Penisin ucunu örten deri parçasının cerrahi olarak alınmasına sünnet denir. Sünnet işlemi sonrasında penis başı (glans) açığa çıkmış olur. Bu prosedür yenidoğanlarda, daha büyük çocuklarda veya yetişkinlerde yapılabilir. Sünnet bilimsel olarak gerekli bir uygulama değildir. Dini ve kültürel nedenlerden dolayı, genellikle bebeklik ve çocukluk döneminde yapılmaktadır.
Birçok ebeveyn, erkek çocuklarını kültürel ve dini gerekçelerle, sünnetin ne gibi faydaları beraberinde getirdiğini bilmeden sünnet ettirmektedir. Fakat bilinçli bir şekilde sünnetin faydalarını araştırarak erkek çocuğunu sünnet ettirmek isteyen ebeveynler için sünnetin birçok tıbbi nedeninden bahsedilebilir.
- İdrar yolu enfeksiyonlarına ve penis kanserine yakalanma ihtimali sünnetli bireylerde daha düşüktür.
- Sünnetli ve sünnetsiz penise sahip olan bireylerle ilgili yapılan bir bilimsel araştırmada, sünnetli erkeklerin partnerlerinin daha düşük olasılıkla rahim ağzı kanserine yakalandığı ortaya konmuştur.
- Sünnet, cinsel yolla bulaşabilen bazı hastalıklara karşı savunma mekanizması sağlar. Buna örnek olarak HIV gösterilebilir. HIV virüsü neticesinde kişide AIDS hastalığı meydana gelir. Sünnetli erkeklerin bu tür bulaşıcı hastalıklara yakalanma ihtimali, sünnetsiz olanlara göre daha düşüktür.
- Sünnet, penis başında bulunan fazlalık derinin alınması işlemi olduğundan, bu bölgede gerçekleşebilecek olan penis enfeksiyonlarını da önler. Bunun sebebi, sünnetsiz bireylerde bu derinin içerisinin yeterince hava almaması ve dolayısıyla hijyen koşullarının sağlanmasının zor olmasıdır. Sünnetli penisin temizlik ve bakımı çok daha kolaydır.
- Penisteki bazı yapısal bozuklukların tedavisinde doktorlar, erkek çocuğunun sünnet olmasını tavsiye edebilir. Bazen zorunlu bir uygulama da olabilir. Bu yapısal bozukluk çoğunlukla bebeklik döneminde ebeveynler tarafından fark edilir.
- Estetik bir penis görünümü de sünnet olmanın nedenlerindendir.
- Paraphimosis (penis şişmesine neden olan bir cinsel rahatsızlık) hastalığının tedavisi de sünnet nedenleri arasındadır.
Ebeveynler, erkek çocuklarının hangi yaşta sünnet olması gerektiği ile ilgili; sünnet sürecinin çocuk için bir anı olarak hatırlanması veya çocuklarının bu süreci hiç hatırlamaması gerektiği yönünde ikilemde kalabilmektedir. Fakat tıbbi olarak sünnet için belirli uygun yaş aralıkları vardır. Bu konuda yapılan araştırmalar neticesinde, uzmanların ortak bir görüşü olarak şu şekilde bir sınıflandırma yapılabilir:
- Yenidoğanlarda sünnet yapılabilir: Şayet çocuğun sağlığı ile ilgili herhangi bir problem yoksa, doğumdan bir buçuk yaşına kadar olan süreç, sünnet için en uygun yaştır. Bunun sebebi, çocuğun bu süreçte kendisini fark etmemesi ve dolayısıyla çocukta görülebilecek psikolojik travma riskinin önüne geçilmesidir.
