Süt Dişlerinden Kök Hücre Elde Etmek Mümkün mü? Bu Dişler Saklanmalı mı?
Gerçeklik Analizi Nedir?
Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Gerçeklik Analizi Araştırmaları'nın bir parçasıdır. Bu sistem çerçevesinde analiz edilen iddialar, "Gerçek", "Karışık", "Sahte" şeklinde üç sınıfa ayrılmaktadır. Aynı analiz sistemi çerçevesinde, ünlü insanlara atfedilen sözler de incelenmektedir. Bu sözler, "Gerçek", "Hatalı Atıf", "İspatsız" ve "Sahte" şeklinde dört sınıfa ayrılmaktadır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
İddia
Çocuğunuzun çıkardığı ilk dişi atmayın! 2003 yılında yapılan ve tekrardan incelenmeye başlanan bir araştırmada, çocuğun saklanan süt dişinin ileride hayatını kurtarabileceğini gösterdi. İlk dişte yer alan kök hücreler sayesinde tedavi ancak kök hücre ile mümkün olan hastalıklara çare oluyor.
Gerçek mi?
Gerçek Taraflar
Süt dişlerinden kök hücre elde etmenin mümkün olduğu doğrudur. Ayrıca bu kök hücrelerin bazı hastalıkların tedavisinin nadir yöntemlerinden biri olma potansiyeli olduğu doğrudur. Ek olarak, kök hücrelerin süt dişlerinde bulunduğunu tespit eden ilk araştırmanın 2003 tarihinde yayımlandığı da doğrudur.
Sahte Taraflar
Bir çocuğun düşen "ilk diş"inin herhangi bir özelliği yoktur; bütün süt dişleri aynı özelliktedir. Ayrıca çocuğunuzun süt dişlerinden alınabilecek kök hücreleri güvenli bir şekilde saklamanızın tek yolu, "süt dişi bankası" adı verilen kök hücre merkezlerinde kriyojenik yöntemlerle saklamaktır. Yani süt dişlerini evinizdeki bir kâse veya peçete içinde saklamanızın herhangi bir anlamı yoktur - bu şekilde saklanan dişlerde kök hücreler kısa bir süre içinde ölecektir ve işlevsiz hale gelecektir.
İddianın Kökeni
Bu iddia, çeşitli Facebook grupları tarafından, akademik çalışmaların profesyonel bir gözle okunmaması ve kulaktan dolma bilgilerin dikkatlice analiz edilmeksizin paylaşılması sonucunda yayılmıştır.
Bilgiler
Dişin diş pulpası adı verilen kısmında genç kök hücreler bulunmaktadır. Diş pulpası, dişin kök ve boyun kısmında bulunan ve damarlar ile sinirleri barındıran canlı kısmıdır. Aşağıda dişin kısımları görülmektedir:
Kök hücreler, kendilerini süresiz olarak yenilemeyi sürdürebilen ve birçok diğer hücreye dönüşebilen; yani bir diğer deyişle diğer hücrelerin "kaynağı" olan hücrelerdir. Bu hücreler, tıbbi araştırmaların en gözde konularından birisidirler; öyle ki, diyabetten kansere, Alzheimer'dan kalp hastalıklarına kadar birçok hastalığın tedavisinde kök hücrelerle ilgili çalışmalar sürdürülmektedir.
Kök hücreleri iki büyük kategoriye ayırmak mümkündür: embriyonik kök hücreler ve yetişkin kök hücreleri. Bunlardan ilki yalnızca ana rahmindeki embriyo evresinde bulunur. İkincisi ise doğumdan sonra vücudun birçok bölgesinde bulunur. Bu bölgeler arasında kemik iliği, göbek bağındaki kan hücreleri, yağ hücreleri ve 2003 senesinde Proceedings of National Academy of Sciences dergisinde ilk olarak ilan edildiği üzere, süt dişleri bulunmaktadır. Süt dişlerindeki kök hücrelerin, diğer kök hücrelere göre bazı farklılıkları da bulunmaktadır. Araştırmacılar bunu şöyle anlatıyor:
Süt dişlerinden elde edilen kök hücreler çok uzun ömürlü, kültür içinde çok hızlı şekilde çoğaltılabiliyor ve eğer laboratuvar şartlarında doğru şekilde kullanılırlarsa özelleşmiş dentin, kemik ve nöral hücre üretimi yapabilmeleri mümkün. Eğer ilerleyen araştırmalar bu bulguları doğrularsa, diş hasarlarını tedavi etmenin, kemik yenilenmesini tetiklemenin ve sinir hastalıklarını veya sinir hasarlarını tedavi etmenin kolay bir yolu bulunmuş olabilir.
Dişleri Saklamalı mı?
Çocuklarınızın süt dişlerini öylece bir bardağın içine koyup veya peçeteyle sarıp sarmalayarak saklamanız mümkün değil. Çünkü süt dişleri döküldükten kısa bir süre sonra içindeki kök hücreler de ölecek ve kullanılamaz hale gelecektir.
