Vegan ya da Veganlık, günümüzde sıkça duymaya başladığımız kavramlardan biri oldu.
Vegan ya da Veganlık, günümüzde sıkça duymaya başladığımız kavramlardan biri oldu. Veganlık; hayvansal gıdaların tüketilmediği bununla birlikte hayvanlardan elde edilen süt ve süt ürünleri, bal, yumurta, ipek, yün, hayvan derisi benzeri ürünlerden de mümkün olduğunca uzak durulduğu bir yaşam biçimidir. Bu nedenle veganlığı ''Veganizm'' olarak nitelendirenlerde var. Bu yaşam biçiminin felsefesini; hayvanların, insanların kullanımından bağımsız olarak kendileri için var oldukları ve insan -hayvan-doğa ilişkisinin eşitlikçi bir temele dayandırılması gerektiği inancı oluşturuyor.
Çıkış Noktası
Vegan kelime olarak 1944 yılında The Vegan Society'nin kurucusu Donald Watson -ki kendisi İngiltere Vejeteryan Cemiyetinin eski bir üyesidir- tarafından vejetaryen kelimesinden türetilerek ortaya atıldı. Amacı veganlar ile vejeteryanlar arasındaki farkı ortaya koymaktı. Veganlar, hayvansal ürünleri kullanmayı hayvanlar alemine bir sömürü olarak görmüş ve bitkisel ürünlerle yaşamayı tercih etmişlerdir.
1979'da veganlık, The Vegan Society tarafından şöyle tanımlanmıştır:
"Veganlık hayvanların gıda, giyim ya da başka amaçlarla maruz kaldıkları sömürü ve zulmün her türlüsünden -uygulanabilir olan en mümkün mertebede- kaçınan ve buna ek olarak insanların, hayvanların ve çevrenin yararına, hayvan kullanımı içermeyen alternatiflerin geliştirilmesini ve kullanımını destekleyen felsefe ve yaşam biçimidir. Beslenme söz konusu olduğunda, hayvanlardan tamamen veya kısmi olarak elde edilen ürünlerin reddedilmesini ifade eder."
Ayrıca hayvansal gıda ve ürünlerin elde edilmesi ve işlenmesi sırasında ortaya çıkan atıkların, enerji ve su tüketiminin de doğaya ve doğal döngülere zarar verdiğini, veganlığın ekolojik ve biyolojik anlamda da etik bir duruş olduğunu belirtirler.
Ne Yer Ne İçerler
Hayvan ürünlerini ve hayvansal gıdaları reddettikleri için beslenme kültürü tamamen bitkisel ürünlere dayanmaktadır. ''İyi de geriye yiyecek birşey kalmadı'' diyebilirsiniz. Oysa her ne kadar kısıtlıymış gibi gözükse de aslında vegan ürünlerin çeşitlilik yelpazesi geniştir ve pek çok yemek çeşidi vegan olarak ayarlanabilir durumdadır.
Fasulyeler, mercimek, nohut, börülce gibi baklagillerin yanısıra mantar, soya fasulyesinden elde edilmiş kıyma, yoğurt, tofu gibi hayvansal gıdalara alternatif olacak ürünleri kullanırlar. Yine badem, hindistan cevizi, soya, fındık, yulaf ve pirinçten elde edilebilecek süt ürünlerini tüketirler. Ceviz, fındık gibi kuruyemiş türleriyle birlikte meyve çeşitleri ve tahıl ürünleri bu beslenme kültürünün vazgeçilmezleridir. Fast food olarak sebze burgerleri, mantarlı pizzalar, sebzeli kumpir, humuslu sandviç rahatlıkla ulaşılabilecek ürünlerdir.
