Ailenizde Kaçıncı Çocuksunuz?
Günlük hayatımızda veya televizyon dizilerinde çocukların ailedeki kaçıncı çocuk olduklarına göre farklı davranış kalıpları sergilediklerine sık sık şahit oluruz. Psikologların doğum sırası stereotipleri olarak adlandırdığı bu olgu yeni bir araştırmayla da doğrulandı. En büyük çocuklar işbirliğine daha az yatkın, daha güvensiz oluyorlar ve karşılığa daha az önem veriyorlar.
Psikologlar doğum sırasının önemini Freud’dan beri tartışıyor. Doğum sırasının kişiliğin oluşmasında önemli bir rolü olduğunu savunanlar, örneğin ortanca çocukların kardeşlerinden daha sosyal olduklarını, çünkü ebeveynlerinden en az ilgiyi gördüklerini, dolayısıyla aile dışında arkadaşlıklar eliştirmek zorunda kaldıklarını söylüyorlar. Psikologların bu konudaki bulguları bir dizi deneye dayanıyor.
Fransa’daki Montpellier 2 Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Alexandre Courtiol ve ekibi birbirinden bağımsız 510 üniversite öğrencisi üzerinde bir test yaptılar. Test iki kişilik bir yatırım oyunu oynanması üzerine kuruluydu. İki oyuncu da oyuna 3 birim parayla başlıyor, yatırımcı olan A oyuncusu, parasının istediği kadarını bankacı olan ve parayı üçe katlayacak olan B oyuncusuna gönderiyordu. Sonra da B oyuncusu elindeki bu kez daha fazla olan paranın istediği kadarını A oyuncusuna geri gönderiyordu. B oyuncusunun geriye para gönderme zorunluluğu olmadığı için A’nın B’ye gönderdiği para miktarı, A’nın duyduğu güvenin bir ölçüsü oluyor, bu durumda B’nin A’ya geri gönderdiği miktar da karşılığa önem vermenin bir ölçüsü oluyordu.
Araştırmacılar her bir gönüllüyü rastgele A ya da B oyuncusu olarak belirledi v gönüllülere oyundaki eşleriyle hiç karşılaşmayacakları söylendi. Gerçek bir kişinin rastgele davranışlarından etkilenmemelerini sağlamak için oyuncular kurgusal rakiplerle oynatıldı.
Araştırmacılar oyun verilerini oyuncuların kaçıncı çocuk olduklarına göre gruplandırdıklarında, ilk çocuk olan A oyuncularının son çocuk olan A’lardan daha güvensiz oldukları, B oyuncusuna %25 daha az para gönderdikleri görüldü. İlk çocuk olan B oyuncularının karşılığa verdikleri önem de daha düşüktü, geri gönderdikleri para %22-29 daha azdı.
Aralık 2009′da yayınlanan bu araştırmaya göre doğum sıralaması, yaş, cinsiyet, gelir düzeyi, dini inanç ve işbirliği davranışlarını etkileyebilecek başka olası değişkenlerden daha güçlü bir etmendi.
Peki ilk doğanlar neden iş birliğine daha az yatkın? Araştırmacılar aile içi sosyal işleyişin bir açıklama olabileceğini söylüyor. Yeni kardeşler doğduğunda ebeveynlerin ilgisini üstlerine çekiyor, buna karşılık ilk soğanlar kendilerini rekabet etmek zorunda hissediyor ve iş birliği yapmak istemiyorlar.
Coutiol, incelenen diğer etmenlerden daha büyük bir etkiye sahip olsa da doğum sırasının deneklerin oyun davranışlarındaki çeşitliliğin sadece %10′unu açıkladığına da dikkat çekiyor.