Antik Çağda Arkla (küçük kale) ve Damialis (dana yavrusu) diye anılan, bugün Üsküdar Salacaktaki Kız Kulesinin tarihi epey eskilere uzanıyordu. M.Ö. 410da Atinalı komutan Alkibiades, Asyadan kopan bu kara parçasına, Boğazdaki gemileri denetlemek için bir kule inşa ettirdi.
Başlangıçta askeri hizmet veren kule, M.Ö. 341de Yunanlı komutan Chares eşi için anıt mezar yaptırınca, bu kez romantik bir misyon edindi. Ama burası Boğazın o kadar önemli noktasındaydı ki, asırlar boyunca kaderi hep başa döndü. 1500 sene sonra kule, şehrin savunması için yeniden önemli hale gelince 1143-1178de hükümdarlık yapan İmparator Manuel Comnenos buraya yine kule yaptırdı ve gemilerin peşine düştü.
Fetihten önce, fetihten sonra
İstanbulun fethi döneminde Fatih Sultan Mehmet, Venediklilerin üs olarak kullandığı mekânı yıktırdı ve yerine küçük bir kale yaptırıp toplar yerleştirdi. Ancak burası savunma kalesi olmaktan ziyade bir gösteri platformuydu. Eğlenceler ve kutlamalarda şehirde çınlayan toplar buradan atılırdı.
Kule 1510daki depremde zarar görünce Yavuz Sultan Selim döneminde onarıldı. Çevresi sığ olduğu için 17. yüzyılda kuleye bir de fener eklendi ve burası deniz fenerine dönüştürüldü.
İki salgında karantina hastanesi
1719da fenerdeki yağ kandili rüzgâr yüzünden etrafı tutuşturunca iç kısmı ahşap kule yandı ve altı yıl sonra Nevşehirli Damat İbrahim Paşa kuleyi kurşun kubbeli, fener bölümü kâgir ve camlı olarak restore ettirdi.
Kız Kulesi, Osmanlının çöküşünde bambaşka bir hizmet verecekti. Önce 1830-1831deki kolera salgınında, ardından 1836-1837deki veba salgınında karantina hastanesine dönüştürüldü ve hastalıkların kente yayılması bu şekilde önlenmeye çalışıldı.
14 senedir yeniden sivil
Kız Kulesinin Osmanlıdaki son büyük onarımı 2. Mahmut dönemindeydi. Osmanlı-Barok tarzındaki bu restorasyonda kuleye dilimli kubbe eklendi. Ünlü hattat Rakımın yazısı ile kapısına Sultanın tuğrasını taşıyan bir kitabe yerleştirildi. 1857de buraya yeni bir fener yaptırıldı.
Cumhuriyet Döneminde çeşitli onarımlardan geçen kule 1959da Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı, Boğazın deniz ve hava trafiğinin denetlenmesini sağlayan radar istasyonuna dönüştürüldü. 1983-1992de Denizcilik İşletmelerine bırakılan ve ara istasyon olarak kullanılan Kız Kulesi, 1995te yeniden onarılıp 2000de kapılarını ziyaretçilere açtı.
Kuledeki talihsiz prenses
Pek çok efsaneye konu olan Kız Kulesi hakkındaki en bilinen efsane kadere karşı koyamayan kral ve kızı hakkındaydı. Rivayete göre falcılar, Bizans Kralına, kızının yılan sokmasından öleceğini söyleyince kral, Kız Kulesinin bulunduğu kayalıklara bir ev yaptırıp, kızını buraya yerleştirdi. Ancak genç bir asker kralın kızına âşık oldu ve günlerden bir gün, prensese sunmak için bir demet çiçek hazırladı. Ne yazık ki çiçeklerin arasına gizlenen yılan, talihsiz prensesi sokup öldürdü ve kehanet böylece gerçekleşti.
Atı alan Üsküdarı geçti
Kule hakkında en son anlatılan hikâyeden bugüne bir deyim kaldı. Efsaneye göre Battal Gazi askerleri ile Kız Kulesine baskın yaparak kuleye saklanan hazineleri ve Üsküdar Tekfurunun kızını kaçırdı. Sıkı bir kovalamacanın ardından peşindekileri atlatan Battal Gazi Üsküdardan atına atlayıp oradan uzaklaştı. Atı alan Üsküdarı geçti lafının esin kaynağı işte bu hikâyeydi.
Kız Kulesi Âşıklarından 007ye
Bu kadim kulenin filmlerde boy göstermesi elbette kaçınılmazdı. Kız Kulesinin ev sahipliği yaptığı ilk film, İrfan Tözümün yönettiği Kız Kulesi Âşıklarıydı. 1993 yapımı filmde hayatının sonbaharını yaşayan bir şairin düşle gerçek arasındaki tutkulu aşkı anlatılırken, Nurseli İdiz ve Beklan Algan başrollerdeydi.
Kule altı yıl sonra bu kez James Bond serisinin 19. filmi Dünya Yetmezde (The World is Not Enough) final sahnesini taçlandırıyordu. Pierce Brosnanın başrolünü oynadığı filmde Kız Kulesi peliküle düşen silueti ile Hollywooda açılıyordu.
İstanbul Destanı
İstanbul deyince aklıma kuleler gelir
Ne zaman birinin resmini yapsam öteki kıskanır
Ama şu Kızkulesinin aklı olsa
Galata kulesine varır
Bir sürü çocukları olur
Karşı kıtadaki sivri külahlı Galata Kulesiyle asırlar boyunca aşkı dillere dolanan kule, pek çok yazara ve şaire ilham verdi. Sanatçı Bedri Rahmi Eyüboğlu ünlü İstanbul Destanında bu mevzuda iki kelam etmeden geçmeyecekti.
Gemilerim
Elifbamın yapraklarında
Gemilerim, yelkenli gemilerim.
Giderler yamyamların memleketlerine
Gemilerim, yan yata yata;
Gemilerim, kurşun kalemiyle çizilmiş;
Gemilerim, kırmızı bayraklı.
Elifbamın yapraklarında
Kız Kulesi,
Kendinden İstanbulda Boğaziçinde bir garip Orhan Veliyim diye bahseden ünlü şair, Kız Kulesini hiç unutur muydu?
Kız Kulesi
Karanlıktan korkan çocukların
Müzik kutusudur Kız Kulesi
Kapağı açıldığında
Dansa başlayan balerin
Hınzır martıların şakalarıyla
Islanır elbisesi
Hemen her şiirinde İstanbula selam gönderen Sunay Akın, Kız Kulesini elbette anmadan geçmedi.
__________________
Keşke kalbimiz alzheimer olabilse *
Keşke kalbimiz alzheimer olabilse *