Bunun için yurtdışında süt dişi bankaları (veya genel olarak kök hücre bankaları) bulunmaktadır. Bu bankalarda dişler, kriyojenik sıvılar içerisinde güvenle saklanmaktadır ve ilerleyen dönemde ihtiyaç olursa bu dişler çözülerek içindeki kök hücrelerden faydalanmak mümkün olmaktadır. Ancak bu ucuz bir işlem değildir: Store-A-Tooth firması, 2018 itibariyle her bir diş için 1749 Amerikan Doları (USD, $) ve her yıl 120$ para talep etmektedir. The Tooth Bank firması diş başına 475$ ve yıllık 115$ ücretle çalışmaktadır. StemSave firması ise diş başına 630$ ücret ve yıllık 120$ saklama masrafı talep etmektedir.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Türkiye'de de bunu yapan birkaç kök hücre bankası mevcuttur. Bunların en öne çıkanı GENKORD firmasıdır. Firmanın fiyat tarifesi internet sitelerinde belirtilmemiş olsa da, Hizmetler sayfasında hem ön ödeme, hem de 1, 5, 10, 15 yıllık ödeme paketleri olduğu vurgulanmaktadır. Ayrıca sitede bu kök hücrelerin hangi hastalıkların tedavisinde kullanılabileceğine dair detaylı bir liste de bulunmaktadır. Diş Bankası ise bu hizmeti veren bir diğer firmadır ve yine tarife bilgisine yer verilmemiştir.
Kök Hücreler Hangi Hastalıklarda Kullanılabilir?
Kök hücreler birçok hastalıkta potansiyel olarak kullanılabilecek olsa da, her hastalıkta aynı derecede umut vaadetmiyor. Clinical Trials sitesinde 2016 yılında yayımlanan bir listeye göre, kök hücreler çok büyük oranda kas, kemik ve kıkırdak hastalıkları için umut vaadediyor.
Daha önemlisi, kişilerin kendi kök hücrelerinden üretilen yeni hücreler, savunma sistemi tepkisini en aza indirmek açısından çok önemli olduğu için, gerektiği zaman kök hücrelerin erişilebilir olması çok büyük öneme sahip. Buna bağlı olarak bu hücreler, bağışıklık sistemi hastalıkları için de potansiyel bir öneme sahip - ne var ki bu alandaki etkisi, kas, kemik ve kıkırdak hastalıklarına göre çok daha düşük.
Kök hücreler üzerinde yapılan araştırmalar, kalp ve kan hastalıklarından organ nakli araştırmalarına, solunum yolları hastalıklarından vasküler hastalıklara, kansere, cilt hastalıklarına kadar birçok hastalığa odaklanıyor. Ne yazık ki bu alanlardaki çalışmaların aktif çözümlere dönüşebilmesi için halen uzun bir yol bulunuyor.
Süt Dişi Kök Hücreleri Umut Vaadediyor mu?
Hem evet, hem hayır.
Evet, çünkü kök hücre tedavisinin birçok hastalıkta kilit rol oynayacağında uzmanlar hemfikir gibi gözüküyor. Bu alanda yapılan her atılım, bizi birçok hastalığın nihai tedavisine bir adım daha yaklaştırıyor.
Ancak aynı zamanda hayır, çünkü bu konuda heyecanlanıp kök hücre bankalarına sarılmak için biraz erken. Az önce de izah ettiğimiz gibi, bu potansiyelin ne derecede ürüne dönüşeceğini kestirmek için halen çok erken.
Dolayısıyla eğer ki genetik veya aile geçmişi gibi nedenlerle kritik bir hastalığın, hele ki kök hücre tedavisine ihtiyaç duyan bir hastalığın (özellikle de diş ve kemik hastalıklarının) çocuğunuzda görüleceğini düşünüyorsanız, bu yöntem üzerinde durabilirsiniz. Ancak özel bir gerekçe yoksa, şu etapta süt dişlerinden kök hücreler elde etmek amacıyla bu dişleri saklamanın pek bir anlamı yok gibi gözüküyor. Hele ki benzer kök hücrelerin vücudun diğer bölgelerinden de üretilebileceği düşünülecek olursa...
Tabii ki bu konularda hekiminize danışmak ve onun yönlendirmesi ışığında karar almak en önemli nokta. Eğer bir hekim bu tarz bir bankanın kullanılmasının faydalı olacağını düşünüyorsa, bu adımı ciddi olarak değerlendirmenizde fayda var.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İçerikle İlgili Sorular
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Uzaya veya herhangi bir gezegene parçacık çarpıştırıcı kurmak mümkün müdür?
- Genel görelilik kuramını en basit şekilde anlatır mısınız?
- Neden alzheimer hastalığını tedavi edemiyoruz?
- 7
- 2
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- D. Emery. Should You Save Baby Teeth For Stem Cells?. (17 Ağustos 2016). Alındığı Tarih: 08 Ekim 2018. Alındığı Yer: Snopes | Arşiv Bağlantısı
- Science Daily. Regrowing Dental Tissue With Stem Cells From Baby Teeth. (11 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 08 Ekim 2018. Alındığı Yer: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
- I. Kerkis, et al. (2012). Stem Cells In Dental Pulp Of Deciduous Teeth. Tissue Engineering Part B: Reviews, sf: 129-138. | Arşiv Bağlantısı
- V. Arora, et al. (2009). Banking Stem Cells From Human Exfoliated Deciduous Teeth (Shed): Saving For The Future. Journal of Clinical Pediatric Dentistry, sf: 289-294. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/05/2021 12:07:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7418
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Diş Hekimliği ve Odontoloji
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Hücre Biyolojisi> Fonksiyonel Hücre Biyolojisi> Kök Hücreler
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> İletişim> Gazetecilik (Habercilik)> Gözlemci Haberciliği> Gerçeklik Analizi Araştırmaları
- Tutarlılık İspat Yükü Diş Gerçek Factchecking Doğruluk Payı Teyit Mitler Ve Gerçekler Mit Mitler Veri Kanıt İspat Araştırma Gazetecilik Kök Hücre Kök Hücreler