Çocuklar Reklam Filmlerinde Oynayabilir mi
İş Kanunu Yönünden, Bebekler-Çocuklar Reklam Filmlerinde ve/veya TV Dizilerinde Oynayabilir mi?
Cumhur Sinan ÖZDEMİR
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İş Müfettişi
firstname.lastname@example.org
Anayasa; Kimse yaşına cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar (1) hükmüne yer vermiştir.
Uluslararası Çalışma Örgütü (İLO) (2) asgari istihdam yaşının zorunlu eğitimin bittiği yaştan ve herhalde, 15 yaşından küçük olmamasını öngörmektedir. Gelişmiş ülkeler için bu yaş 14 olarak belirlenmiştir. Zararlı işlerde çalışma için daha yüksek bir yaş 18 yaş sınırı getirilmiştir. Hafif işlerde ise 13-15 yaşlar arasındaki çocuklar çalıştırılabilecektir.
İş Kanunu(3)na göre; On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Çocuk ve genç işçilerin işe yerleştirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik, sağlık, bedensel, zihinsel ve psikolojik gelişmeleri, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamaz, onun derslerini düzenli bir şekilde izlemesine zarar veremez. Temel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuz beş saatten fazla olamaz. Ancak, on beş yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir.
Çocuk ve genç işçilerin sağlık, güvenlik, fiziksel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişmelerini veya öğrenimlerini tehlikeye atmadan çalışma şekilleri ile ekonomik istismarlarını önlemek amacıyla düzenlenen yönetmelik (4) gereği;
Çocuk İşçilerin Çalışmasına İzin Verilen Hafif İşler;
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler:
Bebekler-Çocuklar Reklam Filmlerinde ve/veya TV Dizilerinde Oynayabilir (mi)?
İş Kanunu; 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler, 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşullarını belirlemiştir.
Uygulama yönetmeliği çocukların hangi işlerde çalıştırılabilecekleri ve çalıştırılamayacakları işleri tek tek belirtmiştir.
Çocukların TV dizilerinde,şampuan ve çocuk bezi reklamlarında oynaması kanaatime göre İş Kanunu 71.madde hükmü ile yönetmelikte “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler” arasında sayılan; 1, 5, 8, 9, 15 ve 19. sırada bulanan işlere de aykırılık teşkil etmektedir.
Sonuç:
İş Kanunu; 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişiyi, çocuk işçi olarak tanımlamıştır. (5)
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (6) ise çocuğu “Bu sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç 18 yaşına kadar her insan çocuk sayılır” şeklinde tanımlanmıştır.
Çocukların TV dizilerinde, şampuan ve çocuk bezi reklamlarında oynaması kanaatime göre iş kanunu ve yönetmelik hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Yasal düzenlemeye aykırı hareket eden işverenlere, aynı kanunun 104.maddesine göre 844 YTL idari para cezası uygulanacaktır.
(1) Anayasa Madde:50
(2) İLO1973 tarih ve 138 Nolu Asgari Yaş Sözleşmesi.
(3) 4857 sayılı İş Kanunu 71.Md.
(4) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
(5) Yönetmelik madde:4
(6) 20.11.1989 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 1. maddesi