Lösemi, kan kanseridir. Lösemi, sağlıklı kan hücreleri değiştikçe ve kontrol dışı kalırsa başlar. Akut miyeloid lösemi (AML) normal olarak sağlıklı kan hücrelerinin tipleri olan nötrofiller, kırmızı kan hücreleri veya trombositleri üreten bir bozukluktur. AML lösemi bazen “akut miyeloid lösemi”, “akut miyelositik lösemi” veya “akut nonlmfositik lösemi” olarak adlandırılabilir. Kronik lösemiden farklı olarak, akut lösemi hızlı bir şekilde gelişir ve genellikle acil tedaviye ihtiyaç duyulur. AML lösemi her yaştan insanda görülür. Ancak 65 yaşından büyük yetişkinlerde daha yaygın görülür.
Nötrofiller hakkında:
Nötrofiller; hücrenin içinde granüller bulunan normal beyaz kan hücreleridir. Bunlara bazen olgun granülositler denir. Nötrofiller, bakteri ve diğer organizmaların neden olduğu enfeksiyonlar ile mücadele eder. Olgun nötrofiller, farklılaşma denilen bir süreçte, progenitörler olarak da adlandırılan olgunlaşmamış beyaz kan hücrelerinden büyürler. Olgun nötrofillerin üretimi çoğunlukla yüksek düzeyde düzenlenmiştir. Örneğin, vücut hızla bir enfeksiyon sırasında daha fazla nötrofil yapar ve enfeksiyon kontrol edildiğinde düzenli üretim seviyesine döner.
Akut miyeloid lösemi hakkında:
AML’de, kan yapıcı hücrelerdeki genetik materyal veya DNA’ya verilen zarar, kan hücresi gelişimiyle ilgili problemlere neden olur. Bu tür bir hasara “Edinsel Mutasyon” denir. Kan hücreleri beklendiği gibi gelişmediğinde, miyeloblastlar adı verilen birçok olgunlaşmamış hücrenin birikmesine neden olur. Blastlar tam gelişmiş, sağlıklı kan hücreleri gibi davranmaz ve bir kişinin bağışıklık sistemine yardım etmez. Bu kazanılan mutasyonlar ve çok sayıda blast aynı zamanda aşağıdaki sağlıklı kan hücrelerinin sayısını da azaltır:
- Oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri
- Kan pıhtılaşmasına yardımcı olan trombositler
Bu nedenle AML lösemili kişilerde şu belirtiler görülmektedir:
- Az sayıda kırmızı kan hücresinden kaynaklanan anemi
- Yeterli olgun nötrofilleri olmadığı için enfeksiyonlar
- Düşük sayıda trombosit nedeniyle kolay morarma veya kanama
AML genellikle kan ve kemik iliğinde, büyük kemiklerin iç kısmındaki süngerimsi, kırmızı dokuda bulunur. Bazen lenf düğümleri, dalak, karaciğer, beyin, deri ve diş etleri gibi vücudun diğer bölgelerine yayılabilir. Bazen AML hücreleri, vücudun herhangi bir yerinde gelişebilen miyeloid sarkom veya kloroma adı verilen sağlam bir tümör oluşturabilir. Buna genellikle ekstramedüller hastalık denir.
Akut Miyeloid Lösemi (AML) Belirtileri ve Bulguları
AML hastaları aşağıdaki semptomları veya işaretleri görür. Bazen, AML hastalarında bu semptomlardan hiçbirisi yoktur. Veya, bir semptomun nedeni lösemi olmayan farklı bir sağlık sorunundan kaynaklı olabilir.
- Yorgunluk
- Güçsüzlük
- Soluk cilt
- Kolay morarma veya kanama (kolay durdurulmaz)
- Kilo kaybı
- Ateş
- Kemik, sırt veya karın ağrısı
- Solunum veya nefes darlığı güçlüğü
- Geçmeyen sık enfeksiyonlar veya enfeksiyonlar
- Şişmiş lenf bezleri
- Şişmiş veya kanayan diş etleri
- Göğüs ağrısı
- Baş dönmesi
- Kadınlar için alışılmadık uzun menstrual döngü
- Cilt bezecikleri
- Kırmızı, iğne başı görünümlü ciltteki lekeler
- Geçmeyen yaralar
- Baş ağrısı
- Bulanık görme
Yaşadığınız herhangi bir değişiklikten endişe ediyorsanız lütfen doktorunuzla konuşunuz. Doktorunuz, diğer sorulara ek olarak, belirtileri ne kadar ve ne sıklıkta yaşadığınızı soracaktır. Bu, teşhis adı verilen sorunun nedenini bulmaya yardım etmektir.
Akut Miyeloid Lösemi (AML) Tanısı
Aşağıdaki liste, AML teşhisi için seçenekleri açıklar. Aşağıda listelenen testlerin hepsi her kişi için kullanılamaz. Doktorunuz bir tanı testi seçerken bu faktörleri göz önüne alabilir:
- Şüphelenilen lösemi türü
- Belirtileri ve semptomlar
- Yaşınız ve sağlık durumunuz
- Daha önceki tıbbi testlerin sonuçları
Akut miyeloid lösemi teşhis etmek için aşağıdaki testler kullanılabilir:
Kan testleri: AML’yi teşhis etmek için bir doktor beyaz kan hücrelerinin sayısını saymak ve mikroskop altında anormal olup olmadıklarını görmek için kan testleri yapacaktır. AML’yi diğer lösemi tiplerinden ayırmak ve AML’nin kesin alt tipini belirlemek için bazen flow sitometrisi veya immünfenotipleme ve sitokimya denilen özel testler kullanılır.
Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi: Bu 2 prosedür benzerdir ve genellikle aynı zamanda kemik iliğini incelemek için yapılır. Kemik iliğinde hem katı hem de sıvı kısım bulunur. Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsi için ortak bir alan, kalça tarafından bel ağrısı altındaki pelvik kemiktir. O bölgedeki deri ilaçla önceden uyuşturulur. Kan tahlilleri AML’yi işaret ediyorsa, tedavinin verileceği hastanede kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisinin yapılması, böylece testin tekrarlanması gerekmez.
Moleküler ve genetik testler: Doktorunuz, spesifik genleri, proteinleri ve lösemi ile ilgili diğer faktörleri belirlemek için laboratuar testleri yapılmasını önerebilir. AML hücrenin genlerinde bir hata (mutasyon olarak da adlandırılır) oluşması nedeniyle lösemi hücrelerindeki genlerin incelenmesi önemlidir. Bu hataları belirlemek AML’nin spesifik alt tipini teşhis etmeye ve tedavi seçeneklerini seçmeye yardımcı olur. Ayrıca, bu testlerin sonuçları, tedavinin ne kadar iyi çalıştığını izlemek için de kullanılabilir.
Görüntüleme testleri: Aşağıda listelenen görüntüleme testleri, semptomların nedeni hakkında daha fazla bilgi edinmek veya AML’li hastalarda enfeksiyonların teşhis edilmesine yardımcı olmak için kullanılabilir. AML’nin ne kadar yaygın olduğunu bulmak için düzenli olarak kullanılmazlar, çünkü hastalık ilk kez teşhis edildiğinde kemik iliğine yayılır.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRI)
- PET-BT taraması
Lomber ponksiyon, aynı zamanda spinal musluk olarak da adlandırılır.
Teşhis testleri yapıldıktan sonra, doktorunuz sizinle birlikte tüm sonuçları gözden geçirecektir. Teşhis AML ise, bu sonuçlar doktorun hastalığı tanımlamasına yardımcı olur. Buna alt tip denir.
Akut Miyeloid Lösemi (AML) Tedavi Seçenekleri
AML lösemi için en başarılı tedavi ilk tedavinin sonuçlarına bağlı olduğundan, hastaların AML tedavisinde deneyimli bir merkezde ilk tedavilerini almaları önemlidir.
a) Kemoterapi
Yoğun Kemoterapi
Kemoterapi, genellikle kanser hücrelerinin yetişme ve bölünme yeteneğini sona erdirerek kanser hücrelerini yok etmek için ilaçların kullanılmasıdır. Kemoterapi, akut miyeloid löseminin başlıca tedavisidir. Sistemik kemoterapi vücuttaki kanser hücrelerine ulaşabilmek için kan dolaşımı yoluyla iletilir.
Faza göre kemoterapi
AML için kemoterapi 3 evreye ayrılabilir: indüksiyon, remisyon sonrası ve konsolidasyon.
- İndüksiyon terapisi: Bir kişinin teşhisinden sonra ilk tedavi dönemi budur. İndüksiyon tedavisinin amacı tam bir remisyondur.
- Tedavi sonrası terapi: İndüksiyon tedavisinden sonra kalan, ancak tıbbi testlerle tespit edilemeyen AML hücrelerini yok etmek için çeşitli ilaçlar kullanılır. Bazı hastalar için, remisyon sonrası tedavinin bir parçası olarak kemik iliği veya kök hücre transplantasyonu önerilir.
