(15. Tümen ve Karadeniz Mıntıkası Örfi İdare Komutanı,
Milis Teşkilâtları Kurucusu, Gazeteci-Yazar, Belediye Başkanı):
Hicrî 1302/Milâdî 1886 senesi 23 Haziran târihinde şehrimizde doğan Şefik Avni
(Özüdoğru)"nun soyu, Samsun"u fetih eyleyen Türklere dayanır. Hüseyin Avni Bey"in oğludur.
İlk öğrenimini Samsun"da, Türk ve Fransız mekteplerinde yaptı. Daha sonra 14 Şubat 1901"de İstanbul"daki Mühendishâne-i Berrî Hümâyuna girdi ve buradan 1 Eylül 1903"te İstihkâm Teğmeni olarak mezûn oldu. Bir yıl sonra Üsteğmenliğe terfi etti ve girdiği Erkânı Harp Mektebi/Harp Akademisini, 26 Eylül 1906"da İsmet Paşa (İnönü) ile birlikte bitirdi ve 20 yaşında iken kurmay yüzbaşı oldu.
2 yıl sonra Almanya"ya tahsile, meslekî eğitim ve öğrenime gönderildi (1909-11). Balkan Harbi başlayınca da yurda döndü ve Erkânı Harp Mektebi"nde en önemli derslerin öğretmenliğine başladı.
1. Cihân Harbi başlayınca da Erzurum Müstahkem Mevkii Erkânı Harp Reisliği"ne tâyin edildi; burada iken binbaşı oldu ve 31 nci ve 17 nci Tümenlere kumanda etti. Bunu müteakip 1917 yılında Galiçya 4. Kolordu Erkânı Harp Reisliği"nde 46 ve 19. Tümen Komutanlıklarında bulundu.
Mütarekede İstanbul"da ileri görüşlü bâzı subaylarla görüşerek Anadolu"ya geçmeyi ve burada vatanı için mücâdeleyi uygun gördü ve kendisini Samsun"daki 15. Tümen"e kumandan olarak tâyin ettirdi.
1919 yılında Şehrimize gelerek Millî Mücâdeleye katılmış ve Ankara Hükûmeti"ne bağlılığını bildirdi. Bu görevde iken Karadeniz Mıntıkası Örfi İdare/Sıkıyönetim Kumandanı olarak vazifelendirildi. Bu görevde iken Pontusçu Çetelere karşı kurduğu Milis/Oymak Teşkilâtları ile adını ülke çapında duyurdu.
Samsun"un müdafaası ve Pontusçular"a karşı verdiği mücâdelerde emrindeki 175 Subay ve 4508 erle birlikte önemli hizmetlerde bulundu.
Ankara Hükûmeti"ne katılması dolayısıyla İstanbul"daki Kürt Mustafa ve Saray Mahkemeleri tarafından gıyabında idama mahkûm edildi.
1922"de, Ankara Hükûmeti zafere ulaşırken, bağlı bulunduğu Amasya"daki Nurettin Paşa (Sakallı) komutasındaki Merkez Ordusu ile yaşadığı bir anlaşmazlık yüzünden emekliliğini istedi ve 1908 yılından beri ailesi tarafından neşredilen Aks-ı Sedâ Gazetesi"nin başına geçti.
Samsun Belediye Reisi Nihat Bey"in, 1921"de Emniyet Genel Müdürlüğü"ne atanması üzerine Samsun Belediye Reisliği"ne getirildi. 1925 yılına kadar kaldığı bu görevde, Şehir İçme ve Kullanma Suyu ile Elektrik temini ve Fener Bataklıklarının Kurutulması ile İtfaiye Teşkilâtının Islahı konularında da örnek hizmetlerde bulundu.
Belediye Reisliği"nden ayrıldıktan sonra 1930 yılında Samsun"da Serbest Fırka Şubesi"ni kurdu ve partisi henüz daha 13 günlük iken girdiği Belediye Seçimlerini % 90 ekseriyetle kazandı. Türkiye"de Serbest Fırka tarafından kazanılan 2-3 şehirden biri de Samsun oldu. Bu durum, o zamanki idarenin dikkatini ve öfkesini çekti. Partisi kısa sürede kapatıldı.
Şefik Avni Bey, kendisini oldukça üzen bu gelişmeler üzerine 1946 yılına kadar siyâsî hayattan çekildi ise de aynı yıl kurulan Demokrat Parti"nin ilk ocak teşkilâtını Samsun"da kurarak tekrar aktif politikaya döndü. Demokrat Parti, Şefik Avni Özüdoğru sâyesinde Samsun"da büyük bir gelişme gösterdi ise de bu partinin yöneticileri ile de anlaşmazlığa düşünce bu partiden de istifa etti ve bir daha da faal siyâsî hayata girmedi.
Çok iyi Almanca, Fransızca ve İngilizce bilen Şefik Avni Özüdoğru, 3 Temmuz 1960 târihinde vefât etti. Keşif ve Ağır Topçuların Eğitimi isimli iki tane de yayınlanmış eseri bulunan bu mümtaz asker ve idareci hemşehrimizin kabri, şehrimiz Asrî Mezarlığı"ndadır.
Şehrimizde bulunan Piyade Alayı Esentepe Kışlası"na da O"nun adı verilmiş bulunmaktadır.
Kaynaklar:
1- Samsun"da Kültür-Sanat; Ali Kayıkçı, Samsun Haşet Yy. Samsun Şubat 1998, c. 1, 188 sayfa.
2- Mert Irmağı İnsanları (Pontus"a Darbe)-Ali Kayıkçı; Kanal S Yy. Samsun 2003, 3. Baskı, 232 sayfa.
3- Geçmişten Günümüze Kültür Değerleriyle Samsun-İl Kültür Md. Yy. Samsun 1992, 240 sayfa.
4- Samsun"da 15. Fırka Komutanı Kurmay Yarbay Şefik Avni Bey-Mu. (Obi) Alb. Özen Topçu; Samsun-2005, 42 sayfa.
5- 24-Türkiye Gzt. 03.09.2005, sayfa 15"den.
6- Samsun"un Sesi-Aylık Kültür Sanat ve Fikir Dergisi; Temmuz 2006, S. 1, s. 12-13
* * * * * * * * * * *
İlk Parlamenter Şehîdlerimiz diyebileceğimiz bu gurbet yollarında eşkıya elinde terk-i hayat eyleyen Trabzon Meb"usu Eyübzâde İzzet ve Gümüşhâne Meb"usu Kelkitli Ziyâ Beyler için, mahallî Gürses Gazetesi yanında İstanbul"da neşredilen ve Yaygın Süreli bir Yayın olan Yeni Mesaj Gazetesinin 12.4.2005 tarihli nüshasında şu beyânatımız yayımlandı:
Bölge Yakın Tarih Araştırmacısı Ali Kayıkçı, şehitler hâtırasına bir anıt dikme sözü veren Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı"ndan, millî mücâdele sırasında Samsun yakınlarında şehîd düşen iki milletvekilinin de unutulmamasını istedi
Emniyet Teşkilâtı Vazife Malûlü ve Şehit Aileleri Derneği (EMŞAD) Samsun Şubesi"ne, Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı Yusuf Ziya Yılmaz tarafından şehitler hatırasına bir anıt dikme sözü verildiğini ve dernek mensuplarının da bu işin takipçisi olduğunu belirten Bölge Yakın Tarih Araştırmacısı Gazeteci-Yazar Ali Kayıkçı, 85 yıl önce Samsun yakınlarında eşkıya tarafından şehîd edildikleri için TBMM"de yer alamayan iki milletvekilinin de unutulmamasını ve onların da lâyık oldukları gibi anılmasını istedi. Başkan Yusuf Ziya Yılmaz tarafından EMŞAT Samsun Şubesi yöneticilerine şehitler hâtırasına bir anıt dikme sözü verildiğini belirten Ali Kayıkçı, Bu yerindeki bir karar sebebiyle sayın Başkan ve Dernek Yöneticilerini can-ı gönülden kutlarız. Anıtın mânâ ve önemine uygun bir yer ve konumda, ayrıca değerde de olması gerektiğini, elbette ki ilgililer bilir ve takdir ederler.
Bizim üzerinde durarak vurgulamak istediğimiz ise buna bağlı gördüğümüz ve çok büyük kıymet verdiğimiz husus, unutulan iki büyük şehidin bu vesile ile hatırlanmasıdır dedi ve şunları söyledi: Gazeteniz aracılığıyla duyurmak ve Samsunlu bütün okurlarına önemle haber vermek isterim ki, millî mücâdele târihimize ait olaylar içinde yer alan ve şehrimiz ile Trabzon ve Gümüşhane"yi de ilgilendiren bir hâdise var. Bu hâdise, Ankara"da teşkil edilmesi istenilen ilk TBMM"ne, bölgelerinden seçilip gönderilen milletvekillerinden olan Trabzon Meb"usu Eyüpzâde İzzet ile Gümüşhane Meb"usu Kelkitli Ziyâ Beylerin, Samsun"dan seçilen temsilcilerle birleşerek Ankara"ya gitmek gayesiyle şehrimize 17 km mesafede, şimdiki Karadeniz Bakır ve Azot Tesisleri yakınlarındaki, bugünkü ismi Selyeri olan mevkiide, fidyeci bir grup eşkıya çetesi tarafından kaçırılması ve sonra da şehîd edilmeleri olayıdır. Hasan Çavuş, Hamit, Aziz Kadı ve Hafız ismindeki, ekserisi Çerkezlerden meydana gelen, bir kısmı asker kaçağı olan şakiler grubunca katledilmesidir. Samsun"da büyük üzüntüye yol açan, Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti"nce infiale sebebiyet veren ve Ankara Hükümeti"nce de tepkiyle karşılanan bu hâdisenin detayı hakkında bilgiler, "Samsun"da Müdafaa-i Hukuk" ve "Samsun"da Onbeş Sene" isimli eserlerin sahibi olan Oflu Hasan Umur ile Doğan Avcıoğlu tarafından kaleme alınan "Millî Kurtuluş Tarihi/3" isimli eserde de, verilmiştir.
Tarih Araştırmacısı Ali Kayıkçı, bu bilgileri Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı Yusuf Ziya Yılmaz ile EŞAT yetkililerinin, Samsun ile Tekkeköy Müftülülüklerinin ve duyarlı vatandaşlarımızın dikkatlerine sunduğunu belirterek, bu iki şehîd milletvekili ile "Şefik Avni Özüdoğru"ya da gereken ilginin mutlaka gösterilmesini istedi.
* * * * * * * * * * * * *
Aynı sözleri bugün bir defa daha diyor ve ilgili ve yetkilileri Denge Gazetesi aracılığı ile vazifeye dâvet eyliyoruz...
Kalbî sevgi ve saygılarımızla...