VIMAIViVS fuarında ZIS-13 şasisinde BM-6. Fotoğraf Wikimedia Commons
Muhafızlar roketatar BM-13 veya basit bir şekilde "Katyusha", Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında kendilerini iyi gösterdiler ve haklı olarak onursal unvanı taşıyorlar. silâh Zafer. Savaşın sona ermesinden sonra, bu tür ekipmanlar hizmet vermeye devam etti ve yıllarca hizmette kaldı. Bazı ülkelerde "Katyuşas" bu güne kadar hizmette.
Savaş sırasında
13-mm M-16 mermisi için M-132-13 roketatarlarının seri üretimi, Alman saldırısından sadece birkaç gün önce, Haziran 1941'de başlatıldı. Yıl sonuna kadar, birkaç işletme, otomobil şasisine monte edilmek üzere yaklaşık 600 bu tür tesisler üretmeyi başardı. Zaten 1942'de üretim birkaç kez arttı ve ordunun mevcut ihtiyaçlarını karşıladı.
M-13-16 teçhizatlarının ve bunlara dayalı roket sistemlerinin üretimi 1945 yılına kadar devam etti ve savaşın sona ermesi nedeniyle kısıtlandı. Her zaman yakl. 6,8 bin kurulum. Bunların ezici çoğunluğu, bir araba şasisi üzerinde BM-13-16 kendinden tahrikli roketatarların yapımında kullanıldı. Traktörler, zırhlı trenler için zırhlı platformlar, tekneler vb. De füze kılavuzları için taşıyıcılardı.
US13 şasi üzerindeki BM-6N, 1944'te ateş etmeye hazırlanıyor. Fotoğraf: Wikimedia Commons
İlk seri BM-13-16, yerli ZIS-6 şasisinde gerçekleştirildi. Gelecekte, yerli ve yabancı üretimin diğer temel makineleri de kullanıldı. Böylece, 1942'nin başında, Lend-Lease kapsamında alınan kamyonlara roketatarların kurulumu başladı. Bu süreçte, farklı zamanlarda 15-17'den fazla ekipman türü kullanıldı, ancak Studebaker US13 arabası hızla M-16-6'nın ana taşıyıcısı oldu.
Savaşın sonunda, roketatar filosunun temeli, seri üretimleri ile kolaylaştırılan "Studebaker" temelli araçlardan oluşuyordu. Diğer konfigürasyonlarda BM-13-16, dahil. yerli şasilerde daha küçük miktarlarda mevcuttu. Reaktif kurulumlar diğer ortamlarda da tutuldu. Ek olarak, birliklerin başka türden mermiler için fırlatıcıları vardı.
yeni projeler
Bu nedenle, savaştan sonra Kızıl Ordu'nun oldukça büyük bir nöbetçi havan filosu vardı, ancak bir takım sorunları vardı. Ana şey şasi birleşmesiydi. Ek olarak, ekipmanın çoğu yabancı kamyonlar üzerine inşa edildi ve bu da yedek parçaların çalışmasını ve tedarikini daha da karmaşık hale getirdi. Makul bir zaman dilimi içinde, Amerikan US6 şasisinin aynı özelliklere sahip bir yerli araçla değiştirilmesi gerekirdi.
Bir Çin müzesindeki Studebaker kasasında bir Katyusha. Fotoğraf Wikimedia Commons
Roket havan topları BM-13 ve o zamanki diğer modeller, düşmana önemli hasar verebilecek modern etkili silahlar olarak kabul edildi. Aynı zamanda, bu sınıfın artan özelliklere sahip yeni sistemlerini geliştirmek gerekli görülmüştür. "Katyuşas" ve diğer örnekler, böyle bir değişim ortaya çıkana kadar hizmette kalmak zorundaydı - ve bu, modernizasyonun ikinci nedeniydi.
Böyle bir modernizasyon için ilk girişim 1947'de yapıldı. BM-13N tipi savaş aracı modu. 1943, en son ZIS-150 kamyonu kullanılarak yeniden inşa edildi. Bilinen verilere göre, bu makinelerin en fazla 12-15'i üretilmedi, ardından iş durdu. Bu teknik, geçit törenlerinde defalarca gösterildi, ancak bariz nedenlerden dolayı, genel olarak roket topçularının operasyonel özelliklerini etkileyemedi.
1949'da biriken deneyimi dikkate alarak, BM-13NN veya 52-U-941B savaş aracını geliştirdiler ve kabul ettiler. Bu sefer ZIS-151 üç akslı dört tekerlekten çekişli şasi kullanıldı. Başlatıcı ve diğer hedef birimlerle birlikte, araba kabin ve gaz deposunun korunması için katlanır kanatlar aldı. Bu tür bir modernizasyonun bir sonucu olarak, operasyonel olanlar da dahil olmak üzere ana özelliklerde gözle görülür bir artış elde etmek mümkün oldu.
Raporlara göre, yeni BM-13NN üretimi eski savaş araçları birimleri kullanılarak gerçekleştirildi. Başlatıcı ve diğer parçalar, eski bir tabanda BM-13'ten çıkarıldı, modern bir şasi üzerinde onarıldı ve sabitlendi. Aynı zamanda, savaştan sonra hizmette kalan diğer roket havan modelleri de benzer bir yeniden yapılanmadan geçiyordu.
ZIS-13 şasisindeki BM-151NM ateşleniyor. Fotoğraf Wikimedia Commons
Modernizasyonun bir sonraki versiyonu 1958'de ortaya çıktı ve BM-13NM (GRAU indeksi - 2B7) adını aldı. Bu proje, fırlatıcı ve ilgili birimlerde küçük bir değişiklik içeriyordu. Hepsi ZIL-157 arabasına kuruldu. Bir kez daha, en yeni kargo şasisi, Katyusha'yı güncellemek için kullanıldı ve yine, ünitelerin basit bir şekilde yeniden düzenlenmesi yapıldı.
1966 yılında sistemin son versiyonu olan BM-13NMM (2B7R) hizmete girdi. Bu durumda, ZIL-131 arabası temel olarak kullanıldı. İlk kez, hedef ekipman seti küçük bir değişikliğe uğradı. Şasinin sol arka tarafında topçu için katlanan bir adım belirdi. Performans özellikleri pratikte değişmedi, ancak verimlilik tekrar arttı ve operasyon basitleştirildi.
Büyük Vatanseverlik Savaşı zamanlarından bir fırlatıcı alan BM-13'ün tüm yeni modifikasyonları, tüm M-13 mermileri yelpazesiyle uyumluluğu korudu. Ek olarak, savaş sonrası dönemde, üretimi optimize etmek ve performansta bir miktar artış sağlamak için bu tür silahların birkaç yükseltmesi yapıldı.
Sovyet ordusunda
Savaş sonrası ilk yıllarda, BM-13 ve mevcut türdeki diğer makineler roket topçularının temeli olarak kabul edildi - ancak yalnızca yeni modeller ortaya çıkana kadar. Bununla birlikte, yeni çok fırlatmalı roket sistemleri, mevcut Katyuşa'ları ve birkaç on yıl boyunca tamamen değiştirilmelerini çabucak değiştiremedi. Özellikle, BM-13'ün yeni modifikasyonlarının altmışlı yılların ortalarına kadar geliştirilmesine yol açan da buydu.
ZIL-157 şasisinde restore edilmiş savaş aracı, Mayıs 2020 Rusya Savunma Bakanlığı fotoğrafı
Sovyet ordusunda önemli bir dönüm noktası, BM-21 Grad MLRS'nin gelişiyle altmışlı yılların ortalarında geldi. Bu tür ekipman tedarik edildiğinden, BM-13 ve diğer eski modeller hizmet dışı bırakıldı. Ancak onları tamamen terk etmediler. "Katyuşalar" doksanlı yılların başlarına kadar alaylar tarafından nişan teçhizatı olarak kullanılmaktaydı.
Gelecekte, bu makineler yedekte çekildi veya iptal edildi. Son yılların Askeri Denge kılavuzlarına göre, yedekte hala bilinmeyen 100 BM-13 değişikliği var. Bu bilginin gerçeğe ne ölçüde karşılık geldiği bilinmemektedir.
Yurtdışında teknoloji
Zaten savaş sonrası ilk yıllarda, SSCB çeşitli askeri teçhizatı dost yabancı ülkelere transfer etmeye başladı. Böylece, ilk BM-13 ellili yılların başında yurt dışına çıktı ve gelecekte bu tür teslimatlar düzenli olarak devam etti. Bu teknik Asya, Afrika, Avrupa ve Güney Amerika orduları tarafından yönetildi. Tüm seri değişikliklerin Katyuşaları, en son BM-13NMM'ye kadar yabancı ordulara gönderildi.
Bu listedeki ilkler arasında Çin ordusu vardı; Savaşta alınan ekipmanı ilk kullananlar onlardı. BM-13'ler Kore Savaşı sırasında defalarca kullanıldı ve çoğu zaman savaşların seyri üzerinde belirleyici bir etkiye sahipti. Operasyonlar sırasında aynı anda 20-22 savaş aracının yanı sıra onlarca topçu parçası kullanıldı.
ZIL-13 şasisinde savaş aracı BM-131NMM. Fotoğraf Wikimedia Commons
Bundan birkaç yıl sonra BM-13, Vietnam Demokratik Cumhuriyeti güçleri tarafından kullanıldı. Özellikle, Dien Bien Phu'nun belirleyici savaşında, Vietnam birlikleri, tüm topçu grubunun beşte biri olan 16 roketatar kullandı. Bildiğimiz kadarıyla "Katyuşa" nın sonraki versiyonları yakın zamana kadar Vietnam ordusunda hizmette kaldı. Böylece, 2017'de, tabandan alınan fotoğraflar, aynı anda birkaç BM-13NMM'nin bulunduğu geniş bir alana yayıldı.
Altmışlı yılların başlarında, BM-13N / NM Afganistan Krallığı ordusuna verildi. 1979'da tam ölçekli bir savaş başladığında, bu tür teçhizatın belirli bir miktarı hizmette kaldı. Afgan ordusu, bunları düşmanla savaşlarda kullandı. Gelecekte, modası geçmiş makineler daha yeni Mezunlar ile değiştirildi.
Bilinen verilere göre, yakın geçmişe kadar, daha sonraki değişikliklerin BM-13'ü Peru ile hizmette kaldı. Peru ordusunun son sözleri, iki bininci ve onuncu yılların başlangıcına kadar uzanıyor.
Son yıllarda Askeri Denge referans kitaplarına göre, şu anda BM-13 sadece Kamboçya'da hizmet veriyor. Ordusu aynı zamanda eski BM-14'ün tek operatörü olmaya devam ediyor. Bu tür ekipmanların sayısı, durumu ve durumu bilinmemektedir. Aynı zamanda, Kamboçyalı Katyuşalar Mezunlar ve üçüncü ülkelerden gelen eski örneklerle birlikte hizmet vermektedir.
Vietnam'da BM-13NMM, 2017 Fotoğraf Datviet.trithuccuocsong.vn
80 yıldır hizmette
Kamboçya gerçekten roketatarlarını çalıştırmaya devam ederse, önümüzdeki aylarda BM-13, farklı ülkelerde ve farklı kıtalarda hizmetinin 80. yıldönümünü kutlayabilir. Her topçu sistemi bu kadar uzun bir hizmet ömrüne sahip olamaz.
"Katyusha" nın bu kadar uzun vadeli çalışması için ilk ön koşul, kompleksin bir bütün olarak oldukça yüksek özellikler veren başarılı bir tasarımı olarak düşünülmelidir. Ek olarak, 1941-45 yıllarında bu tür ekipmanların seri üretimi önemli bir faktördü ve bu da onu daha yeni modellerle bile hizmette kalmaya zorladı. Bu bağlamda, genel hizmet ömrünü uzatan birkaç yükseltme gerçekleştirildi.
Sonra SSCB ordusunu yeniden donatabildi ve serbest bırakılan savaş araçları yurtdışına çıktı. Son olarak, son faktör, yeni sahiplerin yoksulluğuydu. Örneğin Kamboçya, BM-13'ü taktik ve teknik nedenlerden dolayı değil, modern teknolojiyle değiştirmenin imkansızlığı nedeniyle hala elinde tutuyor.
Böylece, Zafer Silahı haline gelen Sovyet muhafızları BM-13 roketatarlar hizmetlerine devam ettiler - ve yine düşmanı parçalamaya ve halkları özgürleştirmeye yardımcı oldu. Ve birkaç on yıl sonra, hizmette kalan birkaç savaş aracı, hizmet süresi için bir rekora güvenmemize izin veriyor. Öykü Katyusha tamamlanmak üzere ama henüz bitmedi.