YAYGIN KAYGI BOZUKLUĞU
Kaygı Nedir?
Kaygı, genellikle kötü bir şey olacakmış düşüncesiyle ortaya çıkan gerginlik duygusu anlamına gelir. Kaygı da diğer duygular gibi, hayatın bir parçasıdır. Herkes günlük hayatta farklı konular ile ilgili kaygı duyabilir. Aslında kaygı, bizim günlük sorunların üstesinden gelebilmemiz için hazırlıklı olmamızı ve herhangi bir tehlike durumunda hızlı karar verip kurtulmamızı sağlar. Normal şartlarda böyle bir kaygı hafif ve baş edilebilir türdendir.
Yaygın Kaygı Bozukluğu Nedir?
Yaygın kaygı bozukluğunda ise sürekli, aşırı ve duruma uygun olmayan bir endişe durumu gözlemlenir. Aşırı endişe, kişinin günlük hayatında olumsuz etki yaratır, hatta kişinin günlük yaşam aktivitelerini sürdürmesine engel olur. Bu kişiler her durumda olası en kötü sonucu düşünürler ve her şey kendi denetimleri dışındadır. Denetlenemez özellikte olan bu endişe hali en az 6 ay boyunca hemen her gün vardır ve gün boyu sürer.
Belirtileri Nelerdir?
Yaygın kaygı bozukluğunun DSM-5’e göre belirtileri aşağıdaki gibidir:
1. En az 6 ay süreyle hemen her gün ortaya çıkan, birçok olay ya da etkinlik hakkında (işte ya da okulda başarı gibi) aşırı kaygı ve üzüntü (endişeli beklentiler) duyma,
2. Kişinin endişeyi denetlemekte zorlanması gibi,
3. Son 6 ay boyunca aşağıdaki 6 belirtiden 3’ü ya da daha fazlası ile bağlantılı kaygı ve endişenin görüldüğü günlerin sayısının görülmeyenden fazla olması:
- Huzursuzluk ya da heyecan duygusu
- Kolayca yorulma
- Düşüncelerini yoğunlaştırmada zorluk çekme ya da zihnin durmuş gibi olması
- İrritabilite (sinirlilik)
- Kas gerginliği
- Uyku sorunları
4. Kaygı, üzüntü ya da fiziksel yakınmalar klinik açıdan belirgin bir strese ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da işlevselliğin önemli diğer alanlarında bozulmaya neden olur.
5. Bu bozukluk bir maddenin ya da genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.
6. Kaygı ya da üzüntü diğer bir mental bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır. Örneğin posttravmatik stres bozukluğunda travmatik olayın hatırlanması, anoreksiya nervozada olduğu gibi kilo alma vb.
Kaygının Risk Faktörleri
- Stresli yaşam olayları,
- Ayrılığa aşırı duyarlılık,
- Sorunlu bağlanma tarzları,
- Dağılma kaygısına yatkınlık,
- Çocukluk çağında fiziksel ve/veya cinsel istismar,
- Öfke ifadesi, bağımlılık ve ayrılığa ilişkin çatışmalar.
BDT ile Yaygın Kaygı Bozukluğu
Psikoterapi yöntemlerinden bilişsel davranışçı terapi, yaygın kaygı bozukluğunda önemli bir etkiye sahiptir. BDT’nin etkisini ölçmek için yapılan bir araştırmada BDT’nin hem kaygı hem de depresyonda seans almayan grup ve kontrol gruba göre seansların sonrasında ve devamında daha üstün klinik gelişmeler sağladığı gösterilmiştir. Yaygın kaygı bozukluğu terapi edilebilir bir bozukluktur. Psikoterapi ya da farmokoterapi uygulanabilir. Bu yöntemlerden birinin ya da birlikte uygulanmasının etkin olduğu gösterilmiştir.
Farmakoterapi
Kaygı için ilaçlar, nörotransmiterler adı verilen beyin kimyasallarıyla etkileşerek çalışır. Belirli ilaçlar emilimi engelleyebilir veya bu kimyasallardan bir veya daha fazlasının etkisini artırabilir.
Kaygı terapisinde kullanılan ilaçların farklı türleri şunlardır:
- Seçici serotonin geri alım engelleyicileri (SSRI)
- Serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörleri (SNRI)
- Anksiyolitikler (kaygı giderici)
- Trisiklik antidepresanlar
Kaynakça
Borkovec, T. D. ve Ruscio, A. M. (2001). Psychotherapy for generalized anxiety disorder. The Journal of Clinical Psychiatry, 62, 37–42.
Butcher, J., Mineka, S. ve Hooley, J. (2013). Anormal Psikoloji. İstanbul: Kaknüs Yayınevi.
Glasofer, D. R. (2019). Generalized anxiety disorder. Erişim adresi https://www.verywellmind.com/generalized-anxiety-disorder-treatment-4171993
Tural, U. Anksiyete Bozuklukları. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Dönem 5 Ders Notları
Türkiye Psikiyatri Derneği. (2018). Yaygın Anksiyete Bozukluğu. Erişim adresi http://www.psikiyatri.org.tr/halka-yonelik/25/yaygin-anksiyete-bozuklugu