İnsanlar Neden Zalim Diktatörlerin Peşinden Gider?
"celladına aşık olmuşsa bir millet,
ister ezan ister çan dinlet.
itiraz etmiyorsa sürü gibi illet,
müstehaktır ona her türlü zillet."
almanya'nın adolf hitler'i, italya'nın benito mussolini'si, sscb'nin joseph stalin'i, çin'in mao zedong'u, vietnam'ın ho chi minh'i ve kamboçya'nın pol pot'u gibi isimler ve yazılmayan daha niceleri... bu kişiler, her biri bir dizi benzersiz koşulla desteklenen ve her biri ortak özellikleri paylaşan iktidara yükselmiş düzinelerce kişiden sadece birkaçını temsil etmektedir.
peki ya diktatörlerin hayranları? onların ortak özellikleri var mı? celladına aşık olmanın bilimsel bir açıklaması olabilir mi? cevap aşağıda.
...
"tarihte defalarca, hatta bugün işyerlerinde ve ötesinde, belirli bir kişilik tipinin iktidar pozisyonlarında ortaya çıkmaya devam ettiği görülüyor: tiran. karizmatik ve çekici ama aynı zamanda hesapçı ve zalim olan bu tipler çarpıcı biçimde birbirine benzer.
empati eksikliği, büyüklenme, güç ve kontrol arzusu, yalan söyleme ve aldatma, geleneksel yasalara, kurallara veya ahlaka kayıtsızlık ve daha fazlası gibi narsistik ve antisosyal kişilik bozukluğu özelliklerinin bir karışımına sahip olma eğilimindedirler. ünlü psikanalist otto kernberg ve diğerleri bu tipi sıklıkla "kötü huylu narsist" olarak adlandırmıştır.
insanlar genellikle kötücül davranışların tarihini, sadizm kayıtlarını ve bu tiranların korkunç sonuçlarını tartışırken, daha az tartışılan şey, bu liderlerin bir boşlukta yükselmedikleri ve yükselemeyecekleri; nihayetinde küçümsedikleri ve istedikleri zaman bir kenara attıkları kitlelerin sırtında iktidara geldikleri. asıl incelememiz ve üzerinde düşünmemiz gereken bu zorba diktatör tiplerinin peşinden giden insanlardır; insanlar neden bu liderlere tapıyor ve onlara olanak sağlıyor? insan doğasında bizi bu tekrarlanan zulüm ve tehlike döngüsüne karşı savunmasız kılan şey nedir?
burada insanların tiranları takip etmelerinin bazı gönüllü nedenlerine odaklanıyorum, ancak bu tiplerin aynı zamanda şantaj, açık tehditler, gaslighting, ilişkili arkadaşlar ve aile üyeleri aracılığıyla baskı ve kontrol ve daha fazlası gibi insanları kendi amaçları doğrultusunda kötüye kullanma ve istemeden manipüle etme ve zorlama konusunda da mükemmel oldukları açıktır. ancak şaşırtıcı bir kolaylıkla, insanlar tiranlara kolayca tapabilir ve onları isteyerek takip edebilirler.
1. güçlü ebeveyn figürlerine duyulan özlem
insan doğasında, onları daha yüksek bir otorite veya güç fikrine çeken temel bir endişe, idealize edilmiş bir ebeveyn figürüne duyulan ihtiyaçtır. bunun nedeni kısmen, büyürken ebeveynlerin bilincinizin gözetmenleri olarak büyük önem taşımalarıdır. tersine, yoklukları veya zalimlikleriyle sizi harap edebilirler.
onlar çocukluk döneminde hayatta kalmanızın temelidir; ve kusurlu ebeveynler veya ebeveyn figürleriyle işler ters gittiğinde, çoğu kişi için güçlü, mükemmel görünen, güçlü bir "ebeveynin" desteğine duyulan özlem artar. ne yazık ki, böyle bir figüre duyulan bu susuzluk, böyle mükemmel bir figürün var olmadığı gerçeğinin üstünü örtebilir ve zalim bir lider bu sorgusuz sualsiz tapınmadan kolayca faydalanabilir ve gelişebilir.
