İyi bir kadın işçi, iğ ile dakikada ancak beş ilmik atar, oysa kimi dönüşümlü dokuma tezgahları aynı zaman içinde 30 bin ilmik atıyorlar. Buna göre, makinedeki her dakika, kadın işçinin 100 saat çalışmasına eşittir; ya da, makine her dakikada kadın işçiye on günlük bir dinlenme zamanı sağlamaktadır. Dokuma sanayisi için doğru olan, modern mekanikte yenilenen tüm sanayiler için de az çok doğrudur. Ama, ne görüyoruz? Makine geliştikçe ve insan çalışmasını durmadan artan bir hız ve kesinlikle yendikçe, işçi, dinlenme süresini aynı oranda uzatacak yerde, makineyle yarışırcasına çabasını iki kat artırıyor. Saçma ve öldürücü bir yarışma bu!
Eğer işçi sınıfı, kendine egemen olan ve özünü alçaltan kusuru söküp atarak o korkunç gücü ile ayaklanır ve bunu kapitalist sömürüden başka bir şey olmayan İnsan Hakları'nı, Sefalet Hakkı'ndan başka bir şey olmayan Çalışma Hakkı'nı istemek için değil de, her insana günde üç saatten fazla çalışmayı yasaklayan çelik gibi bükülmez bir yasa koymak için yaparsa, dünya, yaşlı dünya sevinçten titreye titreye, içinde yeni bir evrenin zıpladığını duyacaktır... Ama, kapitalist ahlakın yoldan çıkardığı bir proletaryadan, mertce bir karar nasıl istenebilir?
İşçi erkek, kadın ve çocuklar, yüz yıldır, bin bir zahmetle acının çarmıhlı tepesine tırmanmakta. Antik köleliğin hazır ve canlı örneği İsa gibi. Yüz yıldır, zor altında çalışmakta, kemiklerini kırmakta, etlerini örselemekte, sinirlerini kırbaçlamakta. Yüz yıldır açlık barsaklarını burmakta, beyinlerini sanrılara salmakta...
Ey tembellik, uzun süren sefilliğimize acı! Ey sanatların ve soylu erdemlerin anası tembellik, insan kaygılarına merhem ol!
Görüşler
Eski arkadaşlar şimdi birbirlerine nefretle bakıyor. 5-6 kişilik gruplarıyla ellerinin içine aldıkları taşları birazdan çıkacak kavga için hazırlıyorlar. Ceketlerini açıp silahlarını gösteriyorlar. Konuşma devam ediyor ve birbirlerine aynı şeyi söylüyorlar: "Burdan Gidin, Bu Fabrika Bizim." Bir halk ozanı lafı alıp "bu fabrika bizim" diye kötü bir mikrofona bağırıyor. İşçiler türküye katılıyorlar. Bir jandarma aracı gelip duruyor. Komutan etrafa bakıp, "Bu Fabrika Esas Bizim" diyor. Bir emekçi ressam "Benim İşçilerim" adlı sergisini açıyor. Sokak tiyatrosunun oyuncuları resimleri çok beğeniyor. Havadaki gerilim devam ediyor. Maliye Bakanlığı'ndan grup bu fabrikadan daha fazla vergi almak için minibüsten iniyor. Onlar da bu fabrikanın kendilerine ait olduğunu düşünüyor. Aynı anda derenin kenarında kavga çıkıyor. Eski arkadaşlar Fabrika Bizim diye kavga ediyor, birbirlerini dövüyor. Kanları derenin suyuna karışıyor...
4 gün sonra fotoğraf makinemin kapağını grev çadırında bulma umuduyla fabrikaya gidiyorum. Fabrikanın sahibi olduğunu iddia eden grevciler, sendikacılar, maliyeciler, jandarma tiyatrocular, ressamlar, türkücüler, polisler, solcu üniversiteliler, gazeteciler... Hiçbiri ortada yoktu. Derenin sesinden başka hiçbir ses duyulmuyordu. Rüzgarın sesi yerdeki gazete parçalarının üzerinden geçip derenin sesine karışıyordu. Dört gün önceki grevin davul zurnasından, polisin helikopterinden, maliyenin minibüsünden, sokak tiyatrocularının haykırışlarından, işçilerin heyecanlı sloganlarından, sendika için kavga eden arkadaşların çığlıklarından geriye kocaman, ağır ve derin bir sessizlik kalmıştı. Kafamı kaldırıp sessiz nedenini anlamaya çalışıyorum. Bana herkesin nereye gittiğini, bütün bu insanların nasıl olduğunu, bu ölüm sessizliğinin nedenini söyleyecek birini arıyorum, kimseyi göremiyorum. Fabrikanın kapısında asılı duran bir küçük levhadan başka. Yorgun, sessiz bir küçük levha, küçük yazı, bir küçük kelime. Hayatımın bütün sorularının cevabı. Fabrikanın sahibi esas girişteki büyük kapıya bir tek söz yazıp çekip gitmişti... Kapalı
Atlas Silkindi bütün yaratıcıların Kapalı levhasını asıp gittikleri günü anlatıyor. Bütün yapan edenlerin, kendisi için çalışıp farkında olmadan bizlere hizmet eden bütün benlerin gittikleri gün bizlerin, yani şikayet edenlerin şikayet edecek kimseyi bulamadığı o korkunç günü gösteriyor. Bizlerin beni nasıl sömürdüğünü resmediyor. Kitabı okurken karar vereceksiniz. Yapan edenlerden misiniz, yoksa şikayet edenlerden mi? Eğer şikayet edenlerdenseniz kitabı okumayın, utanırsınız!
(Tanıtım Yazısından)
Atlas Silkindi
Tembellik Hakkı gibi kitapların belki de en önemli faydası işin "ezber bozma" kısmı. Fikirleri benimser ya da benimsemeyiz ama körü körüne, sorgulamaksızın cicili bicili pazarlanan fikirleri benimsemek yerine biraz sıkıntılı olsa da yaptıklarımızı neden yaptığımızı sorgulamak hayatı belki de biraz daha yaşanılır kılacaktır.
Bu arada aklıma okumadığım ama bana aktarıldığı kadarı ile hoşuma gitmiş olan, Cuma ya da Pasifik Arafı romanı geldi, herhalde oradan bir diyalog idi, adanın yerlisi ile bizim "modern" Robinson konuşuyor ve konu yarışlardan açılıyor, hadi yüz metreyi en hızlı koşma yarışı yapalım. Yerli soruyor yapınca ne olacak, Robinson da diyor ki en hızlı koşmuş olan adamı belirleyeceğiz, ödül vereceğiz, güzel olacak, heyecan olacak, yerli gülüyor, o kadar istiyorsan biz sana en hızlı koşan adam diye hitap edelim, bu kadar yorma kendini. Bir türlü anlaşamıyorlar filan..
Ya da hayal meyal hatırlanan bir filmden bir Danny De Vito diyaloğu (çılgın hırslı borsacı rolünde): "... kazanmak için kazanıyoruz, sonra ne mi oluyor, evet tabii ki ölüyoruz, öldüğünde kimin en çok parası varsa o kazanmış sayılıyor bir süreliğine... Ne? Saçma bir oyun mu? ..."
Not: FZ'nin ayaküstü binlerce yıllık tartışmayı sonuca bağlamak gibi bir sonucu yoktur, insanlıktan çıkmış azılı liberaller ile çalışmak özgürleştirir, bizim bizden başka dostumuz yok diyenler sonuna dek kapışabilirler. FZ henüz tembel mi çalışkan mı olduğuna karar veremediği gibi acaba Leonardo da Vinci ve Einstein, Ford'un fabrikalarından birinde araba montaj hattında belli bir işi yapan işçiden daha mı çalışkan idiler diye düşünmektedir. Belki de asıl mesele nüfus kontrolüdür ve kadınlar birtakım hormonlarını maneviyat ile ilişkilendirip annelik "güdü"lerini tatmin etmek için çocuk yapmayı istemekte, dolayısı ile milyarlarca insan evladı gezegen kaynaklarını kanserli hücre gibi emip posasını çıkarmakta, bunu yapmadığı zamanlarda da kendi hemcinslerini boğazlamaktadır. Ya da belki Arendt'in deyişi ile öyle saf kötülük diye bir şey yoktur, mevzu genellikle sıradan aptal insanların banaliteleri sonucunda pek düşünmemeleri ve itaat etmeleridir.
Teşekkürler!