1 Yasal Mevzuatın Transfüzyon Merkezlerine Getirdikleri…
2 AB YÖNERGESİ 2002/98/AVRUPA KOMİSYONUNUN TANIMLAMALARI “Kan Kuruluşu (KK) :İnsan kanı veya kan bileşenlerinin amacı ne olursa olsun alınması veya test edilmesinden ve transfüzyon amacı güdülerek bunların işlenmesi, muhafaza edilmesi ve dağıtımından herhangi bir bakımdan sorumlu olan her türlü yapı veya makamdır. Bu terim, Hastane Kan Bankalarını içermez.Hastane Kan Bankası (HKB) : Hastane temelli transfüzyon faaliyetlerini de içerecek şekilde münhasıran hastane merkezleri içerisinde kullanılmak üzere kanı veya kan bileşenlerini muhafaza eden ve bunlar üzerinde uygunluk testlerini gerçekleştirebilecek bir hastane birimi anlamına gelir.
3 Kan ve Kan Ürünlerine Dair Kanun (Kanun No. 5624, Yürürlük Tarihi: 11 Kan ve Kan Ürünlerine Dair Kanun (Kanun No. 5624, Yürürlük Tarihi: ; tarihli sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır).Kan ve Kan Ürünlerine Dair Yönetmelik ( tarihli sayılı Resmi Gazete)Genelge No: B100THG /5190 (Konu: Transfüzyon Komitesi), /7456Genelge No: B100THG100004/5190(Konu: Kan Tedariki,2005/145Genelge No: B100THG100004/5190 (Konu: Tam Kan Kullanımı), * , 2006/128Genelge No: B THG / (Konu: Hızlı Tanı Kitleri), 2008Genelge No: B THG / *24726 (Konu: Zorunlu Kan Tedariki), 2009/372009 yılında yayınlanan ve 2011 yılında tamamlanan Ulusal Rehber.Genelge No: B100SHG /30187 (Konu: ISBT Kodlama Sistemi), , 2012/42
4 KAN VE KAN ÜRÜNLERİ KANUNU Resmi Gazete: 2. 5. 2007 - 26510 Kanun No KAN VE KAN ÜRÜNLERİ KANUNU Resmi Gazete: Kanun No Kabul Tarihi : 11/4/2007 ç) Bölge kan merkezi: Bakanlığın belirleyeceği bölgelerde kurulan, kendi bölgesindeki kan bağış ve transfüzyon merkezleri ile işbirliği içinde çalışan, sorumlu olduğu bölgenin kan ihtiyacını karşılayacak kapasitede olan, kan bankacılığı ile ilgili bütün iş ve işlemlerin yapılabildiği en kapsamlı birimi,
5 KAN VE KAN ÜRÜNLERİ KANUNU Resmi Gazete: 2.5.2007 - 26510 Kanun No. 5624 Kabul Tarihi : 11/4/2007Transfüzyon merkezi: Acil durumlar dışında kan bağışçısından kan alma yetkisi olmayan, temin edilen kanı veya bileşenini transfüzyon için çapraz karşılaştırma ve gerek duyulan diğer testleri yaparak hastalara kullanılması amacıyla hazırlayan birimi ifade eder.
9 b) Transfüzyon merkezini; bu fıkranın (a) bendinde sayılanların yanı sıra, bünyesinde acil müdahale şartlarını taşıyan özel sağlık kuruluşlarında olmak kaydıyla gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri,
11 MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı, transfüzyon merkezi, kan bağışı merkezi ve bölge kan merkezlerinin kurulması, cihaz, malzeme ve personel standartlarının belirlenmesi, birbirleriyle olan ilişkileri ile çalışma usûl ve esaslarının tespiti, uygulayacakları kalite güvence programlarına dair usûl ve esaslar, ruhsat alınması ile bedelleri ve iptaline ilişkin usûl ve esaslar ile Kan ve Kan Ürünleri Kurulunun çalışma usûl ve esaslarını belirlemektir.
