4 Kasın Biyokimyasal Yapısı Kaslarda %72-78 oranında su bulunur ki bu, fizyolojik aktivite için esastır.Kasların %3 kadarı lipid, %1 kadarı glikojen, %19-20 kadarı proteindir.
5 ATP, kasların çok önemli bir maddesidir ATP, kasların çok önemli bir maddesidir. 1 g taze kas dokusunda yaklaşık 19,3 M kreatin fosfat ve 4,5 M ATP bulunur.Kaslarda çeşitli enzimler, hormonlar, vitaminler ve inorganik tuzlar da bulunur.
6 Miyoglobin, kasa kırmızı rengini veren bir bileşik proteindir. Miyoglobin molekülü 1 hem grubu içerir ve bununla O2 depolayabilir.
7 İSKELET KASI (ÇİZGİLİ KASLAR) İstemli kaslardırKas hücrelerine kas lifi denir.Birden fazla kas lifinin oluşturduğu demetlere fasikül denir.Herbir kas lifi çok sayıda çekirdek içerir.Herbir kas lifi çok sayıda ince miyofibriller (protein flament iplikcikleri) taşır.İki sarkoplazmik retikulum sisternası arasında Tranvers tübül (T tübül) yer alır.
8 Kas lifi zarına Sarkolemma, stoplazmasına ise Sarkoplazma denir. Kas liflerindeki endoplazmik retikuluma sarkoplazmik retikulum denir.
9 Bir tek miyofibril elektron mikroskobu ile boyuna kesitte incelendiğinde birbiri ardına gelen koyu A ve açık I bandları gözlenir.
10 A bandının merkezi kısmı daha az yoğun gözükür ve H bölgesi olarak bilinir; bunun da ortasında bir M çizgisi tanımlanır.I bandının merkezi kısmında da daha çok yoğun gözüken Z çizgisi bulunur.
11 İki Z çizgisi arasında kalan kısma sarkomer denir. Bir kasta işlev gören kısım sarkomerdir.
12 Her miyofibril uzunlamasına kalın filamentler (miyozin) ve ince filamentler (aktin, troponin ve tropomiyozin) olmak üzere iki tiptir.
14 Aktin, tropomiyozin ve troponin proteinlerinin yapısı
15 Kalın ve ince filamentler, kalın filamentler boyunca 14 nm aralıklarla çıkan çapraz köprüler aracılığıyla birbiriyle etkileşirler.
16 Kas kasıldığı zaman kalın ve ince filamentlerin boylarında bir değişiklik olmaz. Bunlar, birbirlerinin yanından kayarak birbiri içine girerken çaprazlanmalar gerginlik sağlar ve gerginliği sürdürürler
17 Troponin; Tro I, Tro T ve Tro C olmak üzere üç alt birimden oluşur Troponin; Tro I, Tro T ve Tro C olmak üzere üç alt birimden oluşur. Tropomiyozin, kasın ince filamentlerinde aktin çift sarmalının oluğunda F-aktine yapışan fibriler bir proteindir.
18 Troponin sistemi, çizgili kasların ince filamentine özgü, tropomiyozini bağlayıcı troponin T, aktin-miyozin etkileşmesini inhibe edici troponin I ve kalsiyum bağlayıcı troponin C alt ünitelerinden oluşmuş proteindir
19 Kas kasılması ve gevşemesi Kas kasılma-gevşemesi, miyozinin globuler baş kısmının aktine yapışması ve ayrılması suretiyle gerçekleşir. ADP ve Pi içeren miyozin başı, aktine bağlanarak aktinmiyozinADPPi kompleksini oluşturur.
20 Çizgili iskelet kası ve kalp kasında kasılma ve gevşeme aktine dayalı olarak düzenlenir. Sırasıyla; Her kas lifi bir motor sinir ile bağlantılıdır. Motor nöron asetilkolin denilen nörotransmitter salgılar. Asetilkolin motor nöron ve kas lifleri arasındaki sinaptik yarık içine yayılır. Bu durum kas liflerinin membranında depolarizasyona neden olur. Bu depolarizasyon dalgası T tübülleri ile yayılım gösterir. T tübüllerinin depolarizasyonu sarkoplazmik retikulum sisternalarından Ca2+ iyonlarının serbest kalmasına yol açar.Ca2+’un Troponin C’ye bağlanması ile Troponin I’nın aktin ile olan bağlantısı gevşer, tropomiyozin aradan çekilir. aktin miyozin filamentleri arasında çapraz bağlar kurulur.
21 3) Aktinin miyozin üzerinde kayması ile kas kasılması gerçekleşir 3) Aktinin miyozin üzerinde kayması ile kas kasılması gerçekleşir.Gerekli enerji ATP’den sağlanır. Kas kasılırken;Sarkomer kısalırA bandı değişmezI ve H bantları daralırZ çizgisi A bandının sonuna yaklaşırFilamentlerin (aktin, miyozin) boyu değişmezKas liflerinin boyu kısalır.
22 -Troponin C’ye bağlanan Ca2+ iyonları ayrılmalıdır. 4) Kas kasılmasından sonra gevşemenin gerçekleşmesi çeşitli koşullara bağlıdır:-Sarkoplazmadaki Ca2+ iyonlarının sarkoplazmik retikuluma aktif transport ile pompalanması gerekir.-Troponin C’ye bağlanan Ca2+ iyonları ayrılmalıdır.-Troponin-tropomiyozin etkileşimi yoluyla daha fazla miyozin başı aktin etkileşimi inhibe olmalıdır.-ATP varlığında miyozin başı, gevşeme oluşturmak üzere aktinden ayrılmalıdır. Sarkoplazmada yeterli ATP bulunmaması durumunda kas kasılı halde kalır (ölüm sertliği)
24 DÜZ KASLAR İç organlar ve damar çeperlerinde bulunur. İstemsiz çalışırlar.İskelet kaslarındaki gibi aktin ve miyozin filamentleri arasındaki çizgili dizilenme gözlenmez.Düz kaslarda troponin bulunmaz. Bunun yerine calmodulin bağlayan protein olan kaldesmon bulunur.Düz kasta hücre dışından hücre içine Ca geçişi olur. Ca kalmoduline bağlanır ve aktin miyozin üzerinde kayarak kasılma meydana gelir.Düz kaslar minimal enerji tüketimi ile yavaş ve uzun süre kasılır. İnnervasyonları otonom sinirlerle sağlanır.
25 Düz kaslar multiunit ve visseral olmak üzere iki tiptir: 1. Multiunit düz kaslar:Tek tek kas hücrelerinin biraraya gelmesiyle oluşur. Her kas lifi diğerinden bağımsız kasılır. Bir sinir çok sayıda kas lifini uyarabilir.Gözün siliyar kasları2. Visseral düz kaslar: İçi boş iç organların duvarında bulunur. Yüzlerce kas lifi tek bir ünite şeklinde kasılır.
26 KAS KASILMA-GEVŞEMESİ İÇİN ENERJİ KAYNAKLARI Kas kasılıp gevşemesi için kullanılan enerji ATP’dir. ATP değişik kaynaklardan elde edilebilir.Yavaş kasılan iskelet kaslarında, miyoglobin vasıtasıyla bol miktarda oksijen depolanmıştır. Bu kaslarda ATP rejenerasyonunun ana kaynağı oksidatif fosforilasyondurKas dinlenme durumunda ve hafif egzersizlerde serbest yağ asitlerini enerji kaynağı olarak kullanır. Egzersizin şiddeti artıkça tükenen yağ asitlerinin yerine karbonhidratlardan enerji sağlanır.
27 Kas kasılma-gevşeme döngüsü için gerekli ATP çeşitli yollardan sağlanır.
28 Şiddetli egzersiz sonucu kaslarda ATP çok çabuk tükenir Şiddetli egzersiz sonucu kaslarda ATP çok çabuk tükenir. Kasta tükenen ATP’nin hemen yerine konulması gerekir. Bu yüzden kaslar kreatin fosfat denilen enerji depolarına sahiptir. Kreatin fosfattan bir fosfat ADP molekülüne eklendiğinde ATP elde edilir. Bu durum oksijenin yeterli olduğu durumlar için geçerlidir.
