Seksen Yıl Savaşı nedir? 1568 – 1648 yılları arasında, Hollanda’nın İspanyol İmparatorluğu’na karşı sürdürdüğü ayaklanma ve savaştır.
Bu Yazının İçindeki Başlıklar:
Seksen Yıl Savaşı Nedir?
Seksen Yıl Savaşı, 1568 – 1648 yıllarında, Hollanda ile İspanyol İmparatorluğu arasında yaşanan savaştır.
Seksen Yıl Savaşı Hollandalıların isyanları ile başlamış ve 1568’den 1648’e kadar sürmüştür. Hollandalılar İspanyol kraliyetine (Habsburg Hanedanı) karşı ayaklanmışlardır. Çünkü Katolik olan II. Fhilipe, Hollanda’da çok hızlı yayılan Protestanları yok etmek istemiştir. Çok ağır vergiler ve yasalar uygulamıştır. Bu savaş ile Kuzey Hollanda, Kutsal Roma İmparatorluğu Birliği’nden ayrılmıştır. Ancak Katoliklerin çoğunlukta olduğu Hollanda’nın güneyi İspanya’da kalmıştır. Hollanda böylece kalıcı olarak bölünmüştür. 19. yüzyılda güneyde kalan topraklarda Belçika kurulmuştur.
Savaşı Hollandalı Kalvinistlerin ayaklanmaları başlatmıştır. İspanyollar ilk ayaklanmayı bastırdıktan sonra, 1572’den itibaren yeniden baş gösteren ayaklanmalar yavaş yavaş tüm ülkeye yayılmıştır. 1609 yılından 1621’e kadar on iki yıllık ateşkes hariç, savaş 1648’e kadar devam etmiştir. Savaşın sonunda İspanya, Westphalia Barışı ile kuzey Hollanda’nın bağımsızlığını resmen tanımıştır.
Seksen Yıl Savaşı Nedenleri
Savaştan önce, bugünkü Hollanda, Belçika, Lüksemburg ve kuzey Fransa’nın bir kısmını oluşturan Hollanda, Kutsal Roma İmparatorluğu’na aitti. Habsburgların İspanyol kolu tarafından yönetiliyordu ve 17 ilden oluşuyordu. 16. yüzyılın ortalarında Kalvinizm, Reformasyonun bir parçası olarak Hollanda’da yayıldı. O dönemde Hollanda önemli bir ekonomik güçtü ve Anvers, Avrupa sermaye piyasasının merkeziydi. Anvers ve Rotterdam, limanları sayesinde denizaşırı ülkelerden ve Güney Amerika’daki yeni kolonilerden mal ticareti için önemli aktarma noktalarıydı. Bu büyük ekonomik güç ve önemli stratejik konumu nedeniyle İspanyollar, Hollanda’yı ellerinden kaçırmak istemiyorlardı.
II. Philip, 1555’te babası Charles V’den Hollanda’nın yönetimini devraldı. Hollanda’da huzursuzluğa neden olan Protestanlara karşı zulmünü sürdürdü. 1559’da kilisenin yeniden yapılanmasının bir parçası olarak eyaletlerin vergilerinde, mülklerinde ve piskoposların atanmasında değişiklikler yapıldı. II. Philip, bir yandan Karşı Reformu yoğunlaştırdı, diğer yandan da 1477’deki “Büyük Ayrıcalık” ile vilayetlere tanınan sınıf özgürlüklerini geri almak istedi. Protestanlığın yayılmasını engellemeye çalıştı. Üvey kız kardeşi Margaret of Parma’yı Hollanda’da vali olarak atadı ve Mechelen Piskoposu Kardinal Antoine Perrenot de Granvelle’i ilk bakan olarak yanına aldı. Philip, 1560’ta İspanya’ya geri döndü; 1561’de birliklerini Hollanda’dan çekti.
Hollanda Bağımsızlık Mücadelesi
I. William, Egmond ve Hoorn Kontları liderliğindeki Hollanda Devlet Konseyi’nin bazı üyeleri, yapılan değişiklikleri şiddetle protesto ettiler ve 1564’te Granvelle’i istifaya zorladılar. İsyancılar kendilerini “Geusen” olarak adlandırdılar. “Breda’nın Asalet Uzlaşması” adlı bir dilekçede, vali Margarethe von Parma’nın Engizisyonu ve Protestanlara yönelik zulmü sona erdirmesini ve sınıf özgürlüklerinin verilmesini talep ettiler.
İspanyol yönetimine karşı protesto, aynı yıl zirveye ulaştı ve Philip Engizisyonu kaldırdı. Ancak 1567’de Alba Dükü Fernando Álvarez de Toledo’yu Hollanda’ya cezalandırıcı bir sefer için İspanyol birlikleriyle birlikte yeni vali olarak gönderdi. Başlangıçta Alba, Brüksel Kan Konseyi adı verilen özel bir mahkemenin yardımıyla bölgesel ayaklanmaları bastırmayı başardı. Aralarında Egmond Kontları ve von Hoorn’un da bulunduğu 6.000’den fazla isyancı idam edildi. Aynı yıl Alba, William I liderliğindeki Hollandalı askerleri de yendi.
Acımasız ve keyfi eylemlere devam eden Alba, Hollandalılar arasında yeni ayaklanmalara neden oldu. O zamana kadar, huzursuzluk çoğunlukla bölgesel olarak sınırlıydı. Büyük ölçüde koordine değildi ancak ayaklanma zamanla tüm ülkeye yayıldı. Papa V. Pius yönetimindeki Roma ve General Engizisyon Cemaati’nin 16 Şubat 1568 tarihli bir kararnameyle, aslında üç milyon Hollandalıyı da ölüme mahkûm ettiği belirlenmiştir.
2-4 Nisan 1568 tarihleri arasında Freudenberg Kalesi’nde (Siegerland, Güney Vestfalya) gizli bir diplomatik konferansta, Gelderland soylularından oluşan bir heyete, William I tarafından İspanya’ya karşı savaşta askeri destek sözü verildi. Seksen Yıl Savaşı, 1568’de, William’ın kardeşi Adolf von Nassau’nun öldürüldüğü Heiligerlee Savaşı’nda ilk askeri çatışma ile başladı.
“Wassergeusen” olarak bilinen Hollandalı korsanlar, İspanyolların deniz taşımacılığını zorlaştırdılar ve üslerine yönelik sürekli saldırılar düzenlediler. En büyük başarılarını 1572’de Zeeland ve Hollanda eyaletlerini fethettiklerinde elde ettiler. William I, kurtarılmış eyaletlerin valisi olarak seçildi ve bu sayede İspanya’ya karşı direnişin lideri oldu.
1573’te Alba, Don Luís de Zúñiga Requesens ile değiştirildi. Yeni vali başlangıçta selefinden daha başarılı olsa bile isyancılar tekrar büyük bir zafer elde ettiler. İsyancılar Leiden şehrini İspanyol kuşatmalarından kurtardılar. On yedi vilayetin tamamı, İspanyol birliklerinin geri çekilmesini ve dini yaşamda hoşgörüyü talep etti. Kral II. Philip’in üvey kardeşi olan yeni İspanyol valisi Don Juan de Austria talepleri resmen kabul etti. Ancak huzursuzluk devam etti.
Seksen Yıl Savaşı Sonuçları
1579’da belgelenen Hollanda eyaletlerinin birliği, dini farklılıklar nedeniyle dağıldı. Ağırlıklı olarak Fransızca konuşulan ve Katolik olan güneydeki bazı eyaletler, 6 Ocak’ta Arras Birliği’ni (Hollandaca: Atrecht) oluşturmak için güçlerini birleştirdi. Bununla birlikte ağırlıklı olarak Kalvinist nüfusa sahip 7 Protestan ağırlıklı kuzey eyaletleri, 23 Ocak’ta Utrecht Birliği’ni oluşturmak için birleşti. Flanders ve Brabant eyaletleri de Utrecht Birliği üyeleriydi. İspanya’ya karşı çıkmaya devam ettiler ve din özgürlüğü hakkını talep ettiler. 24 Temmuz 1581’de Utrecht Birliği eyaletleri Birleşik Hollanda Cumhuriyeti’ni kurdular. Plakkaat van Verlatinghe’de bağımsızlıklarını ilan ettiler ve I. William’ı lider seçtiler. Hollanda eyaleti, Utrecht Birliği’nin ve bağımsızlık ilanının arkasındaki itici güç olarak kabul edilir.
“Arras Birliği”ne katılmayan güney vilayetleri kısmen zorlu kuşatmalardan sonra, Parma’lı Margaret’in oğlu yeni vali Alexander Farnese yönetimindeki İspanyollar tarafından 1581-1585 yılları arasında mağlup edildi. Kuzeydoğu Hollanda’nın büyük bir kısmı da bu yıllarda İspanyollar tarafından fethedildi. Ancak bu bölgeler 1589’dan sonra isyancılar tarafından geri alındı. Sonunda sadece kuzeydeki bağımsızlık savaşı başarılı oldu. William’ın 1584’te Katolik Balthasar Gérard tarafından öldürülmesinden sonra, William’ın oğlu Moritz’in yerine geçmesi konusunda hızlı bir şekilde anlaşma sağlandı. Alexander Farnese, 1585’te Anvers’i fethettiğinde, Utrecht Birliğinin eyaletleri büyük tehlike altındaydı. Hollanda eyaletinin devlet savunucusu Johan van Oldenbarnevelt, 1596’da İngiltere ile müzakere etti. Mali ve askeri destek ile İspanya’ya karşı savaş devam etti. Aynı zamanda Moritz, kısa süre içinde İspanyolların üstün askeri gücüne karşı koyabilen Hollanda ordusunu yeniden düzenledi.
1598’de İspanya Kralı II. Philip öldü. Güney bölge (İspanyol Hollanda’sı), kızı Isabella ve kocası Avusturya Arşidükü Albrecht’in eline geçti. 1601’de İspanyol birlikleri Ostend kuşatmasını başlattı. 1604’te Ambrosio Spinola komutasında kuşatma başarıyla sona erdi. Hollandalılar, Flanders’deki son üssünü kaybetti. 12 Nisan 1609’da Cebelitarık’taki deniz savaşından iki yıl sonra, Anvers’te on iki yıl sürecek olan bir ateşkes imzalandı.
Seksen Yıl Savaşı Önemi
1621’de Otuz Yıl Savaşları’nın bir parçası olarak savaş yeniden başladı. 1624 ve 1625 yıllarında neredeyse tamamen Breda’nın kuşatılmasına ve rahatlamasına odaklanıldı. Pieterszoon Heyn liderliğindeki Hollanda, İspanyol gümüş filosunun tamamını ele geçirdi. Von Nassau’nun kardeşi ve halefi Friedrich Heinrich, ganimetin bir kısmıyla Hertogenbosch (1629) ve Maastricht’in (1632) fethini finanse etti. İspanya ile Fransa arasında 1635’te yapılan ittifak pek başarılı olmadı. Tam tersine Venlo, Roermond ve diğer şehirlerin İspanyollar tarafından kaybedilmesine yol açtı. Bu dönemde İspanya askerî açıdan ciddi şekilde zayıfladı. Bu nedenle, kalan güçlerini Otuz Yıl Savaşına yoğunlaştırabilmek için Hollanda ile barış istedi. Otuz Yıl Savaşı, Avrupa’da mezhepler arasında savaş olarak başlasa da karşı mezhebi destekleyenler de olmuştur. Katolik Fransa Protestanları desteklemiştir. Avrupa’daki Habsburg egemenliğinin yıkılmasını istemişlerdir.
Çok sayıda müzakere sonucunda 1648 yılında Westphalia Antlaşması imzalanmıştır. Birleşik Hollanda Cumhuriyeti uluslararası alanda tanınmıştır. Osnabrück ve Münster kentlerinde imzalanan antlaşmalar hem Otuz Yıl Savaşları’nı hem de Seksen Yıl Savaşları’nı bitirmiştir. Antlaşmalar ile Hollanda ve İsviçre Habsburg egemenliğinden kurtulmuş ve bağımsızlıklarını kazanmışlardır. Prusya bazı Alman topraklarını ele geçirmiştir. Avrupa’da İsveç’in etkisi artmıştır. Güçlü Katolik Avusturya’nın Avrupa’ya egemen olması ortadan kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra Avrupa’da Fransa’nın siyasi gücü artmıştır.
Not: Bu konuyla ilgili olarak Kutsal Roma Germen İmparatorluğu Hakkında Bilgi başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.