12 Kan ve kan bileşenlerinin bağışçıdan temininden alıcıya verilmesine kadar bağışçı ve alıcının sağlığının tehlikeye düşürülmemesi, tıbbî risklere karşı korunması, transfüzyonun güvenle yapılması, transfüzyon sonrası bağışçı ve alıcının izlenmesi ilgili hizmet biriminin görevidir.
13 Kan ve kan bileşenlerinin alınması, test edilmesi, işlenmesi, depolanması, kullanılır hale getirilmesi, kullanıma sunulması, dağıtılması ve transfüzyon uygulamalarının geri bildiriminin izlenmesi, ilgili hizmet biriminin sorumluluğundadır.
14 Kan, kan bileşenleri ve ürünlerinin bağışçıdan alınması ve alıcıya transfüzyonu hekim sorumluluğu ve denetimi altında yapılır.
15 a) İdarî açıdan kendi kurumuna bağlıdır. TM; a) İdarî açıdan kendi kurumuna bağlıdır. b) Gerekli olan her tür kan ve kan bileşenini bağlı olduğu BKM' den aralarında imzalanan protokole uygun olarak sağlar. c) Bağlı olduğu BKM'ne bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca Bakanlıkça düzenlenmiş ruhsatı protokol sırasında ibraz eder. ç) BKM' nin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunu yazılı olarakBakanlığa bildirir.
16 Transfüzyon kararı, uygulanması, takibi, istenmeyen etki/olayların bildirimi, doğrulanması ve tedavisi ile hemovigilans açısından rehberde tanımlanmış ilgili form ve verilerin düzenlenmesinden hastanın hekimi sorumludur. Hastanelerde yapılan transfüzyon uygulamalarından hastanın hekimi ile beraber hastane transfüzyon komiteleri de sorumludur. Transfüzyon merkezi transfüzyonun takibi ile ilgili verilerin toplanmasından, değerlendirilmesinden ve Bakanlığa ve bağlı olduğu BKM'ne iletilmesinden sorumludur.
17 Acil transfüzyon gerektiren durumlarda müdavi hekim tarafından bildirilen transfüzyon ihtiyacı transfüzyon merkezi stoklarından karşılanır. TM bu talebi karşılayamadığı durumlarda BKM'den acil talepte bulunur. BKM' nin TM' ne uygun kan veya kan bileşenini karşılayamaması halinde BKM' den acil durum onayı en hızlı iletişim vasıtası ile alınır. Bu durumda kan TM'nde alınır. Gerekli testler acil şartlarda çalışılır. Yapılan testlerle ilgili sorumluluk TM ye aittir. TM bu uygulama ile ilgili bilgileri BKM' ne iletmekle yükümlüdür.
18 Hizmet birimleri sorumluları; Türkiye'de mesleğini icra etme yetkisine sahip uzman tıp doktoru veya Bakanlıkça verilen kan bankacılığı ve transfüzyon tıbbı kursu sertifikasına sahip veya kan bankacılığı ve transfüzyon tıbbı konusunda yüksek lisans yapmış tıp doktoru olmalıdır.
