Tarih Boyunca Kurulan Büyük Imparatorluklar
Ilk Çağ (M.I. 3200 - M.S. 375)
Ortadoğu ve Kuzey Afrika
Sümerler
M.I. 3500 - M.I. 2000 yılları arasında Güney Irak'ta (Mezopotamya) yerleşik olan, medeniyetin beşiği olarak bilinen coğrafi bölge ve medeniyet.
Mezopotamya'da ortaya çıkan sayısız medeniyetin temelini Sümerliler atmıştır. Ayrıca yazı ve astronomi de ilk kez Mezopotamya'da Sümerlilerde ortaya çıkmıştır. Genel kanı Sümerlilerin çağdaşı olan halklarla yakın etkileşimi sonucu benzerliklerin olduğu yönündedir.
Mezopotamya'da yaşayan birçok farklı kavimden ilk öne çıkan ve daha sonraki medeni oluşumların temelini atan Sümerlilerdir. Gerek yazı, dil, tıp, astronomi, matematik gerekse din, fal, büyü ve mitoloji gibi alanlarda ilk öne çıkan ve bilinen toplum Sümerlilerdir. "Yaratılış" ve "Tufan"a ilk kez Sümerlilerde rastlanır. Sümer döneminde 21'i büyük olan yaklaşık 35 büyük şehir ve kasaba vardı. Bunlara örnek vermek gerekirse Kiş, Nippur, Zabalam, Umma, Lagaş, Eridu, Uruk ve Ur sayılabilir.
Akad Imparatorluğu
(M.I. 4000 - M.I. 2100), M.I. 4 binde Arap Yarımada'sından Mezopotamya'ya ilk gelen ve yerleşen Sami asıllı bir kavimdir. Akad kralı Sargon Sümerleri yenmiş ve bu devleti kurmuştur.
Devletin başkenti Akad'dır. Ilk düzenli ordu sistemini kurmuşlardır. Sümerliler'in kuzeyinde, Fırat Nehri boylarında tarihte ilk bilinen imparatorluğu kurdular. Sümer kültüründen etkilendiler ve bu kültürü Ön Asya'ya yaydılar. Sargon'un ölümünden sonra devlet zayıfladı ve Sümerliler tarafından ortadan kaldırıldı (M.I. 2100).
Sami kökenli bir halk olan Akadlar (veya Akkadlar) 3. binyılın ortalarında yaklaşık iki yüzyıl boyunca Mezopotamya'da hüküm sürmüştürler. Bütün Mezopotamya'yı egemenlikleri altına alan ilk topluluk oldukları gibi idarecileri önceki Kent Kralı imgesinin yerine Evrenin Kralı simgesini ortaya çıkarmışlardır. Bu kavramı belki de ilk kullanan topluluk olarak Akadlar kültürel anlamda Sümerlerin mirasçılarıdırlar ve Sümer kültürünü büyük oranda benimsemiştirler.
Akad sülalesinin kurucusu Sargon ve torunu Naram-Sin Akad Imparatorluğunun en önemli liderleri olmuşlardır. Akadların zayıflama döneminde Sümer kentleri tekrar egemenliklerini elde etmiş ve 3. Ur Sülalesi'nin Mezopotamya'daki yükselişiyle birlikte Akadların dönemi son bulmuştur.
Antik Mısır
Nil nehrini, nehir üzerindeki beş şelaleyi ve Hanedanlık döneminin (MÖ. 3150 - MÖ. 30) büyük şehir ve bölgelerini gösteren Antik Mısır haritası.
Antik Çağ'daki en büyük medeniyetlerdendir. M.I. 3050 yılları civarında kuruluşundan önce, güney Mısır ve kuzey Mısır olarak ikiye ayrılmaktaydı. Güney Mısır ve Nil nehri boyunca uzanan verimli vadi Mısır tarihinde Yukarı Mısır olarak, kuzey Mısır ve delta ise Aşağı Mısır olarak geçer.
Antik Mısır'ın dilinin, dinin ve uygarlığının esas adı Khemet olup, Egypt ise eski Yunan mitolojisindeki mısırın halk kahramanından geçmektedir.
Yukarı Mısır'ın tarihine değin bulunan en eski bilgiler M.I. 6000'li yılları göstermektedir; ancak kurucusu Tiu'nun doğum tarihi ya da yaşadığı dönem hala sırdır. Aşağı Mısır'a gelince, bilinen kurucusu Ro en ünlü kralı da Scorpion King - Akrep Kral filminde de ilham alınan Scorpion of Egypt (Mısır Akrebi), Zekhen'dir. Yukarı Mısır'ı kendi yönetimi altında birleştiren Zekhen'den sonra kral olan Narmer, Delta bataklıklarına doğru yayılmayı sürdürmüştür.
Narmer'in kuzey Mısır'daki; Wazner'in güney Mısırdaki egemenliği sonrasında; Hor-Aha (ya da Menes olarak bilinir) birleşik Mısır Imparatorluğu'nun ilk firavunuydu.
Antik Mısır; Augustus Caesar'in liderliğindeki Roma Imparatorluğu tarafından M.I. 30 yılında ele geçirilmiştir. M.S. 7. yüzyılda Araplar burada egemen olmuş ; 1517 yılında ise Osmanlı Imparatorluğu sınırlarına katılmıştır. 1882 yılında da Mısır ; Ingiltere'nin kolonisi olmuştur.
Elam Imparatorluğu
Sümer ve Akkad'in doğusunda, bugünkü Iran'ın güneybatısındaki Huzistan eyaletinin ve Fars eyaletinin batısında yer almıştır. ve kâğıt parayı bulmuşlardır
Hurri Krallıkları
Asur Imparatorluğu
Asur Imparatorluğu, Aslen Kuzey Irak'ta, Dicle kıyısında bulunan Aşur / Asur (Qalat Şarqat) şehri ve çevresinde yaşayan bir Sami toplulukken özellikle M.I. 2000 sonrası doğu-batı arası global ticaretten faydalanarak gelişmiş ve topraklarını genişleterek ülkelerini bir imparatorluğa dönüştürmüş eskiçağ halkı. Başkentleri Ninova'dır.
Ilkçağda, Ortadoğu'nun en büyük imparatorluklarından biri olmuştur. M.I. 2. binyıl'ın başından itibaren özellikle Anadolu'da koloniler kurmuş, Anadolu'ya yazıyı taşımışlardır. Asur ülkesi, önceleri Babil'e, M.I. 2. binyılın büyük bölümü boyunca Mitannilere bağımlı kalsalar da M.I. 14. yüzyılda bağımsızlıklarını kazanmış ve Fırat'a kadar topraklarını genişleterek buralara yerleşmişlerdir. Daha sonra Mezopotamya'da, Anadolu'nun güneydoğusunda, zaman zaman da Suriye'nin kuzeyinde büyük güç kazanmışlardır .
Fakat I. Tukulti-Ninurta'nın ölümünden (M.I. 1208) sonra gerileme dönemine girdi. M.I. 11. yüzyılda I. Tiglat-Pileser zamanında kısa süre yeniden eski gücüne kavuştuysa da, bunu izleyen dönemde hem Asur Krallığı, hem de düşmanları, yarı göçebe Aramilerin akınlarıyla yıprandı. M.I. 9. yüzyılda Asur kralları sınırlarını yeniden genişletmeye başladılar; M.I. 8. yüzyılın ortasından M.I. 7. yüzyılın sonuna değin III. Tiglat-Pileser, II. Sargon (Şarrukin) ve Sinahheriba (Sanherib) gibi güçlü kralların önderliğinde Basra Körfezinden Mısır'a kadar uzanan toprakları egemenlikleri altında birleştirerek günümüzde Yeni Asur Imparatorluğu olarak adlandırılan bir imparatorluk kurdular.
Son büyük Asur kralı, Asurbanipal'di. Asurbanipal, Elam'ı ele geçirerek buranın halkını yok etmiştir.
Bu dönemde sanatta büyük bir gelişme olduğu bilinmekteyse de, hükümdarlığın son yılları ve M.I. 627'deki ölümünü izleyen dönemin olayları karanlıkta kalmıştır. Asur Krallığı M.I. 612-609'da Keldaniler'in ve Medler'in ortak saldırılarıyla yıkıldı.
Imparatorluğun çökmesiyle birlikte Asur halkı da tarihi kayıtlardan silinir. Son olarak Harran ve çevresinde yaşadıkları bilinmmekle birlikte kayıtlarda yeralmasa da eski imparatorluk topraklarında daha sonraki yüzyıllarda da yaşamlarını sürdürdükleri ve zamanla bölgenin diğer halkları içinde eriyip gittikleri aşikardır.
Hitit Imparatorluğu
En geniş sınırlarında Hitit Devleti
Tarihte Anadolu'da devlet kurmuş bir uygarlıktır. Hint-Avrupa dil ailesi'ne dahil bir dil konuştukları için Hint-Avrupa kökenli bir topluluk olduğu kabul edilmektedir. M.I. 2000 yıllarında Anadolu'ya göç ederek yerli Hatti Beylikleri üzerinde hakimiyet kurdukları bilinmektedir.
Kartaca
Tunus yarımadasında kurulmuş olan bir Fenike kolonisidir. Kartaca, Fenike dilinde Kart-hadaşt yani "Yeni Şehir" anlamına gelmektedir. Kart Hadaşt, 22 sessiz harften oluşan Fenike alfabesiyle QRT-HDST olarak yazılmaktadır.
Bugün için Kartaca ile ilgili yazılı kaynaklar, Romalı ve Yunanlı tarihçilerin çalışmalarıyla sınırlıdır. Gerek Kartacalıların gerekse de Fenikelilerin papirüs kullanmaları ve bu materyalin zaman içinde dağılması sonucu, Kartaca ve Fenike yazılı kaynakları zamanımıza kadar ulaşmamıştır. Bu sonuçta kuşkusuz Pön savaşları sonunda Roma ordusunun Kartaca'yı yakıp yıkmasının da etkisi vardır
Pers Imparatorluğu
Ahameniş Imparatorluğu
M.I. 550'de Persler Büyük Kiros (ya da II. Kiros ya da II. Keyhüsrev) önderliğinde birleşerek kuzeydeki Medleri yıkmış ve bir devlet haline gelmişlerdir. Bundan sonra Keyhüsrev fetih hareketlerine girişmiştir. Bu fetihlerde ise Babil, Fenike gibi zengin yerleri fethedip ülkeyi zengin bir krallık haline getirmiştir. Ermenistan'ı, Lidya'yı ve Krezus'ün servetini ele geçirip tüm Anadolu'yu hakimiyeti altında birleştirmiştir. Anadolu'yu ele geçirdikten sonra Babil'e saldırmış ve orayı da fethedip kendini Babil kralı ilan etmiştir. Bundan sonra ise Mısır'a saldırma hazırlıklarına başlamış, kuzeydoğuyu sağlamlaştırmak için iki kabileyle savaş yapmış ve bu savaşlar da kabileler direniş göstermişler, Büyük Kiros de bu savaşta hayatını kaybetmiştir.
Yerine ise oğlu Kambis geçmiştir. Kambis devrinde Mısır fethedilmiş, Kartaca'ya kadar Pers ordusu ilerlemiş, ancak Kartacalıları geçememiştir. Kambis döneminde Iranlı kabileler ayaklanmışlardır, bunlar Gomata isimli bir Med rahibinin başını çektiği mecusiler dir.
Kambis Mısır dönüşü ölmüş, yerine ise ünlü Pers Imparatoru I. Darius geçmiştir. Ilk olarak kabile isyanlarını bastırmış ve çeşitli alanlarda devrim niteliğindeki hareketlere girişmiştir. I. Darius da fetih hareketlerine girişmiş, Imparatorluk sınırları doğuda Hindistan'a dayanmıştır. Kafkasya'ya doğru Iskitlere karşı da sefer yapmış, ama başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Daha sonra batıya yönelip, Trakya, Makedonya ve Ege'ye saldırıp buraları ele geçirmiştir. Bunun üzerine Spartalılar, Darius ve oğlu Kserkes'e karşı Salamis Deniz Savaşı'nı yapmışlardır. Salamis Deniz Savaşı'nda elde edilen ganimetlerin bütünü Büyük Iskenderin fethinde ele geçirilmiştir.
II. Artakserkes döneminde devlet hızla çözülmeye başlamış, Imparatorluk'ta ayaklanmalar olmuş, Mısır bağımsızlığını ilan etmiştir. Isyanlar güçlükle bastırılmış, ama daha sonra III. Darius döneminde Pers Imparatorluğu'na Büyük Iskender son vermiştir.
Sasani Imparatorluğu
Sasani Imparatorluğu (Sasani Devleti veya Sasaniler) , dördüncü Iran Hanedanlığı ve ikinci Pers Imparatorluğu'nun adıdır (224 - 651). Sasani Imparatorluğu, son Arşaklı hanedanı (Partlar) kralı IV. Artabanus'u yenmesinin ardından I. Ardeşir tarafından kurulmuş, son Sasani hükümdarı Şehinşah (Krallar kralı) III. Yezdigirt'in (632-651), erken Halifelik'le yani ilk Islam Devleti ile girdiği 14 senelik mücadeleyi kaybetmesiyle sona ermiştir. Imparatorluğun sınırları bugünkü Iran, Irak, Ermenistan, Afganistan, Türkiye'nin doğu bölgesi, Suriye'nin bir kısmı, Pakistan, Kafkaslar, Orta Asya ve Arabistan'ın tamamını kapsıyordu. II. Hüsrev'in hükümdarlığı (590-628) sırasında Mısır, Ürdün, Filistin ve Lübnan da kısa süreli olarak imparatorluğa dahil oldu. Sasaniler, imparatorluklarını 'Iranşehr' (Iranshæhr) 'Iranlıların (Aryanların) memleketi' diye adlandırırlardı.
Sasani dönemi, Geç Ilkçağ'ı kapsayarak Iran Tarihi'nin en önemli ve etkili dönemlerinden biri olarak kabul edilir. Bir çok yönüyle Sasani dönemi, Pers medeniyetinin en önemli başarılarına tanıklık etmiş ve Iran'ın müslümanlar tarafından fethedilmesi ve Islamlaşmasından önceki son büyük Iran Imparatorluğu olmuştur. Iran, Roma medeniyetini Sasani döneminde farkedilir şekilde etkilemiştir. Kültürel etkisi imparatorluk sınırlarının çok ötesine, Batı Avrupa'ya, Afrika'ya, Çin'e ve Hindistan'a kadar ulaşmıştır. Ayrıca bu kültürel etki Avrupa ve Asya ortaçağ sanatının oluşmasında göze çarpan bir rol oynamıştır.
Bu etki erken dönem Islam dünyasına kadar taşındı. Hanedanın kendine has ve aristokratik kültürü, Iran'ın fethini bir Pers Rönesansına dönüştürdü. Daha sonra Islami olarak adlandırılan kültürün, mimarinin, yazımın ve diğer becerilerin çoğu Sasani Iranlılarından daha geniş Müslüman dünyasına aktarılmıştır..
Yunan Medeniyetleri ve Helenistik Kavimler
Yunan Makedon Büyük Iskender'in Feth Ettiği Topraklar
Makedonya, antik Yunanistan'ın en kuzeyinde, batısında Epeiros, doğusunda ise Trakya ile sınırlı eski bir krallığın adıdır. Büyük Iskender'in o güne kadar bilinen dünyanın neredeyse tamamını fethederek Yunan tarihinde Helenistik dönemi başlatmasının ardından kısa bir süreliğine Yakın Doğunun en güçlü devleti haline gelmiştir.
Selevkos Imparatorluğu
Selevkos Imparatorluğu, Makedonya Imparatorluğu parçalandıktan sonra ortaya çıkan dört helenistik imparatorluktan biridir. Başkentleri Antakya'ydı. Anadolu'da, Doğu Akdeniz'de, Mezopotamya'da, Iran'da, Türkmenistan'da, Pamir'de ve Hindistan'ın batısında egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Roma gelene kadar Doğu Akdeniz'in hakimiydiler.
Ptolemaios Hanedanı
Ptolemaios hanedanı Mısır'da M.I. 305 ile MS 30 arasında 300 yıl, (Makedonya asıllı Büyük Iskender'in ölümünden sonra onun fethediği ülkelerde kurulan Helenistik kırallıklardan bir olan) Ptolemaios Imparatorluğu üzerinde saltanat sürmüştür. Bu hanedan Makedonyalı general Ptolemaios I Soter tarafından kurulmuştur.
Güney Asya
Maurya Imparatorluğu
Gupta Krallığı
Çin
Qin Hanedanı
M.I. 221 - M.I. 206 yılları arasında Çin'i yönetmiş hanedandır. M.I. 221'de Ilk Imparator Qin Shi Huang(okunuşu → Çin Şı Huanğ) bütün Çin'i tek bir yönetim altında toplamıştır.
Böylelikle başlayan Çin'in Imparatorluklar dönemi, 1912'de Qing Hanedanı'nın yıkılıp Çin Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sona ermiştir.
Han Hanedanı
Çin'de M.I. 206 – M.S. 220 tarihleri arasında hüküm sürmüş hanedanıdır. Dönemin önemli klanlarından Liu tarafından kurulmuştur.
Han Hanedanı Çin kültürünün zirvelerinden biri olarak kabul edilir. Günümüzde Çinliler Liu ailesinin ve kurdukları Hanedanının onuruna kendilerini Han insanı, Han Ulusu olarak adlandırır.
Imparator Han Gaozu, tahtta bulunduğu yedi yıl içinde merkeziyetçi otoriter yönetimini sağlamlaştırmak için “Halka nefes aldırmaâ€ya yönelik bir dizi politika uyguladı.
Avrupa
Roma Imparatorluğu
Roma Cumhuriyeti'nin Augustus liderliğinde M.I. 1. yüzyılda yeniden örgütlenmesiyle kurulan antik Roma devletidir. Uzun yıllar Akdeniz çevresinde hüküm süren Roma Imparatorluğu, Kavimler Göçü'yle başlayan karışıklıklardan sonra M.S. 395 tarihinde doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Batı kısmı (Batı Roma Imparatorluğu) 476 yılında Kavimler Göçü'nde Avrupa'ya gelen Kuzey Kavimlerinin saldırıları sonucunda yıkılmış, doğu kısmı da varlığını Doğu Roma Imparatorluğu veya Bizans Imparatorluğu olarak 1453'de Fatih Sultan Mehmet'in Istanbul'u fethine kadar sürdürmüştür.
Orta Çağ (375 - 1450)
Avrupa
Doğu Roma Imparatorluğu
Bizans 330 - 1453
Doğu Roma Imparatorluğu, "Rum Iparatorluğu"; Latince: Imperium Romanum) ya da 16. yüzyılda Alman Hieronymus Wolff'un adlandırmasıyla Bizans Imparatorluğu, Roma Imparatorluğu'nun 395'te Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasıyla ortaya çıktı. Başkenti Roma olan Batı Roma Imparatorluğu 5. yüzyılda Germen kabilelerince yıkıldı. Merkezi Konstantinopolis (bugünkü Istanbul) olan ve Bizans Imparatorluğu'da denen Doğu Roma Imparatorluğu ise, bin yılı aşkın süre varlığını sürdürdü. Bizans'ın ortaya çıkışı, Roma Imparatoru I. Constantinus'un başkenti, Roma'dan bugünkü Istanbul'a taşımasıyla da yakından ilişkilidir.
Roma Imparatoru I. Konstantin (Büyük Konstantin), 330'da imparatorluğun başkentini eski Yunan kenti Byzantion'a (Bizans) taşıdı ve yeni başkente, Constantinus'un kenti anlamına gelen Konstantinopolis (Constantinopolis) adını verdi. Büyük Konstantin, Roma'dan senatörler ve yüksek memurlar getirterek Konstantinopolis'te yeni bir yönetim oluşturdu ve kenti yeniden imar etti. Roma çok tanrılı olmasına karşın, Konstantinopolis'i bir Hıristiyan kenti yaptı ve kendisi de bu dini benimsedi.
Bizans'ın yöneticileri kendilerini Roma Imparatorluğu'nun gerçek mirasçıları olarak kabul ettiler ancak öte yandan Roma ile ilişkilerini de sürdürdüler. Roma Imparatorluğu'nun batı kesimi küçük devletlere ayrılıp parçalanırken, Bizans Imparatorluğu bütünlüğünü korumayı başardı. Batıdan bağımsız olarak Doğu Akdeniz'de egemen olan Bizans Imparatorluğu, klasik Yunan ve Roma uygarlıklarının son merkezi oldu.
Bulgaristan Imparatorluğu
Macaristan Krallığı
1000-1944 yılları arasında Orta Avrupa'da hüküm sürmüş bir krallıktı. 1000-1526 yılları arasında bağımsız bir ülke olan Macaristan Krallığı Mohaç Savaşı'ndan sonra topraklarının büyük bir kısmını Osmanlı Devleti'ne kaybetti. Topraklarının geri kalan kısmı Habsburg Hanedanının yönetimi altında özerk bir krallık olarak yaşadı.
Merovenj Hanedanı ve Karolenj Imparatorluğu (Fransiya)
8. ve 9. yüzyıllarda Cermen kökenli Karolenj hanedanı üyesi krallar tarafından yönetilmiş bir imparatorluktur. Hanedanın en tanınmış üyesi olan Şarlman döneminde Karolenj Imparatorluğunun sınırları günümüzdeki Fransa, Almanya, Kuzey Italya, Hollanda, Belçika ve Isviçre dahil Batı ve Orta Avrupa'nın büyük bir bölümünü kapsamaktaydı. Karolenj Imparatorluğu daha sonra kurulacak olan Kutsal Roma Germen Imparatorluğu'nun başlangıcı sayılabilir.
Kutsal Roma Cermen Imparatorluğu
Kutsal Roma-Cermen Imparatorluğu, Orta Çağ'da ve modern Avrupa'nın başında hüküm sürmüş Orta Avrupa'da bir monarşidir. Almanya Krallığı temelinde olsa da, aslında bir devletçikler bütünüdür. Orta Çağ'daki imparatorları antik Roma Imparatorluğu'nun geleneklerini taşıdıklarını iddia etseler de, imparatorluğun bir çok vatandaşı Almanlardı ve imparatorluk, modern Almanya ve Avusturya'nın habercisiydi. Geniş yetkili hanedanlıkla yönetilen imparatorluk olarak kurulmasına rağmen, devlet sonunda küçük devletlerin ve şehir devletlerinin gevşek konfederasyonuna dönüştü.