29 Kasılma sırasında ATP’nin hızla eksilmesi, kreatin kinaz etkisiyle kreatin fosfat ve ADP’den ATP oluşturularak önlenir
30 Şiddetli egzersizde, ortamdaki oksijen kas hücrelerinin ihtiyacını karşılayamadığı durumda ise kaslar kısa süre için enerji kaynaklarını anaerobik yıkıma (glikoliz) uğratarak ATP üretir. Ama bu yol çok fazla ATP üretmez ve laktik asit oluştuğu için kasta yorgunluk görülür. İskelet kası sarkoplazmasında glikojen depo edilmiştir. Spesifik bir kas glikojen fosforilazın etkisiyle glikojenden glukoz serbestleştirilir ve glukoz glikoliz yolunda yıkılırken ATP oluşur.
31 Yavaş kasılmada yağ asitleri, keton cisimleri ve daha az olarak da glukozun glikolizle yıkılımı enerji kaynağı olarak kullanılır.
32 Ölüm katılığıÖlümden hemen sonra ATP miktarının azalmasına bağlı olarak çapraz köprülerin aktinden ayrılmaması sonucu ‘rigor mortis denilen’ sertleşme görülür.
33 İskelet kasında temel yakıt deposu: Hafif kas işinde enerjinin %60’ı ve daha fazlası yağ asitleriyle keton cisimlerinden sağlanır.Ağır ve uzun kas işinde enerjinin %60’ı ve daha fazlası kas glikojeni ve kan glukozundan sağlanır.
34 Yemekten sonra kan glukoz düzeyi yüksektir; glukozun oksidasyonu ve glikojene dönüşümü baskın olaylardır; glukoz, laktata dönüşebilir.İki yemek arasında ise kan glukoz düzeyi düşüktür; yağ asitleriyle keton cisimleri enerji kaynağı olarak kullanılırlar.Uzun süren açlıkta yağ asitleri ve keton cisimlerine ek olarak proteinler de enerji kaynağı olarak kullanılırlar.
35 Kalp kasında temel yakıt deposu: Dinlenme halinde iken kalp kasında genellikle aerobik yoldan yağ asitleri, keton cisimleri ve laktatın oksidasyonu ile ATP sağlanır; glukoz çok az kullanılır.Ağır iş yükünde ve açlıkta kalp, glikojenden ayrılan glukozu sitrat döngüsünde yıkar ve oksidatif fosforilasyon ile ATP üretir.Sağlıklı kalp kası hiçbir zaman laktat üretmez; ancak laktatı kullanır
36 Yemekten sonra kan glukozu yüksektir; kalp kasında glukozun bir kısmı sitrat döngüsüne girip oksidatif fosforilasyon yolunda enerji kaynağı olarak kullanılırken bir kısmı da glikojen olarak depo edilir. Bu dönemde yağ asitleri ve laktat da enerji kaynağı olarak kullanılır.İki yemek arasında ise kan glukoz düzeyi düşüktür; kalp kasında yağ asitleri başlıca enerji kaynağı olarak kullanılırlar.Uzun süren açlıkta kalp kasında keton cisimleri ve laktat enerji kaynağı olarak kullanılırlar.
37 Düz kasta temel yakıt deposu: Düz kasta yavaş kasılmada yağ asitleri, keton cisimleri ve daha az olarak da glukozun glikolizle yıkılımı enerji kaynağı olarak kullanılır.
38 KASLARIN KULLANILMASI İskelet kasları kemikler üzerinde tendonları çekerek hareket oluşturur.Belli bir hareketi yaptıran kas birinci hareket ettirici yani agonist olarak adlandırılır. Ters hareketi yaptıran kas ise antagonisttir.
39 Kas TonusuHareket halinde olmadığımız zaman bile kaslarımız kas tonusu olarak bilinen kısmi bir kontraksiyon durumundadır. Kas lifleri sürekli bir şekilde sinir hücrelerinden uyarı alırlar, bundan dolayı bazı lifler herhangi bir hareket durumunda kasılmaktadır. Kas tonusu kasları harekete hazırlayan istem dışı bir fenomendir.Kas tonusu vücudun normal duruşunun devam ettirilmesinde de önemlidir. Kasın motor siniri kesildiğinde kas tonusunu kaybeder, kaslarda yumuşama ve zayıflama görülür.
40 Kasılma Tipleri İki tiptir İzometrik kasılma: Bir masa yada duvara karşı itme hareketi sonucu kas boyunda değişme olmaz fakat gerimi (tonusu) artar.İzotonik kasılma: Ağır bir şey kaldırdığımızda veya dirseğimizi büktüğümüzde kaslar kısalıp kalınlaşır fakat gerimi (tonusu ) değişmez.