Liken sklerozus, özellikle dış üreme organlarında olmak üzere, kaşıntı ve beyaz lekelerin yanı sıra skarlara neden olan kronik bir cilt hastalığıdır. İyi bir cilt bakımı ve antienflamatuar merhemler genellikle şikayetleri hafifletir.
Bir bakışta
- Liken sklerozus, çoğunlukla genital bölgede olmak üzere, ciltte beyaz bölgelerin ve kaşıntının görüldüğü kronik bir cilt iltihabıdır.
- Bu cilt hastalığı en çok kadınlarda menopozdan itibaren görülür.
- Labiada, perinede ve anüste veya peniste cilt değişiklikleri tipiktir.
- Cinsel ilişki veya idrar yapma sırasında görülen şikayetler ve kaşıntı ile skarlar yaşam kalitesini etkileyebilir.
- Özel bir cilt bakımı ve antienflamatuar kortizonlu merhemler hastalığın başarıyla kontrol altına alınmasını sağlar.
- Cerrahi müdahale nadiren gerekir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Liken sklerozus nedir?
Liken sklerozus, genital bölgedeki ciltte beyaz lekelerin, sıklıkla şiddetli kaşıntının ve ağrıların görüldüğü kronik bir cilt iltihabıdır. Bu hastalık sıklıkla menopozdan itibaren kadınları etkiler. Ancak erkeklerde, genç yetişkinlerde ve çocuklarda da görülebilir.
Tipik olarak labiada ve anal bölgede, erkeklerde ise penis başında ve sünnet derisinde değişen cilt bölgeleri görülür. Cilt değişiklikleri nadiren genital bölgenin dışında ortaya çıkar.
Hastalık sırasında vajina bölgesinde skarlaşmalar veya erkeklerde sünnet derisinde daralma ortaya çıkabilir. Bazen cinsel hayat bundan etkilenir ve idrar yapma veya dışkılama sırasında şikayetler ortaya çıkar. Ayrıca uzun vadede liken sklerozus hastalığı olan bazı insanlarda genital bölgede cilt kanseri meydana gelebilir.
Yağ bazlı kremler ve antienflamatuar etkili kortizonlu merhemlerle düzenli bir tedavi sıklıkla şikayetleri hafifletir ve hastalığın seyri kontrol altına alınabilir. Skarlaşma ve adezyonlar söz konusu olduğunda bazen ameliyat mantıklı olabilir.
Liken sklerozus hastalığı olan insanlar için genital bölgedeki cilde her zaman iyi bakım yapılması ve gereksiz kaşıntılara neden olan çok dar kıyafetlerin giyilmesinden kaçınılmalıdır. Hastalığın zihinsel açıdan çok zorlayıcı olması nedeniyle liken sklerozustan muzdarip diğer insanlarla fikir alışverişinde bulunmak sıklıkla yardımcı olabilir.
Liken sklerozusta hangi semptomlar görülür?
Semptomlar yaşa ve cinsiyete bağlı olarak farklılık gösterir. Liken sklerozus kadınlarda ve genç kızlarda en sık dış genital bölgede bulunan vulvada ortaya çıkar. Erkeklerde ve genç erkeklerde ise hastalık özellikle penisi etkiler.
Vulvada liken sklerozus
Tipik semptomlar şunlardır:
- Labia ve klitoris bölgesinde başlangıçta kızaran daha sonra beyaz renge dönüşen alanlar
- Yoğun kaşıntı veya ağrı
- Kısmen şiddetli kaşımadan kaynaklanan küçük yırtıklar ve kanamalar
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya idrar yapma sorunları
- Kabızlık, özellikle hastalık çocuklukta meydana geldiyse
Peniste liken sklerozus
Bu durumda sıklıkla şu belirtiler görülür:
- Peniste ve sünnet derisinde beyaz ve sertleşmiş bölgeler
- Sünnet derisinde daralma (fimozis)
- İdrar yapma güçlüğü
- Ağrılı ereksiyon
Liken sklerozus bazen genital bölgenin dışındaki cilt bölgelerini de etkiler. Bu durumda örneğin uylukların iç kısmında, kalçada veya belde ve göğsün altında, boyunda, omuzlarda veya dirseklerde beyaz, ince görünümlü bölgeler oluşabilir.
Liken sklerozusa ne neden olur?
Liken sklerozusun otoimmün hastalıklardan olduğu kabul edilir. Bu durumda bağışıklık sistemi vücudun kendi dokusunu hedef alır. Bunun sonucunda cildin etkilenen bölgesinde kronik iltihap meydana gelir. Bu bölgedeki cilt incelir ve hassaslaşır, rengi değişir ve kaşınır.
Hastalığı neyin tetiklediği henüz kesin olarak bilinmemektedir. Kalıtsal faktörlerin, kronik tahrişlerin ve doku yaralanmalarının yanı sıra enfeksiyonların da burada rol oynadığı tahmin edilmektedir.
Liken sklerozusun özellikle menopozdan itibaren kadınların yanı sıra ergenlik öncesinde genç kızlarda da sıklıkla ortaya çıkması nedeniyle hormonal faktörlerin de önemli bir rol oynaması mümkündür.
Liken sklerozus nasıl seyreder?
Liken sklerozus genelde uzun yıllar boyunca farklı şiddette semptomlarla evreler halinde seyreder. Bazen bu hastalık hiçbir şikayete neden olmaz ve uzun süre fark edilmez. Liken sklerozus çocuklukta ortaya çıktığında, ergenlik döneminde yok olabilir ancak daha sonra tekrar görülür.
Kronik bir hastalık seyri tedavi edilmediğinde özellikle genital bölgede olmak üzere sıklıkla komplikasyonlara neden olur: Küçük dudaklar küçülebilir ve yapışabilir, vajinal giriş ve klitoral kaput daralabilir. Erkeklerde ise sünnet derisi ve üretra daralır. Buna idrar yapmada ve cinsel ilişkide zorlanmalar eşlik eder.
Bununla birlikte liken sklerozusta örneğin maya mantarlarının, herpes virüslerinin veya bakterilerin neden olduğu diğer enfeksiyonlar ortaya çıkabilir. Ayrıca uzun vadede vulvada, peniste veya anüste kanser (karsinom) oluşma riskinde hafif bir artış meydana gelir.
Önemli bilgi: Komplikasyonları önlemek için liken sklerozusun mümkün olduğunca erken tedavi edilmesi ve düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir.
Liken sklerozus nasıl teşhis edilir?
Doktorlar liken sklerozusu sıklıkla bir fizik muayenede tipik semptomlara göre teşhis edebilir. Bazen enfeksiyonu ekarte etmek için sürüntü alınır. Teşhisin doğrulanması için bir doku örneği (biyopsi) alınabilir.
Liken sklerozus nasıl tedavi edilir?
Liken sklerozusun tedavisi için esas olarak cildin değişen bölgelerine uygulanan antienflamatuar kortizonlu merhemler kullanılır. Böylece semptomlar önemli ölçüde hafifletilir, hastalık süreci yavaşlar ve hatta durma noktasına gelir.
Erken ve düzenli tedavi daha sonra ortaya çıkabilecek skar oluşumunu ve kanser oluşumunu önleyebilir.
Sünnet derisi daralması görülen erkeklerde ve genç erkeklerde bazen ameliyat da mantıklıdır. Bu şikayet, hastalığın ilk evrelerinde tamamen iyileşme sağlayabilen sünnet işlemiyle başarılı bir şekilde giderilebilir.
Vulvada skarlaşma veya yapışmaların görüldüğü kadınlarda da bazı koşullarda cerrahi müdahale yardımcı olabilir ancak başarılı ameliyat her zaman kalıcı olmaz. Daralan vajinal girişi genişletmek için genişletme pimleri (dilatörler) kullanılır.
Bununla birlikte özel lazer veya ışık tedavileri gibi diğer tedavi yaklaşımları da test edilmektedir.
Hastalık sırasında cilt kanseri teşhis edilmesi halinde her zaman ameliyat gereklidir.
Ayrıca belirli aralıklarla semptomları hastanın kendisinin gözlemlemesi de önemlidir. Vulvada cilt değişiklikleri bir aynayla kontrol edilebilir.
İyi bir cilt bakımı ve günlük yaşamda alınabilecek bazı önlemler hastalığın seyrine olumlu etki edebilir. Örneğin:
- Genital bölgeyi dikkatlice ve sabun kullanmadan düzenli olarak yıkamak
- Cildin hassas bölgelerine yağ bazlı kremlerle bakım yapmak
- Dar, tahriş eden kıyafetlerden kaçınmak
- Bisiklet sürerken daha yumuşak bir sele kullanmak
- Cildin etkilenen bölgelerini mümkün olduğunca kaşımamak
Günlük yaşamda liken sklerozus ile nasıl başa çıkabilirim?
Liken sklerozus yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir: Ağrılar, kaşıntı ve genital bölgede değişiklikler çok stresli olabilir. Bazen kadınlar ve erkekler utanır, görünüşlerinin değişmesinden korkar veya daha ileri aşamalara karşı endişe duyar. Bu durumda bu cilt hastalığından muzdarip olan diğer insanlarla fikir alışverişinde bulunmak çok yardımcı olabilir.
Liken sklerozus ile ilgili iletişim noktaları nelerdir?
Kendi kendine yardım grupları, liken sklerozus olan insanlara ve yakınlarına bilgi ve danışmanlık hizmeti ve kişisel deneyimlerini paylaşma gibi olanaklar sağlar.
Nationale Kontakt- und Informationsstelle zur Anregung und Unterstützung von Selbsthilfegruppen (NAKOS) (Kendi kendine yardım grupları için teşvik ve destek ulusal iletişim ve bilgilendirme noktaları) web sitesinde bir bilgi bankası üzerinden uygun kendi kendine yardım seçeneklerini bulabilirsiniz.
- Chamli A, Souissi A. Lichen sclerosus. [Updated 2020 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL). StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 05.08.2021.
- DermNet NZ. Lichen sclerosus. Aufgerufen am 05.08.2021.
- DynaMed (Internet), Ipswich (MA). Lichen Sclerosus. EBSCO Information Services. 2018 (1995). Record No. T114456. Aufgerufen am 05.08.2021.
- Kirtschig G. Lichen sclerosus – Beratungsanlass, Diagnose und therapeutisches Procedere. Dtsch Arztebl Int 2016; 113: 337-43; doi: 10.3238/arztebl.2016.0337.
- UpToDate (Internet). Vulvar lichen sclerosus. Wolters Kluwer 2021. Aufgerufen am 05.08.2021.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih: