Canlılar vücutlarındaki fazla suyu, zararlı maddeleri fazla metabolik ürünleri solunumda açığa çıkan karbondioksiti hücrelerden ve doku sıvısından uzaklaştırır. Bu olaya boşaltım denir.
Boşaltımı gerçekleştiren organ ve yapıların tümüne üriner sistem denir.
Canlılar ne için boşaltım yapar ?
Canlıların normal yaşamlarını sürdürebilmesi için dengeli ve kararlı iç ortama (homeostasi) sahip olması gerekir. Bu yüzden boşaltım yapar.
Canlılardaki Boşaltım Ürünleri
Protein -> Co2 , H2O , Amonyak , Üre, Ürik Asit
Yağ -> Co2 , H2O
Karbonhidrat -> Co2 , H2O
Amonyak, Üre,
Ürik Asit Boşaltımı Yapan Canlılar
Amonyak : Sürüngenler, yassı solucanlar, ergin olmayan kurbağalar, suda yaşayanlar ve balıklar amonyak atar.
Amonyak zehirli olduğu için çok sulu ortamda vücuttan atılır.
Üre : Az su ile vücuttan atılır. Memeliler ve ergin kurbağalarda görülür.
Ürik Asit : Çok çok az su ile vücuttan atılır. Böceklerde sürüngenlerde ve kuşlarda görülür.
Su kullanma oranı : Amonyak > Üre > Ürik Asit
Omurgasızlarda Boşaltım
1-) Süngerler, sölenterlerin özel bir boşaltım organı yoktur. Boşaltım maddelerini difüzyon ile vücut yüzeyinden atarlar.
2-) Yassı Solucanlar : Boşaltım organına ilk kez Yassı Solucanda rastlanır. Boşaltım organına Protonefridyum denir.
Protonefridyum : Alev hücrelerinden ve alev hücrelerinin bağlandığı boşaltım kanalından oluşur. Protonefridyum fazla suyu boşaltır. Metabolik artıklar ise vücut yüzeyinden difüzyonla ya da gastrovasküler boşluğa salınarak ağız boşluğuyla uzaklaştırılır.
3-) Halkalı Solucanlar : Boşaltım organı Nefridyum her halkada bir çift nefridyum bulunur.
Nefridyum Özellikleri
2 ucu açık bir ucu vücut boşluğuna bakar. (Kirpikli Huni) şeklindedir. Huniye bağlı olan nefridyum kanalı kıvrımlar yaparak bir sonraki halkadan dışarıya açılır.
Not : Nefridyum kanalından geçen sıvıda su, mineral, vitamin gibi besinler ve atık maddeler nefridyumların kirpikli uçlarından boşaltım kanalına geçer. Burada vitamin, glikoz, mineral ve bir kısım su gelebilir artıklar idrar olarak dışarı atılır.