Varisli damarlar (variköz venler) genişler, şişer ve damarları büker, sıklıkla damardaki hatalı valflerle bağlantılıdır. Genellikle mavi veya koyu mor renktedirler.
Bacakların üzerinde şişlik veya yumru şeklinde varisleri olan insanlar kramp şeklinde ağrı ve ağır ekstremite yaşayabilir. Bazen, varis hastalığı çok şiddetli vakalarda, varisli damarlar kopabilir ya da cilt üzerinde varikoz ülseri (varis yaraları) oluşturabilir.
Varisli Damarlar Hakkında Hızlı Bilgiler:
Varisli damarlar ile ilgili bazı temel hususlar aşağıda kısaca listelenmiştir. Daha ayrıntılı bilgi ve destekleyici bilgi makalenin devamında yer almaktadır.
- Varisli damarların sağlık nedenlerinden ötürü nadiren tedavi edilmesi gerekir.
- Evde bakım yöntemleri de dahil olmak üzere birtakım tedavi seçenekleri vardır.
- Hamile kadınlar varislere daha yatkındır.
- Belirtileri, ağrıyan bacaklar, şişmiş ayak bilekleri ve örümcek damarları olabilir.
- Aşırı kilolu kişilerde artmış varikoz venleri riski vardır.
Varis Nedir?
“Varis nasıl oluşur?” Sağlıklı damarlarda, içerisindeki valfler, kanın durgun veya geriye akmasını durdurur; yalnızca kanın bir yönde akmasına izin verirler. Valfler hasar görmüşse veya zayıflarsa, kanın geri akmasına ve damarda birikmesine neden olarak varis oluşturabilirler. Varis sadece büyümüş veya şişmiş demektir.
Tüm yetişkinlerin yüzde 30’undan fazlasının varisli damarlardan etkilendiği tahmin edilmektedir. Vakaların çoğunda, varisli damarlar herhangi bir sağlık veya dolaşım problemi oluşturmaz. Genellikle sağlık nedenleriyle tedaviye ihtiyaç duymazlar.
Bununla birlikte, bir takım hastalarda bacaklarda şişme, acı ve ağrı görülebilir. Hastaya önemli derecede rahatsızlık verirse veya ülserler gibi komplikasyonlar gelişirse tedavi gerekir.
Varis Belirtileri Nelerdir?
Çoğu vakada ağrı yoktur. Ancak, varisli damarların semptomları ve bulguları aşağıdakileri içerebilir:
- Damarlar bükülmüş, şişmiş ve yumrulu (kabarık) görünür.
- Damarlar mavi veya koyu mor renktedir.
- Bazı hastalar aşağıdaki belirtileri de yaşayabilir:
- Bacak ağrısı
- Bacaklarda, özellikle egzersiz sonrası veya gece ağırlaşır.
- Etkilenen bölgede küçük bir hasar normalden daha uzun kanamaya neden olabilir.
- Lipodermatoskleroz (Ayak bileğinin hemen üstündeki cilt altında yağ sertleşebilir ve cildin büzülmesine neden olabilir.)
- Şişmiş ayak bilekleri
- Etkilenen bacaktaki telenjiektazi (örümcek damarları)
- Varisli damarların yakınında parlak kahverengi renk değişiklikleri olabilir, genellikle kahverengimsi veya mavi renklidir.
- Venöz egzama (staz dermatiti); etkilenen bölgedeki cilt kırmızı, kuru ve kaşıntılıdır.
- Birden ayakta iken, bazı kişiler bacak krampları yaşarlar.
- Varisli damarları olan insanların yüksek bir yüzdesi huzursuz bacak sendromu yaşar.
- Livedoid vaskülit (atrophie blanche); düzensiz beyazımsı yamalar ayak bileğinde görülür.
Varisli damarlar aşağıdakiler de dahil olmak üzere, vücudun çeşitli yerlerinde oluşabilir:
- Bacaklar (en yaygın)
- Rektum
- Pelvis
- Vajina
- Uterus (rahim)
- Yemek borusu
Varis Sebepleri Nelerdir?
“Varis neden olur?” Damarların tek yönlü valfleri vardır. Bu sayede, kanın geçmesine izin verir; ancak geri dönmez, böylece kan yalnızca bir yönde ilerleyebilir. Damarın duvarları gerilir ve daha esnek (elastik) hale gelirse, valfler zayıflayabilir. Zayıflatılmış bir valf, kanın geriye sızmasına ve en sonunda ters yönde akmasına izin verebilir. Bu gerçekleştiğinde, kan büyümüş ve şişmiş damarlarda birikebilir.
