Kangxi
- Meslek : Çin İmparatoru
- Doğum : 1654
- Ölüm : 1722
Çin tarihinin en büyük monarklarından İmparator Kangxi, 61 yıl boyunca tahtta kaldı. Orta Krallık döneminde yaşanan büyüme ve refah çağına liderlik etti. Tayvan ve Tibet’teki asileri yenilgiye uğrattığına inanılmaktadır. Henüz yedi yaşında tahta çıkan Kangxi, Qing Hanedanı’nın ikinci kralıydı. Kuzeyindeki Mançurya’dan gelen bu hanedan, tahtı 1664 yılında Ming Hanedanı’nın elinden aldı. Kangxi hükümdarlığının ilk dönemlerinde Güney Çin ve Tayvan’daki karışıklıklara karşı askeri harekatlar düzenledi. 1673-1681 yılları arasında ise üç asi generale karşı iç savaş vermesi gerekti.
1690 yılına gelindiğinde imparator muhalefeti büyük ölçüde bastırdı. Alimleri yeniden devlet hizmetine girmeye davet edip Çin edebiyatını destekleyerek eski Ming Hanedanı’nın destekçilerini yanına çekmeye çalıştı. Batı ile olan ilişkiler imparator döneminde gelişmeye başladı. Bu durum sık sık gerilimin yükselmesine neden oluyordu. 1688 ve 1689 yıllarında Rusya ile savaş çıktı. 1706 yılında Çin’deki Katolik nüfusunu kontrol etmeye çalışan Papalık temsilcilerini sınır dışı etti. Ancak politik amaçları olmadığı sürece dış etkilere karşı çıktı. Cizvit matematikçilerini ve astronomları saraya davet etti. Tahttaki son yıllarına Tibet’teki iç savaş damgasını vurdu. Savaş altmış sekiz yaşında ölmesinden hemen önce son buldu. Yirmi dört oğlu arasında taht kavgası çıktı. Dördüncü en büyük oğlu Yongzheng bu mücadeleyi kazanarak imparator oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Tenzin Gyatso
Budist öğretide önemli bir makam olan Dalai Lama görevini yürüten Tenzin Gyatso Çin’in batı bölgesinde dünyaya geldi. Her Dalai Lama 1391 yılında doğan bir Budist bilgenin reenkarnasyonu olarak kabul ediliyordu. Önceki Dalai Lama Thubten Gyatso’nun ölümü üzerine bir dizi izi takip eden Budist keşişler sonunda babası bir patates yetiştiricisi olan yeni doğmuş Tenzin’in kapısının önüne geldiler ve ailesine yeni doğan bu çocuğun Dalai Lama olduğunu söylediler. Bunun üzerine çocuk kendini 20. yüzyılın en önemli siyasi ve ruhani liderlerinden biri yapacak olan eğitime alındı. Köyünden alınan çocuk Tibet’in başkentine getirildi. Burada Budizm eğitimi aldı ve liderlik sanatının inceliklerini öğrendi. 1950 yılında resmen Tibet Krallığı’nın tahtına çıktı.
-
Hasan Sabbah
Henüz yedi yaşındayken ilme istidadı görülen Hasan Sabbah özellikle din alimi olmak istiyordu. Bunun için III. yüzyıldan itibaren dailerin önemli faaliyet merkezi haline gelen Rey şehrine yerleşerek tahsiline burada devam etti ve on yedi yaşına kadar ailesinin mensup olduğu İmamiyye Şiası’na bağlı kaldı. 1072 veya 1075 yılında İsfahan yöresinde İbn Attaş’ın vekili sıfatıyla iki yıl davette bulunduktan sonra deniz yoluyla Mısır’a geçti. Dokuz yıl boyunca bütün İran’ı dolaşarak Batıniliğin propagandasını yapan Hasan Sabbah, üç yıl süreyle çalışarak en büyük gayretini Şii-İsmaili propagandasından çok etkilenen Gilan, Mazenderan ve Deylem bölgesinde harcadı ve dağlardaki muharipleri kendi saflarına çekerken gönderdiği dailerle yöre halkını da kazandı. Bu sıralarda faaliyetlerini dikkatle izleyen Selçuklu Veziri Nizamülmülk Rey’deki görevlilere onu yakalamaları için emir verdi; fakat Hasan buradan kaçıp Kazvin’e gitmeyi başardı. Sonunda Rudbar vadisini kendisine karargah seçti ve Alamut Kalesi’ne yerleşerek Nizari-İsmaili Devleti’ni kurdu. Yaptırdığı yeni tahkimat ve yiyeceklerin uzun süre bozulmadan saklanabileceği depolarla kaleyi kuşatmalara dayanıklı, ele geçirilemez bir hale getirdi. Böylece askeri karargâh ve idari merkez olarak kullandığı Alamut’tan düzenlediği operasyonları idare etmeye başladı.
