TANIM
Bazen genel kullanımda yanlış tanımlanarak, bölünmüş kişilik bozukluğu olarak tarif edilen şizofreni ciddi, kronik, zayıf ve güçsüz düşüren bir akıl hastalığıdır. Tüm Dünya’da yüzde 1 görülme sıklığı olan şizofreni, erkeklerde kadınlardan bir buçuk kat daha fazla görülmektedir. Düşünce, davranış ve sosyal konularda problemlerle belirtileri ortaya çıkan hastalık, psikotik akıl hastalıklarından biridir.
Bu problemlerden düşünce ile ilgili olanlar psikoz olarak tanımlanır ve bu tabloda bazı zamanlar kişinin düşünceleri tamamıyle gerçeklik dışıdır.
Şizofren kişilerde ayrıca konuşma düzensizlikleri, düzensiz davranışlar, fiziksel olarak katı veya gevşek davranışlar (katatoni), oldukça azalmış davranışsal veya duygusal tepkiler, delüzyonlar (sanrı-kuruntu) da görülebilir.
BULGU BELİRTİLER VE TANI
Şizofreninin tanısı belirti ve bulguların kişide saptanmasıyla konulur. Şizofreni tanısını doğrulayacak beş tip şizofreni belirtisi vardır: Delüzyonlar (Sanrılar), halüsinasyonlar, organize olmayan konuşmalar, organize olmayan davranışlar ve ‘negatif’ olarak nitelenen belirtiler.
Yalnız, şizofreninin belirti ve bulguları kişiden kişiye büyük değişkenlikler gösterir. Tüm şizofren bireyler şizofreninin tüm belirtilerine sahip olmaz, ayrıca şizofreni belirtileri zamanla da değişiklik gösterebilir.
-Delüzyonlar: Delüzyon, doğru olmadığına yönelik yeterli ve açık kanıt olmasına rağmen, bir düşünceye sıkı sıkıya bağlanmaktır. Delüzyonlar şizofrenide oldukça sıktır ve vakaların yüzde 90 kadarında vardır. Sıklıkla şizofrenideki delüzyonlar mantıksız veya ucube nitelikte fikirler veya fantezilerdir. Şizofrenik delüzyonlar ortak olarak şunları içerir: Kötülük görme delüzyonu, aktarım delüzyonu, görkemlilik delüzyonu ve kontrol delüzyonu.
-Halüsinasyonlar: Halüsinasyonlar yalnızca kişinin zihninde var olan fakat gerçekte var olduğu ve algılandığı düşünülen sesler ve/veya diğer duyusal öğelerdir. Beş duyudan en çok duysal halüsinasyonlar şizofrenide görülmektedir.
-Organize olmayan konuşmalar: Parçalanmış düşünceler şizofreninin bir karakteristiğidir.
-Organize olmayan davranışlar: Şizofreni kişinin kendisine bakmasını, çalışmasını, insanlarla etkileşime geçmesini sağlayacak yeteneklerini azaltacak şekilde amaca yönelik aktivitelerini bozar.
-Negatif belirtiler: Bu madde, şizofrenide, sağlıklı insanlarda görülen normal davranışların olmadığını anlatmaktadır. Ortak görülen negatif belirtiler şunlardır:
Duygusal ifade eksikliği
İlgi veya istek eksikliği
Dünya’ya karşı genel ilgisizlik
Konuşma zorluk ve anormallikleri
ETYOLOJİ
Şizofreniye neyin yol açtığı bilinmese de, bozukluğun gelişmesine genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonunun neden olduğu düşünülmektedir.
Beyinde doğal olarak bulunan dopamin ve glutamat denilen nörotransmitterlerin de dahil olduğu kimyasallarla ilgili problemlerin şizofreniye katkısı olabilmektedir. Sinir görüntüleme çalışmaları şizofren bireylerin beyin yapıları ve merkezi sinir sisteminde farklılıklar göstermiştir. Bu değişikliklerin önemi konusunda net olunamasa da, bu bulgular şizofreninin bir beyin hastalığı olduğunu ortaya koymaktadır.
TEDAVİ
Şizofreni tedavisinde antipsikotik ilaçlar tedavinin ana unsurunu oluşturur. Gerek eski (tipik), gerekse yeni nesil atipik ilaçlar tedavide kullanılabilmektedir. Her ilaç her hastada sonuç vermemektedir ve doğru tedavi ancak deneme yanılma ile belirlenebilmektedir.
-Tipik antipsikotikler: Chlorpromazine ve haloperidol hastalık bulgularının bazılarını ortadan kaldırmakta faydalı olmaktadır.
-Atipik, ikinci jenerasyon ilaçlar: Birinci jenerasyondan daha etkili olmuşlardır. Bunlardan biri clozapine’dir. Diğerleri; aripiprazole, olanzapine, paliperidone, quetiapine, risperidone ve ziprasidone’dur.
Bu ilaçlar agranülositoz tablosuna yol açmasa da, bazı yan etkileri söz konusudur. Bu etkilerden bazıları; ağırlık artışı, tip 2 diyabet geliştirme riski ve yüksek kolesteroldür. Yine bu ilaçların ilk elden şu yan etkilerle bağlantılı olduğu düşünülür: Buğulu görme, uyuşukluk, güneş hassasiyeti, döküntüler ve nabız yükselmesi.
Kaynaklar
İzmir şizofreni ile ilgili izmir psikiyatri uzmanlarına buradan ulaşabilirsiniz.
İstanbul şizofreni ile ilgili istanbul psikiyatri uzmanlarına buradan ulaşabilirsiniz.
Ankara şizofreni ile ilgili ankara psikiyatri uzmanlarına buradan ulaşabilirsiniz.