Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985, 8 vols., 3900pp.
ABSTRACT
The Collection of Islamic Law and the Islamic Jurisprudence
Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu
This collection by Ömer Nasuhi Bilmen has been used as textbook for many years in theology faculties. It covers all aspects of Islamic law. Bilmen focuses on the Hanafi school of law, which was widely applied in Ottoman lands. He also refers to legal issues in other sects and draws upon Mejelle, the civil code of the Ottoman Empire in the late nineteenth and early twentieth centuries.
The first volume comprises two books, the first of which focuses on usul al-fiqh, exploring its history, books, principles and features. The second book concentrates on fiqh scholarship and examines leading scholars in the field.
The second volume comprises four books and deals with principles regarding the individual and family. The focus is given to principles on marriage, issues regarding the divorce, the matters regarding the birth and alimony.
The third volume examines administrative law principles of Islam in three books. These explore the principles of criminal law, the law of war, rules applicable to non-Muslims, and financial principles, including the rules on state treasury.
Volume four, which comprises seven books, concentrates on Islamic law and research on usul al-fiqh. The first book of the volume continues with the law of war and the law applicable to non-Muslims. The following books deal with incomes of the state, deposits, state donations, foundations, testament and succession, and hereditary shares and provisions on inheritance.
The fifth volume provides in-depth analysis of guardianship and testaments, succession and inheritance. The sixth volume comprises six books on legal transactions, including transactions of purchase and sale, lease, guaranty, money transfer and presentation.
The principles of Mejelle are examined in the seventh volume, comprising five books. These refer to relevant articles of Mejelle in respect to presentation, mortgage, companies, absence, lost articles, the hajj, coercion and seizure, and destruction. The eighth volume, comprising five books, elaborates on the main principles of Mejelle: peace and discharge, confession, and procedural issues such as oath, witnesses, decision and fatwa.
The collection is an excellent source of information about Islamic legal theory, as well as its application to fiqh. Ömer Nasuhi Bilmen’s collection is the result of years of intense research and analysis.
Burcu Kiliç
Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985, 8 cilt, 3900 s.
ÖZET
Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu
Ömer Nasuhi Bilmen’in ‘Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye’ adlı eseri sekiz ciltten oluşmaktadır. İslam hukukuna ait tüm meseleleri detaylı bir şekilde ortaya koyan söz konusu eser uzun yıllar boyunca ilahiyat fakültelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Eser, İslam hukukunun başlıca bütün kısımlarını içermektedir. Söz konusu kısımlar, İslam dünyasında asırlardır tatbik edilen fıkıh mezhepleri arasında özellikle daha geniş bir uygulama alanı bulan Hanefi mezhebi üzerinde durmaktadır. Ayrıca, diğer mezheplere ilişkin önemli hukuki meselelere de değinilmiş ve Mecelle’den de yararlanılmıştır.
Eserin ilk cildi iki kitaptan oluşmaktadır. İlk kitap, fıkıh usulüne ayrılmış ve bu bölümde fıkıh usulünün esasları, tarihçesi, kitapları, hükümleri ve özellikleri incelenmiştir. İkinci kitap ise fıkıh ilmine değinmekte ve bu alanın önde gelen âlimlerini tek tek incelemektedir.
Eserin ikinci cildi dört kitaptan ( 3.-6. kitap) oluşmakta ve şahıs ve ailevi hükümler üzerinde durmaktadır. Üçüncü kitap nikâhlanmaya ilişkin hükümlere, dördüncü kitap karı-kocanın talâk veya fesh ile birbirlerinden ayrılmalarına ilişkin meselelere, beşinci kitap nesep ile ilgili hükümlere ve bu cildin son kitabı olan altıncı kitap ise nafakaya ayrılmıştır.
Eserin üçüncü cildi idari hukuka ilişkin hükümleri incelemekte ve üç kitaptan ( 7.-9. kitap) oluşmaktadır. Yedinci kitap, İslam hukukundaki cezai hükümlere, sekizinci kitap savaş zamanında uygulanacak hükümlere ve gayrimüslimler ile ilgili hukuka ilişkindir. Cildin son kitabı olan dokuzuncu kitap ise mali hukuku incelemekte ve devlet hazinesine ilişkin hükümlere yer vermektedir.
İslam hukukunu oluşturan kitaplara, fıkıh araştırmalarına dördüncü ciltte yer verilmiştir. Söz konusu cilt yedi kitaptan ( 8.-14. kitap) oluşmakta olup, sekizinci kitap savaş hukukuna ve gayrimüslimler ile ilgili bir kısım muamelata ait meselelere değinmektedir. Dokuzuncu kitap İslam devletinin gelirlerine, onuncu kitap emanetlere, on birinci kitap hibelere, on ikinci kitap vakıflara, on üçüncü kitap vasiyet ve vesayet kurumuna, on dördüncü kitap feraiz ve intikal ahkamına ilişkindir.