Imparatorluğun sınırları tarih boyunca değişikliklere uğradı, ama en güçlü döneminde imparatorluk bugünkü Almanya, Avusturya, Isviçre, Lihtenştayn, Lüksemburg, Çek Cumhuriyeti, Slovenya, Belçika,Hollanda toprakları ile Polonya, Fransa ve Italya topraklarının bir bölümünü kapsıyordu. Tarihinin büyük bir bölümünde imparatorluk yüzlerce küçük krallığı, prensliği, dükalığı, kontluğu ve şehir devletini hakimiyeti altına almıştır.
15. yüzyıldan bu yana, Kutsal Roma-Cermen Imparatorluğu Alman Halkının Kutsal Roma Imparatorluğu olarak da bilinir.
Plantagenet Hanedanı (Anjou Hanedanı) - Ingiltere
Aragon Krallığı
Katalonya ve Valencia'nın yanı sıra, Fransızların yaşadığı çeşitli bölgeler ile Akdeniz'in karşı kıyısındaki çeşitli toprakları da (Balear Adaları, Sicilya, Napoli ve Sardinya) içine alıyordu.1035'te III. Sancho, küçük bir Pirene yurdu olan Aragon'u bağımsız bir krallık haline getirerek, üçüncü oğlu I. Ramiro'ya bıraktı.Ramiro, bu dağlık bölgeye doğudaki Sobrarbe ve Ribagorza'yı da kattı.
12. yüzyılın sonlarında Müslüman Araplardan geri alınan topraklar üzerinden büyüdü.1118'de Araplardan alınan Zaragoza başkent yapıldı.1140'ta Aragon ile Katalonya'nın birleşmesi, daha çok Katalanlara yaradı.Katalanlar, kendilerini Kastilya'ya karşı savunmanın mali ve askeri sorumluluğunu, büyük ölçüde Aragon bölgesinde yaşayanlara düştüğünü bildikleri için, ticarete ve denizlerde yayılmaya yöneldiler.15. yüzyıla gelindiğinde, Aragonlu soylular, tüccar Katalanların gücünü dengeleyebilmek için Kastilya ile birleşmeyi yeğlemeye başlamışlardı.Iki krallık 1479'da birleşti, ama Aragon parlamentosu ile öteki yönetsel kurumlar, anayasal haklar 18. yüzyıl başlarında V. Felipe tarafından feshedilene değin özerkliğini korudu.
Kastilya Krallığı
Kastilya Krallığı(Castilla), Iber Yarımadası'nda eski bir krallık. 1479'da yerini Ispanya Krallığı'na bırakmıştır.Şatolar ülkesi anlamına gelen Kastilya adı ilk kez 800 yılında Ispanya'nın kuzeyinde yer alan Burgos ilinin kuzeyinde yer alan küçük bir yerleşim bölgesinde duyuldu. Bölge küçük kontluklar şeklinde yönetiliyordu ve bu kontlar Asturya ve Leon krallıkları tarafından atanıyordu.Buranın ilk kontu F.Gonzales kontluğu babadan oğula devredilir hale getirerek Asturya ve Leon'a karşı özerk bir hale geldi.Bu arada Kastilya sınırları Müslüman topraklarına doğru yayılmaya başladı. Annesi Kastilyalı olan Navara kralı 3.Garces 1029'da Kastilya'yı Leon'dan ayırdı.Oğlu Fernando ilk Kastilya kralı olarak taç giydi (1037-65).Katilya 1072'de Leon ile birleştiysede 1157'de ayrıldılar.1188'de 8.Alfonso Leon'un üzerinde hakimiyet kurdu.Bu sırada Kastilya toprakları Tajo Iramğı'na kadar ulaştı ve doğuda Aragon Krallığı'na komşu oldu.Leon ilerigelenleri hiçbir zaman Kastilya süzerenliğini kabul etmediler. En sonunda Kastilya kralı 3.Fernando'nun Leon tahtına çıkmasıyla iki krallık birleşti ve güçlü bir Kastilya-Leon Krallığı oluştu.Kastilya'nın Portekiz ilhakı hayalleri (1383-1385) başarısız oldu.1412'de kral Fernando güçlü ordusu ve ekonomisi sayesinde Aragon tahtına çıktı.1479 yılında 1.Isabel'in Fernando ile evlenmesiyle iki krallık birleşti.Son olarak 1512'de Navara Krallığı'nın ilhak edilmesiyle modern Ispanya Krallığı'nın temelleri atılmış oldu.
Papalık Devleti
Papalık Devleti ya da sadece Papalık tarih boyunca Italya yarımadasında yer alan ve Papa'nın askeri ve siyasi bakımlardan yönettiği devlet birimine verilen isimdi. Papalık sadece Katolik kilisesini dinsel bakımdan yönetmekle kalmıyor, ordu oluşturuyor, savaş yapıyor ve barış antlaşmaları imzalıyordu. Papalık bir devlet olarak 1890 yılına kadar varlığını sürdürdü. O tarihte Savoya Hanedanının Italya'yı tek bir bayrak altında toplaması sonucu işlevini kaybetti. 1929 yılında Papalık Italya'yla Lateran Antlaşmasını imzalayarak Vatikan'ı kurdu. Bu tarihten sonra Vatikan şekil değiştirmekle birlikte Papalık'ın bir devamı olarak bağımsız bir devlet halinde varlığını devam ettirmektedir.
Ortadoğu ve Kuzey Afrika
622-750 yılları arasında Islam Devleti Hz. Muhammed döneminde ele geçirilen topraklar (622-632) Dört Halife döneminde ilave edilenler (632-661)
Islam Devleti
7. yy'da Islamiyet'in yayılmaya başlaması ile Islam peygamberi Muhammed tarafından kurulan, hilafetle yönetilen devlet. Ayrıca Arap Imparatorluğu olarak da anılır.
Islam Devleti, başlangıçta Arap ağırlıklı Müslüman toplumundan oluşmuştur. Zamanla civar coğrafyadaki diğer milletleri de kapsayacak şekilde büyümüş, tüm Arabistan'a, kuzey Afrika'ya ve doğu Asya'ya yayılmıştır.
Hulefa-i Raşidin (Dört Halife Dönemi)
Islam Peygamberi'nin vefatının ardından seçimle görev yapmış halifelerdir.
Hilafet sırasıyla:
* Ebu Bekir,
* Ömer bin Hattab,
* Osman bin Affan
* Ali bin Ebu Talib
Bazı kaynaklar buna sadece 6 ay gibi bir süre görev yapan Hasan bin Ali'yi de dahil ederler.
Şii kaynaklarına göre hilafet Ali bin Ebu Talib'le başlar ve ardından imamlar gelir.
Emeviler
Dört Halife Dönemi'nden (632-661) sonra Müslüman Arap Islam Devleti'ne egemen olan hanedan. Ali'nin 661'de öldürülmesinden sonra başa geçen Emeviler, 750'de Abbasiler tarafından yıkılıncaya değin hüküm sürdüler.
Abbasiler
Emevi hanedanından sonra iş başına geçerek Islam dünyasının halifeliğini elinde tutan hanedandır. Muhammed Peygamber'in ölümünden (632) sonra, Islam dünyasını Hulefa-yı Raşidin denilen dört halife ve ardından da Emeviler (661-750) yönetti. Emeviler, Ali'nin öldürülmesiyle yönetimi ele geçirmişlerdi. Emevilerin iktidardan düşüşleri de aynı biçimde kanlı oldu. Muhammed'in amcası Abbas Bin Abdülmuttalip'ın soyundan gelen Abbasiler, Emevi yönetimine karşı ayaklanarak 750'de halifeliği ve iktidarı ele geçirdiler. Bu tarihten başlayarak Abbasiler 1258'e kadar Islam dünyasının büyük bölümüne egemen oldular.
Fatımiler
Tunus'ta kurulduktan sonra merkezi Kahire'ye taşıyan ve Fas, Cezayir, Libya, Malta, Sicilya, Sardinya, Korsika, Tunus, Mısır, Filistin, Lübnan, Ürdün ve Suriye'de egemenliğini kuran Şii meşrebinin Ismaili mezhebine bağlı bir devletti.
Eyyubiler
Fatımiler Devleti'nin eski komutanı ve veziri olan Selahaddin Eyyubi'nin kurduğu Kürt kökenli hanedanın ve hanedanın egemen olduğu Mısır'daki devletin adıdır.
Karahanlılar
840 - 1212 yılları arasında Orta Asya ve günümüz Doğu Türkistan toprakları üzerinde hüküm sürmüş Türk devletidir.
Bazı tarihi kaynaklarda bu Krallık, Ilekhan Krallığını olur, bulunan maden paraların bir çoğunda tipik "Ilek (Iilik, elik, vs)" bir sözü vardır, Islâmi kaynaklarda, örneğin Ali ibn el-Esir o hanedanın ismini, al-HÄqaniya, al-HÄniya veya al-Ä€frÄsiyÄ diye tanımlamıştır. Eşzamanlı edebiyat kaynaklarda genellikle hanedan ismi Kağaniye (ḴÄqÄniya) (Ḵağan [yurdu]), al-Moluk al-ḴÄniya al-AtrÄk veya Ä€l-e AfrÄsiÄb (Afrasiab evi, Şehname'deki Turan kralı) denilmiştir.
Gazne Devleti
961 - 1187 yılları arasında Maveraünnehir, Hindistan'ın kuzeyi ve Horasan'da hüküm süren memlûk kökenli Türk-Islam devleti.
Adlarını başkent edindikleri şehirden alan Gaznelilerin başkenti şu an Afganistan sınırları içinde bulunan Gazne şehriydi. Gazne Devleti'nden önce bu topraklarda hüküm sürmüş olan Fars asıllı Samanilerin siyasi ve kültürel etkisinden dolayı Gazneli Türkler, zaman içerisinde Farslaşmışlardır.
Gaznelilerin kurucusu sayılan Alp Tegin, Samanilerin ordu komutanlarındandı. Ancak, hanedanlığın tam anlamıyla kuruluşu, Sebük Tigin döneminde gerçekleşmiştir. Sebük Tigin, Gazne şehrini başkent yaparak, Samani sultanlarının egemenliğinden kurtulmuştur. Sebük Tegin'in oğlu Sultan Mahmut döneminde imparatorluğun sınırları; Ceyhun'dan Indus Nehri'ne, oradan da Hint Okyanusu'na kadar uzandı ve Rey ve Hamedan'ı da kapsadı. I. Mesut döneminde Gaznelilere ait, köklü ve büyük toprakların bir kısmı kaybedilmiştir. Batı bölgelerinin neredeyse tamamı, Dandanakan Savaşı sonrasında Selçuklu Devleti'ne kaptırılmıştır ve elde Afganistan, Belucistan ve Pencap bölgeleri kalmıştı. Selçukluların 1157'de dağılması, Gaznelilere pek yarar sağlamadı. Bu karışık ortamdan güçlenerek çıkan Gurlular, 1151'de Behramşah'ı yenilgiye uğratarak Gazne'yi ele geçirdiler. Bundan sonra hükümdarlıklarını Lahor'a çekilerek devam ettiren ve Islam dinini Hindistan'ın içlerine kadar yaymış olan Gaznelilerin[20] son hükümdarı Hüsrev Melik'in Gurlular tarafından 1186'da esir alınmasından sonra, Gazneliler'e kesin olarak son verilir.
Büyük Selçuklu Devleti
Selçukluların kurduğu ilk devlettir. Göçebe Türklerde bozkırdaki ırmakları geçiş büyük önem arzediyordu.Oğuznamede salı keşfeden kişi boyun önemli bir atası sayılmaktadır.Hanedanın atası olan Selçuk Bey tarafından temeli atılan bu devlet Bağdat'ı kendine başkent yaparak Abbasi halifesinin koruyucusu konumuna erişti. 1092 yılında Selçuklu hükümdarı Melikşah'ın ölümünden sonra bölünmeye uğradı. Selçuklular tarafından kurulan diğer devletler Kirman Selçuklu Devleti, Irak Selçuklu Devleti, Suriye Selçuklu Devleti ve Anadolu Selçuklu Devleti'dir. 1040-1157 yılları arasında hüküm süren Büyük Selçuklular, en güçlü oldukları dönemde Harezm, Horasan, Iran, Irak, Suriye, Arap Yarımadası ve Doğu Anadolu'ya egemen olmuş bir Türk devletidir. Kapladıkları alan doğuda Balkaş ve Issık Gölleri, Tarım Havzası; batıda Ege ve Akdeniz sahilleri , kuzeyde Aral Gölü, Hazar Denizi , Kafkasya, Karadeniz; güneyde Arabistan dahil Umman Denizi'ne kadar ulaşıyordu (10.000.000 km2).
Harezmşahlar Devleti
Orta Asya'da Harezm bölgesinde Muhammed Harzemşah tarafından kurulan bir devlettir.Bu devlet Büyük Selçuklu Devleti'ni yıkmıştır.
Amuderya bölgesi Orta Çağ'da "Harezm" (Harizm) ve hükumdarlar "Harezmşah" olarak anılırdı. XI. yüzyılın sonlarına doğru bu bölgede kurulan yerli etnik bir topluluk olan ve Soğdca konuşan yerel halkın kurduğu bu devletin adı da Harezmşahlar'dır. Türkçe kolay söylenişiyle Harzemşahlar olarak da bilinir.
Büyük Timur Imparatorluğu
Iran kültürü temellerine dayanan Türk-Moğol kökenli bir hanedan tarafından yönetilen çok usluslu bir imparatorluktur[9][18][25][26]. 1507'de Akkoyunlular'la ve Karakoyunlular'la mücadele neticesinde zayıflamaları ve Özbeklerin istilasına uğraması sonucu yıkılmıştır.
Orta Asya
Hun Imparatorluğu
Hunlar'ın kurduğu imparatorluktur, Türk tarih literatüründe Avrupa Hun Imparatorluğu olarak adlandırılır. Hunlar Avrasya kökenli bir kabileler konfederasyonudur ve 350 yılında Asya bozkırlarından batı yönünde harekete geçmişler; dönemlerine göre çok gelişmiş silah ve donanımları, yüksek hızları ve üstün savaş taktikleriyle önlerine çıkan kavimleri sürerek ya da egemenlik altına alarak Avrupa'nın neredeyse tamamını işgal etmişlerdir. Hunların baskısıyla oluşan bu büyük hareketlilik Avrupa'nın sosyal, kültürel, demografik yapısını alt üst eden ve bugünkü yapının temellerini oluşturan Kavimler Göçünü başlatmıştır.
Hun Imparatorluğunun başkenti farklı kaynaklarda Segedin ve Macaristan'ın başkenti Budapeşte'nin Budin kesimi yakınlarındaki Sycambria olarak geçmektedir.
Göktürkler veya Kök-Türkler ( 552—744)
Orta Asya ve Çin'de yaşamış Türk toplumu. Göktürkler inanç ve düşünce yapılarına göre Göktanrı (Tanrı veya Tengri) tarafından devlet kurma görevinin kendilerine verildiğine inanır ve bu doğrultuda hareket ederlerdi. Bu yüzden kendilerini Göktürk olarak tanımlamışlardır.Gök rengi yani Mavi kutsaldı.Yine ibadetler göğe en yakın yerlerde,yükseklerde yapılırdı. Bugün halen Anadoludaki Türkmenler belli kutlamalar için (hıdırellez vs) yüksek dağlara,tepelere çıkmaktadırlar..Türk adı ilk kez Göktürkler dönemine ait Orhun Yazıtları'nda geçmektedir.
"Türk" adını siyasi olarak kullanan ilk Türk devletidir. Devletin ilk önderi Bumin Kağan'dır. Bumin Kağan'ın kardeşi Istemi Kağan ülkenin batı kanadını yönetirdi. Göktürkler komşuları olan Çin, Sasani (Iran) ve Bizans Imparatorluğu ile askeri, siyasi ve ekonomik ilişkiler kurdular. Doğu Göktürk Kağanlığı 630 yılında, Batı Göktürk Kağanlığı ise 659 yılında Çin yönetimi altına girdiler.
Uygurlar
Çin kaynaklarında haesoqq, Vei-ho, Hui-ho, Hueu-hu, Wei-wu vb. şekilde görülen Uygur adının anlamı 974'te yazılan Çince bir eserde "şahin süratiyle dolaşan ve hücum eden" şeklinde açıklanmaktadır. Orhun Irmağı kıyısında başkenti Ordu-balık kentini kuran ilk Uygur kağanı Kutlug Bilge Kül iki yıllık bir hükümdarlıktan sonra 747'de öldü. Yerine oğlu Moyen-çor(747-759) kağan oldu. Moyen-çor'un etkinliklerini Orhun-Selenga ırmakları arasındaki Şine-usu Gölü yakınında diktirdiği "bengü taş"'tan izlemek mümkündür. Buna göre öncelikle aralarında hep yakın ilişkiler olan Dokuz Oğuz boylarını derledi. Ardından Orhun-Ötüken bölgesinin etrafında konan göçen ve Türkçe konuşan boyları denetimi altına alma politikası gütmeye başladı. Bu çerçevede, kuzeyde Yenisey Irmağı havalisindeki Kırgızlar'la, Altay Dağları ile Tanrı Dağları arasında bulunan Karluklar ve onlara yardım eden daha batıdaki Türgişler'le, Yenisey, Obi ve Irtiş ırmakları arasında bulunan Basmıl, Dokuz Tatar ve Çikler'le savaşmış, bunların tamamını kendi kağanlığına bağlamıştır. Bu arada savaştığı boylar arasında belirtilen Sekiz Oğuzlar'ın Göktürkler'in etrafa dağılma sürecine giren asal budunu olma olasılığı yüksektir. Böylece Türk soylu boy ve budunları denetimine alan Moyen-çor Uygur Kağanlığını sağlam temellere oturtmuş bulunuyordu.
Uygurlar'ın Orta Asya politik sahasında etkinleşmesi yüzyılın ortalarına doğru tırmanan Arap-Çin rekabetiyle ilintilidir. Taraflar kozlarını 751 yılında Talas Irmağı kenarında yapılan savaşla paylaşmışlar, Karluklar'ın da desteğini alan Islam kuvvetleri Çin ordusunu dağıtmıştır. Çin'in, Göktürk Kağanlığı'nın çöküşü ile yayılma ve nüfus etme olanağı bulduğu Tarım Havzası'nı (Bugünkü Doğu Türkistan) tamamen boşaltmasına -bu boşluğu Uygurlar doldurdu;
Tibetliler'in Doğu Türkistan'a sızması, Kırgızlar'ın kuzeyden baskıları devletin sonunu getirdi. Mani dininin gittikçe yaygınlaştığı anlaşılan ve toplumsal yapısı iyice değişen Uygurlar'ın hemen yanıbaşında bulunan, göçebe savaşçı özelliklerinden hiçbir şey kaybetmemiş Kırgızlar 840 yılında Ordu-balığ'ı basarak son Uygur kağanı Ho-sa'yı öldürdüler, ahaliyi kılıçtan geçirdiler. Ötüken'de devletleri yıkılan Uygurlar yurtlarını terk ederek Karluk ülkesine (Çungarya), Kan-çou'ya ve en yoğun bir şekilde Iç Asya/Tarım havzası'na göç ettiler.
Moğol Imparatorluğu
Moğol Imparatorluğu; 1206–1294) Asya'da kurulmuş eski bir ülke.
Zirveye ulaştığında 34 milyon km² 'den fazla bir alanı kapsıyor 100 milyondan fazla kişiyi topraklarında barındırıyordu. Moğol Imparatorluğu 1206 yılında Cengiz Han tarafından kuruldu. Güneydoğu Asya'dan Orta Avrupa'ya kadar uzanan geniş bir alana yayıldı.
Daha sonra Cengiz Han'ın ölümüyle birlikte devlete bir dönem Ögeday liderlik etmiş ve babasının fetihlerinin tamamlamıştır. Daha sonra ülke mirascılar tarafından bölüşülmüştür. Bölüşülmeyi Cengizhan Daha ölmeden önce planlamıştı. Altın Ordu hanlığı (Cuci'nin Devleti), Çağatay Hanlığı (Çağatay'ın Devleti), Ilhanlılar (Hülagû'nun Devleti), Kubilay Hanlığı (Tului ve oğlu Kubilay'ın Devleti) başta olmak üzere dört parçaya ayrıldı.
Cengiz Han
Moğol Börçigin ailesinden siyasetçi, asker ve han. Moğol kabilelerini buyruğu altında birleştirerek Moğol Imparatorluğu'nu (1206-1368) kurmuştur.
Bu imparatorluk Dünya tarihinin bitişik sınırlara sahip en büyük imparatorluğudur. Timuçin ismiyle Moğol Devleti hükümdarı akrabası olarak doğmuş, meritokratik (liyâkata bağlı) oldukça güçlü bir ordu kurmuş ve tarihin en başarılı ordu liderlerinden biri olmuştur.
Tüm dünya tarafından genelde acımasız ve kana susamış bir fatih olarak gözükse de, Moğolistan'da oldukça sevilen bir sembol hâline gelmiştir. Moğolistan'ın babası olarak görülür. Kağan olmadan önce; Doğu Asya ve Orta Asya'daki bir çok göçebe topluluğu yenmiş ya da birleştirmiş ve onları "Moğol" sosyal kimliğine taşımıştır.
Orta Asya'daki Kara Hıtay, Kuzey Çin'deki Batı Xia ve Jin Hanedanı'nı ele geçirmiş, Iran'da Harezmşahlar Devleti de dahil olmak üzere bir çok yeri fethetmiştir.
Avrupa ve Asya'daki hâkimiyeti; radikal olarak bu bölgelerin demografisini ve jeopolitikasını değiştirmiştir. Moğolistan Imparatorluğu, günümüz ülkelerinden Çin, Moğolistan, Rusya, Ukrayna, Iran, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Irak, Türkiye, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Pakistan, Tacikistan, Afganistan, Türkmenistan, Moldova ve Kuveyt'in büyük bir bölümünü ele geçirmiştir.
Cengiz Han, ana dili Moğolca'nın yanında Bertold Spuler'in iddiasına göre Göktürkçe de bilmekteydi. Halefleri de onun gibi bir kaç lisana vâkıftılar. [30]
Altın Orda Devleti
Altın Ordu Devleti Moğol Imparatoru Cengiz Han ölmeden önce topraklarını oğulları arasında paylaştırmıştı. Seyhun Irmağı ile Balkaş Gölü'nün batısındaki yerleri büyük oğlu Cuci Han'a vermişti. Cuci Han'ın küçük oğlu Batu Han, batıya doğru giriştiği seferlerle bu toprakları genişletti. Cuci'nin toprakları sonradan Batu Han ile ağabeyi Orda Han arasında paylaşıldı. Balkaş ile Aral gölleri arasındaki ve Seyhun Irmağı'nın güneyindeki yerler Orda'ya verildi. Harezm ve yeni alınan topraklar Batu'nun yönetimine bırakıldı. Orda'nın yönetimindeki doğu bölgesine Ak Orda, Batu'nun yönetimindeki batı bölgesine de Gök Orda adı verildi. Gök Orda sonradan Altın Orda olarak adlandırıldı.
1242'de Altın Orda Devleti'ni kuran Batu Han, Idil Nehri'nin aşağı havzasındaki Saray kentini kendine başkent edindi ve topraklarını genişletti. 1256'da Batu Han öldüğünde devletin sınırları Kıpçak Bozkırı'nı (Deşt-i Kıpçak), Idil'in aşağı ve orta havzasını, Seyhun ve Idil ırmakları arasındaki Aral Gölü yöresini, Kafkaslar'ın Azerbaycan'a kadar olan kesimini kapsıyordu. Altın Orda Devleti, Lehistan (Polonya) ve Litvanya'yı vergiye bağlamıştı.
Batu Han'ın yerine Berke Han geçti. Berke Han, Islam dinini benimsedi ve Moğolların bir başka kolu olan Ilhanlılarla savaştı. Bulgaristan'da Bizans ordusunu yendi. 1260'ta, ortaçağın en büyük kentlerinden biri sayılan Saray Berke kentini kurdu.
Berke Han'ın ölümünden sonra Mengü Timur Han, Özbek Han ve Canıbek Han Altın Orda Devleti'nin gücünü korudular. Canıbek Han'ın ölümünden sonra taht kavgaları başladı. Toktamış Han 1380'de Timur'un desteğiyle tahta çıkarak bu çatışmalara son verdi. Daha sonra Timur'un Altın Orda topraklarına sefer düzenlemesi ve taht kavgalarının yeniden başlaması Altın Orda Devleti'ni güçsüz düşürdü. Bu kavgalarla parçalanan Altın Orda Devleti topraklarında Kazan Hanlığı, Kırım Hanlığı, Astrahan Hanlığı, Nogay Hanlığı, Sibir Hanlığı kuruldu ve daha sonra Rusya Çarlığı olacak Moskova Knezliği bağımsız kaldı. Moskova Knezliği dışında kalan toprakları Kırım Hanlığı ele geçirdi ve 1502'de Altın Orda Devleti tarihten silindi.
Çağatay Han
Cengiz Han ölmeden önce topraklarını oğulları arasında paylaştırmıştı. Yıktıkları Kara Hıtay'ın toprakları olan Kaşgar civarı ile Maveraünnehir'in büyük bölümünü Çağatay'a vermişti. Çağatay'ın bu topraklarda 1227'de kurduğu devlet 1370'e değin varlığın sürdürdü. Çağatay Han, önce ağabeyi Cuci Han ve ardından babası ölünce hanedanın en yaşlı üyesi oldu. Buna karşın kardeşi Ögeday'in kaan (büyük han) olmasına karşı çıkmadı ve topraklarını ona bağlı kalarak yönetti.
Çağatay Han'ın 1241'de ölümünden sonra Çağatay Hanlığı merkezi Moğol devletine karşı mücadeleye girişti. Çağatay'ın torunu Algu, Kubilay Han ile Arik Böge arasındaki taht mücadelesinin yol açtığı iktidar boşluğundan yararlanarak Harezmşahlar, Batı Türkistan ve Afganistan'ı da sınırlarına kattı. 1266'da tahta çıkan Mübarekşah, Islam dinini kabul eden ilk Çağatay hanı oldu. Ondan önceki Çağatay hükümdarları Şamanizm inancını benimsiyorlardı.
Çağatay Hanlığı en parlak dönemini Kebek Han'ın yönetiminde (1318-26) yaşadı. Kebek Han göçebe hayatını bırakıp Karesi'de sarayı yaptırarak yerleşmiş, Çağatay ekonomisi gelişmiş ve ilk Çağatay parası Kebeki basıldı. Bu yerleşme ve şehirlileşme ile birlikte din açısından Islamlaşma ve dil açısından Türkleşme yaşanmıştır. Ancak bu durum boylar arasındaki siyasi çatışmanın sebebi yaratılmıştır.
Aslında Çağatay Han döneminde Islam'ın dini alışkanlıkları yasaklanmıştır. Fakat Kara Hülâgu'den sonraki Hanlar Orta Asya'nın çoğunluğunu oluşturan müslümanlara barışık davranmaya başlamıştır. Mübarek Şah müslüman olduysa da kendisinden sonraki Hanlar Kebek Han'a kadar Budist idi. Moğol Hanların ciddi Islamlaşması ise Tarmaşirin'nin Islam'ı kabul etmesinden sonra yaşanmıştır.
Bu dönemde Maveraünnehir'de oturan ve kent kültürüne alışarak Türkleşmiş Batı Çağatay Hanlığı bünyesindekiler kendineline "Çağataylı" olarak hitap etmeye başlamıştır. Bu dince Islamleşmiş dilce Türkçeleşmiş "Çağataylı"lar bazı tarihçişler tarafından Çağatay Türkleri ve kullandıkları dili de Çağatayca olarak adlandırılmaktadır.
Bu "Çağataylı"lara karşın doğuda Ili vadisi ve Tanrıdağı kuzeyinde göçebe hayvancılığını sürdürmüş boylar kendilerine "Moghul (Moğol)" olarak hitap ederek Moğol kültürününden gururu duymaya devam etmişler ve Moğolluğunu yitirmiş "Çağataylı"lara "Karaunas (Melez)" diyerek aşağılamıştır. "Çağataylı"lar ise "Moghul"lara "Çete" diyerek aşağılamıştır.
Bu durumda Tarmaşirin'den sonraki Çağatay Hanlığı, Duva Han'ın oğullarının güç mücadelesinin sahnesi olmuş ve 1340'dan sonra Pamir Dağlarının doğusunu yöneten Doğu Çağatay Hanlığı ile batısını yöneten Batı Çağatay Hanlığı olmak üzere ikiye bölünmüştür.
Ilhanlılar
Cengiz Han'nın (Çingiz Han) torunu Hülagû Han tarafından, merkez Tebriz olmak üzere Iran'da kurulan Moğol devletidir(1256).
"Ilhanlı" ismi; "Büyük Kağanlı" anlamına gelmektedir. [kaynak belirtilmeli]Çünkü Ilhanlılar'ın kendi bayrakları ve paraları olsa da, bir çeşit eyalet sistemiyle yönetilmekteydiler ve Moğollar'ın Büyük Kağan'ına bağlıydılar. Ilhanlı kelimesinin tartışılan bir başka anlamı ise; Il-eyalet hanı olabileceğidir. Son derece büyük ve hızlı hareket eden bir orduları vardı.
Çin
Tang Hanedanı
Sui Hanedanı'nın ardından Çin'e hüküm sürmüş hanedandır. Çin Tang,Song,Yuan Hanedanı dönemlerinde dünyanın en gelişmiş ülkesiydi. Çin Tang Hanedanı Döneminde komşularının üzerinde çok büyük etkisi vardır ve bir çok küçük krallıkları vergiye bağlamıştır. 618'de Li Shimin, Sui hanedanını devirdi. Li Shimin daha çok Tang hanedanının kurucusu Imparator Tai Zong olarak bilinir. Çin imparatorlarının en ünlülerinden biridir. Yaklaşık 300 yıl (M.S. 618-906) yönetimde kalan Tang hanedanı zamanında Han hanedanından bile daha parlak bir dönem yaşandı. Bu dönemde imparatorluk toprakları genişletildi; değişik ırk, kültür ve dinlerden halklarla ilişkiler kuruldu ve sonradan batılı toplumları şaşkınlığa uğratacak bir yönetim sistemi kuruldu.
Bu dönem, aynı zamanda, sanat ve edebiyatın doruğa ulaştığı, yaratıcı etkinliklerin geliştiği bir dönem oldu. Birçok ülkeden imparatorun Sian yakınlarında Changan'da bulunan sarayına gelen bilim adamı, sanatçı, şair ve müzisyenlerle Sian uygar dünyanın merkezi durumuna geldi. 2. yüzyılda Han hanedanı döneminde Çin'e giren Buda öğretisinin Çin sanatı ve düşüncesi üzerindeki etkileri giderek arttı. Çin uygarlığı Asya'nın en uzak köşelerine kadar ulaştı. Bu dönemde Japonlar Çin yazı karakterlerini kendi yazı dillerinde kullanmaya başladılar.
Song Hanedanı
Yuan Hanedanı
1280 - 1368 yılları arasında Çin'i egemenliği altına alan Moğollar tarafından kurulmuştur.
Kurucusu Cengiz Han'ın torunu, Tuluy 'un oğlu Kubilay Han'dır. Togon Temür döneminde 1368'de başkenti Tadu Türkçe: Hanbalık)'yu terkederek kuzeye kaçmak zorunda kalmış ve hanedan Kuzey Yuan olarak adlandırılmıştı.
Aslında Doğu Avrupa ve Rusya'dan Orta Doğu'ya, Çin ve Kore'ye kadar uzanan Moğol Imparatorluğu'nun bir parçasıdır. Ancak Moğollar imparatorluğun içinde yalnız Çin ile ilgilenmiş, Moğol Kağan unvanının yerine Çin Imparatoru unvanını kullanmayı yeğlemişlerdir.
Ming Hanedanı
1368 - 1644 yılları arasında Çin'e hakim olmuş hanedandır. Hanedan etnik Çinliler tarafından kurulmuştur. Zhu Yuanzhang'nın 1368 yılında Nanjing kentinde tahta geçmesiyle kuruldu. Ming Taizu olarak adlandırılan Zhu Yuanzhang, tahtta kaldığı 31 yıl içinde feodal monarşi merkezi yönetimini güçlendirmek için hanedanın kuruluşuna büyük katkısı olan vezirleri ve farklı görüşlere sahip olan kişileri öldürerek imparatorluk otoritesini artırdı. Ming Taizu'nun ölümünden sonra torunu Jianwen tahta geçti. Ancak imparator Jianwen, amcası Zhu Li tarafından tahttan indirildi. Zhu Li, kendisini Chengzu Imparatoru ilan etti ve 1421 yılında başkenti Beijing'e taşıdı.
Köylerdeki mücadeleler de şiddetlendi. 1627 yılında Shanxi eyaletinde yaşanan afet sırasında yöneticilerin zorla vergi toplamaları, köylü isyanlarına neden oldu. Yüzbinlerce köylünün katıldığı isyan ordusunun 1644 yılında Beijing şehrine girmesinden sonra imparator Cong Zhen kendini asarak intihar etti. Böylece Ming hanedanı, devrildi.
Yeni Çağ (1450 - 1789)
Avrupa
Fransa Krallığı
843 tarihli Verdun Antlaşması uyarınca Karolenj Imparatorluğu'nun Doğu Frank Krallığı, Batı Frank Krallığı ve Orta Frank Krallığı olarak üçe ayrılmasıyla başladı. Batı Frank Krallığı hemen hemen bugünkü Fransa topraklarını kaplıyordu ve nitekim çağdaş Fransa'nın temelleri bu krallık üzerine kuruldu.
Karolenj Hanedanı Fransa'yı 987 yılında Fransa Dükü ve Paris Kontu Hugh Capet'nin, Fransa kralı olarak taç giymesine kadar yönetti. Onun soyundan gelenler ile Valois ve Bourbon hanedanları da aşamalı bir dizi savaşla ülkede birliği sağladılar. Krallık yönetimi 17. yüzyılda ve kral XIV. Louis'nin döneminde doruğa ulaştı. Bu süreçte Fransa, Avrupa kıtasının en kalabalık ülkesi hâline geldi ve Avrupa kültürü, politikaları ve ekonomisi üzerinde en etkili güçlerden biri oldu. Fransızca dönemin diplomasi dili oldu ve uzun süre bu niteliği koruyarak kaldı. Aydınlanma çağı da büyük ölçüde Fransız entelektüel çevrelerinde gerçekleşti. Fransız biliminsanları 18. yüzyılda büyük bilimsel buluşların altına imzalarını attılar. Ayrıca Fransa bu dönemlerde Afrika, Amerika ve Asya kıtalarında birçok denizaşırı toprak edindi.
Venedik Cumhuriyeti
8. yüzyıl ile 18. yüzyıl arasında Italyan yarımadasında bugünkü Venedik kenti civarında hüküm sürmüş olan bir kent-devletti. Genellikle "En sukünetli" anlamına gelen Serenissima sözcüğüyle anılırdı. Venedik kenti başlangıçta Bizans Imparatorluğunun bir parçasıydı. 9. yüzyılda bağımsız oldu. Orta Çağın ortalarında büyük bir deniz filosu kurarak Akdeniz ülkeleriyle yaptığı ticaret sonucu zengin bir ülke haline geldi. 1204 yılında Konstantinopolis'i (Istanbul) talan eden 4. Haçlı Seferinin başını çekti. Venedik bu seferin sonucu olarak Girit adasını eline geçirdi.
1271-1295 yılları arasında Venedikli tüccar Marko Polo ilk defa Avrupa'dan Ipek Yolu'nu izleyerek Çin'e kadar ulaştı. Moğol kağanı Kubilay Han'ın huzuruna çıktı ve yolculuklarının öyküsünü bir kitap haline getirdi.
1348 yılında çıkan bir veba salgını Venedik'in nüfusunun yarısının ölmesine neden oldu.
Osmanlı Devletinin Yunan yarımadası, Sırbistan, Arnavutluk, Bosna-Hersek'i fethetmesiyle Venedik birden bire Osmanlı Devletiyle deniz ve kara komşusu haline geldi. 1463 - 1478 arasında süren uzun bir savaş sonunda Venedik Osmanlı Devletiyle barış anlaşması yapmağa razı oldu. Işkodra, Akçahisar kentleriyle Limni ve Eğriboz adalarını Osmanlılar'a bırakmayı ve her yıl Osmanlı Devletine 10.000 altın ödemeyi kabul etti. Ayrıca bu anlaşmanın bir parçası olarak 72. Venedik dükü Giovanni Mocenigo ressam Gentile Bellini'yi Fatih'in tablosunu yapmak üzere Istanbul'a gönderdi.
1489 yılında Venedik donanması Kıbrıs'ı ele geçirdi. Ama 1571 yılında adayı Osmanlı Devletine kaybetti. 1645 yılında Girit'i, 1669'da adadaki Kandiye kalesini, 1718'de de yakın küçük adacıkları Osmanlı Devletine bırakmak zorunda kaldı.
Britanya Imparatorluğu
1490'larda tek bir ada olan Ingiltere 19.yy'da büyük bir sömürge sistemine sahip olmuştu. Istila hareketi özellikle 17. yüzyılda ağırlık kazanmıştır. 17.yüzyılın başında Doğu Hindistan şirketi kurulmuştur.
Britanyalıların dünyaya yayılması sonucu oluşmuş imparatorluk. Ingiltere Kralı/Kraliçesi tarafından yönetilirdi. Bu kral/kraliçeler bir zaman Hindistan imparator(-içe)si ünvanı da taşımışlardır. Toprakları şunlar idi:
Yeni Dünya'da Bugünkü Kanada, Belize, Jamaika, Dominica, Guyana, Trinidad ve Tobago, Falkland adaları, Bermuda Adaları
Afrika'da Nijerya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Mısır, Sudan, Kenya, Uganda, Tanzanya, Zaire
Uzak Doğu, Okyanusya ve Asya'da Hong Kong, Hindistan, Avustralya, Yeni Zelanda, Fiji
Özellikle Hindistan'da etkili olunmuştur. Hindistan'daki Babür Imparatorluğu ortadan kaldırılarak bölgede Britanyalı dönemi başlamıştır. Bugün bile sömürünün etkileri sürmektedir. Hindistan ve Pakistan'ın resmi dillerinden biri de Ingilizce'dir.
Ispanyol Imparatorluğu
Çeşitli tarihsel dönemini de Ispanyol Imparatorluğu.
Beş kıtada toprağı olan, dünyanın ilk küresel imparatorluğudur. Ispanyol Imparatorluğu, Ispanya veya Ispanya hükümdarları tarafından fethedilen, miras kalan veya el konan arazileri kapsar. Bu arazilere Kuzey ve Güney Amerika'nın geniş kesimleri de dahildir. Hak iddia edilen ancak hiç ele geçirilemeyen topraklar da mevcuttur. Toplam arazilerin yüzölçümü 18. yüzyılın sonunda 20 milyon kilometre kare civarındadır. 16. ve 17. yüzyıllardaki kıtalararası yapısına rağmen koloni imparatorluğu deyimi 1768 yılı itibarıyla kullanılmaya başlanmıştır. [33]19. yüzyılda ise devlet yapısı tamamen kolonisel bir yapıya dönüşmüştür.
Portekiz Imparatorluğu
Tarihteki ilk küresel imparatorluktur. Batı Avrupa'daki koloni imparatorluklarından, 1415 ile 1999 yılları arasında sömürgeciliği en uzun süre sürdüren devlettir.
Portekiz Imparatorluğu, 1415 yılında bir Portekiz filosunun Kuzey Afrika'daki zengin ticaret merkezi Ceuta'yı ele geçirmesiyle başlamıştır. Bunu Atlas Okyanusu'ndaki ilk keşifler izlemiş, Azorlar ve Madeira'nın keşfiyle ilk sömürgecilik hareketleri başlamıştır.
Fakat 16. yüzyıl sonundan itibaren Hollanda, Ingiltere, Ispanya, Fransa ve Arap koloni imparartorlukların yükselişiyle ve askeri ve ekonomik güçleri ile rekabet edemeyip uzun bir gerileme sürecine girmişti. 1755 Lizbon Depremi sonucu, Portekiz'i son derece olumsuz etkileyen bu afet, Portekiz'de politik tansiyonun yükselmesine, ekonominin çökmesine ve zaten gerileyen koloni imparatorluğunun 18. yüzyılda büyük ölçüde yıkılmasına yol açtı. 19. yüzyılda en büyük sömürgesi Brezilya da ayrılıp bağımsızlığını ilan edince sadece Afrika'da ve Asya'da önemsiz veya küçük sömürgeleri kalmıştı.
Rus Çarlığı
1547 yılında Korkunç Ivan'ın Çar ünvanı almasıyla başlayan ve 1721'de Çar I. Petro'nun Rusya Imparatorluğu'nu kurmasıyla son bulan Rus devletinin resmi adıdır. Çarlıktan önce bu topraklarda Moskova Knezliği egemen olduğu için çarlık Batı Avrupa dillerinde Moskova olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca Rusça ve Türkçe kaynaklarda da Moskova Çarlığı olarak bilinir.
Hollanda Krallığı
Utrecht Birliği'ne bağlı Kuzey Hollanda eyaletleri (Güney Hollanda, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen ve Friesland) 26 Temmuz 1581'de Ispanya kralı II. Felipe'den bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1648'de imzalanan Vestfalya Antlaşması'nda Hollanda vilayetlerinin bağımsızlığı tanındı. Bu yaklaşık olarak, daha sonra kurulacak olan Hollanda'nın bulunduğu bölgeydi. Buna karşın, bu bölgenin güneyinde kalan bölgeler, Flanderler dahil olmak üzere, krallıkta kaldı; daha sonra buradan Belçika Ülkesi oluştu. Bu tarihten sonra Kuzey Hollandalılar ve Güney Hollandalılar üzere iki toplumdan bahsedilmeye başlandı.
Viyana Kongresi kuzey ve güneyi bağımsız bir ülke olan Hollanda Krallığı olarak kısa bir süre için birleştirdi. Lakin güney Hollandalılar (Felemenkliler) 1830'da bağımsızlıklarını Belçika adı altında ilan etmişlerdi bile. ("Belgica" eski bir Roma eyaletinin ismidir, ve Rönesans döneminde bu ifade, kuzey de dahil, Hollanda'nın Latince ismi olarak kullanıldı.)
Lehistan-Litvanya Birliği
Lehistan-Litvanya Birliği 1 Temmuz 1569 tarihinde imzalanan Lublin Antlaşması ile kuruldu. Bu antlaşmayla Lehistan Krallığı, Litvanya Grandüklüğü ve Kraliyet Prusyası tek bir devlet olarak birleştiler ve Avrupa'nın en güçlü ülkelerinden biri haline geldiler. Aslında bu ülkeler 1569 yılından önce de işbirliği halindeydiler. Lehistan ve Litvanya 1386 yılında Litvanyalı Jagiellon Hanedanının Lehistan'ı yönetmeye başlamasından sonra aynı krallar tarafından yönetilmekteydiler. Ancak Lublin Birliğine gelinceye kadar kral hariç iki ülkenin bütün yönetim organları ayrı tutulmaktaydı. Iki ülkenin ayrı meclis (Sejm) ve senatosu vardı. Krakow ve Vilnius'ta ayrı başkentler bulunmaktaydı. Birleşmeden sonra Krakow'da tek bir meclis ve senato kaldı. Başkent 1596 yılında da Varşova'ya taşındı.
Prusya
Prusya (Almanca: Preußen), tarihin değişik dönemlerinde değişik anlamlarda kullanılmış bir deyim olmakla birlikte en çok 1713-1867 yılları arasında kendisine Prusya Krallığı adını veren Alman devleti anlamında kullanılır.
Baltık Denizi kıyısında bir bölge olan Prusya başlangıçta, Brandenburg Dükalığı olarak Kutsal Roma Cermen Imparatorluğunun bir parçasıydı ve başkenti Königsberg (Kaliningrad) idi. Ispanya Veraset Savaşı (1701-1713) sırasında Ingiltere, Kutsal Roma Cermen Imparatorluğu, Hollanda. Portekiz ve Savoya Dükalığı ittifakında savaşa katılmıştır. Ittifakın Fransa karşısında zafer kazanmasıyla imzalanan Utrecht Barışı'yla Brandenburg Dükalığına krallık statüsü tanınmıştır. Bu tarihten sonra Prusya Krallığı olarak bilinecektir, başkenti ise Berlin olacaktır.
Isveç Imparatorluğu (veya Stormaktstiden), Isveç'in büyük sınırlara ulaştığı ve Avrupa'da önemli bir yere sahip olduğu 1611-1718 yılları arasındaki adıdır.
Isveç Imparatorluğunun en büyük kralı Gustavus Vasadır.Hatta (o dönemin)dünyanın en büyük savaş gemisi Vasayı yaptırmıştır ve geminin süsleri altındandır.Gemi Kralın Sancak Gemisi olarak bilinir.17. yüzyıl başlarında Isveç Krallığı Lehistan, Rus Çarlığı ve Danimarka-Norveç'e karşı giriştiği savaşlarda sınırlarını büyütmüş ve güçlenmişti. Avrupa'da Kuzey-Cermen ülkelerinin Habsburg hanedanının hakimiyetindeki ülkelerle yaptığı 30 Yıl Savaşları Vestfalya Barışı ile sonlanmıştı. Isveç, Vestfalya Barışı'ndan daha güçlü bir şekilde çıktı.
Isveç ve müttefikleri 1700-1721 yılları arasında gerçekleşen Büyük Kuzey Savaşları'nda Rusya'ya yenildi ve sınır kaybına uğradı ve Isveç, bugünkü Isveç Krallığı'nın sınırlarına çekildi.
Ortadoğu ve Kuzey Afrika
Osmanlı Imparatorluğu
Osmanlı Devleti'nin büyümesi(1299-1683)
Osmanlı Devleti veya Osmanlı Imparatorluğu ( Osmanlıca: Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye 1299-1922 yılları arasında varlığını sürdürmüş bir Türk devletidir. Tarihçi Halil Inalcık, 27 Temmuz 1302 Koyunhisar Savaşı (veya Bafeus Savaşı)'nı devletin kuruluş tarihi kabul etmektedir. 29 Ekim 1923 tarihinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti'nin yıkılışının ardından kurulan ardıl devletlerin arasında (o dönem bağımsız kalan tek devlet olarak) başlıca ardıl devlet olarak kabul edilmektedir. Arnold Joseph Toynbee gibi bazı tarihçiler ise Türkiye'nin (başlıca ardıl olmak bir yana) tek ardıl devlet sayılması gerektiğini savunurlar.
Devletin kurucusu ve Osmanlı Hanedanının atası olan Osman Gazi, Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyundandır. Devlet, Bilecik ilinin Söğüt ilçesinde kurulmuştur. Buna karşın Prof. Dr. Halil Inalcık, Osmanlı'nın 1299'da Söğüt'te değil 1302'de Yalova'da Bizans'a karşı yaptığı Bafeus Savaşı sonrasında devlet niteliğini kazandığını iddia etmiştir, Osmanlı'nın Yalova'da kurulduğu iddiasına Yalova Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Niyazi Eruslu da destek vermiştir. Istanbul ile sınırlı bir şehir devletine dönüşmüş olan Bizans Imparatorluğu'nu yıkmış, bazı tarihçilere göre bu Yeni Çağ'ı başlatan olay olmuştur. Osmanlı Devleti gücünün doruğunda olduğu 16. ve 17. yüzyıllarda üç kıtaya yayılmış ve Güneydoğu Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın büyük bölümünü egemenliği altında tutmuştur. Ülkenin sınırları batıda Cebelitarık Boğazı (ve 1553'te Fas kıyıları'na, doğuda Hazar Denizi ve Basra Körfezi'ne, kuzeyde Avusturya, Macaristan ve Ukrayna'nın bir bölümüne ve güneyde Sudan, Eritre, Somali ve Yemen'e uzanmaktaydı.[54] Osmanlı Devleti 29 eyaletten ve vergiye bağlanmış Boğdan, Erdel ve Eflak prensliklerinden oluşmaktaydı. Devlet zaman zaman denizaşırı topraklarda da söz sahibi olmuştur. Atlantik Okyanusu'ndaki kısa süreli toprak kazanımları Lanzarote (1585), Madeira (1617), Vestmannaeyjar (1627) ve Lundy] (1655) bu duruma örnek olarak gösterilebilir.
Devlet altı yüzyıl boyunca Doğu dünyası ile Batı dünyası arasında bir köprü işlevi görmüştür. Hakimiyeti altında bulunan topraklarda yaşayan halklar zaman zaman, toplu ya da yerel ayaklanmalar ile Osmanlı iktidarına karşı çıkmışlardır. Genel olarak din, dil ve ırk ayrımından uzak durduğu için yüzyıllarca birçok devleti ve milleti hakimiyeti altında tutmayı başarmıştır. Osmanlı Devleti, eski Türk örf ve adetlerinin ve Islam kültürünün yükümlülüklerinin doğrultusunda bir yönetim şekli belirlemiştir.]
Safevi Hanedanı
1501 ve 1736 yıllar arasında bugünkü Azerbaycan, Iran, Ermenistan, Irak, Afganistan, Türkmenistan ve Türkiye'nin doğu kesiminde varlığını sürdürmüş, tarihde ilk kez Şii Onikiciliğini resmi mezhep olarak kabul etmiş halkların yaşadığ bir imparatorluğu ve hakim hanedandır.
Safevi Hanedanının kökeninde Azeri, Rum ve Kürt unsurlar bulunmaktadır ve Safevi Tarikatı'nın lideri Ismail tarafından Kızılbaş Ordusunun yardımıyla kurulmuştur.
Safevi Devleti'nin kuruluşuna destek veren Türkmen boyları şunlardır; Şamlı, Afşar, Kaçar, Tekeli, Humuslu, Ustaclu, Dulkadir, Varsaklar gibi boy ve oymaklardır
Akkoyunlu hükümdar Uzun Hasanın torunu olan Ismail Safevi, Akkoyunlu Elvend Mirza'yı Şarur yakınlarında yendikden sonra 1501 yılının temmuz ayında Tebriz'de kendisini Şah ilan ett. I. Ismail bütün Azerbaycan'ı imparatorluğa dahil edince Azeri Türkleri ordunun esas nüvesini teşkil etmişdir..
Bundan sonra tüm Iranı ele geçirerek, Mayıs 1502'de resmen Iran Şahı olan I. Ismail sonraki 250 yılda Orta Doğu'ya büyük etki yapacak bir Şii devletinin temelini koymuştur.
Çin
Qing Hanedanı
1644-1911 yılları arasında Çin'de hüküm sürmüş hanedandır. Kurucusu Çin'in kuzeydoğusunda yaşayan Mançuların Aisin Gioro klanıdır; bu nedenle Mançu Hanedanı olarak da adlandırılır. Çin'in son imparatorluk hanedanıdır.
19. yüzyıl, ipek ve çay gibi ürünler almak isteyen Batılı ülkelerin etki alanlarına giren Çin'in imparatorluk otoritesinin zayıflamaya başladığı dönemdir. Qing Hanedanı batıya açılmayı önce reddetmiş, ama teknolojik açıdan zayıf olduğu bir dizi savaşı kaybettikten sonra uluslararası ticarete kapılarını açmak zorunda kalmıştır. Hanedanlığa olan güven sarsılınca, 1850'de, hem Hıristiyanlıktan hem de Konfüçyüsçülükten öğeler taşıyan Taiping Ayaklanması başlamıştır. Sosyal bir devrim niteliği taşıyan hareket toprak ağalığını kaldırmış ve eşitlikçi bir çizgi takip etmeye çalışmıştır. Ama liderleri kendi aralarında anlaşamayınca hareket zayıflamış ve 1864'te Mançular tarafından bastırılmıştır.
Zamanla artan yabancı karşıtlığı 1900'da Boxer Ayaklanması'na ön ayak olmuştur. Gizlice Mançular tarafından da desteklenen ayaklanmaya yapılan uluslararası müdahele atmosferi iyice germiştir. Mançuların kendi çıkarları için kullandıkları milliyetçi hareket, hanedanlığın batıya karşı etkisiz kalması nedeniyle halk gözünde kendilerinin de zor duruma düşmesine neden olmuş ve nitekim 1911'de sona ermiştir.
1 Ocak 1912'de Çin Cumhuriyeti ülkede resmi olarak cumhuriyetin ilan edilmesiyle kurulmuştur. Sun Yat-sen'in liderliğinde Nanking'de geçici hükümet kurulmuştur.
Güney Asya
Babür Imparatorluğu
Timur'un torunu olan Babür tarafından 1526 kurulmuştur. 1858 yılında bir isyan üzerine bölgeye müdahale eden Ingiliz'lerce Hindistan'daki Babür Imparatorluğu'na son verilerek; Hindistan, Büyük Britanya Imparatorluğu'na bağlanılmıştır.
Hükümdarlığın adı: Gürganiyye 'dir.
Timur'un torunlarından Zahireddin Muhammed Babür tarafından bugünkü Hindistan topraklarında kurulmuştur. Zahireddin Muhammed Babür 1483 yılında Fergana'da doğmuştur. Babası Fergana hükümdarı Ömer Şeyh Mirza'dır, ki Şeyh Mirza aynı zamanda Timur'un torunudur. Babasının ölümünden sonra amcası ile yaptığı taht mücadesini kaybetmiş ve emri altındaki beylerle birlikte 1504' te Kabil'e gitmiştir.
Devletin başkentini de burası yapmıştır. 1519 yılında Pencap bölgesini ele geçirmiş, 1524 yılında Delhi Sultanını yenilgiye uğratarak Lahor'a girmiştir. Delhi'den sonra Agra'yı alan Babür Şah burayı başkent yapmıştır.1530 yılında bu şehirde ölmüştür. Babür Şah'dan sonra devletin başına oğlu Hümayun(1530-1556) geçmiştir.Tahtının ilk yıllarında kardeşleri ve akrabaları ile mücadele eden Hümayun bir yandan da Ludi hükümdarı ile mücadelede bulunmuş ve bu mücadelelerden galibiyetle ayrılmıştır. Yetenekli bir hükümdar olmayan Hümayun Şah 1566 yılında ölmüş yerine Ekber Şah(1556-1605) geçmiştir. Ekber Şah döneminde sarayda Hint etkisinin arttığı görülmüştür.Bu dönemde Hintliler de devlet ve askerlik işlerinde görev almaya başlamışlardır.
Yakın Çağ (1789 - günümüz)
Avrupa
Birleşik Krallık
16. ve 17. yüzyıllarda Birleşik Krallık tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret merkezleri olarak başlayan, Birleşik Krallık'ın idaresi altında ya da Birleşik Krallık tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, protektoralar, mandalar ve diğer bağımlı toprakları kapsadı. En yüksek mevkide dünya tarihinde en geniş topraklara sahip olmuş imparatorluk idi, ve bir yüzyıl boyunca en önde gelen küresel gücü idi. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusun dörtte biri, Britanya Imparatorluğu'nun egemeni altında idi[74] ve toprakları 13.000.000 milkare (33.670.000 km2) kapsadı.[75] Sonuç itibarıyla siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı yaygındır. Gücün doruklarındayken, sıkça "Britanya Imparatorluğu'nda güneşin batmadığı"nı söylendi, çünkü dünya genelindeki genişliği nedeniyle her zaman en az bir tane toprağında günışığı vardı.
Fransız Sömürge Imparatorluğu ve Fransa Cumhuriyeti
19. ve 20. yüzyılda Britanya Imparatorluğunun ardından dünyanın ikinci büyük sömürge imparatorluğu. Fransız Sömürge Imparatorluğunun yüzölçümü, anavatan ile birlikte 1900 ile 1930 yılları arasında 12.898.000 km²'ye ulaştı. Bu büyüklük dünyadaki karaların toplam yüzölçümünün % 8,6'sıydı.
Rusya Imparatorluğu ve Sovyetler Birliği
Rusya Imparatorluğu
SSCB
1721 yılından, 1917 yılına kadar var olmuş devlettir. Rusya Çarlığı'nın ardılı, Sovyetler Birliği'nin öncelidir. 1866 yılında toprakları Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın belirli bölümlerini kapsamıştır. 19. yüzyılın başında dünyanın en büyük ülkesi olmuş, toprakları kuzeyde Kuzey Buz Denizi'nden güneyde Karadeniz'e, doğuda Büyük Okyanus'dan batıda Baltık Denizi'ne kadar uzanmıştır. Rusya Imparatorluğu imparator tarafından yönetilmiştir. Avrupa'daki son mutlak monarşilerden biridir. 1914 yılının Ağustos ayında I. Dünya Savaşı patlak verince 5 milyon kişiden oluşan ordusu ile Avrupa'nın beş büyük gücünden biri olmuş, ordusu ise o zamanların en büyük ordusu olmuştur. Rusya Imparatorluğu 20.yy. başlarında Ingiliz Imparatorluğu' nun ardından dünyanın en geniş 2. imparatorluğu durumundaydı. 1917 yılında Ekim Devrimi' yle yıkılmış yerine önce Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, daha sonraki yıllarda ise Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği ( S.S.C.B. ) kurulmuştur.Büyük Petro (I. Petro) ilk olarak "Rusya Imparatoru" ünvanını kullanan hükümdardı.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği
Sovyetler Birliği ya da SSCB olarak da bilinir, Rus Çarlığı'nın 1917'deki Büyük Ekim Devrimi'yle yıkılmasından sonra aynı topraklar üzerinde kurulan ve 1991'e değin varlığını koruyan devlet. Avrupa'nın doğu kesimiyle, Asya'nın kuzey kesimi boyunca yayılan SSCB, son yıllarında 22.403.000 km²'lik yüzölçümüyle dünyanın en büyük ülkesiydi. Nüfus bakımından da 293.047.571 (Haziran 1991) kişiyle 3. sırada yer alıyordu. Aynı zamanda dünyanın başlıca siyasi ve askeri güçlerinden biri olan Sovyetler Birliği, batısında Norveç, Finlandiya, Baltık Denizi, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan ve Romanya, güneyinde Karadeniz, Türkiye, Iran, Afganistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Moğolistan ve Kuzey Kore yer alıyordu. Kuzey ve doğu sınırlarını ise Kuzey Buz Denizi ve Büyük Okyanus çiziyordu. Birliğin başkenti Moskova, para birimi Sovyet Rublesiydi.
Alman Imparatorluğu ve Nazi Almanyası
Alman Imparatorluğu Bilinen modern Almanya 18 Ocak 1871'de Prusya'nın düzenlemeleriyle, Versailles'da kuruldu. Yeni Imparatorluğu Hohenzollern Hanedanı yönetti, başkent Berlin yapıldı. Yeni Imparatorluk, Avusturya'yı toprakları dışında bıraktı. 1884'ten itibaren Almanya, Avrupa dışında sömürgeler kurmaya başladı.
Nazi Almanyası
Nazi Almanyası yada III. Reich, 1933-1945 yılları arasında Adolf Hitler ve Nasyonal Sosyalist Alman Işçi Partisi (yada Nazi Partisi) tarafından yönetilen Almanya için kullanılan isimlerdir. Nazi Almanyasına Hitler III. Reich adını vermiştir. Ona göre, Kutsal Roma Germen Imparatorluğu I. Reich, Bismarck'ın 1871'den 1919'a kadar devam eden Almanya'sı da II. Reich'dir.[76]
Italya Krallığı
Italya'nın Birleşmesi sonucu ve 1946 yılında Italya Cumhuriyeti'nin ilanına kadar devam etmiş bir krallıktır. Italya Krallığı Roma Imparatorluğunun dağılmasından sonra kurulmuş bütün Italya yarımadasını kapsayan ilk devlettir. Aradaki 12 yüzyıl boyunca Italya yarımadasında çok sayıda devletçikler kurulmuş ve Italya 19. yüzyıla kadar birlik sağlayamamıştır.
Amerika
Amerika Birleşik Devletleri
ABD
Amerika Kıtası'nın 1492'de Avrupalılarca keşfinden sonra Ispanyollar, Portekizliler, Fransızlar ve Ingilizler, buradaki yerli halkların aleyhine toprak sahibi oldular. Ingilizler, Amerika'daki topraklarını genişlettikten sonra, Ingiltere başta olmak üzere çeşitli ülkelerden göçmenler alıp buralara yerleştirerek koloniler kurdular.
18. yüzyıl ortalarında, bu kolonilerin sayısı 13'e yükseldi ve bu Onüç Koloni, Amerika Birleşik Devletleri'nin temelini oluşturdu.
Amerika Kıtası insanlar için yeni olanaklar ve yeni bir hayat sağladı. Daha sonra, bu koloni sistemi sömürgecilik politikasına dönüştü. Ingiliz kolonileri Birleşik Krallık'a endüstri konusunda hizmet ediyordu. Ingilizler kolonilerden vergi alıyordu Koloniler zaman içinde Ingiliz devletinden farklı bir kimlik geliştirmeye başladı. Nüfus hızla büyüyor, tarıma dayalı ekonomi gelişiyor, iş adamları ticari ataklarda bulunuyordu. Dinsel yapıda da farklılık vardı. Avrupa'dan gelenler tutucu bir protestanlık geliştirmişti.
Yönetimleri de Ingilizlerden farklıydı. Kolonilerin her birinde (Pensilvanya dışında),iki yasama meclisi bulunuyordu. Kolonileri temsil eden alt meclisin üyeleri mal sahipleri tarafından seçiliyor, Krallığı temsil eden üst meclis üyeleri ise Ingiliz Kralı'nın tarafından tayin ediliyordu. Kolonilerde yaşayanlar aynı zamanda mahkemeler kurmuştu ve Ingiltere hukuk sistemini uyguluyordu.
1756-1763 yılları arasında Ingiltere'nin Avusturya, Fransa ve Rusya ittifakıyla yaptığı savaşlar (Yedi Yıl Savaşları), Ingiliz maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluşturmuştu. Ingiltere mali yükünü gidermek amacıyla yeni vergiler koyması, Amerika'daki kolonilerin tepkisiyle karşılaştı.[80] Koloniler yüksek vergiler ödeyip, karşılığında hiç bir şey alamamaktan rahatsızlardı. Tütün ihracatına gelen ek vergiyle koloniler, 18. yüzyıl ortalarından beri kazanmaya hazır oldukları bağımsızlık mücadelesini hayata geçirdiler. Savaşın başlarında George Washington, Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan ve özgürlük isteklerini dile getiren Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'ni yayınladı.
Altı yıl süren savaş sonunda, George Washington komutasındaki koloni güçleri tarafından yenilgiye uğratılan Ingiltere geri çekilmiş ve 1783 yılında 13 koloninin bağımsızlığını kabul etmiştir. Bağımsızlıklarını ilan eden koloniler, içişlerinde serbest eyaletlerden oluşan Amerika Birleşik Devletleri'ni kurdular (1787). 1789'da Anayasanın tamamlanıp onaylanmasıyla yeni bir ulus ve Amerikan üst kimliği doğdu. Amerikan bayrağındaki 50 yıldız, 50 eyaletleri simgelemektedir.
Çin (Uzakdoğu)
Çin Halk Cumhuriyeti
Asya'da bulunan bir uzakdoğu ülkesidir. Çin Halk Cumhuriyeti, nüfus sayımlarına göre dünyanın en kalabalık nüfuslu ülkesidir. Kuzeyinde Moğolistan, kuzey doğusunda Rusya ve Kuzey Kore, doğusunda Sarı Deniz ve Doğu Çin Denizi, güney doğusunda Güney Çin Denizi, güneyde Vietnam, Laos, Birmanya, Hindistan, Bhutan ve Nepal, güney batıda Pakistan, Afganistan, Tacikistan, Kırgızistan ve Kazakistan ile çevrilidir. Başkenti Pekin'dir. Çin sözcüğü sıklıkla Çin Halk Cumhuriyeti anlamında kullanılır. Halen 24 ülke ve Tayvan tarafından tanınmamaktadır. Çin'in, ÇHC'nden önce de yaklaşık 5000 yıl geriye uzanan bir 'yazılı tarihi' vardır. Bununla birlikte üzerinde ideografik çizimlerin bulunduğu yaklaşık 6000 yıl öncesine ait kalıntılara ulaşılmıştır. Günümüz medeniyetinin temel taşlarını oluşturan kâğıt, barut, pusula ve matbaacılık gibi pek çok buluşun kökenleri Antik Çin medeniyetine dayanmaktadır.
ÇHC, son yıllarda, yapmış olduğu atılımlarla ve politikalarla, dünyanın en önemli ekonomik güçlerinden biri haline gelmeye başlamıştır. ÇHC'nin bölgede ve dünyada nüfuzu, askeri alandan çok ekonomik alanda kendisini hissettirmektedir. 2020'lerde ÇHC'nin dünyanın en zengin ekonomisi olacağı öngörülmektedir. Dünyanın alan olarak en büyük dördüncü ülkesi olan ÇHC, yaklaşık 1.3 milyar nüfusuyla dünyanın en kalabalık ülkesidir. Dünya nüfusunun yaklaşık altıda biri ÇHC'de yaşamaktadır.
Japonya
Doğu Asya'da bir ada ülkesidir. Büyük Okyanus'ta bulunan Japonya Çin, Kore ve Rusya'nın doğusunda, kuzeyde Okhotsk Denizi'nden güneyde Doğu Çin Denizi'ne kadar uzanır. Japonca adını oluşturan kanji karakterler "güneş" ve "köken" anlamına gelir. Bu nedenle Japonya "Doğan Güneşin Ülkesi" diye de bilinir.
Japonya üç binden fazla adadan oluşur. Bu adaların en büyükleri olan Honşu, Hokkaido, Kyuşu ve Şikoku adaları ülkenin %97'sini oluşturur. Adaların çoğu dağlıktır ve bazıları yanardağlardan oluşur. Japonyanın en yüksek dağı olan Fuji Dağı bir yanardağdır. Japonya 128 milyonluk nüfusyla dünyanın nüfus açısından onuncu büyük ülkesidir. Başkent Tokyo'nun bulunduğu alan çevresinde bulunan şehirlerle birlikte 30 milyonunun üzerindeki nüfusuyla dünyanın en büyük metropolitan alanını oluşturur.
Arkeolojik araştırmalar Paleolitik çağın son döneminden beri insanların Japon adalarında yaşadığını gösterir. Yazılı tarihte Japonya'nın adı ilk olarak 1. yüzyıldan kalma Çin metinlerinde geçer. Japonya'nın tarihi dış dünyadan etkilendikten sonra çok uzun yıllar boyunca tecrit olmasıyla şekillenmiştir. Günümüzdeki Japon kültürü dış etkiler ile iç gelişmelerin bir karışımından oluşmaktadır. 1947 yılında anayasanın kabulünden beri Japonya parlamenter cumhuriyet ile yönetilmektedir. Devletin başı Japon imparatoru, hükümetin başı ise başbakandır. Seçimle işbaşına gelen bir parlamentosu vardır.
Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya göre Japonya Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra dünyada ikinci sıradadır. Birleşmiş Milletler, G8 ve APEC üyesidir. Savunma bütçesi dünya beşincisidir. Dünyanın en büyük dördüncü ihracatçısı ve en büyük altıncı ithalatçısıdır.
tr.wikipedia.
Ayrıca Bakınız
Tarihi Resimler (74)
Türk Bayrakları (35)