CHARLES DICKENS Oliver Twist Kitap Özeti ve Konusu
Oliver Twist, Londra’nın yetmiş beş mil kadar kuzeyinde bir düşkünler evinin hastanesinde dünyaya gelmişti. Annesinin adı bilinmiyordu. Kadıncağız uzun zaman yol yürümüş, bitkin bir hâlde yolun kenarına yığılıp kalmıştı. Çocuğuna sadece bir yüzük ve bir madalyon bırakarak ölmüş, bunları da o ölürken başında duran Sally adında, yoksul bir kadın çalmıştı.
Oliver’in adını, yetimhanenin müdürü Bumble koymuştu. Kimsesiz çocuklara kendine göre alfabetik sırayla ad vermek bu zalim adamın âdetiydi. Tvvist, Svvubble ile Unwin’in arasındaydı. Ona Oliver Tvvist adını koydular.
Ailesinin bulunması için on poundluk bir mükâfat teklif edildiği hâlde bir sonuç çıkmayınca Oliver yakınlardaki yoksul çiftliklerden birine gönderildi, burada çocukluğunun ilk yıllarını yarı aç, sefil bir hâlde geçirdi. Dokuz yaşında fabrikaya gönderildi. Hiçbir zaman karnı iyice doymayan Oliver bir gün sofrada yulaf lâpasından bir tabak daha istedi. Bu olay fabrikanın sahiplerini kızdırdı. Çocuğu tek başına bir odaya kapadılar, onu başlarından alacak adama beş pound vereceklerini ilan ettiler.
Oliver, Sovverberry adında bir cenaze levazımatçısına çırak verildi, burada bir sanat öğrenecekti. Sowerberry ona yas elbiseleri giydirip çocukların cenazelerine gönderdi. Sovverberry’nin yanında çalışan bir başka çocuk, Noah Claypole, Oliver’e ailesi hakkında alaylı sözler söylüyor, onu kızdırıyordu. Bu hakaretlere dayanamayacak hâle gelen Oliver, Claypole’e hırsla hücum etti, bu yüzden Mrs. Sovverberry, Oliver’i kapatıldığı yerden çıkardı, çocukcağız hemen o gece iki parça eşyayı toplayıp Londra’nın yolunu tuttu.
Oliver, Londra’nın kenar mahallelerinden birinde uzun zaman yol yürümekten ve açlıktan bitkin bir hâldeyken Jack Dawkins’le karşılaştı. Jack Dawkins, mahallelerin kabadayılarından biriydi. Davvkins, Oliver’e şehirde yatacak yer bulmayı teklif etti. Çok geçmeden Oliver kendini Fagin adında ihtiyar, cimri bir Yahudinin idare ettiği genç hırsızlar çetesinin eline düşmüş buldu. Oliver, yankesici olarak yetiştirildi. Daha ilk işe çıkışında yakalandı, polis merkezine götürüldü. Orada iyi kalpli Mr. Bronlovv, cebinden para çalmaya yeltenen Oliver’i affedip hapisten kurtardı. Mr. Bronlovv, akradaşı Grimvvig ve Bronlovv’un ev sahibesi, hastalıklı Oliver’i alıp baktılar. Oliver, Mr. Bronlovv’a ait bir kadının portresine o kadar benziyordu ki üçü de buna hayret ettiler. Oliver iyileştikten sonra bir gün eline bir miktar kitap ve para verdiler, bir kitapçıya götürmesini söylediler. Grimvvig, Oliver’in bir daha geri dönmeyeceğini iddia ediyordu. Bu arada Fagin çetesi de Oliver’i araştırıyordu. Nancy adında bir sokak kızı onun bulunduğu yeri öğrendi ve çete üyelerine bildirdi.
Londra’ya gelmiş olan Bumble Mr. Bronlovv’un gazetelere Oliver’in iyileştiğine dair verdiği haberi okuyunca bir miktar para koparmak ümidiyle hemen Bronlow’a koştu, çocuğun geçmişi hakkında bildiklerini anlattı. Onun gayrimeşru bir çocuk olduğunu söyledi. Bronlovv, bunu öğrendikten sonra bir daha çocuğun yüzünü görmek, adını duymak istemediğini bildirdi.
Böylece Oliver bir kere daha Fagin çetesinin eline düşmüştü. Onun yokluğu sırasında çete Londra’nın batısında Chert- sey’de bir evi soymak için hazırlıklara başlamıştı. Macera günü geldi çattı. Zavallı Oliver de soygunda görevliydi. Oysa o bunu hiç istemiyordu.
Oliver’le Bili Sikes, Toby Crackit’le buluşup evin küçük pencerelerinden birini açıp içeri girdiler. Oliver içeri girerken, evin sahibelerine durumu gizlice bildirmeyi aklına koymuştu. Soyguncular fark edilince, iki çocuk kaçtı, Oliver geride kalıp yaralandı. Kaçarlarken Sikes onu bir çukura atıp üzerine bir pelerin örttü. Toby Crackit, geri dönüp durumu Fagin’e bildirdi. İhtiyar hırsız yetiştiricisi Monks’la yaptığı konuşmasından sonra Oliver’le daha fazla ilgilenmeye başlamıştı. Onların konuşmasını dinleyen Nancy, iki adamın Oliver’in ailesini, onun bir suçlu olarak yetiştirilmesini konuştuklarını duydu.
