Bilindiği üzere 11 Aralık 2019 tarihinde Stanford Üniversitesi tarafından 291 sayfadan oluşan 2019 yılı Yapay Zekâ Endeksi Raporu yayınlanmıştır. Bu rapor, küresel ölçekte yapay zekâ çalışmaları hakkında bilgi veren en kapsamlı çalışmalardan biridir.
Yapay zekâ toplumun pek çok yönüne dokunduğundan, raporda ulusal ekonomilerden iş büyümesine, araştırmaya ve kamu algısına kadar pek çok konu üzerindeki geniş küresel etkisi hakkında disiplinler arası bir yaklaşımla analiz edilerek verilmiştir. Rapor’un amacı, uygulayıcılara, endüstri liderlerine, politika yapıcılara, fon sağlayıcılara, kamuoyuna ve medyaya yapay zekâ tartışmasını veriye dayalı olarak sunmaktır.
2019 yılı Yapay Zekâ Endeksi Raporu, Stanford Üniversitesi İnsan Merkezli Yapay Zekâ Enstitüsü (Human-Centered Artificial Intelligence Institute) bünyesinde bağımsız bir girişim tarafından hazırlanan raporun üçüncüsüdür. Endeks raporu, akademi ve endüstriden disiplinler arası bir uzmanlar grubu olan Yapay Zekâ Yönlendirme Komitesi (AI Index Steering Committee)’in öncülüğünde iş birliğine dayalı bir çalışmanın sonucudur. Dokuz bölümden oluşan 2019 Yapay Zekâ Endeksi Raporu’na göre öne çıkan bulgular konu başlıkları itibariyle şöyle özetlenmiştir.
Ekonomi
- Singapur, Brezilya, Avustralya, Kanada ve Hindistan, 2015'ten 2019'a kadar yapay zekâ istihdamında en hızlı büyümeyi göstermiştir.
- ABD'de yapay zekâ ile ilgili konulardaki işlerin payı, 2010'daki toplam işlerin yüzde 0,26'sını oluşturmaktayken bu oran Ekim 2019'da yüzde 1,32'ye yükseldi. Yapay zekâ işgücü talebi, özellikle yüksek teknoloji hizmetlerinde ve imalat sektöründe artış göstermektedir.
- Washington eyaleti en yüksek yapay zekâ işgücü talebine sahiptir. İşlerin neredeyse yüzde 1,4'ü yapay zekâ işleridir. Bu eyaleti sırasıyla yüzde 1,3 ile California, yüzde 1,3 ile Massachusetts, yüzde 1,2 ile New York, yüzde 1,1 ile Columbia Bölgesi (DC) ve yüzde 1 ile Virginia eyaletleri izlemiştir.
- ABD'de yapay zekâ işlerinin payı 2012'de yüzde 0,3'ten 2019'da yüzde 0,8'e yükselmiştir. Yapay zekâ işgücü talebi özellikle yüksek teknoloji gerektiren hizmetlerde ve imalat sektöründe artış göstermiştir.
- 2019 yılında, küresel özel yapay zekâ yatırımları 70 milyar doları geçmiştir. Bu yatırımların 37 milyar dolardan fazlası yapay zekâ start-up firmalarından gelmektedir.
- Küresel olarak, yapay zekâ girişimlerine yapılan yatırım istikrarlı yükselişini sürdürmektedir. Yatırımlar 2010 yılında toplam 1,3 milyar dolar'dan 2018'de 40,4 milyar dolara yükselerek yıllık ortalama yüzde 48'in üzerinde bir finansman artışı kaydedilmiştir.
- “Otonom Araçlar”, 7,7 milyar dolar (toplamın yüzde 9,9'u) ile küresel yatırımın son yıldaki en büyük payını almıştır. Otonom araçları “İlaç, Kanser ve Terapi” (4,7 milyar dolar, yüzde 6,1), “Yüz Tanıma” (4,7 milyar dolar, yüzde 6,0), “Video İçeriği” (3,6 milyar dolar, yüzde 4,5) ve “Sahtekârlık Tespiti ve Finans” (3,1 milyar dolar, yüzde 3,9) izlemiştir.
