Svetlana Savitskaya, uzayda yürüyen ilk kadın olmak için geçen ay bir Sovyet uzay istasyonunun kapağından sürünerek çıktığında, komutanının kendi yerini ona vermek için bugün “cesurca” kenara çekildiğini dile getirdi. Kadınlığına yapılan bu jest, 36 yaşındaki test pilotunun kabul etmeye hazır olduğu birkaç şeyden biri gibi görünüyordu.
Bayan Savitskaya, döndüğünden beri bir basın toplantısında ve muhabirlerle yaptığı bir dizi görüşmede, kadınların uzayda özel muamele görmemesi gerektiğine inandığını açıkça belirtti. Bir kadının uzay istasyonuna getirdiği hoş atmosfere yönelik sık sık yapılan atıflardan biraz rahatsız olmuş görünen Savitskaya, “Biz uzaya mürettebatın ruh halini yükseltmek için gitmiyoruz. Kadınlar uzaya gidiyorlar çünkü bu iş için gereken yeterliliğe sahipler. Bu işi onlar da yapabilir.” demişti.
Yapılan bir dizi röportajda kıdemli erkek kozmonotlar, Savitskaya’nın 26 Temmuz’da yaptığı uzay yürüyüşünün erkekler kadar kadınların da uzayda çalışabileceğini kanıtlamış olduğunu defalarca belirtmişlerdi. Savitskaya bunu onlardan daha iyi açıklayarak, “En azından, kadınlar erkeklerle uzayda eşit.” demişti. “Kadınlar aslında bazı uzay görevlerinde erkeklerden daha iyidir. Hassas görevlerle daha iyi başa çıkıyorlar. Daha dikkatliler. Bir görevden diğerine geçiş yaparken daha esnekler. Erkekler de tabii ki ağır eforun gerektiği yerlerde daha iyiler.”
Basın toplantısındaki diğer kozmonotlar, Bayan Savitskaya’nın çalışmalarını överken, erkek ve kadın rollerinin hala açıkça tanımlandığı bir toplumu yansıtıyor gibiydi.
Savitskaya ile dördüncü kez uzaya giden Vladimir Dzhanibekov, “Yanınızda bir kadınla daha iyi, daha verimli bir şekilde çalışıyorsunuz.” sözlerini sarf etti. “Onlarla sohbet etmek ve birlikte çalışmak çok keyifli.”
Şu anda uzay eğitim programını yöneten eski bir astronot olan Bayan Savitskaya’nın amiri Aleksei Leonov, kadınların uzayda, yeryüzünde üstün oldukları aynı tür faaliyetlerde başarılı olabileceklerini söyledi. “Kadınlar, sabırlarını ve duyusal becerilerini kullanarak ince ve hassas işler yapabilmekteler.” dedi. “Açıkça görülüyor ki bir kadın; bir sağlık çalışanı ve bir aşçı olarak daha iyidir.”
Fakat Leonov, “Kadınlar yörüngeye girmeli ve oradan geri dönmelidirler. Bunu yapmak çok zordur ve her zaman da zor olacaktır. Bunun kadın vücudu üzerinde ağır etkileri olacaktır. Kadınlar mükemmeldirler ve genel olarak onların etrafta olması ortamı daha keyifli kılar.” söyleminde bulunmuştu.
Genel tutumun göstergesi
Bu açıklama, yasal eşitliğe rağmen bir kadının yerinin hala ev ve mutfak olarak kabul edildiği bir toplumda kadınlara karşı genel tavrın bir göstergesiydi.
Leningradlı Psikolog V. Garbuzov, geçen ay sendika gazetesi Trud’da yazdığı yazıda, “Bir kıza yeni bir elbise verilmeden önce hediye olarak önlük vermek, ona ev işleri becerisini, bu ebedi kadın davasının hünerini ve zevkini aşılar.” demişti.
Savitskaya’ya Ağustos 1982’deki ilk uzay uçuşunda şaka olarak bir önlük teklif edilmişti. Savitskaya, yerleşik kapsülünden Salyut-7 uzay istasyonuna giriş yaparken, çoktan yörüngede olan üç kozmonot tarafından karşılandı. Televizyon kamerası buluşmayı kaydederken, Valentin Lebedev, “Senin için bir önlük hazırladık, Sveta.” dedi. “Burada bir mutfak var ve çalıştığın yer orası olacak.”
Hava Kuvvetleri Mareşali ve savaş galibi olan Yevgeny Savitsky’nin kızı Savitskaya, 20 tip uçakta uzmanlaşmış ve 18 tane Dünya hava rekoru kırmış bir test pilotudur. Kendisi 1970 yılında dünya hava akrobasisi şampiyonu olmuştur.
Kendisine uzay hakkındaki izlenimleri sorulduğunda, “Yıldızlar gibi parlayan ve geometrik şekillerle süslenen şehirlerin ışıkları, Dünya’da yaşam olduğunu, akıl ve zekânın işe yaradığını kanıtlar niteliktedir.” cevabıyla yeryüzünün gece görünümü hakkında uzun uzun konuşmuştu. Fakat en güçlü izleniminin Dünya’ya dönüşü olduğunu söylemiştir. “Biz çoktan yere inmiştik ve modülümüz yan yatıyordu. Pencerede bozkırın ham toprağı görünüyordu. Sürülmüş toprak olduğunu görüyordunuz ve çıkış kapağı hâlâ kapalı olmasına rağmen işlenmemiş tarlanın, pelin otunun ve çimenin kokusunu çoktan alıyor gibiydim.”
“Daha sonrasında kapak açıldı ve bütün kokular içeri doldu.” sözlerini dile getirdi. “O an gerçekten güzeldi.”
Yazar: Seth Mydans
Kaynak: The New York Times
Çeviren: Selin Yegin
Düzenleyen: Dilan Azizoğlu