Ankara'nın bu hayati sorumluluğu üstlenmekten ve dolayısıyla ABD'nin çekilmesinden sonra Afganistan'da kilit bir oyuncu olarak kalmaktan kazanacağı çok şey var.
Geçen ay Türkiye, Amerikan ve NATO birliklerinin savaştan yıpranmış ülkeden çekilmelerini tamamlamalarının ardından, Afganistan'ın dünyaya açılan ana kapısı olan Kabil'in stratejik Hamid Karzai Havalimanı'nı işletme ve koruma sorumluluğunu üstlenmeyi teklif etti.
Taliban ve Afgan hükümeti arasındaki bir anlaşmanın anlaşılması güç olmaya devam ederken ve Afganistan'daki güvenlik durumu hızla kötüleşirken, Türkiye'nin bu teklifi yapma motivasyonlarını keşfetmeye ihtiyaç var.
NATO'daki tek Müslüman çoğunluklu ülke olan Türkiye, Afganistan'da uzun süredir diplomatik ve siyasi olarak etkili olmuştur. Sadece Afganistan ile değil, aynı zamanda Taliban'ın başlıca destekçisi olan Pakistan ile de köklü tarihi, kültürel, dini ve etnik bağları var. Geçmişte, komşu ülkeler arasındaki diyaloğu geliştirmek amacıyla Pakistan ve Afganistan hükümetleri arasında birkaç zirve düzenledi.
Türkiye, Afganistan'da on yıllardır devam eden çatışmayı sona erdirmek için çok yönlü çabalarda aktif bir rol oynarken, Taliban da dahil olmak üzere ülkedeki rekabet halindeki çeşitli etnik ve siyasi gruplarla yakın bağlarını sürdürdü.
Türkiye'nin Afganistan'da 500'den fazla askeri var, ancak bu birlikler savaşa katılmıyor - faaliyetleri Kabil havaalanının askeri bölümünün güvenliğini sağlamak ve Afgan güvenlik güçlerini eğitmekle sınırlı. Afganistan'daki savaşçı olmayan rolü nedeniyle Türkiye, Taliban ile diğer tüm NATO ülkelerinden daha iyi ilişkilere sahiptir ve son zamanlarda Kabil ile Taliban arasındaki barış görüşmelerini kolaylaştırmakla görevlendirilmiştir. Taliban, Türkiye'yi askerlerini Eylül 2021'den sonra Afganistan'da tutmaması konusunda uyarmış olsa da, Ankara, müttefikleri Pakistan ve Katar aracılığıyla bu planlara yönelik itirazlarını bırakması için savaşçı grubuna baskı yapıyor. Türkiye de bu konuda doğrudan Taliban ile görüşme kararı aldı.
Tüm bunların bir sonucu olarak Türkiye, ABD sonrası dönemde Afganistan'ın ana havalimanının güvenliğini sağlama konusunda birinci sınıf bir konumdadır. Ve Ankara'nın bu hayati sorumluluğu üstlenmekten ve dolayısıyla ABD'nin çekilmesinden sonra Afganistan'da kilit bir oyuncu olarak kalmaktan kazanacağı çok şey var.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin İslam dünyasındaki nüfuzunu artırma arzusunu gizlemiyor. Onun yönetimi altında Türkiye, medya ve eğitim projeleri aracılığıyla Müslüman Güney Asya'daki etkisini önemli ölçüde artırdı. Diriliş: Ertuğrul gibi Türk dizileri hem Pakistan'da hem de Afganistan'da gişe rekorları kıran hitler haline geldi ve kamuoyunun Türkiye lehine dönmesine yardımcı oldu.
Ayrıca, son yıllarda Ankara, Suudi Arabistan'ı dışlamayı ve Türkiye'yi Sünni Müslüman dünyasının yeni lideri olarak konumlandırmayı amaçlayan çeşitli dış politika hamleleri yaptı. Suudi Arabistan ve müttefiklerine karşı Suriye savaşı gibi bölgesel çatışmalara aktif olarak katıldı ve Katar ablukasından Jamal Khashoggi'nin suikastına kadar çeşitli konularda Riyad'ı eleştirdi. Türkiye'nin Kabil havaalanının bekçisi olarak ABD sonrası Afganistan'da varlığını sürdürmeye yönelik çabaları, kısmen bu jeopolitik hırsların bir uzantısıdır. Erdoğan, ABD sonrası Afganistan'da önemli bir rol üstlenmekte ısrar ederek, sadece Suudi Arabistan'ın Sünni-Müslüman dünyasındaki liderliğine meydan okumakla kalmayıp, aynı zamanda Türkiye'nin yumuşak güç yeteneklerini daha geniş uluslararası topluluğa göstermek istiyor.
ABD'nin çekilmesinden sonra Afganistan'da aktif bir rol sürdürmesi, Türkiye'nin NATO içindeki önemini artırma ve ABD ile gergin ilişkilerini onarma hedeflerine ulaşmasına da yardımcı olacaktır.
Temmuz 2019'da Ankara, Rusya'dan başlangıçta NATO donanımını hedef almak için inşa edilen S-400 füzelerini satın aldı. Satın alma, Türkiye'nin, hareketi kendi güvenliklerine tehdit olarak gören diğer NATO üyeleriyle ilişkilerini gerdi. ABD sonunda hoşnutsuzluğunu ifade etmek için Türkiye'ye yaptırım uyguladı. ABD'nin Suriye'deki Kürt güçlere desteği ve Türkiye'nin bu gruplara yönelik operasyonları ve ABD'nin Türkiye'nin Erdoğan'a yönelik 2016 darbe girişiminden sorumlu tuttuğu vaizi teslim etmeyi reddetmesi, Ankara ile Washington arasındaki ilişkileri de gerginleştirdi.
Türkiye, Kabil havaalanının güvenliğini sağlamak için gönüllü olarak ve böylece ABD'nin çıkışından sonra NATO'nun ülkede varlığını sürdürmesini sağlayarak, Washington ile ilişkilerini iyileştirmeyi umuyor.
Türkiye, kendisini Afganistan'da önemli bir oyuncu olarak göstererek NATO'daki konumunu ve prestijini artırmayı umuyor. Son zamanlarda Türkiye, Libya, Irak ve Suriye'deki müdahaleci politikaları nedeniyle NATO müttefikleri tarafından inceleme altına alındı. Geriye dönüp bakıldığında, 2014 yılında NATO birliklerinin geri çekilmesinin ardından Türkiye'nin Afganistan'daki varlığı, NATO'nun Kararlı Destek eğitim misyonu aracılığıyla ittifaktaki önemini artırmasına yardımcı oldu. Dolayısıyla Türkiye, ABD'nin çekilmesinin tamamlanmasının ardından ülkede kalarak benzer sonuçlara ulaşmayı umuyor.
Ayrıca Kabil havaalanı, önümüzdeki aylarda ve yıllarda orada diplomatik varlığını sürdürmek isteyen NATO ülkeleri için stratejik öneme sahip olmaya devam edecek. Havalimanının güvenliğinin sağlanması kuşkusuz Türkiye'nin bu ülkeler nezdinde prestij kazanmasına yardımcı olacaktır.
Türkiye ve ABD halen müzakereleri sürdürüyor ve ABD'nin geri çekilmesinin ardından Kabil havaalanının güvenliğini sağlamakla kimin görevlendirileceği konusunda nihai bir karar verilmedi. Washington, Türkiye'nin teklifiyle ilgileniyor gibi görünüyor, ancak şu ana kadar Türkiye'nin mali, lojistik ve diplomatik destek de dahil olmak üzere şartlarını yerine getirmeyi kabul etmedi. Bu arada, Taliban hızla toprak kazanıyor ve İran ve Rusya, durmuş barış görüşmelerini canlandırmak için Taliban ve Afgan hükümetinin delegasyonlarını zaten ağırladı. Türkiye bu rolü gerçekten istiyorsa, zaman çok önemlidir.