Dünyanın en büyük kabartması
Eski bir asker, savaşta savunduğu ülkenin beton modelini yaptı. Tarihi eser olarak kabul edilen dünyanın en büyük arazi kabartması şimdi restore ediliyor.
Mapa Scotland olarak bilinen büyük 3 boyutlu, ölçekli İskoçya modeli, gölleri, dağları ve deniziyle Eddleston köyünün dışında Barony Castle Hotel’in topraklarında yer alıyor ve betondan inşa edilmiş. 1974 ve 1979 yılları arasında inşa edilen model asıllarının 10 binde biri kadar küçültülmüş. Bu, dünyadaki en büyük arazi kabartma modelidir.
Bu büyük beton harita Krakow doğumlu 1. Zırhlı Bölüğü’nde çavuş olan Jan Tomasik’ın fikriydi. Tomasik, 2. Dünya Savaşı boyunca kalenin yaklaşık 22 kilometre yakınlarındaki Galashiels’de görev yaptı. Birçok Polonyalı asker gibi Tomasik de özgürlüğünün kısıtlanacağı korkusuyla savaştan sonra Polonya’ya dönmeyi reddetti. Kendisini tedavi eden İskoçyalı bir hemşireyle evlendi ve İskoçya’ya yerleşti. 1968 yılında Black Barony’de otel satın aldı, Edinburg’daki en başarı otelci oldu.
Tomasik, 1958 yılında Polonya’daki akrabalarını ziyaret ederken Brüksel Dünya Fuarı’nda Belçika’nın geniş ölçekli modeline hayran kaldı. Otel müşterilerini etkilemek için Barony Kalesi topraklarında bunun benzerini inşa etmeyi düşündü. Otel patronlarına ikinci dünya savaşı sırasında savunduğu toprakları göstermek istediğini söyledi, Kral 6. George’nin eşi Kraliçe Elizabeth’in modeli resmi olarak açabileceğini umut ediyordu. Savaş yıllarında Poles’de yaşayan insanların kendisine gösterdiği konukseverlik nedeniyle hediye olarak bu modeli onlara miras bırakmak istediğini söylediğini hatırladı.
1970’lerin başında Tomasik, Krakow Jagiellonian Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü’nde müdür olan Profesör Mieczyslaw Klimaszewski ile buluştu ve otelinin topraklarında İskoçya’nın büyük kabartmasını yapma fikrini teklif etti. Haritacı Dr. Kazimierz Trafas ise tasarım işini üstlendi ve küçük bir Polonyalı değişim öğrencisi de yaz programında işbirliği yapmak için İskoçya’ya geldiler.
Toprağın üst tabakası ve kaldırıldı ve kıtanın ve adanın şekilleri hazırlandı ve 10 binde bir ölçeğinde küçültüldü. Briket tabakalar içinde 300, 600 ve 900 metrelik üç eş yükselti eğrisiyle hatlar çizildi. Haritanın gövdesi aşamalı olarak inşa edildi ve manuel olarak yapılan zorlu bir arazi heykeltraşlığı ile yapıldı. Dağın zirvesi dikey ahşap sırıklar ile ortaya çıkarıldı. Son olarak 1974 ve 1979 yılları arasında 6 ardışık yazdan sonra model tamamlandı. Topoğrafya (arazi bilgisi) reçine kaplama ve boyayla tamamlandı. Coğrafi özellikler ormanlar, kırsal alanlan, nehirler ve büyük yolların boyanmasıyla eklendi. Oval havza denizlerin oluşturulması için suyla dolduruldu. Büyük nehirler için gizli borularla su desteği sağlandı.
Otel 1985 yılında kapandıktan sonra, model tamirsizlikten harap olmaya başladı. 2010 yılında kendilerini Mapa Scotland olarak isimlendirilen bir grup gönüllü modeli çürümekten kurtarma ve mevcut şeklinde restore etme görevini üstlendi. 2012 yılında model Historic Scotland tarafından tarihi eser olarak kabul edildi. Halen bu modelin restorasyonu devam ediyor. (Vasfiye Özcanbaz)