III. Abdurrahman
- Önem : Endülüs Emevi Devleti'inde ilk kez halife sanını kullanan hükümdar
- Doğum : 7 Ocak 891 - Kurtuba, İspanya
- Ölğm : 15 Ekim 961 - Kurtuba, İspanya
Endülüs Emevi Devleti’nde ilk kez halife sanını kullanan Endülüs Emevi hükümdarı III. Abdurrahman yedinci Endülüs hükümdarı Abdullah’ın torunudur. Babası Muhammed’in veliahtlık meselesinden dolayı kardeşi tarafından bir komplo sonucu öldürülmesi üzerine dedesi Emir Abdullah, Abdurrahman’ı veliaht tayin etti ve onun ölümü üzerine 16 Ekim 912’de tahta geçti. İlk dönemlerinde çıkan çeşitli ayaklanmaları dağıtarak Endülüs Emevi Devleti ordusunu güçlendirmeye çalıştı. Bu süreçte güneyde isyan çıkartan Arap beyleri ve kuzeyde toprakları işgal edilen Müslüman Araplar’a direnen İspanyol soyluları ile mücadelesini sürdürdü. Leon Kralı II. Ordono ve Navarre Kralı Sancho’nun yardımıyla Tudela ve Valtierra bölgelerine akınlar düzenledi. Tahta çıkmadan önce kendilerini etki altına almak isteyen Tunus’ta bulunan Fatimiler’e karşı güçlü bir donanma hazırlayan Abdurrahman Cebeli Tarık boğazını ve Kuzey Afrika Bedevileri’ni kendine bağladı. Fatimi donanması ile Endülüs donanması arasındaki çatışma III. Abdurrahman’ın hükümdarlığı boyunca devam etti.
Endülüs Emevi Devleti’ni askeri açıdan güçlendirip sınırlarını güvence altına almasının yanı sıra maliye, askerlik ve bayındırlık alanında önemli düzenlemeler yapan Abdurrahman, devşirme usulüne dayalı bir askeri sistem kurdu. Devletin mali kaynaklarını ve gelirlerini arttırarak Kurtuba’yı çağın bayındırlık açıdan en önemli merkezlerinden biri haline getirdi. Endülüs Emevi hükümdarı III. Abdurrahman döneminin en önemli olayı kendisini halife ilan etmesidir. Abbasi Devleti’nin coğrafi olarak uzak olması ve eski gücünü yitirmesi Endülüs Emevileri gözünde değerini yitirmesine neden oldu. Küçük bir emirlikten başlayarak İspanya’da güçlü bir devlet kuran Endülüs Emevileri ise kendi önderlerinin aynı zamanda dini bir güç olmasını istiyorlardı. Bu durumu değerlendiren III. Abdurrahman, 16 Ocak 929 günü Cuma namazı hutbelerinde adını halife olarak andırdı ve bu tarihten itibaren adı bütün resmi yazışmalarda halife olarak geçti.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Hakkı Dursun Yıldız, Abdurrahman III, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1, 1988
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Tayyar Mehmed Paşa
Doğru düşünceli, tedbirli, edepli, dürüst, vakur ve kahraman biri olarak nitelenen Osmanlı sadrazamı Tayyar Mehmed Paşa askerî harekâtta hızlı hareketinden dolayı Tayyar lakabıyla anılırdı. Eski Bağdat valilerinden Uçar Mustafa Paşa’nın oğlu olan Mehmed Paşa, babası Bağdat beylerbeyi iken kendisi Musul beyi idi. II. Osman’ın Lehistan seferinde gösterdiği yararlıktan dolayı Halep valiliğine tayin edildi. Ertesi yıl Sivas beylerbeyi oldu. O sıralarda Erzurum Beylerbeyi Abaza Paşa, ayaklandı ve yeniçerileri katlederek topladığı sekbanlarla Sivas’ı işgal etti. Sivas’ı Abaza’dan kurtaran Tayyar Mehmed Paşa bu âsiden kaçanları da yanına aldı. Durumu öğrenen Abaza tekrar Sivas’a hareket etti. Tayyar Mehmed onu hediyelerle karşıladı ve kendisiyle birlikte olduğuna inandırdı. Abaza’nın ordugâhında Tayyar Paşa’nın gece baskını yapacağı sesleri yükselince Abaza ve adamları şehre hücuma kalkıştı. Tayyar Mehmed Paşa ortalığı yatıştırmak için tek başına Abaza’nın otağına gitti. Abaza Paşa, Tayyar Paşa’yı zincire vurdurdu ve Mehmed Paşa’nın ikna edici sözleri üzerine serbest bıraktı. Tayyar Mehmed Paşa, daha sonra Kayseri civarında yapılan savaşta Abaza’ya karşı hükümet kuvvetlerinin galip gelmesini sağladı.
-
Oktay Sinanoğlu
Dünyaca ünlü, “Türk Aynştaynı” lakaplı bilim insanı, kimyager, Türkçe sevdalısı, TDK bilim terimleri üreticilerinden Oktay Sinanoğlu, Başkonsolos Nüzhet Haşim Sinanoğlu’nun görevli bulunduğu İtalya’nın Bari şehrinde doğdu. II. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine ailesiyle birlikte Türkiye’ye dönen Sinanoğlu TED Ankara Yenişehir Lisesi’ni birincilikle tamamlamasının ardından ABD California Üniversitesi Berkeley Kimya Mühendisliği Bölümünü birincilikle bitirerek önemli bir başarıya imza attı. Massachusetts Teknoloji Enstitüsünü (MIT) sekiz ayda tamamlayıp Yüksek Kimya Mühendisi unvanını ve Alfred Sloan Ödülünü alan Sinanoğlu, mezun olduğu California Üniversitesinde kuramsal kimya alanında doktora yaptı. Ertesi yıl Yale Üniversitesinde öğretim üyesi olarak ders vermeye başladı. Atom ve moleküllerin çok elektronlu kuramı ile 1961’de doçent oldu. Yale Üniversitesinde, bilim dünyasına 50 yıldır çözülemeyen bir matematik kuramı kazandırarak henüz 28 yaşında profesör unvanına layık görüldü. İki defa Türkiye dışındaki ülkelerce Nobel Bilim Ödülü’ne aday gösterilen Sinanoğlu’nun portresi, Time ve Der Spiegel dergilerinin kapağına basıldı. ABD Bilim Akademisine üye seçilen Sinanoğlu, Yale’deki görevinden emekliye ayrılınca, Türkiye’ye dönüp Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümünde 1994’ten 2002 yılına kadar öğretim üyeliği yaptı. Bu görevi sırasında Türkçenin sorunlarına eğildi. Kitaplar yazdı. Konferanslar verdi. Atatürk Kültür Merkezinde Bilim Kurulu Üyeliği görevinde bulundu.
-
Hacım Sultan
Bektaşî tarikatı geleneğine göre Hacı Bektâş-ı Velî’nin önde gelen halifelerinden biri olan Hacım Sultan Koluaçık Hacım Sultan diye de bilinir. Batı Anadolu’daki konargöçer Türkmen oymakları içinde Hacı Bektâş-ı Velî kültünün yayılmasında çok önemli rol oynadı. Hacım Sultan Vilâyetnâmesi’nde Hacım Sultan da tıpkı Hacı Bektâş-ı Velî gibi on iki imam soyundan bir seyyid olarak gösterilir. Esere göre Hacım Sultan, onuncu imam Ali en-Nakī’nin torunu ve Şahzâde Hüseyin’in oğludur. Bununla beraber “doksan dokuz bin Türkistan evliyasının pîri” Hâce Ahmed Yesevî’nin müridlerindendir. Ahmed Yesevî Hacı Bektaş’ı Rum diyarına halife olarak gönderdiği zaman yanına Hacım Sultan’ı da katar. Bunlar önce hacca gider, dönüşte Anadolu’ya gelirler. Ahmed Yesevî’nin emriyle Germiyan iline geldiğinde önce Üveyik köyünde sığır çobanı olur, ardından Sandıklı’ya gider. Uğradığı her yerde tuhaf kılık kıyafetinden dolayı halk onu barındırmak istemez; çünkü Hacım Sultan da tıpkı şeyhi Hacı Bektaş gibi saçı sakalı, kaşı kirpiği kazınmış, belden yukarısı çıplaktır. Gittiği her yerden kovulur.
-
Midas Anıtı (Yazılıkaya)
Tarihi Midas Anıtı, Eskişehir'in Han ilçesinin Yazılıkaya köyünde bulunmaktadır. Hitit İmparatorluğu’nun MÖ 12. yüzyılda yıkılmasından Lydia Krallığının MÖ 7. yüzyılda üstünlüğü ele geçirmesine dek Orta Anadolu’ya egemen olan Frig Krallığı’nın dağlık yerleşim bölgesi içinde kalan Yazılıkaya Frig Vadi’sinin en ilgi çekici yapılarından biri olan Midas Anıtı, bölgenin kuzeydoğusunda dik bir yamaçta yer alan kayaya oyulmuş önemli bir yapıdır. Biçimsel olarak üçgen alınlıklı tapınakların ön cephesini yineleyen anıt, bölgeyi gezen İngiliz subayı W. M. Leake tarafından 18. yüzyılda keşfedildi. Halk arasında, MÖ 7. yüzyılda yaşadığı bilinen ve efsaneleriyle ünlenen Frigya Kralı Midas’ın adıyla bilinen yapının gerçekte bu kişilikle ilgisi bulunmamaktadır.
-
Veysel Karani Külliyesi
Osmanlı devrinde saray tarafından görevlendirilen türbedarlar tarafından idare edilen türbeyi son dönemde tayin edilen Seyyid Muhammed’in ardından Seyyid Abdülkerim Tekin idare etti. Seyyid Abdülkerim, 1918’de vefat eden amcası Seyyid Ali’nin yerine kaymakamlık pâyesiyle Siirt’in son nakîbüleşrafı oldu. 1934’te Siirt’te vefat etti ve Zeyve Mezarlığı’na defnedildi. Seyyid Abdülkerim zamanında türbenin sol tarafında bir mescitle bir medrese inşa edildi. 1901 yılında “cas” denilen yerli harçla ve kısmen moloz taşlarla yapılan ve çatısı tonozlarla örtülen türbe, mimari tarzı itibariyle bir sanat değeri taşımadığı gibi devamlı rutubet alması sebebiyle tehlikeli bir durum arz ettiğinden 1967’de Veysel Karanî Tarihî Eserleri Koruma ve Eski Değerleriyle Güzelleştirme Derneği tarafından yıktırıldı. Valilikçe hazırlatılan plana göre eski ölçüler içinde yeni bir türbe inşa edildi. Külliye, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün girişimleriyle 1974 yılından itibaren çok daha bakımlı bir görünüme kavuştu. 1982’de avlu düzenlemesinden sonra 1983’te kesimhâne binaları, ardından otel ve konukevi binaları devreye sokuldu. Cami ve türbe arılıklarla 3 kere onarımdan geçirildi, 1998-2001 yılları arasındaki restorasyonda türbenin içi ve çevresi düzenlendi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun