Türkiye 1929 büyük buhranından, en az yara alarak çıkan ülkeler içindedir. Bunun İki nedeni var... Birisi, o dönemde ekonomide dışa açıklık sınırlı idi. İkincisi ise, parti devleti olmakla birlikte kurumsal yapıya sahip bir devlet sistemi vardı.
Ayrıca 1933 yılında devletçilik sitemine geçildi ve 1933- 1938 birinci sanayi planı kapsamına, son 30 yıldır sürekli özelleştirdiğimiz fabrikalar yapıldı.
Devleti zorunlu kötülük gören liberal sistem hiçbir zaman piyasada tam rekabeti sağlayamadı. Dünyada her ülke her krizden de devlet müdahalesi ile kurtuldu.
Devlet - Piyasa dengesini kurabilmek için her şeyden önce, Devletin sınırlarını ve kurumsal yapısını iyi tahlil etmeliyiz.
Devletin sınırları iktisat tarihi içinde her zaman tartışma konusu olmuştur.
Bu gu¨n anladıgˆımız anlamda devlet du¨zeni, eski Yunanda bas¸lamıs¸tır.
Platon, Devlet (Politeia) adlı eserinde, devletin u¨retme, koruma yo¨netme is¸levlerinin insan aklının u¨c¸ yetisine paralel oldugˆunu söylüyor. U¨retim, is¸c¸i, ko¨ylu¨ ve zanaatka^rlar, koruma askerler ve yo¨netme ise yo¨neticiler ve bilge sınıf tarafından yapılmaktadır (Hirik, 2009)
Platon devleti dogˆal bir du¨zen olarak; yani bir canlı organizma gibi du¨s¸u¨nmektedir. 'Devletin her organı ancak bu¨tu¨n bir yapı ic¸inde yas¸amını su¨rdu¨rebilir. Bu¨tu¨nden ayrı bir devlet veya sivil kurum yas¸amını su¨rdu¨remez. Bir organ bedene bagˆlı oldugˆu su¨rece canlılıgˆını korur." Platon'a go¨re, birey toplum dıs¸ında var olamaz; toplum da bireylerle var olur.
August Bebel'e göre; (İslam Kültürü Dönemi ve Renasans) İslam İmparatorluğunun ve Osmanlı İmparatorluğunun dağılmasının bir nedeni de devlet yönetimindeki sorunlar olmuştur. İslamda halifelikten gelen bir merkezi yönetim anlayışı vardı. İlk halifeler her şeyi kendinde toplamışlardı. Bunlar hem komutan, hem imam, hem maliyeci, hem de yargıçtılar. Sonradan yetki devri oldu ve fakat bu defa da vezirler ve bazı valiler, tüm yetkiyi kendilerinde topladılar. Kurumsal yönetim kuramadılar.
1929 buhranına kadar Klasik I·ktisatc¸ılar, piyasa ac¸ısından devleti zorunlu ko¨tu¨lu¨k olarak go¨rmu¨s¸ ve devlet harcamalarını ic¸ ve dıs¸ gu¨venlik, adalet, genel idare hizmetleriyle sınırlı tutulmasını savunmus¸lardır. Aslında altın standardı da bu anlayıs¸ı gu¨c¸lendirmis¸ ve 1929 Du¨nya krizine kadar maliye politikalarına o¨nem verilmemis¸tir.
1929 Dünya Buhranından sonrası yıllarda Keynes; Devletın iktisat ve Malı politikalar ac¸ısından o¨nemine vurgu yapmıs¸tır.
Keynes'in temel düşüncesi; ekonomide konjonktu¨r dalgalanmalarına go¨re makro politikalar uygulamak temeline dayanır.
Parantez içinde söylemek gerekirse, İktisadi gidişat zaman içinde değişiyor. Bazı yıllar Büyüme artıyor, işsizlik azalıyor. Bolluk ve refah dönemleri oluyor. Zaman içinde iktisadi eğilim inişe geçiyor ve krizler yaşanıyor. Sonra tekrar düzeliyor. Bu gidişata iktisadi konjonktür deniliyor.
Özetle; İktisadi konjonktür; "Her hangi bir ülkede ekonomik hayatının yükselme ve alçalma yönünde gösterdiği inişli çıkışlı, iktisadi hareketlerdir.'
Konjonktu¨rel dalgalanmalar, durgunluk, is¸sizlik gibi istikrar sorunları yaratmaktadır. Bu dalgalanmaların nedeni toplam talepte meydana gelen dalgalanmalardır.
Keynes'e göre Toplam talep, yatırım, tu¨ketim ve stok harcamalarından olus¸ur. Devlet para ve maliye politikaları ile bu konjonktu¨rel dalgalanmaları kontrol edebilir.
I·kinci du¨nya savas¸ından sonra, du¨nyanın ve harpten zarar go¨rmu¨s¸ u¨lkeleri desteklemesi ve harbin insan varlıgˆına verdigˆi zararların telafisi ic¸in, devletler Keynes'c¸i politikalar yanında aynı zamanda sosyal politikalara da o¨nem vermis¸lerdir. Bu yolla devlet ekonomik hayatta daha aktif hale gelmis¸tir.
Bu gün küreselleşme ile, geldiğimiz yerde devlete yeniden kurumsal bir hüviyet kazandırmak zorundayız.