BİR NÜFUSUN GELİŞİMİ doğumlarla ölümler (doğal bakiye) ve göçmen olarak gelenlerle gidenler (göçmen bakiyesi) arasındaki karşılıklı oranla belirlenir.
Doğum sayısı iki dizi etkene bağlıdır: biri, doğurganlık düzeyi ve takvimidir; bunlar daha gerilerdeki bir dizi değişken tarafından belirlenmiştir; diğeri, nüfus içindeki doğurgan kadın oranıdır; 20-35 yaş kadınlarının nüfustaki ağırlığı arttıkça doğum sayısı da artacaktır.
Yaş dağılımının bir nüfusun gelişimi üzerinde çok önemli etkileri vardır. Genç bir nüfusta daha fazla doğum ve daha az ölüm, yaşlı bir nüfustaysa daha az doğum ve daha fazla ölüm olacaktır. Yaş piramidi davramşlardaki gelişmelerin sonuçlarını güçlendirir (veya frenler). Bu bir hareketsizlik çarkı, ilk hareketleri doğurganlık için en az 20 yıl, ölümler içinse daha da uzun bir süre devam ettiren bir bellektir.
Dünya nüfusu ilk Homo erectus'un Doğu Afrika’da ortaya çıkmasından bu yana sürekli bir gelişme içinde olmamıştır. Nüfusun son derece yavaş arttığı uzun dönemlerin arasına yüksek nüfus artışlarının yaşandığı kısa ve çalkantılı dönemler girmiştir.
Bundan 45 000 yıl önce dünya nüfusunun 500 000 kişiyi geçmediği tahmin edilmektedir. O dönemde yeryüzündeki nüfus henüz çok seyrekti. Avlanmanın şansa bağlılığını azaltan alet yontma tekniklerinin gelişmesiyle, 10 000 yıl kadar sonra nüfus 4 milyon kişiyi buldu ve bu tarihten sonra istikrarlı bir seyir izledi.
Cilalıtaş Devri’ndeki « tarım devrimi » ile yabanî bitki türlerinin tarıma alınması, tarım ve hayvancılığın yayılması, dünya nüfusunun 5 000 yıldan kısa bir sürede on kat artmasıyla sonuçlandı. İnsanoğlu yavaş yavaş gezegendeki egemen tür durumuna geldi ve karaların büyük bölümünü işgal etti.
Bunu izleyen dönemde nüfus artışında çok belirgin bir yavaşlama oldu. Dünya nüfusu MÖ ykl. 7. yy’da 100 milyonu, Milat dolaylarında 250 milyonu, 15. yy'ın ortasında da 500 milyonu aştı. Bu dönemin ayırt edici özelliği, büyüme ve gerileme evrelerinin birbirini izlemesiydi.
18. yy’dan itibaren yeni bir büyük nüfus artış dönemi başladı. Dünya nüfusu daha önce görülmedik bir hızla çoğaldı: 1830’da 1 milyara ulaştı ve 1940’lı yılların başında 2 milyarı aştı. Bundan 20 yıldan kısa bir süre sonra 3 milyar dönemecini geride bırakan dünya nüfusunun 4 milyarı aşması için 15 yıl yetti. 5 milyara 1987’de ulaşıldı.
1991 yılında ise 5,384 milyardı. Bugün yılda ykl. yüzde 2'lik bir ortalama hızla büyüyen dünya nüfusu, yılda ykl. 100 milyon artmaktadır.