- Bacak damar tıkanıklığı genellikle 50 yaşından sonra görülür.
- En sık nedeni damar sertliği ya da damar kireçlenmesi denen hastalıktır.
- Bacak damarı tıkanıklığı, yürürken bacağın baldır kaslarında kramp tarzı ağrı ya da sertleşme yapar. İnsan daha fazla yürüyemez. Bu ağrı bir kaç dakika dinlenmekle geçer.
- Hasta (caddede vitrinleri gezer gibi) biraz yürüyüp biraz dinlenmek zorunda kaldığı için buna halk arasında vitrin hastalığı da denir.
- Damar tıkanıklığı erken evresinde genelde sadece yürümekle baldır kaslarında ağrı olur
- Hastalık ilerlerse ayaklarda soğukluk, morarma, yara ya da kangren oluşturabilir.
- Tedavi gerektiren durumlarda erken tedavi daha büyük sorun oluşmasını engelleyebilir.
- Anjiyo ile damar açmak için balon, stent ve damar tıraşlama gibi yöntemler kullanılır
- Bu yöntemlerle yeni ya da uzun yıllar önce tıkanmış damarların açılması mümkündür.
- Daha önce anjiyo ya da ameliyatla açılmış ancak tekrar tıkanmış damarlar da anjiyografi ile yeniden açılabilir
- Girişimsel radyoloji uzmanları 50 yıldan beri kalp dışındaki tüm damar tıkanıklıklarının anjiyo tedavisini yapan doktorlardır.
Bacak damar tıkanıklığı bacaktaki damarların herhangi birinin tıkanması ve ayağı besleyememesi ile giden bir hastalıktır. En sık sebebi damar sertliğidir. Ancak Buerger hastalığı gibi bazı diğer damar hastalıkları da bacak damarlarında tıkanma oluşturabilir.
Kimlerde sık görülür?
Damar sertliğine bağlı atardamar tıkanması herkeste görülebilir ama şu insanlarda daha sık görülür:
- 50 yaş üstünde
- Sigara içenlerde
- Şeker hastalarında
- Kolesterol yüksekliği olanlarda
- Yüksek tansiyon hastalarında
Damar sertliği ve buna bağlı gelişen damar tıkanıklığı kalp, boyun, beyin ve bacak damarlarını etkileyerek ciddi sorunlara yol açabilir.
Bacak damar tıkanıklığının belirtileri nelerdir?
Hastalarda iki tür yakınma görülür:
- Yürümekle bacakta baldır kaslarında ağrı, sertleşme ya da kramp (hafif hastalık, vitrin hastalığı)
- Ayak ya da parmaklarda uzun süre iyileşmeyen yara veya kangren gelişmesi (şiddetli hastalık)
Bunlara ek olarak aşağıdaki belirtilerden biri ya da birkaçı görülebilir:
- Yürümekle bacaklarda ağrı, seyrek olarak yürümekle kalça kaslarında (kaba etlerde) ağrı
- Bu ağrı hızlı yürümekle, ağırlık taşırken ve yokuş çıkmakla daha erken olur.
- Ayakta ve parmaklarda soğukluk
- Tıkanma uzun sürerse sinir uçlarının beslenememesine bağlı parmaklarda uyuşmalar
- Ayak parmaklarında morarma
- Ayak parmaklarında ya da topukta iyileşmeyen ya da geç iyileşen yaralar
- Ayak kangreni (parmakların ya da ayağın kömür gibi siyahlaşması)
Ağrı neden yürürken olur?
Bacaklarda var olan kasların dururken çok az besin ve oksijene ihtiyacı vardır. Yürürken bu ihtiyaç artar.
Yokuş yukarı çıkarken, ağırlık taşırken ya da hızlı yürürken bu ihtiyaç daha da artar.
Bu nedenle durduğumuz yerde hiç ağrı olmazken yürümekle belirli bir mesafede ağrı olur. Ağrı ne kadar kısa mesafede geliyorsa tıkanma o kadar şiddetlidir.
Bu ağrı özellikle baldır kaslarında olur.
