Pandemi ile uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasından önce, çalışanlar genellikle ofislerini ikinci bir ev haline getiriyordu. Neredeyse her masanın üzerinde bir kupa, fotoğraflar ve süs bitkileri vardı.
Psikolojik araştırmalara göre, çalışma alanını kişiselleştirme ihtiyacı son derece doğal. İş yerinin kişiselleştirilmesi her şeyden önce mekânın çalışan için taşıdığı önemi artırıyor.
ABD'nin Pittsburgh kentindeki Carnegie Mellon Üniversitesi'nde organizasyonel teori ve strateji alanında yardımcı doçent olan Sunkee Lee, ‘‘Araştırmalar, bir çalışanın mekân kimliği arttıkça şirkete daha fazla bağlandığını gösteriyor’’ diye açıklıyor. ‘‘Kişiselleştirilmiş ofis, çalışan tarafından kendi alanı olarak algılanıyor. Bu da daha fazla memnuniyete ve dolayısıyla daha fazla üretkenliğe yol açıyor.’’
Kendine ait olan ya da en azından öyle hissettiren bir masada çalışmanın yarattığı aşinalık duygusu ayrıca çevredeki tanıdık yüzlerle, yani kalıcı oturma düzenine sahip iş arkadaşlarıyla pekiştiriliyordu.
Ancak pandemi döneminde iş yerlerinin hibrit sisteme geçmesi, birçok çalışan için tam zamanlı ofis ortamına son verdi. Ofislerde kişiye özel masalar olmaksızın çalışmanın yaygınlaşmasıyla birlikte esnek programa sahip çalışanlar genellikle masaları dönüşümlü kullanmak ve günün sonunda kişisel eşyalarını eve götürmek zorunda kalıyor.
Kişiselleştirilmiş çalışma ortamlarının çalışanlara fayda sağladığına yönelik kanıtlar arttıkça hibrit ofislerin kişiliksiz, tekdüze ve sıkıcı hâle geleceğine dair endişeler iş dünyasında yayılıyor. Buna karşılık, ileri görüşlü işverenler ve mimarlar, insanların hareketli ortamlarda çalışma performansına fayda sağlamak için iş yerlerini yeniden yapılandırıyor.
Yeni yerler, yeni yüzler
Personelin çalışma alanını dekore etmesi ofis kültürünün yerleşmiş bir parçasıydı ve bunun kişiliği ortaya çıkardığı düşünülüyordu. ‘‘Etrafındaki alanı kişiselleştirmek insanın doğasında var’’ diyor Lee. ‘‘İş yerinde bu eylem genellikle fotoğraflar, diplomalar ve süs eşyalarıyla; nasıl bir insan olduğunuzu, hobilerinizi ve ilgi alanlarınızı gösteren ince ipuçlarıyla gerçekleştiriliyordu.’’
Gerçekten de bazı araştırmalar, aşinalığın rutini beslediğini, bunun da iş akışını dengelediğini ve yaratıcılığı artırdığını gösteriyor. Hatta masa üzerindeki aile fotoğraflarının çalışanların bilinçaltında daha dürüst olmasını sağladığına dair araştırmalar bile var.
Lee, kişiselleştirmenin aynı zamanda kendini ifade etmeyi ve iş arkadaşları arasında sohbet başlatmayı mümkün kılarak çalışanların motivasyonunu artırmaya yardımcı olduğunu söylüyor. "İş yerinde kendinize özgü bir kimliğinizin ve kişiliğinizin olması, kendinizi ifade edebilmeniz ve onaylandığınızı hissetmeniz anlamına geliyor."
Ancak pek çok çalışanın artık kendine ait bir alanı olmadığından, tanımadığı yerlerde tanımadığı insanlarla çalışmak zorunda kalabiliyor. Lee, ‘‘Daha önce iş arkadaşlarınızla iyi bir ilişkiniz varsa, bu tür etkileşimleri özleyebilirsiniz’’ diyor. ‘‘Havadan sudan konuşmak, bir konudan şikayet etmek veya başarıları birlikte kutlamak için daha az fırsat olması çalışanların psikolojik durumunda olumsuz bir etki yaratabilir.’’
Çalışanların ofise her girdiğinde değişken, geçici ortamlarla yetinmek zorunda kalması stres, endişe ve yorgunluk yaratabiliyor. Lee, ‘‘İnsanların bırakın tanıdık bir yer bulmayı, gidip çalışacak bir yer bulmakta bile zorlandığını duydum’’ diyor. ‘‘Bu tıpkı ders çalışmak için bir kütüphaneye gitmeye benziyor: İşinizi halledebilirsiniz, ancak asla sizinmiş gibi hissettirmeyecek, kişisel olmayan bir alan.’’
