İran'daki politik istikrar ve bu eski devletin gücü en çelişkili değerlendirmelere yol açmaktadır. Bazı uzmanlar, İran’ın, Ortadoğu’daki en sağlam ve merkezi devlet olduğunu, aslında Türkiye de dahil olmak üzere diğer birçok devletin karşılaştığı sorunların olmadığını savunuyor. Bir başka bakış açısı, İran’daki “muhafazakar” köktendinciler ile toplumun daha seküler bir kısmı arasında, Persler ve ülkenin diğer halkları arasındaki sayısız iç çelişkilere dikkatimizi çekiyor.
İran'ın özgüllüğü öncelikle nüfusun çokuluslu bileşiminde yatmaktadır. Şu anda, bu ülkenin nüfusu yaklaşık 78,5 milyondur (yılın tahmini 2015'i). Persler - ülkeye ad, devlet dili ve kültürü veren İran'ın baskın halkı. Persler, nüfusun% 50-60'ini oluşturur. Farklı halkların ve etnik grupların kesin oranı bilinmemektedir, çünkü birçok İranlı karışık kökenlidir ve ulusal sınırlar giderek aşındırmaktadır. Neredeyse bütün Persler Şii Müslümanlar. Farslara, dilsel ve kültürel açıdan yakın olan ve ayrılık aramayacak olan İran'ın diğer birçok halkı yaklaşıyor. Bunlar Hazar Denizi'nin güney kıyısında İranca konuşulan Talyshler, Gilians ve Masendrans. Nüfusun% 7'ini oluşturur. Güneybatıda, İran makamları ve Baktari'ler yaşıyor, İran makamlarının da hiçbir zaman özel sorunları yoktu.
Azerbaycanlılar en büyük ikinci (ülke nüfusunun% 15-20) kuzeybatı bölgelerinde yaşayan ve kendilerine sahip İranlılar tarih ve sürdürülebilir kişisel farkındalık. Farsçalar gibi, Azerbaycanlılar ezici bir şekilde Müslüman Şiiler ve “İran kültürel kodunun” taşıyıcılarıdırlar, ancak en önemli farkları var - Azerbaycan dili, Türk dillerine ait. Ek olarak, Kuzey Azerbaycan'ın egemen (1991'tan beri) devlet olduğu ve Azerbaycan'ın devlet dili olduğu ve Azerbaycanlıların da titiz millet olduğu bir “bölünmüş insan” hissi vardır. Tahran'da Azerbaycan milliyetçiliği her zaman çok acı vericiydi, çünkü Azerbaycanlıların ülke nüfusu içindeki payı dikkate alındığında, İran toplumunun bölünmesine gerçekten çok ciddi bir katkı sağlayabiliyordu.
Ancak, modern İran'da Azerbaycanlılar rahatsız edilmez. Örneğin, Ayetullah Ali Hamaney ve kendisinin ve ülkenin birçok üst düzey dini, siyasi ve askeri liderinin etnik Azerbaycanlılarıdır. Ancak bu durum, Azerbaycan milliyetçilerinin İran'daki Azerbaycan nüfusuna yönelik ayrımcılığı tartışmalarını engellemiyor. Ancak, İranlı Azerilerin ezici çoğunluğu arasında, bu argümanlar herhangi bir özel sempati uyandırmıyor. Bir başka şey de, İran-Azerbaycan ilişkileri konusundaki spekülasyonların, bazı dış güçlerin katılımı nedeniyle harekete geçirilebileceği. Tabii ki ABD’de, İranlı Azeriler Tahran’ın “ayrımcı politikalarına” karşı kitlesel protesto gösterileri başlattıkça “uyu ve gör”. Politiklaştırılmış Azerbaycanlılar arasında şu ana kadar “ayrımcılığa karşı savaşan” doğru, Batı’da yaşıyor, burada muhalif örgütlerin temsili ofisleri var, çoğunlukla sayıca çok küçük ve ülkedeki durum üzerinde hiçbir gerçek etki kullanmıyorlar.
Kürtler ve Balochi - İran’ın diğer iki büyük ve aktif halkıyla olan durum daha da zor. Kürtler, ülkenin batısında, Türkiye sınırında yaşamaktadır. Tabii ki, İran Kürdistan’ındaki durum Türk ve özellikle Suriye’deki kadar gergin değil, ancak Kürt faktörü İran’da mevcut ve İran devletinin iktidar ve siyasi birliği konusunda şüphe duymayanlar bile itiraf ediyor. Batı, Kürt ayrılıkçı hareketini yoğunlaştırmak ve İran Kürdistanı’ndaki iç savaşın alevlerini yakmak için en aktif çabayı sarf ediyor. Bu amaçla, muhalif örgütler, ancak İran devleti için ciddi bir tehdit oluşturmayan isyancı grupları finanse ediliyor.
Daha zor durum - ülkenin aşırı güney doğusunda. Burada, Sistan ve Belucistan’ın Ostan Çölü’nde, Perslerden farklı olarak Sünni Müslümanlar olan ve komşu Afganistan ve Pakistan’da Baloch kabileleriyle yakın bağları olan İranca konuşan bir halk vardır. Baluchi, kabile bölünmesini, geleneksel kabile liderlerinin gücünü koruyan ve devlet organları tarafından kötü kontrol edilen bir arkaik millettir. 1970-x'ten beri - 1980-x. Baluch arasında, dini bir köktenci doğanın radikal grupları etkindi, silah merkezi hükümete karşı elinde. O zamandan beri, Belucistan İran liderliği için gerçek bir baş ağrısı oldu. Periyodik olarak, terörist saldırılar bu bölgede, öncelikle hükümet yetkililerine ve İran askeri personeline yönelik olarak gerçekleşiyor.
Belucistan'daki istikrarsız durum nedeniyle, Tahran, bölgede İslam Devrim Muhafızları Birliği'nin etkileyici güçlerini elinde bulundurmaya zorlanıyor. Bu arada, Belucistan’daki istikrarsızlığın kendi açıklaması var - bu bölge ülkenin ekonomik kalkınması için büyük önem taşıyor, çünkü İran’ın komşu Pakistan transitlerine ihracat yapması çok önemli. Başta gaz olmak üzere İran'ın doğal kaynaklarının Pakistan ve Çin'e ihracatının geliştirilmesi çerçevesinde, Belucistan çok önemli bir rol oynuyor. Bu nedenle, bölgedeki terörist grupların faaliyetlerini yavaşlatmayacağını tahmin etmek kolaydır - Tahran'dan daha aktif bir muhalefet olsa bile, ABD istihbarat teşkilatları tarafından desteklenecek ve destekleneceklerdir.
Etnik sorunlar, İran'daki iç politik durumu daha da kötüleştirebilecek tek faktör değil. Ülkede, yetkililer ve İranlıların laik değerler ve yaşam tarzına daha yatkın olan taraf arasında gerçekten çelişkiler var. Kültürel küreselleşme, pek çok İranlı, özellikle aydın ve işadamının, Ayetullah rejiminin ülkedeki hayata getirdiği kısıtlamalardan muzdarip olduğu İran'da başlıyor. İran nüfusunun bu kısmı için, ülkedeki kültürel yaşamın en azından görece serbestleştirilmesi fikri daha çekici görünüyor. Teknik ve doğa bilimleri de dahil olmak üzere bilim ve eğitimin geliştirilmesine yatırım yapan İranlı yetkililer, kendilerini "bir çukur kazıyor", egemen ideoloji konusunda şüpheci toplumun giderek yayılmasına katkıda bulunuyorlar. Öte yandan, İran, Batı ile düşmanca ilişkiler içinde olmak ve İslam dünyasının gücünün statüsünü iddia etmekle, bilim ve eğitimi geliştirmekte başarısız olamıyor - Tahran'ı askeri sanayi kompleksinin gelişmesinde ve yeni teknolojilerin yaratılmasında ve tanıtımında ciddiye alıyor.
İran toplumunda sosyo-kültürel şizm büyüyor. Bugünün “gelişmiş” kısmı, neredeyse Avrupalılar gibi yetkililerin dayattığı kısıtlamalara rağmen yaşıyor. Evet, alkolle ilgili yasaklar var, kadınlar ve erkekler için belirli bir "kıyafet" var, davranış normları, ancak aksi halde farklar önemli değildir. Başka bir şey - İran ili. Ülkenin uzak bölgelerinde zaman durdu - yirminci yüzyılın ortalarında tarım, ulusal kıyafetler, temel olanakların eksikliği ve normal altyapı. Öte yandan, mevcut hükümete asıl destek veren il muhafazakar çoğunluğu. Bu nedenle Tahran'ın gerçekten İranlıların çoğunluğunun çıkarlarını temsil ettiği - belki de kültürel ve eğitim açısından en "gelişmiş" değil, çoğunluğun olduğunu söylemek güvenlidir.
İran, öncelikle Amerika Birleşik Devletleri girişimi sırasında ülkeye uygulanan ve dünyanın birçok ülkesinin desteklediği yaptırımların varlığıyla ilgili sayısız ekonomik sorun yaşıyor. Yaptırımlar, İran'ın ekonomik gelişimini ciddi şekilde engellemektedir. Washington uzun süredir İran’ı nükleer teknolojiden ayırmaya çalıştı, haklı olarak “barışçıl atom” u takip ederek Tahran’ın askeri alanda nükleer teknolojinin kullanımı konusunda endişeli olabileceğinden korkuyordu.
Ancak hem Rusya hem de Batı Avrupa ülkeleri bu konuda ABD hakkında devam etmekte inatçı bir isteksizlik gösterdi ve nükleer teknoloji alanında Tahran'la temaslarını sürdürdü. Bu arada, İran’ın hem bağımsız nükleer fiziğin, enerji endüstrisinin hem de ilgili ekipmanı üreten sektörün gelişimi hakkında endişelenmesine yol açan yaptırımları vardı. Yani, Rusya 2014'te olduğu gibi, yaptırımlar yalnızca zarar vermek için değil aynı zamanda yarar sağlamak için İran'a gitti. Ancak sıradan İranlılar için, sadece Tahran’ın enerji veya askeri sanayideki başarısı değil, aynı zamanda İran’da düşük kalan iç tüketimin sağlanması sorunu giderek önem kazanıyor. Bu durum, muhalif duyguların kentsel ortamda İran orta katmanları arasında kademeli olarak yayılmasına katkıda bulunuyor.
Son olarak, İran'ın dini, siyasi ve politik seçkinleri arasındaki olası çelişkileri o kadar ciddi bir faktör olarak değerlendirmemeliyiz. İslam Devrimi'nin ilk aşamalarında bile, seçkinlerinin ve liderlerinin birleşmediğini belirtmek gerekir. Ayetullah Humeyni, tüm potansiyel rakipleri bir kenara itmeyi ve faaliyetlerinden kaynaklanabilecek olası riskleri azaltmayı başardı. Şimdi durum değişti. Birincisi, Ayetullah Ali Hamaney, selefinden farklı olarak, hala durum üzerinde böyle bir otoriteye ve kapsamlı kontrole sahip değil. İkinci olarak, dini otoriteler ile askeri elitler arasındaki Doğu için geleneksel çelişkiler devam etmektedir. İran, diğer doğu ülkeleri gibi bir istisna değildir - burada ordu laik ilkelerin taşıyıcısıdır. Ayetullahların İslam Devrimi Muhafızları Kolordusu'nu orduya karşı bir ağırlık oluşturmak için - aslında, ülkenin kendi kara kuvvetleriyle ikinci silahlı kuvvetleri, havacılık ve deniz birimleri.
IRGC'nin generalleri ve memurları, derin ideolojik motivasyonları nedeniyle daha güvenilirdir, ancak burada, ayatollah'lar bazen çelişkilerle karşılaşırlar. Örneğin, 1999’e geri döndüğünde, bir grup 24’in IRGC’nin kıdemli memurları Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi’ye bir mektup yazdı ve ordunun başkentteki öğrenci huzursuzluğunu dağıtma konusundaki kaygılarını dile getirdi. Şimdi bu memurlardan biri olan Binbaşı General Mohammad-Ali Jaafari, İslam Devrim Muhafızları Birliği'nin komutanıdır. Doğru, Ayetullah Hamaneyli'nin ordudaki otoritesi çok yüksek, çünkü İslam Devrim Muhafızları'nı sıradan milislerden ülkenin elit silahlı kuvvetlerine dönüştüren kişi oydu.
İranlı seçkinler arasında geniş çaplı bir çıkar çatışması hakkında henüz bir konuşma yapılmadığı, ancak İslam devriminin ideallerini ve değerlerini korumakla ilgilenen “sağ” muhafazakârlara ayrılmanın ve belirli siyasi reformları arayan “sol” tadilatçıların bölünmesinin hala mevcut olduğu açıktır. Ülkede, 1989'tan bu yana ülkeyi gerçekten yönetmiş olan Ayetullah Ali Hamaney'in siyasal sahnesinden ayrılmasından sonra neredeyse otuz yıl boyunca kaçınılmaz olarak takip edecek olan, ülkedeki siyasi değişikliklerle daha da şiddetlenecek. İran’ın Yüksek Lideri Ali Khamenei Temmuz’da yıllarca 79 olacak - çok eski bir yaş. Elbette, İran siyasal sisteminin avantajı, elbette, dini liderlerin, ortasından hızlı bir şekilde seyredebilecekleri ve yeni bir büyük ayetullah seçebilecekleridir. Ancak Humeyni’nin en yakın müttefiki Ali Hamaney, modern İran’ı yaratan, mevcut politik sistemin ön saflarında yer aldı. Bu nedenle, ayrılışı kaçınılmaz olarak büyük değişikliklere neden olacaktır.
Bu nedenle, İran için politik risklerin çok büyük olduğunu söylemek erkendir, ancak indirilmemeleri gerekir. Herhangi bir zamanda, ülkedeki siyasi durum değişebilir ve daha sonra şu anda küçük olan tüm sorunlar ön plana çıkabilir ve Tahran büyük sıkıntılardan kaçınmaz.