-
Bektaşilik
Yeniçeri Ocağı’nın kuruluşundaki rolü dolayısıyla Osmanlı İmparatorluğu tarihi boyunca nüfuzunu koruyan Bektaşîlik, gerek oynadığı siyasî roller ve arz ettiği farklı dinî inanç ve telakkileri birleştirici yapı, gerekse devletin XVI. yüzyıldan itibaren resmen tanıdığı tek gayri Sünnî tarikat olması sebebiyle en çok ilgi çeken ve en çok araştırılan tarikat oldu. Bektaşîliğin merkezi, 1271’e kadar bizzat Hacı Bektâş-ı Velî’nin yaşadığı Sulucakarahöyük çevresiydi. Bektaşîlik doktrinine kendine mahsus hüviyetini kazandıran ve yapıyı bir arada tutan harç tasavvuf oldu. Daha Yesevîlik’le birlikte başlayan ve Kalenderî telakkileriyle gelişen Bektaşî tasavvufunun kendi yapısına uygun bir rengi vardı. İslâm dünyasında umumi olarak tasavvufa damgasını vuran vahdet-i vücûd sistemi Bektaşîliğin tasavvuf anlayışını da tesir altına almış, ancak bu sistem Bektaşîlik’te hulûl itikadıyla birleşerek esas mahiyetinden uzaklaştı. Bektaşî edebiyatı, bilhassa nefesler, bu hadisenin tipik ve çarpıcı örnekleriyle doludur.
-
Çırpanlı Abdülkerim Nadir Paşa
Dürüst ve cesur bir asker olan Abdülkerim Nâdir Paşa’Genç yaşta İstanbul’a gelerek yeni kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye’ye girdi ve buradan mülâzım oldu. Harbiye Mektebi’nin kuruluşundan sonra subay olarak mektep taburuna tayin edildi. 1835’te Viyana’ya gönderildi. Orada beş yıl kaldıktan sonra geri döndü ve miralay rütbesiyle Erkân-ı Harbiyye başkanlığına getirildi. Tanzimat devri ileri gelenlerinin himayesiyle kısa sürede yükseldi. 1846’da feriklik rütbesiyle Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî âzalığı ile Mekâtib-i Askeriyye nâzırlığına, ertesi yıl merkezi Bağdat’ta olan Altıncı Ordu müşirliğine tayin edildi. Sultan Abdülaziz döneminde çeşitli yerlerde ordu kumandanlığı, valilik, ayrıca seraskerlik, bahriye nâzırlığı ve serdâr-ı ekremlik görevlerinde bulundu. II. Abdülhamid’in saltanatının ilk yıllarında çıkan 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rumeli ordusu kumandanı idi.
-
İvaz Efendi
Doğum yeri sebebiyle “Manav” adıyla da anılan İvaz Efendi Sahn-ı Semân medreselerinden mezun oldu. Bir süre Rüstem Paşa’nın kapı halkından Şehsuvar Ağa’ya hocalık yaptı. Vezîriâzam Rüstem Paşa’nın desteğiyle “Hâşiye-i Tecrid” müderrisliği yapmaksızın doğrudan 30 akçe yevmiye ile Edirne’de Beylerbeyi Medresesi müderrisliğine tayin edildi. Ardından sırasıyla Dâvud Paşa, Rüstem Paşa ve Sahn-ı Semân medreselerine getirildi. Daha sonra Bursa Murâdiye ve Edirne II. Bayezid medreselerinde görevlendirildiyse de bu görevleri kabul etmediğinden iki defa daha Sahn-ı Semân müderrisliğinde bulundu. Hatta zamanın şairlerinden biri bu üst üste tayinler münasebetiyle, “Sekiz Sahn’ı İvaz dokuz dolandı” diyerek nükte yaptı. 1568 yılında Ayasofya, ertesi yıl Süleymaniye ve daha sonra Edirne Selimiye Medresesi müderrisliğine yükselen İvaz Efendi iki yıl sonra Bursa kadılığına getirildi. Bu münasebetle, “Şehr-i Bursa’ya vâlî oldu Manav” mısrasıyla tarih düşürüldü. 1576 yılında Edirne, bir yıl sonra İstanbul kadılığına tayin edilen İvaz Efendi, görevinden alındıysa da tekrar İstanbul kadısı oldu. Ancak bu görevi sırasında bazı hataları yüzünden ulemâ tarafından devrin padişahı III. Murad’a şikâyet edildi ve görevinden azledildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun