Büyük Anavatan Savaşı Kurbanlarını Anma Günü
Bugün, İkinci Dünya Savaşı sırasında 1941-1945 yıllarını kapsayan dönemde gerçekleşen ve Sovyet Birliği tarafından Büyük Anavatan Savaşı olarak adlandırılan savaşın kurbanlarını anma günü. Savaş sırasında faşistlerin esaretinde, silahlı çatışmalarda ve savaşın başlaması ile ortaya çıkan açlıktan, hastalıklardan yaklaşık 27 milyon Sovyet vatandaşı hayatını kaybetmişti.
Büyük Anavatan Savaşı, tüm eski SSCB ülkelerinde kullanılan ve 1941 ile 1945 yılları arasında Nazi Almanyası ve diğer Mihver Devletleri ülkelerine karşı SSCB topraklarının savunulması savaşına verilen bir deyimdir. Diğer bir deyişle İkinci Dünya Savaşı'nın ön batı cephesidir.
Bu savaş, Nazilerin Sovyet topraklarına girdiği 22 Haziran 1941tarihinde başlar. Tüm Sovyet cumhuriyetleri savaşın başladığı haberini Moskova saati ile sabah saat 4'te radyocu Yuriy Levitan'ın duyurduğu haber ile öğrenir. Savaşın duyurulmasının ardından devlette savaş durumu ilan edilerek Sovyet ordusuna katılması için tüm cumhuriyetlerden asker alımı başlar.
Sovyet Birliği ilk başta yaklaşık 2,8 milyon kişiden oluşan 303 birlikle savaşa katılır. Sonradan bu ordu sayısı 4,9 milyona çıkartılır. Savaşa katılan ordunun toplam sayısı bugüne kadar net olarak bilinmemektedir. Çünkü savaş ilerledikçe asker sayısı 7 milyona daha sonra 9 milyona kadar çıkar. Savaşın sonunda 193 milyon nüfuslu Sovyet devletinin yaklaşık 27 milyon vatandaşı hayatını kaybeder.
Büyük Anavatan Savaşı'na katılan Türkistan'ın kayıpları
Türkistan bölgesindeki cumhuriyetler, Büyük Anavatan Savaşı'na Sovyet devletinin bir parçası olarak katıldı. Her cumhuriyetin 18 ile 50 yaşlarındaki erkek nüfusunun yaklaşık %70'i cepheye gönderildi.
Kırgızistan: Savaşın ilan edilmesiyle yaklaşık 1,5 nüfuslu Kırgızistan'dan 360 bin kişi cepheye gönderildi, ancak 160 bin kişi evlerine geri dönemedi. Ülke cepheye toplam 189 milyon som (yaklaşık 12,6 milyon TL) göndererek devletin 57,3 milyon somluk (yaklaşık 3,82 milyon TL) kredi tahvillerini satın aldı. Bununla birlikte 195 vagonla ülkede kadınlar tarafından üretilen gıda, kıyafet gibi ürünlerden oluşan insani yardım gönderildi.
Kazakistan: Sovyet devletinin en büyük cumhuriyeti olan Kazakistan'ın nüfusunun %25'i (yaklaşık 1,2 milyon kişi) savaş cephesine gönderildi. Savaşın en sıcak çatışmalarına katılan Kazakistanlı askerlerin yaklaşık 400 bini hayatını kaybetti.
1941-1945 yılları arasında Kazakistan'da toplam 460 fabrika ve maden tesisi inşa edildi. Tüm birlik bakırının %35'ini, kurşunun %83'ünü, molibdenin %60'ını ve metalik bizmutun %65'ini üretti. Karaganda madencileri, savaş yıllarında 35 milyon ton kömür üretirken ülke petrol üretimini %39 oranına artırdı. Böylece Kazakistan, birliğin cephanesine dönüştü.
Özbekistan: 1941'de yaklaşık 6,5 milyon nüfuslu Özbekistan'dan 1,5 milyon kişi Sovyet ordusuna katıldı. Maalesef savaşa gidenlerin 420 bini vatanına geri dönemedi.
Büyük Anavatan Savaşı sırasında, Sovyet sınırlarındaki topraklardan 1,5 milyondan fazla insan Özbekistan'a tahliye edildi. Bunların arasındaki yaklaşık 300 bin yetim çocuğun çoğu yerli halk tarafından evlatlık edindi. Tahliye edilenler, Beyaz Rusya, Polonya, Ukrayna'dan ve Naziler tarafından kuşatılmış Rus şehri Leningrad'dan idi.
Türkmenistan: Sovyet Birliği'nin resmi verilerine göre Büyük Anavatan Savaşı'na Türkmenistan'dan 300 bin kişi katıldı. Cumhuriyet, 1943'te 32 bin 308 Sovyet muhacirine kucak açtı. Bununla birlikte Türkmen halkı, büyük ölçüde kişisel birikimlerini ve mücevherlerini Sovyet Birliği'nin savunma fonuna bağışladı. Savaş sırasında tank ve savaş uçağının yapımları için toplam 7 bin 392 kilo altın ve gümüş süs takı, 243 milyon ruble (yaklaşık 17,98 milyon TL) bağış yapıldı. Türkmenistanlı kadınlar, cephede savaşan ordu için bir milyondan fazla yünlü çorap, eldiven, şapka gibi kıyafetleri üretti. Kuşatmadan kurtarılmış bölgelere insani yardım dışında hayvan, tohum ve tarımsal ekipman da gönderdi.
Büyük Anavatan Savaşı Kurbanlarını Anma Günü
Tarihin en yıkıcı savaşı olarak bilinen İkinci Dünya Savaşı, 1 Eylül 1939 tarihinde başlayıp resmi olarak 2 Eylül 1945’te sona erdi. Yaklaşık 70 milyon askerin çarpıştığı savaşta toplam 60 milyon asker ile sivil hayatını kaybetti.
22 Haziran 1941 tarihinde Nazi güçlerinin SSCB'ye saldırmasıyla başlayan Büyük Anavatan Savaşı, Nazi Almanyasının Avrupa’da 8 Mayıs 1945’te teslim olmasıyla son bulmuştu. SSCB 9 Mayıs’ı ‘‘Zafer Günü’’, 22 Haziran'ı ise "Büyük Anavatan Savaşı'nın Kurbanlarını Anma Günü" olarak ilan etmişti.
Her sene 22 Haziran'da tüm eski Sovyet ülkelerinde devlet bayrakları indirilir, savaş kurbanları anılır, anıtlara çiçekler koyulur.