Dileriz, Bir ok sevmediginiz rahats zl klar ifal bitkilerle sizi terkeder.
Geniz ak nt s
Geniz Ak nt s
Geniz ak nt s nedir? Geniz ak nt s , "bo azda mukus birikmesi" veya "mukusun, burun arkas ndan damlama hissi" eklinde tarif edilir. Mukus, burun salg s na verilen isimdir. Mukus, burun i ini slak, kaygan tutar, temizler; solunan havay nemlendirir ve i erisindeki yabanc maddeleri tutar, mikroplarla sava r. Mukus retimi ve temizli i, sinir, kan damarlar , salg bezleri, kaslar, hormonlar ve silialar ile kar k bir bi imde d zenlenir. "Geniz ak nt s hissi", a r miktarda ve kal n mukus veya bo az kaslar ndaki bozukluklar veyahut da yutma bozukluklar ndan kaynaklanabilir.
Burun ve sin sler, g nde yakla k bir ile iki litre aras nda ince mukus olu tururlar. Mukus, burun ve sin s d eyen h crelerin y zeyinde bulunan, g zle g r lemeyen "silia" diye isimlendirilen s p rge gibi uzant larla s rekli geriye do ru s p r l r. Mukus, kayar bi imde genize, oradan da a a ya yemek borusuna g nderilir ve fark na var lmadan yutulur. Normal artlarda, burun nden akmaz. Salg n n ok oldu u veya bu salg n n arkaya y nlendirilemedi i durumlarda burundan ak nt olur.
Anormal salg lar:
Artm , ince, temiz salg : Basit so uk alg nl gibi st solunum yollar enfeksiyonlar nda, alerjide, so uk havada, parlak kta, belirli yiyecek ve baharatlarda, hamilelik ve hormon de i ikliklerinde, de i ik ila lar kullan ld nda (do um kontrol haplar , baz y ksek tansiyon haplar gibi) ve yap sal bozukluklarda (burun e rili i gibi) g r lebilir.
Vazomotor rinit: Burun, t kal , i ve slak hissedilir. Burada burun, de i ikliklere kar a r hassast r fakat alerjik de ildir.
Artm , kal n salg : o unlukla, k n so uk havalarda, nemsiz, s cak ev ve binalarda ya ayan ki ilerde g r l r. Sin s ve burun enfeksiyonlar ile zellikle baz s t r nlerinden geli en alerji durumlar nda da ortaya kar. ayet bir burun ak nt s , koyula p, sar , ye il renk almaya ba larsa, bakteriyel sin s enfeksiyonu geli mesi muhtemeldir. ocuklarda, bu durumda, burunda yabanc cisim (fas lye, yuvarlanm ka t, oyuncak par as gibi) olmas ndan da phe edilir.
Azalan salg : A a daki durumlar n herhangi birinde olabilir:
*Sigara duman , end striyel kirlilikler, otomobil egzozu gibi evresel uyar c lar, burun salg s n azalt r. Salg azald nda, normalden daha fazla koyula r ve aldat c olarak artm mukus gibi hissedilebilir.
*Burun havaak m n n d zg n olmas n engelleyen burun e rilikleri de salg n n azalmas veya o almas na sebep olabilirler.
*Ya artt k a, burun salg s azal p, koyula r. Bu, geniz ak nt s gibi hissedilebilir.
*Burunu d eyen dokunun baz ender g r len hastal klar nda da mukus retimi veya ak m etkilenebilir.
Yutma bozukluklar : Yutma i lemi, s v ve kat g dalar n, a zdan yemek borusuna kadar gitmesini sa layan kar k bir i lemdir. A z, bo az ve yemek borusundaki kaslar n, birbirleri ile d zenli ili kileri gerekir. Yutmada problem olmas , s v ve kat g dalar n bo azda birikmesine yol a abilir. Buradan, nefes borusuna ve ses tellerinin bulundu u b lgeye ka arak, seste bo ukluk, bo az temizleme ve ks r e yol a abilir.
Yutma problemlerine bir ok fakt r e lik edebilir:
*Ya : Ya ilerledik e, yutma kaslar n n g c ve aralar ndaki koordinasyon azal r. Bundan dolay , t k r k bile mideye d zg n bir ekilde ula amayabilir.
*Uyku: Uyku esnas nda yutkunma ok azal r ve t k r k birilebilir. Uyand m zda ks rme ve bo az m z temizleme ihtiyac olur.
*Stres ve gerginlik: Her ya ta, stres ve gerginlik, bo az kaslar n da etkileyerek, bir kitlenin bo azda d mlenmi hissini verebilir. S k s k bo az temizlemek, mukus azl ndan da dolay , bo az n hassasiyetini art r r.
*Yemek pasaj nda kitle ve i likler: S v ve kat g dalar n ge i ini yava latabilir veya nleyebilirler.
*Gastro zefajeal refl : Midedeki asitli muhtevan n, yemek borusu ve bo aza ka mas na verilen isimdir. G ste yanma, haz ms zl k, bo az a r s , s k g r len ikayetlerdir ve zellikle yemekten sonra s rt st yat nca artarlar. Mide ile yemek borusunun birle ti i yerin bir k sm n n, diyafram n yukar s na kaymas da, ayn ikayetlere yol a ar.
Kronik bo az a r s : Geniz ak nt s , o unlukla bo az a r s ve yanmas na yol a ar. Bo az k lt r nde hastal k mikrobu remez, fakat bademcik ve di er salg reten dokularda i lik olu arak, bo azda rahats zl k ve bir ey tak lm hissi olu abilir. Geniz ak nt s n n ba ar l tedavisi ile bo az ikayetleri de o unlukla kendili inden d zelir.
Tedaviye ba lamadan nce, te his de tam yap lmal d r. Bunun i in, tam bir kulak, burun, bo az muayenesi ile gerekli laboratuar ve r ntgen tetkiklerinin yap lmas l z md r.
Tedavi
Bakteriyal enfeksiyonlar: Antibiyotikler ile tedavi edilirler, fakat bunlar, sadece ge ici bir rahatlama sa layabilirler. Kronik sin zit varsa, a z kapanm sin slerin a lmas ve ak nt n n sa lanmas i in operasyon yap lmas gerekebilir.
Alerji: M mk nse, alerji olu turan maddeden uzak durulmal d r. Antihistaminik, dekonjestan, kromolin sodyum, kortizon t r ila ve spreyler, alerji a lar kullan labilir. Mamafih, baz antihistaminikler, ak nt n n koyula mas na ve kurumas na sebep olabilirler, dekonjestan (burun a c ) ila lar, kan bas nc n , kalp ve tiroid hastal klar n artt rabilirler. Steroid spreyler, t bbi kontrol alt nda y llarca g venle kullan labilirler. A zdan al nan veya i ne eklinde kullan lan kortizonlar da k sa s reli al nd klar nda, nadiren k t yan etkiye yol a arlar. Uzun s re kullan lacaklarsa, ok iyi t bbi kontrol alt nda kullan lmal d rlar.
Gastro zefajeal refl : Yatarken ba , onbe , yirmi santimetre yukar da tutmakla; yatmadan hemen nce yemek yememekle, kafein ve alkolden uzak durmakla tedavi edilir. Mide asidini nleyici ila lar kullan labilir. R ntgen ektirmeden ve di er tetkikleri yapt rmadan, bir kere ila denenebilir.
Yap sal bozukluklar: Operasyon gerekebilir. Sin slerin bo almas n engelleyen ve kronik sin zite yol a an burun e rili i olabilir. Burun duvar ndaki keskin bir k nt , uyar da bulunarak salg y artt rabilir. Burun duvar ndaki bir delik, kabuklanmaya yol a abilir. Yap s ve foksiyonu bozulmu burun etleri ve/veya polipler, benzer problemlere yol a abilirler.
Bazen yap sal bir bozukluk mu yoksa di er bir problem mi geniz ak nt s na yol a yor, tayin edilemeyebilir. la tedavisi ba ar s z olursa, hasta, operasyonun denenip denenmemesine karar vermelidir.
Baz ki ilerde, geniz ak nt s n n sebebi bulunamaz. D zeltilebilecek bir problem bulunamazsa, salg n n daha s v olmas na ve b ylece daha kolay ak p kaymas na al l r. Bu olay zellikle, ok s v almayan ya l larda ge erlidir. Bu ki iler, g nde en az sekiz bardak su i meli, kahve ve m mk nse idrar s kt r c ila lardan uzak durmal d rlar.
Burun i inin iyice y kanmas , kal nla m veya azalm salg n n ortadan kald r lmas na yarayabilir. Bunun i in zel haz rlanm sol syonlar kullan lmal d r.
Saman Nezlesi, Yaz Nezlesi ve Alerjik Burun Rahats zl
Saman nezlesi nedir? Bu terim asl nda yanl t r. Birincisi, saman, alerjik bir ey de ildir, dolay s yla alerji meydana getirmez. Burun t kan kl na, ka nt l ve ak nt l buruna, burun ve bo azda fazla miktarda koyu ak nt ya sebep olur fakat bu alerjik ikayetlere kendisi de il, havadan gelerek zerine konan alerjik maddeler yol a ar.
Yaz nezlesi de, bilinen vir slerin yol a t nezle gibi de ildir. Havada bulunan alerjik maddelerin yol a t bir rahats zl kt r. Saman nezlesi ve yaz nezlesi, asl nda, t p dilinde "alerjik rinit" olarak bilinen hastal klard r.
Bir ok ki i bu rahats zl ktan muzdariptir. Baz lar nda hafif ge er, fakat baz ki ilerde al may ve g nl k ya am engelleyecek kadar iddetli olabilir.
Alerjiye ne sebep olur? Bitki veya hayvanlardan gelen, insanlara yabanc alerjik maddeler, g z, burun, bo az gibi yerlerden insan v cuduna girerler ve burada onlar n i eri girmesini engelleyici reaksiyonla kar la rlar. Normal artlarda, bu, yard mc , do al bir korunmad r. Mamafih, baz ki iler, baz maddelere kar , normalden fazla reaksiyon g sterirler. Bu t r insanlara "alerjik b nyeli" insanlar, bu t r maddelere de "alerjen" denir. Alerjinin, soya ekim g steren bir e ilimi vard r.
V cudun savunma sistemi, yabanc maddelere kar sava an maddeler retir. Bunlar, alerjenlerle kar kar ya geldi inde, v cutta istenmeyen etkiler olu turan maddeler sal n r. "Histamin", bunlar n i inde en bilinenidir ve burunu d eyen dokuda i me, ka nma, iritasyon, a r salg ya sebep olur.
Hangi alerjenler burunda alerji yarat rlar? Hava ile ta nabilecek kadar hafif ve belirli boyutta olan, burun dokusunda depolanabilecek bitki veya hayvan protein par alar , alerji olu tururlar. S k g r lenleri, i ek polenleri, mantar sporlar , hayvan epitel d k nt leri ve ev tozudur. G zle g r lemeyen bu mikroskopik yap lar, gerekenden b y k veya k k olursa, v cuda girerek alerjik reaksiyon olu turamazlar.
Hangi polenler problem yarat r? T rkiye'de yap lm bir ara t rmada u sonu lar elde edilmi tir:
Ocak, ubat, mart aylar nda, f nd k, ard , maz , selvi, kavak, di budak, k z la a , kocayemi , s p rgelik, orman g l , s k g r len alerjenlerdir.
Nisan, may s, haziran aylar nda, f nd k, ard , maz , selvi, dut, di budak, me e, zeytin, am, at kestanesi, kocayemi , s p rgelik, orman g l , s rgangiller, bu day, arpa, m s r, yulaf, avdar, pirin , havu , bald ran otu, kereviz, dere otu, sinir otu, kuzu kula , ay r otu, s k g r len alerjenlerdir.
Temmuz, a ustos, eyl l aylar nda, hlamur, akasyalar, am, kocayemi , s p rgelik, orman g l , papatyagiller, s rgangiller, bu day, arpa, m s r, yulaf, avdar, pirin , havu , bald ran otu, kereviz, dere otu, sinir otu, kuzu kula , s k g r len alerjenlerdir.
Ekim, kas m aylar nda, ard , maz , selvi, sedir, kocayemi , s p rgelik, orman g l , papatyagiller, s k g r len alerjenlerdir.
Mantarlar? Bunlar, bildi imiz mayalama yapan mantarlard r. l yapraklar, imen, saman, di er tah l saplar , tohum ve toprak zerinde de rerler. Donmad klar i in mantarlar neredeyse b t n y l alerji yapabilirler. Sadece k n karla kapl olduklar nda etkin olamazlar.
Kapal ortamlarda mantarlar, ev bitkilerinin ve topraklar n n zerinde rerler. Ayr ca, bodrum, merdivenalt gibi lo ve nemli yerlerde de rerler. Peynir ve fermentasyona u rat lm alkoll i eceklerde de bulunabilirler.
B t n y l s ren saman nezlesi? Hayvan alerjenleri (kedi, k pek, at ve di er evcil hayvanlar n y nleri, derileri), kozmetikler, mantarlar, yiyecekler ve ev tozu gibi b t n y l s ren alerjenler, bu duruma sebep olur. Ev tozu, bir ok maddenin kar m d r. Bunlar, sel loz (ev mobilyalar ndan d k l r), mantarlar, ev hayvanlar ndan d k len alerjenler, b cek alerjenleri ve "mite" ad ile bilinen k k yarat klard r. K n artan alerjinin sebebi, kalorifer ve sobalar n s cakl k etkisiyle artan ev tozudur.
Alerjiler nemli olabilir mi? Alerjik b nyesi olanlar n, so uk alg nl na, nezleye, sin s ve kulak enfeksiyonlar na kar diren leri azalm t r. Ayr ca bu enfeksiyonlar esnas nda daha fazla rahats z olurlar, daha da nemlisi ast m geli tirebilirler.
Ne yapabilirsiniz? deal olan, alerjen maddelerden uzakla makt r. Mesel , sahilde, sadece denizden gelen meltemi soluyabilece iniz bir yere veya hi bir eyin b y yemeyece i ok kuru bir havan n bulundu u yere gidebilirsiniz. Maalesef bu t r neriler pratik olmaktan uzakt r, kendinizi u tedbirlerle korumaya al abilirsiniz:
*Ev temizlerken veya otlarla u ra rken maske tak n z.
*Havaland rman z varsa, hava filtrelerini ayda bir de i tiriniz veya hava temizleyicisi al n z.
*A r polen mevsiminde, kap ve pencerelerinizi m mk n oldu unca kapal tutunuz.
*Ev bitkileri b y tmeyiniz ve alerjik oldu unuz hayvan beslemeyiniz.
*Y n battaniyenizi, ku t y yast n z , y n elbiselerinizi, alerjen olmayan sentetik maddelerle de i tiriniz.
*Yorgan n z ve yayl yata n z , sentetik rt lerle kaplay n z.
*Hekiminizin nerdi i ila lar d zenli bir ekilde kullan n z.
*K n, evler, s nman n etkisiyle olduk a kuru oldu u i in, kaliteli bir nemlendirici almay d n n z, fakat bu nemlendiriciler zerinde mantar reyebilece ine de dikkat ediniz.
Hekiminiz sizin i in ne yapabilir? Kulak, burun, bo az hekiminiz, sizi tam olarak muayene edecektir. Burun ve sin slerinizin detayl muayenesi, alerjiye e lik eden enfeksiyon, alerjik ikayetleri art ran ve tedaviyi zorla t ran burun e rili i, polip gibi hastal klar olup olmad n tespit edecektir.
Alerji tedavisi i in de i ik ila gruplar mevcuttur. Hekiminiz, bunlardan hangisinin sizin i in daha uygun oldu una karar verecektir. Tedavi, ayn zamanda uygun evre kontrol n de i erir. Uygun hikaye ve muayene sonucu hangi maddelere kar alerji oldu unu tespit i in testlerin yap l p yap lmamas gerekti ine karar verecektir.
Havayolu ile ge en alerjenlerin iki tedavisi vard r. Birincisi, bunlardan uzak durmak; m mk n olmuyorsa uygun a tedavisi yapmakt r. A tedavisinde prensip, ki iye, alerjik oldu u maddeyi ok d k dozlarda vererek, tolerans olu turmaya dayan r Kan veya cilt testleri ile yap lan alerji testleri vard r. Modern testlerle, neye alerjiniz oldu u bulundu u gibi ne kadar hassasiyetle alerjik oldu unuz da tespit edilebilmektedir.
Uygun alerji a lar yap lmaya ba land ktan birka hafta sonra etkileri g r lebilir. Fakat daha kal c bir etki sa lamak i in ile be y l aras nda uygulanmal d r. Alerji a lar bir miktar d zelme sa lasa bile, ila lara da ihtiya devam eder. zellikle fazla miktarda alerjene maruz kal nd nda veya bir komplikasyon geli ti inde, ihtiya belirginle ir. Bu s re i erisinde hekiminiz sizi kontrol alt nda tutacakt r.
Nazal Polip (Burun Polibi)
Burun i erisinde sonradan olu an ve polip ismi verilen yap lar, bir ok kimsenin, bu arada hekimlerin de ba n a r tan nemli bir problemdir.
Polip nedir? V cudumuzda i i bo , hava ile temas edebilen bir ok organ bulunur. A z, burun, sindirim sistemi, d kulak yolu bunlara rnektir. Bu bo luklar d eyen y zeyel bir doku tabakas vard r. te bu doku tabakas ndan d ar do ru sarkarak b y yen, et gibi yap lara "polip" ad verilir. "Kulak, ses teli, mide, ba rsak polibi" gibi. Burun i ini veya a zlar burun i erisine a lan "sin s" ad verilen bo luklar d eyen dokulardaki hasardan da polipler geli ebilir.
Burun polipleri, yumu ak, soluk renkli, burun i erisine sarkan ve yer ekimi ile yer de i tiren yap lard r.
Polibe ne sebep olur? Polibin olu ma mekanizmas tam olarak bilinmemektedir, fakat dokudaki hasar ve bunun s rekli h l almas en muhtemel sebeptir. Burun ve sin s iltihaplar n n kronikle mesi, burun dokusunun uyar c bir madde ile devaml kar kar ya kalmas , ailesel sebepler polip olu turabilir. "Ast m" ve "kistik fibrozis" gibi bilinen baz hastal klarda da burun polibi olu ur.
Polip neye sebep olur? Polipler, burun havaak m n engelleyerek burun t kan kl na, dolay s yla a zdan soluma, ba a r s , horlama ve uyku apnesi, s k bo az hassasiyeti ve iltihab na, nezle ve gribin uzun s rmesine, sin zit ve koku alma bozukluklar na, yapt geniz ak nt s ile ast m n artmas na sebep olabilir.
Polip nas l tedavi edilir? Polipler olu tuktan sonra kendiliklerinden kaybolmazlar. lk ba lang safhas nda veya ok ufakken ila larla k lt lebilirler, hatta bazen ortadan kald r labilirler fakat daha b y k olduklar nda ancak operasyon ile temizlenebilirler.
Burun polibi operasyonu son y llardaki teknik geli melerin alt nda nemli de i iklikler g stermi tir. Eskiden a z i erisinden yap lan operasyonlar, g n m zde burun i erisinden, sadece "endoskop"lar ve " ok ince aletler"le yap labilmektedir. Bu a da operasyonlar hem daha fizyolojik hem de hastal n tekrarlama oran bak m ndan olduk a avantajl d r. Burun d ar s ndan hi bir kesi yap lmaz. Bere, r k, iz olu maz.
Operasyondan nce burun i i ve sin slerin bilgisayarl tomografik incelemesi gerekir. Daha detayl bilgi i in l tfen "Fonksiyonel Endoskopik Sin s Cerrahisi" bro r m ze ba vurunuz.
Polipler tekrarlar m ? Burun polibi olan hastalar m z ikiye ay rabiliriz. Birinci grupta altta belirgin bir hastal k yatmayan ki iler vard r. Fonksiyonel endoskopik sin s cerrahisi sonras bu ki ilerde ba ar oran y zde doksand r. Fakat ast m, kistik fibrozis ve aspirin alerjisi olan ki ilerde ba ar oran d er. Bu ki ilerde burun polipleri her eye ra men tekrar olu ur, bu t r hastalar m zda g n m zde elimizden gelen, poliplerin olu mas n ve yan etkilerini operasyon ve ila tedavisi ile m mk n oldu unca geciktirmektir.
Burun ekil Bozuklu u (Burun Esteti i)
Burun, en g z n nde olan organlar m zdan bir tanesidir. Her rk ve ki inin, belli bir burun ekli vard r. o unlukla travmaya ba l bazen de yap sal olarak burun eklinde bozukluklar olabilir. Do all ktan uzak g r nt ler ki iyi rahats z ederse, ki inin "burun eklinin de i tirilmesi"ni isteme hakk vard r.
Burun ekil bozukluklar n n en s k kar la lanlar , burun s rt nda kemer eklinde e rilik, burun ucunun kal n ve d k olmas , burunun y ze g re geni olmas d r.
Ameliyat m Kime Yapt rmal y m?
Burun bir ok g revi olan bir organd r. lk ve en nemli g revi nefes al p vermektir. nk normal solunum burundan yap l r. B ylece solunan hava burunda s t l r, nemlendirilir, temizlenir ve akci erlere ylece g nderilir. Ayr ca burunun koku ve tat alma g revleri de ok nemlidir. Burun i erisine a lan sin sler ve bunlar n rahats zl klar da son y llardaki teknlojik geli melerle olduk a de i iklikler ve ba ar lar kazanm t r. Burunun g revlerinin sa l kl olmas ndan ihtisas e itimi s ras nda her t rl burun rahats zl n n ila ve cerrahi tedavisinin retildi i kulak, burun, bo az hekimleri sorumludur. Kulak, Burun, Bo az uzman ayn zamanda bir ba -boyun cerrah d r.
Burun estetik operasyonu, y z estetik operasyonlar n n i erisinde de erlendirilir. Amerikan Y z Plastik ve Rekostr ktif Cerrahi Cemiyetinin yelerinin %60' Kulak, Burun, Bo az uzmanlar taraf ndan olu turulmaktad r. Burun estetik operasyonlar g n m zde kulak, burun, bo az hekimleri ve plastik ve rekonstr ktif cerrahlar taraf ndan yap lmaktad r. Her iki bran taki hekimlerin zel ilgileri olabilir.
Bizim estetik ameliyat prensibimiz, ki inin y z ne uyan, abart l , m dahale edilmi g r nt s vermeyen burun eklini kazand rmakt r. Bunun belirlenmesi i in, ki inin ve hekimin yap lacak de i iklikleri, foto raf zerinde konu mas ve ki inin beklentilerinin anla lmas ok nemlidir. G zel burun yoktur, g zel g r nen burun vard r.
Burunu sadece estetik zellik arzeden bir organ olarak g rmemekte, di er nemli g revlerinin de mutlaka sa lanmas gerekti ine inanmaktay z. T kal , fakat ok estetik kabul edilen bir burun ekli bizim i in hi muteber de ildir. Ki i de bunun yaratt t bbi ikayetlerle erge kar kar ya kalacakt r.
Burun ekil bozuklu u olan ki ilerde o unlukla burun i erisinde de e rilik oldu u i in ayn ameliyatta o da d zeltilir.
G n m zde endoskopik sin s ameliyatlar ile ayn anda estetik ameliyat da yap labilmektedir.