Sağlıklı Bir Vücut İçin Böbreklerinize İyi Bakın! Böbrek Hastalıkları Hakkında Ne Kadar Bilgiye Sahipsiniz?
Böbrek Hastalığı Nedir?
Böbrekler, göğüs kafesinin dibinde yer alan bir çift yumruk büyüklüğünde organdır. Omurganın her iki yanında birer böbrek vardır.
Böbrekler, sağlıklı bir vücuda için oldukça önemli bir yere sahiptir. Esas olarak atık ürünleri, fazla suyu ve diğer safsızlıkları kandan filtrelemekten sorumludurlar. Bu toksinler mesanede depolanır ve daha sonra idrar yaparken atılır. Böbrekler, vücuttaki pH, tuz ve potasyum seviyelerini düzenleyerek önemli görevleri üstlenir. Ayrıca kan basıncını düzenleyen ve kırmızı kan hücrelerinin üretimini kontrol altına alan hormonları üretirler. Bu organlarımız, vücudun kalsiyumu tüketmesine yardımcı olan bir D vitamini formunu dahi aktive etmektedir.
Böbrek hastalıkları, böbreklerinizin zarar görmesi veya işlevlerini yerine getiremedi zaman ortaya çıkar. Hasar, diyabet, yüksek tansiyon ve diğer çeşitli kronik (uzun vadeli) durumlardan kaynaklanabilir. Böbrek hastalığı, zayıf kemikler, sinir hasarı ve yetersiz beslenme gibi başka sağlık sorunlarına yol açabilir.
Hastalık zamanla kötüleşirse böbrekleriniz tamamen çalışmayı bırakabilir. Bu durum, böbreklerin görevlerini yerine getirmek için diyalizin mecburi olacağı anlamına gelmektedir. Diyaliz ise bir makine yardımıyla kanı filtreleyen ve saflaştıran bir tedavi yöntemidir. Bu tedavi, böbrek hastalığını tedavi edemez, ancak hayatınızı uzatabilir.
Böbrek Hastalığının Türleri ve Nedenleri Nelerdir?
Kronik Böbrek Hastalığı
En yaygın böbrek hastalığı şekli kronik böbrek hastalığıdır. Kronik böbrek hastalığı, ne yazık ki zamanla düzelmeyen ve uzun vadeli bir durumdur. Genellikle yüksek tansiyondan kaynaklanır. Yüksek tansiyon böbrekler için tehlikelidir çünkü glomerüller üzerindeki basıncı artırabilir. Glomerüller, kanın temizlendiği böbreklerdeki küçük kan damarlarıdır. Zamanla artan basınç bu damarlara hasar verir ve böbrek fonksiyonu giderek azalmaya başlar.
Böbrek fonksiyonu, sonunda böbreklerin artık işlerini düzgün şekilde yerine getiremeyeceği noktaya kadar kötüleşecektir. Bu durumda kişinin diyalize girmesi gerekir. Diyaliz, fazla sıvıyı ve atıkları kandan süzer. Diyaliz tedavisi, böbrek hastalığını tamamen tedavi edemez. Bir böbrek nakli koşullarınızı bağlı başka bir tedavi seçeneği olabilir.
Diyabet, kronik böbrek hastalığının en önemli bir sebeplerindendir. Diyabet ne olduğu sorusunun yanıtı ise yüksek kan şekerine sebep olan bir grup hastalık olduğudur. Kandaki artan şeker seviyesi zamanla böbreklerdeki kan damarlarına zarar verir. Bu durum, böbreklerin kanı gerektiği gibi temizleyemediği anlamına gelir. Vücudunuz toksinlerle aşırı yüklendiğinde böbrek yetmezliği meydana gelebilir.
Böbrek Taşı
Böbrek taşları başka bir yaygın böbrek problemidir. Kandaki mineraller ve diğer maddeler böbreklerde kristalleşerek katı kütleler (taşlar) oluşturduğunda oluşurlar. Böbrek taşları genellikle idrar yaparken vücuttan dışarı çıkar. Böbrek taşlarının düşmesi son derece ağrılı olabilir, ancak nadiren önemli sorunlara neden olurlar.
Glomerülonefrit
Glomerülonefrit, glomerüllerin iltihaplanmasıdır. Glomerüller, kanı filtreleyen böbreklerin içindeki son derece küçük yapılardır. Glomerülonefrit enfeksiyonlar, ilaçlar veya konjenital anormalliklerden (doğum sırasında veya doğumdan kısa süre sonra ortaya çıkan bozukluklar) kaynaklanabilir. Genellikle kendi kendine iyileşir.
Polikistik Böbrek Hastalığı
Polikistik böbrek hastalığı, böbreklerde çok sayıda kistin yani küçük sıvı keselerinin büyümesine sebep olan genetik bir hastalıktır. Bu büyüyen kistler böbrek fonksiyonunu engelleyebilir ve böbrek yetmezliğine sebebiyet verebilir.
İdrar Yolu Enfeksiyonları
Şıkça karşılaşılan bir durum olan idrar yolu enfeksiyonları, üriner sistemin herhangi bir bölümünün bakteriyel enfeksiyonlarıdır. Mesane ve üretradaki enfeksiyonlar en yaygın olarak karşımıza çıkar. Tedavileri kolaydır ve nadiren önemli sağlık sorununa sebep olurlar. Ancak tedavi edilmezse bu enfeksiyonlar böbreklere yayılabilir ve böbrek yetmezliğine neden olabilir.
Böbrek Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Böbrek hastalığı, semptomlar şiddetli hale gelene kadar kolayca fark edilmeden gidebilen bir durumdur. Aşağıdaki belirtiler, böbrek hastalığı geliştiriyor olabileceğinizin erken uyarı işaretleridir:
Yorgunluk
Konsantrasyon zorluğu
Uyku problemi
İştahsızlık
Kas krampları
Şişmiş ayaklar / bilekler
Sabah göz çevresinde şişlik
Kuru, pullu cilt
Özellikle gece geç saatlerde sık idrara çıkma
Böbrek hastalığınızın böbrek yetmezliğine dönüştüğü anlamına gelebilecek ciddi semptomlar şunları içerir:
Mide bulantısı
Kusma
İştah kaybı
İdrar çıkışındaki değişiklikler
Sıvı birikmesi
Anemi (kırmızı kan hücrelerinde azalma)
Azalmış cinsel dürtü
Potasyum seviyelerinde ani yükselme ( hiperkalemi )
Kalp zarının iltihaplanması (kalbi örten sıvı dolu kese)
Diyabetli kişilerin böbrek hastalığına yakalanma riski daha yüksektir. Yeni vakaların yaklaşık yüzde 44’ünü oluşturan diyabet, böbrek hastalığının önde gelen nedenidir. Ayrıca, böbrek hastalığına yakalanma olasılığınız daha yüksek olabilir:
Yüksek tansiyonunuz varsa
Kronik böbrek hastalığı olan diğer aile üyelerine sahipseniz
Yaşlı iseniz
Böbrek Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
Doktorunuz önce yüksek riskli gruplardan herhangi birine dâhil olup olmadığınızı belirleyecektir. Daha sonra böbreklerinizin düzgün çalışıp çalışmadığını görmek için bazı testler yapacaklar. Bu testler şunları içerebilir:
Glomerüler filtrasyon hızı (GFR): Bu test böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığını ölçecek ve böbrek hastalığının aşamasını belirleyecektir.
Ultrason veya bilgisayarlı tomografi (CT) taraması: Ultrason ve BT taramaları, böbreklerinizin ve idrar yolunuzun net görüntülerini üretir. Bu testte, doktorunuzun böbreklerinizin çok küçük veya büyük olup olmadığını görmesi amaçlanır. Ayrıca mevcut olabilecek tümörü veya yapısal sorunları da gösterebilirler.
Böbrek biyopsisi: Böbrek biyopsisi sırasında, siz sakinleşirken doktorunuz böbreğinizden küçük bir doku parçası çıkaracaktır.
İdrar tahlili: Hekiminiz albümini test etmek için idrar tahlili talep edebilir. Albümin, böbrekleriniz hasar gördüğünde idrarınıza geçebilen bir proteindir.
Kan kreatinin testi: Kreatinin atık bir üründür. Kreatin (kasta depolanan bir molekül) parçalandığında kana salınır. Böbrekleriniz düzgün çalışmıyorsa, kanınızdaki kreatinin seviyeleri artacaktır.
Böbrek Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Böbrek hastalığının tedavisi genellikle hastalığın altta yatan nedenini kontrol etmeye odaklanır. Hekiminiz, kan basıncınızı, kan şekerinizi ve de kolesterol seviyenizi daha iyi yönetmenize yardımcı olabilir. Böbrek hastalığını tedavi etmek için yöntemler vardır. Bu yöntemler arasında şunlar bulunur:
İlaçlar: Hekiminiz, lisinopril ve ramipril gibi anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri ya da irbesartan, olmesartan gibi anjiyotensin reseptör blokerleri reçete edebilir. Bunlar, böbrek hastalığının ilerlemesini yavaşlatabilen tansiyon ilaçlarıdır. Doktorunuz, yüksek tansiyonunuz olmasa dahi böbrek fonksiyonunu korumak için kimi ilaçları size reçete edebilir.
Kolesterol ilaçları (simvastatin gibi) ile de tedavi edilebilirsiniz. Bu ilaçlar kan kolesterol seviyelerini düşürebilir ve böbrek sağlığının korunmasına yardımcı olabilir. Belirtilerinize bağlı olarak doktorunuz şişliği hafifletmek ve anemiyi tedavi etmek için ilaçlar da yazabilir (kırmızı kan hücrelerinin sayısında azalma).
Diyet değişikliği ve yaşam tarzı iyileştirmeleri: Diyetinizde değişiklik yapmak, ilaç almak kadar öneme sahiptir. Sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemek, böbrek hastalığının altında yatan pek çok sebebi önlemeye yardımcı olabilir. Doktorunuz size şunları tavsiye edebilir:
İnsülin enjeksiyonları yoluyla diyabeti kontrol edin
Kolesterolü yüksek yiyecekleri azaltın
Tuzu azaltmak
Taze meyveler, sebzeler, tam tahıllar ve az yağlı süt ürünleri içeren kalp-sağlıklı bir diyete başlamak
Alkol tüketimini sınırlamak
Sigarayı bırakmak
Fiziksel aktiviteyi artırmak
Kilo vermek
Diyaliz ve Böbrek Hastalığı
Diyaliz, kanı filtrelemek için yapay bir yöntemdir. Birinin böbrekleri bozulduğunda veya bozulmaya yakın olduğunda kullanılır. Geç dönem böbrek hastalığı olan birçok kişi, kalıcı olarak veya bir verici böbrek bulunana kadar diyalize girmek zorundadır.
İki tür diyaliz vardır: hemodiyaliz ve periton diyalizi.
Hemodiyaliz
Hemodiyalizi duymayanlar için ilk bilinecek olan bilgi; kanın, atık ürünlerin ve sıvıyı filtreleyen özel bir makineden pompalandığıdır. Hemodiyaliz, evinizde veya bir hastanede veya diyaliz merkezinde yapılır. Çoğu insan haftada üç seans yapar ve her seans üç ila beş saat sürer. Ancak hemodiyaliz daha kısa, daha sık seanslarda da yapılabilir.