- 2-6 yaş arasındaki çocuklara sünnet yaptırılmamalıdır: 2 ila 6 yaş aralığındaki erkek çocukları, anneye karşı yoğun duygular içerisindedir ve bu süreçte cinsel kimlik kazanımı gerçekleşir. Bu dönemde yapılacak olan sünnet neticesinde, çocukta iğdiş edilme korkusu meydana gelebilir. Psikolojide iğdiş edilme korkusu, "çocuğun babası tarafından cinsel organının kesilebileceği ve dolayısıyla cinsel özelliğinin sonlandırılabileceği düşüncesi" olarak tanımlanmaktadır. İğdiş edilme korkusu ile sünnetin çocuk üzerindeki etkisinin birleşmesi, ileriki dönemlerde, daha farklı boyutlarda ortaya çıkabilecek psikolojik sorunlara zemin hazırlayabilir.
- 6-11 yaş arasında sünnet yapılabilir: Eğer yenidoğan döneminde ve 2 yaşından önce çocuk sünnet edilmediyse, en uygun sünnet yaşı 6 ila 11 yaş aralığıdır. 6 yaşından büyük çocukların psikolojik olarak en az zarar göreceği yaştır.
- 11 yaşını doldurmuş çocukların sünnetleri geciktirilmemelidir: Sünnet öncesinde, sünnet sürecinde ve sünnet sonrasında çocuğun başına gelebilecek her türlü komplikasyonlar; yalnızca fiziksel sağlığı değil, ruh sağlığını da etkiler. Çocuğun yaşı ne kadar ilerlerse, karşılığında gerçekleşebilecek olumsuz etki de o denli artar.
Sünnet öncesinde, psikolojik ve tıbbi olarak iki farklı hazırlık sürecinden bahsedilebilir. Yenidoğanlarda ve 3 yaş öncesinde tabii olarak psikolojik hazırlıktan bahsedilemez. Bunun için çocuğun, ebeveynlerinin anlattıklarını anlayabileceği yaşta olması gerekir. Anne ve babası çocuğa sünnetin ne olduğunu, operasyonun risklerinin çok sınırlı olduğunu ve kısa süreceğini, sünnet iyileşme aşamalarının uzun olmadığını uygun bir dille anlatması gerekir. Bu süreçte çocuğu sünnetten soğutacak ve korkutacak konuşmalardan uzak durulması gerekir. Özellikle kesme, biçme, makas, ameliyat, vb. kelimelerin konuşulmaması; çocuğun psikolojik olarak yıpranmaması için önemlidir.
Sünnet ile ilgili tıbbi hazırlık, ilk olarak fiziki muayene ile başlar. Uzman hekim bu muayenede sünnet olacak çocuğun durumuna göre bir sünnet tekniği belirler. Ardından lokal anestezi ile yalnızca pipi bölgesi uyuşturulur. Çok nadir durumlarda genel anestezi de uygulanabilir fakat genel anestezi sünnet için pek fazla başvurulan bir anestezi yöntemi değildir.
Sünnet ameliyatının, basit ve kolay bir cerrahi uygulama olduğu düşünülmemelidir. Hem sünnet öncesi fiziki muayene hem de ameliyat, özenle ve uzman bir hekim tarafından gerçekleştirilmelidir. Sünnet teknikleri; açık cerrahi yöntemleri (sleeve rezeksiyon, dorsal slit ve giyotin), sheldon metodu (sünnet kalkanı ve mogen klempi) ve özel sünnet klipsleri dahil 3 ana başlıkta ele alınabilir. Sünnet olacak kişinin yaşı, genel sağlık durumu, cinsel organ yapısı, operasyonu yönetecek olan hekimin tecrübesi ve hekimin alışkanlarına bağlı olarak sünnet yöntemlerinden birisi tercih edilebilir.
Sleeve Rezeksiyon Yöntemi
Sleeve rezeksiyon yöntemi, yaygın bir sünnet yöntemidir ve uygulama süresi yaklaşık yarım saattir. Küçük çocuklar ve yetişkinler için daha uygun olsa da bebekler, genç erkekler ve yetişkinler için de uygulanabilir.
Sleeve Rezeksiyon Yöntemi ile Sünnet Nasıl Yapılır?
Sleeve rezeksiyon yöntemi, sünnet derisinin hem dış hem de mukozal yüzeylerinde neşter ile kesi yapılmasını içeren bir tekniktir. Yöntemde genel anestezi veya lokal anestezi sünnet tekniklerinden herhangi birisi uygulanabilir.
- İlk olarak sünnet derisi penis boyunca geriye kaydırılır. Penisin etrafında, skar çizgisi (penis başının altındaki çizgisel hat) oluşacak kadar geriye doğru serbest bir kesim yapılır.
- Sünnet derisi daha sonra penisi kapatacak şekilde eski konumuna getirilir ve penis etrafında, birinciyle aynı uzunlukta başka bir kesi yapılır.
- İki çevresel kesi arasında uzunlamasına bir kesim daha yapılır ve deri şeridi çıkarılır.
- İşlem sırasında herhangi bir kanama bipolar diyatermi (elektrokoter) kullanımı ile durdurulur.
- Daha sonra iki kenar birbirine çekilir ve operasyon bölgesine emilebilir dikiş yapılır.
- Prosedürün sonunda yara, önce gelonet (vazelin ile bolca yağlanmış bir gazlı bez) ile son olarak temiz bir gazlı bez ile temizlenir.
Sleeve rezeksiyon ile sünnetin riskleri şunlardır: kanama, enfeksiyon ve kesimden sonra fazla sünnet derisi kalması.
Dorsal Slit Yöntemi
Dorsal slit yöntemi, genel anestezi altında yapılır. Pediatrik cerrahide uygulanan en eski ve en yaygın sünnet ameliyatlarından birisidir. Yenidoğanlarda, bebeklerde, çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde uygulanabilir.
Dorsal Slit Yöntemi ile Sünnet Nasıl Yapılır?
- Sünnet olacak kişi bu prosedürde sırt üstü yatar.
- Sünnet derisi penis başının üstüne doğru çekilir ve derinin her iki tarafına ameliyat aletleri yardımıyla deriyi germe işlemi yapılır. Bu manevra, üretral kanalın yaralanma riskini ortadan kaldırır.
- Ardından sünnet derisi ters çevrilir. Bu sayede smegmanın (cinsel organın kıvrım bölgesindeki kirli maddeler) temizlenmesi ve deri içerisinde kalan bölümdeki yapışıklığın ayrılması sağlanır.
- Dairesel bir kesi işareti yapılır.
- Sünnet derisi glans üzerinden, geriye döndürülür ve her iki tarafına arter forseps (cerrahi aletle germe) uygulanır.
- Ortalama 5 dakika beklendikten sonra işaretli olan şeride kadar uzunlamasına bir kesi yapılır.
- Sünnet derisine dairesel kesi yapıldıktan sonra dikiş uygulanır.
Dorsal slit yöntemi ile sünnet ameliyatı oldukça güvenlidir ve dokuların diseksiyonu direkt görüş altında yapılır. Bu yöntemin bir avantajı, herhangi bir yaralanmanın hemen tespit edilebilmesi ve ameliyat sırasında ele alınabilmesidir. Tatmin edici bir kozmetik görünüm sağlar ve fazlalık prepüsyal cilt (sünnet derisinin fazla alınması) riski minimumdur. Yöntemin dezavantajı, uzmanlık gerektirmesi ve yalnızca deneyimli hekimler tarafından uygulanabilir olmasıdır.
Klipsli Sünnet Yöntemi
Plastik klipsli sünnet yöntemi, dikişsiz sünnet tekniğidir. Tüm yaş grupları için tercih edilebilen, modern bir uygulamadır. Halk arasında kansız sünnet ve dikişsiz sünnet olarak da anılmaktadır.
- Klipsli sünnet genellikle lokal anestezi altında uygulanır.
- Klipsli sünnet yönteminde kullanılan klipsin çok çeşitli boyutları vardır. Penis boyuna göre ideal olan boyuttaki seçilir.
- Sünnet derisi sıyrılır ve pipinin ucuna bir plastik huni yerleştirilir.
- Bir başka plastik, sünnet derisinin üzerine doğru çekilir ve iki plastik parça arasında kesilecek olan sünnet derisi ortaya çıkar.
- Kesilmesi planlanan sünnet derisi, plastik malzemeden imal edilmiş bir kıskaç yardımıyla sıkıştırılır.
- Ardından sıkışan bölgede kan akımı oluşmaz ve bistüriyle sünnet derisi kesilir.
- Yöntemde kullanılan kıskaç, yenidoğan bebeklerin göbek bağının kesilmesi için kullanılan alete benzerdir.
- Operasyonda kullanılan plastik klips 2 ila 4 gün sonra bulunduğu yerden, ağrısız bir şekilde kolayca çıkarılır.
Klipsli sünnetin, geleneksel dikişli sünnet yöntemlerine göre belirli avantajları vardır. Sünnet sonrası kanama olmaması, sünnet sonrası enfeksiyon gibi sünnet sonrası komplikasyonlarla karşılaşılma riskinin az olması, sünnet sonrası iyileşme sürecinin hızlı olması ve sünnet sonrası şekil bozukluğu riskinin görülmemesi öne çıkan avantajlarından bazılarıdır.
Giyotin Yöntemi
Giyotin yöntemi pratikte uygulanabilen bir sünnet yöntemi olsa da glans kesilerine neden olabileceğinden pek önerilmemektedir.
- Sünnet derisi klempler yardımıyla askıya alınır.
- Cerrah elinin baş parmağı ve işaret parmağıyla glansı penisin altına doğru çeker ve boş olan elindeki klempi penis başının üzerinde kalacak şekilde konumlandırır.
- Klempin üst tarafından bistürü ile sünnet derisi kesilir.
- Ardından mukoza, klemplerden tutularak 3-5 dakika kadar baskılanır. Bu sayede olası kanama riski engellenir.
- Deri ve mukoza penisin çevresi boyunca dikilir.
Giyotin ile sünnet yönteminde, deriyi uyuşma yöntemleri diğer sünnet yöntemlerinde olduğu gibi lokal veya genel anestezi altında gerçekleşebilir. Hekim kendi inisiyatifine göre iki farklı teknikten birisini seçebilir.
Mogen Klempi Yöntemi
Mogen klempi ile sünnet, neredeyse 70 yıldır uygulanan geleneksel bir pediatrik yöntemdir. Günümüzde çok fazla talep görmeyen ve önerilmeyen bir cerrahi prosedürdür.
- İşlemde lokal veya genel anestezi uygulanabilir.
- Yöntemde adezyonların ayrılmasının ardından sünnet derisi penisin üstüne doğru kaldırılır.
- Glansın "V" şeklindeki klempin alt kısmına gelecek şekilde konumlandırılması sağlanır ve üst bölümde kalan deri kesilir.
Mogen klempi yönteminde, klemp ideal pozisyonda yerleştirilemezse, şekil bozukluğu ve estetik sünnet kusuru olabilir. Genel olarak penis başının altında biraz daha deri kalır.
Lazerle Sünnet Yöntemi
Lazerle sünnet yöntemi, elektrik enerjisi ile ısıtılmış olan havya benzeri bir malzemeyle sünnet derisinin alınması esasına dayanmaktadır. Lazer teknolojisi kullanılarak yapılan sünnet uygulamalarına son dönemlerde büyük bir ilgi olsa da uzmanlara göre belirtileri 10-15 yıl sonra ortaya çıkabilecek sünnetin zararlarına ve çeşitli sağlık problemlerine yol açabilmektedir. Bunun sebebi de bölgedeki damarlanmanın, lazer teknolojisindeki yüksek ısı nedeniyle bozulabileceğidir.
Kadın sünneti çok yaygın olmamakla beraber bazı toplumlarda dini ve kültürel gerekçelerle yapılmaktadır. Kadın sünnetin faydalarından ziyade zararlarından bahsedilebilir. İki çeşit kadın sünneti uygulaması vardır. Bunlardan ilki klitoridektomi diye adlandırılan klitorisin bir kısmının veya tamamının alınmasıdır. Eksizyon adı verilen bir diğer yöntemde, klitorise ek labia majoran diye tanımlanan kadın cinsel organının dış dudakları alınmaktadır.
- Penis anormalliklerinin ve yapısal bozukluklarının tedavisine zemin hazırlar.
- İdrar deliği darlaşmasını önleyebilir.
- Cinsel bölgenin hijyeninin korunmasına yardımcı olur. Bu sayede enfeksiyon oluşumu riski azalmış olur. Sünnetsiz olan kişilerin, idrarlarını yaptıktan sonra penisi çevreleyen derilerinde bir idrar birikmesi durumu söz konusu olabilir. İdrar birikmesi, farklı türde problemlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
- Sünnet olmuş bir erkeğin partnerinde, sünnetsiz bireyin partnerine göre daha düşük olasılıkla rahim ağzı kanseri görülebilir. Bu olasılık, bilimsel olarak kanıtlanmış bir gerçektir.
- Birçok farklı kaynağa göre sünnet olmuş ile olmamış arasındaki fark, kısırlığın görülme ihtimalidir. Sünnet olan kişilerde bu ihtimal daha düşüktür. Bunun sebebi sünnetsiz kişilerde penis derisinin, meni akışına engel teşkil edebilmesidir. Bu durum doğurganlığı olumsuz etkileyebilir.
- Sünnetin tıbbi faydalarından birisi de sünnetin bulaşıcı hastalıklara yakalanma riskini azaltmasıdır.
- Kanama riski, çocuklara göre daha düşüktür.
- Enfeksiyon gibi erken sünnetin zararlarıyla karşılaşılma ihtimali; çocuklara, gençlere ve yetişkinlere göre daha düşüktür.
- Yenidoğanlar ileriki süreçte operasyonu hatırlamayacağından, psikolojik olarak kötü etkilenmezler. Özellikle 2-6 yaş aralığındaki ve 11 yaş üstündeki çocuklarda psikolojik travma, sünnet olmanın zararlarındandır.
- Yenidoğan bebeklerde sünnet sonrası görünüm ve yenidoğan bebeklerde sünnet sonrasında iyileşme çok daha hızlı gerçekleşir.
Dünya Sağlık Örgütü'nün açıkladığı istatistiklere göre dünyadaki erkeklerin %30'u sünnetlidir. Toplumlar, genellikle kültür ve dini geleneklere göre çocuklarını sünnet ettirmektedir. Bazı toplumlar ise bunların aksine bilimsel çalışmaları baz alarak çocukları için sünnet ettirmenin uygun olup olmadığına karar vermektedir. Özellikle gelişmiş ülkelerde bu duruma şahit olunmaktadır. Her ne kadar sünnetin faydaları kayda değer kriterler olsa da sünnet zararları da bulunmaktadır.
- Sünnet olan bireylerde penis yaralanmaları, sünnetsiz bireylere göre %33 oranında daha fazladır.
- Sünnet işlemi, penisteki fazlalık derinin alınması esasına dayandığından, penisi çevreleyen derinin eşit alınamaması neticesinde penis kıvrımlanması sorunu oluşabilir. Sünnetli bireyler, sünnetsiz bireylere göre %16 oranında daha fazla penis kıvrımlanması sorunu yaşamaktadır.
- Sünnetli bireylerin, sünnetsiz bireylere göre üriner retansiyon, gömülü penis, acılı ereksiyon gibi hastalıklara yakalanma ihtimali daha yüksektir.
- Hijyenik ortamlarda ve uzman doktorlar tarafından yapılması gereken bir cerrahi prosedür olan sünnet, deneyimsiz kişiler tarafından yapılırsa penis için kalıcı hasarları beraberinde getirebilir.
- Sünnette narkozun yan etkileri (solunum sıkıntısı, mide bulantısı, kusma, vb.) oluşabileceğinden, bu kriter de sünnetin zararları arasında değerlendirilebilir. Genel anestezinin riskleri, lokal anesteziye göre daha fazladır. Bu nedenle uzmanlar genellikle sünnet ameliyatında lokal anesteziye başvurmaktadır.
- Uygulanan anestezik maddeden dolayı sünnet sonrası şişlik oluşabilir. Çoğunlukla oluşan bu şişlik zaman içerisinde kendiliğinden dağılır.
- Anestezinin etkisi ortalama 2-3 saat sürer. Bu süre sonunda kısmi ağrılar görülebilir. Doktorun önerdiği ağrı kesiciler, yine doktorun önerdiği dozda kullanılmalıdır.
- Sünnet kilodu giymek, sünnet sonrası pipinin korunmasını ve iyileşme sürecinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlayabilir.
- Sünnet sonrasında en az 1 hafta boyunca aşırı hareketlilikten kaçınılmalı, temaslı sporlardan uzak durulmalıdır.
- Sünnet sonrasında bir miktar kanama olabilir. Eğer kanama miktarı endişe gerektiriyorsa, mutlaka doktora danışılmalıdır.
- Her cerrahi operasyonda olduğu gibi sünnet sonrasında da bölgenin temizliğine ve hijyenine önem verilmelidir. Özellikle bölgenin açıkta kalmaması gerekir.
- Peniste hissizlik gibi olağandışı durumlarla karşılaşıldığında, doktorla iletişime geçilmelidir.
- Sünnet sonrası yapılması gerekenlerden birisi de doktorun reçete ettiği antibiyotiklerin düzenli olarak kullanılmasıdır.
Sünnet ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Mısır'da 2.500 yıl önce başlayan bir gelenek olduğu tahmin edilen kadın sünnetinin tıbbi olarak herhangi bir gerekçesi bulunmamaktadır. Geleneklerin kökenine inildiğinde kadın sünneti, kadınların haz duygusunu köreltme amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu geleneğe göre kadın, haz için değil; yalnızca üremek için cinsel ilişkiye girmelidir.
Sünnetin iyileşme süresi, uygulanan tekniğe, kişinin yaşına ve vücudun kendini iyileştirme yeteneğine göre değişmektedir. İyileşme süreci en hızlı olan grup yenidoğanlardır. Bu grup için ortalama iyileşme süresi 4 gündür. Daha büyük çocuklarda, ergenlerde, gençlerde ve yetişkinlerde bu süre 10 günü bulabilmektedir. Sünnet uygulamalarının hastane şartlarında uzman hekimler tarafından yapılması, iyileşme sürecine pozitif etki eden en önemli faktördür.
Hiç de hafife alınmaması gereken bir cerrahi prosedür olan sünnet, pediatrik ürolog ve çocuk doktorları tarafından yapılmalıdır. Fakat yasalar, bu alan dışında kalan cerrahlara ve bu konuda eğitim almış sağlık personellerine de yetki vermektedir. Pediatrik branşında görev yapan doktor bulmakta zorlanılıyorsa, en azından uzman cerrahlar tarafından yapılması önerilmektedir.
Yanlış yapılan sünnet uygulamaları hem psikolojik hem de fiziksel birçok sorunu beraberinde getirir. Kimi zaman gözle görülür şekilde bu hatalar fark edilebilir. Sünnet derisinin uzun bırakılması, peniste yanık oluşumu, peniste hissizlik bu belirtilerdendir. Ayrıca normalde 10 güne kadar iyileşmesi beklenen yara izleri, çok daha uzun süre iyileşmiyorsa ve şişlik, kızarıklık, morarma gibi durumlar daha da kötüleşiyorsa; sünnetin yanlış yapılmasının bir sonucu olabilir.
Sünnet operasyonu dikişli bir yöntemle yapıldıysa, sünnet derisinin alındığı bölgeye dairesel ve kimi zaman da dikine kısa bir dikiş yapılır. Çoğunlukla cildin kapanması işlemden sonraki 4-5 gün içerisinde gerçekleşir. Fakat dikişlerin tamamen erimesi 10 günü bulabilmektedir. Bu süreç, sünnette uygulanan tekniğe göre değişebilmektedir.