Dolaşım ve Bağışıklık Sistemi - Damarlar - Kan - Kan Grubunun Belirlenmesi - Lenf Sistemi
Dolaşım ve Bağışıklık Sistemi - Damarlar - Kan - Kan Grubunun Belirlenmesi - Lenf Sistemi
Damarlar
Toplardamar, atardamar ve kılcal damar olmak üzere 3 çeşit damar vardır.
Atardamar:
Dıştan içeri doğru lifli bağ doku, elastik lifli düz kas ve epitel dokudan oluşmuş endotel tabakasından meydana gelir.
Yapısındaki elastik lifler sayısında kan basıncına dayanıklıdır.
Akciğer ve göbek bağı atardamarı kirli kan taşır. Kapakçık bulunmaz.
Kan basıncı en yüksektir.
Toplardamar:
Dıştan içeri doğru bağ doku, düz kas ve endotel tabakasından oluşur.
Akciğer ve göbek bağı toplardamarı temiz kan taşır.
Tek yönlü açılan kapakçık bulunur. Kan basıncı en düşüktür.
Toplardamarlada kanın akışını etkileyen faktörler,
Damar içindeki kanın itme kuvveti
Düz kasların kasılıp gevşemesi
Kulakçıkların gevşemesiyle oluşan emme kuvveti
Yer çekim kuvveti
Çizgili kaslarının kasılıp gevşemesi
Tek yönlü açılan kapakçıklar
Kılcadamar:
Sadece tek katlı endotel tabakadan oluşur.
Madde alışverişinin gerçekleştiği damar çeşitleridir.
Kan akışının en düşük damar çeşididir.
Atardamarlar ile toplardamarlar arasında bulunur. Ancak glomerulus kılcalları iki atardamar arasında bulunur.
Kılcal Damarlarda Madde Alışverişi (Starling Hipotezi)
Kılcal damarların atardamar ve toplardamar ucuna doğru gidildikçe kan basıncı azalır. 40 mm Hg'dan yaklaşık 15 mm Hg'ye kadar düşer.
Atardamar ucundaki kan basıncı protein ozmotik basıncından daha büyük olduğu için kan plazmasından doku sıvısına O2 ve besin geçerken, toplardamar ucunda ise kanın ozmotik basıncı kan basıncından daha büyük olduğu için doku sıvısından CO2 ve artıklar geçer. Ancak kan proteinleri, alyuvar ve trombositler geçemez.
Kan plazmasında doku sıvısına geçen madde miktarının artması ödeme neden olur.
Kan basıncının yükselmesi, kandaki protein miktarının az olması ve protein ozmotik basıncının düşük olması ve lenf damarlarının tıkanması halinde ödem görülür.
Damarlardaki kan basıncı, Atardamar > Kılcal damar > Toplardamar
Damarlardaki kan akış hızı, Atardamar > Toplardamar > Kılcal damar
Damarların vücuttaki toplam kesit alanı, Kılcal damar > Toplardamar > Atardamar
Kan
Damar içinde dolaşan sıvıdır. Sıcaklığı 38°C'dir. pH'sı 7,2 – 7,4 arasıdır.
Kanın görevleri
Madde taşıma su, mineral, glikoz, protein, azotlu boşaltım ürünü, solunum gazı (O2 ve CO2) ve hormon gibi maddeler taşınır.
Kanda, sindirim, enzim, glikojen, trombin ve fibrin bulunmaz.
Hemoglobin alyuvar içerisindedir.
Ancak kanda serbest bulunmaz.
Savunma; Akyuvar hücrelerinin bazıları fagositoz yaparak mikroplar parçalar.
Düzenleme: Vücut ısısını ve kan şekerini düzenler.
Koruma: Yaralanmalarda kan kaybını engeller.
Alyuvar; Kırmızı kemik iliğinde üretilir. Ergin bir insanda 1 mm3'te 4-6 milyon bulunur. Ömürleri 120 gündür. Olgun alyuvarda çekirdek, mitokondri gibi ribozom organellerini kaybederler. Mitokondri olmadığı için laktik asit fermantasyonu yapar.
Akyuvar; Kırmızı kemik iliğinde üretilir, dalak ve lenf düğümlerinde olgunlaşırlar. Hastalık anında sayıları artar. Çekirdekli ve organelleri bulunur.
Kan Pulcukları (Trombositler); Kanama sırasında sayıları artar.
Kırmızı kemik iliğinde sentezlenir.
Ömürleri 5-12 gün kadardır.
Kanın pıhtılaşmasında görev alır.
Kan Grubunun Belirlenmesi
Antijen alyuvar üzerinde bulunurken, antikor plazma üzerinde bulunur.
AB kan grubunda antikor bulunmazken, 0 kan grubunda antijen bulunur.
Kan Nakli
Yanlış kan nakillerinde çökelme olur.
Çökelme sonucunda pıhtılaşma kan damarlarını tıkar.
Hemoglobin parçalanır.
Bilirubin açığa çıkar ve özürlülük görülür.
Böbrek yetmezliğine sebep olabilir.
Kan Grubunun Belirlenmesi
Sindirim sonucu oluşan yağ asitleri, gliserol ve yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerini taşır. Bağışıklık sisteminde görev alır.
Lenf sıvısı, lenf damarları ve lenf düğümleri olmak üzere üçe ayrılır.
Lenf sıvısı: Beyaz kan denir. Alyuvar ve trombosit bulunmaz. Yavaş akar.
Lenf damarları: Kılcaldamar, toplardamar bulunurken atardamar bulunmaz. Damarlarından biri kapalı iken diğerinin ucu açıktır.
Yarım ay kapakçıkları bulunur. Diğer ucuda sol köprücük altı toplardamarına bağlıdır.
Lenf düğümleri: Boyun, göğüs, kol, karın ve kasıkta bulunur. Bazı akyuvarlar olgunlaşır.
Yağ asidi, gliserol ve yağda çözünen vitaminlerin ilk kana karıştığı damar sol köprücüğü altı toplardamarıdır.
Bağışıklık Sistemi
Hastalık yapıcı etkilere karşı vücudu koruyan sistemi adı verilir. Vücut tarafından üretilmeyen, vücuda yabancı olan, çoğunlukla protein yapılı, canlı organizmalara antijen adı verilir. Özgül olmayan savunma sistemi ve özgül olan savunma olmak üzere ikiye ayrılır.
KONU DEĞERLENDİRME SORULARI
1.Aşağıdaki organlardan hangisi küçük dolaşımda bulunur?
A) Karaciğer
B) Mide
C) İnce bağırsak
D) Akciğer
E) Pankreas
Cevap: D
Küçük dolaşımda akciğer ve kalp vardır.
2. Kalbin sol kulakçığı kasılırsa,
I. Triküspit kapakçıkları açılır.
II. Kan sadece akciğere gider.
III. Sağ kulakçığa kirli kan dolar.
durumlarından hangileri gözlenir?
A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III
D) II ve III E) I,II ve III
Cevap: C
Kulakçıklar kasılırsa triküspüt kapakçıklar açılır.Kan karıncıklara dolar.