Son Neandertal İnsan
Mart 1994’te, kuzey İspanya’da geniş bir mağara sistemini araştırmakta olan birkaç mağaracı, ışıklarını küçük bir yan galeriye doğrulttuğunda, kumlu topraktan fırlamış iki çene kemiği fark ettiler.
Biskay Körfezi’nin hemen güneyinde, kestane ve meşe ağaçlarının bulunduğu yüksek bir arazideki ormanın ortasında yer alıyordu. Çene kemiklerinin, Cumhuriyetçi partizanların bu mağarayı Franco’nun askerlerinden gizlenmek için kullandığı İspanya İç Savaşı’na dek uzanıyor olabileceğinden kuşkulanan mağaracılar, jandarmaya haber verdi. Ama müfettişler galeriyi incelediklerinde bundan daha büyük -ve daha sonra anlaşıldığına göre daha da eski- bir trajedinin kalıntılarını keşfedecekti.
Birkaç gün içinde yetkililer 140 kadar kemiği kazıp çıkarmış ve yerel bir yargıç, kalıntıların Madrid’teki adli patoloji enstitüsüne gönderilmesini istemişti. Uzmanların -hemen hemen altı yıl süren- analizleri sona erdiğinde, İspanya, ülkenin henüz kapanmamış en eski davası ile karşı karşıyaydı. El Sidrón’daki kemikler Cumhuriyetçi askerlerin değil, yaklaşık 43 bin yıl önce, belki de vahşi bir şekilde ölmüş, bir grup Neandertalin fosilleşmiş kalıntılarıydı. Bulundukları bu yer, onları tarihöncesinin en önemli coğrafi kavşaklarından birine, tarihlendikleri dönem ise insan evriminin en uzun süreli gizemlerinden birinin tam ortasına yerleştiriyordu.
En yakın tarihöncesi akrabalarımız olan Neandertaller, Avrasya’ya yaklaşık 200 bin yıl boyunca egemen oldu. Bu süreçte, genişliği ve uzunluğuyla ünlü burunlarını Avrupa’nın hemen her köşesine ve hatta daha da ötelere -güneyde Akdeniz boyunca Cebelitarık Boğazı’ndan Yunanistan ve Irak’a; kuzeyde Rusya’ya; batıda İngiltere’ye ve doğuda neredeyse Moğolistan’a kadar- uzattılar.
Uzmanlar Neandertallerin Batı Avrupa’da nüfuslarının en yüksek olduğu dönemde dahi toplam sayılarının hiçbir zaman 15 bini aşmadığını tahmin ediyor. Ama yine de, soğuyan iklim yaşadıkları bölgeyi bugünün İskandinavya’sı gibi bir yere -sadece birkaç cılız ağacın ve yalnızca rengeyiklerini mutlu edebilecek kadar likenin bulunduğu donmuş, çorak bir tundraya- dönüştürmesine karşın ayakta kalmayı başardılar.
Anlaşılan o ki, El Sidrón trajedisinin yaşandığı günlerde, kötüleşen iklim koşulları nedeniyle yaşadıkları alan, İber Yarımadası, orta Avrupa’nın bazı bölümleri ve Akdeniz’in güney şeridi ile sınırlanan ve anatomik açıdan modern insanların Afrika’dan gelip Ortadoğu ve ötesine batı yönünde ilerlemesi ile daha da sıkışan Neandertaller, hayatta kalmak için kaçıştaydı. Ve izleyen yaklaşık 15 bin yıl içinde, geride birkaç kemik ve çok sayıda soru bırakarak, tamamen ortadan kayboldular. Onlar bizim gibi akıllı ve hayatta kalmak için diretmiş bir türün temsilcileri miydiler yoksa sonlarını, zihinsel kapasitelerinin düşük olması mı getirmişti? Neandertallerin Avrasya’nın bazı bölümlerini Afrika’dan göç eden modern insanla paylaştıkları dönemde -yaklaşık 45 bin ila 30 bin yıl önce- neler oldu? Neden bir insan türü hayatta kaldı da, diğeri yok oldu?
Neandertal kadın, ilk kez, fosil anatomileri ve eski DNA örnekleri ışığında baştan kurgulanmış bedeniyle geçmişten günümüze bakıyor. Türünün en azından bazı bireyleri kızıl saç ve açık tenli olmalarını sağlayacak genler taşıyordu.
Modern insanların atalarının kafatasları, Neandertallere çatık kaşlı bir ifade veren geniş alın kemiğinden yoksundu.
Bunları Biliyor muydunuz?
Zeki ve dayanıklı bir insan türü olan Neandertaller 200 bin yıl kadar önce Avrasya’da yaşıyorlardı. Derken, 28 bin yıl kadar önce son Neandertal öldü. Türün soyunun yok oluşuna neyin yol açtığı kesin olarak bilinmiyorsa da, bu durum büyük olasılıkla iklim değişimi ve yaklaşık 45 bin yıl önce modern insanların bölgeye varışı gibi etkenlerin bir araya gelmesinin sonucuydu.
Neandertal ve modern insan tarihlerindeki yaklaşık 15 bin yıllık örtüşme nedeniyle, birçok kişi aralarında birleşme olup olmadığını merak ediyor. Böyle bir şey mümkün. Ama DNA incelemeleri Neandertallerin aslında ayrı bir tür olduğunu ve günümüz insanlarında Neandertal DNA’sının hiçbir izine rastlanmadığını gösteriyor. Bununla birlikte Neandertaller insanlarınkine benzeyen, ama ayrı bir evrim çizgisi izleyen bazı genlere sahipti. İspanya ve İtalya’da bulunmuş Neandertal kalıntılarına ait DNA’ları inceleyen uzmanların ayrıştırdığı MC1R adlı pigmentleme geni, bazı Neandertallerin kızıl saçlı, açık tenli ve olasılıkla çilli olabileceğine işaret ediyor. Ancak bu gen şimdiki kızıl saçlı insanlarda bulunana benzemiyor. Uzmanlar Neandertallerde konuşma ve dil için gerekli FOXP2 geninin bulunduğunu ve üstelik bunun modern insandaki genle tıpatıp aynı olduğunu da saptamış bulunuyor. Bizim gibi konuşmayı başarıp başaramadıkları bilinmiyor; ama bu bulgu en azından konuşmayı sağlayacak genetik kapasitelerinin varlığını gösteriyor.
Uzmanlar Neandertal genomunun üç milyar harflik diziliminin haritasını bu yılın sonuna doğru tamamen çıkarmış olacak. Neandertaller günümüz insanlarının en yakın tarihöncesi akrabaları -onlarla gen farklılığımız ancak yüzde 0,5’i buluyor. Uzmanlar Neandertal genom haritasını çıkarma yoluyla, modern insanın evrimi ve beyin gelişimi hakkında yeni şeyler öğrenmeyi umuyor. Bu konular arasında dik yürüme ve karmaşık diller edinme gibi kilit özellikleri nasıl kazandığımız konusu da yer alıyor Neandertallerin görece gelişkin yaratıklar olmakla birlikte, modern insanların daha yüksek düzeydeki akıl yürütme işlevlerinden yoksun oldukları sanılıyor. Çalışmada görevli uzmanlardan biri olan Jonathan Rothberg, “Neandertal [genomu] elimizde olunca, bize daha üstün bilişsel becerileri kazandıran küçük orandaki farklılıklara gerçekten aşina olabileceğiz,” diyor. “Neandertal [genomu] kutuyu açmış olacak. Sorunun yanıtını vermezse de, daha üstün bilişsel işlevlerin hepsini anlamak için nereye bakmamız gerektiğini gösterecek”
Kaynakça
Hall, Stephen S. “Son Neandertal”, National Geographic Türkiye (Ekim 2008), 80-103.
Green, Richard ve arkadaşları. “Analysis of One Million Base Pairs of Neanderthal DNA”, Nature (16 Kasım 2006).
Lalueza-Fox, Carles ve arkadaşları. “Neandertal Evolutionary Genetics; Mitochondrial DNA Data From the Iberian Peninsula”, Molecular Biology and Evolution (2 Şubat 2005).
Moulson, Gier. “Neanderthal Genome Project Launches”, MSNBC, 20 Temmuz 2006.
Noonan, James ve arkadaşları. “Sequencing and Analysis of Neanderthal Genomic DNA”, Science (17 Kasım 2006).
Bu Konu İle İlgili Diğer İçerikler
- Apple Markasının Ortaya Çıkışı
- Toryum Madeni Hakkında Bilinmeyen Gerçekler
- 800 yıllık cep telefonu
- Tapınak Şövalyeleri
- İlginç Bilimsel Gerçekler
- Nargin Adası-Ermenilerin yaptığı Katliam
- Güneş tutulması nedir?
- Kuagga Zebra Benzeri Soyu Tükenmiş Canlı
- Pisagor veya Pythagoras Kimdir
- Kuantum teorisi nedir