Bacak damar tıkanıklığına bağlı gelişen ağrı diğer bir çok ağrıdan bu özellikleri nedeniyle ayrılır.
Kendinizi test edin. Eğer bacak ağrınız aşağıdaki gibi bir ağrı ise damar tıkanıklığına bağlı olabilir:
- Bacaktaki ağrı en sık baldır kaslarında ve sadece yürümekle olur.
- Ağrı hep belirli bir mesafe yürüdükten sonra ortaya çıkar.
- Bacak kasları sertleşir ve daha fazla yürümeye imkan vermez. Dinlenmek gerekir.
- 2-3 dakika dinlenince ağrı tamamen geçer.
- Yürümeye başlayınca aynı mesafede aynı ağrı tekrar oluşur.
- Yokuş yukarı yürürken ya da hızlı yürürken ağrı daha erken gelir.
- Yavaş yürürken ya da yokuş aşağı yürürken ağrı daha azdır.
- Hastalık ilerledikçe ağrı daha kısa mesafelerde olmaya başlar. Örneğin önce 500 m yürümekle ağrı olurken, hastalık ilerler ise 100-200 m yürümekle ağrı olur. Ağrı ne kadar az yürümekle geliyorsa hastalık o kadar şiddetlidir. Örneğin ağrı 700 m yürümekle geliyorsa hastalık hafiftir. Ağrı 50 metre yürümekle geliyorsa hastalık daha şiddetlidir. Yani daha çok damar tıkanması vardır.
Bacak damarlarında tıkanma hafif halinde yürümekle ağrı yaparak yaşam kalitesini bozar. İleri dönemlerde ayaklarda yara ve kangren oluşmasına yol açarak bacak kesilmesine yol açabilir.
Vitrin Hastalığı nedir?
Vitrin hastalığı bacak damarlarında tıkanma göstergesidir. Peki neden böyle bir hastalığa vitrin hastalığı adı verilmiştir?
Bacak damar tıkanıklığı bir kişinin devamlı yürümesini engeller. Kişi biraz yürür, bacak kaslarında ağrı oluşur, biraz dinlenmesi gerekir, dinlenince tekrar benzer mesafe yürüyebilir.
Bir caddede vitrinleri seyrederek yürüyorsak da benzer şey olur. Yani biraz yürürüz ve sonra bir vitrine bakmak için dururuz. Biraz daha yürürüz ve diğer bir vitrine bakmak için tekrar dururuz.
Bacaklarda damar tıkanmasının oluşturduğu belirti bir caddede vitrinlere bakarak yürümeye benzer. Bu nedenle halk arasında bu hastalığa vitrin hastalığı da denir.
Kılcal damar nedir?
Kılcal damar gerçekte kıl kadar ince damarlar için kullanılır. Her organda (kalp, beyin, bacak) kılcal damar vardır.
Kılcal damar terimi doktorlar tarafından daha çok açılması ya da müdahalesi mümkün olmayan kılcal damarlar için kullanılır.
Bacak kılcal damar tıkanıklığı ne zaman olur?
Kılcal damar tıkanıklığı genellikle damar sertliğinin ileri evrelerinde görülür. En sık ayak ve ayak parmaklarının damarları tıkanır.
Diyabet yani şeker hastalarında bacak damar tıkanmaları büyük damarlarda olabileceği gibi sıklıkla kılcal damarlarda da olur.
Kılcal damar tıkanması ayrıca Buerger hastalığı dediğimiz sigaraya bağlı damar tıkanıklığında ve vaskülit dediğimiz damar iltihabı durumunda da görülebilir.
Ancak hem doktorlra hem de halk arasında kılcal damar tıkanması dendiğinde daha çok diz altındaki küçük damar tıkanmalarından bahsederiz. Bu doğru bir tanımlama olmamasına rağmen sıklıklar kullanılır.
Bacak kılcal damar tıkanıklığının tedavisi mümkün müdür?
Bir çok hastamız bize kılcal damar tıkanıklığı var ve açılamayacağı söylendi diye arar. Bu hastaların genellikle ayak parmaklarında ya da topukta yaraları vardır ve bu yaralar uzun süre iyileşmez.
Bu hastalarda parmak ya da ayak kangreni gelişebilir.
10-15 sene öncesine kadar bu damarları anjiyo ile açmak çok zordu. Günümüzde bu damarların açılma sansı vardır. Ancak her hastanın ve her damar bölgesinin iyice değerlendirilerek karar verilmesi gerekmektedir.
Bu damarların açılması, ayak yarasının iyileşmesini sağlayabilir ve kangren tehdidi olan parmak ya da ayağı kurtarma şansı olur.
Anjiyo ile açılma şansı olsa da, bu küçük damarların tedavisini diğer damarlara göre daha zor olduğu bilinmelidir.
Bacak damar tıkanıklığında tedavi
Tedavi basamakları şöyledir:
1. Genel önlemler
Sigara mutlaka bırakılmalıdır. Şeker hastalığı, tansiyon ve kalp hastalığı varsa, ilaçları düzenli kullanılmalıdır. Düzenli egzersiz önemlidir. Yürüme en kolay ve iyi egzersizlerden biridir. Günde en az 30 dakika kadar normal ya da tempolu yürüme önerilir.
Hareketsiz bir yaşam tarzı birçok organda olduğu gibi bacak damarları için de iyi değildir.
2. İlaç tedavisi
Normal şartlarda hiç bir ilaç damar sertliğine bağlı darlığı ya da tıkanıklığı açamaz.
Ancak hastalara mutlaka belli ilaçlar başlanır. Bunlar genellikle kan sulandırıcı, kılcal damar genişletici ya da dolaşım düzenleyici ilaçlardır ve son derece faydalıdır.
Bu ilaçlar ileride oluşabilecek kötüleşmeyi engelleyebilir ve yürümeyi rahatlatabilir, ancak damarları açamaz.
Tıkalı damarların tedavisinde en önemli iki yöntem ameliyat ya da anjiyografi ile tedavidir.
3. Damar tıkanıklığının açılması
Damarda oluşan bir tıkanıklık yaşam kalitesini bozuyor ya da sorun yaratıyorsa anjiyografi ya da ameliyatla açılması gerekebilir.
Anjiyografi ile tedavi, işlemin ameliyatla karşılaştırıldığında nispeten kolay olması nedeniyle tercih edilebilir.
Girişimsel Radyoloji uzmanları sadece anjiyografi ile damar açma (kalp damarları hariç) konusunda uzmandır. Bazı durumlarda damar tıkanıklığının açılması için ameliyata gerek olabilir.
Ameliyatla tıkalı damarları açan doktorlar damar ya da kalp damar cerrahıdır.
Damar tıkanıklığı tedavisi “Anjiyografi ile damar tedavisi” bölümünde geniş olarak anlatılmaktadır.
Bacak damarlarındaki her tıkanma açılabilir mi?
Son 10-15 yılda gelişen teknolojik imkanlar ve bizim artan tecrübemiz artık eskiden açılamayan bir çok damarın açılmasına izin veriyor.
Her damarı kesin olarak açmak mümkün olmayabilir, ama artık damar tıkanıklıklarının büyük çoğunluğu anjiyo yöntemi ile açılabilmektedir.
Diz altındaki küçük damar tıkanıklığı açılması en zor tıkanıklıktır. Bir çok merkez tarafından bu damarların hiç açılamadığı belirtilmektedir. Ancak bu hastalarda var olan tıkanıklıklar da anjiyografi ile açılabilmektedir.
Daha önce bacak damar tıkanıklığı için ameliyat geçirmiş veya anjiyo ile damarı açılmış hastalarımızda bu damarlar tekrar tıkanmışsa, bunları yeniden anjiyografi yöntemi ile açmak mümkündür.
Anjiyografi ile damar açma yöntemleri ilgili başlıklarda (balon ve ilaçlı balon, stent ve ilaçlı stent ve aterektomi ya da damar tıraşlama yöntemi) şemalar yardımıyla geniş olarak anlatılmıştır. Bu sayfaları inceleyebilirsiniz.