Pietro Pomponazzi kimdir? İtalyan Aristotelesçi filozof olan Pietro Pomponazzi hayatı, çalışmaları, eseri ve düşünceleri hakkında bilgiler.
Pietro Pomponazzi
Pietro Pomponazzi Mantua’da doğdu ve eğitimine orada başladı. Eğitimini 1487’de tıp doktoru olduğu Padua Üniversitesi’nde tamamladı. 1488’de İbn Rüşdcü Alessandro Achillini’nin meslektaşı olduğu Padua’da olağanüstü felsefe profesörü seçildi. Yaklaşık 1495’ten 1509’a kadar, Aristoteles’in De anima (ruh) ve entelechy’si üzerine ders verdiği Ferrara’da profesörlük aldığında Padua okullarının kapanmasına kadar doğa felsefesi başkanlığını işgal etti. 1512’de ölümüne kadar kaldığı ve tüm önemli eserlerini ürettiği Bologna’ya davet edildi.
Padua’da tıp biliminin baskınlığı, enerjisini kısıtlamıştı, ancak Ferrara’da ve daha da fazlası Bologna’da psikoloji ve teolojik spekülasyon çalışmaları daha önemliydi. 1516’da, Katolik Kilisesi’nin ortodoks Thomistleri, Agostino Nifo başkanlığındaki İbn Rüşdler ve sözde Alexandrist Okulu arasında bir tartışma fırtınasına yol açan büyük eseri De ölümsüzitate animae’yi (Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine) üretti. İnceleme Venedik’te yakıldı ve Pomponazzi’nin kendisi Katoliklerin elinde ciddi ölüm riskiyle karşı karşıya kaldı. Bunu iki broşür izledi: Apologia ve Defensorium, burada Katolik ve felsefi materyalist olarak paradoksal konumunu açıkladı. Son iki incelemesi, De incantationibus ve De fato, ölümünden sonra Basel’de basılan eserlerinin bir baskısında yayınlandı.
Pomponazzi, Rönesans’ın habercisi olarak son derece ilginçtir. O, skolastik formalizmin hem Kilise içinde hem de dışarıdaki insanlar üzerindeki hakimiyetini kaybettiği bir geçiş döneminde doğdu. Şimdiye kadar Kilise’nin dogması, Thomas Aquinas tarafından yorumlandığı şekliyle Aristoteles’e dayanıyordu. Bu özdeşleşme o kadar yakındı ki, Aristoteles’e yönelik herhangi bir saldırı, hatta Aristotelesçi sorunlar üzerine eski tartışmaları yeniden başlatma girişimi, tehlikeli bir sapkınlık olarak görülüyordu. Pomponazzi, Aristoteles’i kendi başına inceleme hakkını talep etti ve Thomas Aquinas’ın Aristoteles’in aktif ve pasif zeka teorisini tamamen yanlış anladığını göstermek amacıyla kendini De anima’ya adadı.
Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine’de Pomponazzi, özellikle Aquinas ve Aristoteles’in ruhun ölümsüzlüğü sorusu üzerinde çatıştığını savundu. Pomponazzi’nin kendisi bu konuda Aristoteles’i takip etmese de, Aristoteles’in ölümsüzlüğün yalnızca sınırlı özellikleriyle ruhun mutlak ölümlü olduğunu çok açık bir şekilde savunduğunu ileri sürer. Bu iddiayı ilk öne süren o değildi ve görünüşe göre Afrodisiaslı İskender’in Aristoteles üzerine Yunan yorumcularından etkilenmişti. Ayrıca ruhun ölümsüzlüğünün akıl yoluyla belirlenemeyeceğini ve bu nedenle Tanrı’nın güçlerine bırakılması gerektiğini iddia eder. Pomponazzi, kutsal yazıların Tanrı’nın ruhu ölümsüz kıldığını gösterdiğine göre, biz de ruhun ölümsüzlüğünü gerçek olarak kabul edebilir ve böylece aklın sınırlarını aşabiliriz. (Bu tartışma, Aristoteles’e bağlılığı ruhun ölümlü olduğu konusunda tam tersi bir sonuca yol açan sandalyedeki 1591-1631’deki halefi Cesare Cremonini’yi etkiledi.)
Pomponazzi, Katolik inancına bağlılığını ilan etti ve ilk çalışmasıyla ilgili tartışmalara rağmen, Kilise tarafından kınanmadı. Din ve felsefenin, inanç ve bilginin taban tabana zıt olabileceği, ancak aynı düşünür için bir arada var olabileceği ilkesi bir kez daha tespit edildi. Bu tuhaf paradoksu, Aristotelesçi kozmos teorisi temelinde şeytanların ve ruhların varlığını özetlediği ve inanan bir Hıristiyan olarak onların varlığına olan inancını öne sürdüğü De incantatione’da örneklendirir. Bu çalışmada, doğanın, neden ve sonucun düzenli dizilimi üzerinde ısrarla ısrar ediyor. Olgunlaşırlar ve sonra çürürler; bu yüzden dinlerin günleri vardır ve yenik düşerler. Hıristiyanlığın bile (bir filozof olarak konuşması şartıyla) gerileme belirtileri gösterdiğini de sözlerine ekledi.
Bologna’da öldü.
Kaynak 2 – Pietro Pomponazzi Hayatı
Pietro Pomponazzi (d. 16 Eylül 1462, Mantova, Mantova Markiliği – ö. 18 Mayıs 1525, Bologna), 14. yüzyılın hemen başında İtalyan üniversitelerinde gelişen Rönesans dönemi Aristotelesçiliğinin önde gelen temsilcisi.
Padova Üniversitesi’nde felsefe ve tıp öğrenimi gördü. Aynı üniversitede 14-87’den 1509’a değin aralıklarla felsefe dersleri verdi. Ayrıca ölümüne değin Ferrara ve Bologna’da öğretmenlik etti. Aristoteles ve özellikle Aquino’lu Aziz Tommaso ve İbn Rüşd gibi Aristoteles yorumcuları üzerine geniş bilgi sahibiydi. Aristoteles’in düşüncelerini çağının hümanist görüşleri ışığında yorumladı. Tractatus de immortalitate animae (1516; Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine İnceleme) adlı yapıtı şiddetli eleştirilere hedef olduysa da resmen lanetlenmedi. Eleştiri konusu görüşlerini savunduğu Apologia (1518; Savunma) ve Defensoriumvi (1519; Savunma) yayımlamasına da izin verildi.
Bireysel ruhun ölümsüzlüğünün Aristoteles ya da us kavramı temelinde kanıtlanamayacağını savunan Pomponazzi bunun bir inanç konusu olduğunu ileri sürdü. Bu görüşünü geliştirirken insan yaşamının tek amacının ahlaklı eylem olduğunu belirtti. Aristoteles’ten çok, stoacı filozofların erdem görüşünü benimseyerek erdemin insanın kendi eylemlerinden kaynaklanan bir ödül, kötülüğün de gene insanın kendi eylemlerinden kaynaklanan bir ceza olduğunu öne sürdü. Döneminin hümanist görüşlerine uygun olarak da insanın değerinin ahlaki erdeminden kaynaklandığını vurguladı.
Ayrıca önce savunduğu görüşlere yöneltilen eleştirileri dile getirip sonra onları çürütmeye girişen skolastik inceleme üzerinde uzmanlaştı ve mucizevi olarak adlandırılan olguların doğal bir açıklaması olan De incantationibus (1556; Büyü Üzerine) ile yazgı ve özgür iradeyi konu alan De fato (1567; Yazgı Üzerine) adlı uzun incelemeleri kaleme aldı.