Vegan Tarifler
Hazır ne yiyip içtiklerinden bahsetmişken bir vegan tarifi vermeyi de ihmal etmeyelim;
Malzemeler;
- 1 kap pişmiş siyah fasulye (siyah olması şart değil)
- 1 kap pişmiş kinoa
- 1 adet soğan
- 2-3 diş sarımsak
- 1 tutam maydanoz
- 1 çay kaşığı kimyon
- 1 yemek kaşığı zeytinyağı
- Dilediğiniz baharatları ekleyebilirsiniz
Hazırladığınız harç çok cıvık kalırsa biraz daha kinoa ekleyebilirsiniz ? ya da biraz un da ekleyebilirsiniz
Sosu için;
- 3-4 yemek kaşığı domates rendesi
- 1 yemek kaşığı domates salçası
- Acı toz biber -isteğe bağlı
- İstediğiniz baharatları ekleyebilirsiniz
- Bir tutam dereotu
Hazırlanışı;
- Gelişigüzel doğradığımız soğan ve sarımsakları biraz yağ ile bir tavada hafif karemelize ediyoruz.
- Mutfak robotunun içine siyah fasulye, kinoa, bir tutam maydanoz, zeytinyağı, tuz, karabiber, kimyon, kekik ve bir iki yemek kaşığı su ekleyip robottan çekiyoruz.
- Harç kıvamına gelen malzemeleri istediğiniz büyüklükte köfteler yaparak 15 -20 dakika kadar 200 derecede pişirin.
- Sosu için bir tavada domates rendesi ve salçayı biraz kekik, karabiber, kimyon, acı toz biber ve biraz suyu tavanın içerisine alıp pişirin.
- Fırından çıkardığınız köfteleri sosun içerisine koyun. Biraz sosu içerisine çekmesini bekleyin. Sonrasında ocaktan alıp servis yapabilirsiniz...
Afiyet Olsun...
Vegan ürünleri yaşamlarının her alanında kullanan veganlar, ''clean beauty'' denilen ve son yıllarda yükselişte olan bir güzellik anlayışını da meydana getirdiler. Clean Beauty, uyguladıkları deneylerle hayvan haklarına yönelik ihlalleri tepki toplayan kozmetik endüstrisine karşı bir alternatif olarak doğdu.
Bu kozmetik ürünlerinde de hiçbir hayvansal madde kullanılmıyor ve hayvanlar üzerinde test yapılmıyor. Gittikçe yaygınlaşan ve kolay ulaşılabilir hale gelen vegan kozmetik ürünleri de allıktan rimele, rujdan krem ve bronzlaştırıcılara kadar geniş bir ürün yelpazesi sunuyor.
Vegan Beslenmenin Zararı Var Mı?
Vegan beslenme aslında her mutfakta miktarı değişmekle birlikte var. Akşam sofralarımızı süsleyen leziz sebze yemekleri mutfakların vazgeçilmezi arasında bulunuyor. Dolayısıyla bu beslenme türünün doğrudan bir zararı yok. Ancak insan için gerekli bazı protein türlerini sağlama noktasında vegan mutfak tek başına yeterli olamayabiliyor.
Balık, yumurta, peynirde bulunan B12 vitamini tüketilmediği vakit yorgunluğa sebep oluyor. Üstelik bu vitamini vücut kendisi de üretemiyor. Sinir ve kan hücrelerinin sağlığının korunmasına yardımcı olan B12 vitamininin eksikliği depresyona ve kansızlığa yol açıyor.
Etten farklı olarak bitkisel ürünlerde insanın ihtiyacı olan proteinler tam bulunmuyor. Bu yüzden doğru gıdaları birlikte ve uygun miktarlarda alarak günlük protein dengesini sağlamak gerekiyor.
Vegan mutfaklarda kullanılan baklagiller aslında büyük protein kaynaklarıdır ancak çok fazla kullanılmaları halinde sindirim sisteminde sorunlar oluşmasına neden oluyor. Yine aşırı sebze tüketimi midede şişkinliğe yol açıyor.
Anneler Dikkat!
Vegan beslenmenin getirdiği vitamin ve protein eksikliklerinin en zararlı yansıması, vegan annelerin emzirdiği bebeklerde ve gelişim çağında vegan olarak beslendirilen çocuklarda görülüyor. Bu durumun çocukların sinir sitemlerinde hasara yol açabildiği Vegan Society tarafından da kabul ediliyor ve bu dönemde anne-çocukların B12 vitamini ile zenginleştirilmiş gıdalar tüketmesini tavsiye ediyorlar.