MUHAMMED b. EBÛ BEKİR
Adem Apak 01 Ocak 1970
Vedâ haccı yolculuğu sırasında (Zilkade 10 / Şubat 632) Zülhuleyfe (Belâzürî, I, 369) veya Beydâ (İbn Sad, VIII, 283) mevkiinde doğdu. Annesi Hasam kabilesine mensup Esmâ bint Umeystir. Hz. Peygamberden gelen adını ve Ebül-Kasım künyesini baba bir ablası olan Hz. Âişe vermiştir (İbn Abdülber, III, 1366). Esmâ önce Cafer b. Ebû Tâlible, onun şehid düşmesinin ardından Hz. Ebû Bekirle, onun vefatından sonra da Caferin kardeşi Hz. Ali ile evlendi. Annesinin Hâşimîlere iki defa gelin gitmesi ve üç yaşında iken yetim kalarak Hz. Alinin terbiyesiyle büyümesi onun Hâşimîlere ve özellikle Hz. Aliye bağlılığında önemli rol oynamıştır.
Muhammed b. Ebû Bekirin adı kaynaklarda ilk defa, Hz. Osmana karşı onun himayesinde yetişen Muhammed b. Ebû Huzeyfe ile birlikte Mısırda yürüttüğü faaliyetler münasebetiyle geçer (Taberî, IV, 457-458). Hz. Osmanın yönetimine duyulan genel hoşnutsuzluk sebebiyle Medineye gelen bir grup Mısırlı, Hz. Alinin de aracılığı ile Muhammedin eyalete vali tayin edilmesini sağladı. Ancak Muhammed ve Mısırlılar yolda halife tarafından eski vali Abdullah b. Sad b. Ebû Serhe hitaben yazılmış, kendilerinin cezalandırılmasını isteyen bir mektup ele geçirince geri döndüler ve diğer muhaliflerle birlikte görevinden ayrılması için halifenin evini kuşattılar; bekledikleri gerçekleşmeyince de saldırıya geçtiler. İçeriye ilk önce Muhammed girdi ve Hz. Osmana hakarette bulundu. Fakat onun, Baban Ebû Bekir sağ olsaydı senin bu davranışından memnun kalmazdı demesi üzerine yanından ayrıldı (İbn Sad, III, 73); daha sonra da halife şehid edildi. Muhammed âsileri halifeye karşı kışkırtanlar arasında yer almakla birlikte bizzat onun katillerinden biri olmamıştır (İbn Abdülber, III, 1367). Hz. Âişenin Mekkede oluşturduğu muhalif gruba katılmayan Muhammed, Kûfeye giderek halkı ona karşı Hz. Alinin yanında savaşmaya çağırdı (Taberî, IV, 485). Cemel Vakasında da Hz. Alinin ordusunda çarpıştı ve Kûfelilerin galibiyetiyle sonuçlanan savaşın ardından esirler arasında bulunan Hz. Âişeyi halifenin emriyle Basraya götürdü.
Mısır valiliğine tayin edilmiş olmasına rağmen makamına oturamayan Muhammed b. Ebû Bekir, Hz. Alinin ilk Mısır valisi Kays b. Sadın geri çağrılmasından sonra tekrar Mısır valiliğine getirildi (a.g.e., IV, 555). Görev mahalline ulaşınca bir yandan Muâviye b. Ebû Süfyâna tehdit ve hakaret dolu mektuplar gönderirken (a.g.e., IV, 557) bir yandan da eyaletteki Hz. Osman taraftarlarına çok sert davranarak kısa sürede düşmanlıklarını kazandı.
Muhammed b. Ebû Bekirin de katıldığı Sıffîn Savaşı sonrasında gerçekleşen tahkimde istediği neticeyi alan ve kendisini halife ilân eden Muâviyenin ilk hedefi Mısırı ele geçirmek oldu. Muâviyenin niyetini öğrenen Muhammed halifeden yardım talebinde bulundu. Hz. Ali ise onun tecrübesizliği sebebiyle Şamlılarla baş edemeyeceğini düşünerek valiliğe Mâlik el-Eşteri tayin etti; Muhammede de bir mektup yazıp gönlünü yapmaya çalıştı (a.g.e., V, 97). Eşterin Mısır valiliğine getirildiğini haber alan Muâviye onu daha yolculuğu sırasında zehirletti. Bunun üzerine Hz. Ali, henüz görevini bırakmamış olan Muhammede bir mektup göndererek valiliğini sürdürmesini ve Şamlılarla savaşa hazırlanmasını emretti. 6000 kişilik ordusuyla Mısıra doğru yola çıkan Amr b. Âsa eyalette bulunan Hz. Osman taraftarları da katıldı. Amr askerî harekâta girişmeden önce Muhammede şehri terketmesini, aksi takdirde öldürüleceğini bildirdi. Muhammed ise tekrar halifeden yardım istedi. Hz. Ali verdiği cevapta ona yardım yollayacağını bildirdi ve askerin başına Kinâne b. Bişri geçirmesi tavsiyesinde bulundu. Muhammed, Kinâne b. Bişri 2000 kişilik bir kuvvetle Amr b. Âsa karşı gönderdi. Ancak askerlerin tamamı kumandanlarıyla birlikte kılıçtan geçirildi; durumu öğrenen Mısırlılar valinin etrafından dağıldılar. Muhammed b. Ebû Bekir, Fustattan kaçtıysa da Amrın kumandanlarından Muâviye b. Hudeyc onu bir mağarada yakaladı ve öldürdükten sonra cesedini yaktırdı. Halifenin yolladığı yaklaşık 2000 kişilik kuvvet de Mısıra hareketinden beş gün sonra Muhammedin öldürüldüğü haberini alınca geri döndü. Safer 38de (Temmuz 658) meydana gelen bu olay Hz. Aliyi derinden etkilemiş, Hz. Âişe de kardeşine yapılan muameleden dolayı çok üzülmüştür. Muhammed b. Ebû Bekir babasından hac menâsikiyle ilgili bir hadis rivayet etmiştir (İbn Mâce, Menâsik, 12).