Kişiler hakkinda İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı'nın ünlü komutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı ile ilgili bilgilerİNÖNÜ, İsmet (1884-1973). İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı'nın ünlü komutanı, Lozan Barış Antlaşması'nm başarılı diplomatı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı ve ikinci cumhurbaşkanıdır. Çağdaş Türkiye'nin kuruluşuna önderlik edenler arasında Mustafa Kemal Atatürk'ten
| ||LinkBack||Seçenekler||Stil|


#1


İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı'nın ünlü komutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı
İNÖNÜ, İsmet (1884-1973). İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı'nın ünlü komutanı, Lozan Barış Antlaşması'nm başarılı diplomatı, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı ve ikinci cumhurbaşkanıdır. Çağdaş Türkiye'nin kuruluşuna önderlik edenler arasında Mustafa Kemal Atatürk'ten sonra "İkinci Adam" olarak anılır.
İsmet İnönü'nün babası İzmir Adliyesi'nde sorgu yargıçlığı yapan Malatyalı Hacı Reşid Bey, annesi Bulgaristanlı Çevriye (Temelli) Hanım'dır. İzmir'de doğan İnönü, babasının görevi gereği ilköğrenimini Sivas'ta tamamladı. Çok küçük yaşta girdiği Sivas Askeri Rüştiyesi'nde başarılı bir öğrenci değildi. Bir yıl Sivas Mülkiye İdadisi'nde (lise) okuduktan sonra İstanbul'daki Topçu Harbiyesi'nin lise bölümüne girdi ve iyi derece ile bu okulu bitirdi. Ardından girdiği Topçu Harbiyesi'nde de çok başarılı bir öğrenciydi. Bu okulu birincilikle bitirdiği için o dönemde kurmay subay yetiştiren Erkân-ı Harbiye Mektebi'ne girmeye hak kazandı.
İsmet İnönü öğrencilik yıllarında yalnızca dersleriyle değil, ülke sorunlarıyla da yakından ilgileniyordu. Daha ortaokul döneminde Fransızca öğrenmeye başlayan İnönü, Harbiye Mektebi'nde de Almanca öğrendi. Bu iki dilde askerlik ve siyasetle ilgili yayınlan rahatlıkla izleyecek duruma geldi. II. Abdülha-mid'in giderek artan baskılan ve Osmanlı Devleti'nin dış siyaseti bu genç yurtseverde tepkiler yaratıyordu. İnönü'nün okul arkadaşları da aynı kaygıları taşımaktaydılar. Sık sık bir araya gelerek ülkenin durumunu konuşuyorlardı. Bu nedenle iki kez ihtar aldı. Ama çevresi ve öğretmenleri arasında kazandığı saygı nedeniyle okuldan atılması engellendi.
1906'da kurmay yüzbaşı olarak Edirne'de 2. Ordu'ya katılan İsmet Bey, 1907 sonlannda gizli İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girdi. II. Meşrutiyet'in 1908'de ilanından sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Edirne merkezinde etkin bir üye oldu. Aynı yılın kasım ayında kolağalığına (önyüzbaşı) yükseltildi. 1909'da 31 Mart Olayı'nı bastıran Hareket Ordusu'na Yeşilköy'de katılarak bir süre karargâhında çalıştı. Daha sonra toplanan İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kongresinde 2. Ordu delegesi olarak yer aldı. Kongrede ordunun siyaset dışında kalması gerektiğini savunan Mustafa Kemal'le aynı düşünceyi paylaşarak birlikte davrandı. Bu görüş başka yandaşlar bulduysa da azınlıkta kaldı. Kongreden sonra İsmet Bey'in cemiyetle olan bağlan koptu.
Çalışkanlığı, disiplini ve yetenekleri hemen dikkati çekecek nitelikteydi. O dönemin Genelkurmay Başkanı Ahmed İzzet Paşa 1910'da Yemen Ayaklanması'm bastırmakla görevlendirilince İsmet Bey'i kendine yardımcı olarak seçti. 1912'de binbaşılığa yükselen İsmet Bey 1913'e kadar Yemen'de kaldı. Daha sonra döndüğü İstanbul'da Enver Paşa'nın yanında, Harbiye Nezareti karargâhında göreve başladı. Bu görevi sırasında 1914'te kaymakamlığa (yarbay) yükselen İsmet Bey ordunun yenileştirilmesi girişiminde etkin rol oynadı. Cephe görevi isteğinde bulunması üzerine Ekim 1915'te 2. Ordu kurmay başkanlığına atandı ve aynı yıl miralay (albay) oldu.
