Fransanın göbeğinde bir otonom alan: ZADHer şey onlarca yıl önce Fransanın batısındaki Nantes şehri yakınlarında ikinci bir havaalanı inşa edilmesine karşı gelişen yerel direnişle başladı. Bu direniş sekiz yıl önce ZAD (Savunma Bölgesi) olarak bilinen otonom alanın kurulması ile taçlandı. ZAD o zamandan beridir zapturapt altına alınma tehdidi altında ve polisin alanı boşaltmak için birçok saldırısına maruz kaldı.
Martin Legall
Her şey onlarca yıl önce Fransanın batısındaki Nantes şehri yakınlarında ikinci bir havaalanı inşa edilmesine karşı gelişen yerel direnişle başladı. Bu direniş sekiz yıl önce ZAD (Zone à Défendre veya Savunma Bölgesi) olarak bilinen otonom alanın kurulması ile taçlandı. ZAD o zamandan beridir zapturapt altına alınma tehdidi altında ve polisin alanı boşaltmak için birçok saldırısına maruz kaldı. Fransa çapında ve yurtdışından birey ve kolektiflerin desteği ile işgal bugüne kadar varlığı korudu.
Nantesda ikinci bir havaalanı inşa etme planları ilkin 1960 ortalarında gündeme geldi. Resmi makamlar ekonomiyi Paris merkezli olmaktan çıkarıp Fransanın diğer şehirlerine yaymak istiyorlardı. 1970lerde bölge meclisi Nantesın kuzeyindeki Notre-Dames-des-Landes kasabasını havaalanının yapılacağı yer olarak belirledi. Bunun üzerine çiftçiler ve yerel üreticiler havaalanı inşaatına karşı direnmek için örgütlenmeye başladılar.
1980lerin sonunda yüksek hızlı trenler için demiryolu ağı inşaatı, Nantesın kuzeyine havaalanı yapılması planını 1994e kadar gündemden düşürdü. 1994te ise hükümet, Parisin iki havaalanı Roissy ve Orlydeki hava trafiğini azaltmak için projeyi yeniden gündeme getirdi.
2000lerde Başbakan Lionel Jospin hükümeti, ekonomiyi desantralize etme ve Nantesı uluslararası bir merkeze dönüştürme planlarını tekrar gündeme getirdi. Siyasal elitler tarafından hem eyalet hem de bölgesel seviyede zorlandıktan sonra, proje kamu yararı gerekçesiyle 2008de kabul edildi. İki yıl sonra, havaalanının inşası ve işletilmesi için çokuluslu Vinci şirketi seçildi.
En uzun mücadele
2000den başlayarak bilinçlendirme kampanyası örgütlemek ve bölgede eylemler yapmak için grup ve örgütlerden oluşan bir ağ oluşturuldu. 2009da yerel aktivistler ve sakinler Fransız iklim eylemcileri kampını yöreye davet ettiler ve yüzlerce aktivist bölgeyi ziyaret etti. Yetkililer tarafından boş bırakılan binaları işgal ederek kendi yurtlarını ve barakalarını inşa ettiler.
Yavaş yavaş, öz-örgütlenme ve kolektif karar alma yapıları hayata geçirilmeye başlandı. Kısa süre içinde ülkenin diğer şehirlerinde ve yurtdışında destek kolektifleri oluşturuldu: Fransız toplumsal hareketlerinin yakın tarihindeki en uzun mücadelelerden biri başlıyordu.
ZAD dönem dönem katılımcılara Notre-Dames-des-Landes direnişinin belirli yönlerinin aktarıldığı aktivist eğitimi kamplarına ev sahipliği yapıyor: Örneğin bölgede kontrol noktaları kurmuş olan polis tarafından fark edilmeden nasıl hareket edileceği gibi.
İnsanları bir araya getirmek, eğitmek, katılımlarını ve deneyim paylaşımlarını sağlamak için düzenli olarak eylemler ve siyasal toplantılar organize ediliyor. Ancak bunun bir amacı da yetkililer tarafından tehdit edilmesi halinde, zamanı geldiğinde geniş bir insan ağının otonom bölgeyi korumak üzere hazır olmasını sağlamak.
Bedenlerimizle savaşacağız
Savunmalarını çevresel kaygılara dayandıran Havaalanı İnşaatına Karşı Yurttaşlar Örgütü (ACIPA) ile ilişkili emeklilerden, Paris ve başka yerlerdeki Nuit Debout* protestolarının ön safında bulunmuş olan genç radikallere kadar hepsi, polisin gelmesi halinde bölgeyi bedenleriyle savunmak için hazır olmaları gerektiğinde hemfikirler. Bu taktik geçmişte işe yaradığını kanıtlamış durumda.
2012 sonbaharında Operasyon Sezar adı verilen baskınlarda binden fazla asker helikopterler ve zırhlı araçlar eşliğinde bölgeyi işgal etti. Birden fazla formda ve kararlı bir direnişle karşılaştılar. Küçük gruplar barikatlar kurup taş atarken diğerleri komün mutfakları kurdular. Polis tarafından bloke edilen bölgenin çevresinde düzenli olarak gösteriler düzenlendi. Birkaç hafta süren şanlı mücadelelerden sonra polis sonunda operasyonu iptal etti ve ZAD, polislerin yıktığı yaşam alanını yeniden inşa etmek için kitlesel bir eylem çağrısı yaptı.
Hayır, havaalanı olmayacak!
Strike! Magazine tarafından kısa bir süre önce yayınlanan bir makalede, Ina Fever, Notre-Dame-des-Landesda kök salan güçlü ve çeşitlilik arz eden direnişi açıklamaya çalışıyor. Yazar mevcut siyasi mücadelelerin, hayır, havaalanı olmayacak gibi etik bir duruş noktası ifade ettiklerinde, insanları faydasız ve zararlı inşaat projelerini engellemek için harekete geçirmede çok başarılı olduğunu savunuyor.
Bu, Görünmez Komitenin, çağdaş kapitalist toplumlarda doğrudan eylemin, kurumlara ve ulusal meclislere odaklanmak yerine sermayenin akışını ve dolaşımını sağlayan ağları ve altyapıları hedef alması gerektiğini savunan stratejisini hatırlatıyor.
Feverın görüşü üzerinden denilebilir ki havaalanı inşaatına karşı toprak işgali aslında iki eksen üzerine kurulu bir mücadele: Hem belirli bir toplum türüne karşı, hem de ZAD alternatif bir kolektif yaşam biçimi, farklı bir dünya için verilen bir mücadele.
İnşaat alanının işgali, Fransız makamları ve şirketleri tarafından bölgeyi inovatif ve iş dünyası dostu olarak markalaştırmak ve yatırım çekmek için kullanılacak bir başka yerin havaalanının oluşmasını bloke ettiği için, temelde antikapitalist. Dolayısıyla, Mehmet Döşemecinin önceki bir ROAR Magazine yazısında toplumsal dur(dur)ma** (toplumun, devletin sermaye akışını hızlandırmasına karşı çıkması) olarak adlandırdığı şey ile benzerlik kurulabilir:
[Fast-fooda karşı] Slow Food, Korumacılık (ekolojik veya yerli-kültüre yönelik), Savaş Karşıtı, Küreselleşme Karşıtı, Radikal Çevrecilik bu mücadele alanlarının ve başlıklarının hiçbiri, hareketi durduran durağan bir devlet yapısını hedef almıyor; bilakis, dizginsiz ve sürekli hızlanan bir kapitalist sistemi bizzat durdurma veya alıkoyma derdindeler.***
Çoğu zaman büyük, faydasız projeleri (örneğin İtalyadaki NoTAV) hedef alan bu direniş türleri, Avrupa çapında veya ABDde (Kuzey Dakota boru hattı inşasına karşı Standing Rock işgali kesinlikle ZADdaki mücadelenin yankısını taşıyor) güç kazanmakta.
ZADın gösterdikleri
Dahası, Avrupa, Birleşik Devletler ve Arap dünyasında 2011-2012de katlanarak çoğalan meydan işgallerinin kökeninde, insanların hiçbir parti veya kurumun liderliği olmadan kapitalist toplumun normal işleyişini durdurma ve daha iyi bir toplum örgütlenmesinin neye benzeyebileceğine birlikte düşünüp karar verme arzusu yatıyor. Meydan hareketinin Fransız versiyonu sayılabilecek Nuit Debout büyük oranda ZAD deneyimine dayanıyor. Gerçekten de Paristeki Place de la Républiquede ve ülke çapında yüzlerce başka şehirde, işçi haklarına yönelik saldırılara karşı yapılan gösterilerde, ZAD tarafından kullanılana benzer sloganlar sık sık görüldü. Nuit Debout sokaklardaki ve işgal meydanlarındaki pankartları sık sık İş yasasına da iş dünyasına da hayır! yazıyordu.
ZADdaki mücadele etrafından toplanan farklı toplum kesimlerinin net bir amacı var: Devletlerin olmadığı ve kapitalizmin ötesinde bir dünya inşa etmek. Son kitaplarının giriş bölümünde Collectif Mauvaise Troupeun da kısaca ifade ettiği gibi, politik sınıfların ZADı ezmesi böylesine acil hale geldiyse, bunun nedeni ZADın, yaşamın onlar olmadan mümkün olduğunun küstah bir göstergesi olmasıdır.
Bölgede sürekli yaşayan 200 kadar insan var ve 2000 kadar insan da gelip gidiyor. Bazı sakinler mücadele başlamadan önce de burada yaşıyordu, diğerleri ise kavgaya omuz vermek veya sadece devlet tacizinden uzak yaşamak için geldiler. Hatta kimileri İngiltereye gitmek isteyen birçok göçmenin ZADda kalacak huzurlu bir yer bulduğunu söylüyor. Geçtiğimiz sekiz yılda, tüm bu insanlar karşılıklı güven ve dayanışma ilkeleri doğrultusunda işbirliği yaptılar.
ZAD aynı zamanda kendi üretim ağlarına da sahip. Sebze ve meyveler, un ve ekmek, bu ürünlerin prix libre denilen ücretsiz veya gönüllü bir katkı karşılığı verildiği na-pazarlarda bulunabiliyor. Büyük toplantılar veya eylemler organize edildiğinde besleyici yemekler hazırlanıp servis ediliyor ve her yeni gelen sayısız yatakhaneden birinde muhakkak uyuyacak bir yer bulabilir.
Barikat erkekliliği
Yakın zamanda çıkan Defend the ZAD kitabında Collectif Mauvaise Troupe, katılımcıları harekete geçiren ruhu ve bunun modern toplumlardaki yaşamla nasıl karşıtlık oluşturduğunu anlatıyor: Burada, bulunduğumuz yerde, korkutucu olması amaçlanmış olan kanunsuz alan ifadesi, radikal şekilde pozitif bir anlam kümesini ifade eder hale gelmiş. Sokaklarda güvenliğin polis tarafından sağlandığı yerlerin aksine, ZADda kimse sokakta kalmıyor ve herkes karnını doyuruyor. Dahası, ülke çapındaki destekleyicilerinin yardımıyla, ZADcılar kendi kitaplarını, bildirilerini ve videolarını da üretip yayınlıyorlar. ZADın kendi radyo istasyonu Radio Klaxon ise hem Fransızca hem de İngilizce olarak yakın zamanda yayına başlayacak.
Ancak bu özgür yaşam alanının da kendi kısıtlılıkları var. Yaşamın kolektif örgütlenmesi sabır, kararlılık ve karşılıklı destek gerektiriyor bunlar kimi zaman eksik kalıyor, özellikle de kriz anlarında. Örneğin ZADda kısa bir süre önce yapılan bir tartışmada, yerel bir sakin, polisle 2012deki çatışma sırasında yazılan bir metni okudu ve polisle çatışma sırasında zehirli barikat erkekliğinin geri dönüşüyle cinsiyetçiliğin çok yüksek ve dayanılmaz hale geldiği konusunda katılımcıları uyardı.
Ek olarak, birkaç yıl önce, polise karşı silah kullanılması etrafında da çok gergin tartışmalar yaşandı. Çağdaş kapitalist toplumlar bizi devlet kurumlarına ve piyasa mekanizmalarına bağımlı bir duruma veya Cornelius Castoriadisin dediği gibi heteronomiye gündelik yaşamın kurallarını dikte eden kutsal bir üst varlığa tabi olmaya alıştırdığından, yaşam ve mücadele biçimleri konusunda mutabık kalmayı öğrenmek her zaman zor.
Fransada başkanlık seçimleri hızla yaklaşırken, Başbakan Valls hükümetinin kaybeden bir şeyi yok gibi görünüyor. Açık şekilde iş dünyası yanlısı bir çizgi izlemesi ve beyaz olmayan yurttaşlarına yönelik ırkçı saldırıları nedeniyle, özellikle de sol görüşlü seçmenler arasında meşruiyeti ve desteği dibe vurmuş durumda. Burkini meselesinin neden olduğu rezaleti duymayan var mı? Hükümet yükselen aşırı sağa karşı destek kazanmaya çalışıyor ve devletin Paris ve Cannesdaki son terör saldırıları sonrası bariz bir otoriter dönüş yaptığı birçokları için aşikar.
Hepsi ZADı savunmaya kararlı
Ayrıca son birkaç aydır, devlet aparatının güçlendirildiğini ve yeni iş yasasına karşı dört aylık eylemlilik sürecini takiben toplumsal hareketlerin kriminalize edildiğini de gördük. İşçi haklarına yönelik devlet saldırısına karşı gösteriler sırasında, Paris, Nantes, Rennes ve Fransa çapında diğer şehirlerde birçok insan polis tarafından yaralandı.
Bu şiddet, Sivenste bulunan bir başka ZAD kampının 2014te zorla tahliyesine karşı direnen Remi Fraissein polis tarafından öldürülmesini hatırlatıyor. Dahası, kısa bir süre önce Calaisdeki otonom göçmen kampı Cangılın zorla boşaltılması ve Paristeki bir banliyöde Adama Traoréin polis tarafından katledilmesi, bize ırk ayrımcılığına tabi tutulan nüfusların ve göçmenlerin, beyaz bir Avrupa toplumu imajını korumaya devam eden yabancı düşmanı bir devlet tarafından harcanabilir görüldüğünü de gösteriyor.
Önümüzdeki haftalar ve aylar, ZAD ve Fransadaki diğer mücadeleler için kritik. Bazı kaynaklar havaalanı projesinin Vinci için çok maliyetli hale gelmesi sebebiyle rafa kaldırılabileceğini iddia etse de, başka yorumcular hükümetin kaybedecek hiçbir şeyi olmadığını ve Cangılı temizledikten sonra sıranın Notre-Dames-Des-Landesdaki ZADa geldiğini söylüyorlar.
Bu tedirgin edici ortamda, ZADın, Notre-Dame-des-Landesın yeşil alanlarında tomurcuklanan bu ilham verici komünal yaşam ve kolektif karar alma deneyini yok etme amaçlı bir başka devlet saldırısına daha direnip direnemeyeceğini merak ediyoruz. Ama bir şey kesin: bölgeyi ziyaret eden ve burada yaşayan yüzlerce insan onu savunmaya kararlı ve hazır görünüyor.
ZADda Kürdistanla Dayanışma Komitesi
Kürdistanda mücadele eden kadınlara ve erkeklere!
Fransanın Nantes kenti yakınlarında 2 bin hektarlık tarım arazisi üzerine yapılmak istenen 580 milyon Euroluk yeni havalimanı projesine karşı halkı örgütleyen ZAD direnişçileri, 2007 yılından bu yana bölge halkıyla birlikte mücadele veriyor. Bölgede bir de ZAD Kürdistanla Dayanışma Komitesi var. Kobanê Kadınlarıyla Dayanışma Kolektifini davet eden de onlar.
Kürdistanda mücadele eden kadınlara ve erkeklere!
Buradan Türkiyedeki gelişmeleri takip ediyoruz. Türk devletinin size saldırılarına karşı desteğimizi ifade ediyoruz. Başbakanın hoşuna gitmeyen seçim sonuçlarına tepkisi olan bu savaşta halk, hiyerarşisiz bir örgütlenme isteğiyle çatışıyor. Özerk yönetim çağrınızı duyduk ve dağlar, sınırlar ötesinden yanıt vermek istiyoruz.
Kürdistanda gelişen demokratik konfederalizm sürecini dikkatle izliyoruz. Hiyerarşisiz altyapıyla, devlet-millet projesinden bağımsız otonom örgütlenme arayışında kendimizi size yakın hissediyoruz. Devletlerin her zaman asimilasyon ve imha politikalarını taşıdığını biliyor ve bütün toplumları, hiçbir dini, etnik ve bunun gibi kriteri gözetmeden dahil eden sürecinize hayranlık duyuyoruz. Mücadelenin içinde yer alan LGBTİ hareketi ve temel bir rol oynayan kadın hareketinin önemini sizlerle paylaşıyoruz. Stratejik bağımsızlığınız ve öz savunma prensiplerinize saygı duyuyoruz.
Size Fransadan, Notre Dame des Landesdaki ZADdan sesleniyoruz. Bir havaalanı projesine karşı 45 yıldır süren bir mücadelenin içindeyiz ve 2009 yılından beri bölge düzenlemesine karşı yasadışı olarak bu bölgeyi işgal etmekteyiz. Çeşitli öz savunma uygulamaları sayesinde inşa girişimlerini engelledik ve ardından, 2012de boşaltmalara direndik. Bugün farklı ufuklardan gelen yüzlerce insan yaşamaya devam ediyor ve değişik yöntemlerle öz yönetimimizi düzenliyor. Beslenme, barınma, sağlık, hukuki korunma şekillerini, bilgi, kaynak, altyapı ortaklığını tekrar sahiplenmeye ve bunları başka mücadelerle de paylaşmaya çalışıyoruz.
Önce IŞİDin saldırısına uğrayan Kürdistandaki bu yapılanma, şimdi de Türk bombaları altında eziliyor. Fransa devleti, IŞİDe karşı kahramanlar aradığı dönemde Kürtler için övgü dizeleri yazarken bugün, utanç verici bir şekilde, terörizmle mücadele adı altında, Kürt militanları bastırmaya çalışan Erdoğanın sürdürdüğü savaşın önünde susuyor.
Biz onları karşılamaya hazır olduğumuzu açıklıyoruz! Bakûr (Kuzey Kürdistan) halkı ve özellikle kuşatma altındaki şehir halklarıyla dayanışmadayız!
Milliyetçi Türkler tarafından saldırıya uğrayan Kürtlerle dayanışmaya!
ZADın 2016da kaleme aldığı çağrı.
(*) Nuit Debout (Türkçe: Gece Ayakta) protestoları olarak bilinen ve Fransada, içerisinde Yeni İş Yasası adıyla yer alan kısıtlayıcı kanunların da yer aldığı çalışma reformlarına karşı yapılan gösteri ve grevler.
(**) Social arrest, e-skopta Elçin Genin çevirisinden toplumsal dur(dur)ma olarak aynen aldım.
http://www.e-skop.com/skopbulten/direngezi-supermen-mi-clark-kent-mi-gezi-isyani-ve-genel-grev/1877
(***) Kıpırdama, İşgal Et! Mehmet Döşemeci, Çeviri: Derya Yılmaz
http://www.e-skop.com/skopbulten/kipirdama-isgal-et/1876
Kaynak: roarmag.org
955
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA