Betimleme (tasvir):
“Varlıkların durumlarını, özelliklerini, sözcüklerle resim çizer gibi anlatımdır ve okuyucunun gözleri önünde görüyormuşcasına canlandırmadır.”(Enise Kantemir, Yazılı ve Sözlü Anlatım)
betimleyici (tasvir edici) anlatımın genel özellikleri:
- Betimleme, betimlenen öğeyle ilgili olarak “nasıl” sorusunun yanıtını verir.
(Nasıl bir yer? Nasıl bir insan? Nasıl bir olay? Nasıl bir nesne?…..)
Örnek: Melekler Şehri filminde bir sahne:
Melek Seth, Dr.Maggie’nin yediği armutun nasıl bir şey olduğunu sorar ve tarif etmesini ister:
Maggie : Armut gibi…Armutun tadının nasıl olduğunu bilmiyor musun?
Seth : Senin aldığın tadı bilmiyorum.
Maggie : Tatlı, sulu, dilimin üzerinde eriyen
şekerli kum taneleri gibi.
betimleyici anlatım için yazma önerileri:
Arkadaşınızı farklı kılan üç özellik?
Verilecek resimlerdeki ayrıntıları ipucu olarak değerlendirilerek nesneleri bulma?
Aşağıdaki metinde anlatılan kişiye ait ayrıntıları kullanarak resmini çizin. Çizim bittikten sonra, gerçeğiyle karşılaştırmak için, metnin altındaki linki tıklayın.
“Mabel o sıralarda en sevdiğim çikletin markasıydı; ama benim için özel olan cikletin ambalajındaki resimdi. Kahverengi bir dikdörtgenin üzerinde, açık hardal sarısı bir aynada beliren esrarengiz, biraz ürkütücü, güzel bir siyah kadın resmi vardı. Resmin tam altında, ince uzun bir dikdörtgen içinde iri kırmızı harflerle şöyle yazardı: MABEL Balonlu çiklet Başına, üzerinde beyaz kırık çizgi desenli kırmızı bir fuları korsanbaşı bağlamış sütlü çikolata renkli kadının tek kulağında iri kırmızı bir halka küpe vardı. Baygın, alımlı, çekik gözleriyle uzakta bir yere ya da birine bakan Mabel’in şahane kırmızı dudaklarından dalgın, bembeyaz bir gülüş akardı.”(B. Uzuner, Kumral Ada Mavi Tuna)
Metinde anlatılan “Mabel“…
Betimlenen kişi, nesne, durum, zaman, yer vb. ile ilgili olarak ayrıntılar verilmesi. ‘Çocuk durakta tek başına otobüs bekliyordu.’ gibi yalın bir cümlenin sıfatlarla zenginleştirilerek (çocuğa, durağa, otobüse nitelikler kazandırılarak) her öğrencinin seçtiği sıfatlar oranında nasıl farklılaşabildiğini gösterme.
- Ayrıntıların verilmesinde, sıfat ve sıfateylemlerin yoğun kullanımı
- Betimlemede, ad cümleleri sık kullanılır. Eylem cümleleri kullanıldığında da ardarda gelen bir olay akışı sunulmaz. (Olay akışı, öyküleyici anlatımın özelliğidir.)
- Betimlemede ad ve deyim aktarmalarından da yararlanılır.
betimleyici (tasvir edici) anlatım türleri:
1.Sanatsal betimleme
- Öznel bir bakış açısını yansıtır. Kişisel algılar önemlidir.
- Sözcükler, bütün anlamlarıyla kullanılabilir; çağrışım değerlerinden yararlanılabilir
- İzlenim uyandırma, sezdirme, estetik beğeni kazandırma önemlidir.
- Betimlenen öğeye ilişkin yazarın önemsediği ayrıntılar öne çıkarılır.
Örnek: Aşk-ı Memnu’da Nihal’in odası:
“Ama görmek isteğiyle o da gecikiyordu. Nihal etrafına baktı, evvelâ pencereleri gördü Gayet açık, beyaz bir bulut altında saklanmış sanılacak kadar donuk mavi atlastan yer yer boğularak kaldırılmış yarım perdelerin arasından beyaz tüller dökülüyor, Kula’nın Batı zevkinin etkisiyle son zamanlarda ürettiği solgun halılardan birinin üzerinde küçük küçük kümeler yapıyordu. Tamamiyle açılmış pancurlardan dalgalanarak giren ışıkla bu perdeler mavi bir kayalıktan dökülen, döküldükçe köpüren beyaz bir şelâleye benziyordu. . Yine öyle açık mavi ile boyanmış duvarlar, o renkte atlasla gerilerek etrafına ince sarı kornişler çekilmiş tavan, ortasından sarkan eski tapmaklara özgü fanuslara benzeyen çeşitli renkli camlarla yapılmış bir büyük kandil; köşede, eskiden Nihal’ın piyanosunun durduğu yerde yatak, tavandan büyük. bir sarı halkadan dolaşarak dökülen atlas ve tül karışımı bir cibinlik; karşıda iki pencerenin arasında, tuvalet takımı; yanda kapısı unutularak açık bırakılmış aynalı dolap, uzun bir sedir, yine açık mavi kalpakla bir uzun yer lambası, ufak bir geridon , minimini bir şamdanla birkaç kitap, ta aynalı dolabın karşısında babasının kara kalemle yapılmış tabiî büyüklükte bir resmi… İşte Nihal’in ilk bakışta gördüğü şeyler.”
2.Açıklayıcı betimleme:
- Nesnel bir bakış açısını yansıtır.
- Sözcükler, daha çok temel anlamlarıyla kullanılır; çağrışım değerlerinden yararlanılmaz.
- Bilgi verme önemlidir.
- Betimlenen öğeye ilişkin bütün önemli ayrıntılar verilir.
“Çekilirlik (çekilerek tel haline getirilebilme) ve dövülgenlik (yassılaştırılarak levha halinegetirilebilme) özellikleri vardır. Metaller periyodik tablonun sol bölümünde yer aldığından, en dış kabuklarında az sayıda elektron vardır ve bu elektronları kolayca vererek katyonları (artı yüklü iyonları) oluştururlar. Metal bileşikleri çoğunlukla iyon bağları ile oluşan iyon bileşiklerdir. Ametallerin çoğu oda sıcaklığında gaz halindedir ve genellikle anyonlar (eksi yüklü iyonlar) halinde bulunur. Birçok basit iyon bileşiği metal atomlarının ametal atomlanna elektron vermesi sonucunda oluşur. “(“Metaller ve Ametaller”, Bilim ve Teknik)