A vitamini, retinol, retinal ve birkaç provitamin A karotenoidi içeren, yağda çözünen bir retinoid grubunun adıdır. Kimyasal formülü C20H30O’dur.
Bir retinil grubu, tüm A vitamini formlarında bir isoprenoid zincirinin bağlı olduğu bir beta-iyonon halkasıdır. Vitamin eylemi, her iki yapısal özelliği de gerektirmektedir. Havuçların turuncu pigmenti (beta-karoten), vücutta A vitamini seviyelerinin korunmasına yardımcı olmak için kullanılan iki bağlantılı retinil grubundan oluşmaktadır. Alfa-karoten ve gama-karoten, onlara vitamin etkisi veren tek bir retinil grubu içerir. Diğer karotenlerde vitamin etkisi bulunmamaktadır. Beta-kriptoksantin, insanlarda vitamin etkisi gösteren bir iyonon grubuna sahip bir karotenoiddir. A vitamini bağışıklık işlevi, görme, üreme ve hücresel iletişimin tümünde etkili olmaktadır. A vitamini görme için önemlidir, çünkü retina reseptörlerinde ışığı emen bir protein olan rodopsinin bir bileşenidir ve konjonktival membranların ve korneanın farklılaşmasına ve düzgün çalışmasına yardımcı olmaktadır. A vitamini ayrıca hücre büyümesini ve farklılaşmasını teşvik ettiği için kalbin, akciğerlerin, böbreklerin ve diğer organların uygun oluşumu ve bakımı için de oldukça önemli bir vitamindir.
Gıdalarda bulunan A vitaminin, iki ana formu bulunmaktadır. Bunlar önceden oluşturulmuş provitamin A karotenoidleri ve A vitamini (retinol ve esterlenmiş formu, retinil esterdir). Önceden oluşturulmuş A vitamini, süt ürünleri, karaciğer ve balık gibi hayvansal ürünlerde bulunurken provitamin A karotenoidleri meyve, sebze ve yağlar gibi bitki bazlı gıdalarda bol miktarda bulunmaktadır. Vitamin A, bağırsak lümeninde misellere çözüldükten sonra duodenal mukoza hücreleri tarafından emilir. Retinil esterler ve provitamin A karotenoidlerinin her ikisi de retinole dönüştürülür ve daha sonra retinol ve retinoik aside oksitlenir. Karaciğer vücudun A vitamininin çoğunu retinil esterleri şeklinde depolar.
A vitaminin özellikleri aşağıda listelenmiştir.
A vitamini, insan sağlığı için büyük öneme sahip olan bir grup yağda çözünen bileşiğin genel ismini ifade eder. Genel sağlığın korunması, bağışıklık sisteminin ve organların normal işlevini yerine getirmesi ve bebeklerin gelişmesine yardımcı olmak da dahil olmak üzere, vücuttaki birçok süreç için gereklidir.
A vitamini sağlıklı diş yapısının, yumuşak dokuların, kemiklerin, cildin oluşumuna ve korunmasına yardımcı olur. Gözün retinasında pigmentler oluşturduğu için retinol olarak da bilinir.
A vitamini, özellikle loş ışıkta görüşü iyileştirir. Aynı zamanda sağlıklı bir hamilelik ve emzirme döneminde yardımcı olur.
Yiyecekler iki tür A vitamini içermektedir. Önceden oluşturulmuş retinol, aktif olan bir A vitamini türüdür. Et ve süt gibi hayvansal gıdalarda bulunur.
Karotenoidler, provitamin A. (boyalar) içeren bitki pigmentleridir. Vücut bu kimyasalları tüketildikten sonra A vitaminine dönüştürür. 500'den fazla farklı karotenoid türü vardır ve Beta-karoten, bir karotenoid örneğidir. Antioksidan beta-karoten bir tür A vitaminidir. Antioksidanlar hücreleri hücre hasarına neden olan serbest radikallerden korur.
A Vitamini, bağırsak lümeninde misellere çözündükten sonra duodenal mukoza hücreleri tarafından emilir. Retinil esterler ve provitamin A karotenoidlerinin her ikisi de retinole dönüştürülür ve daha sonra retinol ve retinoik aside oksitlenir. Karaciğer vücudun A vitamininin çoğunu retinil esterleri şeklinde depolar.
A Vitaminin Cilde Faydaları Nelerdir?
A vitamini cilt sağlığında önemli rol oynar. Aynı zamanda cilt görünümünü iyileşme sağlar ve yeni hücre oluşumuna destek olur. İnce çizgileri ve kırışıklıkları azaltmak için cilt hücresi gelişimini teşvik eder. Cilt yumuşatıcı bir protein olan kolajen, hiperpigmentasyon ve güneş lekeleri gibi UV hasarı belirtileri ile savaşır. Bu durum cildin daha genç görünmesine yardımcı olur ve potansiyel olarak bazı cilt kanseri riskini azaltmada etkilidir. A vitamini akne ile savaşmaya yardımcı olarak, tıkanmış gözenekleri ve iltihabı önler. Cilt tonunu iyileştirmek için yeni kan damarlarının oluşumunu teşvik eder ve ayrıca yaraların iyileşmesine yardımcı olur. Bunlara ek olarak yağ üretimini dengelemeye yardımcı olarak, akne problemlerini iyileştirmeye destek olur.
Hücrelerin tümünün büyümek için A vitaminine ihtiyacı vardır. Buna insan vücudunun en hızlı büyüyen dokusu olan saç da dahildir.
A vitamini ayrıca cilt bezleri tarafından üretilen yağlı bir madde olan sebum üretimine de destek olur. Sebum, saç derisini nemlendirerek saç sağlığının korunmasına yardımcı olur .
