Kroatischen Reiters
Önceki yazılarda Sırbistan ve Karadağ'dan bahsedilmişti. Bunda en yakın komşuları Hırvatlar hakkında konuşacağız.
Hırvatistan için savaş
Pek çok dilbilimci, "Hırvat" kelimesini ortak Slav сhъrvatъ ve Hint-Avrupa kherinden türetmektedir. silah... (Ancak, versiyonlardan birine göre Sırplar, ortak bir akrabalık tarafından "birleşmişlerdir". Belarusça "syabr" ın aynı kök kelime olduğu ileri sürülmüştür).
Hırvat dili Sırpça, Karadağca ve Boşnakçaya yakın Güney Slav grubuna aittir. Üç lehçesi vardır - edebi Hırvat dili, Kaikavian ve Chakavian için temel teşkil eden Shtokavsky.
Hırvat toprakları uzun zamandır büyük güçlerin mücadelesi için bir arena. Ortaçağda Venedikliler, Osmanlılar ve Macarlar bu topraklar üzerinde güç kurmaya çalıştılar. Ve onlardan önce antik Bizans ve genç Şarlman imparatorluğu burada yarıştı.
925 yılında Trpimiroviç hanedanından Prens Tomislav I ilk Hırvat kralı oldu, daha sonra bu eyalet Pannonia, Dalmaçya, Slavonya ve Bosna'yı içeriyordu.
1091 yılında Trpimiroviç ailesinden son kral II. Stephen'ın ölümünden sonra, bu topraklarda, kız kardeşi Elena'nın önceki Hırvat hükümdarı Dmitar Zvonimir'in karısı olduğu Macaristan Kralı Laszlo I tarafından iddia edildi. Macar ordusu Hırvatistan'a girdi ve Helen kraliçe ilan edildi, ancak Bizans imparatoru I. Aleksey Komnenos'un yönettiği Macaristan'a Polovtsian saldırısından sonra ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Ancak, Macarlar Slavonya'yı geride bırakmayı başardılar ve Laszlo I'in yeğeni Almos, kralı oldu.
Hırvatlar kaybı kabul etmediler: 1093'te yeni bir kral seçtiler - 2 yıl sonra Slavonya'yı fethetmeyi başaran Petar Svachich. Ancak bu başarı onu mahvetti çünkü Almos'un kardeşi Kalman (1095'te Macaristan kralı oldu) 1097'de Gvozd Dağı'ndaki savaşta Hırvat ordusunu mağlup etti. Bu savaşta bağımsız Hırvatistan'ın son hükümdarı öldü.
Başlangıçta, ortak bir kralla (aynı Kalman Knizhnik) Macar-Hırvat birliği vardı. Bununla birlikte, 1102'de, Hırvatistan'ın özerk bir "St. Stephen Krallığı Ülkesi (Archiregnum Hungaricum) olarak Macaristan'ın bir parçası olduğu bir belge (" Pacta conventa ") imzalandı.
Budapeşte Kahramanlar Meydanı'ndaki Milenyum Anıtı. Kral Kalman the Scribe'ın bilge saltanatını tasvir eden kısma
XII.Yüzyılın sonundan itibaren kuzeybatı Dalmaçya ile Zadar, Split, Trogir şehirleri Macaristan'ın egemenliği altındaydı: bu ülkenin kralı adına vali, yasak, bu toprakları yönetti. Hem ilk bakan hem de baş yargıç olan Palatine, Macaristan'da Hırvat Yasağına yakın bir konumdaydı.
Kotor, Bar, Ulcius şehirlerini içeren Güney Dalmaçya, o sırada Nemanich hanedanının hüküm sürdüğü Sırbistan'ın bir vasal oldu.
Venedik, 1202'de Zadar'ı ve 1205'te Dubrovnik'i ele geçirdi. 1409. yüzyılda, XNUMX'da Napoli'li Vladislav'dan Dalmaçya'nın bir kısmının haklarını satın aldıktan sonra Venedikliler, gelecekteki Hırvatistan'ın neredeyse tüm kıyılarını kontrol ettiler.
Sonra Osmanlı padişahları bu topraklara dikkat çekti.
Osmanlı'nın Hırvatistan'ı fethi
Osmanlı İmparatorluğu 1451'de - Konstantinopolis'in ele geçirilmesinden (1453) ve Balkanlar'a "atlamadan" önce böyle görünüyordu.
1459'da makaleden hatırladığımız gibi "Sırbistan tarihinde Osmanlı dönemi", Sırbistan nihayet fethedildi. 1460'da Osmanlılar Bosna'yı, 1463'te - Mora'yı, 1479'da - Arnavutluk'u ve Venedik mallarının bir bölümünü ele geçirdi, nihayet 1483'te Hersek fethedildi. 1493'te Hırvat ordusu, Krbavsky sahasında Osmanlılarla bir savaşta yenildi.
Leonhard Beck. Krbava Field Savaşı. 1514-1516
Türk askerleri daha sonra Bosna Sancak beyi Khadim Yakup Paşa tarafından yönetildi. Onun emrinde sadece akinji - hafif (sipahi ile karşılaştırıldığında) Osmanlı süvarileri vardı. Yanında 8 bin piyade ve XNUMX bin ağır silahlı atlıyı getiren İmre Deremçin'in yasağına karşı çıktı.
Osmanlı atlıları, Hırvat süvarilerini sahte bir geri çekilme ile götürdüler ve sonra onları çevreleyerek onları öldürdüler. Sonra sıra piyade oldu (ilerleme sırasında saflarını alt üst eden). Bu savaşta, yasağın kendisi de dahil olmak üzere birçok Hırvat soylu öldü.
1521'de Sultan I. Süleyman (Kanuni) Macaristan'dan bir haraç talep etti. Reddettikten sonra önce bu ülkeye ait olan Belgrad'ı ele geçirdi ve ardından birliklerini başkent Buda'ya taşıdı. Macarlar onlarla Mohacs ovasında, başkentten yaklaşık 250 km uzakta buluştu. Burada 29 Ağustos 1526'da Hıristiyan ordusunun yenilgisiyle sonuçlanan bir savaş gerçekleşti.
Mohacs Savaşı. Türk minyatürü
Savaş, Macar ağır süvarilerinin Osmanlıların sağ kanadına saldırmasıyla başladı. Aynı zamanda merkezde ve diğer kanatta Hristiyan ordusunun piyade birlikleri Yeniçeriler ile savaşa girdi.
Yeniçeri
Macar şövalyeleri, Osmanlı süvarilerine kuvvetli bir şekilde baskı yapmayı başardılar (Türklerin geri çekilmesinin aldatıcı bir manevra olduğuna inanılmasına rağmen). Sonunda, Türkler düşman süvarilerini topçu pozisyonlarına götürdüler: Osmanlı silahlarının ateşi ilerleyen safları karıştırdı. Türk süvarilerinin bir karşı saldırısı, neredeyse tamamı ölen şövalyeleri Tuna nehrine bastırarak alaşağı etti.
Piyadeler, sonunda kuşatılan ve aynı zamanda mağlup edilen daha uzun bir süre direndi. Macaristan, Hırvatistan ve Bohemya Kralı II. Lajos öldürüldü. Jagiellonian hanedanının Türklerle savaşta ölen ikinci kralı oldu. (İlki, 1444'te Varna savaşında ölen Vladislav Varnenchik'ti - onun hakkındaki hikayeyi makalede okuyabilirsiniz. "Osmanlı İmparatorluğuna karşı Haçlılar: son sefer").
Macaristan'ın başkenti Buda iki hafta sonra düştü.
Mohacs Muharebesi'ndeki başlıca Osmanlı ganimetlerinden biri, hendekte bulunan yarı çıplak bir çocuktu, bir Hırvat ya da bir Macar girmiş. tarihPiiale Paşa olarak - imparatorluğun ikinci veziri, Osmanlı başkomutanı filo ve Sultan II. Selim'in damadı. Makalede anlatıldı "Osmanlı korsanları, amiralleri, gezginleri ve haritacıları".
Macaristan'ın orta kısmı artık Osmanlılar tarafından işgal edildi. Pozhon (Bratislava) şehri de dahil olmak üzere batı ve kuzey bölgeleri Habsburgların egemenliğine girdi. Osmanlılar ayrıca Hırvatistan'ın birçok bölgesini işgal etti.
