Akut Miyeloid Lösemi: Sebepleri, Bulguları, Çeşitleri, Tanı ve Rehabilitasyon Usulleri
Akyuvarları alana getiren mönosit ve granülosit hücreleri, kemik iliğindeki genç hücrelerin basamak biçiminde olgunlaşması neticeyi oluşurlar. Bu olgun hücreler, genç hücrelerin tersine muhtelif mikroplarla gayret edip bağışıklık sisteminde faal rol oynarlar. Akut miyeloid tipi lösemide, bu basmakalıp olgunlaşma vaziyeti bozulur, genç hücreler olgunlaşamaz ve kemik iliğiyle kanda birikmeye başlarlar. Mönosit ve nötrofil gibi olgun hücreler […]
Akyuvarları alana getiren mönosit ve granülosit hücreleri, kemik iliğindeki genç hücrelerin basamak biçiminde olgunlaşması neticeyi oluşurlar. Bu olgun hücreler, genç hücrelerin tersine muhtelif mikroplarla gayret edip bağışıklık sisteminde faal rol oynarlar.
Akut miyeloid tipi lösemide, bu basmakalıp olgunlaşma vaziyeti bozulur, genç hücreler olgunlaşamaz ve kemik iliğiyle kanda birikmeye başlarlar. Mönosit ve nötrofil gibi olgun hücreler oluşmadığından mikroplara karşı beden gayret edemez. Miyeloblastların anormal artması vaziyetinde de kemik iliğinde trombosit ve alyuvar imali bozulur. Bunun sonucunda da trombosit ve kansızlık rakamında eksilme oluşur.
Akut Miyeloid Löseminin Sebepleri Nelerdir?
Akut miyeloid löseminin kesin sebepleri öğrenilmemekle birlikte genetik ve etrafsal etmenlerin faal rol oynadığı düşünülmektedir. Genlerde alana gelen farklılıkların bazıları, lösemi gelişimine neden olan genleri uyarırken, bazıları da lösemi lösemi gelişimine neden olurlar. Genetik sebeplerin dışında lösemi gelişimine neden olan etrafsal etmenler ise şunlardır:
• Yüksek dozda olan ışınıma maruz kalma,
• Kimyevi maddeler,
• Bazı doğumsal hastalıklar Fanconi kansızlığı, down belirtiyi gibi kalıtsal hastalıklar ve polisitemia vera, miyelodisplastik belirti gibi edinsel hastalıklar,
• Bazı kemoterapi ilaçları,
• Virüsler akut miyeloid löseminin sebepleri arasındadır.
Akut Miyeloid Löseminin Bulguları Nelerdir?
Akut miyeloid lösemide pek çok kök hücre monoblast ya da myeloblast ismi verilen genç hücrelere dönüşür. Bu hücreler de kanda ve kemik iliğinde birikerek enfeksiyonlarla gayret edemeyecek konuma kazançlar. Bunun sonucunda da sıhhatli öteki hücreler, yeteri kadar üretilemeyip misyonlarını yerine getiremezler. Böylece bedende şu stilde bulgular alana gelebilir:
• Ateş,
• Halsizlik ya da ivedi yorulma,
• Solunum kasveti,
• Bedende basit kanama ve morarmalar,
• Kilo kaybı ve iştahsızlık,
• Cilt altında noktasal olan kanama odaklarının görülmesi akut miyeloid lösemide görülen bulgulardır.
Fakat bu cins belirtilerin başka hastalıklarda da görülebileceği unutulmamalıdır. Bu cins şikayetleri uzun bir vakit devam eden hastalar ise kesinlikle bir doktora müracaat etmelidirler.
Akut Miyeloid Lösemi Tipleri Nelerdir?
Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından yapılan miyeloid ve AML neoplazilerin sınıflaması şu biçimdedir:
• Miyelodisplazi ilişkili farklılıklarla alana gelen AML,
• Yineleyen genetik bozuklukla oluşan AML,
• Rehabilitasyonla alana gelen miyeloid neoplaziler,
• Miyeloid sarkom,
• Blastik plazmasitoid dendritik hücre neoplazileri,
• Akut bazofilik lösemi,
• Down belirtisiyle ilgili miyeloid proliferasyonlar,
• Miyelofibrozlu akut panmiyeloz akut miyeloid lösemi tipleridir.
Akut Miyeloid Lösemide Kullanılan Tanı Usulleri Nelerdir?
Akut miyeloid lösemide kullanılan tanı usulleri şunlardır:
Fizik tetkik ve hastalık hikayesi: Hastanın geçmişte geçirdiği hastalıkları ve uygulanan rehabilitasyon usulleri denetlenir, mevcut hastalığı ile alakalı morarmalar, diş etlerinde kararmalar, ciltte noktasal kanamalar gibi muhtemel birtakım belirtiler incelenir.
Biyokimyasal muayeneler ve bütün kan sayımı: Hastanın beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri, trombosit rakamı ve hemoglobin ölçüyü ölçülür. Kansızlık ve trombosit düşüklüğü bu noktada tespit etilebilir.
Etrafsal kan yayması: Etrafsal kan yaymasında kan hücrelerinin cinsleri, bunların birbirlerine oranları, rakamları, hücrelerin biçimlerindeki alana gelen farklılıklar ve etraf kanına bağlı olarak anormal hücreler ortaya çıkmışsa bu usulle tespit edilir. AML’de çoğalış gösteren blastların etrafsal kan yaymasında gözlemlenmesi tanıyı daha da güçlendirir.