Varis İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Aşağıdaki risk faktörleri, varisli damarların oluşma riski ile bağlantılıdır:
- Cinsiyet: Kadınların bacaklarında varisli damarların oluşması, erkeklerden daha yaygın bir durumdur. Kadınların hormonlarının damarları rahatlatabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, doğum kontrol hapları veya hormon replasman tedavisi almak varislere neden olabilir.
- Genetik: Varisli damarlar genellikle kalıtsaldır, ailede bulunur.
- Aşırı kilo veya obezite: Aşırı kilolu veya obez insanlar, varis riski taşır.
- Yaş: Yaş ilerledikçe, damar tıkanıklarında genel aşınma ve yıpranmaya bağlı olarak variköz damarlar gelişme olasılığı o kadar yüksektir.
- Bazı meslekler: Bireyin uzun süre ayakta kalmasını gerektiren bazı meslekler de varis riskini artırabilir.
Gebelik ve Varisli Damarlar
Kadınlarda gebelik süresince varisli damarlar gelişmesi, hayatlarının herhangi bir zamanından daha olasıdır. Hamile kadınların bedenlerinde daha fazla kan vardır; bu dolaşım sistemine aşırı baskı uygular.
Ayrıca, hormon düzeylerinde bir değişiklik ve farklı hormonlar arasındaki denge kan damarı duvarlarının rahatlamasına yol açabilir. Bu iki faktör de variköz ven riskini artırır.
Rahim büyüdükçe, pelvis bölgesindeki damarlar üzerinde daha fazla baskı vardır. Çoğu vakada, varisler gebelik sona erdikten sonra kaybolur. Bu durum her zaman geçerli değildir ve bazen variköz damarlar düzelse bile, bazıları görünür kalabilir.
Varis Teşhisi
Görsel olarak yapılan fizik muayene, bir hastanın varisleri olup olmadığına karar verir. Doktor, şişlik belirtileri olup olmadığını kontrol ederken hastanın ayakta durması istenecektir. Hastaya semptomlar hakkında sorular sorulabilir. Ayrıca, hastaya, kırılmış bir kemik veya herhangi bir derin ven trombozu öyküsü gibi herhangi bir bacak hasarının olup olmadığı sorulabilir.
Bazı durumlarda, doktor hastayı vasküler bir uzmana yönlendirebilir. Aşağıdaki teşhis testleri bazen istenebilir:
- Doppler testi: Damarlarda kan akışının yönünü kontrol etmek için bir ultrason taraması istenebilir. Bu test ayrıca damarlarda kan pıhtılaşması veya tıkanıklık olup olmadığını kontrol eder.
- Renkli dupleks ultrason taraması: Bu test, doktorun herhangi bir anormallik tespit etmesine yardımcı olan damar yapısının renkli görüntülerini sağlar; aynı zamanda kan akış hızını ölçebilir.
Varis Tedavisi
“Varise ne iyi gelir?” Hastada belirtiler veya rahatsızlıklar olmazsa ve varis yüzünden rahatsız değilse, tedavi gerekli olmayabilir. Bununla birlikte, belirtiler varsa, ağrı veya rahatsızlığı azaltmak, bacak ülseri, deri renk değişikliği veya şişme gibi komplikasyonları gidermek için tedavi gerekli olabilir.
Bazı hastalar kozmetik nedenlerden, varislerin görünümünden şikayetçi oldukları için de tedavi isteyebilirler.
-
Kişisel Bakım
Egzersiz yapmak, kilo vermek, bacakları yükseltmek ve uzun süre ayakta durma veya oturmayı önleme, ağrıyı iyileştirmek ve varikoz damarlarını kötüleşmesini önlemek için evde alınan önlemler olabilir.
-
Varis Çorapları
Varis çorapları hastanın bacaklarından sıkışmakta ve dolaşımı arttırmaktadır. Genellikle ayak bilekleri çevresinde çok sıkıdırlar ve kademeli olarak bacağa kadar gevşekleşirler.
-
Varis Ameliyatı
Varis damarları büyükse cerrahi olarak çıkarılmaya ihtiyaç duyulabilir. Bu genellikle genel anestezi altında yapılır. Çoğu durumda, hasta aynı gün eve gidebilir. Her iki bacak için de cerrahi gerekiyorsa, hastanede bir gece geçirmek zorunda kalabilirler.
Lazer tedavileri küçük damarları ve örümcek damarlarını kapatmak için sıklıkla kullanılır.
-
Ligasyon ve Sıyırma (Stripping)
Damar derin bir damara katılmadan önce damarı bağlamayı ve çıkarmayı içerir. Biri hastanın kasığının hedef damarının yakınında, diğeri ayak bileğinde veya dizde bacaktan aşağı doğru iki kesik yapılır. Damarın üst kısmı bağlanır.
Bu prosedür genellikle hastanede kalmayı gerektirmez. Ligasyon ve sıyırma bazen morarma, kanama ve ağrıya neden olabilir. Son derece nadir durumlarda derin ven trombozu olabilir.
Ayrıca Bakınız: Derin Ven Trombozu ve Pulmoner Emboli
Ameliyattan sonra çoğu hastanın işine geri dönmeden önce iyileşmesi 1-3 hafta alır. İyileşme süresi boyunca, varis çorapları giyilir.
-
Skleroterapi
Küçük ve orta büyüklükte varisli damarlara bir kimyasal madde enjekte edilir. Birkaç hafta sonra skar izi solmaya devam eder. Damarın birden fazla kez enjekte edilmesi gerekebilir.
-
Radyofrekans Ablasyonu
Variköz venin duvarı, radyo frekansı enerjisi kullanılarak ısıtılır. Küçük bir kesi dizin üstünde veya altında yapılır ve bir ultrason taramasının yardımıyla dar bir tüp (damar) damara yerleştirilir.
Doktor kateterin içine radyofrekans enerjisi yayan bir sonda yerleştirir. Radyofrekans enerjisi damarı ısıtır; duvarlarının çökmesine, etkili bir şekilde kapatılmasına neden olur. Bu yöntem, daha büyük varikoz damarları için tercih edilir. Radyofrekans ablasyon genellikle lokal anestezi ile yapılır.
-
Endovenöz Lazer Tedavisi
Hastanın damarına bir kateter yerleştirilir. Kateterden küçük bir lazer geçirilir ve hedef damarın tepesine yerleştirilir ve damarın ısınmasına neden olan kısa enerji patlamalarıyla kapatılır.
Ultrason taramasının yardımı ile doktor lazeri damara kadar ilerletir ve yavaş yavaş yanar ve hepsini kapatır. Bu işlem lokal anestezi altında yapılır. Genellikle kısa olan bazı sinir yaralanmaları olabilir.
Varis İle İlgili Komplikasyonlar
Doğru kan akışının zayıfladığı herhangi bir rahatsızlık, komplikasyon riski taşımaktadır. Bununla birlikte, vakaların çoğunda varisli damarlarda herhangi bir komplikasyon yoktur. Komplikasyonlar oluşursa şunları içerebilirler:
- Kanama: Cildin yakınında varikoz damarları, hastanın cildi kesilirse kanayabilir. Kanama normalden çok daha uzun sürebilir. Bu gerçekleşirse, hasta yatmalı, bacaklarını kaldırmalı ve doğrudan kanama alanına baskı yapmalıdır. Kanama devam ederse, tıbbi yardım alın.
- Tromboflebit: Bacak damarında kan pıhtıları oluşur ve damar iltihaplanmasına neden olur. Etkilenen bölge sıcak hissedebilir, kırmızı görünebilir ve ayrıca ağrılı olabilir. Tedavi genellikle varis çorapları giymeyi içerir. Ağrı için, doktor uygun bir ağrı kesici reçete edebilir.
- Kronik venöz yetmezlik: Bu, cildin oksijen, besin maddeleri ve atıkları kanla düzgün şekilde değiştirmediği zaman kan akışı zayıflatır. Eğer bu durum uzun vadede oluşursa, buna kronik venöz yetmezlik denir.
Kronik venöz yetmezliği olan kişilerde, varikoz egzaması, lipodermatrikleroz (sert ve sıkı cilt) ve venöz ülser şikayeti olabilir. Venöz ülserler klasik olarak ayak bilekleri çevresinde oluşur ve çoğunlukla renksiz bir alan oluşur. Kronik venöz yetmezlik için tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.