Şu ifadeyi bir yerlerde duymuş olabilirsiniz:
"Başkalarının savaşmasına izin verin; sen, mutlu Avusturya, evlen! Mars'ın başkalarına verdiği şeyi, Venüs size verir. "
Bu beyit, 1526. yüzyılda yaşayan Macaristan kralı Matius Corvin'e atfedildi. Ama görünüşe göre XNUMX. yüzyılda ortaya çıktı. O zamanlar (XNUMX'da) başarılı bir evlilik Avusturya'ya Macaristan ve Hırvatistan'ın Habsburg kraliyetlerini getirdi.
Sorun, Osmanlı'nın "kalıntıların kalıntılarını" Avusturya'ya bırakmasıydı. Türkler, 1699 yılına kadar Macaristan'da mal varlığını korudu. Ve şimdi sadece Osmanlılar mülklerinin kuzeyinde kalan Hristiyanların topraklarını talep etmekle kalmadı (saldırılarının doruk noktası 1683 Viyana kuşatmasıydı), aynı zamanda Avusturyalılar da kendilerine ait olan Osmanlı Sancaklarının topraklarını yeniden ele geçirmeye çalıştılar.
Dalmaçya'da, Dubrovnik şehri (Ragusa Cumhuriyeti), 1358 yılına kadar Venediklilere ait olan ve daha sonra Macaristan'ın gücüne düşen özel bir pozisyonda her zaman sahip olmuştur.
1526'da bu cumhuriyet Osmanlılar tarafından fethedildi. Ancak o zaman bile, 1667'deki yıkıcı depreme kadar, kendisini haraç ödemeye sınırlayarak, belirli bir bağımsızlığını korumayı başardı.
Ve Venedikliler, Osmanlılarla şiddetli çatışmalara rağmen Dalmaçya'nın Adriyatik kıyılarında, St. Mark Cumhuriyeti'nin Napolyon Bonaparte tarafından fethedildiği 1797 yılına kadar tutuldu.
6 Ağustos - 8 Eylül 1566 tarihleri arasında Osmanlılar, Hırvat Ban Miklos Zrinyi tarafından savunulan küçük Sigetvar kalesini kuşattı.
Miklos Zrinyi
Sultan Süleyman, emrini Sadrazam Mehmed Paşa Sokkol'a emanet eden Türk ordusuyla birlikteydim ("devşirme" sistemine göre anne babasından çocukken alınan bu Sırp, yazıda anlatılmıştır. Sırbistan tarihinde Osmanlı dönemi ").
7 Eylül gecesi Süleyman I çadırında öldü. Ancak vezir, ordusuna bundan bahsetmedi. Bunun yerine, kesin bir saldırıya bir ordu gönderdi: şehir yandı ve 600 atlı başında Zrinyi, Türklerin üstün güçlerine karşı koştu. Sadece yedisi yarmayı başardı ve Miklos Zrinyi üç Türk mermisiyle düştü.
Zrinya'nın yeğeni Gaspar Aldapich yakalandı, ancak fidye alındı. Daha sonra kendisi bir Hırvat yasağı haline geldi.
Süleyman'ın ölümü, Mehmed Paşa'nın planlarını karıştırdı: Viyana'ya gitmek yerine, yeni padişah II. Selim ile daha fazla eylemi koordine etmek için Konstantinopolis'e döndü. Ve böylece Richelieu Sigetvar kuşatmasını çağırdı
"Medeniyeti kurtaran savaş."
Sigetvar, 122 yıl Osmanlı İmparatorluğu'na aitti. Ve 1994 yılında, Miklós Zrinyi ve Süleyman I anıtını görebileceğiniz bu şehirden çok uzak olmayan Macar-Türk Dostluk Parkı açıldı.
1593'te Sisak şehri yakınlarındaki Sava ve Kupa nehirlerinin kesiştiği yerde bir savaş meydana geldi ve ardından Osmanlıların Balkanlar'a saldırısı önemli ölçüde zayıfladı. Bu savaşta, Bosnalı Paşa Hassan Predojeviç'in ordusu, çoğu Hırvat olan Avusturya birlikleriyle çatıştı. Ayrıca Askeri Krajina'nın sınır bölgeleri ve hatta 500 Sırp Uskoks da vardı (bu makalenin ilerleyen bölümlerinde Uskoks'tan bahsedeceğiz). Türkler tamamen mağlup oldu, başkomutanları bile öldürüldü.
Osmanlılar ve Habsburglar arasındaki yeni sınır XNUMX. yüzyılın sonuna kadar kaldı.
Dalmaçyalı şerbetçiotu
Dalmaçya'dan Harambasha (kelimenin tam anlamıyla "yasadışı kafa", Uskoks'un seçilmiş reisi). Şekil 1875
XNUMX. yüzyılın sonundan itibaren Dalmaçya'da (modern Hırvatistan'ın Adriyatik kıyısı) Uskoklar Türklere karşı savaştı.
Bu kelimenin kökeninin iki versiyonu vardır. Bunlardan birincisine göre, Uskoklar Türklerin kontrolündeki bölgeden kaçanlardır ("dörtnala"). Sırplar, Hırvatlar ve Boşnaklar olabilirdi. Ancak Adriyatik Denizi'nin diğer yakasından da Venedikliler gibi "gönüllüler" de vardı. Başka bir versiyona göre, uskoklar "pusuya atlayanlardır".
A. Marodich. Sırp usok Bayo Pivlyanin bir Türk'ü öldürür.
Sıçrayışlar karada işleyebilir. Ancak büyük teknelerde (yaklaşık 15 metre uzunluğunda) gittikleri denizde ünlendiler. Onlarla karşılaşmak herhangi bir gemi için tehlikeliydi, bir Türk gemisinin olması gerekmiyordu (elbette Uskoklar Osmanlıları özel bir zevkle soydukları halde).
Başlangıçta Uskokslar, Split yakınlarındaki kayanın üzerinde bulunan Klis kalesine dayanıyordu.
Clissa Kalesi. Ortaçağ minyatürü
("Game of Thrones" serisinde Klis, Meereen şehrinin prototipi oldu - orada piramitleri bilgisayarda "boyadılar").
Klis Osmanlılara teslim olduktan sonra (1537'de), Uskokslar Dalmaçya'nın kuzeybatısına, Krk adasının karşısında bulunan ve Avusturya Arşidükü Ferdinand'a (gelecekteki imparator) ait olan Senj şehrine taşındı. Ve Venedikli tüccarların bir sözü vardı:
"Tanrı bizi Seni'nin ellerinden korusun."
Uskok gemileri, Senya Kanalı'nda (Senya ile adalar arasındaki boğaz) büyük bir gemiyi takip ediyor. Gravür 1600
Denizden elde edilen mallar genellikle İtalya'nın Gradiska kentinde (1511'de Venedik'ten Avusturyalılar tarafından ele geçirilen) satılıyordu ve bu da sonunda "Uskoksların başkenti" olarak anılmaya başlandı.
1615'te o kadar cesur oldular ki Venedik'e ait olan Monfalcone şehrine saldırdılar. Sonra, bir yatılı savaş sırasında ölen Venedik Dalmaçya valisinin kalyonunu ele geçirdiler.
Sonuç, Avusturyalılar, İspanyollar ve Hırvatlar'ın Venedikliler, Hollandalılar ve İngilizlerle çatıştığı sözde Uskok savaşı veya "Gradiski Savaşı" (bu şehir iki kuşatmaya dayandı) oldu.
La guerra di Gradisca. 1615-1617
Bu savaş 1615'ten 1618'e kadar sürdü. Ve Uskokların Senya'dan çıkarılmasıyla sona erdi. İstenmeyen bir sonuç, Adriyatik Denizi'nin kuzey sularına daha sık girmeye başlayan Osmanlı askeri ve korsan gemilerinin faaliyete geçirilmesiydi.
Haiduki
Makalede Sırbistan'ın Yunakları hakkında çok az şey söylendi "Sırbistan tarihinde Osmanlı dönemi".
Hırvatistan, Bulgaristan, Makedonya ve Macaristan'da bu tür partizanlara özgür hayduk deniyordu. (Macaristan'da ayrıca Commonwealth'in tescilli Kazaklarına benzer kraliyet haydukları da vardı).
Ancak Yunakların, Uskokların ve Özgür Guydukların tamamıyla asil "halkın intikamcıları" olduklarına, fakirlere son gömleklerini vermeye hevesli ve idam edilmeden önce vatanlarına olan sevgisi hakkında içten bir konuşma yapmak için her an iskeleye tırmanmaya hazır olduklarına inanmak saflık olur.
"Ulusal kurtuluş mücadelesi" ile eşkıyalık arasındaki çizgi bazen çok zayıftı. Partizanlar sık sık Türklere ve "işbirlikçilerine" saldırdılar çünkü bu tür operasyonlar sırasında iyi bir av ümit edilebilirdi. Zavallı yerel Hıristiyanlardan ne alıyorsunuz? Türkler zaten onları tamamen yasal gerekçelerle soydular.
Modern Romanya topraklarında yaşayan Ferenc Nagy Szabo, 1601'de bu partizanlar hakkında şunları yazdı:
Bu Haiduklar, Hıristiyan olmalarına rağmen çok kaba, dinsiz insanlardır, ancak son derece kötü Hıristiyanlardır. Onlara dövmeyin ve ateist olmayın, çünkü biz de Macar ve Hıristiyan olduğumuzu ve Rab'bin onları kesinlikle cezalandıracağını söylediğimizde bize cevap verdiler:
"Bu ve bunlar ruhun oğulları, ama siz kıllı Türksünüz ve Türklerle omuz omuzasınız ... Onu Zatissia'da bıraktığımız için Tanrı'dan hiçbir şeyden korkmuyoruz."
"Bu ve bunlar ruhun oğulları, ama siz kıllı Türksünüz ve Türklerle omuz omuzasınız ... Onu Zatissia'da bıraktığımız için Tanrı'dan hiçbir şeyden korkmuyoruz."
Habsburglar eyaletindeki Hırvatistan
1683-1699 Avusturya-Türk Savaşı sırasında Habsburglar, Hırvat topraklarını Sava Nehri'ne kadar geri almayı başardılar. Dahası, XNUMX. yüzyıl boyunca Avusturya makamları, etnik Almanların Hırvat topraklarına yeniden yerleştirilmesini teşvik etti. Yerel halkın direnişine ne sebep oldu.
1809. yüzyılın sonlarından itibaren, 1813. yüzyılın başlarında (XNUMX-XNUMX) Fransa'nın İlirya eyaletleri olan Istria, Dalmaçya ve Dubrovnik, Avusturya egemenliğine girdi. Ve sonra Hapsburglara geri döndüler.
1848 Macar Devrimi'nin bastırılmasına yardım ettiği için minnettarlıkla, Hırvatistan özerklik haklarını aldı. Bununla birlikte, 1867'de “iki yönlü monarşi” nin (Avusturya-Macaristan) oluşumundan sonra, Hırvatistan ve Slavonya, Macaristan Krallığı'nın bir parçası olurken, Dalmaçya ve Istria, Avusturya'ya bırakıldı.
Bosna Hersek'in 1878'de ilhak edilmesinden sonra, toprakları Hırvatistan'a eklenen Askeri Sınır (Askeri Krajina) kaldırıldı. Nihayet, 1918'de Birinci Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan'ın yenilgisinden sonra Hırvatistan, Sırplar, Hırvatlar ve Sloven Krallığı'nın bir parçası oldu.
Bir sonraki makale Hırvat Ustash, SS gönüllü bölümleri, Nazi suç ortaklarının (Alman General Helmut von Pannwitz tümenine bağlı "beyaz" Kazaklar da dahil) Yugoslavya topraklarındaki cezalandırıcı operasyonlarından ve bağımsız Hırvatistan'ın ortaya çıkışından bahsedecek.
Daha sonra Türklerin yanı sıra Rumların, Bulgarların, Sırpların ve hatta Arnavutların topraklarına sahip çıktığı Makedonya'dan bahsedeceğiz.
Devam edecek ...