Medeni Kanunun 101-117. maddeleri vakıfları düzenlemektedir.
Vakıf Kurma
Vakıf gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip olan mal topluluğudur. Bir malvarlığının tümü veya her türlü geliri vakfedilebilir.
Vakfın bir yönetim organı olmak zorundadır.
Vakıflarda üyelik olmaz. Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine, hukuka, ahlâka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz.
Vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır.
Vakıf senedi: Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, vakfın örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir.
Resmi senetle kurulma durumunda:
-Bu işlem, temsilci aracılığıyla yapılması halinde, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmiş olmasına ve bu belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların belirlenmiş bulunmasına bağlıdır.
- Mahkemeye başvurma resmi senet düzenlenmiş ise vakfeden tarafından yapılır. Ölüme bağlı tasarrufla kurulma durumunda:
- Mahkemeye başvurma ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce re'sen yapılır.
- Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın miras bırakanın borçlarından sorumluluğu, özgülenen mal ve haklarla sınırlıdır.
Başvurulan mahkeme, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri re'sen alır.
Vakıf senedinde noksanlıkların olması vakfın tüzel kişilik kazanması için yapılan başvurunun reddini gerektirmez.
Noksanlıklar, tescil kararı verilmeden önce Mahkemece tamamlattırılabilir ya da kuruluştan sonra denetim makamının başvurusuyla vakfın yerleşim yeri mahkemesince tamamlatılır.
-Mahkemenin verdiği karar, tebliğ tarihinden başlayarak bir ay içinde, başvuran veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından temyiz edilebilir.
-Vakıflar Genel Müdürlüğü veya ilgililer, vakfın kurulmasını engelleyen sebeplerin varlığı hâlinde iptal davası açabilirler.
-Tescil, yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile yapılır ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde tutulan merkezî sicile kaydolunur.
-Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce merkezî sicile kaydolunan vakıf Resmî Gazete ile ilân olunur.
-Özgülenen malların mülkiyeti vakfın tüzel kişilik kazanmasıyla vakfa geçer.
Tescili istenen vakıf ölüme bağlı tasarrufla özgülenen mal ve haklar amacın gerçekleşmesine yeterli değilse; vakfeden aksine bir irade açıklamasında bulunmuş olmadıkça bu mal ve haklar, denetim makamının görüşü alınarak hâkim tarafından benzer amaçlı bir vakfa özgülenir.
Vakfedenin mirasçıları ile alacaklılarının, bağışlamaya ve ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümler uyarınca dava hakları saklıdır.
Çalıştırılanlara ve İşçilere Yardım Vakfı
Yöneticiler, yararlananlara, vakfın örgütü, işleyişi ve malî durumu hakkında gerekli bilgiyi vermekle yükümlüdürler.
Yönetime katılım verilen ödenti oranında olur.
Vakfın malvarlığının çalıştırılanların ve işçilerin yapacakları ödemelerle sağlanacak bölümünün işverene karşı vakfın bir alacağından ibaret olması, ancak bu alacak için yeterli güvence sağlanmış olmasına bağlıdır.
Yararlananların Edimlerin Yerine Getirilmesi İçin Dava Hakkı
Ödenti vermiş olmaları gerekir.
Vakfı düzenleyen hükümlerin kendilerine bu hakkı tanımış olmalıdır.
Yönetime katılmaları ve vakıftan yararlanma koşulları ile ilgili hükümlerde yapılacak değişiklikler, vakıf senedine göre buna yetkili organın istemi üzerine, denetim makamının yazılı görüşü alındıktan sonra yerleşim yeri mahkemesince karara bağlanır.
Denetim
Vakıflar, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce ve üst kuruluşlarınca denetlenir. Vakıfların üst kuruluşlarınca denetimi özel kanun hükümlerine tabidir. Denetimin nasıl yapılacağı ve denetim ile ilgili diğer faaliyetler tüzükle belirlenir.
Yönetimin Değiştirilmesi
Mahkeme, haklı sebebe dayanarak vakfın yönetim organı veya denetim makamının istemiyle diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra vakfın örgütünü, yönetimini ve işleyişini değiştirebilir.
Mahkeme, denetim makamının başvurusu üzerine, tüzükte gösterilen sebeplerle duruşma yaparak yöneticileri görevden alabilir ve vakıf senedinde başka bir hüküm yoksa yenisini seçebilir.
Amacın ve Malların Değiştirilmesi
Durum ve koşuların değişmesi sebebiyle vakfın yönetim organı veya denetim makamının başvurusu üzerine diğerinin yazılı görüşü alındıktan sonra vakfın amacı değiştirebilir.
Amaca özgülenen mal ve hakların daha yararlı olanları ile değiştirilmesini veya paraya çevrilmesini haklı kılan sebepler varsa mahkeme, vakfın yönetim organı veya denetim makamının başvurusu üzerine diğerinin yazılı görüşünü aldıktan sonra gerekli değişikliğe izin verebilir.
Yönetim organı her takvim yılının ilk üç ayı içinde vakıfın bir önceki yıla ait durumuyla ilgili rapor yayınlar.
Faaliyetten Geçici Alıkoyma:
İçişleri Bakanlığı, Anayasada öngörülen hâllerde ve belirlenen usullere uygun olarak, denetim makamının da görüşünü almak suretiyle mahkemece bir karar verilinceye kadar vakfı geçici olarak faaliyetten alıkoyabilir ve derhâl mahkemeye başvurur. Hâkim başvuruyu gecikmeksizin karara bağlar.
Vakfın Sona Ermesi
Amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle geldiği ve değiştirilmesine de olanak bulunmadığı takdirde, vakıf kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararıyla sicilden silinir.
Yasak amaç güttüğü veya yasak faaliyetlerde bulunduğu sonradan anlaşılan veya amacı sonradan yasaklanan vakfın amacının değiştirilmesine olanak bulunmazsa; vakıf, denetim makamının ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine duruşma yapılarak dağıtılır.
Vakfın mallarına zilyetlik yoluyla kazanım uygulanamaz.
Uluslararası faaliyetle ilgili olarak dernekler yasasındaki hükümler kıyas yoluyla vakıflara da uygulanır.