Şizoaffektif Bozukluk ve Rehabilitasyonu
Şizoaffektif bozukluk, psikoz semptomlarını, ruh hali bozuklukları semptomlarıyla birleştiren kronik bir zekasal sıhhat bozukluğudur. Ne cins duygu gidişat bulguları olduğuna bağlı olarak bipolar ya da depresif tip olarak teşhis edilir. Şizoaffektif bozukluğun popülasyondaki prevalansı şizofreni veya duygu gidişat bozukluklarından daha azdır ve yüzde birinden az olduğuna inanılır. Araştırmalar, bayan ve erkeklerin bu hastalıktan denk oranlarda etkilendiğini, […]
Şizoaffektif bozukluk, psikoz semptomlarını, ruh hali bozuklukları semptomlarıyla birleştiren kronik bir zekasal sıhhat bozukluğudur. Ne cins duygu gidişat bulguları olduğuna bağlı olarak bipolar ya da depresif tip olarak teşhis edilir. Şizoaffektif bozukluğun popülasyondaki prevalansı şizofreni veya duygu gidişat bozukluklarından daha azdır ve yüzde birinden az olduğuna inanılır. Araştırmalar, bayan ve erkeklerin bu hastalıktan denk oranlarda etkilendiğini, erkeklerde görülen bozukluğun bayanlara göre daha genç yaşta oluştuğunu tespit etmiştir. Genellikle ilk 16 ve 30 yaşları arasında insanlarda bu rahatsızlığa tesadüfülür, ancak çocuklarda ender görülür. Eğer bir şahsa şizoaffektif bozukluk tanısı konduysa görülen semptomları, tanısı ve rehabilitasyonun semptomları eksiltmeye ve iyileştirmeye nasıl takviyeci olabileceğini öğrenmek ehemmiyetlidir.
Şizoaffektif Bozukluğun Bulguları
Şizoaffektif bozukluk bulguları şiddetli olma meylindedir ve her fert için değişkenlik gösterir. Genel olarak, depresif bulgular, manik bulgular ve şizofreni bulguları olarak kategorize edilebilir.Bipolar tipte olanlar depresif ve manik semptomların döngüsünü yaşarken depresif tipte olanlar yalnızca depresif semptomları yaşarlar.
Depresif Bulgular
• Yeis
• Bedelsizlik
• Umutsuzluk
• Boşluk
• Düşünme ya da konsantre olma problemleri
• İştahsızlık
• Kilo kaybı veya kilo alma
• Çok fazla ya da çok az yatmak
• Sıkıntılılık
• Enerji yetersizliği
• Basmakalıp etkinliklere alaka kaybı
• Kendini yargılama
• Vefat veya intihar düşünceleri
• Cinnet
• Artan enerji
• Kendine hasar verme tutumu
• Öfori
• Düşüncelerde yarış
• Tehlike tutumu
• Yükseltilmiş ruh hali
• Sıkıntılı ruh hali
• Olağandan daha etkin ruh hali
• Olağandışıdan daha fazla veya daha süratli konuşmak
• Daha az uyku lüzumu
• Basitçe dikkat ayrılması
Psikotik Bulgular
• Sanrılar ters kanıtlara karşın yapılan yanlış, statik inançlar
• Sanrılar orada olmayan şeyleri görmek veya dinlemek
• Paranoya
• Kumpassız düşünce, tutum ve bağlantı bozukluğu mevzuların değiştirilmesi, suallere dikkatsiz yanıtlar verilmesi
• Yavaş hareketler veya hareketsizlik katatoni
• Surat ifadelerinde ve konuşmada duygu yetersizliği negatif bulgular
• Düşük motivasyon
• Makûs şahsi hijyen
Yukarıyada listelenen psikotik bulgular dışarıdan bakıldığında şizoaffektif bozukluğunun nasıl göründüğünü açıklasa da, bu bozukluğu yaşayan bireyler tarafından bu bulguların nasıl sezildiğini bilmek de rehabilitasyon için faydalıdır. Nasıl sezildiği ile alakalı bazı belirlemeler alttaki gibidir.
Kumpassız Düşünme
Kumpassız düşünme yaşanıyorsa şayet, düşünceler flu ya da her şeyin iletişimi kopmuş gibi sezilebilir. Konuşurken neden bahsedildiği andıramayabilir, bu surattan insanların söylediklerini takip etmek güçleşir. Ayrıca düşüncelerin hakimiyeti olmadığı hissedebilir.
Hakimiyet Edildiğini Düşünme
Yabancılar ya da dış güçler tarafından hakimiyet edildiği düşünebilirken, birinin beynine düşünceler ilave ettiğini veya düşünceleri kaldırıldığını hissedebilir. Ayrıca başkalarının düşüncelerini dinleyebildiğini veya bu düşüncelere erişebildiğini sezebilir.
Sanrılar
Reel ve dışardan gelmiş gibi görünen ama başka kimsenin dinleyemediği bir veya birden fazla ses dinleyebilir. Onlarla konuşmaya başlayabilir ya da o sesin yapmasını söyledikleri şeyleri yapmaya başlayabilir. Gerçeğinde, bu sesler beyin tarafından yaratılır ve asılsızdır.
Sanrılar
Sanrılar, yüzde 100 reel olduğuna inanılan, ancak bunun herkes tarafından reel olduğu düşünülmeyen şeylerdir. Zamanla aniden başlayabilir veya form oluşturabilirler. Sanrılar bazen dinlenen seslerle alakalıdır ve onları bir biçimde açıklıyor gibi görünür. Çoğu zaman sanrılar paranoyaktır, öyle ki insanların kendisine karşı komplo kurduğunu veya kendisini gözetlediğini düşünürler. Ve bu insanlardan kaçmayı seçebilir zira çok korkutucu bir gidişat olarak sezerler.
Teşhis
Şizoaffektif bozukluğun teşhisi, bir psikiyatrist veya psikolog tarafından muayenehane görüşme yoluyla asıllaştırılır. Bir zekasal sıhhat uzmanı, semptomlarını ruhsal bozuklukların teşhisindeki belirtilen kriterlere uyup uymadıklarını tanımlamak için isteyecektir. Bu muayenehane görüşmeden evvel, bir nöbet bozukluğu veya ilaç kullanımı gibi öbür potansiyel nedenler fiziksel tetkik, beyin görüntüleme, kan testi vb. teşhis yolları ile tespit edilir.
Şizoaffektif bozukluk öbür şartlarla çakıştığından, bu sebeple tanı koymak güç olabilir. Bazen yanlış bipolar bozukluk veya şizofreni olarak yanlış teşhis edilir. Bu sebeple tanı koymadan evvel ruh sıhhati uzmanın hastalık hikayesi mevzusunda bütün bir bilgi sahibi olması ehemmiyetlidir.
Şizoaffektif bozukluk tanısı, şizofreni semptomlarıyla çakışan emin başlı ruh hali bozukluğu yarıyılını gerektirir. Ayrıca, ruh hali kısmının yokluğunda iki veya daha fazla hafta süresince sanrılar veya sanrılar geçirmiş olunmalıdır. Son olarak, duygu gidişat bulguları hastalığın süresi süresince mevcut olmalıdır.
Şizoaffektif Bozukluğun Sebepleri
Şizoaffektif bozukluğa neyin neden olduğunu kesin olarak öğrenilmemektedir. Ancak doğum evveli ve çocukluk yarıyılı süresince ergenlik yarıyılında genetik, beyin kimyası ve yapısı, hayat stresleri, psikoaktif gibi beyin gelişimini etkileyen tehlike etkenlerinin bir araya getirilmesi neticeyi ortaya çıkabileceği ileri sürülmektedir. Veya psikotropik ilaç kullanımı rahim içindekiler de dâhil olmak üzere viral enfeksiyonlar ve doğum hataları da sebepleri arasındadır.
Karmaşıklıklar
Şizoaffektif bozukluğa sahip olan şahıslarda bazı potansiyel karmaşıklıklar oluşmaktadır. Bu karmaşıklıkları şu biçimde sıralayabiliriz;
• Sosyal yalıtım
• Kişilerarası çatışmalar
• İşsizlik
• Fakirlik
• Konutsuzluk
• Sıhhat meseleleri
• Rehabilitasyona bağlılık meseleyi
• Bozulmuş akademik ve mesleksel işleyiş
• İntihar düşünceleri ve teşebbüsleri
Alakalı Şartlar
Şizoaffektif bozukluğu olan bireyler, travma sonrası stres bozukluğu TSSB, endişe bozuklukları, madde ve içki makûsa kullanımı ve dikkat yetersizliği hiperaktivite bozukluğu DEHB gibi örtüşen bozukluklarla da yaşayabilir.