Kemik iliği biyopsisi ve aspirasyonu: Leğen kemiği bölgesel anestezi ya da genel anesteziyle uyuşturularak iliğin alınacağı bölge iyi bir biçimde arınılır. Daha sonra özel bir iğne desteğiyle girilerek şırınga ile kemik iliği misali alınır. Böylece operasyon sırasında hasta hiç sızı dinlemez. Fakat bölgesel anestezi uygulanmışsa iliğin çekilmesi sırasında vakuma bağlı olarak hastada çekilme hissi dinlenir. Yapılacak olan biyopside de özel biyopsi iğnesi ile girilerek misal alınır. Kemik iliği biyopsisi ve aspirasyon numuneleri patolog ve hematolog tarafından mikroskop ile araştırılır. Bunun yanında kromozom emeliyle de aspirasyon misalinden pek çok kromozom tahlil testleri istenir. Ancak kesin bir tanı için netlikle kemik iliği biyopsisi yapılır.
Kemik iliğinden alınacak olan misalin yaymasında ya da etraf kanı yaymasında tesirli olan blast rakamının % 20’lik bir kıymetin üzerinde olması da akut lösemi tanısı koydurur.
Akış sitometrisi: Kemik iliği ya da kan misalinde alana gelen lösemi hücreleri özel birtakım boyalarla boyanarak yüzeylerinde yer alan göstergeçlerden yararlanılarak löseminin tipi ve bu tiplere ait alt tipleri tespit etilebilir. Çok değişik rehabilitasyon usullerinin olması nedeniyle tip atamayı oldukça ehemmiyetlidir. Kardeşi olan ve yüksek tehlikeli olarak tanımlanan hastalarda muhtemel ilik naklinde doku uygunluk testleri uygulanır.
Sitogenetik incelemeler: Kandan ya da kemik iliğinden alınacak olan hücreler mikroskopla araştırılarak kromozom farklılıkları tespit etilebilir. Ancak bazı vaziyetlerde de moleküler sitogenetik testlerden yararlanılabilir. Floresan maddeleri kullanılarak yapılan bu testlerde genetik yapılardaki zararlar tespit edilir. Böylece yüksek, düşük ya da orta tehlikeli hastalar basit bir biçimde tanımlanarak rehabilitasyon tercihi çok daha basit yapılır.
Akut Miyeloid Lösemi Rehabilitasyonu Nasıl Yapılır?
Tam AML hastaları, teşhis konulduktan itibaren rehabilitasyon altına alınmalıdır. Uygulanacak olan rehabilitasyonun esas amacı ise remisyon elde etmektir. Remisyon da lösemik blastların kemik ve kan iliğinde kaybolarak kemik iliğinin kendi basmakalıp yapısını kazanması demektir. Remisyonda olan bir hastanın besbelli bir biçimde olan yakınması kalmaz hatta kan sayımları da basmakalıp bulunur. Bunun için de hastalarda yoğun bir kemoterapi uygulaması yapılır.
AML’de uygulanan rehabilitasyon bu sebeple remisyon indüksiyonu ve konsolidasyon rehabilitasyonudur. Bu rehabilitasyon usullerinden ise şu biçimde bahsedebiliriz:
Remisyon indüksiyon rehabilitasyonu : Bu rehabilitasyon usulünde kemoterapi kullanılarak bedendeki lösemi hücreleri öldürülür. Rehabilitasyon esnasında bir hayli insan sağlık kurumunda kalır, zira uygulanacak olan kemoterapi ayrıca sıhhatli olan hücreleri de öldürerek anormal kanama ve enfeksiyon riskini çoğaldırır.
APL ismi verilen ve ender görülen AML’de, all-trans retinoik asit ya da arsenik trioksit gibi anti kanser ilaçları da lösemi hücrelerinde alana gelen spesifik değişinimleri amaçlamak emeliyle kullanılabilir. Kullanılan bu ilaçlar da lösemi hücrelerini öldürerek sıhhatsiz olan hücrelerin parçalanmasını maniler.
Konsolidasyon rehabilitasyonu: Bu rehabilitasyon usulü, AML’yi remisyonda yakalamak ve AML’nin nüksetmesini önlemek ismine çok ehemmiyetlidir. Zira konsolidasyon rehabilitasyonunun esas emeli, çoğala kalan lösemi hücrelerini tamamıyla yok etmektir. Bu bakımdan konsolidasyon rehabilitasyonu için de kök hücre nakli gerekebilir. Zira kök hücreler, bedenin sıhhatli ve yeni kemik iliği hücreleri alana getirmesine destekçi olmak emeliyle kullanılır.
Kök hücreler, donörden gelebilir. Eskiki yarıyıllarda remisyona giren bir lösemi hastalığı varsa da hekim, otolog kök hücre nakli için bedendeki kök hücrelerinden bazılarını çıkarıp depolamış olabilir.
Donörden kök hücre almak, bedendeki kök hücrelerden alana gelen bir nakil almaktan çok daha fazla bir tehlike taşır. Bununla birlikte, bedendeki kök hücrelerin naklinde alınan numunede birtakım daha önceki lösemi hücreleri de olabileceğinden, nüksetme tehlikeyi çok daha yüksektir.