... konulu sunumlar: "KALSİYUM D VİTAMİNİ VE OSTEOPOROZ. Osteoporoz Osteoporoz, kemik erimesi olarak da adlandırılan, kemiklerin incelmesi, zayıflaması ve kırılması ile karakterize."— Sunum transkripti:
1
KALSİYUM D VİTAMİNİ VE OSTEOPOROZ
2
Osteoporoz Osteoporoz, kemik erimesi olarak da adlandırılan, kemiklerin incelmesi, zayıflaması ve kırılması ile karakterize bir hastalıktır. Osteoporozun etiyolojisinde; kalıtım, cinsiyet, ırk, beslenme, yetersiz fiziksel aktivite gibi bir çok faktör bulunmaktadır. Bununla birlikte hastalığın oluşumu, özellikle yaşamın erken dönemlerindeki yanlış beslenme ve yaşam biçimlerinden etkilenir, belirti vermeden sessiz ilerler ve ileriki yaşlarda sürpriz bir şekilde ortaya çıkabilir.
3
Kalsiyum Yetişkin bir insanın vücudunda 1.2 kg kalsiyum bulunur. Kalsiyumun büyük çoğunluğu kemik ve dişlerin yapısında, geri kalanı yumuşak dokularda ve az miktarı da vücut sıvılarında bulunur. Besinlerimiz ile aldığımız kalsiyumun ancak %30-40’ı emilebilmektedir. Emilemeyen kısım ise dışkı, idrar az miktarda da deri ve saç ile atılır.
4
Kalsiyumun görevleri nelerdir? Kemik ve dişlerin gelişimi ve sağlığının korunması için gereklidir. Kanın pıhtılaşmasında rolü vardır. Hücre içi uyarıların iletilmesini sağlar. Kas fonksiyonu ve sinir iletimi için gereklidir. Kalp atımının denetiminde rolü vardır.
5
Kalsiyum gereksinmesi ne kadardır? Kalsiyumun yeterli tüketilmesi, tüm yaş grubundaki bireyler için önemlidir. Hızlı bir kemik gelişiminin olduğu gençlerde ve kaybın arttığı yaşlılarda, kalsiyum gereksinmesi daha fazladır. Yaşlı mg/gün yaş yaş - üzeri 1200
6
Kalsiyum nasıl emilir? Emilimi azaltan etmenler: Diyetin posa içeriğinin yüksek olması Sindirim ve emilim bozuklukları Fazla miktarda çinko ve alüminyum alımı (özellikle preparat olarak) Menopoz döneminde östrojen hormonunun salgısının durması veya azalması D vitamininin yetersizliği Besinlerin bileşiminde bulunan oksalat, fitat gibi öğeler
7
Besinlerdeki kalsiyum-fosfor dengesinin uygunluğu Gebelik ve emziklilik vb. gereksinmenin arttığı durumlar D vitamininin varlığı Laktoz varlığı (Sütün bileşimindeki doğal şeker) Emilimi arttıran etmenler:
8
Kalsiyumdan zengin besinlerimiz nelerdir? En iyi kaynaklar süt ve süt ürünleridir (yoğurt, peynir, çökelek vb.). İyi kaynaklar; pekmez, susam, fındık, fıstık ve benzeri yağlı tohumlar, yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller ve kurutulmuş meyvelerdir. Orta derecede kaynaklar; yeşil sebzeler, yumurta, portakal, mandalina, limon, çilek gibi besinlerdir.
9
Zayıf kaynaklar ise; tahıllar, diğer sebze- meyveler ve etlerdir. Küçük balıklar kılçığı ile birlikte yenildiğinde kalsiyumdan zenginleşir. Kemikler kırılıp sirke ile kaynatıldığında, kalsiyum kemiğin suyuna geçer. Kemik suyu yemeklerde kullanılarak kalsiyumdan yararlanılabilir.
10
Laktoz intoleransı nedir? Süt ürünleri beslenmemizde kalsiyumun en önemli kaynağıdır. Bazı bireylerin vücudunda, sütün doğal şekeri laktozun sindirimi için gerekli olan laktaz enzimi yeterince yapılamaz. Eğer bu kişiler çok fazla süt içerlerse midede kramp, gaz ve diyare (ishal) şikayetleri görülür.
11
Laktoz intoleransı durumunda : Sütün yerine yoğurt tercih edilebilir. Yoğurt, fermantasyon nedeniyle daha az laktoz içerir. Peynir, laktoz içeriği düşük olması nedeniyle tercih edilebilir. Süt içileceği zaman bir kerede, az miktarlarda içilerek, bağırsaklarda sütün laktozunun parçalanma yeteneği arttırılabilir. Laktozu azaltılmış veya laktoz içermeyen laktaz ilaveli sütler tercih edilebilir.
12
D VİTAMİNİ D vitamini yağda eriyen ve kemik sağlığı için gerekli olan bir vitamindir. İnce barsaklardan kalsiyumun emilmesini ve kemik yapımında kullanılmasını kontrol eder. Yetersizliğinde kemik mineralizasyonu bozulur ve büyüme çağındaki çocuklarda raşitizm (rikets), yetişkinlerde osteomalasia (kemiğin yumuşaması), ileriki yaşlarda osteoporoz oluşur.
13
Vücudumuza D vitaminini nasıl sağlarız? Gereksinmemizin %90’ı deride güneş ışınları aracılığı ile sentez edilir. Deride sentezlenen D vitamini kana geçer. Kas ve yağ dokusunda depolanır veya karaciğer ve böbreğe geçip, D vitaminin aktif şekline dönüşerek vücutta kullanılır. D vitamininin %10’luk kısmı ise besinler ile sağlanır.
14
D vitamininin vücuda alımı D vitamininden zengin besinler karaciğer, yumurta sarısı ve yağlı balıklardır. Güneş ışınları ile deride sentez olmaksızın, sadece besinler ile günlük D vitamini gereksinmesi karşılanamaz. Ev veya kurum dışına çıkamayan yaşlıların veya yatağa bağımlı bireylerin doktor tavsiyesine göre ilave kalsiyum ve D vitamini almaları gerekmektedir.
15
D vitamini yetersizliğine kimlerde rastlanır? Gebe-emzikli kadınlar Bebekler ve büyüme çağındaki çocuklar Yaşlılar Kapalı kadınlar (Güneş ışığına daha az maruz kaldıklarından D vitamini sentezi kısıtlıdır) Şiddetli karaciğer veya böbrek hastalığı veya emilim bozukluğu olan hastalar Bazı epileptik ilaçları kullananlar (Bu ilaçlar D vitamininin karaciğerdeki metabolizmasını değiştirir )
16
OSTEOPOROZ Osteoporoz, kemiklerde zayıflama ve kırık riskinin arttığı bir hastalıktır. Sözcük anlamı “delikli, gözenekli kemik” demektir. Özellikle yaşlı bireyler için önemli bir sağlık sorunudur. Kemiklerden kalsiyum kaybının artması sonucunda kemikler kolaylıkla kırılabilir duruma gelir.
17
Osteoporoz için risk faktörleri nelerdir? Menapoz sonrası dönemde olmak (östrojen hormonunun yetersiz olması) Erken menapoza girmek (45 yaş öncesi)veya düzensiz adet görmek Düşük kemik mineral yoğunluğuna sahip olmak (kadınlarda kemik yoğunluğu, erkeklerden daha azdır) Erkeklerde düşük testosteron düzeyine sahip olmak Küçük ve ince iskelet yapısına sahip olmak Vücut ağırlığının idealin altında olması
18
Ailede osteoporozu olan bireylerin bulunması (Bazı kalıtımsal faktörler, kemik gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir) Ciddi bir kaza olmaksızın küçük bir çarpma veya düşme sonrasında kemik kırığı oluşan bireyler Özellikle süt ve süt ürünleri gibi kalsiyumdan zengin besinlerin yeterli tüketilmemesi D vitamini yetersizliği (diyette yetersiz oluşu ve güneş ışınlarından yeterince yararlanamamak)
19
Çocukluk çağından itibaren fiziksel aktivitenin yetersiz olması ve düzenli egzersiz yapmamak Kadınlarda yeme davranış bozukluğunun (anoreksiya nervoza, bulimia vb) olması Kemik mineral yoğunluğunu azaltan bazı ilaçların kullanılması Sigara içilmesi. Alkol tüketilmesi.
20
Osteoporoz Nasıl Önlenir ? Osteoporozu önlemede en önemli iki faktörden biri güçlü bir kemik oluşumunu sağlamak, diğeri ise kemik kaybını önlemektir. Gençlik yıllarında kemik mineral yoğunluğunu en üst düzeye ulaştırmak ileriki yaşlarda kaçınılmaz olan kemik kaybını en aza indirir. Sahip olduğumuz genetik özellikleri değiştiremeyiz ancak, osteoporozu önlemek veya yavaşlatmak için sağlıklı beslenme ve yaşam kriterlerini tercih edebiliriz.
21
Osteoporozu önlemek için neler tüketmeliyiz? 1-Dört besin grubundaki besinler (“süt ve süt ürünleri”; “et –yumurta – kuru baklagiller” “taze sebze ve meyveler”; “ekmek ve tahıl grubu” ) birlikte aynı öğünde bireyin gereksinmesine uygun miktarlarda tüketilmeli ve her defasında grup içerisinden farklı besinler seçilerek, besin çeşitliliği sağlanmalıdır.
22
2- 2-İyi bir potasyum ve magnezyum kaynağı olan sebze ve meyvelerin tüketiminin kemik mineral yoğunluğunu koruyucu etkisi vardır. 3-Kuru baklagillerden özellikle soyada bulunan östrojen benzeri maddelerin, osteo-poroza karşı koruyucu etkileri vardır.
23
4-Balık içermiş olduğu elzem yağ asitleri sayesinde, kemik sağlığını geliştirir. Haftada en az 2 kez balık tüketilmelidir. 5-Kalsiyum ve D vitamini tüketimi arttırılmalıdır. Kalsiyumun yeterli alınması sadece kemik sağlığı için değil, vücuttaki diğer bazı fonksiyonların (kas hareketleri, kalp atımı, normal kan pıhtılaşması gibi) yerine getirilmesi açısından da önem taşır.
24
6-Kemik mineralizasyonu için gerekli olan magnezyum, çinko, bakır, manganez gibi diğer mineraller ve K vitamini yeterli miktarlarda tüketilmelidir. Badem, fındık, fıstık gibi sert kabuklu meyveler, kuru baklagiller yeşil yapraklı sebzeler ve tahıllar magnezyumun zengin kaynaklarıdır. Etler, peynir, deniz ürünleri, süt, yumurta, yağlı tohumlar (fındık, fıstık, ceviz vb), bulgur, kuru baklagiller, mantar çinkodan zengindir.
25
Osteoporozu önlemek için neler tüketmemeliyiz? Aşırı tuz ve şeker tüketilmemelidir. Aşırı kafein tüketiminden sakınılmalıdır. Çay, kahve ve kolalı içeceklerin kafein içeriği yüksektir. Aşırı hayvansal kaynaklı protein, tuz, şeker ve kafeinin tüketilmesi idrarda kalsiyum ve magnezyum atımını arttırır. Doymuş yağ tüketimi azaltılmalıdır. Yüksek miktarda doymuş yağ tüketimi, kemik mineralleri olan kalsiyum ve magnezyumun barsaklardan emilimini azaltır. Alkol ve sigara içilmemelidir.
26
Ayrıca; Düzenli fiziksel aktivite yapılmalıdır. Fiziksel aktivite gençlikte kemik kütlesini arttırır, yaşlılıkta ise kemik kaybını önler. Haftada 4 kez, dakika fiziksel aktivitede bulunmak kemik kırık riskini %50-70 oranında azaltır. Dans etmek, tenis, hızlı tempoda yürüyüş ve yüzme gibi ağırlık aktarma ve direnç egzersizleri yapılmalıdır
27
Sonuç olarak Yeterli ve dengeli beslenme ile fiziki hareketliliğin benimsenmesi durumunda daha sağlıklı ve kaliteli bir hayatın sürdürülebileceği unutulmamalıdır.