Şizoaffektif Bozukluğun Rehabilitasyonu
Şizoaffektif bozukluk rehabilitasyonu, daha nitelikli bir hayat sürdürülmesine takviyeci olabilir. Rehabilitasyon, hastalığın bulgularına bağlı olarak ilaç, rehabilitasyon, sağlık kurumuna yatış, vb. biçiminde olabilir. Bu rehabilitasyonları şu biçimde açıklayabiliriz:
İlaç: Şizoaffektif bozukluk için duygu gidişat dengeleyiciler misalin, lityum, antipsikotikler misalin paliperidon ve antidepresanlar misalin, fluoksetin gibi ilaçlar verilebilir. Antipsikotik ilaç almak, sanrılar ve sanrılar eksiltileceğinden serinkanlılaşmaya takviyeci olacaktır. Şahıs kendini iyi hissetse dahi ilacı kullanmaya devam etmesi ehemmiyetlidir, zira bu ilaçlar semptomları stabilize etmeye ve tekerrürlerini önlemeye takviyeci olur. Çoğu zaman şizoaffektif bozukluğu olan şahısların hayatlarının geri kalanında ilaç alması gerekir.
Terapi: Şizoaffektif bozukluğu rehabilitasyon etmek için öğrenişsel tutumcu terapi CBT, aile terapisi, grup terapisi veya maharet eğitimi gibi terapi kullanılabilir. Terapi sırasında şahıs hastalığını bilebilir, amaçlar koyabilir, günlük meseleleri nasıl idareyeceğini tanımlayabilir. Ve başkalarıyla etkileşime girebilir, iş bulabilir, mali durumunu düzenleyebilir, evini idareyebilir ve şahsi bakımını idareme kabiliyetlerini geliştirebilir. Şayet hastanın aile fertleri terapiye katılma gidişatında, semptomlarda karşısında en iyi biçimde nasıl yardım vereceklerini bileceklerdir. Bu biçimde, terapi hastalığı daha iyi yönet edilmesine takviyeci olabilir.
Sağlık Kurumuna Yatırma: Hastanın, psikotik bulgular, intihar görüşü veya başkalarına müteveccih tehdit gidişatında, sağlık kurumuna yatırılması gerekebilir. Ne Yazık Ki, şizoaffektif bozukluk rehabilitasyonu yoktur, uzun süreli rehabilitasyon ve hakimiyet zorunludur. Bununla beraber, ilaç ile terapi, hastanın ve çevresindekilerim hayatlarındaki nüks ve rahatsızlıkları eksiltmeye takviyeci olabilir. Bu sebeple, rehabilitasyon rejimin optimal olmasını sağlamak için hekimin veya psikiyatrla temas halinde olunması ehemmiyetlidir.
Ne Zaman Dayanak Alınmalı?
Tanıdığınız biri şizoaffektif bozukluğun bulgularını gösteriyorsa, nasıl dayanak edileceğini öğrenmek güç olabilir. Belirtilen görüldüğü şahıs ile konuşmayı sınayabilirsiniz, ancak onu rehabilitasyon görmesi için zorlayamazsınız. Bunun yerine, cemiyette rehabilitasyon görecek merkezleri inceleyerek hastaya teşvik ve pratik teklifler sunulması sınanmalıdır. Ayrıca, bu bozukluğu olan şahısların asıllıktan iletişimi kesilebilir. Şahsın gıda ve barınma gibi esas hayat lüzumları ile çaba etmesi veya yakın güvenlik evhamları olması gidişatında, fotoğrafı dayanak müesseseleri aranabilir ve o şahsın rehabilitasyonu değerlendirmesini istenebilir.
İntihar Görüşü ve Temkine
Tutum şizoaffektif bozukluğu olan bazı bireyler intihar görüşü geliştirebilirler. Bunun için bu hastalık semptomları gözlemlenen bir şahıs intihara girişim etme veya başka birine hasar verme riskiyle karşı karşıyaysa, yetkili mercilere haber verirken yanında kalınmalıdır. Öbür bir seçenek, hasta karşısındaki şahsa riske teşkil etmeyen bir gidişattaysa şahıs en yakın sağlık kurumu acil servisine götürülmelidir.
Bir şahsa şizoaffektif bozukluk tanısı konduysa, bulgularının ne zaman makûslaştığını fark etmek ehemmiyetlidir. Yatamamak veya paranoya duyguları bunun olduğuna dair bir işaret olabilir. Semptomların çoğaldığı fark edilmesi gidişatında, hekimden veya öbür ruh sıhhati uzmanından muhtemel olan en kısa vakitte dayanak alınması ehemmiyetlidir.