Ebbinghaus ilizyonu ya da Titchener daireleri göreceli algı kavramını açıklamak için kullanılan optik ilizyonlardır. Adını, Alman psikolog Hermann Ebbinghaus’tan alan Ebbinghaus ilizyonu daha sonra deneysel psikoloji makalesiyle yayın yapan Edward B. Titchener tarafından ele alındı ve Titchener daireleri olarak da anılmaya başlandı. İlizyon şu şekilde çalışıyor, boyutsal olarak birbirinin aynısı olan yan yana iki daire var. Ancak bu dairelerden biri daha büyük dairelerle çevriliyken diğeri daha küçük olanlarla çevrili.
Dizilime bağlı olarak gelişen algı farklılığı sonucunda büyük dairelerle çevrili olan daireyi, küçük dairelerle çevrili olandan daha küçük algılıyoruz.
Son çalışmalara göre, Ebbinghaus ilizyonunda iki önemli faktörün algıda farklılıklara neden olduğu öne sürüldü. Bunlardan birisi çevreleyen dairelerin merkez daireye olan uzaklığı bir diğeri ise çevreleyen dairelerin büyüklükleri. İlk faktöre göre, çevre daireler merkez daireye ne kadar yakın olursa, merkez daire o kadar büyük görünüyor. Tam tersine, merkez daireden uzaklaşan çevre daireler ise merkez dairenin daha küçük görülmesine neden oluyor.
Diğer faktörde ise mekanizma şu şekilde; merkez daire etrafındaki büyük daireler merkez dairenin küçük görülmesine neden oluyor. Bunun tam tersi de söz konusu. Ancak iki faktörü tek bir görüşle ele alırsak, büyük dairelerin birbirlerine temas etmeden merkez daireye yakınlaşmaları imkansız olduğundan, büyük daireler büyük olduklarından mı yoksa uzak olduklarından mı merkez dairenin küçük görülmesine neden oluyorlar ?
Bu konu, Ponzo ilizyonu gibi diğer ilizyonlar ve ayrıca beynin görme alanının çalışma mekanizması hakkında ilerleyen zamanlarda geniş çaplı bir yazı yazacağım.