Tanımı
10 ila 60 cm büyüyebilir. Gövde tek ya da birkaç adet, çok dallı ve büyük bir kazık köke sahiptir. Çiçekler beyaz ya da pembe renklidir. Genelde ilk yıl küçük bir rozet oluşturarak azami boya ulaşır, ikinci yıl ise çiçek açar. Tek bir bitki yirmi bine yakın tohum üretebilir. Rozet yaprakları kısa saplı, almaşlı dizilişli, derin loblu, iki teleksi, ters mızraksı ile dikdörtgensi arası, 20 cm uzunluğunda ve 5 cm genişliğindedir. Çiçek başları tektir ya da dalların ucunda iki ila üç arası kümeler halinde görülür. Bunlar 3 ila 6 mm çapındadır. Taç kremsi beyaz ya da nadiren pembe ya da mor renklidir. Çiçek bırahteleri sarımsı yeşil renkli, açık kahverengi kenarlıdır. Kapçık 2 ila 3 mm uzunluğunda, koyu kahverengi ve çizgilidir.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak doğu Akdeniz havzasında yayılış gösterir ancak istilacı tür olarak başka bölgelere de yayılmıştır. Tek bir bitki on sekiz bin tohum üretebilir. [Harita, Sinonimler, Herbaryum] Tahrip edilmiş araziler, yol kenarı ve tarlalarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir. Temmuz ve ağustos ayları arasında çiçek açar. Deniz seviyesinden 900 metreye kadar olan rakımlarda gözlemlenebilir.
Etimoloji
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir. Tür adı Latince yayılmış anlamına gelir. Bitkinin küme halinde görülmesine işaret eder.
Türkçe adları
Dilimizde zerdali dikeni ve akdüğme adları ile bilinmektedir.
Fotoğrafları
© Doğan, Hüseyin (2022). Kocaeli Bitkileri.