19 Hizmet birimi sorumlusunun görevleri şunlardır: a) Sorumlusu olacağı hizmet biriminin ruhsatlandırılması için gerekli bilgi ve belgeleri temin etmek ve başvuruda bulunmak, b) Hizmet biriminin kalite politikası doğrultusunda verimli, kaliteli, uyum ve işbirliği içinde çalışmasını sağlamak, c) Hizmet birimindeki tüm çalışmaların yasal mevzuata, bağlı olduğu kalite standartlarına ve standart işletim prosedürlerine uygun olarak yürütülmesini sağlamak ve çalışmaları belirtilen çerçevede denetlemek, ç) Hizmet biriminde yürütülen tüm faaliyetlerle ilgili gerekli koordinasyonu sağlamak,
20 f) Personel eğitimine yönelik gerekli çalışmaları yapmak, d) Hizmet birimi ve kendine bağlı birimlerin ihtiyaçlarını tespit etmek ve giderilmesini sağlamak, e) Hizmet biriminde dokümantasyon ve kayıtların tutulmasını, hemovigilans kapsamında izlenebilirliği, istenmeyen ciddi olay ve etkilerin bildiriminin yapılmasını sağlamak, f) Personel eğitimine yönelik gerekli çalışmaları yapmak, g) Hizmet biriminin bir önceki yıla ait çalışma raporunu hazırlamak ve bir sonraki yılın hedeflerini belirleyerek çalışma programını projelendirip uygulamak,
21 ğ) Üst yönetim tarafından incelenmesi istenen konular hakkında inceleme ve araştırma yapmak, rapor hazırlamak, görüş bildirmek, h) Personelin sicil, disiplin işleri ve özlük haklarını bağlı olduğu personel ve disiplin yönetmeliği hükümlerine göre izlemek ve yerine getirilmesini sağlamak, ı) Mevzuat ve bilimsel gelişmeleri izlemek, yeni bilgi ve teknikleri çalışmalara yansıtarak kurumun geliştirilmesi ve hizmet kalitesinin artırılmasını sağlamak.
22 Hizmet birimi, EK-2 "hizmet birimi için ruhsat başvuru formunda" belirtilen hizmet birimi faaliyetleri için gerekli bölümleri, ekipman ve materyalleri güncellenmiş rehbere göre bulundurmak zorundadır.
23 Hizmet birimi binası; mobil alanlar dahil hata riskini en aza indirecek şekilde, işleyiş mantığına ve faaliyetlere uygun sırada düzenlenir ve devamlılığı sağlanır. Kontaminasyon riskinin asgari düzeye düşürülmesi için etkin, temizlik ve bakım olanağı bulunur.
24 Saklama alanı; farklı kan ve kan bileşenleri ile gerekli materyallerin uygun şartlarda, güvenli ve ayrı bir şekilde saklanmasını sağlar. Ekipman arızası ya da güç kesintisine karşı gerekli önlemler alınır.Tıbbi Atık depolama alanı; atıkların güvenli bir şekilde depolanması için bir alandır.
25 Hizmet biriminde ekipman ve materyal; Bağışçı, personel ve kan ve kan ürünlerine karşı riskleri en aza indirecek şekilde seçilir.Kullanım amacına uygun olarak valide ve kalibre edilir, sürekliliği sağlanır.İşleyiş talimatı hazırlanarak gerekli kayıtları kalite sistemine uygun şekilde tutulur.Envanter kayıtları tutulur ve en az 10 yıl süre ile saklanır.Bilgisayarlı sistemlerde güvenilirliği sağlamak amacıyla yazılım, donanım ve yedekleme prosedürleri kurulum aşamasında ve düzenli aralarla kontrol edilir. Donanım ve yazılım, izin verilmemiş kullanım ve değişikliklere karşı korunur. Yedekleme prosedürü, veri kaybını ve veriye gelebilecek zararı önler.
26 Kalite sistemiMADDE 15 - (1) Hizmet biriminde kalite sisteminin kurulması ve yürütülmesi esasları şunlardır: a) Hizmet birimindeki tüm personel işleyişin kalite sistemine uygunluğundan sorumludur. b) Kalite sistemi; kalite yönetimi, kalite güvencesi, sürekli kalite gelişimi, personel, bina ve ekipman, dokümantasyon, toplama, test etme ve işleme, depolama, dağıtım, kalite kontrol, kan bileşenlerinin geri çekilmesi, mali denetim, kontrat yönetimi, uygunsuzluk ve iç denetimi içerir.
27 c) Kalite sistemi, tüm işlemlerin standart ve spesifikasyonlara uygun olarak yerine getirilmesini sağlar. Yönetim düzenli aralıklarla sistemin etkinliğini gözden geçirir ve gerektiğinde düzeltici önlemler alır.(2) Hizmet birimleri ulusal ya da uluslar arası bir sistemle kalite güvencelerini destekler. Bu sistem dahilinde prosedürler, binalar ve ekipman kullanılmadan önce valide edilir.
28 c) Bağışçıya uygulanacak temel laboratuvar testleri; 1) ABO, Rh D kan grubu, 2) HBsAg, 3) Anti-HCV, 4) Anti-HIV 1/2, 5) Sifiliz tarama, 6) Kurulun bilimsel gelişmeler ışığında öngördüğü ve Bakanlıkça onaylanarak rehberde yayımlanacak diğer testlerdir.
29 ç) Testler valide edilir, miyarların uygunluğunu kanıtlayan veriler bulunur ve test prosedürleri hazırlanır. Testlerle ilgili algoritmalar, kullanılan yöntemler ve uygulama biçimleri rehberde yer aldığı şekilde yürütülür.
30 d) Validasyon: Ekipman ve materyaller valide edilmiş prosedürlere göre kullanılır. f) Hizmet birimi, EK-6' da belirtilen bilgileri kan ve kan ürünlerinin tam izlenebilirliğini sağlamak amacıyla 30 yıldan az olmamak üzere uygun ortamda okunabilir şekilde kaydeder ve saklar. Hizmet birimi, izlenebilirlik sistemini "Ek-7 İzlenebilirlik için veri kaydı"nda belirtilen maddelere uygun olarak, kan ve kan ürünlerinin alınmasından transfüze edilmesine kadar izlenmesini sağlayacak biçimde oluşturur.
31 g) Otolog kan ve kan ürünleri rehbere uygun şekilde etiketlenir. (4) Hizmet birimleri yıl içerisinde gerçekleştirdikleri faaliyetlerini rehberde belirtildiği şekilde Bakanlığa sunar. Hizmet birimlerine ait istatistiksel veriler en az 15 yıl süreyle saklanır.
32 (5) Kan ve kan bileşenlerinin depolanması ve dağıtımı esasları şunlardır: a) Kan ve kan bileşenlerinin depolanması ve dağıtımı rehberde belirtildiği şekilde yapılır. c) Kan ve kan bileşenlerinin saklama süresi boyunca kalitesini sağlamak ve sürdürmek amacı ile rehberde tanımlanmış depolama ve dağıtım prosedürleri bulunur ve uygulanır.
33 ç) Envanter ve dağıtım kayıtları prosedüre uygun olarak tutulur ç) Envanter ve dağıtım kayıtları prosedüre uygun olarak tutulur. Kan ve kan bileşeninin kalite gereklerine ve prosedüre uygunluğu tanımlanmadan envantere geri dönüşü yapılmaz. d) Depolama, ambalajlama ve dağıtım süresince kan ve kan bileşenlerinin bütünlüğü ve saklama ısısı korunur. e) Otolog kan ve kan bileşenleri ile spesifik amaçlarla toplanan ve hazırlanan kan bileşenleri belirlenmiş prosedürlere uygun ve ayrı olarak saklanır.
34 (6) Kan ve kan bileşenlerinin uygun olmama durumu: a) Rehberde belirtilen kalite ve güvenlik şartlarını sağlamayan kan ve kan bileşenlerinin serbest bırakılması, kan ve kan bileşeninin transfüze edileceği hastanın hekimi ile TM veya BKM sorumlusu tarafından ortak alınan kararla mümkündür. Karar, hasta kayıtlarında gerekçeli olarak bulunur.
35 b) Serbest bırakılmış kan bileşenlerine ait şikayetler, istenmeyen ciddi etki ve olaylar kaydedilir. Gerekli yerlerde geri çekme işlemi, düzeltici yada önleyici faaliyetler yetkili personel tarafından belirlenir, yürütülür ve sonuçlandırılır. c) 17 nci maddeye uygun olarak istenmeyen ciddi etki ve olayların bildirimi ile ilgili etkin ve doğrulanabilir bir prosedür hazırlanır. Prosedürde belirlenen aralarla uygun olmama durumları analiz edilir. ç) Yetkili personel, geri çekme halinde riskli durum söz konusu ise kaynaklara ulaşarak bildirimde bulunur.
36 Dokümantasyon MADDE 16 - (1) Hizmet biriminin yürüttüğü tüm faaliyetleri kapsayan spesifikasyonlar, prosedürler ve kayıtları kapsayan dokümanlar oluşturulur ve güncellenir. (2) Kayıtlar el yazısı ile okunaklı olarak veya mikrofilm ya da bilgisayar ortamında tutulur. (3) Belgeler üzerinde yalnızca yetkili kişi değişiklik yapar. Değişiklik durumunda tarih ve imza atılır, gözden geçirilir, derhal uygulamaya konur. (4) Tüm dokümanlar denetimler sırasında hazır bulundurulur.
37 İstenmeyen ciddi etki ve olayların bildirimi MADDE 17 - (1) Hizmet birimleri, kan ve kan bileşenlerinin kalite ve güvenliğine bağlı olabilecek transfüzyon öncesinde, sırasında veya sonrasında gözlenen istenmeyen ciddi etkilerin ve olayların kayıtlarını tutar ve Bakanlığa bildirir. Bildirim, rehberde yer alan "İstenmeyen ciddi etki ve olayların bildirimi"ne göre yapılır.
38 Denetim MADDE 19 - (1) Hizmet birimleri açan kurum ve kuruluşlar Kanun ve bu Yönetmeliğin hükümlerine uymak ve uygulamada çıkan idari ve teknik problemleri koordineli veya bağlı olduğu hizmet birimine 5 iş günü içerisinde bildirmek zorundadır. Bölge Kan Merkezleri kendilerine bağlı hizmet birimlerinin bildirimlerini 5 iş günü içerisinde Bakanlığa bildirir. (2) Olağanüstü denetimler hariç olmak üzere hizmet birimleri rehberde yer alan denetim formuna göre yılda en az iki kez Bakanlık tarafından denetlenir.
39 (3) Bakanlık, istenmeyen ciddi olay, etki ya da bunlara dair şüphe olması durumunda, hizmet birimlerinden gerekli bilgi talebinde bulunur veya konuyla ilgili olarak olağanüstü denetim yapar. (4) Denetimlerde hizmet biriminin fiziki yapısı, teknik donanımı, personel durumu, kanın temini, depolanması, dağıtımı, immunohematolojik ve mikrobiyolojik testlerde kullanılan yöntemler ile kayıtları Yönetmeliğe, Bakanlık tebliğlerine ve rehberde belirtilen asgari standartlara uygun olmalıdır. (5) Denetimlerde denetleme formu doldurulur, denetim raporu yönetime ve Bakanlığa bildirilir. Tespit edilen usulsüzlük ve eksiklikler için Kanunun 6 ncı maddesi ile bu Yönetmeliğin 20 nci maddesi hükümleri uygulanır.
40 MADDE 21 - (1) Hizmet birimlerinde yürütülen bütün faaliyetlerin Bakanlıkça çıkarılacak rehbere uygun olması zorunludur. Rehber, bilimsel gelişmelere uygun olarak yılda en az bir defa Kurul tarafından güncellenir. (2) Rehberde yer alması gereken konular şunlardır: a) Bağışçı sorgulama formu ve değerlendirme kriterleri, b) Kan alma usul ve esasları, bağışçı reaksiyonları, c) Kan bileşenlerinin hazırlanma yöntemleri, taşıması gereken nitelikler, kan bileşenlerinin saklama ve taşınma şartları, ç) Kalite kontrole ilişkin temel bilgiler, d) Transfüzyon öncesinde yapılması gereken immunohematolojik testler ve mikrobiyolojik tarama testlerinin yapılışı ve değerlendirilmesi, e) Teknik donanım, fiziki yapı, kullanılan cihazların nitelikleri, f) Biyolojik güvenlik önlemleri, g) Kanın bağışçıdan alıcıya kadar izlenebilmesini sağlayan kayıt sisteminin özellikleri, ğ) Kan ve kan bileşenlerinin dağıtımında izlenecek yöntemler, h) Standart işletim prosedürleri ve kalite el kitabının hazırlanma tekniği, ı) BKM ile TM arasında imzalanacak protokol, i) Transfüzyonla ilgili prosedürler ve alternatif transfüzyon prosedürü, j) Hasta ve çalışan güvenliğine yönelik prosedürler, k) Hizmet birimleri denetim formu.
41 KAYITLARIN SAKLANMASI (a) 30 yıl saklanması gereken bilgiler; 1. Hizmet biriminin adı 2. Bağışçının sayısal veya alfabetik tanımı 3. Kan-kan bileşeni tanımı 4. Kanın alınma ve son kullanma tarihi (gün/ay/yıl) 5. Kan-kan bileşeninin dağıtıldığı birimler 6. Dağıtım tarihi (gün/ay/yıl) 7. Kan-kan bileşeninin kullanıldığı birimler 8. Transfüzyon alıcısının tanımı 9. Transfüzyon tarihi (gün/ay/yıl) 10. İade edilen kan-kan bileşeninin kabul onayı ve tarihi (gün/ay/yıl) 11. İmha tarihi (gün/ay/yıl) 12. İmha nedeni (b) 15 yıl saklanması gereken bilgiler; 1. Bağışçıların (aday ve bağış yapanlar) toplam sayısı 2. Bağışların toplam sayısı 3. Hizmet birimlerine bağlı olan ya da hizmet birimlerinin bağlı olduğu diğer birimlerin listesi 4. İmha edilen bağış sayısı 5. Üretilen ve dağıtılan kan-kan bileşenlerinin sayısı 6. Mikrobiyolojik tarama testi sonuçları (% olarak) 7. Geri çekilen kan-kan bileşeni sayısı 8. Raporlanan istenmeyen ciddi etki ve olayların sayısı
42 İZLENEBİLİRLİK İÇİN VERİ KAYDI Transfüzyon Merkezleri:1. Kan-kan bileşeninin sağlandığı bölge kan merkezinin adı,2. Kan-kan bileşeni kimliği,3. Transfüzyon alıcısının kimliği,4. Transfüze edilmemiş kan-kan bileşeni için iade veya imha nedeni, 5. Transfüzyon, iade ya da imha tarihi (gün/ay/yıl).
47 T.C.SAĞLIK BAKANLIĞITEDAVİ HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜSAYI: B100THG100004/5190KONU:Tam Kan kullanımı *………..……………GENELGE 2006/128Günümüzde kan transfüzyonu uygulamalarının mesleki usul ve esaslar yönünden doğru yapılması önemli tıbbi, iktisadi ve sosyal sorunları ortadan kaldıracaktır. Dolayısıyla transfüzyon endikasyonu konulmasından transfüzyon sonrası hasta takibine kadar gelişen bütün evrelerde hekimlerimizin hassas davranmaları gerekmektedir.“Tam Kan” bugün dünyada bir hammadde olarak kabul edilmekte ve transfüzyon tıbbında belirli endikasyonlar dışında kullanılmamaktadır. Bakanlık olarak hedefimiz“Tam Kan” kullanım oranını %5 civarına indirmektir.Bu maksatla hastanelerimizde hekimlerimizin ekte gönderdiğimiz kan talep formlarını mutlaka doldurarak kan talebinde bulunmaları ve kan bileşenlerinin temin edilebildiği durumlarda “Tam Kan”ı ekte bildirilen endikasyonlar dışında kullanmamaya azami özen göstermeleri ve transfüzyon ilkelerine titizlikle uymaları gerekmektedir.“Transfüzyon komiteleri”nin kurumda gerçekleşen tüm kan transfüzyonlarını düzenli olarak incelemesi, endikasyon dışı “Tam Kan” kullanımlarının kurum idari amirlerince takip edilmesi gerekmektedir.