Kasıtsız kilo alımı, gıda alımında bir artış veya fiziksel aktivitede bir azalma olmadan vücut ağırlığında bir artıştır. Kilo vermede güçlük ise vücut ağırlığının tüm çabalara rağmen kilo vermekte güçlük çekmesidir. Bu durumlar birçok insanı endişelendiriyor, çünkü onları bir hastalığın tezahürü olarak görüyorlar. Bu yazıda, istemsiz kilo alma ve kilo verme güçlüğünün nedenlerini ve bu durumun nasıl tedavi edileceğini öğreneceksiniz.
Kasıtsız kilo alımının ve kilo verme güçlüğünün nedenleri
Aşağıdaki hastalıklardan veya durumlardan biri, kasıtsız kilo alımına ve kilo vermede zorluğa neden olabilir.
1. Hipotiroidizm
Hipotiroidizm veya yetersiz tiroid, tiroid bezinin yeterli tiroid hormonu üretmediği bir durumdur. Bu hormonlar, vücudun kalori yakma hızı olan metabolik hızı düzenlemede çok önemli bir rol oynar.
Hipotiroidizmde, tiroid hormonlarının normalden düşük seviyeleri metabolik hızı yavaşlatarak kilo alımına neden olur ve kilo vermeyi zorlaştırır. Ek olarak, tiroid hormonları lipit ve glikoz metabolizmasında, sindirimde ve kas işlevinde de rol oynar. Bu nedenle tiroid hormon seviyeleri düşük olduğunda tüm bu işlevler yavaşlayabilir.
Hipotiroidizmi teşhis etmek için doktorlar genellikle Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH) düzeylerini ve tiroid hormonları tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) düzeylerini ölçmek için bir kan testi isterler. Yüksek TSH seviyeleri genellikle hipotiroidizmi gösterir.
Hipotiroidizmi tedavi etmek için doktorlar genellikle sentetik tiroid hormonu levotiroksinin günlük olarak kullanılmasını önerir. Bu sentetik tiroid hormonu, yeterli hormon seviyelerini geri getirecek ve genellikle zamanla hipotiroidizm semptomlarını tersine çevirecektir.
2. İnsülin direnci ve tip-2 diyabet
İnsülin direnci, vücut hücrelerinin insülin hormonuna dirençli hale geldiği bir durumdur. İnsülin, hücrelerin vücudun birincil enerji kaynağı olan glikozu almasına izin verir. Hücreler insüline dirençli olduğunda, glikoz etkili bir şekilde alınamaz ve kan dolaşımında kalarak yüksek kan şekeri seviyelerine neden olur.
Telafi edici bir mekanizma olarak, pankreas daha fazla insülin üreterek yüksek insülin seviyelerine veya hiperinsülinemiye yol açar. Yüksek insülin seviyeleri, vücudu özellikle karın bölgesinde yağ depolamaya teşvik ederek kilo alımına neden olabilir.
Tip 2 diyabet, pankreasın artan insülin talebini karşılayamaması ve kan şekeri düzeylerini koruyamaması durumunda sıklıkla insülin direnci olan kişilerde gelişir.
İnsülin direncinin teşhisi zor olabilir çünkü bu durum başlangıçta belirgin semptomlara neden olmaz. Doktorlar genellikle obezite, fiziksel hareketsizlik, yüksek tansiyon ve anormal kolesterol seviyeleri gibi bilinen risk faktörlerini kontrol ederek insülin direncini teşhis eder. Tip-2 diyabet için tanı tipik olarak açlık glikoz seviyelerini, HbA1c düzeylerini ölçmek için kan testlerini ve oral glikoz tolerans testlerini içerir.
İnsülin direnci ve tip 2 diyabet tedavisi, daha sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo verme ve kan şekerini düşürmek için ilaçlar (metformin gibi) gibi yaşam tarzı değişikliklerini içerir.
3. Polikistik over sendromu
Polikistik over sendromu, üreme çağındaki kadınlarda yaygın olarak görülen hormonal bir bozukluktur. Polikistik over sendromlu kadınlar genellikle seyrek veya uzun süreli adet dönemlerine sahiptir ve erkeklik hormonları (androjenler) normalden daha yüksektir. Yumurtalıklar çok sayıda küçük sıvı koleksiyonu (foliküller) geliştirebilir ve yumurtaları düzenli olarak serbest bırakamaz.
Polikistik over sendromu, kadınların vücutlarının insülini işleme biçimini etkileyerek insülin direncine yol açar ve kilo alımına neden olur. Bu durum ayrıca tip 2 diyabet, yüksek kolesterol ve kalp hastalığı gibi diğer sağlık sorunlarına da yol açabilir.
Polikistik over sendromunun teşhisi, tıbbi geçmişin gözden geçirilmesi, fizik muayene, hormon düzeylerini ölçmek için kan testleri ve polikistik yumurtalıkların varlığını kontrol etmek için ultrason ile gerçekleştirilir.
Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, kilo kaybı ve ilaçları içerir. İlaçlar, menstrüasyonu düzenlemek için hormonal doğum kontrol haplarını ve insülin direncini yönetmek için metformini içerir.
4. Depresyon
Depresyon, kalıcı üzüntü duygularına ve ilgi kaybına neden olan bir duygudurum bozukluğudur. Depresyon, bir kişinin nasıl hissettiğini, düşündüğünü ve davrandığını etkiler ve çeşitli fiziksel ve duygusal sorunlara yol açabilir.
Depresyon, çeşitli şekillerde kilo alımına veya kilo vermede zorluğa neden olabilir. İlk olarak, depresyon fiziksel aktivitenin azalmasına ve yüksek kalorili, rahatlatıcı gıdaların alımının artmasına neden olabilir. İkincisi, depresyon tedavisinde kullanılan bazı antidepresanlar kilo alımına neden olabilir.
Depresyonun teşhisi fizik muayene, laboratuvar testleri ve psikolojik değerlendirmeyi içerir.
Depresyon tedavisi genellikle ilaçların (selektif serotonin geri alım inhibitörleri veya serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörleri gibi) ve psikoterapinin bir kombinasyonudur.
5. Cushing sendromu
Cushing sendromu, vücut dokularının uzun süre yüksek düzeyde kortizol hormonuna maruz kalmasından kaynaklanan hormonal bir bozukluktur. Cushing sendromunun yaygın nedenleri arasında kortikosteroid ilaçların uzun süreli kullanımı ve kortizol üreten tümörler yer alır.
Cushing sendromundaki yüksek kortizol seviyeleri, kollar ve bacaklar ince kalırken, özellikle yüz, omuzlar arasındaki üst sırt ve karın bölgesinde kilo alımını teşvik edebilir.
Cushing sendromunun teşhisi, idrar, tükürük ve kandaki kortizol düzeylerini ölçmek için tıbbi öykü, fizik muayene ve laboratuvar testlerinin gözden geçirilmesiyle yapılır. Bazen, herhangi bir tümörü tanımlamak için BT taraması veya MRI gibi görüntüleme testleri kullanılır.
Tedavi nedene bağlıdır, ancak kortikosteroid ilaçlarının dozunun azaltılması, tümörlerin çıkarılması için cerrahi, radyasyon tedavisi veya kortizol üretimini kontrol etmek için ilaçlar içerebilir.
Kasıtsız kilo alma ve kilo vermede zorluk çekme konusunda endişeleriniz varsa, altta yatan herhangi bir tıbbi durumu ekarte etmek için bir doktora görünmeniz önemlidir. Altta yatan nedenler belirlendikten sonra, size uygun bir kilo verme planı geliştirmek için doktorunuzla veya bir diyetisyenle birlikte çalışabilirsiniz.