Kanser ve Beslenme Arasında Nasıl Bir İlişki Var?
Kanser dünya çapındaki ölümlerin önde gelen nedenlerinden biridir. Ancak çalışmalar, sağlıklı beslenme gibi basit yaşam tarzı değişikliklerinin tüm kanserlerin % 30-50’sini önleyebileceğini ileri sürmektedir.
Artan kanıtlar, kanser riskini artıran ya da azaltan belirli beslenme alışkanlıklarına işaret etmektedir. Dahası, kanserin tedavisi ve önlenmesi için beslenmenin önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Bu yazıda beslenme ve kanser arasındaki bağlantı hakkında bilmeniz gerekenler anlatılmaktadır.
Bazı gıdaların fazla yenmesi kanser riskini artırıyor
Bazı yiyeceklerin kansere neden olduğunu kanıtlamak zordur. Ancak gözlemsel çalışmalar, belirli gıdaların fazla tüketilmesinin kanser geliştirme olasılığını artırabileceğini defalarca göstermiştir.
Şeker ve Rafine Karbonhidrat
Yüksek şeker ve düşük lif içeren işlenmiş gıdalar daha yüksek kanser riskine bağlanmıştır.
Özellikle, araştırmacılar, kan glukoz düzeylerinin yükselmesine neden olan beslenme şeklinin, mide, meme ve kolorektal kanserler de dahil olmak üzere çeşitli kanserlerin artmış riski ile ilişkili olduğunu bulmuşlardır.
47.000’den fazla yetişkin üzerinde yapılan bir çalışmada, fazla miktarda rafine karbonhidrat tüketenlerin, rafine karbonhidrat tüketmeyenlere göre kolon kanserinden ölme olasılığı neredeyse iki kat daha fazladır.
Yüksek kan şekeri ve insülin düzeylerinin kanser risk faktörleri olduğu düşünülmektedir. İnsülinin hücre bölünmesini uyardığı, kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını desteklediği ve bunları ortadan kaldırmanın daha zor hale geldiği gösterilmiştir.
Ek olarak, daha yüksek insülin ve kan şekeri seviyeleri vücudunuzdaki iltihaplanmaya katkıda bulunabilir. Uzun vadede, bu anormal hücrelerin büyümesine ve muhtemelen kansere katkıda bulunabilir. Örneğin, diyabetiniz varsa kolorektal kanser riskiniz % 122 daha yüksektir.
Kansere karşı korunmak için şeker ve rafine karbonhidratlı gıdalar gibi insülin seviyelerini hızlı artıran gıdaları sınırlayın veya hiç tüketmeyin.
İşlenmiş et
Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), işlenmiş etin kanserojen (kansere neden olan bir şey) olduğunu düşünüyor.
İşlenmiş et, tuz, kürleme veya tütsüleme işlemine tabi tutularak lezzetini korumak için hazırlanan etlerdir. Sosis, jambon, salam ve bazı şarküteri ürünleri bu tür etlerdendir.
Gözlemsel çalışmalar, işlenmiş etin tüketilmesi ile özellikle kolorektal kanser olmak üzere kanser riskinin artması arasında bir ilişki bulmuştur.
Çalışmaların büyük bir incelemesi, büyük miktarlarda işlenmiş et yiyen kişilerin % 20-50 oranında kolorektal kanser riskinin arttığını, bu tür yiyeceklerden az yiyen veya hiç yemeyenlere göre daha fazla olduğunu göstermiştir.
800’ün üzerinde çalışmanın bir başka derlemesi, günde sadece 50 gram işlenmiş et tüketmenin kolorektal kanser riskini % 18 artırdığını bulmuştur.
Pişmiş gıdalar
Bazı yiyecekleri ızgara, kızartma, soteleme gibi yüksek sıcaklıklarda pişirmek, heterosiklik aminler (HA) ve gelişmiş glikasyon son ürünleri (AGE’ler) gibi zararlı bileşikler üretebilir. Bu zararlı bileşiklerin aşırı birikmesi inflamasyona katkıda bulunabilir ve kanser ve diğer hastalıkların gelişiminde rol oynayabilir.
Yağ ve protein bakımından yüksek hayvansal gıdalar ve yüksek derecede işlenmiş gıdalar gibi bazı gıdaların, yüksek sıcaklıklara maruz kaldıklarında bu zararlı bileşikleri üretme olasılığı daha yüksektir.
Bunlar arasında et – özellikle kırmızı et – bazı peynirler, kızarmış yumurta, tereyağı, margarin, krem peyniri, mayonez, yağlar ve fındık bulunur.
Kanser riskini en aza indirmek için, yiyecekleri yakmaktan kaçının ve özellikle buharda pişirme, kısık ateşte pişirme veya haşlama gibi etleri pişirirken daha yumuşak pişirme yöntemleri seçin.
Süt ürünleri
Bazı gözlemsel çalışmalar, yüksek süt tüketiminin prostat kanseri riskini artırabileceğini göstermiştir. Bir çalışma prostat kanseri olan yaklaşık 4.000 erkeği takip etti. Bulgular, tam yağlı sütün yüksek alımının hastalık ilerlemesi ve ölüm riskini artırdığını bulmuştur.
Olası neden ve etkiyi belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Teoriler, bu bulguların hepsinin, prostat kanseri ile zayıf bir şekilde bağlantılı olan kalsiyum, insülin benzeri büyüme faktörü 1 (IGF-1) veya gebe ineklerden östrojen hormonlarının artmasına bağlı olabileceğidir.
Aşırı kilolu veya obez olmak kanser riskini artırıyor
Sigara ve enfeksiyon dışında obez olmak dünya çapında kanser için en büyük risk faktörüdür. Yemek borusu, kolon, pankreas ve böbrek dahil olmak üzere 13 farklı kanser türünü ve menopoz sonrası meme kanseri riskini artırır.
Obezite, kanser riskini üç temel yolla artırabilir:
- Fazla vücut yağı insülin direncine katkıda bulunabilir. Sonuç olarak, hücreleriniz glikozu düzgün bir şekilde alamazlar, bu da onları daha hızlı bölünmeye teşvik eder.
- Obez insanlar kanlarında daha yüksek düzeyde inflamatuar sitokinlere sahiptir; bu da kronik inflamasyona neden olur ve hücreleri bölünmeye teşvik eder.
- Yağ hücreleri artan östrojen seviyelerine katkıda bulunur, bu da postmenopozal kadınlarda meme ve yumurtalık kanseri riskini artırır.
İyi haber şu ki, birçok çalışma, aşırı kilolu ve obez kişilerde kilo kaybının kanser riskini azaltabileceğini göstermiştir.
Bazı gıdalar kanserle mücadele özellikleri içerir
Kanseri önleyebilecek tek bir süper yiyecek yoktur. Daha ziyade, bütünsel bir beslenme yaklaşımı en yararlı olanıdır.
Bilim insanları, uygun beslenmenin kanser riskini % 70’e kadar azaltabileceğini tahmin etmektedir.
Bazı gıdaların, anti-anjiyogenez denilen bir süreçte kanseri besleyen kan damarlarını bloke ederek kansere karşı savaşabileceğine inanılır.
Bununla birlikte, beslenme karmaşıktır ve belirli gıdaların kanserle mücadelede ne kadar etkili oldukları, nasıl ekildiklerine, işlediklerine, depolandıklarına ve pişirildiklerine bağlı olarak değişir.
Kanser önleyici başlıca gıda gruplarının bazıları şunlardır:
Sebzeler
Gözlemsel çalışmalar, kanser riskinin düşürülmesinin daha fazla sebze tüketimi ile bağlantılı olduğunu gösteriyor. Birçok sebze kansere karşı savaşan antioksidanlar ve fitokimyasallar içerir.
Örneğin, brokoli, karnabahar ve lahana da dahil olmak üzere, turpgillerden oluşan sebzeler, farelerde tümör büyüklüğünü % 50’den fazla azalttığı gösterilen bir madde olan sülforafan içerir.
Domates ve havuç gibi diğer sebzeler, prostat, mide ve akciğer kanseri riskinde azalma ile bağlantılıdır.
Meyveler
Sebzelere benzer şekilde, meyveler, kanseri önlemeye yardımcı olabilecek antioksidanlar ve diğer fitokimyasal maddeler içerir. Bir derlemede, haftada en az üç turunçgil porsiyonunun mide kanseri riskini % 28 azalttığı bulunmuştur.
Keten tohumu
Keten tohumu, belirli kanserlere karşı koruyucu etkilerle ilişkilendirilmiştir ve hatta kanser hücrelerinin yayılmasını da azaltabilir. Örneğin, bir çalışmada, keten tohumu günlük 30 gram alan prostat kanseri olan erkeklerin, kontrol grubundan daha yavaş kanser büyümesi ve yayılımı gösterdikleri bulunmuştur.
Meme kanseri olan kadınlarda da benzer sonuçlar bulunmuştur.
Baharatlar
Bazı test tüpü ve hayvan çalışmaları, tarçının kanser karşıtı özelliklere sahip olabildiğini ve kanser hücrelerinin yayılmasını önlediğini bulmuştur.
Ayrıca zerdeçalda bulunan curcumin, kansere karşı savaşmaya yardımcı olabilir. 30 günlük bir çalışmada, günde 4 gram curcumin tedavisinin, tedavi görmeyen 44 kişiye göre kolonda potansiyel olarak kanserli lezyonları % 40 azalttığı bulundu.
Fasulye ve Baklagiller
Fasulye ve baklagiller lifte yüksektir ve bazı çalışmalar bu besin maddesinin daha yüksek alımının kolorektal kansere karşı koruyabileceğini göstermektedir.
3.500’den fazla kişi üzerinde yapılan bir araştırmada, en fazla bakla tüketenlerin belirli kanser türlerinde % 50 daha az risk oluşturduğu bulunmuştur.
Kabuklu yemiş
Düzenli olarak kabuklu yemiş tüketimi, belirli kanser türlerinin daha düşük riskine bağlı olabilir. Örneğin, 19.000’den fazla insanda yapılan bir çalışmada, daha fazla kabuklu yemiş yiyenlerin kanserden ölme riskinin azaldığı bulunmuştur.
Zeytinyağı
Birçok çalışma zeytinyağı ile azalan kanser riski arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Gözlemsel çalışmaların büyük bir derlemesi, en yüksek miktarda zeytinyağı tüketenlerin, kontrol grubuna kıyasla, % 42 daha düşük bir kanser riskine sahip olduğunu ortaya koymuştur.
Sarımsak
Sarımsak, test tüpü çalışmalarında kanserle mücadele özelliklerine sahip olduğu gösterilen allisin içerir. Diğer çalışmalar, sarımsak alımı ile mide ve prostat kanseri dahil olmak üzere spesifik kanser türlerinin daha düşük bir riski arasında bir ilişki bulmuştur.
Balık
Taze balık yemenin, inflamasyonu azaltabilecek sağlıklı yağlardan dolayı kansere karşı korunmaya yardımcı olabileceğine dair kanıtlar vardır. 41 çalışmanın büyük bir incelemesi düzenli olarak balık yemenin kolorektal kanser riskini % 12 azalttığını göstermiştir.
Süt ürünleri
Kanıtların çoğunluğu, belirli süt ürünlerinin tüketilmesinin kolorektal kanser riskini azaltabileceğini göstermektedir. Tüketilen süt tipi ve miktarı önemlidir.
Örneğin, çiğ süt, fermente süt ürünleri ve otla beslenen ineklerden alınan süt gibi yüksek kaliteli süt ürünleri tüketiminin koruyucu etkisi olabilir.
Bunun nedeni, daha yüksek seviyelerde yararlı yağ asitleri, konjuge linoleik asit ve yağda çözünen vitaminlerdir. Öte yandan, kitlesel üretilen ve işlenmiş süt ürünlerinin yüksek tüketimi, kanser de dahil olmak üzere bazı hastalıkların artmış riski ile ilişkilidir.
Bu sonuçların arkasındaki nedenler tam olarak anlaşılamamıştır, ancak gebe ineklerden veya IGF-1’den alınan sütteki hormonlara bağlı olabilir.
Bitki bazlı beslenme kansere karşı korunmaya yardımcı olabilir
Bitki bazlı gıdaların daha yüksek alımı, kanser riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Çalışmalar, vejeteryan veya vegan beslenen kişilerin, kanser gelişme veya kanserden ölme riskinin azaldığını göstermiştir.
96 çalışmanın büyük bir incelemesi, vejeteryanların ve veganların sırasıyla % 8 ve% 15 oranında daha düşük bir kanser riskine sahip olabileceğini ortaya koymuştur.
Ancak, bu sonuçlar gözlemsel çalışmalara dayanmakta olup olası nedenleri tespit etmeyi zorlaştırmaktadır. Vejeteryanlar ve veganlar, kansere karşı koruyabilecek daha fazla sebze, meyve ve tam tahıl yerler.
Dahası, daha yüksek kanser riskine bağlı olan iki faktör işlenmiş veya aşırı pişmiş gıdaları tüketme olasılıkları daha azdır.
Doğru beslenme kanserli insanlar için faydalı etkilere sahip olabilir
Kanserli kişilerde beslenme bozukluğu ve kas kaybı yaygındır ve sağlık ve sağkalım üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir. İyileşmeye yardımcı olmak, hoş olmayan semptomları en aza indirmek ve yaşam kalitesini iyileştirmek için doğru beslenme hayati önem taşımaktadır.
Kanserli çoğu insan , bol miktarda yağsız protein, sağlıklı yağlar, meyveler, sebzeler ve kepekli tahıllar yemenin yanı sıra şeker, kafein, tuz, işlenmiş gıda ve alkolü sınırlayan sağlıklı ve dengeli bir beslenmeye sadık kalmalıdır.
Yüksek kaliteli protein ve yeterli kalori içeren beslenme, kas atrofisini azaltmaya yardımcı olabilir. İyi protein kaynakları arasında yağsız et, tavuk, balık, yumurta, fasulye, fındık, tohum ve süt ürünleri vardır.
Kanserin yan etkileri ve tedavisi bazen beslenmeyi zorlaştırır. Bunlar mide bulantısı, tat değişiklikleri, iştah kaybı, yutma güçlüğü, ishal ve kabızlıktır. Bu belirtilerden herhangi biriyle karşılaşırsanız, nasıl yönetileceğini ve optimal beslenmenin nasıl sağlanacağını öneren bir diyetisyen veya başka bir sağlık uzmanıyla konuşun.
Ek olarak, kanserli kişiler, antioksidanlar olarak hareket ettiği ve büyük dozlarda alındıklarında kemoterapiyi etkileyebileceğinden, takviye vitamin kullanmaltan kaçınmalıdırlar.
Sonuç olarak;
Kanseri önleyebilecek mucize süper yiyecekler olmamasına rağmen, bazı kanıtlar beslenme alışkanlıklarının koruma sağlayabileceğini göstermektedir.
Meyve, sebze, kepekli tahıllar, sağlıklı yağlar ve yağsız protein gibi doğal gıdalarda beslenme, kanseri önleyebilir. Aksine, işlenmiş etler, rafine edilmiş karbonhidratlar, tuz ve alkol, riski artırabilir.
Genel olarak, kanserli kişilerin yaşam kalitesini korumak ve genel sağlık için sağlıklı ve dengeli beslenmeleri tavsiye edilir.