Motorlu tekne Faroe Adaları’ndaki bir fiyorttan geçerken güneşin yerini rüzgar ve yağmura bıraktı.Olavur Gregarsen, “Burası biraz rüzgarlı” diyor. “Hasat teknesine ne kadar uzağa gidebileceğimizi göreceğiz.”Çok geçmeden, dik dağların denizde sallanan yüzlerce şamandıraya baktığı korunaklı bir noktaya ulaşıyoruz.Deniz yosunu üreticisi Ocean Rainforest’ın genel müdürü Gregarsen, “Yatay bir çizgi tutuyorlar” diyor. “Her metrede başka bir çizgi aşağıya doğru sarkar ve deniz yosunu burada büyür.”
Kırılan dalgalar
Deniz tabanına sabitlenmiş olan yetiştirme teçhizatı, sert deniz koşullarına dayanacak şekilde tasarlanmış 50.000 m (164.000 ft) su altı kafes benzeri halatlardan oluşur.”Ana yapı 10 metre aşağıda. Bu şekilde en büyük kırılma dalgalarının önüne geçiyoruz” diyor.Bay Gregarsen, Danimarka topraklarının uzak Kuzey Atlantik konumuna rağmen, derin, besin açısından zengin suların, 6C ile 11C arasında sabit bir sıcaklıkla deniz yosunu yetiştirmek için çok uygun olduğunu söylüyor.
Şirketi, Avrupa ve Kuzey Amerika’da ortaya çıkan, gıda endüstrisinden ve diğerlerinden gelen artan taleple teşvik edilen bir deniz yosunu çiftlikleri dalgası arasında yer alıyor.”Gıda ve yem için kullanılabilecek ve plastikten ambalaj malzemesi gibi fosil bazlı ürünlerin yerini alabilecek bir biyokütleniz var” diyor.
Mekanizasyon
Deniz yosunları hızlı büyüyen alglerdir. Güneş ışığından enerji kullanırlar ve deniz suyundan besinleri ve karbondioksiti alırlar. Bilim adamları, deniz yosununun iklim değişikliğiyle mücadeleye ve karbon emisyonlarını dengelemeye yardımcı olabileceğini öne sürüyor.Ocean Rainforest, yakın zamanda ABD Enerji Bakanlığı’ndan, gelecekteki biyoyakıtlar için sanayileşmiş deniz yosunu üretiminin geliştirilmesine ilgi duyulan Kaliforniya’da benzer bir sistem kurmak için fon kazandı.
Hasat teknesinde kaptan, halatları sudan kaldıran mekanik bir kolu kontrol eder. Deniz yosunu, kapları doldurarak serbest kesilir. Hızlı ama dağınık bir iş. Çizgiler daha sonra yeniden büyümeye bırakılır. Bu yıl yaklaşık 200 ton hasat edilecek.Ancak şirket büyüyor ve bu yıl kapasitesini ikiye katlamayı planlıyor. Henüz para kazanmıyor, ama yakında olmasını bekliyor, diyor Bay Gregarsen.
“Bunu nasıl mekanikleştirebileceğimizi, bunu gerçekten büyük ölçekli verimli bir faaliyet haline nasıl getirebileceğimizi görebiliriz” diyor.”Varsa bunu karlı bir iş olarak yapan çok fazla şirket yok.”
Kozmetikler ve ilaçlar
Deniz yosununun hızlı bir şekilde işlenmesi gerekiyor. Faroese’nin Kaldbak köyündeki küçük bir fabrikada makineler hasadı temizliyor. Bir kısmı kurutulur ve gıda üreticilerine tedarik edilir. Geri kalanı fermente edilerek hayvan yemi üreticilerine sevk edilir.Çoğu yetiştirilen deniz yosunu gıdalarda tüketilir, ancak özler çok çeşitli ürünlerde kullanılır. Diş macunu, kozmetik, ilaç veya evcil hayvan yemi olsun, bunlar genellikle jelleşme veya kalınlaşma özelliklerine sahip olan deniz yosunundan elde edilen hidrokolloidler içerir.
Biyobozunur ambalajlar, su kapsülleri ve içme kamışları da dahil olmak üzere tekstil ve plastik alternatifler üzerinde çalışan diğer firmalarla birlikte daha fazla ürün geliyor.Deniz yosunu üretimi hızla arttı. BM Gıda ve Tarım Örgütü, 2005 ile 2015 yılları arasında hacim ikiye katlanarak yıllık 30 milyon tonu aştı. Dünya çapında 6 milyar dolardan (5 milyar sterlin) fazla değere sahip bir iştir.
Yine de, tarımın uzun süredir yerleşik olduğu, ancak çoğunlukla emek yoğun bir faaliyet olduğu Asya dışında, tarımın yalnızca bir kısmı gerçekleşiyor.
çok fazla efor
Danimarka’daki Aarhus Üniversitesi’nde kıdemli bir bilim insanı olan Annette Bruhn, “Avrupa’da işgücü maliyeti gerçekten çok yüksek, bu yüzden bunun önemli bir kısmı” diyor.”Mekanizasyon ve geliştirme için çok çaba sarf edilmesi gerekiyor.”Tarımı ekonomik hale getirmek için “verimin artması ve maliyetin düşmesi gerekiyor” diyor.Ancak çiftçilik sistemleri kolayca kopyalanamaz. “Farklı sulardaki farklı alanlar, tümü modifikasyon gerektirir. Herkese uyması beklenebilecek tek bir çözüm yok” diyor Bruhn.
Ancak, umutlu ve “atılımlara sahip olabileceğiniz birçok alan” olduğunu söylüyor.Sintef gibi yenilikçilerin yapmaya çalıştığı şey bu. Norveçli bilimsel araştırma grubu, çiftçiliği kolaylaştırmak için yeni teknolojiler üzerinde çalışıyor.Araştırmacı bilim adamı Silje Forbord, “Şu anda deniz yosununun çoğu gıda için kullanılıyor, ancak gelecekte onu balık yemi, gübre, biyogaz için kullanmak istiyoruz. Büyük hacimlere ihtiyacımız var ve çok daha hızlı üretmemiz gerekiyor” diyor.
Kuru laboratuvar
“Deniz yosunu eğiricisi” gibi prototip makineler, fide taşıyan iplik makaralarını otomatik olarak denizde konuşlandırılmaya hazır halatlara sarar.Diğer bir kavram olan SPoke (Kelp’in Standardize Edilmiş Üretimi), deniz yosununun dışarıya doğru yayılan hatlardan büyüdüğü dairesel çiftlik modüllerinden oluşur.
Bir robotun tekerlek benzeri parmaklıklar boyunca hareket edebilmesi için tasarlandı – ya yavru deniz yosunu taşıyan iplikler takıyor ya da hasat ediyor.
Forbord, “Bir robotun ileri geri hareket ettiği bir kol yaptık. Bu, kuru bir laboratuvarda test edildi,” diye açıklıyor Forbord, ancak daha fazla yatırım gerekecek.
AlgaPlus, kuzey Portekiz’deki bir dizi havuzda ve tankta deniz yosunu yetiştiriyor.Açık denizde çiftçiliğe kıyasla daha fazla avantaj olduğunu düşünen yönetici Helena Abreu, “Çok daha kontrollü bir ortam” diyor.”Sıcaklığı ve tankların içindeki her şeyi koruyoruz” diyor. “Yıl boyunca üretiminiz var.”Bayan Abreu, Azor Adaları’nda deniz biyoloğu olarak beş yıl geçirdikten sonra firmayı kurdu. Küçük, yüksek değerli deniz yosunları, gıda şirketleri, kozmetik üreticileri ve lüks restoranlar için üretilmektedir.
Yenilikçilik
Bir kıyı lagününden gelen deniz suyu, balık havuzlarına akar. Daha sonra bir filtrasyon sisteminden deniz yosunu yetiştiren tanklara pompalanır. Ayrıca fideleri yetiştiren bir kuluçkahane de var.”Sıfırdan yenilik yapmalıydık” diyor.
Bu sular, doğayı taklit ederek alglerin aldığı nitrojen bakımından zengindir. “Herhangi bir katkı maddesi, gübre kullanmamıza gerek yok. Deniz yosunumuzu büyütmek için balıktan su kullanıyoruz” diyor.
Bayan Abreu, arazi mevcudiyetinin sınırlayıcı bir faktör olduğunu düşünmüyor. Eski tuz fabrikalarının ve balık çiftliklerinin başka bir amaca uygun hale getirilebileceğini söylüyor ve Portekiz, Fransa, İtalya, Yunanistan ve Türkiye’de hektarlarca bulunabilirliğe işaret ediyor.
Karada deniz yosunu yetiştiriciliği Kanada ve Güney Afrika’da da yapılmaktadır. Mikro algler ayrıca tank sistemlerinde yetiştirilir.
Ancak başka zorluklar da var.Bayan Abreu, “En büyük darboğaz enerji maliyetidir. Tanklarla çalışırken, suyu hareket ettirmek için pompalama ve havalandırmaya ihtiyacınız var” diyor.Firma henüz satışlarla tek başına hayatta kalamaz. Ancak Bayan Abreu, deniz yosunu pazarının büyümeye devam edeceğinden emin.”Bu büyük bir trend” diyor. “Her yıl daha fazla şirket var. Değer zincirinin her adımında yeni gelenler var.
Araştırmacı=Batuhan Algül
Yazar=Batuhan Algül
Editör=Batuhan Algül
Seslendiren=Batuhan Algül