Sinan Özdemir -Dünya Bületni / Brüksel
Akdeniz'in en batısında, İspanyol balıkçılarının kendi karasularında avlanmasını önlemek için Cebelitarık Yönetimi'nin denize kancalı beton bloklar atarak engellemeye çalışması İspanya-Londra hattında başlattığı kriz derinleşiyor. İspanya, İngilizlerin bu tutumuna , dünyanın en kısa sınırında, işleri yavaşlatarak karşılık vermeye çalışıyor. Her gün binlerce insanın çalışmak üzere Cebelitarık'a geldiği göz önünde bulundurulursa, İspanyol gümrük polisinin işleri yavaşlatması uzun bekleme kuyrukları oluşturmakta. Bu da ister istemez sınırda tansiyonu yükseltmekte. İspanya'nın Cebelitarık kayalığını yeniden egemenliği altına alma fikrini yüksek sesle dillendirmesi yalnızca İngiliz Yönetimi'ni değil aynı zamanda Cebelitarık'ta yaşayan otuz bine yakın Büyük Britanya vatandaşını da tedirgin etmekte.
İspanya ve İngiltere arasında başgösteren krizde, tarih hiç olmadığı kadar, özellikle bu yıl, Cebelitarırklıların bilinç altına göndermede bulunuyor. Endülüs'ün en güneyinde bulunan altı kilometre karelik kayalığın İngiliz Yönetimi'ne Utrecht Antlaşması'yla (1713) geçişinin bu yıl üç yüzüncü yıl dönümü çeşitli etkinliklerle kutlanıyor. İspanya bu antlaşmayla startejik önemi yüksek bu kayalığı İngiltere'ye bıraktı. Antlaşma İngilizlerin çekilmesi veya haklarından vazgeçmesi durumunda kayalığın İspanya'ya bırakılmasını öngörüyor. Bu maddeye dayanarak İspanya geçen asrın son çeyreğinden beri çalışmalarını sürdürüyor. Ne var ki İngilizler, ileri de göreceğimiz gibi, Cebelitarıklılara geleceklerini belirleme hakkını bıraksa da, Kuzey Afrika'nın bu kayalıkta bulunan merkezlerden dinlendiği ve kayalığın askeri üs olarakta kullanıldığı düşünüldüğünde , İngiltere'nin kayalığın neden kendi kaderine terk edemiyeceği çok daha iyi anlaşılıyor.
Ayrıca, son günlerde, sınır kapısında yaşananlar General Franco'nun 1966'da sınrıları tamamen kapatarak kayalığı abluka altına almaya çalıştığı günlere de göndermede bulunuyor. İspanyol bilinç altında önemli yeri olan "Reconquista" (İberik Yarımadasından, öteki kabul edilen grupların dışlanması veya yok edilmesiyle toprakların İspanya tacına bağlanması) fikri, olaylara farklı bir boyut kazandırıyor (katolik İspanya için öteki hep bir tehdit olarak algılandı. Öyleki İspanya'nın istemi üzerine İngilizlerle 1713'te imzalanan Utrecht Antlaşması'na konulan özel bir madde ile Cebelitarık'a Müslüman ve Yahudilerin girişi de yasaklandı. Ancak bu madde uygulanmamakta). General Franco'nun Cebelitarık kayalığını sık sık gündeme getirmesinin ardında İspanyolları faşist İspanya ortak paydasında buluşturmayı hedefliyordu. Madrid, içsavaşın ardından , sol grupların toplumdan temizlendiği günlerde, toplumsal bilinç altına yaptığı güçlü göndermelerle kitleleri bir arada tutmaya çalıştı.
Cebelitarık'ın Birleşmiş Milletler'in kendi yönetimine kavuşmamış bölgeler listesinde yer alan son Avrupa toprağı olduğu biliniyor. Bu noktada İspanya Avrupa Birliği'nin sorunun çözümünde önemli bir taraf olabileceğini düşündü ; ancak öyle olmadı. Kayalığın statüsü konusunda Birlik pasif kaldıysa da, General Franco'nun 1966'da kapadığı sınırlar İspanya'nın Ortak Pazar'a giriş sürecinde iki aşamada tekrar açıldı. İngiltere'nin İspanya'nın talebine tamamen kulaklarını tıkadığını söyleyemeyiz. Cebelitarık'ta ki genel havanın avantajlarına olması daha rahat bir tutum içinde olmalarını sağlıyor. Tony Blair'in başbakanlığı döneminde Cebelitarık'ın geleceği konusunda gerçekleşen referandumda Cebelitarık'ta yaşayan Llatinosların yüzde 98,97'si İngiltere'ye bağlı kalma yönünde fikir beyan ederken, yalnızca 187 Llatinos İspanya'ya bağlanma yönünde oy kullandı.
Durumun orta vadede tersine dönmesi mümkün görünmüyor. Kaldı ki, İngilizler İspanya'nın Fas toprakları üzerinde hala iki koloniyi elde bulundurmasını ve iade etmeye yanaşmamasını yakından takip ediyorlar. İngilizler için İspanay'nın işgal ettiği Ceutta ve Melilla'dan çekilmemesi, İspanya'nın antlaşma yoluyla egemenliğinden vaz geçtiği Cebelitarık kayalığı konusunda ki tutumunu tutarsızlaştırıyor.
Cebelitarık kayalığında yaşayan Llatinosların İspanya'ya bağlanmayı istememesi yalnızca yüksek refah düzeyiyle izah edilemez. Endülüs, İspanya'nın diğer bölgeleriyle mukayese edildiğinde refah düzeyi çok gerilerde. Tarım ve turizmden kazanmaya çalışan bölge İspanya'yı vuran finans kriziyle zorlu bir dönemeçten geçiyor. Endülüs zorlu şartlar altında geleceğini sağlamaya çalışırken , en güneyinde bulunan Cebalitarık kayalığında fert başına düşen gelirin otuz bin doları aşması uçurumlar oluşturuyor. Endülüslüler için Cebelitarık bir çekim merkezi iken Cebelitarıklılar için Endülüs yalnızca yaşanabilir bir bölge olarak görülüyor. İspanya, Cebelitarık mucizesinin para aklamasından kaynaklandığını iddia ederek çeşitli platformlarda , hernekadar Cebelitarık artık OECD'nin 2009'dan bu yana kara listesinde yer almıyor olsa da , mücadele etmeye devam ediyor. İspanya'nın bu tutumu Cebelitarıklılarda kendilerinden çok kayalığın önemsendiği fikrini pekiştiriyor. Bununla birlikte, Franco döneminde kayalığın abluka altına alınması ve Cebelitarıklıların izole edilerek cezalandırılmak istenmeleri kollektif bilinç altında tazeliğini koruyor.
Her gün resmi rakamlara göre yedi bin kişi İspanya-Cebelitarık sınırını geçiyor. Kimi çalışmaya, kimi dinlenmeye, kimi de bavul ticareti yapmaya geliyor. Vergilerin düşük olması bavul ticareti yapanlar için bulunmaz fırsatlar sunuyor. Cebelitarık'ın yüzde sekizlik büyüme hızı çekim merkezi olma yönünde önemli avantajlar sunuyor. İngilizler açısından krizin aşılması biraz zaman alacak; ancak İspanya Başbakanı Mariano Rajoy'a bulunmaz bir fırsat sunuyor. Bu sayede, uzun zamandır başını ağrıtan partisinin finansmanına ilişkin tartışmalarda, Franco döneminde olduğu gibi , Cebelitarık krizini gündemin birinci sırasına yerleştirerek İspanyolları İspanya ortak paydasında buluştururken, kara kasa tartışmalarını da gündemin gerisine düşürmeyi başarıyor.Güncelleme Tarihi: 12 Eylül 2013, 08:04