Oliver bitkin bir hâlde bir gece önce girdiği eve doğru sürüne sürüne gitti. Evin sahibi Mrs. Maylie’yle onun evlâtlığı Rose, Oliver’i içeri aldılar. Oliver’in hikâyesi onlara çok dokunmuştu, dostları doktor Losberne sayesinde Oliver’i polisten kurtardılar. Çocuk iyileştikten sonra doktorla birlikte Mr. Bronlow’u aramaya çıktı. Ama ihtiyar adamın arkadaşı Grimwig ve hizmetçisi Mr. Bedvvin’le birlikte Pasifikteki adalardan birine gittiğini öğrendi.
Bunlar olup biterken Bumble da Mrs. Courney adında dul bir kadına kur yapıyordu. İkisi konuştukları bir sırada kadını Oliver’in annesini ölürken görmüş olan ihtiyar Sally’nin başucuna çağırdılar. Kadın ölmek üzereydi. İhtiyar Sally öldükten sonra Mrs. Courney ölünün elindeki rehin kâğıdını aldı. Bumble, Mrs. Courney’in servetini gizlice incelemişti, sonuçtan memnun kalıp ona evlenme teklifinde bulundu.
Maylie’ler sayfiyeye gitmişlerdi. Oliver, bahçıvanlık dersleri alıyor, geziyor, bol bol okuyordu. Bu tatil sırasında Rose Maylie fena hâlde hastalandı, ölümden güç kurtuldu. O iyileştikten sonra Mrs. Maylie’nin hayırsız oğlu Harry, onunla evlenmek istedi. Ama genç kız iki meseleyi öne sürerek bu teklifi reddetti. Birincisi, Rose gerçek anne ve babasının kim olduğunu öğrenmeden evlenemezdi. İkincisi de Harry kendine azıcık çeki düzen vermeden, doğru yola sapmadan Rose’yle evlenmeye kalkışamazdı. Bir gece Oliver, Fagin’le Monks’un evin etrafında sürüne sürüne dolaştıklarını pencereden görerek korkuya kapıldı.
Bumble, sabık Mrs. Corney’le evlenmenin hiç de iyi bir iş olmadığını çok geçmeden anlamıştı. Kadın onu tamamen kendi hükmü altına almıştı. Monks, fabrikaya Oliver hakkında bilgi toplamaya gittiği zaman Mr. ve Mrs. Bumble’yi buldu, Mrs. Bumb- le’nin Sally’den aldığı rehin kağıdıyla bir nikah yüzüğü ve bir madalyon elde etmiş olduğunu öğrendi. Monks, bunları kadından alıp nehre attı.
Dönüşünde Fagin’e Oliver’in kim olduğunu öğrendiğini anlattı. Onlar konuşurken gene Nancy kulak misafiri olmuştu. Chest- ley macerasında yaralanmış olan Bili Sikes’e uyku ilâcı verdikten sonra Nancy, Rose Maylie’yi görmeye gitti. Rose’nin adresini de Monk’la Fagin’in konuşmalarını dinlerken öğrenmişti.
Rose, Nancy’nin anlattıklarından pek bir şey anlayamadı. Monk’un hikâyeye karışmasının nedenini çözemedi. Ne var ki Nancy’yi düştüğü bataklıktan kurtarmak için ona kendi evinde kalmasını teklif etti. Ama Nancy, Bili Sikes’den ayrılamayacağını bildiği için Rose’nin teklifini kabul etmedi. İki genç kadın, daha sonra da buluşmak üzere sözleştiler. Rose’yle Cliver, seyahatten dönmüş olan Mr. Brunlovv’u ziyarete gittiler. Çocuğun Bruniow ve Mrs. Bedwin’le kucaklaşması pek heyecanlı oldu. İhtiyar Grimvvig bile Oliver’i tekrar görebildiğine sevinmişti. Rose, Mr. Brunlovv’a Nancy’nin hikâyesini anlattı. Noah Claypole’yle, Sovverberry’lerin hizmetçisi Charlotte birlikte kaçmışlar, Londra’ya gelmişlerdi. Fagin’le çetesinin barınağı olan eve düşmüşlerdi. Fagin, Noah’ı da kandırıp yanına aldı. Noah’ın işi, çarşıya gönderilen çocukların ceplerinden ufak para çalmaktı.
Nancy, Rose Maylie’yle buluşacağı gün, Bili Sikes’in yanından ayrılmadı. Fagin, kızın sabırsız hâlini fark edince onun BİH’den bıkıp kendine başka bir sevgili bulduğu hükmüne vardı. Fagin, Sikes’in çetedeki etkinliğini bildiği için delikanlıdan nefret ediyordu. Bu durumu, Sikes’den kurtulmak için bir fırsat bildi. Fagin, Noah Nancy’nin peşine gönderdi. Onun her hareketini gözetleyecek nerelere gittiğini öğrenecekti.
Ertesi hafta Nancy, Fagin’in de yardımıyla serbest kaldı. Ro- se’nirı evine gitti, ona ve Mr. Brunlow’a Sikes hariç, diğer çete mensuplarının marifetlerini anlattı. Bütün bunları gizlice dinleyen Noah, duyduklarını Fagin’e anlattı, o da Sikes’a… Sikes öfkeye kapılarak Nancy’yi vahşice öldürdü. Kızın kendisine sadık kaldığını bilmiyordu. Sikes, Nancy’nin ölüm anında gözlerinin bakışından kendini bir türlü kurtaramıyordu. Nereye gitse, ne yapsa, Nancy’nin hayalinden belki kurtulurum diye kendi köpeğini de öldürmeye kalktı. Ama köpek kaçmıştı.
Korkuya kapılan Monks, Mr. Brunlow’a Oliver hakkında tasarlananları açıkladı. Oliver’in babası Edward Leeford, kendinden daha büyük bir kadınla evlenmişti. Bu evlenmeden doğan çocuk, Edward Leeford Monks adıyla tanınıyordu. Birkaç yıl süren düzensiz bir evlilik hayatından sonra karı koca boşanmışlardı. Edward, yani Monks’la annesi Amerika’ya yerleşmişler, baba da ingiltere’ye dönmüştü. Daha sonra Leeford eski bir denizciyle tanışıp onun on yedi yaşındaki kızıyla sevişmeye başlamıştı. Denizcinin üç yaşında bir kızı daha vardı. Leeford, kızla evlenmek üzere hazırlıklara başlamıştı. Ama nikahtan önce Leeford ölen bir akradaşının cenazesinde hazır bulunmak üzere Ro- ma’ya çağrılmıştı. Roma’ya giderken Leeford, eski dostu Bron- lovv’a uğramış, nişanlısının bir portresini bırakmıştı. Leeford da Roma’da hastalanıp ölmüştü. Leeford’un eski karısı adamdan kalan bütün malı zaptetmişti. Leeford’un müstakbel karısı hamile olduğunu, nişanlısının öldüğünü öğrenince durumunu gizlemek için evden kaçmıştı. Baba da kızının arkasından ölmüş, küçük kız bunun üzeripe Mrs. Maylie’nin evlâtlığı olmuştu. Bu kız Rose Maylie, yani Oliver’in teyzesiydi. Monks, prensler gibi yaşıyordu. Annesi öldükten sonra Batı Hint adalarına gitmişti. Ama Monks, çoktan dönmüş, babasından kalan mirası paylaşmak zorunda olduğu üvey kardeşini araştırmaya başlamıştı. Düşkünler yurdunda Oliver’in ailesinin bulunması için mükâfat vaade- den Monks’tu. Çocuğun Fagin’in çetesinde kalmasını sağlayan
da gene oydu.
Fagin’le öbür elebaşı yakalandıktan sonra Bili Sikes ve çetenin öbür adamları Thames nehri üzerinde, Jacob adacığında boş bir eve sığındılar. Polisin aramaları bitinceye kadar orada kalacaklardı. Ama Sikes’in daha önce kaçmış olan köpeği, polise yardım etti, hırsız çetesinin saklandığı yeri meydana çıkardı.
Bili Sikes kaçmak için kullandığı iple farkında olmadan kendini astı. Öbür soyguncular yakalandılar. Fagin, Newgate’te halk önünde idam edildi. Ondan önce, Monks’un kendisine vermiş olduğu ve Oliver’in kim olduğunu açıklayan kâğıtları da resmi makamlara teslim etmişti.
Papaz olan Harry Maylie, Rose’yle evlendi. Mr. Bronlovv, Oliver’i evlât edindi, Harry’nin kilisesinin yakınında bir ev satın’alıp oraya yerleşti. Mr. ve Mrs. Bumble düşkünler yurdundaki işlerini kaybetmişler, bir zamanlar hükümdarı kesildikleri yerin sakini olmuşlardı. Monks, babasından kalan mirasın yarısını kardeşine verdi, Amerika’ya gitti. Sonra orada, hapishanede öldü. Oliver’in zorluklarla, sıkıntılarla dolu karanlık yılları artık bitmişti.
YAPIT HAKKINDA
Oliver Twist, Dickens’in ilk gençlik yıllarında yazdığı romandır. Olay, Londra’da ve İngiltere’nin taşra şehirlerinde geçer İlk kez tefrika hâlinde yayımlanmıştı. Olaylar oldukça heyecanlı ve normal bir seyir izleyerek gelişir. O dönemdeki yoksul sınıfın acıklı yaşamı içtenlikti ve canlı bir şekilde anlatılmaktadır insan ruhunun en duyarlı noktaları zarif bir üslûpla dile getirilmiştir