I. Dünya Savaşı boyunca gittiği her cephede yetenekli ve başarılı bir asker olduğunu kanıtlayan, 2. Ordu kurmay başkanlığı, 20. ve 3. kolordu komutanlığı yapan İsmet Bey'in savaş sırasındaki son görevi albay rütbesi ile Harbiye Nezareti müsteşarlığı oldu. 1919'da Mevhibe Hanım'la evlenen İsmet Bey savaş boyunca gösterdiği başarıları nedeniyle 11 nişan ve madalya ile ödüllendirildi.
İsmet Bey, Harbiye Nezareti'ndeki görevi sırasında Mustafa Kemal Paşa ile, paşanın Şişli'deki evinde sık sık buluşur ve yurdun düşman işgalinden kurtarılması konusunda görüşürlerdi. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçtiğinde de özel kuryeler aracılığıyla ilişkileri sürdü. Ocak 1920'de Mustafa Kemal'in çağrısı üzerine gittiği Ankara'da ulusal ordunun kurulmasına ilişkin görüşmeler yaptı. Bu sırada harbiye nazırlığına atanan Fevzi Paşa' nın (Çakmak) çağrısı üzerine İstanbul'a döndü. 16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u işgal etmesi üzerine Mustafa Kemal, İsmet Bey'in Ankara'ya gelmesi gerektiğini bildirdi. Hemen çağrıya uyan İsmet Bey, tanınmamak için er giysisiyle yolculuk ederek 9 Nisan 1920'de Ankara'ya vardı. 23 Nisan 1920'de açılan meclise İsmet Bey, Edirne milletvekili ve yeni kurulan kabineye genelkurmay temsilcisi olarak girdi. Görevi ulusal orduyu kurmak ve yönetmekti. Bu arada Mustafa Kemal ve İsmet Bey hakkında İstanbul hükümetince idam kararı verilmişti.
Ulusal ordunun kuruluş çalışmaları sürerken Yunanlılar Ege Bölgesi'ni işgal etmiş, Anadolu içlerine doğru ilerlemeye başlamıştı. Batı cephesi en önemli ve tehlikeli cephe durumundaydı. İsmet Bey, 10 Kasım 1920'de bu cephenin kuzey kesimi komutanlığına atandı. Yunanlılar 6 Ocak 1921'de Bursa ile Eskişehir arasında kalan İnönü bölgesinde Türk ordusuna saldırdı. I. İnönü Savaşı olarak bilinen bu savaş, İsmet Bey'in üstün askerlik yeteneğiyle yönettiği Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Bu savaşın ardından Çerkez Ethem'in başını çektiği ayaklanmayı bastırdı.
İsmet Bey, 1 Mart 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kararıyla generalliğin ilk aşaması olan mirlivalığa yükseltildi ve bundan böyle İsmet Paşa diye anılmaya başlandı. Bir süre sonra, güçlerini toparlayan Yunanlılar 23 Mart 1921'de I. İnönü Savaşı'nın yapıldığı yörede ikinci saldırıyı başlattılar. II. İnönü Savaşı adıyla anılan bu savaş da Türkler'in zaferiyle bitti ve Yunan ordusu çekilmeye başladı. Daha sonra 1921-22 yıllarında yapılan Sakarya Savaşı, Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı'nda İsmet Paşa etkin görevler aldı. Bu savaşlardaki üstün başarısıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi (bak. KURTULUŞ Savaşi).
11 Ekim 1922'de yapılan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile barış dönemi başladı ve Türkiye'nin bağımsızlığının tanınması uluslararası görüşmelerin gündemine girdi. Mustafa Kemal, İsmet Paşa'yı dışişleri bakanı olarak atadı ve Lozan Konferansı'na katılmasını sağladı.
İsmet Paşa, askerlik yeteneği kadar, diplomatlık yeteneğine de sahip olduğunu Lozan Konferansı sırasında gösterdi. İsmet Paşa'nın öncülüğünde Lozan barış görüşmeleri Türkler'in yeni bir zaferi oldu (bak. LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI).
İsmet Paşa Türkiye Büyük Millet Meclisi' nin ikinci dönem çalışmalarına gene dışişleri bakanı olarak katıldı. Cumhuriyet'in kuruluşunda ve yeni anayasanın hazırlanmasında Mustafa Kemal'in hep yanında yer aldı ve etkin oldu. Türkiye Cumhuriyeti ilan edildikten hemen sonra başbakan olarak hükümeti kurma görevini üstlendi. 12 yıl süren başbakanlığı döneminde Atatürk'ün ilkelerinin uygulama alanına konması, Türk ekonomisinin düzenlenmesi, dünya devletleri ile iyi ilişkiler kurulması konusunda çalışmalarda bulundu. 1937'de başbakanlık görevinden alınmasını istedi ve isteği kabul edildi.
İsmet İnönü, 1938'de Atatürk'ün ölümünden sonra cumhurbaşkanlığına ve Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanlığına seçildi. II. Dünya Savaşı boyunca Türkiye'yi büyük bir dikkatle savaşın dışında tutmaya çalıştı. Savaşan ülkelerle çok yönlü ilişkiler kurmaya özen gösterdi. Ocak 1943'te İngiltere Başbakanı Churchill ile Adana'da; aynı yılın aralık ayında Churchill ve ABD Başkanı Roosevelt ile Kahire'de buluştu. Savaş sırasında Almanya ile saldırmazlık paktı imzaladı.
İsmet İnönü, daha savaş yıllarında demokrasiye geçme düşüncesi taşıyor, bunu çeşitli konuşmalarında belirtiyordu. Amacı tek parti dönemine son vermek ve çok partili demokratik bir ortama geçmekti. Savaş sonrasında bu amaç doğrultusunda çalışmalara geçildi. 1946'da Celal Bayar'ın başkanlığını yaptığı Demokrat Parti kuruldu. Demokrat Parti 1950 seçimlerini kazanınca Cumhuriyet Halk Partisi muhalefet partisi olarak mecliste yer aldı. İsmet İnönü'de bu partinin genel başkanı olarak muhalefet görevini üstlendi.
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinden sonra
1961 'de yapılan seçimlerde en çok milletvekili çıkaran partinin genel başkanı olarak peş peşe kurulan üç koalisyon hükümetini yönetti. 1965'te kurduğu hükümet mecliste güvenoyu alamayınca İnönü yeniden muhalefet liderliğine döndü. Başbakanlığı sırasında 22 Şubat
1962 ve 21 Mayıs 1963'teki askeri darbe girişimlerini önleyerek demokrasinin kesintiye uğramasını engelledi. 1964 Kıbrıs olayları sırasında İnönü'nün Kıbrıs'a çıkarma girişimi ABD tarafından engellendi. Bunun üzerine ünlü çok yönlü dış siyaset anlayışını uygulamaya girişti.
İsmet İnönü 1972'de partisinin yönetici kadrolarıyla çeşitli konularda anlaşmazlığa düştü; yapılan parti kurultayında destek bulamayınca genel başkanlıktan ayrıldı. 1971'de anayasada yapılan değişikliğin sonucunda eski cumhurbaşkanlarına tanınan senatörlük hakkını kullanarak senatoya girdi.
Ölümü bütün yurtta ve dünyada büyük üzüntü yaratan İnönü'nün mezarı Anıtkabir' de Atatürk'ün yanındadır.
Ayrıca bak. Atatürk, Mustafa Kemal; Ba-yar, Mahmut Celal; Ecevît, Bülent; Halkevleri; köy enstitüleri; kurtuluş savaşı; türkiye.
Nüve Forum
Kaynak:1
9.cilt / s.51-53
|Tags|
|başbakanı, cumhuriyeti'nin, ilk, komutanı, kurtuluş, savaşı'nın, türkiye, ünlü, ınönü, ısmet|
|Seçenekler|
|Stil|


Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 23:33 .