- Araştırmaya katılan büyük ölçekli şirketler, yapay zekânın en az bir fonksiyonunu ya da işletme biriminde yapay zekâyı kullanmaktadır. Bu oran 2018 yılında yüzde 47'den 2019’da yüzde 58'e yükselmiştir.
- Araştırmaya katılan büyük şirketlerin sadece yüzde 19'u kuruluşlarının yapay zekâ algoritmalarının açıklanabilirliği ile ilişkili riskleri azaltmak için adımlar attığını ve yüzde 13'ü ise algoritmik önyargı ve ayrımcılık gibi eşitlik ve adalet risklerini azalttığını belirtmektedir.
Araştırma ve Geliştirme
- 1998-2018 arasında, hakemli yapay zekâ (AI) makalelerinin hacmi yüzde 300'den fazla arttı. Hakemli dergilerin yayınlarının yüzde 3'ünü ve yayınlanan konferans bildirilerinin yüzde 9'unu yapay zekâ oluşturdu.
- 2006 yılında ABD’yi geçen Çin, şu anda Avrupa Birliği’ndeki ülkelerinin yıllık ürettiği yapay zekâ alanındaki bilim dergisi ve konferans bildiri sayısına eşittir. ABD yayınlarının Alan Ağırlıklı Atıf Etkisi (The Field-Weighted Citation Impact) hala Çin'inkinden yüzde 50 daha fazladır.
- Singapur, İsviçre, Avustralya, İsrail, Hollanda ve Lüksemburg, online açık kaynak platformu olan arXiv'de yapay zekanın en gelişmiş fazı olan Derin Öğrenme (Deep Learning) alanında kişi başına düşen makale sayısı diğer ülkelere göre nispeten yüksektir.
- Dünyadaki yapay zekâ dergi atıflarının yüzde 32'sinden fazlası Doğu Asya'ya aittir. Dünya yapay zekâ konferans bildirisi atıflarının ise yüzde 40'ından fazlası Kuzey Amerika'ya aittir.
- Kuzey Amerika, 2014-18 arasındaki küresel yapay zekâ patent atıf faaliyetlerinin yüzde 60'ından fazlasını oluşturmaktadır.
- Birçok Batı Avrupa ülkesinde, özellikle Hollanda, Danimarka, Arjantin, Kanada ülkelerinde ve İran’daki yapay zekâ araştırmalarında diğer ülkelere kıyasla nispeten daha yüksek kadın varlığı göze çarpmaktadır.
Konferanslar
- Yapay zekâ konferanslarına katılım önemli ölçüde artmaya devam etmektedir. 2019'da en fazla katılımın gerçekleştiği NeurIPS (Neural Information Processing Systems), 2018'e göre yüzde 41 ve 2012'ye göre ise yüzde 800'ün üzerinde katılımcı sayısında artış beklemektedir. 1979 yılında kurulan ve eski adı Amerikan Yapay Zekâ Derneği olan AAAI (the Association for the Advancement of Artificial Intelligence)’nın düzenlediği ve CVPR (The Conference on Computer Vision and Pattern Recognition) gibi konferanslara yıllık katılımın yaklaşık yüzde 30 artması öngörülmektedir.
Teknik Performans
- Bir buçuk yıl içinde, büyük bir görüntü sınıflandırma sistemini bulut altyapısı üzerinde eğitmek için gereken süre Ekim 2017'de yaklaşık üç saatten, Temmuz 2019'da yaklaşık 88 saniyeye düşmüştür. Aynı dönemde böyle bir sistemi eğitmenin maliyeti benzer şekilde düşmüştür.
- Geniş kapsamlı doğal dil işleme (NLP) sınıflandırma görevlerinde kaydedilen ilerlemeler oldukça hızlı olmuştur.
- 2012 sonrası, hesaplama kapasitesi her 3,4 ayda bir ikiye katlanmıştır.
