Güncelleme: 22.Kasım.2019, 18:38
1
Hoca Moderatör
Hoca
Moderatör
Üye No: 11
Mesaj Sayısı: 14,925
Tecrübe Puanı: 189
Karz (Borç) İslamda Borç alıp verme kuralları
KARZ (BORÇ)
Karz'ın Tarifi
Karz, lugatta kesmek anlamına gelir. Borç vermeye karz denmesi, mal sahibinin elini malından kesmesi nedeniyledir. Karz, fakihlerin ıstılahında malî birşeyi, bedelinden fazla olmamak şartıyla ileride geri almak üzere başkasına vermektir. Buna karz denilmesinin sebebi, borç veren kişinin malının bir parçasını kesip başkasına vermesidir. Bu bakımdan karz'ın lügat mânsâsı burada bulunmaktadır. Hicaz ehli buna selef der. Bu yüzden selef verdim şeklinde kullanılması sahihtir. '
Karz'ın (Borç Verip-Almanın) Meşruiyeti
Borç vermek ve almak meşrudur. Hatta borç isteyen bir kimseye borç vermek mendubdur. Karz'ın meşruiyeti Kur'an, Sünnet ve İcma ile sabittir.
Kimdir Allah'a güzel bir borç takdim eden? Allah da buna karşılık ona kat kat artırsın!
(Bakara/245)
Allah'a verilen borç, kullara verilen borcu kapsadığı gibi, sadakaları da kapsar; yani kullara sadaka ve borç vermek, Allah'a borç vermek gibidir.
Ebu Said el-Hudrî şöyle anlatıyor: Bir bedevi Hz. Peygamber'e gelerek Peygamber'de bulunan alacağını istedi. Hatta Peygamber'i haddinden fazla sıkıştırdı ve 'Ben alacağımı alıncaya kadar sana sıkıntı veririm' dedi. Bunun üzerine sahabîler adama çıkışarak 'Azap olasıca, sen kiminle konuştuğunu biliyor musun?' dediler. Adam 'Ben hakkımı istiyorum' dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber, ashaba 'Siz neden hak sahibiyle beraber olmadınız?' dedikten sonra Havle bintu Kays'a şöyle haber gönderdi: 'Eğer yanında hurma varsa, bize borç ver. Bize hurma geldiğinde senin alacağını veririm'. Havle 'Anam-babam sana feda olsun ey Allah'ın Rasûlü, yanımda hurma var' dedi. Ravi şöyle diyor: Ben giderek hurmaları Peygamber'in hesabına aldım. Hz. Peygamber, bedeviye hakkını verdi, ona yemek yedirdi. Bedevi, Hz. Peygamber'e hitaben 'Sen hakkımı ödedin, Allah da senin için ödesin' dedi. Rasûlullah da şöyle buyurdu: 'Hak sahiplerine hakkını verenler insanların en hayırlısıdırlar. Zayıflardan, hakkını eziyet etmeksizin almayan bir ümmet mukaddes olamaz'.[1]
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
Müslüman bir kardeşine iki defa borç veren kişi, onun birini sadaka vermiş sayılır.[2]
Ödemek niyetiyle insanlardan borç alan kişinin borcunu Allah onun yerine Öder. Ödememek niyetiyle insanlardan borç olan kişinin ise malını Allah telef eder.[3]
Karz hususundaki icma'ya gelince, ümmet Uz. Peygamber zamanından bugüne kadar borç alıp-vermişlerdir. Âlimler de buna hiçbir itiraz da bulunmamıştır.
Karz'ın (Borç Verip-Almanın) Teşrî Kılınmasının Hikmeti
Borç verip-almanın meşru kılınmasının hikmeti açıktır. Borç vermek, birr ve takvaya erişmenin vasıtasıdır, müslümanlar arasındaki kardeşlik bağlarını güçlendirir, fakirleri darlık ve sıkıntıdan kurtarır. İnsanlar genellikle hibe veya sadaka yoluyla mal vermekten kaçınırlar. Bu durumda fakirlerin sıkıntıdan kurtulması, yardımlaşmanın gerçekleşmesi İçin borç vermeden başka yol kalmaz.
Ey iman edenler! Rükû edin, secde edin. Rabbinize ibadet edin ve hayır işleyin. Umulur ki kurtuluşa erersiniz. (Hac/77) ,
Ayette geçen hayadan maksat, borç vermek ve böylece yardım elini müslüman kardeşine uzatmaktır. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
Müslüman müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu düşmanıyla başbaşa bırakmaz. Kim müslüman kardeşinin bir ihtiyacını giderirse, Allah da onun ihtiyacını giderir...[4]
Kişi, müsiüman kardeşine yardım ettikçe, Allah da ona yardım eder.[5]
Borç vermenin meşruiyetinin en önemli hikmeti, muhtaçların ihtiyacını istismar etmeye mani olmasıdır. Çünkü insan ancak ihtiyaç içinde olduğunda borç ister. Eğer borç verip-alma meşru olmasaydı, insanların muhtaç olması istismar edilir, faizcilik yaygınlaşırdı. Nitekim günümüzde borç verip-almayanlar bu şekilde hareket. etmektedir. Borç verme hususunda Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
Borç vermenin ecri, sadaka vermenin ecrinden daha üstündür.
