Transkript
1 8 Temmuz 2005 CUMA - Sayı : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından: Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı radyoaktif maddenin karayolu, demiryolu, hava ve deniz yolu ile taşınması sırasında toplum bireylerinin, radyasyon görevlilerinin radyasyondan korunmasını ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamaktır. Kapsam Madde 2- Bu Yönetmelik, radyoaktif madde içeren paketin karayolu, demiryolu, hava ve deniz yolu ile taşınması için, tasarım ve imalat aşamaları da dahil olmak üzere yüklenmesi, taşınması, indirilmesi, geçici olarak depolanması ve alıcıya teslim edilmesi aşamalarını kapsar. Bu Yönetmelikte, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) radyoaktif maddenin güvenli taşınmasına yönelik olarak 1996 da yayımlanan Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material başlıklı Yönetmeliğinin TS-R-1 rumuzlu düzeltilmiş baskısı esas alınır ve diğer ulusal ve uluslararası taşımacılık mevzuatından yararlanılır. Bu Yönetmelik, bünyesinde radyoaktif madde bulunan kara, hava ve deniz araçlarını, radyoaktif maddenin üretildiği, kullanıldığı veya depo edildiği tesisler içerisinde gerekli güvenlik önlemleri altında yapılan taşımaları, teşhis veya tedavi amacıyla radyoaktif madde verilmiş ya da takılmış insan veya canlı hayvan taşınmasını, yapısında doğal radyoizotoplar bulunduran doğal maddeler ve madenleri, bu radyoizotopları kullanılmak üzere işlenmemesi koşulu ile Ek- 1 deki Tablo-1 ve Tablo-2 de verilen değerlerin 10 katını aşmayan radyoaktivite konsantrasyonlarını ve yapısında radyoaktif madde bulunduran tüketici ürünlerinin perakende satışından sonraki hareketlerini kapsamaz. Dayanak Madde 3- Bu Yönetmelik 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 4 üncü maddesinin (d) bendi gereğince hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen terimlerin tanımları aşağıda verilmiştir: A1 ve A2: Bu Yönetmelik hükümleri yerine getirilirken A1; dağılma, saçılma veya sızıntıya neden olmayacak bir kapsül içinde muhafaza edilen veya dağılıp saçılması mümkün olmayan katı halde özel hazırlanmış radyoaktif maddeye ve A2 ise; özel hazırlanmış dışında kalan radyoaktif maddelere ait olan ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2 de verilen veya üçüncü bölümde belirtildiği şekilde türetilen radyoaktivite değerleridir. Alıcı: Gönderilen radyoaktif maddeyi teslim alan ve Kurumdan lisans almış şahıs, özel ya da resmi kuruluştur. Bulaşma: Bir paketin yüzeyinde beta ve gama yayıcılar ile düşük seviyeli zehirleyici alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2, diğer tüm alfa yayıcılar için 0.04 Bq/cm2 değerini aşan radyoaktif maddenin varlığını ifade eder. Normal taşıma koşullarında yüzeyden giderilebilecek bulaşma, sabit olmayan bulaşma olarak adlandırılır. Bölünebilir madde (Fisil madde): Uranyum-233, uranyum-235, plütonyum-239, plütonyum-241 veya bunların bileşimlerini ifade eder. Termal nükleer reaktörlerde ışınlanmış doğal uranyum veya fakirleştirilmiş uranyum ile ışınlanmamış doğal uranyum ve fakirleştirilmiş uranyum bu tanımın dışında kalır. Çok taraflı onay: Menşei ülke ile paketin geçiş yapacağı ülke veya ülkelerin ve taşımanın yapılacağı ülkenin yetkili kurumlarının tasarım veya taşıma ile ilgili verdikleri onaydır. Havayolu ile transit geçiş yapılan ülkelerin hava limanlarının kullanılması söz konusu değil ise çok taraflı onay aranmaz. Düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde: Toz halde olmamak koşulu ile katı halde kapalı veya kapsül içine alınmış, dağılabilirliği sınırlı katı halde radyoaktif maddedir. Düşük özgül aktiviteli madde (LSA-Low Spesific Activity): Doğası gereği düşük özgül radyoaktiviteye sahip, ya da belirlenmiş özgül radyoaktivite değerlerine göre tanımlanmış radyoaktif maddedir ve kendi içinde üçe ayrılır: a) LSA-I
2 1) Doğada kendiliğinden bulunan uranyum, toryum gibi radyoizotopları içeren ve bu radyoizotopların kullanılması amacı ile işlenen maden cevherleri, 2) Işınlanmamış katı haldeki doğal uranyum veya fakirleştirilmiş uranyum ya da doğal toryum veya bunların katı ve sıvı bileşikleri, karışımları 3) A2 değerleri için sınır uygulanmayan radyoaktif madde ve Ek-1, Tablo-1 ve Tablo-2 de verilen radyoaktivite konsantrasyonlarının otuz katını geçmeyen ortalama özgül radyoaktiviteye sahip ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği radyoaktif maddedir. Bölünebilir madde için belirtilmiş muafiyet sınırları dışında kalan miktarlar bu sınıfa girmez. b) LSA-II 1) Konsantrasyon sınırı 0.8 TBq/L ye kadar olan Trityumlu su veya 4) Tahmini ortalama özgül aktivitesi katı ve gazlar için 10-4 A2/g, sıvılar için ise 10-5 A2/g değerini aşmayan ve radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği radyoaktif maddedir. c) LSA-III 1) Katı radyoaktif atık ve aktiflenmiş maddeler de dahil olmak üzere toz halinde olmayan katılar, radyoaktivitenin maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği beton, seramik veya zift gibi katı bağlama malzemeleri ile radyoaktif madde içeren katı maddeler, 2) Paket, bütünlüğü bozularak su ortamında kaldığında ayrışma hızı hafta başına 0.1A2 değerini geçmeyen kısmen çözünmez madde 3) Zırhlanmamış halde ortalama özgül aktivitesi 2x10-3 A2/g 'ı geçmeyen maddedir. 4) Düşük düzeyde zehirleyici alfa yayıcıları: Doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum, doğal toryum, uranyum- 235, uranyum-238, toryum-232, toryum-228, toryum-230 içeren maden filizleri veya bunların fiziksel ve kimyasal konsantreleri veya yarı ömrü on günden az olan alfa yayıcılarıdır. En yüksek normal çalışma basıncı: Paketin bir yıllık süre zarfında güneş ışınları da dahil olamak üzere ani ısı değişimlerine maruz kalması durumunda paket iç basıncının, paket içeriğinin fiziksel ve kimyasal yapısı ile paket bütünlüğü üzerinde yardımcı havalandırma ve soğutma sistemlerinin yokluğunda olumsuz etkiye yol açmadığı en yüksek basınçtır. Gönderici: Radyoaktif maddeyi bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde taşınmak üzere hazırlayan ve taşıma belgelerinde gönderici olarak bahsi geçen şahıs, özel ya da resmi kuruluştur. Işınlanmamış toryum: Bir gram toryum-232 başına 10-7 g uranyum-233 ten fazlasını içermeyen toryumdur. Işınlanmamış uranyum: Bir gram uranyum 235 başına 2x103 Bq plütonyum, 9x106 Bq fisyon ürünleri ve 5x10-3 g uranyum-236 dan fazlasını içermeyen uranyumdur. Kalite temini: Bu yönetmelikte belirtilen güvenlik standardının uygulamada yeterli güven sağlamasını amaçlayan, radyoaktif maddenin taşınmasında rol oynayan kuruluşlar tarafından uygulanan kontrol ve denetimlerin sistemli bir programıdır. Koli: Taşımada, iki veya daha fazla paketin tek parça olarak işlem gördüğü durumdur. Kritiklik güvenlik indisi (CSI): Bölünebilir madde taşıyan paket, koli veya taşıma kaplarının bir arada bulunabilecekleri sayının kontrolü ile ilgili değerdir. Kurum: 2690 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Atom Enerjisi Kurumudur. Mahfaza sistemi: Kritiklik güvenliğinin ve radyoaktif maddenin taşıma sırasında bütünlüğünün sağlanması için paket üreticisi tarafından belirlenen ve Kurum tarafından onaylanan paket bileşenleri bütünüdür. Orta boy taşıma kabı: Hacmi 3 m3 ten büyük olmayan ve Tehlikeli Maddelerin Taşınması için Birleşmiş Milletler Tavsiyeleri nin Intermediate Bulk Containers (IBC) bahsinde geçen standartlara uygun olarak imal edilmiş taşıma kabıdır. Özel hazırlanmış radyoaktif madde: Dağılma, saçılma veya sızıntıya neden olmayacak bir kapsül içerisinde muhafaza edilen veya dağılıp saçılması mümkün olmayan katı halde radyoaktif maddedir. Özel koşullu taşıma: Taşımanın tüm aşamalarının sadece gönderici tarafından gerçekleştirildiği veya alıcının talimatlarıyla gönderici tarafından yerine getirildiği taşımadır. Özel uygulama: Bu Yönetmelik hükümlerinin tam olarak sağlanmadığı durumlarda, taşımanın Kurum tarafından kabul edilebilir koşullarda gerçekleştirilmesidir. Özgül aktivite: Bir radyoizotopun özgül radyoaktivitesi, birim kütlesi başına düşen radyoaktivite, bir maddenin özgül radyoaktivitesi ise, yapısında radyoizotop ya da radyoizotopların maddenin tamamında düzgün dağılım gösterdiği, o maddenin birim kütlesi ya da hacmi başına düşen radyoaktivitedir. Paket: Radyoaktif maddenin dağılıp saçılmasını ve sızmasını önleyecek şekilde özel olarak tasarlanmış ve imal edilmiş mahfaza ile bunun içindeki radyoaktif maddeyi ve ilgili işaret, etiket, plaka ile belgeyi de içeren ve çeşitleri bu yönetmelikte tanımlanmış taşıma kabıdır. Radyasyon seviyesi: Saatte msv olarak ölçülen doz hızıdır. Radyoaktif madde: Radyoizotop içeren ve radyoaktivite konsantrasyonları ile toplam radyoaktiviteleri Ek-1, Tablo- 1 ve Tablo-2 de verilen değerleri aşan maddelerdir. Tank: Hacmi 450 L den ve gaz taşınması halinde 1000 L den az olmayan, doldurma, boşaltma yapmak için tanktan herhangi bir parçanın sökülmesinin gerekmediği tank tipi taşıma kabı, karayolunda çekiciye bağlanan veya demiryolunda vagon tipi tanktır. Taşıma indisi (TI): Paket, koli, taşıma kabı veya paketlenmemiş LSA-I ve SCO-I için radyasyon seviyesi kontrolü ile ilgili değerdir. Taşıyıcı: Radyoaktif maddeyi bu Yönetmelikte belirtilen yollardan biri ile ve Yönetmelik hükümleri çerçevesinde taşımayı üstlenen şahıs veya özel ya da resmi kuruluştur. Yurtiçi taşımalarda Kurumdan lisans almış, ithalat yapan ticari firmalar veya özel ya da resmi kullanıcılar lisans koşulları çerçevesinde, kendileri veya geçici ya da sürekli olarak anlaşma yaptıkları taşımacılık yapan şahıs, özel veya resmi kuruluşlar, Kurum tarafından istenilen şartları yerine getirmek koşulu ile radyoaktif madde taşıyabilirler. Tek taraflı onay: Yalnızca menşei ülkenin yetkili kurumu tarafından verilen onaydır.
3 Ticari taşıma kabı: Tekrar kullanılabilir şekilde ve taşımanın çeşitli safhalarında taşıma yollarının birinden diğerine geçmeyi ve taşıdığı paket ya da kolilerin ara yükleme yapılmaksızın transferini kolaylaştıracak şekilde imal edilmiş kaptır. Bir boyutu 1,5 m'yi geçmeyen veya iç hacmi 3.0 m3 ve daha küçük olanlar küçük taşıma kabını, diğerleri ise büyük taşıma kabını ifade eder. Tüzük: 24/7/1985 tarihli ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyasyon Güvenliği Tüzüğüdür. Uranyum: Doğal uranyum kimyasal olarak ayrıştırıldığında uranyum-238 (%99.28) ve uranyum-235 (%0.72) gibi doğal uranyum izotopları içeren uranyumdur. Fakirleştirilmiş uranyum, %0.72 den daha düşük, zenginleştirilmiş uranyum ise %0.72 den daha yüksek oranda uranyum-235 içeren uranyumdur. Uranyum-234 izotopu her durumda çok düşük oranlarda mevcuttur. Uygunluk temini: Bu Yönetmelik maddelerinin uygulamada amaca ulaştığından emin olunması için Kurum tarafından uygulanan sistematik programdır. Yüzeyi bulaşmış cisim (SCO-Surface Contaminated Object): Kendisi radyoaktif olmayan, fakat yüzeyi radyoaktif madde ile bulaşmış her türlü katı cisimdir ve kendi içinde ikiye ayrılır: a) SCO-I: Ortalama 300 cm2 ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2 den küçük yüzey üzerinde, 1) sabit olmayan bulaşmanın; beta ve gama yayıcılar ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 4 Bq/cm2'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2'yi, 2) sabit bulaşmanın; beta ve gama yayıcıları ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları çin 4x104 Bq/cm2 'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 4x103 Bq/cm2'yi, 3) sabit ve sabit olmayan bulaşmanın bir arada bulunduğu ulaşılamaz yüzeylerde; beta ve gama yayıcıları ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 4x104 Bq/cm2 yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 4x103 Bq/cm2 yi geçmediği katı cisimdir. b) SCO-II: SCO-I tanımındaki uygulanabilir sınırları aşan sabit ya da sabit olmayan bulaşmanın olduğu katı cisimler için ortalama 300 cm2 ulaşılabilir ya da alanı 300 cm2 den küçük düzey üzerinde; 1) sabit olmayan bulaşmanın; beta ve gama yayıcılar ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 400 Bq/cm2'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 40 Bq/cm2'yi, 2) sabit bulaşmanın; beta ve gama yayıcıları ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 8x105Bq/cm2'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 8x104 Bq/cm2'yi, 3) sabit ve sabit olmayan bulaşmanın bir arada bulunduğu ulaşılamaz yüzeylerde; beta ve gama yayıcıları ve düşük düzeyde zehirleyici özelliğe sahip alfa yayıcıları için 8x105 Bq/cm2'yi veya diğer tüm alfa yayıcıları için 8x104 Bq/cm2'yi aşmayan katı cisimdir. Bu Yönetmelikte geçen diğer terimlerin anlamları 9/9/1991 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Nükleer Tanımlar Yönetmeliğinde verilmiştir. İKİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Radyasyondan korunma Madde 5 Radyoaktif maddenin güvenli taşınmasını temin için, normal taşıma koşullarında ve ayrıca meydana gelebilecek tehlike durumlarının olasılık ve büyüklüklerine uygun radyasyondan korunma programları uygulanır. Gerektiğinde, Kurum programlar ile ilgili bilgi isteyebilir ve uygulama biçimine müdahale edebilir. En düşük doz Madde 6 Uygulanacak programlar ekonomik ve sosyal faktörler de göz önüne alınarak, diğer kriterler ile birlikte mümkün olan en düşük dozun alınmasını sağlayacak şekilde geliştirilir. eğitilir. Eğitim Madde 7- Taşımada çalışan işçiler, kendilerine ve ilgili diğer kişilere gelebilecek radyasyon zararları konusunda Periyodik doz değerlendirmesi Madde 8- Kurum radyoaktif maddenin taşınması sırasında kişilerin alacağı radyasyon dozlarını periyodik olarak değerlendirir. Böylece radyasyondan korunma sisteminin Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğindeki kurallara uygunluğu temin edilir.
4 Mesleki ışınlanmalar Madde 9- Taşıma sırasında alınacak mesleki ışınlanmalar için: a) Yıllık 1 msv in aşılmadığı durumlarda izleme, doz değerlendirmesi, kayıt tutulmasına gerek yoktur. b) Yıllık dozun 1-6 msv olduğu durumlarda doz değerlendirme programı, iş yeri izlemesi veya kişisel izleme uygulanır. c) Yıllık dozun 6 msv ten büyük olması durumunda kişisel izleme uygulanır. d) Kişisel ve iş yeri izlemesi uygulandığında kayıt tutulur ve muhafaza edilir. Halk ve çalışanlara olan mesafe Madde 10- Radyoaktif madde halktan ve çalışanlardan yeterli uzaklıkta tutulur. Bu uzaklığın belirlenmesinde aşağıdaki radyasyon seviyeleri göz önüne alınır. a) Çalışma alanlarında işçiler için yıllık doz 5 msv i geçemez. b) Toplum bireylerinin bulunduğu alanlarda kritik grup dozu yılda 1 msv i geçemez. Fotoğraf filmine olan mesafe Madde 11- Radyoaktif madde ile birlikte aynı sevkıyatta fotoğraf filmi de taşınıyor ise, mesafe film paketine gelen doz 0.1 msv i aşmayacak şekilde ayarlanır. Acil durumlar Madde 12- Radyoaktif maddenin taşınması sırasında olabilecek kazalar veya acil durumlar için ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşlar tarafından kişilerin, malzemenin ve çevrenin korunması için tedbirler alınır. Acil durum planı Madde 13- Bir kaza durumunda paket içeriği ile çevrenin reaksiyona girmesi ile oluşacak tehlikeli maddeler için acil durum planında tedbirler alınır. Kalite temini Madde 14 Kurum tarafından, ulusal, uluslararası veya kabul edilmiş diğer standartlar çerçevesinde düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, özel hazırlanmış radyoaktif madde ve tüm paket sınıfları için tasarım, imalat, test, kontrol belgeleme, kullanma, bakım, ile ilgili kalite temini aranır. Paketlerin onaylanmış tasarım özelliklerine sahip olup olmadıkları Kurum tarafından kontrol edilir. Olabilecek tamir ve bakımlardan sonra da tasarım özeliklerinin sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilir. Kalite uygunluğu Madde 15- Kurum, düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde, özel hazırlanmış radyoaktif madde ve diğer tüm paket sınıfları için gönderici ve taşıyıcının taşıma ile ilgili faaliyetlerinin kalite temini uygunluğunu bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde denetler. Özel uygulama Madde 16 Bu Yönetmelik hükümlerinin tam olarak sağlanamadığı durumlarda Kurum, taşımanın tüm safhalarında radyasyon güvenliğinin tam olarak sağlanmış olduğunu tespit ederse taşımaya izin verebilir. Bu tip uluslararası taşımalarda çok taraflı onay gerekir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Aktivite Sınırları ve Madde Kısıtlamaları Temel radyonüklit değerleri Madde 17- Her bir radyonüklit için Ek-1 Tablo-1 de aşağıda sıralanan temel nicelikler verilmiştir: a) TBq olarak A1 ve A2 değerleri, b) Bq/g olarak muaf madde için aktivite konsantrasyonu, c) Bq olarak muaf paket için aktivite sınırı. Radyoizotoplar için temel radyoaktivite sınırlarının hesaplanması Madde 18- Ek-1 Tablo-1 de belirtilmeyen radyonüklitler için Ek-1 Tablo-2 deki değerler kullanılır. Bunun dışında bir yöntem ile belirlenecek değerler için Kurum onayı ve uluslararası taşımada çok taraflı onay gerekir. Radyoaktif bozunma zincirindeki radyonüklitler Madde 19- Bir radyoaktif bozunma zincirindeki radyonüklitler doğal oluşma oranlarında bulunuyor ve Tablo- 1 deki listede yer almıyorlarsa; a) Ürün radyonüklitlerin herhangi birinin yarıömrü, ana radyonüklitin yarıömründen uzun veya 10 günden uzun değilse A1 ve A2 ile aktivite hesapları sadece ana radyonüklite göre yapılır. b) Ürün radyonüklitlerden herhangi biri ana radyonüklitin yarıömründen daha uzun veya 10 günden uzun yarıömre sahip ise A1 ve A2 ile aktivite hesapları ana ve ürün radyonüklitlerin bir karışım olduğu düşünülerek 20 nci maddede açıklanan şekilde hesaplanır.
5 Birden fazla radyoizotopun bir arada bulunması Madde 20- Birden fazla radyoizotopun bir arada bulunması durumunda: f(i) : Karışımda bulunan (i) izotopunun radyoaktivite oranı veya konsantrasyonu, X(i) : (i) radyoizotopunun A1 veya A2 değeri veya muaf madde veya muaf taşıma için radyoaktivite konsantrasyonu, Xm : Radyonüklit karışım içinde türetilen A1 veya A2 değeri veya muaf madde veya muaf taşıma için radyoaktivite konsantrasyonu olmak üzere; eşitliği kullanılır. Xm = i 1 f ( i) X ( i) Radyoizotoplar ile ilgili bilgi olmadığı durumlar Madde 21- Her bir radyoizotop veya bunların karışımları ile ilgili bilgi olmadığı durumlarda Ek-1, Tablo-2 de verilen değerler kullanılabilir. Paket taşınmasında aktivite sınırları Madde 22- Bir pakette bulunabilecek radyoaktif maddenin miktarı bu Yönetmeliğin 23 ila 32 nci maddelerinde açıklanan sınırları aşamaz. Adi paket Madde 23- Doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyumdan veya doğal toryumdan üretilmemiş radyoaktif maddeler için adi paket aşağıdakilerden fazla radyoaktivite içeremez: a) Saat veya elektronik cihazlar gibi radyoaktif maddenin cihazın bir parçası olduğu veya kapalı bir bölümde yer aldığı durumlar için her bir cihaz ve paketin aktivitesi Ek-1, Tablo-3 te, 2 nci ve 3 üncü sütunlarda verilen değerlerdir. b) Radyoaktif madde kapalı bir bölümde bulunmuyor veya cihazın bir parçası değilse paket sınırı Tablo 3 te 4 üncü sütunda verilen değerdir. Adi pakette doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum veya doğal toryumun taşınması Madde 24- Yüzeyi radyoaktif olmayan bir metal veya benzeri dayanıklı malzeme ile kaplanmış olmak şartıyla, doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum veya doğal toryumdan imal edilmiş herhangi bir malzeme için adi pakette radyoaktivite sınırlaması yoktur. Posta ile gönderi Madde 25- Posta yolu ile gönderi söz konusu ise Ek-1, Tablo-3 te verilen sınır değerlerin 1/10 u aşılamaz. Endüstriyel paketler Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 Madde 26- Endüstriyel paket: LSA madde veya SCO taşıyan pakettir. Endüstriyel paket; Endüstriyel tip 1 (IP-1), endüstriyel tip 2 (IP-2), endüstriyel tip 3 (IP-3) olmak üzere üçe ayrılır. LSA madde ve SCO taşınmasında radyoaktivite sınırları ve bu maddeler için endüstriyel paket tipleri Ek-1, Tablo-4 ve Tablo-5'de verilmiştir. Yanıcı olmayan katı LSA-II ve LSA-III taşıyan paket havayolu ile gönderildiğinde, radyoaktivite değeri 3000 A2 değerini aşamaz. A tipi paket Madde 27- Özel hazırlanmış radyoaktif madde için aktivite değerleri Ek-1, Tablo-1 de belirtilen A1 ve diğer tüm radyoaktif maddeler için A2 sınır değerlerini geçemez. Birden fazla bilinen radyoizotop içeren radyoaktif madde Madde 28- Radyoaktif maddenin birden fazla bilinen radyoizotop içermesi durumunda, A tipi paketin radyoaktivite içeriği için; B(i): Özel hazırlanmış radyoaktif maddede bulunan i radyoizotopunun aktivitesi, A1(i): i radyoizotopunun A1 değeri, C(j): Özel hazırlanmış radyoaktif madde dışında kalan radyoaktif maddede bulunan j radyoizotopunun aktivitesi, A2(j): j radyoizotopunun A2 değeri olmak üzere; koşulunun sağlanması gerekir. i B ( i ) A ( i ) 1 + j C ( j ) A ( j ) 2 1
6 B tipi paket Madde 29- Ciddi kaza koşullarına dayanıklı olacak şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş pakettir. B(U) ve B(M) olarak iki tipi vardır. B tipi pakete ayrıca onay sertifikası verilir. Onay sertifikasının paket tasarımına ilişkin izin verdiği radyoaktivite, cins, fiziksel ya da kimyasal yapı dışında radyoaktif madde taşınamaz. Havayolu ile taşımada radyoaktivite sınırları, özel hazırlanmış radyoaktif madde için küçük olan değer uygulanmak koşulu ile 3000 A1 ve A2 değerini aşamaz. Özel hazırlanmış radyoaktif madde dışında kalanlar için sınır 3000 A2 olarak belirlenir. C tipi paket Madde 30- Özellikle uçak kazalarındaki çarpma etkisinin göz önüne alındığı ve yüksek aktiviteli radyoaktif maddenin taşındığı yüksek çarpma hızına dayanıklı olarak tasarlanmış ve imal edilmiş pakettir. C tipi paket: a) Onaylanmış paket tasarımında belirtilenden daha büyük aktivite içeremez. b) Onaylanmış paket tasarımında belirtilen radyonüklitlerin dışında farklı radyonüklit içeremez. c) Onaylanmış paket tasarımında belirtilen fiziksel ve kimyasal şekil dışında farklı içerik taşıyamaz. Bölünebilir madde taşıyan paketler Madde 31- Bölünebilir madde taşıyan paket: Radyoaktif olmasının yanısıra bölünebilir madde özelliğine de sahip madde taşıyan pakettir. Onay sertifikasının gerektirdiği koşullar B ve C tipi pakette olduğu gibidir. Farklı yükleme ve taşıma koşullarında reaksiyon meydana gelmesini önleyecek şekilde tasarlanır ve imal edilir. Uranyum hekzaflorür taşıyan paketler Madde 32- Paket içindeki uranyum hekzaflorürün kütlesi olabilecek en yüksek ortam sıcaklığında paket içindeki boşluğun %5 inden daha büyük bir taşma yaratmayacak miktarda olmalıdır. Uranyum hekzaflorür, iç basıncı atmosfer basıncından düşük olan paket içinde ve katı halde taşınır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Taşıma İçin Koşullar ve Kontroller İlk gönderiden önce yapılması gerekenler Madde 33- Herhangi bir paketin ilk yüklemesinden önce aşağıdaki hususların yerine getirilmesi gerekir: a) Mahfaza sisteminin tasarım basıncı 35 kpa değerini geçiyorsa, mahfaza sisteminin bu basınç altında içindekileri ve kendi bütünlüğünü koruyacağı onaylı tasarım koşulları ile tespit edilir b) Her B(U), B(M) ve C tipi ve her bölünebilir madde içeren paket için zırhlama ve taşıma kaplarının ve gerekiyorsa bu kapların ısı transfer karakteristiklerinin etkinliğinin kabul edilebilir limitler içinde olduğu onaylı tasarım koşulları ile tespit edilir. c) Bölünebilir madde içeren paketler için 175 ile 176 ncı maddelere uygun olacak şekilde nötron yutucu malzemenin de paket bileşenleri içinde olması gerekir. Bu malzemenin varlığı ve paketteki dağılımı yapılan kontrollerle tespit edilir. Her gönderiden önce yapılması gerekenler Madde 34- Herhangi bir paket için her yüklemeden önce aşağıdaki hususların yerine getirilmesi gerekir. a) Her paket için bu yönetmeliğin ilgili hükümleri yerine getirilir. b) Paket yüzeyinde 116 ncı maddede belirtilen koşullara uygun olmayan taşıma elemanları mevcut ise bunlar 117 nci maddede belirtildiği şekilde paketten çıkarılır veya taşımada kullanılmayacak pozisyona getirilir. c) Her B(U), B(M) ve C tipi ve her bölünebilir madde içeren paket için onay sertifikasındaki koşulların yerine getirildiği tespit edilir. d) Her B(U), B(M) ve C tipi paketin basınç ve sıcaklık koşullarına ilişkin denge durumuna ulaştığı tek taraflı onay gerektirecek istisnai bir durum olmadıkça gözlenir. e) Her B(U), B(M) ve C tipi paketin radyoaktif muhtevasının dışarıya çıkabileceği tüm açma kapama elemanları ve mahfazasının 159 ila 171 inci maddelerde belirtilen koşulları yerine getirdiği muayene veya uygun testler ile tespit edilir. f) Özel hazırlanmış radyoaktif madde için onay sertifikasındaki koşulların yerine getirildiği tespit edilir. g) Bölünebilir madde taşıyan paketin 177 nci maddede belirtilen ölçümler ve 180 inci maddede belirtilen testler ile uygun şekilde kapatıldığı tespit edilir. h) Düşük oranda dağılabilir radyoaktif madde için onay sertifikasındaki koşulların yerine getirildiği tespit edilir. Diğer maddelerin taşınması Madde 35 Paket, içindeki radyoaktif maddenin güvenli şekilde taşınmasına yardımcı olan bileşenlerin ve ilgili belgelerin dışında başka bir maddeyi içeremez. Bu koşul, LSA madde ya da SCO nun birbirleri ve diğer maddeler ve mahfaza ile temas etmeyecek ve paket güvenliğini olumsuz etkilemeyecek şekilde taşınması halinde uygulanmaz. Bulaşmış tank ve orta boy taşıma kapları Madde 36- Tank ve orta boy taşıma kapları yüzeyindeki bulaşmanın beta ve gama yayıcılar ile düşük düzeyde zehirleyici alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2 ve diğer tüm alfa yayıcıları için 0.04 Bq/cm2 seviyelerinin altına ininceye kadar giderilememesi halinde başka maddelerin depolanması ya da taşınmasında kullanılamaz.
7 Özel koşullu taşınan radyoaktif maddeyle birlikte taşıma Madde 37- Diğer maddelerin özel koşullu taşınan radyoaktif maddeyle birlikte aynı araçta taşınmasına, ilgili diğer mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmediği taktirde göndericinin kontrolünde izin verilir. Diğer tehlikeli maddelere mesafe Madde 38- Radyoaktif kargo bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte, geçiş yaptığı ve gönderildiği ülkelerin ve hava, deniz, kara ve diğer taşıma yolları ile ilgili düzenleyici uluslararası kuruluşların tehlikeli madde ile ilgili taşıma mevzuatına da uygun olacak şekilde, taşıma süresince diğer tehlikeli maddelerden ayrı tutulur. Radyoaktif maddenin tehlikeli madde özelliği taşıması Madde 39- Taşınacak radyoaktif ya da bölünebilir madde patlayıcı, yanıcı, kimyasal zehirleyici veya aşındırıcı gibi özelliklere de sahip ise, bu gibi maddelerin paketlenmesi, etiketlenmesi, işaretlenmesi, plakalanması ve bekletilmesinde, bu Yönetmelik hükümleri ile birlikte geçiş yaptığı ve gönderildiği ülkelerin ve hava, deniz, kara ve diğer taşıma yolları ile ilgili düzenleyici uluslararası kuruluşların tehlikeli madde ile ilgili taşıma mevzuatına da uyulur. Bulaşmış ve sızdıran paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 40- Bir paketin dış yüzeylerindeki sabit olmayan bulaşma: a) Beta ve gama yayıcıları ile düşük seviyede zehirli alfa yayıcıları için 4 Bq/cm2 ve b) Diğer tüm alfa yayıcıları için ise 0.4 Bq/cm2 değerini aşamaz. Bu değerler ortalama 300 cm2 lik bir yüzey için belirlenmiştir. Özel koşullu taşıma dışında bulaşma seviyeleri Madde 41- Özel koşullu taşıma dışında; kullanılan taşıma kabı, tank ya da taşıma aracının sabit olmayan bulaşma seviyeleri 40 ıncı maddede verilen değerleri aşamaz. Hasarlı veya sızdıran paketler Madde 42- Bir paketin hasar gördüğü ya da sızdırdığı fark edilir veya bundan şüphe edilir ise, paketin yakın çevresine erişim engellenerek, gerekirse göndericiye en kısa sürede bilgi verilir. Söz konusu paket, bu paketin dahil olduğu koli, taşıma kabı ya da taşıma aracı ve temas durumunda olan diğer malzemeler ile yükleme ve indirme alanları bulaşmaya karşı kontrol edilir. Bulaşma ve sızdırma seviyeleri Madde 43- Paket bulaşma ve sızdırma seviyeleri sabit olmayan bulaşma için kabul edilen sınırlara çekilinceye kadar taşıma yapılmaz. Araç ve ekipman kontrolü Madde 44- Taşımada kullanılan araç ve ekipman düzenli olarak olabilecek bulaşmaya karşı kontrol edilir. Sabit ve sabit olmayan bulaşmadan kaynaklanan radyasyon seviyeleri Madde 45- Özel koşullu taşıma dışında yüzeylerdeki sabit bulaşmadan kaynaklanan radyasyon seviyesi 5 µsv/h değerini ve sabit olmayan bulaşma seviyeleri 40 ıncı maddede verilen değerleri aşamaz. Aksi takdirde, radyasyon seviyesi bu değerlerin altına düşünceye kadar bulaşma giderilir. Adi paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 46- Adi paketin dış yüzeyinin herhangi bir noktasındaki radyasyon seviyesi 5 µsv/h değerini geçemez. Cihaz veya mamul maddenin içinde bulunan veya bir parçasını teşkil eden maddeler adi pakette taşınması Madde 47- Bir cihazın veya mamul maddenin içinde bulunan veya bir parçasını teşkil eden maddeler, Ek-1, Tablo- 3'de verilen radyoaktivite sınırlarını aşmaması koşulu ile; a) Paketlenmemiş cihaz veya mamul maddenin dış yüzeyinin herhangi bir noktasından 10 cm mesafedeki radyasyon seviyesi 0.1 msv/h değerinin aşılmadığı, b) Aktif maddenin tamamen aktif olmayan bileşen içinde yer aldığı, c) Radyolüminesanslı zaman göstergeleri ve cihazlar hariç olmak üzere her cihaz ve maddenin üzerinde RADYOAKTİF ibaresinin bulunduğu durumlarda adi paket olarak taşınabilir. Diğer maddelerin adi pakette taşınması Madde nci maddede tanımlananların dışında kalan ve Ek-1, Tablo-3'de verilen değerleri geçmeyen radyoaktif maddeler, normal taşıma koşullarında paket bütünlüğünün bozulmaması ve paket açıldığında iç yüzeyde RADYOAKTİF MADDE ibaresinin kolayca görülebilmesi koşuluyla adi paket olarak taşınabilir. Işınlanmamış doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum ve doğal toryum, uranyum ve toryumdan mamul maddenin adi paket olarak taşınması Madde 49- Işınlanmamış doğal uranyum, fakirleştirilmiş uranyum ve doğal toryum, uranyum ve toryumdan mamul maddenin dış yüzeyleri aktif olmayan bir metal veya dayanıklı diğer bir malzeme ile kaplandığında adi paket olarak taşınabilir.
8 Boş paketler için kontrol ve taşıma koşulları Madde 50- Daha önce radyoaktif madde taşınmış boş paket; a) Paket bütünlüğü muhafaza edilerek güvenli olarak kapatılması, b) İç yüzeyde sabit olmayan radyoaktif bulaşma seviyesi beta ve gama yayıcıları ile düşük düzeyde zehirleyici alfa yayıcıları için 4 Bq/cm2 ve diğer tüm alfa yayıcıları için 0.4 Bq/cm2 olarak belirlenen değerlerin 100 katını geçmemesi, c) Paket üzerindeki daha önce kullanılmış olan tüm etiketlerin çıkarılması ya da görünmeyecek şekilde kapatılması koşulları sağlandığı takdirde adi paket olarak taşınabilir. Endüstriyel paketler veya paketlenmemiş LSA madde ve SCO nun taşınması için koşullar ve kontrollar Madde 51- Endüstriyel paketlerde LSA maddeleri ile SCO miktarları için 3 metreden zırhlanmamış malzemenin vereceği radyasyon seviyeleri 10 msv/h değerini geçmeyecek şekilde sınırlandırılır. sağlanır. Bölünebilir madde içeren LSA ve SCO Madde 52- LSA ve SCO bölünebilir madde içeriyorsa bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde istenen koşullar Paketlenmeden taşınabilen LSA ve SCO Madde 53- LSA-I ve SCO-I olarak tasnif edilen LSA ve SCO maddeleri aşağıdaki koşulları sağladıklarında paketlenmeden taşınabilirler. a) Doğal radyonüklitlerin bulunduğu madenler hariç, paketlenmemiş maddenin taşınması sırasında araçtan dışarıya radyoaktif madde saçılmayacaktır. b) Bulaşma değeri ulaşılabilir veya ulaşılamaz yüzeyler için belirlenmiş değerin 10 katından daha fazla olmadığı SCO-I in taşınması dışında her bir araca özel koşullu taşıma uygulanır. c) SCO-I in ulaşılamayan yüzeylerinde sabit olmayan bulaşmadan şüphe edilirse, radyoaktif maddenin araca dökülmemesi için gerekli tedbirler alınır. Taşıma indisi (TI) tayini Madde 54- Taşıma indisi (TI); radyoaktif madde taşıyan paketin veya paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I' in yakın çevresindeki radyasyon seviyesini gösteren sayıdır. TI tayini aşağıda belirtildiği şekilde yapılır; a) Yüzeyden bir metre mesafede msv/h olarak ölçülen en yüksek radyasyon seviyesinin 100 faktörü ile çarpılmasıyla elde edilir. Uranyum ve toryum cevherleri ve karışımları için dış yüzeyden 1 m mesafede ölçülen en yüksek radyasyon seviyesi aşağıdaki gibidir: 1) uranyum ve toryumun cevherleri ve fiziksel konsantreleri için 0.4 msv/h, 2) toryumun kimyasal konsantreleri için 0.3 msv/h, 3) uranyum hekzaflorür dışındaki diğer kimyasal uranyum konsantreleri için 0.02 msv/h. b) Tank ve taşıma kabı, paketlenmemiş LSA-I ve SCO-I için (a) da tanımlandığı gibi ölçülen değer Ek-1 Tablo 6 da verilen ilgili faktör ile çarpılır. c) (a) ve (b) de elde edilen değerin ondalıklı olması halinde, TI değeri birinci ondalığa yuvarlama yapılarak bulunur. Ancak 0.05 veya daha küçük olan değerler sıfır (0) alınır. Bir arada taşınan paketler için taşıma indisi tayini Madde 55 Koli, taşıma kabı veya aracın taşıma indisi, içerisinde mevcut paketlerin taşıma indisleri toplamı olarak hesaplanır veya doğrudan radyasyon seviyesi ölçülerek bulunur. Ancak gevşek paketleri kapsayan koliler için taşıma indisi, her birinin taşıma indislerinin toplamı olarak alınır. Kritiklik güvenliği indisinin tayini Madde 56- Kritiklik güvenliği indisi (CSI), bölünebilir madde içeren bir paket için 50 nin N sayısına bölünmesiyle elde edilir. N sayısı 184 ile 185 inci maddelerde belirtilen şekilde türetilen iki N sayısından küçük olanıdır. Sınırsız sayıdaki paketin kritik altı durumu sağlanmak koşulu ile kritiklik güvenliği indisi sıfır (0) olabilir. Her taşıma için kritiklik güvenliği indisi tayini Madde 57 Her taşıma için kritiklik güvenliği indisi mevcut tüm paketlerin CSI lerinin toplanması ile elde edilir. Paketler ve kolilerin taşıma indisi, kritiklik güvenliği indisi ve radyasyon seviyeleri üzerindeki limitler Madde 58 Özel koşullu taşıma hariç olmak üzere herhangi bir paket veya kolinin taşıma indisi 10 u, kritiklik güvenliği indisi de 50 yi aşamaz. Paket veya kolilerin dış yüzeylerindeki radyasyon seviyesi Madde 59 Karayolu veya demiryolu ile özel koşullu taşıma ile taşınan paket veya koliler ve özel koşullu veya özel uygulama ile gemi veya uçakla taşınanlar hariç paket veya kolilerin dış yüzeylerindeki radyasyon seviyesi 2 msv/h değerini geçemez. Özel koşullu taşımada paket yüzeyindeki radyasyon seviyesi Madde 60- Özel koşullu taşımada bir paketin herhangi bir dış yüzeyindeki en yüksek radyasyon seviyesi 10 msv/h değerini geçemez.
9 Sınıflandırma Madde 61- Paketler veya koliler, Ek-1, Tablo-7 de belirtildiği şekilde I-BEYAZ, II-SARI veya III-SARI şeklinde sınıflandırılırlar: a) Bir paket veya kolinin hangi sınıfa girdiğini belirleyebilmek için TI ve yüzey radyasyon seviyesi koşullarının ikisi de hesaba katılır. TI ve yüzey radyasyon seviyesi farklı sınıflara karşılık geliyorsa bu durumda paket veya koli bir üst sınıfa dahil edilir.i-beyaz sınıfı en alt sınıf kabul edilir. b) Taşıma indisi Yönetmelikte belirtilen işlemlere uygun olarak hesaplanır. c) Yüzey radyasyon seviyesi 2 msv/h değerinden daha büyük ise paket veya koli özel koşullu taşımaya tabi tutulur. d) Özel uygulama ile gönderilecek paket, koli ya da diğerleri III-SARI sınıfına dahil edilir. İşaretleme Madde 62- Her paket üzerinde gönderici veya alıcıya ya da her ikisine ait tanıtıcı bilgiler okunaklı ve dayanıklı bir şekilde işaretlenir. Birleşmiş Milletler numaraları Madde 63- Adi paket dışındakilerin üzerinde, Ek-3 deki Birleşmiş Milletler numaralarından uygun olanı UN kısaltması ile birlikte okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir. 50 kg'ı aşan paketler Madde kg'ı aşan her paketin izin verilebilen toplam ağırlığı okunaklı ve dayanıklı bir şekilde paketin dış yüzeyine işaretlenir. Paket tanıtma kodları Madde 65- Her paket için sınıfına ait olan IP-1, IP-2, IP-3, A, B(U), B(M), C tanıtma kodları okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde paketin dış yüzeyinde belirtilir. Paket üzerinde bulunması gerekli bilgiler Madde 66- IP-2, IP-3 ve A tipi paketlerde ek olarak uluslararası taşıt kayıt kodu (VRI) paket üzerinde yer alır. Ayrıca, menşei ülke yetkili kurumunun öngördüğü imalatçı ile ilgili bilgiler de okunaklı ve dış etkilere karşı dayanıklı olacak şekilde belirtilir. B(U), B(M) ve C tipi paketler ile uranyum hekzaflorür ve bölünebilir madde taşıyan paketler ve Kurumun öngördüğü koşullarda ve tarihe kadar Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı nın 1973 ten başlayarak daha önceki taşıma yönetmeliklerine göre onay almış paket tiplerinde menşei ülkenin yetkili kurumunun ya da gerektiğinde diğer yetkili kurumların tasarım onayı ve her paket için ayrı ayrı verilen seri numaraları da uygun şekilde paket üzerinde yer alır. Paket üzerinde bulunması gerekli radyasyon işareti ve diğer işaretler Madde 67- Ek-2, Şekil-1'de gösterilen radyasyon işareti ile birlikte diğer etkilere dayanıklı olduğunu gösterir işaretler de B(U), B(M), C ve bölünebilir madde taşıyan paketler üzerine görülebilir biçimde ve dış etkilere dayanıklı olacak şekilde tespit edilir. LSA-I ve SCO-I bilgileri Madde 68- Pakette LSA-I veya SCO-I madde var ise üzerindeki etikette RADYOAKTİF LSA-I veya RADYOAKTİF SCO-I olarak belirtilir. Etiketleme Madde 69- Ek-2, Şekil-2, 3, 4 ve 5'de örnekleri verilen etiketler her bir paket, koli, taşıma kabı üzerine sınıflarına uygun olarak ve açıkça görünecek şekilde tespit edilir. İçerikle ilgisi kalmayan etiketler çıkarılır veya üstü kapatılır. Etiketleme usulü Madde 70- Etiketler paket ve kolinin iki zıt yüzüne ve ticari taşıma kabının veya tankın her dört yüzüne yapıştırılır. Ek-2, Şekil 5 e uyan etiketlerin bitişiğine gerektiğinde 2, 3, 4 no lu etiketler de yapıştırılır. Etiketler diğer etiket ve bilgileri kapatmayacak şekilde tespit edilir. Radyoaktif içerik için etiketleme Madde 71- Etiket üzerinde yer alması gereken bilgiler aşağıda verilmiştir: a) İçerik: 1) 1) LSA-I madde dışında, içindekiler (contents) hizasına radyoizotopların Ek-1, Tablo-1 de verilen isimleri ve sembolleri yazılır. Paketin birden fazla radyoizotop bulundurması durumunda ise, etikette yer alması gereken radyoizotoplardan radyoaktivite konsantrasyon sınırları en düşük olanlardan başlayarak etiket üzerindeki alan elverdiği ölçüde LSA-II, LSA-III, SCO-I, SCO-II simgeleri kullanılarak yazılır. 2) 2) LSA-I madde için, sadece LSA-I simgesi gereklidir. b) Aktivite: Paketin içerdiği radyoaktif maddenin maksimum radyoaktivitesi aktivite (activity) hizasına uygun ön ekler konularak Bq birimi cinsinden, bölünebilir madde için ise gram ve katları cinsinden kütle değeri yazılır. c) Aynı cins radyoizotopları içeren maddeleri taşıyan paketlerin oluşturduğu koli ve taşıma kapları için radyoaktivite ve içindekilerin hizasına toplam değerleri, farklı radyoizotopları içeren maddeleri taşıyan paketlerin
10 oluşturduğu koli ve taşıma kaplarının etiketleri üzerine taşıma dökümanlarına bakınız (see transport documents) ibaresi yazılır. d) Taşıma İndisi: I-BEYAZ sınıfına dahil taşımalar için taşıma indisi belirtilmesine gerek yoktur. Kritiklik güvenliği için etiketleme Madde 72- Sertifika başvurusunda veya paket tasarım onayı için yetkili kurumun belirtttiği gibi Ek-2, Şekil 5 te verilen etiket kritiklik güvenlik indisini içerecek şekilde doldurulur. Koli ve taşıma kapları için kritiklik güvenlik indisi Madde 73- Koli veya taşıma kapları için etikette belirtilen kritiklik güvenlik indisi, bölünebilir maddelerin toplamına aittir. Plakalama Madde 74- Adi paket dışında radyoaktif paket taşıyan büyük taşıma kabı ve tankları Ek-2, Şekil-6'da verilen forma uygun dört plaka taşır. Plakalar düşey durumda her yüze tespit edilir. Paketlenmemiş LSA-I, SCO-I ve veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu sevkıyat için plakalama Madde 75- Paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu sevkıyatın Birleşmiş Milletler numarası, boyutu 65 mm'den küçük olmamak üzere siyah renkte; Ek-2, Şekil-6 da görülen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma veya Ek-2, Şekil-7 de görülen plaka üzerine işaretlenir. Göndericinin sorumlulukları Madde 76- Gönderici, bu Yönetmelikte belirtildiği şekilde işaretleme, etiketleme ve plakalama yapmaktan sorumludur. Gönderilen paket bilgileri Madde 77- Gönderici gönderilen paket ile birlikte taşıma belgelerine aşağıda belirtilenlerden uygun olanları ilave eder: a) Ek-3 de verilen gönderi ismi, b) Birleşmiş Milletler Radyoaktif Madde Sınıf No 7, c) Ek-3 de verilen Birleşmiş Milletler Gönderi Numarası (UN Shipping Number), d) Her bir radyoizotopun ya da birden fazla radyoizotop olması durumunda bunların isim ya da simgeleri veya varsa genel tanımları, e) Radyoaktif maddenin fiziksel ya da kimyasal yapısı, var ise özel durumu, f) Radyoaktif maddenin radyoaktivitesinin Bq, bölünebilir maddenin kütlesinin g olarak değeri, g) Paketin dahil olduğu sınıf, h) II-SARI ve III-SARI sınıfları için Taşıma İndisi, i) Muafiyet sınırları içinde kalanların dışındaki bölünebilir madde için CSI, j) Paket ya da paket içeriği ile ilgili yetkili kurum onay sertifikasına ait tanıtım işareti ya da numarası, k) Paket, koli ya da taşıma kabı içinde yer alıyor ise her bir pakete ait tüm bilgilerin listesi. Ayrıca, geçici yükleme ya da indirme yapılacak ise bunu belirtir belgeler, l) Özel koşullu gönderi söz konusu ise bunun ÖZEL KOŞULLU TAŞIMA olarak bildirimi, m) LSA-II, LSA-III, SCO-I ve SCO-II taşınıyorsa A2 nin katları cinsinden toplam radyoaktivite miktarı. Paket işlemleri Madde 78- Paketleme, sınıflandırma, işaretleme, etiketleme, plakalama ile ilgili işlemler gönderici tarafından eksiksiz olarak yerine getirilir. Gönderici beyanı Madde 79- Gönderici, taşımanın 77 nci maddede belirtildiği şekilde yapıldığına dair bir beyannameyi de taşıma belgeleri arasına ilave eder. Taşıma uluslararası bir antlaşma hükümleri içinde kalıyorsa, ilgili antlaşmanın hükümlerine uyulduğu da beyan edilir. Beyanname Madde 80- Beyanname gönderici tarafından tarih belirtilerek imzalanır. Etiketlerin kaldırılması Madde 81- Bir boş paket adi paket olarak taşınıyorsa önceden yerleştirilmiş etiketler pakette görünmeyecek konuma getirilir veya tamamen sökülür.
11 Taşıyıcı bilgileri Madde 82- Gönderici, taşıma belgesinde taşıyıcıya; a) Paket, koli veya taşıma kabının yüklenmesi, istiflenmesi, taşınması, kullanımı ve boşaltılması esnasında ısının güvenli dağılımı için özel istifleme veya özel istiflemenin gerekip gerekmediği ile ilgili ilave bilgileri, b) Araç veya taşımada kullanılacak yol ile ilgili belirlediği koşulları ve gerekli güzergah bilgilerini, c) Acil durum planlarını sağlar. Yetkili kurum sertifikası Madde 83- Yetkili kurumun sertifikasının gönderilen pakete eşlik etmesi zorunluluğu yoktur. Gönderici bu sertifikaları yükleme ve boşaltma öncesinde taşıyıcıya temin eder. Yetkili kurumlara bildirim Madde 84- Yetkili kurum onayı gerektiren bir paketin ilk kullanımından önce gönderici, yetkili kurum ya da kurumlar tarafından onaylanmış tasarım sertifikasını paketin güzergahı üzerindeki ve gönderildiği ülke yetkili kurumlarına ulaştırmakla yükümlüdür. Ancak, gönderici karşı taraftan teyit beklemek, aynı şekilde yetkili kurum da teyit etmek zorunda değildir. Bildirim yükümlülüğü Madde 85- Aşağıda belirtilen durumlar için gönderici, Kuruma taşımanın başlamasından 7 gün önce bildirim yapmakla yükümlüdür; a) 3000 A1 veya 3000 A2 ya da 1000 TBq değerinin üstünde radyoaktiviteye sahip radyoaktif madde taşıyan C tipi paketler, b) 3000 A1 veya 3000 A2 ya da 1000 TBq değerinin üstünde radyoaktiviteye sahip radyoaktif madde taşıyan B(U) tipi pakeler, c) B(M) tipi paketler, d) Özel uygulama gerektiren taşımalar. Gönderi belgesinde bulunması gerekli bilgiler Madde 86- Gönderilen paket belgesi aşağıdakileri kapsar: a) Paket veya paketlerin kimliklerini belirleyecek şekilde tüm uygulanabilir sertifika numaraları ve kimlik işaretlerini kapsayan yeterli bilgiler; b) Gönderi tarihi, beklenen ulaşma tarihi ve önerilen güzergah hakkında bilgi; c) Radyoaktif maddelerin veya nüklidlerin isimleri, d) Radyoaktif maddenin fiziksel ve kimyasal şeklinin tanımı veya maddenin özel tip radyoaktif madde olduğu ya da az dağılan bir radyoaktif madde olup olmadığı, e) Radyoaktif içeriğin ilgili SI birimlerinde Bq ve katları olarak maksimum aktivitesi, bölünebilir madde için g ve katları olarak kütlesi. Taşıma onay belgesi Madde 87- Taşıma onay belgesinde gerekli bilgilerin mevcut olması durumunda, göndericinin bu bilgileri ayrıca sağlaması gerekmez. Sertifika ve talimatların muhafazası Madde 88- Gönderici, bu Yönetmeliğin yedinci bölümünde gerekli görülen sertifikaların ve paketin uygun şekilde hazırlandığı ve kapatıldığına dair talimatların birer kopyasını muhafaza eder. Taşıma sırasında ayırma ve geçici depolama Madde 89- Paket, koli, taşıma kabı veya tank, taşıma sırasında ya da transit edilirken bekletme yapılacak ise; a) Radyasyon ışınlanmalarının kontrolü için, 10 ile 11 inci maddelere göre belirtilen doz seviyeleri göz önüne alınarak insanların ve banyo edilmemiş fotoğraf filmlerinin bulunduğu yerlerden ayrı olarak, b) Diğer tehlikeli maddelerin de bulunması durumunda ilgili ulusal veya uluslararası mevzuat göz önüne alınarak yerleştirilir. II-SARI ve III-SARI sınıfına dahil paketlerin taşınması Madde 90- II-SARI ve III-SARI sınıfına dahil paket ya da koli, yolcuların seyahat ettiği bölümlerde taşınamaz. Taşıma ancak bu bölümlerin yetkilendirilmiş kişilere tahsis edilmesi durumunda yapılabilir. Taşıma ve transit esnasında bekletme Madde 91- Taşıma ve transit esnasında paket, güvenliği sağlanacak bir bölgede bekletilir. Diğer kargo ile beraber bekletme Madde 92- Paket, yüzeyindeki ısı akısının 15 W/m2 değerinden büyük olmaması, yakın çeresindeki diğer kargonun çuval ve benzeri içinde bulunmaması ve ilgili yetkili kurum tarafından onay sertifikasında öngörülmüş özel bir husus olmaması durumunda koşul gerektirmeksizin taşıma veya transit esnasında bekletmede diğer kargo ile beraber bekletilebilir.
12 Bir arada bulunabilecek paket, koli, tank veya taşıma kapları Madde 93- Bir taşıma sırasında bir arada bulunabilecek paket, koli, tank veya taşıma kapları aşağıda verildiği gibi kontrol edilir: a) Özel amaçla taşınma dışında paket, koli veya taşıma kaplarının sayısı Ek-1, Tablo-8 de verilen toplam TI değerlerine göre sınırlandırılır. LSA-I madde için TI sınırlaması yoktur. b) Özel koşullu taşımada bir taşıma aracı için sevkıyatın toplam taşıma indisine sınır uygulanmaz. c) Normal taşıma koşullarında aracın herhangi bir dış yüzeyindeki radyasyon seviyesi 2 msv/h ve 2 m mesafede 0.1 msv/h değerini aşamaz. d) Taşıma kabı veya aracının içindeki kritiklik güvenlik indisinin toplamı Ek-1, Tablo-9 da verilen değeri aşamaz. Özel koşullu taşıma şartı Madde 94- Taşıma indisi 10 dan büyük olan paket veya koli ya da kritiklik güvenlik indisi 50'yi aşan sevkıyat sadece özel koşullu taşınabilir. Taşıma veya transit sırasında bölünebilir madde taşıyan paketlerin yerleştirilmesi Madde 95- Geçici olarak bekletilen ve bölünebilir madde taşıyan araç ya da ticari taşıma kabındaki toplam kritiklik güvenlik indisi 50'yi geçmeyecek şekilde belirlenir ve gruplar arasında en az 6 metre mesafe bırakılır. Bölünebilir madde taşıyan araçlar arası mesafe Madde 96- Ek-1, Tablo-9 da belirtilen toplam kritiklik güvenlik indisi 50'yi aşan taşıma kabı ya da taşıma aracı ile bölünebilir madde taşıyan diğer paket, koli, taşıma kapları veya radyoaktif madde taşıyan diğer araçlar arasında en az 6 metre mesafe bırakılır. Kara ve demiryolu ile taşımada ek koşullar Madde 97- Ek-2, Şekil-2, Şekil-3, Şekil-4 veya Şekil-5 de verilen etiketlerden herhangi biri ile etiketlenmiş olan paket, koli veya taşıma kaplarını taşıyan demiryolu ve karayolu taşıtları veya koşullu taşıma altındaki taşıma araçları Şekil- 6 de verilen plaka ile demiryolu araçlarında dış iki yan yüzüne, karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka yüzüne yerleştirilerek işaretlenir. Araç kapalı değil ise, plakalar kargo taşınan bölüm üzerine görünür biçimde takılır. Açık araçta büyük taşıma kabı ya da tank taşınıyor ise bunların dış yüzeylerindeki plakalar yeterlidir. Plakanın takılacağı yeri yeterli olmayan araca Ek-2, Şekil-6 da tanımlanan plaka boyutları 100 mm ye kadar küçültülerek takılır. Karayolu ve demir yolu araçlarında plakalama Madde 98- Araçta taşınan paketlenmemiş LSA-I madde veya SCO-I veya paketlenmiş ve tek Birleşmiş Milletler numarası taşıyan özel koşullu sevkıyatın Birleşmiş Milletler numaraları, boyutu 65 mm'den küçük olmamak üzere ve siyah renkli olarak karayolu araçlarının dış iki yan yüzü ile arka yüzüne, demiryolu araçlarında ise dış iki yan yüzüne tespit edilmiş olan, Ek-2, Şekil-6 da verilen plakanın alt yarısındaki beyaz kısma veya Ek-2, Şekil-7 de verilen plaka üzerine işaretlenir. Özel koşullu taşımada radyasyon seviyeleri Madde 99- Özel koşullu taşımada radyasyon seviyesi aşağıda verilen değerleri aşamaz: a) Paket ya da kolinin herhangi bir dış yüzeyinde radyasyon seviyesi üst limiti 10 msv/h dir. 2 msv/h değerinin geçilebileceği durumlar aşağıda verilmiştir: 1) Araçta normal taşıma koşullarında yetkisiz kişilerin paket ile temasını engelleyecek kapalı bir bölmenin bulunması, 2) Paketin bu bölmede taşıma süresince devrilme ya da savrulmasına karşı gerekli önlemlerin alınmış olması koşullarının sağlanması, 3) Taşıma süresince araçtan indirme, yükleme yapılmaması. b) Aracın alt ve üstü de dahil olmak üzere dış yüzeylerinde, araç açık ise, kasası, yükün üst yüzeyi ve aracın alt yüzeyi üzerinde 2 msv/h, c) Kapalı ve açık aracın düşey dış yan yüzey veya kasasından 2m mesafede herhangi bir noktada 0.1 msv/h. II-SARI ve III-SARI sınıfındaki paketlerin karayolunda taşınması Madde 100- II-SARI ve III-SARI sınıfında paket taşıyan karayolu aracında eğitimli sürücü veya gerekirse ilgili bir diğer kişi dışında başka yolcu taşınmaz. Deniz yolu ile taşımada ek koşullar Madde 101- Ek-1, Tablo-8 de gemi ile taşıma değerleri verilen paket ya da koliden yüzeyindeki radyasyon seviyesi 2 msv/h değerini aşanlar özel koşullu taşınmadıkça, gemi ile özel uygulama dışında taşınmaz.
13 Deniz yolu ile özel uygulamalı taşıma Madde 102- Taşıma, sadece radyoaktif maddenin taşınmasına tahsis edilmiş bir gemi ile yapılıyorsa ve geminin bandırasını taşıdığı ülkenin yetkili kurumu tarafından onaylanmış bir radyasyondan korunma programı mevcut ve ayrıca, birden fazla limanda yükleme, yerleştirme, indirme işlemini yürüten uzman personeli varsa, Ek-1, Tablo-8 deki TI değerleri ile normal koşullarda uygulanan ve bir taşıma aracının üzerindeki 2 msv/h ve araca 2 m mesafedeki 0.1 msv/h radyasyon seviyesi sınırları dikkate alınmaz. Hava yolu ile taşımada ek koşullar Madde 103- B(M) tipi paketler ile özel koşullu gönderilen diğer kargo, yolcu uçakları ile taşınmaz. Soğutulan tip B(M) paketler Madde 104- Soğutulan tip B(M) paketler ile taşıma süresince dışarıdan müdahale ile soğutulması gereken ve taşıma süresince kontrol altında tutulması gereken paketler ile tutuşabilir sıvı maddeler hava yoluyla taşınmaz. Yüzey radyasyon seviyesi 2 msv/h değerini aşan paketler Madde 105- Yüzeydeki radyasyon seviyesi 2 msv/h değerini aşan paket ve koli hava yoluyla özel uygulama dışında taşınmaz. Posta ile taşımada ek koşullar Madde 106- Adi paket için gerekli şartları sağlayan ve radyoaktivitesi Ek-1, Tablo-3'de verilen değerlerin onda birini geçmeyen paketler Uluslararası Posta Birliği (UPU) tarafından öngörülen aşağıdaki koşullar sağlandığı takdirde normal posta ile taşınabilir: a) Paket postaya sadece Kurum tarafından izin verilmiş göndericiler tarafından verilebilir, b) Paket en kısa ulaşım yoluyla, genellikle hava yolu ile gönderilir, c) Paket üzerine RADYOAKTİF MADDE-POSTA İÇİN İZİN VERİLEN MİKTARDA (QUANTITIES PERMITTED FOR MOVEMENT BY POST) ibaresi okunaklı ve çıkmayacak şekilde yazılır, paket boş olarak iade edilirken yukarıdaki ibare kaldırılır, d) Göndericinin adı ve adresi ve paketin içeriği, paket üzerinde ve içinde belirtilir, e) Paketin alıcıya ulaştırılamaması durumunda, güvenli bir yerde muhafaza edilerek en kısa sürede göndericisine teslim edilmesi sağlanır. Gerekirse Kuruma haber verilir. Etiketi tahrip olmuş paketler Madde 107- Herhangi bir nedenle etiketi tahrip olmuş, göndericisi ve alıcısı belli olmayan paketler en kısa zamanda Kuruma bildirilir. Bu paketlerle ilgili işlemler Kurum tarafından yürütülür. Gümrük işlemleri Madde 108- Gümrük işlemleri yetkili kişiler tarafından ve radyasyon seviyesi açısından uygun bir mahalde, gerektiğinde paket içeriğinin kontrolü de yapılarak gerçekleştirilir. Gümrük işlemleri sırasında açılmış paketler alıcıya ulaştırılmadan önce gönderi koşullarına uygun hale getirilir. Teslim edilemeyen paketler Madde 109- Alıcısına teslim edilemeyen paketler emniyetli bir yerde muhafaza edilerek Kurum haberdar edilir ve Kurumun talimatına göre hareket edilir. BEŞİNCİ BÖLÜM Radyoaktif Maddeler ve Paketler İçin Genel Koşullar Radyoaktif Maddeler İçin Koşullar LSA-III için koşullar Madde 110 LSA-III olarak nitelendirilen katı maddelere 118 inci maddede belirtilen test koşulları uygulandığında suya geçen aktivite değeri 0.1 A2 değerini aşamaz. Özel hazırlanmış radyoaktif madde Madde 111 Özel hazırlanmış radyoaktif maddenin bir boyutu 5 mm den küçük olamaz. Özel hazırlanmış radyoaktif madde için koşullar Madde 112 Özel hazırlanmış radyoaktif madde, 189 ila 196 ncı maddelerde belirtilen koşullarda 190, 191, 192 ile 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda çatlama veya kırılma, 193 ve 194 üncü maddelerde belirtilen testler sonucunda erime veya dağılma ya da 195 ve 196 ncı maddelerde belirtilen testlerde çözünme dolayısı ile suda 2 kbq den daha yüksek aktivite değeri tespit edilmeyen veya ISO 9978 sızıntı testi yöntemleri standardında belirtilen sızıntı değerlerini geçmeyecek şekilde imal edilir. Kapsül içine alınmış özel hazırlanmış radyoaktif madde Madde 113 Kapsül içine alınmış özel hazırlanmış radyoaktif madde kapsül tahrip edilmeden açılamayacak şekilde imal edilir.