2. başkaları için en iyisini düşünmek/inanç/naif idealizm
bazen, ne yazık ki, iyi niyetimiz ve insan iyiliğine olan inancımız bizi manipülasyona mahkum edebilir. sağlıklı bir toplumda karşılıklı güven, toplum desteğinin genel ahlaki kurallarına uyulması karşılığında toplumun gücünün temel taşıdır.
ancak bazen bu bizi, bizimle aynı kurallara göre oynamayanlara karşı savunmasız bırakır. herhangi bir insanın, çoğumuzun uğruna çabaladığı karşılıklı saygı, cömertlik, empati ve adaleti içeren sosyal sözleşmeyi takdir edeceğini veya değiş tokuş edeceğini varsayıyoruz. ancak ne yazık ki, bu cömertliği taklit eden ve kullanan, ancak özünde başkaları için hiçbir endişe duymayan sosyopatların entrikalarını hafife alıyoruz. birbirimiz için en iyisini varsayarız, bu çoğu durumda işe yarar, ancak aynı zamanda sosyopatik davranışın soğuk sömürücülüğü için bir aşil topuğudur.
meseleyi daha da karmaşık hale getiren ise bu tür davranışların bir spektrumda gerçekleşmesidir; seri katiller gibi açık ve bariz "kural tanımazlar" bir yana, peki ya yüzeyde belirli sosyal nezaket kurallarına uyarken özünde farklı derecelerde kişisel çıkarlarının peşinden gidenler? paranoyakça güvensizlik ile kayıtsız saflık arasındaki çizgiyi nereye çekeceğiz? bu gri güven bölgesi sosyopatların geliştiği yerdir.
3. isteklerin yerine getirilmesi ve sınırı aşan davranışlara hayranlık ve güven
kendi hayatlarımızda herhangi bir nedenle avımızı yemekten alıkonduğumuzu hissetsek bile, bir düzeyde köpekbalığına hayranlık duyuyor ya da imreniyor olabiliriz. ister pusuda bekleyen gizli bir köpekbalığı olun, bir gün kuralları nereye kadar esnetebileceğinizi görün, ister onların kendileri için kazandıklarına -güven, güç veya para- imrenin, çünkü bunların kendiniz için imkansız hedefler olduğunu hissedin, belki de bir düzeyde yırtıcı davranışlarla özdeşleşiyor ve onlara hayranlık duyuyorsunuzdur.
belki bir düzeyde, içinizde bastırdığınız ya da başka kısıtlamalar nedeniyle peşinden gidemediğinizi düşündüğünüz karanlık tarafa hayranlık duyuyor ve bu kişilerin kuralları çiğneyip zafere ulaştıkları görünür özgürlüğün tadını çıkarıyorsunuz.
4. yüzeysel işaretlere (para, görünüş, statü) çekilmek
insanlar ne yazık ki kısmen evrimsel davranışları nedeniyle statü odaklı yaratıklardır. en parlak tüylere sahip olan, göğsünü en yüksek sesle döven, belirli arzu edilen fiziksel özelliklerle ortaya çıkan, kendini özel veya sıra dışı olarak sunan hayvan daha fazla çiftleşme ilgisi görür. bebekler ve çocuklar bile "çekici" olarak algılanan belirli yüzlere çekilir.
ve özellikle modern kapitalist toplumumuzda, maddi yüzeysel başarı göstergelerine takıntılıyız: kıyafetler, araba, marka diplomalar, yöneticilik unvanları, şöhret ve ihtişam ve daha fazlası. bir düzeyde hepimiz, her ne olursa olsun, bu işaretlere hayranlık duymanın basit kumarına kapılıyoruz. ne yazık ki, bu işaretlerin genellikle ahlak, nezaket ya da insan karakterinin derinliği ile hiçbir ilişkisi yoktur. bunlar göstermelik birer hak nişanıdır ve onlara itibar etmekten kendimizi alamayız.
