Sokrat Semineri Stratejisinin Mantığı
Sokrat seminerinin amacı öğrencilerin belli bir metinde sunulan fikirleri, konuları ve değerleri anlamak için birbirlerine yardım etmesidir. Öğrenciler görüşler ileri sürmek yerine, metindeki fikirler etrafında bir tartışma yapmaktan sorumludur. Bir dinleme, anlamlandırma ve ortak bir zemin bulma süreciyle öğrenciler belli bir iddiayı kanıtlamaya çalışmak yerine ortak bir anlayışa varmaya çalışırlar. Sokrat semineri münazara, ikna etme veya kişisel düşünme amacıyla kullanılmaz çünkü odak noktası bir metinden ortak anlam çıkarmaktır.
Prosedür
Birinci aşama: Uygun bir metin seçilir
Sokrat seminerleri yakın metin analizine dayalıdır, bu yüzden yorumlama ve tartışma olanakları sunan bir metin seçmek önemlidir. Anlamı oldukça açık olan basit bir metin seçerseniz öğrencilerin tartışacağı pek bir şey olmaz. Ayrıca, metin ayrılan süre zarfında dikkatli bir şekilde okunamayacak kadar uzun olmamalıdır. Öğretmenler genellikler bir paragraf ila bir sayfa uzunluğunda metinler seçmektedir.
İkinci aşama: Öğrenciler seminere hazırlanır
Seminere başlamadan önce, öğrencilerin fikirlerini hazırlamak için zamanı olması önemlidir. Öğrenciler sınıf tartışması başlamadan önce metinle ilgili notlar çıkarırlar. (Öğrenciler metinle ilgili not çıkarmayı bilmiyorsa, göstermelisiniz.) Öğretmenler çoğu zaman seminere başlamak için kullanılabilecek birkaç açık uçlu soru soran bir tartışma lideri belirlerler.
Üçüncü aşama: Kuralları belirleyin
Sokrat seminerlerinin diğer tartışma türlerinde olmayan kuralları vardır, bu yüzden seminere başlamadan önce herkesin kuralları bilmesi önemlidir. Bir Sokrat seminerinde kullanılan genel kurallar aşağıda sıralanmaktadır. Tabi bu kurallar öğrencilerin gereksinimlerine göre düzenlenebilir:
- Birbirinizle konuşun, sadece tartışma lideriyle veya öğretmenle değil.
- Fikirlerinizi desteklemek için metindeki kanıtlara değinin.
- Birinin söylediğini anlamazsanız, sorular sorun veya netleştirmek için bir öğrencinin söylediğini farklı sözcüklerle ifade edebilirsiniz. (“Sanırım …. dedin, doğru mu?”)
- Konuşmak için el kaldırmanıza gerek yok ama lütfen konuşma sürenize dikkat edin –diğer öğrencilere göre ne kadar konuştuğunuza dikkat edin.
- Başkalarının sözünü kesmeyin.
- Başka öğrencilerin fikirlerini küçümsemeyin. Fikirlerine katılmadığınız öğrenciyi yargılamadan kendi yorumunuzu ifade edin veya bir fikri derinlemesine anlamak veya açıklığa kavuşturmaya yardımcı olmak için soru sorun.
Sokrat seminerlerinde yaygın olarak kullanılan ifadeler veya sorular:
- Bu fikir metnin neresinde var?
- Bu kelime veya ifade ne anlama geliyor?
- Bunu başka bir şekilde söyleyebilir misin?
- … mı demek istiyorsun?
- Sence yazar ne demek istiyor?
- Bu başka ne anlama gelebilir?
- Bu metnin hedef kitlesi kimdi? Hedef kitle bu sözcükler hakkındaki yorumlarımızı nasıl şekillendiriyor?
- Bu metnin yazarı kimdi? Yazar hakkında ne biliyoruz? Bu bilgiler bu sözcüklerden anladıklarımızı nasıl şekillendiriyor?
Seminere başlamadan önce, öğrencilere bu seminerin amacının münazara yapmak veya bir noktayı kanıtlamak değil, yazarın metinde anlatmaya çalıştığı şeyi daha derinlemesine anlamak olduğunu hatırlatmak da önemlidir. Ayrıca, eğer daha önce öğrencilerinizle bir Sokrat semineri çalışması yapmadıysanız, iyi bir seminerin özelikleri hakkında birkaç dakika beyin fırtınası yapabilirsiniz. Bu özelliklere veya kriterlere değerlendirme ölçeğinde yer verilebilir ve dersin sonunda semineri değerlendirmek için kullanılabilir. Bir Sokrat seminerini değerlendirmek için şu gibi kriterler kullanılabilir: katılım (herkesin dinlemesi ve paylaşması); saygı (söz kesmeme ve aşağılamama), anlamlandırma (öğrenciler seminerin sonunda metni daha derinlemesine anlarlar) ve delillerin kullanılması (yorumlar daima metne gönderme yapılarak paylaşılır).
Dördüncü aşama: Sokrat semineri
Bir Sokrat semineri çoğunlukla açık uçlu bir soru soran tartışma lideriyle başlar. Tartışma lideri bir öğrenci veya öğretmen olabilir. Tipik bir Sokrat semineri başlangıç sorusu şudur: Sizce bu metin ne anlama geliyor? Sessizlik sorun değildir. Öğrencilerin ısınması birkaç dakika sürebilir. Bazen öğretmenler tartışmaya katılan öğrencilerle beraber bir Sokrat semineri düzenler ve sınıfın geri kalanı da gözlemci olarak belli işlerden sorumlu olur. Sokrat seminerlerine en az on beş dakika ayrılmalı ve otuz dakika veya daha fazla sürmelidir. Öğrenciler Sokrat seminerlerine alıştıkça bir metni öğretmen müdahalesi olmadan daha uzun süre tartışabilirler.
Beşinci aşama: Düşünme ve değerlendirme
Sokrat seminerinden sonra, öğrencilere genel olarak semineri ve özel olarak da kendi performanslarını değerlendirme fırsatı verin. Bu çalışma sınıfta yapılabilir veya ödev olarak verilebilir. Bu aşamada kullanılmak üzere değerlendirme formları geliştirebilirsiniz. Öğrenciler seminer boyunca rahatlık düzeyleri hakkında ve katılım ve katılmama noktaları üzerine de düşünebilirler. Seminer sürecini düşünmek öğrencilerin daha sonra yapılacak tartışmalara katılma yeteneğini geliştirir. İşte seminer hakkında düşünürken tartışabileceğiniz veya hakkında yazı yazabileceğiniz bazı sorular:
- Seminer herhangi bir noktada diyalogdan ziyade münazaraya/tartışmaya döndü mü? Döndüyse, grup bununla nasıl baş etti?
- Aktif olarak dinleyen ve başkalarının fikirleri üzerine eklemeler yapan insanlar nasıl deliller sundu?
- Bu seminerde ele alınan fikirler metinden anladıklarınızı nasıl etkiledi?
- Bir daha ki sefer seminere katıldığınızda bir katılımcı olarak neyi farklı yapmak istersiniz?