Kişiselleştirmeyi yeniden tanımlamak
Uzmanlar, bu yeni çalışma dünyasında ofisleri daha az basmakalıp kılmanın yolunun, oturma planlarını ve aile portrelerini geri getirmekten geçmediğini söylüyor. İşverenler de bu sarsıcı değişikliklerin farkında; birçoğu ofisleri yeniden işlevlendirmek ve hibrit çağda çalışan dostu bir alanın gerekliliklerini belirlemek için tasarım uzmanlarına danışıyor.
Londra'daki tasarım ve mimarlık firması Gensler'in stüdyo direktörü Chris Crawford, ‘‘İnsanlara fiziksel bir mekânda aidiyet hissi vermek hâlâ önemli’’ diyor ve ekliyor:
Çalışanlar hâlâ kendilerini bağlayacak bir ana üsse ihtiyaç duyuyor. Bu genellikle bir masa oluyor ancak asıl amaç insanları ait oldukları yerin bir metreye bir buçuk metrelik bir ofis mobilyası olduğu zihniyetinden kurtarmak.
Crawford’a göre yeni mimari özellikler, çalışanlara tüm katların kendi kişisel ortamı olduğunu düşündürmeyi amaçlıyor: İnteraktif unsurlar çalışanları hareket etmeye teşvik ediyor, açık merdivenler farklı çalışma alanlarını birbirine bağlıyor, kilitli dolaplar da kişisel eşyaları masada tutmak yerine güvenle saklamayı mümkün kılıyor.
Crawford, tasarım ipuçlarının farklı çalışma alanları yaratmaya da yardımcı olduğunu söylüyor. ‘‘Mimari ipuçları sayesinde bir odaya girdiğiniz anda atmosferde bir değişiklik hissedebilirsiniz: Derin odaklanma alanları için daha sıcak aydınlatma ve daha yumuşak akustikten, açık alanlara ve sezgisel olarak kolektif hissettiren belirli mobilya ve düzen türlerine kadar birçok seçenek bulunuyor.’’
Bazı araştırmalar, çoğu çalışanın öncelikleri değiştiği için işverenlerin alanları planlarken bu unsurları göz önünde bulundurmasının önemli olduğunu vurguluyor. Ağustos 2022'de Gensler tarafından ABD'den 2 bin çalışan ile gerçekleştirilen bir araştırmaya göre, çalışanlar işyerlerinin artık sosyal ve yüz yüze iş birliğinin yanı sıra bireysel ve sanal çalışmaya da izin vermesi gerektiğini düşünüyor.Karma kullanımlı, dinamik mekânlar sunan ortak çalışma alanları da bu trendlere entegre oluyor. Merkezi New York'ta bulunan WeWork'ün küresel tasarım müdürü Ebbie Wisecarver, çalışanların artık ‘‘ofisin işleyişi ve kişisel çalışma ihtiyaçlarını yansıtması açısından’’ hibrit iş yeriyle daha derin bir bağ kurmak istediklerini söylüyor.
Bu amaç doğrultusunda bazı şirketler bir sonraki ofislerinin tasarımı konusunda çalışanlarına danışıyor. Crawford, ‘‘Farklı sektörlerden işletmelerin kendi alanları hakkında söz sahibi olmasını sağlayan ortak kreatif oturumlarımız var’’ diyor. ‘‘Tasarım süreci demokratikleşiyor.’’
Crawford, masaların sıralandığı geleneksel açık plan ofis düzeninin artık miadını doldurduğunu belirtiyor. Yeni hibrit iş yerinde amaç, artık kişiselleştirmeyi bir çalışanın homojenize edilmiş iş yerini süslemesinden çıkarıp tüm ofisin kendine özgü, bütünsel bir çalışan deneyimine sahip olmasını sağlamak.
‘‘Bu bir masadan çok daha öteye gidiyor’’ diye ekliyor Crawford. ‘‘Bu, insanların çeşitlilik, seçenek ve farklılaşma sunan alanlar aracılığıyla kendi iş günlerini seçmesini sağlamakla ilgili; böylece çalışanlar içgüdüsel olarak ‘burası tam bana göre’ hissine kapılıyor.’’
Kaynak: BBC, Ceyda Yetim yerelleştirdi.