Ben İsra'ya gittiğim gece cennetin kapısında şöyle yazıldığını gördüm: 'Sadaka, on misli ile karşılık görür, borç verme ise onsekiz misli ile karşılık görür'. 'Ey Cebrail! Neden borç verme, sadaka vermeden daha üstündür?' diye sordum. Cebrail şöye cevap verdi:
Çünkü sadaka isteyen kişi malı bulunduğu halde istemekte, borç isteyen kişi ise malı bulunmadığından ötürü istemektedir'.[6]
Borç Alıp-Vermenin Şer'î Hükmü
Borç verip-almanın meşruiyeti konusunda, borç vermenin mendub, borç istemenin mubah olduğu anlaşılmıştı. Ancak bu hüküm borç verip-almanın normal olması halinde geçerlidir. Bazı durumlarda borç verip-almanın hükmü değişir:
1. Meselâ içki içmek, kumar oynamak gibi haram yerlere sarfetmek için borç isteyen kişiye borç vermek haram olur. Haramlara sarfetmek için borç istemek de haramdır.
2. Borç vermenin mekruh olduğu durumlar.
Borç alan kişinin aldığı parayı yararsız şeylere sarfedeceği bilinirse, borç vermek mekruh olur.
3. Borç vermenin vacib olduğu durumlar.
Borç isteyen kişi ihtiyaç içindeyse, aldığı parayı kendisinin ve ailesinin ihtiyacına sarfedecekse ve borcunu ödemekten de aciz değilse, o kişiye borç vermek vacib olur.
Borç Alıp-Vermenin Rükûnlan
Borç ahp-vermenin üç rüknü vardır:
1. Siga
2. Akid yapan kişiler
3. Kendisi için akid yapılan para
1. Siga
Siga icab ve kabul demektir. Meselâ birinin 'Sana borç verdim' demesi, diğerinin de 'Senden borç aldım' demesi yeterlidir. Burada karz (borç) lafzını kullanmak şart değildir. Borç alıp-vermeye delâlet eden her lafız kullanılabilir. Meselâ borç veren kişi 'Sana selef verdim' veya 'Sana mülk ettim' veya 'Al onu' derse, borç alan kişi de 'Ben bunu selef ettim, mülk edindim' derse, akid sahih olur. Burada halk için kolaylık gösterilmiştir. Lafızları değişik olmakla beraber siga şarttır. Çünkü siga, razı olmaya delâlet eder. Siga olmadan borç alıp-vermek sahih olmaz. Meselâ borç isteyen kişi 'Bana borç ver' dese, diğer kişi de parayı çıkarıp verse, akid sahih olmaz.
2. Akid Yapan Kişiler
Akid yapan kişilerden maksat, borç alan ve borç veren kişidir. Borç inin sahih olması için bu kişilerde bulunması gereken şartlar
akdinin sahih olması için şunlardır:
A. Reşid olmak.
Reşid olmak, âkil-bâliğ olup malında tasarruf etmeye yetkili olmak anlamına gelir. Zira borç alıp-verme bir akiddir. Bedeli olan akidlerde ise rüşd sıfatının bulunması şarttır. Bu bakımdan çocuğun, delinin, hacr altında olanın borç vermesi ve alması sahih olmaz. Çünkü bunlar mallarında tasarruf etme yetkisine sahip değildirler.
B. Borç veren kişi, istek ve iradesiyle vermelidir.
Tehdit edilen bir kimsenin verdiği borç, sahih değildir, çünkü tehdit rızayı yok eder.
C. Borç veren kişi, borç verdiği malda teberru yapma ehliyetine sahip olmalıdır.
â Borç veren kişinin borç verdiği malı teberru etme ehliyetine sahip olması şarttır, çünkü verilen borçtan vazgeçme, yani teberru etme ihtimali vardır. Bu bakımdan velayeti altında bulunan kişilerin malından borç vermek sahih olmaz.
3. Kendisi İçin Akid Yapılan Mal
Bu mal, borç veren kişinin verdiği maldır. Borç verilen malın, misli olan mallardan olması şart değildir. Ayrılması mümkün olan, kendisiyle alışveriş yapılan her mal borç olarak verilebilir. Ayrıca bunda selem de yapılabilir. Buna binaen dirhem, dinar, buğday, arpa, yumurta, et ve benzeri şeyleri misillerle borç vermek sahihtir. Hayvanların tümü, zabt u rabt'ı mümkün olan şeyler ve kıymetli eşyalar borç verilebilir. Ancak vasıfla zaptedilmeyen, kişinin zimmetinde isbatı mümkün olmayan kıymetli şeylerden borç verme hususunda iki görüş vardır: En sıhhatli görüşe göre caiz değildir, çünkü vasıfla zabt u rabt altına alınamayan birşeyin benzerini bulmak mümkün değildir veya çok zordur.
Deliller
Hz. Peygamber'in azatlısı Ebu Râfi şöyle rivayet ediyor: "Rasûluliah (s.a) bir kişiden ödünç olarak genç bir deve almıştı. Sonra Peygamber'e zekât develerinden bir grup deve geldi. Peygamber hemen Ebu Râfi'ye o kimsenin alacağı olan genç deveyi kendisine ödemesini emretti. Ebu Râfi gidip tekrar Peygamber'in yanına dönerek 'Develerin içinde altı yaşını bitirip yedi yaşma girmiş vaziyette olan ve onun devesinden daha iyi rabâî develerden başkasını bulamadım' dedi. Bunun üzerine Rasûlullah 'O şahsa bu iyi deveyi ver. Çünkü insanların en hayırlısı, borcunu en güzel surette ödeyenidir' buyurdu".[7]
Görüldüğü gibi verilen deve borç alınan devenin misli değildir. Bu hadîs, borç verilen malın, mislinin bulunmasının şart olmadığına delâlet eder.
Vasıflandırılmak suretiyle zapdedilmesi mümkün olan mal da misli olan mal ile değiş-tokuş yapılabilir, çünkü biri diğerine benzemektedir.
Sponsor bağlantılar Reklam