Stres, Belleği Kullanma Şeklimizi Bozarak Önceden Plan Yapma Yeteneğini Engeller
Stanford Üniversitesi’nde yapılan yeni araştırmalar, stresin belleğe dayalı kararlar almamızı ve bilinçli planlar geliştirme yeteneğimizi engelleyebileceğini ortaya koymuştur.
2 Nisan’da Current Biology dergisinde yayınlanan bu çalışmayı ayrıntılı olarak anlatan makalenin üst düzey yazarı Stanford’lu psikolog Anthony Wagner, “Bellekten sadece kendimizi geçmişe yöneltmek için değil, ileriyi öngörmek ve planlamak için de yararlanıyoruz. Stres, sorunları daha hızlı, daha verimli ve daha etkili bir şekilde çözmenizi sağlayan belleğin ve hedefe yönelik davranışların altında yatan bilişsel sistemlerden yararlanma yeteneğinizi elinizden alabilir.” dedi.
Wagner’in Bellek Laboratuvarı ve diğerlerinin önceki çalışmaları ile birlikte, bu bulgular farklı insanların geleceği nasıl planladığını ve stres eksikliğinin bazı insanlara ileriyi düşünmek için nasıl nörolojik olarak daha büyük bir fırsat sağlayabileceğini anlamak için geniş sonuçlar doğurabilir.
Stanford’un Beşeri Bilimler Okulu Sosyal Bilimler bölümünde Lucie Stern Profesörü olan Wagner, “Stresli olmayan kişilerin daha uygun davranmak için bellek sistemlerini kullanabilmeleri bir tür nörobilişsel ayrıcalıktır ve bazı bireylerin etkili veya verimli davranmıyor oluşunu gerçekten anlayamayabiliriz çünkü sağlık ya da ekonomik stresör gibi bu ayrıcalığı azaltan bir şeyle uğraşıyorlar. ” dedi.
Sanal bir gezintiye çıkın
Araştırmacılar, sanal kasabalarda gezinirken katılımcıların davranışlarını ve beyin aktivitelerini – fMRI aracılığıyla – izledikleri deneyler yaptılar. Bir düzine kasabada çok tanıdık dolambaçlı yollar olduktan sonra, katılımcılar ezberlenen yollardan birine bırakıldılar ve bir hedef yere gitmeleri söylendi.
Stresin etkilerini test etmek için, araştırmacılar bazı katılımcıları sanal gezintileri sırasında performanslarıyla ilgisi olmayan hafif bir elektrik şoku alabilecekleri konusunda uyardılar. Rastgele şok alma konusunda endişelenmek zorunda olmayan katılımcılar, önceki yolculuklardan elde edilen anılara dayanarak hayal etme ve yeni kısayollar alma eğilimindeyken, stresli katılımcılar dolambaçlı, alışılmış yollara geri dönme eğilimindeydi.
Yolculuklarına başlamadan önce, katılımcılar neredeyse başlangıç pozisyonlarında tutuldular.Bu dönemdeki beyin taramaları, stresli bireylerin, önceki yolculukları zihinsel olarak gözden geçirmeleri halinde aktif olacak bir beyin yapısı olan hipokampusu aktive etme olasılıklarının daha az olduğunu göstermiştir. Ayrıca, frontal-parietal lob ağlarında daha az aktiviteye sahiptiler, bu da sinirsel süreçleri mevcut hedeflerimizle uyumlu hale getirmemizi sağlar. Araştırmacılar tarafından yapılan önceki çalışmalar, stresin bu sinirsel makineleri engellediğini, anıları almamızı ve kullanmamızı zorlaştırdığını bulmuştu.
Araştırmacılar, yeni çalışmalarının, hipokampal-frontal lob ağındaki bozulmanın stres nedeniyle bir planlama oturumu sırasında nasıl bellek tekrarını çevrimdışı hale getirdiğini gösteren ilk çalışma olduğuna inanıyorlar.
Bu araştırma sırasında Bellek Laboratuarı’nda doktora sonrası araştırmacı olarak çalışan ve makalenin baş yazarı olan Thackery Brown, “ Beynimiz daha düşük seviyeli bir düşünce süreci haline getiriliyor ve bu azaltılmış planlama davranışına karşılık geliyor. ” dedi.
Stres ve yaşlılık dönemi
İleriye baktığımızda, araştırmacılar özellikle stres ve bellek arasındaki ilişkinin, hem sağlık hem de ekonomik sorunları yaşayan yaşlı nüfusları nasıl etkilediğiyle ilgileniyorlar. Yaşlı insanların hafıza kaybı konusunda endişe duyma olasılığı daha yüksektir. Stres faktörleri ile birlikte bu kombine, streslerini daha da kötüleştirebilen ve aynı zamanda bununla başa çıkma yeteneklerini bozabilecek, bellek yeteneğinin azalmasına katkıda bulunabilir.
Brown, stres, bellek ve planlama arasındaki ilişkilerin yaşlı nüfusta nasıl rol oynandığını daha iyi anlamak için 65 ila 80 yaşları arasındaki katılımcılarla sanal navigasyon deneylerine benzer çalışmalar yapmaya başladı.
Şu anda Georgia Teknoloji Enstitüsü’nde yardımcı doçent olan Brown, “Stresli olayların büyük anne ve büyük babanızdaki planlamayı nasıl etkileyebileceğini düşünmek mükemmel bir şey. Stres, bizi gençliğimizde etkiler ve ailemizin yaşlı üyeleriyle etkileşimde bulunurken ve yaşlı yetişkinler olduğumuzda bizim için farklı bir şekilde önem kazanır. ” dedi.
Çeviri: Gülsüm Tangız
Kaynak: Neuroscience News