A vitamini eksikliği, bireylerde saç dökülmesi, saç derisi kuruluğu ve kepeklenme de dahil olmak üzere çeşitli sağlık problemlerine neden olabilir.
A vitaminine dönüştürülen beta-karoten, tatlı patates, havuç, balkabağı, ıspanak, brokoli ve lahana da bol miktarda bulunmaktadır.
Çok fazla A vitamini alımı bazı olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Aşağıda A vitaminin bazı zararları verilmiştir.
Hamilelikte çok fazla miktarda A vitamini tüketmek gelişmekte olan bebeğe zarar verebilir ve doğum kusurlarına yol açabilir. Bu nedenle de hamilelik süresince yeterli A vitamini düzeyleri hem annenin hem de fetüsün sağlığı için önemlidir. Buna ek olarak gebelikte yüksek miktarda A vitamini tüketenlerin, diğerlerine göre 5 kat daha riskli doğum yapma olasılığı bulunmaktadır. Hamilelik süresince yüksek miktarda vitamin tüketimi, beyin ve kalp hastalıklarına yol açabilmektedir. Bu nedenle de gebelik süresince A vitamini için önerilen günlük alım miktarına dikkat edilmesi gerekmektedir.
A vitamini içeren besinlerin listesi aşağıda verilmiştir.
Havuç (pişmiş): Havuç iyi bir beta-karoten kaynağıdır. 1 orta boy havuçta 392 mcg A vitamini bulunur. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %44’ünü karşılamaktadır.
Kavun: A vitaminin ısıtılması, parçalanmasına neden olabilir. Genellikle çiğ formda tüketilen kavun, A vitamini alımını artırmaya yardımcı olur. ½ su bardağı kavunda 135 mcg A vitamini bulunur. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %15’ini karşılamaktadır.
Kabak: Özellikle balkabağı yüksek miktarda A vitamini içerir. 100 gram balkabağında 558 mcg A vitamini bulunmaktadır. Bu da günlük A vitamini ihtiyacının %62’sini karşılamaktadır.
Tatlı Kırmızı Biber (Çiğ): Kırmızı biber, yeşil bibere oranla yüksek miktarda A vitamini içermektedir. 1 büyük boy kırmızı biberde 257 mcg A vitamini bulunur. Bu da günlük A vitamini ihtiyacının %29’una karşılamaktadır.
Ispanak: Ispanak hem çiğ hem de pişmiş hali ile A vitamini almanın kolay bir yoludur. ½ su bardağı ıspanak 570 mcg A vitamini içerir. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %64’üne denk gelmektedir.
Karaciğer (pişmiş) : Karaciğer zengin bir A vitamini kaynağıdır. 100 gram dana karaciğerinde 48 mcg B12 vitamini bulunur.
Somon: Somonun 100 gramında 149 mcg A vitamini bulunur. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %17’sini karşılamaktadır.
Kayısı: Kayısının 100 gramında 96 mcg A vitamini bulunur. Bu oran günlük A vitamini ihtiyacının %11’ini karşılamaktadır.
Tatlı patates (pişmiş): Tatlı patates, en zengin beta karoten kaynaklarından biridir. 100 gram tatlı patateste 1.043 mcg A vitamini bulunur.
Kara Lahana (Pişmiş): 100 gram kara lahana 380 mcg A vitamini içerir. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %42’sini karşılamaktadır.
Brokoli (pişmiş): ½ su bardağı brokolide 60 mcg A vitamini bulunur. Bu miktar günlük A vitamini ihtiyacının %7’sini karşılamaktadır.
Vücutta bulunan çok yüksek miktardaki A vitamini, hipervitaminoz A veya A vitamini toksisitesine neden olur. Bu durum kısa veya uzun süreli bir problem olabilir.
Görme anormallikleri, kemik ağrısı ve cilt sorunları buna bağlı semptomlardan bazılarıdır. Kronik zehirlenme karaciğeri olumsuz etkileyebilir ve beyni zorlayabilir.
Aşırı miktarda tüketilen A vitamini, karaciğerde depolanır ve birikir. A vitamini toksisitesine çoğunlukla, yüksek doz diyet takviyeleri neden olur. Ayrıca yüksek düzeyde A vitamini içeren ilaçların uzun süreli kullanımından da kaynaklanabilir.
Vücuda ölçülü miktarda A vitamini almak göz sağlığı için önemlidir. A vitamini eksikliğinin en yaygın belirtilerinden biri gece körlüğü ve görme kaybıdır.
A vitamini cilt gelişimini destekler ve iltihapla savaşarak akneyi önlemeye destek olur.
Topikal ve oral A vitamini akne tedavisine yardımcı olur. A vitamini eksikliği ciltte kuruluğa, kaşıntıya ve pullanmaya yol açabilir.
A vitamini takviyeleri solunum yolu enfeksiyonları ile savaşmada etkilidir. Bu nedenle de A vitaminin eksikliği, boğazda ve göğüste enfeksiyona neden olabilir.
A vitamini sağlıklı hücrelerin oluşumuna yardımcı olur. Vücuda yeterli miktarda alınamayan A vitamini, büyümeyi, yavaşlatabilir ve zayıf kemik büyümesine yol açabilir.
A vitamini eksikliğinin ilk ortaya çıkan belirtilerinden biri göz kuruluğudur.
A vitamini eksikliği yorgunluk hissine yol açabilir.
A vitamini ameliyat ve yaralanma sonrasındaki iyileşmeyi hızlandırır. Bu nedenle de A vitami eksikliği, yaraların iyileşmesine geciktirebilir.
A vitamini için önerilen günlük alım miktarı kişilerin gruplarına ve durumlarına göre listelenmiştir.