Hemodiyalize başlamadan birkaç günler öncesinden, birçokinsan bir arteriyovenöz (AV) fistül oluşturmak için ameliyat olacaktır. Bir AV fistül, tipik olarak önkolda, derinin hemen altında bir arter ve bir damarı bağlayarak oluşturulur. Daha büyük kan damarı, hemodiyaliz tedavisi sırasında vücutta artan miktarda kanın sürekli olarak akmasına izin verir. Bu, daha fazla kanın filtrelenip saflaştırılabileceği anlamına gelir. Bir arter ve ven birbirine birleştirilemiyorsa, bir arteriyovenöz greft (ilmekli, plastik bir tüp) implante edilebilir ve aynı amaç için kullanılabilir.
Periton Diyalizi
Periton diyalizinde, periton (karın duvarını kaplayan zar) böbrekler için yer alır. Bu durumda, bir tüp implante edilir ve karnı diyalizat adı verilen bir sıvı ile doldurmak için kullanılır. Kandaki atık ürünler peritondan diyalizata akar ve diyalizat daha sonra karından boşaltılır.
Periton diyalizinin en yaygın olan yan etkileri, karın boşluğundaki ya da tüpün implante edildiği bölgedeki enfeksiyonlardır. Diğer yan etkiler ise kilo alımı ve fıtıkları içerebilir. Fıtık, bağırsağın alt karın duvarındaki zayıf bir noktadan veya yırtılmadan geçmesidir.
Böbrek hastalığı olan birinin uzun vadeli görünümü nedir?
Böbrek hastalığı normalde teşhis edildikten sonra ortadan kalkmaz. Böbrek sağlığını korumanın en iyi yolu, sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek ve hekiminizin tavsiyelerine uymaktır. Böbrek hastalığı zamanla kötüleşebilir. Böbrek yetmezliğine bile yol açabilir. Böbrek yetmezliği, tedavi edilmezse hayati tehlike oluşturabilir.
Böbrek yetmezliği, böbrekleriniz zar zor çalıştığı veya hiç çalışmadığı zaman ortaya çıkar. Bu, diyaliz ile yönetilir. Diyaliz ise atıkları kanınızdan filtrelemek için bir makinenin kullanılmasını içerir. Bazı durumlarda doktorunuz böbrek nakli önerebilir.
Böbrek Hastalığı Nasıl Önlenebilir?
Yaş, ırk veya aile öyküsü gibi böbrek hastalığı için bazı risk faktörlerinin kontrol edilmesi imkânsızdır. Lakin böbrek hastalığını önlemeye yardımcı olabilecek alınabilecek önlemler bulunur:
Bolca su için
Diyabetiniz varsa kan şekerini kontrol edin
Kan basıncını kontrol edin
Tuz alımını azaltın
Sigarayı bırakın
Reçetesiz satılan ilaçlara dikkat edin
Reçetesiz satılan ilaçlar için daima dozaj talimatlarını dikkate almalısınız. Oldukça aspirin ya da ibuprofen (Advil, Motrin) almak böbrek hasarına sebep olabilir.
Test Alın
Doktorunuza böbrek sorunları için kan testi yaptırmayı sorun. Böbrek sorunları genellikle daha ilerlemesine kadar semptomlara neden olmaz. Bir temel metabolik panelin (BMP) rutin tıbbi muayenenin bir parçası olarak yapılabilir standart kan testidir. Kanınızda kreatinin veya üre olup olmadığını kontrol eder. Bunlar, böbrekler düzgün çalışmadığında kana sızan kimyasallardır. Bir BMP, tedavisi daha kolay olduğunda böbrek sorunlarını erken tespit edebilir. Şeker hastalığınız, kalp hastalığınız veya yüksek tansiyonunuz varsa yıllık olarak test yaptırmalısınız.
Belirli Yiyecekleri Sınırlayın
Yemeğinizdeki farklı kimyasallar, belirli böbrek taşı türlerine katkıda bulunabilir. Bunlar şunları içerir:
Aşırı sodyum
Sığır eti ve tavuk gibi hayvansal protein
Portakal, limon vb. turunçgillerde bulunan sitrik asit
Pancar, ıspanak, tatlı patates ve çikolatada bulunan bir kimyasal olan oksalat
Kronik Böbrek Hastalığı Nedir?
Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbreklerinizin hasar gördüğü ve kanı olması gerektiği gibi filtreleyemediği anlamına gelir. Böbreklerinizdeki hasar uzun bir süre boyunca yavaşça meydana geldiği için hastalığa “kronik” denir. Bu hasar, atıkların vücudunuzda birikmesine neden olabilir. Bu durum, başka sağlık sorunlarına da neden olabilir.
Böbreklerin ana görevi, idrar yapmak için kanınızdaki fazla suyu ve atıkları filtrelemektir. Vücudunuzun sağlam çalışmasını sağlamak için böbrekler, kanda dolaşan kalsiyum, potasyum vb. tuzları ve mineralleri dengeler. Böbrekleriniz ayrıca kan basıncını kontrol etmeye, kırmızı kan hücreleri yapmaya ve kemiklerinizi güçlü tutmaya yardımcı olan hormonlar üretir.
Böbrek hastalığı genellikle zamanla kötüleşebilir ve böbrek yetmezliğine neden olabilir. Böbrekleriniz çalışmazsa, sağlığınızı korumak için diyalize veya böbrek nakline ihtiyacınız olacaktır. Hastalığın farkına ne kadar erken varılırsa tedavi de o kadar erkene çekilir.
Kimin Kronik Böbrek Hastalığı Geliştirmesi Daha Olasıdır?
Diyabet: Diyabet, KBH’nin önde gelen sebebidir. Şeker hastalığından kan şekeri olarak da adlandırılan yüksek kan şekeri böbreklerinizdeki kan damarlarına zarar verebilir. Diyabetli 3 kişiden neredeyse 1’inde kronik böbrek hastalığı vardır.
Yüksek tansiyon: Yüksek tansiyon, kronik böbrek rahatsızlığının ikinci önde gelen sebebi olarak bilinir. Yüksek kan şekeri örneğinde olduğu gibi yüksek tansiyon da böbreklerinizdeki kan damarlarına hasar verebilir. Yüksek tansiyonu olan her 5 yetişkinden yaklaşık 1’inde KBH vardır.
Kalp hastalığı: Araştırmalar, böbrek hastalığı ile kalp hastalığı arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Kalp hastalığı olan kişiler, böbrek hastalığı için daha yüksek risk altındadır ve böbrek hastalığı olan kişiler, kalp hastalığı için daha yüksek risk altındadır. Araştırmacılar, böbrek hastalığı ile kalp hastalığı arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamak için çalışıyorlar.
Ailede böbrek yetmezliği öyküsü: Annenizin, babanızın, kız kardeşinizin veya erkek kardeşinizin böbrek yetmezliği varsa, KBH riski altındasınız. Böbrek hastalığı ailelerde görülme eğilimindedir. Böbrek hastalığınız varsa, aile üyelerini test yaptırmaya teşvik edin. Aile sağlığı buluşması kılavuzundaki ipuçlarını kullanın ve özel toplantılar sırasında ailenizle konuşun.
Kronik Böbrek Hastalığının Semptomları Nelerdir?
Erken KBH herhangi bir semptom göstermeyebilir. Nasıl KBH sahibi olabileceğinizi ve kendinizi iyi hissedebileceğinizi merak edebilirsiniz. Böbreklerimiz, bizi sağlıklı tutmak için gerekenden daha fazla işlerini yapma kapasitesine sahiptir. Örneğin, bir böbrek bağışlayabilir ve sağlıklı kalabilirsiniz. Ayrıca herhangi bir belirti vermeden böbrek hasarı da olabilir, çünkü hasara rağmen böbrekleriniz hala kendinizi iyi hissetmenizi sağlayacak kadar çalışmaktadır. Birçok insan için böbrek hastalığınız olup olmadığını anlamanın tek yolu böbreklerinizi kan ve idrar testleri ile kontrol ettirmektir.
Böbrek hastalığı kötüleştikçe, bir kişide ödem denilen şişlik olabilir. Ödem, böbrekler fazla sıvı ve tuzdan kurtulamadığında ortaya çıkar. Ödem bacaklarda, ayaklarda veya ayak bileklerinde ve daha az sıklıkla ellerde veya yüzde meydana gelebilir.
İlerlemiş KBH belirtileri şunlardır:
Göğüs ağrısı
Kuru cilt
Kaşıntı veya uyuşma
Yorgun hissetmek
Baş ağrısı
Artan veya azalan idrara çıkma
İştah kaybı
Kas krampları
Mide bulantısı
Nefes darlığı
Uyku problemleri
Odaklanmada zorluk
Kusma
Kilo kaybı
KBH’li kişilerde ayrıca anemi, kemik hastalığı ve yetersiz beslenme gelişebilir.
Kronik böbrek hastalığı başka sağlık sorunlarına neden olur mu?
Böbrek hastalığı, kalp hastalığı gibi başka sağlık sorunlarına yol açabilir. Böbrek hastalığınız varsa, inme veya kalp krizi geçirme şansınızı artırır. Yüksek tansiyon böbrek hastalığının hem nedeni hem de sonucu olabilir. Yüksek tansiyon böbreklerinize zarar verir ve hasarlı böbrekler de tansiyonunuzu kontrol etmeye yardımcı olmaz.
Kronik böbrek hastalığınız varsa, hastalık, yaralanma veya bazı ilaçların neden olduğu böbrek fonksiyonlarında ani bir değişiklik olma şansınız daha yüksektir. Buna akut böbrek hasarı (AKI) denir.
KBH Günlük Hayatımı Nasıl Etkileyebilir?
Çoğu insan böbrek hastalığı olduğunu öğrenmekten korkar çünkü tüm böbrek hastalıklarının diyalize yol açtığını düşünürler. Bununla birlikte, böbrek hastalığı olan çoğu insanın diyalize ihtiyacı olmayacaktır. Böbrek hastalığınız varsa üretken bir hayat yaşamaya, çalışmaya, arkadaşlarınız ve ailenizle vakit geçirmeye, fiziksel olarak aktif kalmaya ve hoşunuza giden başka şeyler yapmaya devam edebilirsiniz. Böbreklerinizi korumanıza yardımcı olması için yediklerinizi değiştirmeniz ve günlük rutininize sağlıklı alışkanlıklar eklemeniz gerekebilir.
Polikistik Böbrek Hastalığı Nedir?
Polikistik böbrek hastalığı (PKD), böbreklerinizde birçok sıvı dolu kistin büyümesine neden olan genetik bir bozukluktur. Yaşamın ilerleyen dönemlerinde böbreklerde oluşabilen genellikle zararsız basit böbrek kistlerinin aksine, PKD kistleri böbreklerinizin şeklini değiştirebilir ve onları çok daha büyük hale getirebilir.
PKD, böbrek fonksiyonunu azaltan ve böbrek yetmezliğine yol açabilen bir kronik böbrek hastalığı (KBH) türüdür. PKD ayrıca yüksek tansiyon, karaciğerdeki kistler ve beyninizdeki ve kalbinizdeki kan damarları ile ilgili sorunlar gibi başka komplikasyonlara veya sorunlara da neden olabilir.
PKD Türleri Nelerdir?
İki ana PKD türü vardır. Bunlar:
Genellikle yetişkinlikte teşhis edilen otozomal dominant PKD (ODPBD)
Otozomal resesif PKD (ARPKD), rahimde veya bebek doğduktan kısa bir süre sonra teşhis edilebilir.
PKD’ye Ne Sebep Olur?
Bir gen mutasyonu veya kusuru PKD’ye neden olur. Çoğu PKD vakasında, bir çocuk gen mutasyonunu bir ebeveynden almıştır. Az sayıda PKD vakasında, gen mutasyonu, ebeveynlerden herhangi biri mutasyona uğramış genin bir kopyasını taşımadan kendi kendine gelişti. Bu tür mutasyona “kendiliğinden” denir.
PKD’nin Belirti ve Semptomları Nelerdir?
Ağrı, yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliği gibi ODPBH’nin belirti ve semptomları da PKD komplikasyonlarıdır. Çoğu durumda, ODPBD, böbrek kistlerinizin boyutu yarım inç veya daha büyük olana kadar belirti veya semptomlara neden olmaz.
Rahimdeki ARPKD’nin erken belirtileri, normalden daha büyük böbrekler ve büyüme başarısızlığı adı verilen ortalamadan daha küçük bir bebektir. ARPKD’nin erken belirtileri de komplikasyonlardır. Bununla birlikte, ARPKD’li bazı kişiler, daha sonra çocuklukta ve hatta yetişkinlikte belirti veya semptom geliştirmez.
Polikistik Böbrek Hastalığını Önleyebilir Miyim?
Araştırmacılar henüz PKD’yi önlemenin bir yolunu bulamadılar. Bununla birlikte, böbrek hasarı gibi yüksek tansiyonun neden olduğu PKD sorunlarını yavaşlatabilirsiniz. 120 / 80’den daha düşük bir tansiyon hedefi hedefleyin. Sizin veya çocuğunuzun PKD’sini yönetmeye yardımcı olması için bir sağlık ekibi ile birlikte çalışın. Sağlık ekibi muhtemelen bir pratisyen hekim ve böbrek sağlığı konusunda uzmanlaşmış bir sağlık hizmeti sağlayıcısı olan bir nefrolog içerecektir.
PKD’yi Yavaşlatmak İçin Ne Yapabilirim?
Sizde veya çocuğunuzda PKD olduğunu ne kadar erken anlarsanız, durumun kötüye gitmesini o kadar çabuk önleyebilirsiniz. Siz veya çocuğunuz PKD riski altındaysanız test yaptırmak erken önlem almanıza yardımcı olabilir. Ayrıca böbrek yetmezliğini geciktirmek veya önlemek için adımlar atabilirsiniz . Aktif olmak, stresi azaltmak ve sigarayı bırakmak gibi sağlıklı yaşam tarzı uygulamaları yardımcı olabilir.
Yaşam tarzı değişiklikleri yapın: Çoğu gün 30 dakika veya daha uzun süre aktif olun. Düzenli fiziksel aktivite stresi azaltmanıza, kilonuzu yönetmenize ve kan basıncınızı kontrol etmenize yardımcı olabilir. Şu anda aktif değilseniz, sağlık uzmanınıza sizin için ne kadar ve ne tür fiziksel aktivitenin uygun olduğunu sorun. Futbol veya basketbol gibi temas sporları yapıyorsanız, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı, bu sporların sizin için güvenli olup olmadığını görmek için manyetik rezonans görüntüleme (MRI) testi yapmalıdır. Vücudunuza, özellikle sırtınıza ve yanlarınıza travma, böbrek kistlerinin patlamasına neden olabilir.
Kilo verin: Kilolu olmak böbreklerinizin daha fazla çalışmasına neden olmaktadır. Kilo vermek böbreklerinizin korunmasına yardımcı olur.
Her gece 7 ila 8 saat uyumayı hedefleyin: Yeterince uyumak genel fiziksel ve zihinsel sağlığınız için önemlidir ve tansiyonunuzu ve kan şekerinizi veya kan şekerinizi yönetmenize yardımcı olabilir.
Stresi azaltın: Uzun süreli stres kan basıncınızı artırabilir ve hatta depresyona neden olabilir. PKD’nizi yönetmek için attığınız adımlardan bazıları aynı zamanda stresle baş etmenin sağlıklı yollarıdır. Örneğin, yeterli fiziksel aktivite ve uyku, stresi azaltmaya yardımcı olur.
Sigarayı bırakın: Sigara içmek tansiyonunuzu yükselterek böbrek hasarınızı daha da kötüleştirebilir. Sigarayı bırakmak, böbrekleriniz için iyi olan ve kalp krizi veya felç geçirme olasılığınızı azaltabilen tansiyon hedeflerinize ulaşmanıza yardımcı olabilir. Anevrizması olan PKD’li kişiler için sigarayı bırakmak daha da önemlidir. Bir anevrizma, bir kan damarı duvarındaki bir çıkıntıdır.
Yediklerinizi ve içtiklerinizi değiştirin: Kan basıncınızı kontrol etmeye ve böbreklerinizi korumaya yardımcı olmak için yediklerinizi ve içtiklerinizi değiştirmeniz gerekebilir. PKD dâhil her türlü böbrek hastalığı olan kişiler, sağlıklı beslenme planlarına hangi yiyecek ve içeceklerin dahil edileceği ve hangilerinin zararlı olabileceği konusunda bir diyetisyenle konuşmalıdır. Doğru miktarda sıvı içerek hidratlı kalmak, PKD’nin böbrek yetmezliğine doğru ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Otozomal Dominant Polikistik Böbrek Hastalığı
Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı (ODPBH), PKD’nin en yaygın şeklidir. ODPBH, her 400 ila 1.000 kişiden 1’ini etkiler ve aile üyelerinden geçen en yaygın böbrek hastalığıdır. 4 Sağlık hizmeti sağlayıcıları, genellikle 30 ila 50 yaşları arasında, belirti ve semptomlar ortaya çıkmaya başladığında ODPBH’yi teşhis eder, bu yüzden bazen “yetişkin PKD” olarak adlandırılır.
“Otozomal dominant”, PKD gen mutasyonunu veya kusurunu yalnızca bir ebeveynden alabileceğiniz anlamına gelir. Araştırmacılar ODPBH’ye neden olan iki farklı gen mutasyonu buldular. Sağlık hizmeti sağlayıcıları, semptomları daha erken ortaya çıktığı için PKD1 hastalarını daha erken teşhis edebilir. PKD1’li kişiler, genellikle PKD2’li kişilere göre böbrek yetmezliğine daha hızlı ilerler. ODPBH’nin ne kadar hızlı ilerlediği de kişiden kişiye farklılık gösterir.
ODPBH’nin En Yaygın Komplikasyonları Nelerdir?
ODPBH’li çoğu insanın hayatlarının bir noktasında ağrı, yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliği vardır.
Ağrı: Ağrı ODPBH’nin yaygın bir komplikasyonudur ve genellikle böbrek veya karaciğer kistlerine bağlıdır. Ağrı ayrıca şunlardan da kaynaklanabilir:
Böbrek kisti enfeksiyonu
Kanama veya patlama böbrek kistleri
İdrar yolu enfeksiyonu
Böbrek taşı
Kist büyümesi nedeniyle böbrek etrafında uzanan doku
Yüksek tansiyon: Böbrek yetmezliği olan hemen hemen tüm ODPBH kişilerinde yüksek tansiyon vardır. Yüksek tansiyon, kalp hastalığı ve felç olasılığınızı artırır. Yüksek tansiyon böbreklerinize daha da fazla zarar verebilir. Böbrek hasarını geciktirmek için kan basıncınızı kontrol altında tutun.
Böbrek yetmezliği: Böbrek yetmezliği , böbreklerinizin artık sağlıklı kalmak için yeterince iyi çalışmadığı anlamına gelir. Tedavi edilmeyen böbrek yetmezliği komaya ve ölüme neden olabilir.
ODPBH’nin Diğer Komplikasyonları Nelerdir?
ODPBH komplikasyonları veya sorunları böbrekleriniz dışında vücudunuzdaki birçok sistemi etkileyebilir. Araştırmacılar, PKD ile böbrek kanseri arasında bir bağlantı bulamadılar. Hemen bazı ODPBH komplikasyonları görebilirsiniz. PKD1 veya PKD2 genine sahip olup olmadığınıza bağlı olarak diğer komplikasyonlar yıllarca ortaya çıkmayabilir. Ayrıca ODPBH komplikasyonları kişiden kişiye değişebilir, bu nedenle tüm bu sorunlara sahip olmayabilirsiniz.
Vasküler Sistem Sorunları
Anormal kalp kapakçıkları. ODPBH’li bazı kişilerde anormal kalp kapakçıkları oluşabilir. Anormal kalp kapakçıkları, kanı kalpten vücudunuzun geri kalanına taşıyan büyük arter olan aorta çok az kan akmasına neden olabilir. ODPBH’li kişilerde anormal kalp kapakçıklarının nadiren değiştirilmesi gerekir. Bununla birlikte, sağlık uzmanınız bir kalp üfürümü NIH harici bağlantısı tespit ederse daha fazla teste ihtiyacınız olabilir.
Beyin anevrizmaları. Bir anevrizma, bir kan damarı duvarındaki bir çıkıntıdır. Beyindeki anevrizmalar, şiddetli veya diğer baş ağrılarından farklı hissettiren baş ağrılarına neden olabilir. Şiddetli baş ağrıları veya geçmeyen baş ağrıları için reçetesiz satılan ağrı kesici ilaçları almadan önce bir sağlık uzmanıyla görüşün. Beyin anevrizmaları kırılarak kafatasının içinde kanamaya neden olabilir. Büyük beyin anevrizmaları yaşamı tehdit eder ve acil tıbbi tedaviye ihtiyaç duyar. Anevrizmanız varsa, sigarayı bırakın ve kan basıncınızı ve lipidlerinizi kontrol edin.
Sindirim Sistemi Sorunları
Karaciğer kistleri. Karaciğerde sıvı dolu kistler olan karaciğer kistleri ODPBH’nin en sık görülen böbrek dışı komplikasyonudur. Karaciğer kistleri genellikle 30 yaşın altındaki kişilerde semptomlara neden olmaz çünkü karaciğer kistleri normalde küçüktür ve ODPBH’nin erken evrelerinde sayıca azdır. Nadir durumlarda, karaciğer kistleri sonunda karaciğer fonksiyonunu azaltabilir. En ağır vakalarda karaciğer nakline ihtiyacınız olabilir. Çünkü hormon östrojen karaciğer kist büyümesini etkileyebilir, kadınlar erkeklere göre karaciğer kist olması daha olasıdır. ODPBH’li bir kadının geçirdiği gebelik sayısı ne kadar fazlaysa, karaciğer kistleri olma olasılığı o kadar yüksektir.
Pankreas kistleri. PKD ayrıca pankreasınızda kistlere neden olabilir. Pankreas kistleri nadiren pankreas iltihabı veya şişmesi olan pankreatite neden olur.
Divertikül. Divertikül, kolon duvarınızdaki zayıf noktaları iten küçük keseler veya keselerdir. Divertikül, divertiküloza neden olabilir. Divertiküloz, bağırsak hareket düzeninizde değişikliklere veya karnınızda ağrıya neden olabilir.
İdrar Yolu Sorunları
İdrar yolu enfeksiyonları (İYE). Böbrek kistleri böbreklerden idrar akışını engelleyebilir, böylece idrar idrar yolunuzda çok uzun süre kalır. İdrar idrar yolunuzda çok uzun süre kaldığında, idrarınızdaki bakteriler mesane enfeksiyonuna veya böbrek enfeksiyonuna neden olabilir.
Böbrek taşı. ODPBH’li kişilerde bazen böbrek taşı vardır. Böbrek taşları idrar akışını engelleyerek enfeksiyon ve ağrıya neden olabilir.
Üreme Sorunları
PKD’li kadınların çoğunun normal gebelikleri olmasına rağmen, yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyonlarında azalma olan PKD’li kadınların gebelik sırasında preeklampsi NIH dış bağlantısı veya yüksek tansiyonu olma olasılığı daha yüksektir. Preeklampsi ile fetüs daha az oksijen ve daha az besin alır. Preeklampsili kadınlar, hamilelik sırasında ve sonrasında sağlık uzmanları tarafından yakından takip edilmelidir. Doğumdan sonra preeklampsi geçer.
ODPBH’li birçok erkeğin, erkek üreme sisteminde sperm üretmeye yardımcı olan bezler olan seminal veziküllerinde kistler vardır. Seminal vezikül kistleri nadiren kısırlığa neden olur. Çocuk sahibi olmayı düşünen PKD’li kişiler, aile planlaması endişelerini bir genetik danışmanıyla tartışmak isteyebilir.
ODPBH’nin Belirti ve Semptomları Nelerdir?
Çoğu durumda, ODPBD, kistler yarım inç veya daha büyük olana kadar belirti veya semptomlara neden olmaz. Bu nedenle, belirtileriniz başlamadan önce PKD riski altındaysanız, bir sağlık uzmanıyla görüşmelisiniz. En sık görülen semptomlar sırtta ve yanlarda, kaburgalar ve kalçalar arasında ağrı ve baş ağrısıdır. Ağrı kısa süreli veya devam eden, hafif veya şiddetli olabilir. Hematüri veya idrardaki kan ODPBH’nin bir belirtisi olabilir. Hematüri varsa, hemen bir sağlık uzmanına görünün.
Sağlık Hizmeti Sağlayıcıları ODPBH’yi Nasıl Teşhis Eder?
Sağlık hizmeti sağlayıcıları, görüntüleme testleri ve genetik testler kullanarak ODPBH’yi teşhis eder. Bir sağlık hizmeti sağlayıcısı, bu testlere ve yaşınıza, ailede PKD geçmişine ve kaç kistiniz olduğuna göre tanı koyabilir.
Bir sağlık hizmeti sağlayıcısı ODPBH’yi ne kadar erken teşhis edebilirse, komplikasyonları erteleme şansınız o kadar artar.
Görüntüleme testleri: Özel olarak eğitilmiş bir teknisyen, bir sağlık hizmeti sağlayıcısının ofisinde, bir ayakta tedavi merkezinde veya bir hastanede görüntüleme testleri gerçekleştirir. Bir radyolog görüntüleri okur. Yetişkinlerin bu testler için genellikle anesteziye ihtiyacı yoktur. Bununla birlikte, bir sağlık uzmanı, test sırasında uykuya dalmalarına yardımcı olmak için bebeklere veya çocuklara sakinleştirici verebilir.
Ultrason: Ultrason NIH harici bağlantısı, yapılarının bir görüntüsünü oluşturmak için organlarınızdan güvenli, ağrısız ses dalgalarını yansıtan dönüştürücü adı verilen bir cihaz kullanır. Karın ultrasonu, tüm idrar yolunuzun görüntülerini oluşturabilir veya özellikle böbreklere odaklanabilir. Görüntüler böbreklerdeki kistleri gösterebilir.
Bilgisayarlı tomografi (CT) taramaları: BT taramaları NIH harici bağlantısı, idrar yolunuzun görüntülerini oluşturmak için röntgen ve bilgisayar teknolojisinin bir kombinasyonunu kullanır. İdrar yolunuzun BT taraması için, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı size bir kontrast madde enjeksiyonu yapabilir. Kontrast ortamı, görüntüleme testleri sırasında vücudunuzun içindeki yapıların görülmesini kolaylaştıran bir boya veya başka bir maddedir. Röntgenleri çeken tünel şeklindeki bir alete kayan bir masanın üzerine yatarsınız. BT taramaları, böbrek kistlerinin ultrasondan daha ayrıntılı görüntülerini gösterebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI): MRI makineleri, röntgen kullanmadan vücudunuzun iç organlarının ve yumuşak dokularının ayrıntılı resimlerini üretmek için radyo dalgaları ve mıknatıslar kullanır. Bir MRI, bir kontrast madde enjeksiyonu içerebilir. Çoğu MRI makinesinde, her iki ucu da açık veya bir ucu kapalı olabilen tünel şeklindeki bir makineye kayan bir masaya yatarsınız. Bazı yeni makineler daha açık bir alanda uzanmanıza izin verir. Sağlık hizmeti sağlayıcıları, böbrek ve kist boyutunu ölçmek ve böbrek ve kist büyümesini izlemek için MRI kullanır. Böbrek ve kist boyutunun ve büyümesinin ölçülmesi, PKD’nin ilerlemesinin izlenmesine yardımcı olabilir.
Otozomal Resesif Polikistik Böbrek Hastalığı
Otozomal resesif polikistik böbrek hastalığı (ARPKD), 20.000 çocuktan 1’ini etkileyen nadir bir genetik bozukluktur. ARPKD’li bir fetüs veya bebekte, böbrekleri çok büyük veya büyütebilen sıvı dolu böbrek kistleri vardır. ARPKD, bir çocuğun rahimde bile kötü böbrek fonksiyonuna sahip olmasına neden olabilir. ARPKD’ye bazen “infantil PKD” adı verilir çünkü sağlık hizmeti sağlayıcıları bunu yaşamın çok erken bir döneminde teşhis edebilir.
Kötü böbrek fonksiyonu, fetüsün veya bebeğin hayatını tehdit edebilecek solunum problemlerine neden olabilir. ARPKD’li yenidoğanların yaklaşık yüzde 30’u yaşamlarının ilk haftasında ölüyor. Doğumu ve ilk birkaç haftasını atlatan ARPKD’li bir bebeğin yetişkinliğe kadar hayatta kalma şansı yüksektir. Bununla birlikte, ARPKD’li çocuklar veya genç yetişkinler muhtemelen tüm yaşamları boyunca tıbbi tedaviye ihtiyaç duyacaklardır.
“Otozomal resesif”, bir çocuğun bu bozukluğa sahip olması için, her iki ebeveynin de gen mutasyonuna sahip olması ve onu geçirmesi gerektiği anlamına gelir. Mutasyona uğramış geni yalnızca bir ebeveyn taşıyorsa, çocuk bu hastalığa yakalanmaz, ancak çocuk gen mutasyonuna yakalanabilir. Çocuk, bozukluğun “taşıyıcısıdır” ve gen mutasyonunu bir sonraki nesle aktarabilir.
ARPKD’nin böbrek yetmezliği konusunda ne ölçüde hızlı seyrettiği her çocuk için farklılık gösterir. Rahimde bir fetüs ne kadar erken teşhis edilirse, çocuğun görünümü o kadar iyi olur. İyi bir doğum öncesi bakım almak, bir çocuğun hayatta kalma oranını artırmak için önemlidir. Bir sağlık ekibiyle mümkün olan en kısa sürede çalışmak, ebeveynlerin çocuklarının PKD’sini yönetmelerine yardımcı olabilir.
ARPKD’nin Erken Belirtileri Nelerdir?
ARPKD’nin erken belirtileri genellikle yaşamın ilk birkaç ayında ve rahimde ortaya çıkar. Rahimdeki ARPKD’nin erken belirtileri oldukça önemli sağlık sorunlarına sebep olabilir. Bu nedenle, çocuklarına PKD geçirme riski taşıyan bir kadının hamile olduğunu öğrenir öğrenmez doğum öncesi bakıma girmesi önemlidir.
Büyümüş böbrek: ARPKD’nin erken bir belirtisi, genişlemiş bir böbrektir. Büyümüş böbrekler fetüsün veya çocuğun akciğerlerine baskı uygular ve bu da akciğer büyümesini ve nefes almayı zorlaştırabilir. Bir sağlık hizmeti sağlayıcısı, sonogram olarak da adlandırılan ultrason görüntülemeyi kullanarak bir fetüste veya bir bebekte genişlemiş böbrekleri görebilir.
Büyüme hatası: Böbrek ve akciğer fonksiyonunun azalması nedeniyle, ARPKD’li çocuklar genellikle ortalamadan daha küçüktür, bu durum büyüme yetmezliği olarak adlandırılır.
Düşük seviyelerde amniyotik sıvı: Azalmış böbrek fonksiyonu, anne rahmindeki düşük seviyelerde amniyotik sıvı NIH dış bağlantısına neden olabilir. Düşük amniyotik sıvı seviyeleri fetüste solunum problemlerine neden olabilir. ARPKD’li bazı kişiler, daha sonra çocuklukta ve hatta yetişkinliğe kadar belirti veya semptom geliştirmez.
ARPKD’nin Komplikasyonları Nelerdir?
Doğumdan sonra hayatta kalan ARPKD’li çocukların nefeslerini etkileyebilecek böbrek ve karaciğer sorunları vardır. Bir sağlık ekibiyle mümkün olan en kısa sürede çalışmak bu komplikasyonları yönetmeye yardımcı olabilir.
Solunum problemleri: En şiddetli ARPKD vakalarına sahip bebekler genellikle doğumdan saatler veya günler sonra ölürler çünkü yaşayacak kadar iyi nefes alamazlar. Akciğerleri rahimde olması gerektiği gibi gelişmez.
Böbrek yetmezliği: ARPKD ile doğan çocuklarda, yetişkinliğe kadarki sürede sıklıkla böbrek yetmezliği görülür.
Karaciğer sorunları: Karaciğer yarası, tüm ARPKD vakalarında görülür ve genellikle doğumda mevcuttur. Karaciğer yarası, karaciğer fonksiyonunun azalmasına ve diğer karaciğer sorunlarına yol açabilir. Bununla birlikte, ARPKD’den kaynaklanan karaciğer sorunları zamanla daha fazla endişe verici hale gelme eğilimindedir.
Yüksek tansiyon: ARPKD’li çocukların çoğunda yüksek tansiyon vardır. Yüksek tansiyon, bir çocuğun kalp hastalığı ve felç olasılığını artırır. Yüksek tansiyon ayrıca çocuğun böbreklerine daha fazla zarar verebilir.