5. kendi hayatlarımızda zayıf veya belirsiz hissetmek
insanlar kendi yaşamlarında kontrol eksikliği hissettiklerinde, güç ve ego gücü hissini yeniden kazanmak için fantezi figürlerine veya kaçış yollarına yönelirler. bazen dine ve onun her şeye gücü yeten idealize edilmiş figürlerine yönelirler, ancak daha sık olarak, ünlüler, idoller ve karizma ve güce sahip insanlar gibi hayatlarındaki figürlere yönelirler. bu karizmatik tipler, kendilerini kararsız veya güvensiz hissedenler için güven verici ve bulaşıcı olan dışa dönük güven, kendinden emin olma ustalarıdır.
ilişkiniz, ekonomik durumunuz ya da mutluluğunuz bozuluyor gibi göründüğünde, her şeyi yoluna koymuş gibi görünen kişinin cazibesi sizi kendine çeker ve sahte bir vaat olsa bile aynı şeyi umut etmenizi sağlar.
6. korkaklık/pasiflik/sahte güvenlik/hayatta kalma
bazı insanlar, belki de sorumluluk ya da cezalandırılma korkusu nedeniyle, kenarda güvenli görünen bir yerde kalmayı ve gösteriyi başkasının yönetmesine izin vermeyi tercih eder. bu pasiflik, ilk dikkatlerden veya çatışmalardan saklanmak açısından bir dereceye kadar işe yarayabilir, ancak tiranların kontrolsüz ilerlemesini sağlamak için tehlikeli bir yol olabilir.
aynı zamanda kişinin bir tür çocuk rolünde kalmasına ve başkasının devralmasına izin vererek kendi sorunlarını sahiplenmekten kaçınmasına olanak tanır. bu, zorbaya daha fazla güç veren bir kaçınma biçimidir, çünkü kimse onların ihlalleriyle yüzleşmeye veya onları durdurmaya istekli değildir.
7. güç/popülerlik klikleri/'içerideki' kalabalıkla uyum
hizaya giren, sorumlu grupla senkronize olan diğerleriyle aynı hizaya gelmenin büyük bir çekiciliği vardır. ilkokuldan itibaren, düzgün veya kendinden emin görünmeyen "inek" veya "tuhaf" olmaktan kaçınmak için akran baskısı çok büyüktür. bir dereceye kadar, bu sosyal kalıp yetişkin toplumunda bile değişmez, ancak neyse ki kabul edilebilir güven aralığı ve kendini gerçekleştirme yolları çok daha çeşitlidir.
ne yazık ki, belirli kariyer veya sosyal yollar dar bir şekilde tanımlanmaya devam ediyor ve belirlenen "normlara" en iyi uyum sağlayanlar daha fazla güç ve takipçi elde ediyor. bu takipçiler, liderin kaprisleri kötü niyetli olduğunda veya başkalarını aşağılamaya dayandığında bile, başarılı liderin onayının ve klik kabulünün ışıltısının tadını çıkarırlar.
8. eleştirel düşünce/mantık/eğitim eksikliği
ifadelerinden ya da motivasyonlarından şüphe duymadığınızda ya da eleştirel bir gözle incelemediğinizde, kendinden emin bir zorba tarafından sömürülmek daha kolaydır. ne yazık ki, pek çok insan statükoya uymakta bir sakınca görmüyor, önemli konular hakkında bilgi sahibi olmaya ya da okumaya veya mantıklı olmayan konuları sorgulamaya isteksiz görünüyor.
ayrıca, tek bir bireyin elinde çok fazla güç toplanması ve bunun nelere yol açabileceği konusunda da şüpheci veya endişeli görünmüyorlar. ya da tam tersine, bilişsel olarak çok katı ya da aşırı genellemecidirler, bu da kolayca istismar edilebilecek günah keçisi ilan etme ve önyargıya yol açar.
genel olarak, anlaşılabilir insani eğilimlerimiz, zaaflarımız, güvensizliklerimiz ve özlemlerimiz bizi zorbanın cesaretine çekerken, aynı zamanda acımasızlıklarına, kayıtsızlıklarına ve sömürülerine karşı savunmasız bırakır. gerçek olamayacak kadar iyi davranan, kendisinden asla şüphe duymayan kişilere karşı sağlıklı bir şüpheciliği sürdürmemiz gerekir, çünkü nihayetinde, bazen kusurlu olmak ve hayattan emin olmamak, hatalar ve kafa karışıklığı ile ilerlemek ve hala büyümekte, değişmekte olanları affetmek normaldir. aşırı güven çekici olabilir ama nihayetinde bir taktik, hatta tehlikeli bir taktiktir. dikkatsizce tiranların peşinden gidemeyiz.