Eğitim
- Yapay zekâ ve yapay zekâ ilişkili konular hem ABD'deki üniversitelerde hem de uluslararası alanda çevrim içi (online) eğitimlerde hızla büyümeye devam etmektedir.
- Kuzey Amerika’da, yapay zekâ, doktora eğitimlerinde en popüler ikinci uzmanlık alanı olmuştur.
- ABD ve Kanada'da yapay zekâ alanında mezun olan uluslararası doktora öğrencilerinin sayısı artmaya devam etmekte ve şu anda bu programlardan mezun olan doktoralı sayısı bu programlarda mezun olanların yüzde 60'ını aşmıştır. Bu oran 2010 yılında yüzde 40’dan daha azdı.
- Sanayi sektörü, açık arayla yapay zekâ yeteneğinin en büyük tüketicisi haline gelmiştir. 2018'de, sanayi sektörüne giden yapay zekâ doktoralı mezun sayısı, 2018 yılında mezunların yüzde 60’ı iken bu oran 2004 yılında yaklaşık yüzde 20 seviyelerindeydi.
- ABD'de, sanayi sektörü için akademiden ayrılan yapay zekâ alanındaki öğretim görevlisi sayısı artış göstermektedir.
Otonom Sistemler
- Kaliforniya'daki yapay zekâyı içinde barındıran otonom araçları (AV) test eden toplam firma sayısı 2015-2018 arasında yedi kattan fazla artmıştır. California eyaleti, 2018'de 50’den fazla şirkete ve 500'den fazla otonom araca lisans vermiştir.
Endüstriyel Robotlar
- Endüstriyel robotlar için beş büyük pazar Çin, Japonya, ABD, Kore Cumhuriyeti ve Almanya'dır. Bu ülkeler küresel robot kurulumlarının yüzde 74'ünü oluşturmaktadır. Çin, 2018'deki toplam kurulumların yüzde 36'sı ile dünyanın en büyük endüstriyel robot pazarı olmuştur. Çin'de robot kullanan başlıca sektörler, Elektronik, Otomotiv ve Metaller olup, endüstriyel robotların ana uygulama alanları elleçleme ve kaynak sektörleridir.
Kamu Algısı
- Küresel merkez bankaları, özellikle İngiltere Merkez Bankası, Japonya Merkez Bankası ve Federal Rezerv yapay zekâya büyük ilgi göstermektedir.
- Dünya genelinde kongre kayıtları, komite raporları ve yasal metinlerde yapay zekâ ile ilgili mevzuatta önemli bir artış olduğu görülmektedir.
Toplumsal Düşünceler
- “Adalet”, “Yorumlanabilirlik” ve “Açıklanabilirlik”, 59 Etik Yapay Zekâ ilke belgesinde en sık bahsedilen etik zorluklar olarak tanımlanmıştır.
- 2018 yılı ortasından 2019 yılının ortasına kadar yapay zekâ ve etik hakkında 3600'den fazla küresel haberde baskın konuların yapay zekânın etik kullanımı, veri gizliliği, yüz tanıma teknolojisinin kullanımı, algoritma önyargısı ve büyük teknolojilerin rolü hakkında çerçeve ve kılavuzlar olduğu görülmektedir.
- Yapay zekâ, Birleşmiş Milletler (BM) Sürdürülebilir Kalkınma Hedefinin (SDG) her birine katkıda bulunabilir, ancak sürdürülebilir kalkınma için yapay zekâda hala aşılması gereken darboğazlar bulunmaktadır.
Farkındalık oluşturması dileğiyle...
Yararlanılan kaynaklar:
- https://hai.stanford.edu/news/introducing-ai-index-2019-report
- https://hai.stanford.edu/sites/g/files/sbiybj10986/f/ai_index_2019_report.pdf
- https://nips.cc/
- https://arxiv.org/
- http://www.aaai.org/
- http://ai-4-all.org/about/our-story/
- https://wimlworkshop.org/2019/
- https://tr.wikipedia.org/wiki/Moore_yasas%C4%B1
- https://www.intel.com.tr/content/www/tr/tr/silicon-innovations/moores-law-technology.html
- https://www.federalreserve.gov/