Fransız ressam Paul Cezanne, 1839’da Aix-en Provence’de dünyaya geldi. Yine bir Fransız olan Emile Zola ise 1840’ta Paris’te doğdu. Zola, yazardır ve Fransız Edebiyatı’nda Realizm akımına çok güzel işler vermiştir. Bu ikili, ailesiyle beraber Aix-en-Provence’ye taşınan Zola‘nın Cezanne ile aynı okula yazılmasıyla arkadaşlık kurar. İki adam arasındaki sevgi ve hırstan beslenen bu arkadaşlık ilişkisi, Zola‘nın yazdığı bir serideki ana karakter için Cezanne‘yi rol model almasıyla bozulur ve bir daha konuşmazlar. Buna rağmen aralarındaki bağ hiç kopmaz.
Paul Cezanne‘nin 30 yaşındayken resmettiği “Paul Alexis Reading a Manuscript to Emile Zola” adlı tablo, 130 x 160 cm‘lik kanvas üzerine yağlıboyayla yapıldı. Brezilya’daki Sao Paolo Sanat Galerisi‘nde sergilenen eserin bir başka versiyonu olan 52 x 56 cm’lik “Paul Alexis Reading at Zola’s House“nin eserle tek ortak noktası konusu. Bu versiyonu da en aşağı koyuyor ve konuya giriyorum.
Paul Alexis kimdir? Dönemin Fransası’nda gazeteci kimliğiyle ünlü olan Paul Alexis, Emile Zola‘nın yardımcısıydı. ‘Kişisel editör‘ gibi bir sıfat biçebileceğimiz Alexis, Zola‘nın yazdırdığı taslakları düzenli olarak yazara okur ve çeşitli düzenlemeler yapardı. Alexis, daha sonra Zola‘nın yaşam öyküsünü yazdı. Cezanne‘nin eserinde işlediği konu, Alexis‘in Zola‘ya yaptığı bir okuma anıdır. Yazdırdıklarını yardımcısına okutan Zola, bu eserin yapıldığı esnada 29 yaşında iken Alexis ise 22 yaşındaydı.
Gelelim resme. Sol tarafta, alçak sandalyede oturan, Paul Alexis‘tir. Başı, sol elindeki kağıtlara doğru eğilmiş. Sağ eli iki bacağının arasında. Bu hareket utangaçlık, çekimserlik ifadesidir. Alexis‘in karşısındaki kişiye saygı duyduğunu sırf bu hareketinden anlayabiliriz. Gür sakallı, bıyıklı ve gür saçlı bir adam olan Alexis, siyah bir ceket, açık kahve tonlarında bir pantolon ve koyu renk ayakkabı giymiş.
Sağdaki figürümüz, tahmin edeceğiniz üzere Emile Zola. Bembeyaz giyinmiş Zola‘nın beyaz ceketi haricindeki giysileri net seçilmiyor. Yere serilmiş örtü olduğunu tahmin ettiğim beyaz alanın üzerinde maviye çalan pantolonuyla Zola, sol dirseğini yastığa dayayarak destek almış, hafif yatar pozisyonda durmakta. Bakışları Alexis‘e çevrili gibi duran Zola‘nın rahat oturuşuna karşın bir şeye dikkat kesildiği açıkça belli. Alexis‘in okumalarını dinlediğini bilmesek de bu duruştan Zola‘nın ciddi bir şey düşündüğünü anlayabiliriz. Bu da Cezanne‘nin başarısıdır.
Zola‘nın başının arkasındaki pencere ve çerçeve, yatay fırça darbeleriyle boyanmış. Zola‘nın başını göz hizasından kesen siyah kısım, diklemesine boyalı. Dikkat edenler bu zıtlığı algılayabilir. Genel olarak karanlık bir arka plan tercih eden ressam, eseri aslında diklemesine ikiye ayırmış. Bu şekilde Zola’nın bölgesindeki beyazlık, Alexis’in tarafı büyüleyici bir kontrast yakalıyor.