Eserin beşinci cildi İslam hukukunu oluşturan kitaplara yer vermekte, on üç ve on dördüncü kitapları detaylı olarak incelemektedir. Bu ciltte vasilere ve vasiyetlere, verasete ve intikale ilişkin hükümlere değinilmiştir. Altıncı cilt ise hukuki işlemlere ilişkin altı kitaptan oluşmaktadır ve alım ve satım işlemlerine, şufa hakkına, kiraya, kefalet müessesesine, on havaleye ve son olarak vekâletlere yer vermektedir.
Beş kitaptan ( 20.- 25. kitap) oluşan yedinci cilt Mecelle’nin vekâlet, rehin, şirketler, gaiplik ve lukata, hac ve ikrah ve son olarak gasp ve itlafa ilişkin hükümlerine değinmektedir. Eserin sekizinci cildini oluşturan son beş kitap ise Mecelle’nin sulh ve ibra, ikrara ilişkin meseleleri ile davalara ilişkin usullerini incelemiş, yemin, şahitlik, karar ve fetvalar üzerinde durmuştur.
Eser, İslam hukuku meselelerinin ortaya konması, bunların öneminin hukuk ilmi içinde belirtilmesi ve İslam hukukunun gelişmesi ve hadislerin tatbiki amaçlarına hizmet etmektedir. Eserin çok uzun ve geniş bir araştırmanın ürünü olduğu kuşkusuzdur.
Burcu Kılıç
Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985, 8 vols., 3900pp.
ملخص
موسوعة الشريعة الإسلامية و فقه القضاء الإسلامي
Hukuki İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu
تتألف الموسوعة التي ألفها عمر ناصوحي بيلمان من ثمانية مجلدات تقع في ٣٩٠٠ صفحة، و قد كانت مقررا تدريسيا لسنوات طويلة في كليات الشريعة الإسلامية. تغطي هذه الموسوعة أهم جوانب الشريعة الإسلامية، و يركز الكاتب فيها بصفة خاصة على المدرسة الفقهية الحنفية التي كانت متبعة في الدولة العثمانية على نطاق واسع، رغم إشارته إلى آراء مدارس فقهية أخرى و إلى مجلة الأحكام العدلية (مدونة قانونية صدرت في الامبراطورية العثمانية في نهايات القرن التاسع عشر و بدايات القرن العشرين).
يركز المجلد الأول من الموسوعة على مبادئ أصول الفقه و كبار العلماء في هذا المجال. أما المجلد الثاني فيتناول المبادئ القانونية الخاصة بالفرد و الأسرة كالزواج، و الطلاق، و شرعية الأبناء، و النفقة.
و يدرس المجلد الثالث القانون الجنائي، و الأمور المالية بما فيها القواعد الخاصة بخزينة الدولة، و قانون الحرب، و الأحكام واجبة التطبيق على غير المسلمين. و يواصل المجلد الرابع مناقشة قانون الحرب و القانون واجب التطبيق على غير المسلمين ضمن الإطار القانوني لمداخيل الدولة، و الودائع، و الهبات ، و الخلافة، و أحكام الميراث. و في المجلد الخامس نجد تحليلا للوِصاية و الوَصايا. و يغطي المجلد السادس معاملات البيع، و الشراء، والإيجار.
في المجلد السابع قام المؤلف بدراسة مجلة الأحكام العدلية فيما يتعلق بالمعاملات المالية، و بيع وشراء الممتلكات، و قانون الشركات، و صكوك نقل الملكية المفقودة، و الحج، و التأميم، و حق تدمير الممتلكات. و أخيرا يتوسع المجلد الثامن و الأخير في مناقشة أهم مبادئ مجلة الأحكام العدلية فيما يتعلق باليمين، و الشهود، و الفتوى.
تعتبر الموسوعة مصدر معلومات هام فيما يخص النظرية القانونية الإسلامية و تطبيقاتها، فهي نتاج سنوات بحث طويلة. و يبقى الجانب السلبي للموسوعة هو اللغة، فنظرا لكتابتها في الخمسينات باللغة العثمانية لا يمكن للقراء المعاصرين الاستفادة منها دون استخدام قاموس تركي - عثماني يجعلها في المتناول.
بورجو كيليج
ترجمة عادل لاغة