<< Edebiyat hakikatların hayalle süslenmesidir. >> (s.13/78. Baskı)
Çok büyük ihtimalle, okumuş olanlarımızın bu kitapta altını çizdiği ilk cümle budur. Kitabı okuyup bitirdikten sonra yukarıdaki alıntıyı kendimce şöyle bir değiştirdim: "Bu roman hakikatlerin hayalle süslenmesidir." Eğer böyle değiştirerek okumasaydım, edebiyat nedir, hakikat nedir, hayal nedir diyerek felsefi bir sorgulama başlatacaktım. Edebiyat'tan roman'a çember daraltarak ayrıca tüm romanlarda "hakikatlerin hayalle süslenmesi"ni aramanın da yersiz olacağına dikkat çekmek istedim.
Romanın olay örgüsüne giriş yapmadan önce, on beş sayfalık ve içinde yukarıdaki alıntının da olduğu masal bölümü vardır. Bu ilk bölümün kurgudan , olay örgüsünden ve konu(lar)dan bağımsız yazılması, ekseri okuru şaşırtmış olmalıdır. Hatta itiraf edelim ki, ilk bölümle diğer bölümler arasında bağ kurmada ve kurgusal bütünlüğe ulaşmada hayli zorlanmışızdır. Bir okur olarak ben şahsen ilk bölümün ne anlam taşıdığını son bölümün bitimine kadar anlayamadım. Bitti ve bu incelemeyi not olarak düşüyorumsa ilk bölümü "kaba" ifadesiyle özetliyeyim; maç öncesi antrenman veya olay örgüsüne temastan önce zihinsel bir ön alıştırma yaptırmak. Bundan dolayı da yazarımıza buradan eleştiri adına puan çıkarıyorum.
Hakikatlerin hayalle süslenmesi kurgu, olay örgüsü, konuları aktarırken okuru meşgul edecek "hikaye" içindir. Böyle yapınca eserdeki verilmek istenen mesajlar, bize kim olduğumuzu sormadan ve selam dahi vermeden bilinçaltımıza doğru yol alıyordur. Dolayısıyla romanda reenkarnasyon aramaya, mahşer tasavvuruna, bin yıl öncelerine gitmeye de gerek yoktur. Eğer bunu yaparsak romandan masal diye bahsetmemiz gerekecektir. Yine ilk bölümde bir cümle geçer: "Sen kayısı ile zerdaliyi birbirine karıştırırsın ama manav karıştırmaz." Atsız bu cümle ile bizi uyarıyor. Kullandığı teknik gereği roman masalımsılık kazanmıştır. Yazarın "uyarısına" rağmen ben yine de masalımsı roman dedim ama bunu betimleme ihmalinden dolayı dile getirdim. Romanın ismi Ruh Adam olsa da, masalımsı bir "kıvamda" olsa da, betimlemesiyle istenilen düzeyde olmazsa bir yönüyle eksik demektir. Genellikle, biz, betimleme konusunda ihmalci ve tavizci edebiyata sahip olduğumuz için Atsız'a ne diyebilirim ki?! Hele ki, böyle 'hayalle süslediği' kurguda...
Baş karakter Selim Pusat'ı anlatmak isterdim. Onu anlatmak limitsiz spoiler vermek olacaktır. Spoiler sözcüğü kapitalizm icadı olduğu için kabullenmezdim. Bu saatten sonra ise bende alerji nedenidir. Selim'le ilgili sadece bir kaç cümle ile kifayetlenmek istiyorum. Ona ya buz adam ya da kristal adam demeliyim. Buzun sıcakla teması, yağın sıcakla teması gibi değildir. Buz yağa göre çok serttir ama cızzz ediverir hemen erir ve buharlanır. Kristal de çok serttir. Örneğin, bir kristal bardağı beton üzerine bırakın ve oluşan tabloya bakın. Paramparça olmuştur. Daha sert olanın akibeti... Selim de böyledir; askeri disiplinli, sert mizaçlı karakter. Selim de cızzz etti eridi, temasta parçalandı. O aşkla temas etti... Daha önce biraz farklı ancak sertlik anlamında Selim'i andıran Reis Bey'le tanışmıştım. Taş gibi, kalbi mühürlü. Fakat, sonrasında merhamet ve şefkat abidesine dönüşmüştü. "Ateşini bulmuş ve değişimişti". Onun ateşi merhamet duygusuydu. Selim'inki ise aşk.
Selim'i aşkla tanıştırmadan önce, insan ve aşkın onda nasıl tezahür ettiğine değinmek istiyorum. İnsanı beden ve ruh diye incelemek yanlıştır. İnsan on unsurdan müteşekkil bir bütündür: toprak, su, hava, ateş (beden); kalp, ruh, sır, hafi, ahva (ulvi boyut) ve nefs-i natıka. Günümüz literatürüne şehvet içgüdüsü ve nefsani arzu da aşk olarak geçtiği için aşkı üç yönde inceleyebiliriz - içgüdüsel, nefsani ve duygusal. Bir kadının sesi ve ya güzelliği erkekte hem içgüdüsel hem de duygusal uyarılmaya sebep olabilir. Fakat biz ikisine de aşk deriz. Hatta evli bir erkekte çekici bulduğu bir kadına karşı nefsani bir arzu oluşabilir. Buna da aşk diyeceğiz. Kolayından ve cahilce hepsine aşk demeye alışkınız. "Ruh Adam"da Atsız bunu, böyle bir zihniyete yönelik ilmi ve psikolojik olarak irdeliyor.
Romanda benim açımdan dikkat çeken konulardan biri de tasavvufun değerlendirilmesidir. Ayşe karakteri üzerinden tasavvufun yorumlanması Atsız'ın bu alanda bilgi sahibi, imanlı ve inançlı kişi olduğunu da gösteriyor. Sadece, tasavvufa din felsefesi gözüyle bakmak benim kabullendiğim görüş değildir. Çünkü kelimelere önem veririm, manaya kelime ile ulaşırım. Bu yüzden din ve felsefe sözcüklerini bir araya getiremem. Çoğu ise kelimeleri önemsemez, kast ettiği manaya odaklıdır. Yani mana üzerinden kelimeye ulaşır. 'Din felsefi' tabiri dışında romandaki tasavvuf yorumu çok hoşuma gitti diyebilirim.
Ana karakterin kurmay adayı ve askeri kişiliği üzerinden rejim eleştirisi de çok dikkat çekiyordur. Kralcı diye gösterilir ama onda imparatorluk özlemi vardır, Osmanlı özlemi vardır. Daha doğrusu, sanırsam seküler, iktidar-muhalifet kaftanlı, parti çatışmalı, maskesi demokrasi olan rejimin sahteliğine karşı güçlü askeri nizamı olan Türk hükümdüarlığına özlemdir ve bu Selim'de hayati dava olarak kendini gösteriyor.
Eserdeki isimler de dikkat çekiyor ve mutlaka eleştiriye tabii tutulmalıdır. Romanın en bariz şekilde sanatsal yönünün belli olduğu nokta isimlerdir. Boşuna mı kahramanımız adı Selim'dir?! Ahh..şu spoiler denen şey! Mecburen kesiyorum...
Etkinlik vesilesiyle Atsız ile tanışmaya kapı açmış oldum. Onun son eseri benim ilk okuduğum oldu. Daha önce kendisinden tek bir cümle/satır okumadığım Atsız'ı, türkçü-ülkücü, politik bir şahsiyet olarak "bilirdim". Ruh Adam'ı okudum ve karşıma usta bir yazar çıktı. Şair tarafını henüz keşfetmediğimden ötürü bu kitapta geçen şiirler üzerinde durmak istemedim.
Ve son olarak..Romanın etkisi altındayken hayal ediyorum ki, Selim Pusat'la karşılaştım. Elimi omuzuna arkadaşca vurarak:
Bu nə sirrdir düşdüm ana
Məhəbbətin qüdrətini mən belə bilməmişdim ana!
(Bu ne sırdır düştüm ana
Muhabbetin kudretini ben böyle bilmemiştim ana!)