arasında badem, keten, hindistancevizi veya soya sütü bulunur. Süt proteinleri bir hayli içkili meşrubatın arıtılmış edilmesinde kullanılır. Yaftalarda görülebilecek E966 kod isimli yapay tatlandırıcı laktitol da bir ölçü laktoz kapsayabilir zira peynir altı suyundaki süt şekeri başka bir deyişle laktozdan elde edilir, bu sebeple özellikle ciddi laktoz alerjisi olanlar bundan sakınmalıdır.
Süt Mahsullerine Seçenekler
Bir Hayli cemiyette, süt mahsulleri ehemmiyetli bir kalsiyum, protein, A, B12 ve D vitamini kaynağıdır. Süt perhizden çıkarılırsa, özellikle çocuklar ve hamile bayanlar için bir kalsiyum dayanağına lüzum dinlenebilir. Bir Hayli yeşil sebze yüksek seviyede kalsiyum kapsasa da, bedenin emmesi her zaman basit değildir. Tofu soyadan elde edilen bir cins lor ya da peynir iyi bir kalsiyum kaynağıdır. Değişik seçenek kaynaklar şunlardır:
Kalsiyum için: Likenler, kuru yemişler ve tohumlar, şeker kamışı pekmezi, fasulye, portakal, incir, kinoa, amarant, karalahana, bamya, şalgam, brokoli, karahindiba yaprakları ve portakal suyu ve nebat sütleri gibi kuvvetlendirilmiş mahsuller
A Vitamini için: Havuç, brokoli, tatlı patates, morina balığı karaciğer yağı, karaciğer, ıspanak, kabak, kavun, karpuz, yumurta, kayısı, papaya, mango ve bezelye
D Vitamini için: Natürel güneş ışığına maruz kalmak, yağlı balık, yumurta, balık karaciğeri yağları, bazı yardım nebat sütleri ve değişik zenginleştirilmiş mahsulleri harcamak suretiyle seviyeler çoğaldırılabilir.
Laktoz kapsamayan süt: Şiddetli bulguları olan bir şahıs, laktoz seviyelerinin sıfır olması, az da olsa laktoz kapsamadığından emin olması için yaftaları hakimiyet etmelidir. Nebatsal kaynaklı sütler inek sütünden daha az protein kapsar.
Emzirmenin anne için, anne sütünün bebeğin gelişmesi ve büyümesi için ehemmiyetli faydaları vardır. Laktoz intoleransı yaşayan bir anne için bebeğini emzirmek tehlikesizdir. Bebeğin hasta olmasına veya intolerans tehlikesinin oluşmasına neden olmaz. Avustralya‘daki Nutrition Australia isimli kuruluşa göre, laktoz intoleransı olan şahısların çoğunun tüm süt mahsullerinden uzak durmasına gerek yoktur. Laktaz seviyesi düşük olanlar dahi olağanda günde 12 gram laktozu veya bir kadeh sütü tolere edebilirler. Tüketimi güne yaymak ve yemeklerle beraber almak hoşgörüyü artırabilir. Perhizini değiştirmeyi düşünen herkes öncelikle öneri için bir hekime veya bir diyetisyene danışmalıdır.