Türk-Ermeni krizinin perde arkası
Fuad Safarov, Moskova
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 2009 yılında İsviçre'nin Zürih şehrinde dönemin Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve Ermeni mevkidaşı Eduard Nalbandyan arasında Türkiye-Ermenistan Protokollerin imzalanmasından önce çıkan krizin perde arkasını ilk kez anlattı.
2. Rusya Eğitim Maratonu etkinliğinde konuşan Lavrov'a bir genç katılımcı, Bakanı Nalbandyan'a kısa bir not gönderdiğini hatırlattı. Genç, "Notta, Ermenistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerin normalleşmesine ilişkin protokollerin imzalanmasından söz ediliyordu. Sadece 8 kelime yazmıştınız: 'Eduard, herhangi bir açıklama yapmadan töreni kabul et.' Peki bu 8 kelime Ermeni meslektaşınızı direnmeyi bırakmaya nasıl ikna etti?” diye sordu.
"Bu konuyu araştırdıysanız, arka planını da anlatmanız gerekir" diye sözlerine başlayan Lavrov, 2008'de Ermeni tarafının Rusya'nın kapısını çaldığına belirterek şunları söyledi:
"Ermeni dostlarımız, Türkiye'nin diplomatik ilişkilerin kurulması, ilişkilerin normalleştirilmesi, iş birliği, ortak projelerin uygulanması ile ilgili anlaşma teklifinde bulunduklarını söyledi. Çok iyi dedik ve sorduk: Ön koşul var mı? Hayır, herhangi bir ön koşul yoktu. Ardından sıra imzalar atılmasına geldi. Törenin Zürih'te yapılması planlandı, elbette Ermenistan ve Türkiye bakanlarının katılımıyla...”
Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ve AB temsilcisinin de oraya geldiğini ifade eden Lavrov şöyle devam etti:
"Bu önemli olaya şahitlik yapmamız gerekiyordu fakat imzalamadan önce Türk meslektaşlarımız 'Evet imzalayacağız ama Dağlık Karabağ konusunda çekincelerimiz var' dedi. Çekince metni Ermenistan'ın tutumuyla çelişiyordu. Meslektaşıma, bunun ön koşullar olmadan gerçekleşeceğine gerçekten inanmadığım konusunda onu uyardığımı söyledim. Sonunda belirli bir noktaya gelinmişti ama çıkmaz sokağa girilmişti. Netice itibarıyla Türk mevkidaşım ön koşulu çekmeyi kabul etti. Ancak Ermeni mevkidaşlarımız, Ermenistan'ın Dağlık Karabağ sorununa ilişkin tutumunu duyuracağı bir açıklama yapmaları gerektiğini ifade ettiler. Bu durumda Türk Bakan da, 'Siz açıklama yaparsanız ben de açıklama yaparım' dedi."
O sırada kendilerinin futbol maçı izlediklerini anlatan Lavrov'a göre, o sıralarda Davutoğlu ve Nalbandyan gece geç saatlere kadar tartıştı. Bu çıkmaz sokaktan çıkılması gerektiğini anladıklarını kaydeden Lavrov, "Durumdan bir şekilde kurtulmamız gerektiği ortadaydı, bu yüzden açıklama konusunda ısrar etmesin diye ona ( Nalbandyan) bir not yazdım. Ve olay böyle gelişti. Sonuç olarak, belgeler imzalandı, ancak daha sonra tarafların Karabağ'ın çözüm süreci hakkında farklı görüşleri olduğu için aynı nedenle uygulanamadı" dedi.
Rus Kommersant gazetesi de o tarihlerde, krizi Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov'un engellediğini yazmıştı. Kommersant gazetesinde konuyla ilgili haberde, "Durumu son anda Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov kurtardı. Lavrov, Ermenistan Dışişleri Bakanı Nalbandyan'a bir not iletti. Bu notun orijinali Kommersant'ta bulunuyor" denilmişti.
Haberde, "Lavrov ilettiği notta, Nalbandyan'dan imza töreninden sonraki açıklamalardan vazgeçmesini ve sadece imza töreniyle yetinmesini istedi" bilgisi yer almıştı.