- Konsolidasyon terapisi: Konsolidasyon tedavisi için kemoterapi veya kök hücre transplantasyonu kullanılabilir.
- Kök hücre transplantasyonu / kemik iliği transplantasyonu: Kök hücre nakli, lösemi içeren kemik iliğinin yok edildiği ve daha sonra sağlıklı kemik iliğine gelişen hematopoietik kök hücreler olarak adlandırılan oldukça özelleştirilmiş hücrelerle değiştirildiği tıbbi bir prosedürdür. Hematopoietik kök hücreler hem kan dolaşımında hem de kemik iliğinde bulunan kan yapan hücrelerdir. Günümüzde, bu prosedür daha çok, kemik iliği nakli yerine kök hücre nakli olarak adlandırılır, çünkü gerçek kemik iliği dokusu değil, tipik olarak nakledilen kandaki kök hücrelerdir.
b) Hedefe Yönelik Tedavi
Hedeflenen tedavi, löseminin özgül genleri, proteinleri veya löseminin büyümesine ve hayatta kalmasına katkıda bulunan doku ortamını hedef alan bir tedavidir. Bu tür tedavi lösemi hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engellerken sağlıklı hücrelere zararı kısıtlar.
c) Radyoterapi
Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek için yüksek enerjili x-ışınlarının veya başka parçacıkların kullanılmasıdır. AML kanda görüldüğünden, radyasyon terapisi genelde ancak lösemi hücreleri beyne yayılırken veya bir miyeloid sarkomu küçültürken kullanılır.
Akut Miyeloid Lösemi (AML): Risk Faktörleri
AML löseminin nedeni bilinmemekle birlikte, çeşitli faktörler hastalık riski artışı ile ilişkilidir. Aşağıdaki faktörler kişinin AML gelişme riskini artırabilir:
Yaş: AML lösemi yaşlı erişkinlerde daha yaygındır, ancak her yaşta ortaya çıkar. Tanısı konduğunda AML hastalarının yaklaşık yarısı 65 yaşından büyüktür.
Sigara içmek: AML riski muhtemelen diğer nedenlerle birlikte tütün dumanına maruz kalma ile bağlantılıdır.
Genetik bozukluklar: Araştırmacılar giderek artan bir şekilde, kalıtsal gen mutasyonları nedeniyle löseminin bir ailede ortaya çıkabileceğini buluyorlar. AML, aşağıdaki kalıtsal bozuklukları olan insanlarda daha sık görülür:
- Down Sendromu
- Ataksi telenjiektazi
- Li-Fraumeni sendromu
- Klinefelter sendromu
- Fanconi anemi
- Wiskott-Aldrich sendromu
- Bloom sendromu
- Ailesel Trombosit Bozukluğu Sendromu
Yüksek doz radyasyon: Atom bombalarının uzun vadede kurtarılanları gibi yüksek düzeyde radyasyona maruz kalmış olanların AML gelişme daha muhtemel olabilir. Yüksek voltajlı elektrik hatlarının oluşturduğu elektromanyetik alanların AML’ye neden olduğu gösterilmemiştir. Cep telefonu kullanımı, AML için bilinen bir risk faktörü değildir.
Önceki kanser tedavisi: Meme kanseri, yumurtalık kanseri ve lenfoma gibi diğer kanser türleri için kemoterapi veya radyoterapi alan kişiler, tedaviden sonraki yıllarda akut miyeloid lösemi yakalanma riski yüksektir.
Kimyasallar: Petrol, sigara dumanı ve endüstriyel işyerlerinde bulunan kimyasal benzen içeren ürünlerle uzun süreli temas, AML riskini yükseltir. Bununla birlikte, endüstriyel solventlere ve saç boyalarına maruz kalmanın kişinin AML riskini artırdığı ispatlanmamıştır.
Diğer kemik iliği bozuklukları: Miyeloproliferatif bozukluklar dahil diğer kemik iliği hastalıklarına sahip insanlar zamanla AML gelişebilir. Myelo – kemik iliği anlamına gelir ve çoğalma çok fazla demektir. Bu hastalıklar şunları içerir:
- Polisitemia vera
- Myelofibroz
- Esansiyel trombositoz
- Miyelodisplastik sendromlar
- Aşırı (aplastik) kansızlık
Önerilen Makaleler: