Yenidoğan Bebeğin Özellikleri
Yeni doğan bebek mükemmel bir vücut yapısı, etkili refleks sistemi ve genlerinde gelecekteki gelişmesini belirleyecek bilgi ile donanmış olarak dünyaya gelir.
Baş: Diğer vücut organlarına göre baş daha büyüktür. Vücut uzunluğunun dörtte biri oranındadır. 5-6 yaşlarına doğru baş çevresi yetişkin insan başı gibi olur. Normal doğum sonucunda baş, doğum kanalından geçtiğinden dolayı uzamış olabilir.
Yeni doğan bebekte baş kemikleri arasında boşluklar bulunur. Bu boşluklara bıngıldak denilir. Bıngıldaklar bebeğin doğumunu kolaylaştırır ve beynin gelişmesini sağlar. Doğumda 6 tane bıngıldak vardır. Bunlar doğumdan kısa bir süre sonra kapanırlar. En önemlisi, tepedeki eşkenar dörtgen biçimindeki bıngıldaktır. Bu bıngıldak yaklaşık 1-1,5 yaş civarında kapanır.
Sağlıklı bir bebekte bıngıldağın çökük veya kabarık olmaması gerekir. Bıngıldağın anormal bir görünüm aldığı durumlarda hemen doktora başvurmak gerekir. Çünkü bıngıldağın erken veya geç kapanması beynin gelişmesinde önemli bir etkendir.
Yeni doğanın göz rengi genellikle bulanık, koyu lacivert gibidir. 2 ay civarında kendi rengini alır. Fakat göz rengindeki değişim 2 yaşına kadar sürebilir.
Deri: Yeni doğanın derisi yumuşak ve kadife gibidir. Deri üzerinde yağlı peynir gibi bir tabaka bulunur. Bu tabaka deriyi hem ısı kaybından, hem de travmalardan korur. Bu tabaka yaklaşık 48 saat içinde kendiliğinden deri tarafından emilir. Daha sonra banyo ile temizlenir.
Deri rengi, doğumdan hemen sonra kırmızımsı mavi olup, birkaç saat içinde kırmızıya döner. İkinci ya da üçüncü günü bu kırmızılık da hafifler ve pembe görünümünü alır. Ciltte aşırı solukluk, dudaklarda morluk bir hastalık belirtisi olabilir. Temelinde kansızlık, doğuştan kalp hastalığı olabilir. İlk iki gün içindeki cilt sarılığı önemlidir. Doktor kontrolü gerekir. 2. günden sonra göz aklarında, ciltte hafif sarılık görülebilir. 10-15 gün kadar sürebilen bu sarılık, yeni doğanın normal sarılığıdır. Sarılık fazlaysa, kan tahlili yapılarak sarılık seviyesi tayin edilmelidir. Yüksek çıkarsa tedavi gerekir.
Yeni doğanın kulaklarında ve omzunda daha belirgin olmak üzere ince, uzunca tüyler vardır. Erken doğan çocuklarda bu tüyler daha fazladır. Lanugo denilen bu ayva tüyleri zaman geçtikçe kendiliğinden dökülür.
Cildinde oluşan pembe doğum izleri ilk birkaç yıl içerisinde solarak kaybolur. Doğum esnasında meydana gelen morumsu lekeler ise kısa sürede kaybolur.
Yeni doğanın çoğunlukla kalça ve sırt kısmında görülen mavi kurşuni renkte esmer lekeler de zamanla kaybolur. Yüzde inci beyaz renginde, toplu iğne başı büyüklüğündeki oluşumlar da zararsızdır. Kendiliğinden düzelirler, tedavi gerekmez. Doğum zorluğuna bağlı olarak, başta şişlikler olabilir. Çoğu, kafa cildi altında sıvı toplanmasıdır. Tedavi gerekmeden kaybolurlar. Bazı şişlikler de ise, kafa kemiklerindeki çatlaklara bağlı olarak gelişen kanamalar olabileceğinden doktor kontrolü gerekir.
Memeler: Doğumdan sonra kız ve erkek bebeklerin meme bezlerinin şişmesi ve sıvı salgılaması sık görülür. Sebebi, gebelikte anneden geçen hormonlardır. Memeleri sıkarak süt çıkarmak veya memeleri ovalamak; meme bezlerinde, deri altında ve deride zedelenmelere yol açabilir. Hatta iltihaplanma da olabilir. Bunun için herhangi bir müdahalede bulunmadan kendiliğinden düzelmesi beklenmelidir.
Cinsel Organlar: Kız bebeklerde anneden gelen hormonların etkisi ile vajinadan bir miktar akıntı veya kan gelebilir. Telaş etmenize gerek yok, kısa sürede geçer.
Erkek bebeklerde testislerde sıvı toplanması (hidrosel), tek veya iki taraflı testislerin yerine inmemiş olması, zaman zaman karşılaşılan durumlardır. Bunlar genellikle kendiliğinden düzeldikleri için, takip edilmelidirler. Bir yaş sonunda düzelmezse müdahale edilebilir.
Kız veya erkeklerde genital organlar anormal derecede büyük görünür.
Kemik Yapısı: Anne sütü alan bebeklere ilave olarak D vitamini verilmelidir. Çünkü anne sütündeki D vitamini yeterli değildir. Bilhassa kışın doğan, yeterli güneş ışığından mahrum bebeklerde D vitamini konusunda daha dikkatli davranılmalıdır. Bazen yetersiz D vitamini alımı veya D vitamininin yetersiz emilimi sonucu, kemik gelişiminde bozukluk olabilmektedir. Erken bebeklikte başta aşırı terleme, çok saç dökülmesi D vitamininin yetersizliği konusunda uyarıcı olabilir. İleri zamanlarda, bebeğin baş kemikleri yumuşak kalmakta, şekil bozuklukları olabilmektedir. Ayrıca göğüs kemiklerinde çıkıntılar, göğsün alt tarafında oluk gibi görünüm, el bileklerinde kalınlaşma, yürümeye başlayan bebeklerde bacaklarda çarpıklıklar olabilmektedir. Raşitizm denen bu durumda, uygun vitamin tedavisi ve güneş ışığından faydalanma sağlanmalıdır. Bu sayede yürümenin ve dişlerin çıkmasının gecikmesi de önlenmiş olur.
İdrar ve Dışkı: İlk yapılan kaka, siyah renkli ve yapışkan mekanyumdur. 3-4 gün siyah kakadan sonra, rengi açılıp yapışkanlığı azalarak geçiş kakasına dönüşür. Yaklaşık 8-10 gün içerisinde de krem kıvamında, bazen biraz daha suluca, sarı renkte anne sütü kakasına dönüşür. İlk 48 saat içinde kaka yapmaması bağırsak sisteminde bir bozukluğun işareti olabilir.
Yeni doğan bebek sıklıkla doğum esnasında idrar yaptığından, ilk 24 saat içinde idrar yapmayabilir. Daha uzun süre idrar yapmazsa önemli olabilir. Kontrol edilmelidir.
Göbek Bağı: Bebeğin anne rahmi ile olan bağlantısının son kalıntısı göbek kordonudur. Doğum esnasında steril araçlarla kesilen göbek kordonunun kalan kısmı yaklaşık bir hafta sonra kurur ve düşer. Bazen iki üç hafta gecikme görülebilir. Bu bölgenin hava almasına ve kuru kalmasına dikkat ederek, yaranın mikrop kapmadan daha çabuk iyileşmesini sağlayabilirsiniz. Hastaneden ayrılmadan önce bebek hemşireleri bu bölgenin nasıl temizleneceğini size anlatacaklardır.