Kırık bir ayak veya ayak kırığı, her ayaktaki 26 farklı kemikten herhangi birini etkileyebilir. Ayaklarınızdaki bu kemikler küçük olduğu için spor yaralanmaları, düşmeler ve kazalardan kolayca zarar görebilir veya ağırlık taşıma faaliyetlerinden kaynaklanan tekrarlayan kuvvetlere ve baskıya maruz kalabilirler.
Tüm ayak kırıkları, küçük olanlar bile, uygun teşhis ve tedavi için bir sağlık uzmanına başvurulmasını gerektirir.
Ayak kırığı nedenleri
Bir ayak kırığına çoğunlukla aşağıdakilerden kaynaklanabilen doğrudan yaralanma veya travmalar neden olur:
• Koşma ve zıplamayı içeren yüksek etkili aktiviteler
• Motorlu araç kazaları
• Düşme
• Künt kuvvet travması
Ek olarak, ayak kemiklerindeki stres kırıkları, yeterli dinlenme veya destekleyici ayakkabı olmadan uzun süreli yürüme, koşma ve egzersiz sırasında tekrarlayan stres ve aşırı kullanımdan gelişebilir.
Ayak kırılması olasılığını artıran risk faktörleri şunları içerir:
• Yüksek etkili faaliyetler
• Destekleyici olmayan ayakkabılar
• D vitamini eksikliği
• Düz ayaklar (pes planus) veya çok yüksek kemerler (pes cavus) dahil olmak üzere değişen ayak ve ayak bileği hizalaması
Ayak kırığı belirtileri
Kırık bir ayak, ayağınızın fiziksel görünümünde değişikliklere ve hareket kabiliyetinizde sorunlara neden olabilir. Kırık ayak belirtileri şunları içerir:
• Aniden ortaya çıkabilen veya yavaş yavaş gelişebilen ağrı
• Ağırlık taşımada zorluk
• Ayak bileği, ayak veya ayak parmaklarında şişme
• Ayakta morarma ve renk değişikliği
• Ayak parmaklarınızın, ayak bileğinizin ve ayak bileğinizin eklemlerinin kısıtlı hareket açıklığı ve hareketliliği
• Değişen yürüyüş düzeni
• Zayıf denge
Ne zaman bir uzmana görünmeli?
Kırık bir ayak, acil tıbbi müdahale gerektirir. Bir araba kazası geçirdiyseniz, düştüyseniz veya darbe aldıysanız ve hemen ardından ayak ağrısı ve ayağınıza ağırlık vermede zorluk yaşıyorsanız, mümkün olan en kısa sürede sağlık uzmanınızdan randevu almalı ve hatta acil servise gitmelisiniz.
Ayrıca herhangi ekstra bir durum gelişmediyse, ancak bir ay boyunca iyileşmeyen uzun süreli ayak ağrısı yaşıyorsanız da mutlaka tıbbi yardım almalısınız. Sağlık uzmanınız, ayağınızdaki tekrarlayan zorlanma nedeniyle zaman içinde bir stres kırığı veya plantar fasiit gibi başka bir durumun gelişip gelişmediğini değerlendirecektir.
Ayak kırığı teşhisi
Röntgen, ayak kırığını teşhis etmek için kullanılan en yaygın tanı testidir. Hastanın orta ayak bölgesinde ağrı ya da orta ayağın beşinci metatars veya naviküler kemiğinin tabanı gibi potansiyel kırık bölgeleri üzerinde kemik hassasiyeti varsa, mutlaka ayağın röntgeni çekilmelidir.
Bazen, geleneksel bir röntgende tespit edilmesi zor olabilecek bir stres kırığını değerlendirmek için bir MRI yapılacaktır. MRI'lar, tam bir stres kırığı gelişmeden önce gelişebilen kemik ödemini gösterebilir.
Ayak kırığı çeşitleri
Ayak kırıkları çoğunlukla, ayak parmakları ile topuk arasında bulunan iki kemik grubu olan metatars veya tarsalların kırıklarını ifade eder.
En yaygın ayak kırıkları şunları içerir:
• Başparmağın ilk metatars kırığı
• Diğer dört ayak parmağının metatarsal kırıkları
• Beşinci metatarsal tüberkül kırığı
• Jones kırığı (proksimal beşinci metatars kırığı)
• Tarsal kemik kırıkları, çoğunlukla navikuladaki stres kırıkları
Metatars kırıkları, tüm ayak kırıklarının %35'ini oluşturur ve çoğunlukla parmağa bağlanan beşinci metatarsalda meydana gelir. Metatars kırıklarının yaklaşık %80'i konservatif tedavi ile iyileşir.
Ayak kemiklerini içeren diğer kırıklar şunları içerir:
• Ayak parmağı kırıkları
• Kalkaneal (topuk kemiği) kırıkları
Ayak kırığı tedavisi
Tedavi, sahip olduğunuz kırığın türüne bağlı olarak değişecektir, ancak genellikle, kırık iyileşirken ayağı korumak için bir tür koruyucu alçı, bot veya destekleyici ayakkabı giymeyi içerir.
İyileşmeniz sırasında, tolere ettiğiniz şekilde ayağınıza yükleyebileceğiniz ağırlık miktarını arttıracaksınız. Ayak ve ayak bileği hareketliliğinizi, gücünüzü ve dengenizi geliştirmek için fizik tedaviye de yönlendirilebilirsiniz. Kemiklerinizin iyileşme yeteneğini geliştirmeye yardımcı olmak için D vitamini takviyesi de önerilebilir.
Metatars kırığı: Metatars kırıkları tipik olarak en az dört ila altı hafta boyunca etkilenen ayağa ağırlık bindirilmeden atel veya alçı ile tedavi edilir. Ateliniz veya alçınız çıkarıldığında, iyileşmeye devam ederken ayağınızdaki baskıyı sınırlamak için dört ila altı hafta boyunca size bir yürüyüş botu verilecektir.
Jones kırığı: Bir Jones kırığında tipik olarak, altı ila sekiz hafta boyunca ağırlık taşımaktan kaçınmak gerekirken, alçıda daha uzun bir süre gerektirir. Sporcular ve aktif bireyler için iyileşmeyi desteklemek ve spora ve fiziksel aktiviteye geri dönmek için ameliyat gerekebilir.
Naviküler kırık: Naviküler kırıklar ya koruyucu bir atel ya da alçı ile tedavi edilir ve altı ila sekiz hafta boyunca ağırlık taşımaktan kaçınılmalıdır. Kırık şiddetliyse veya iyileşmiyorsa, kemiği yerine sabitlemek üzere bir metal vida yerleştirmek için ameliyat gerekebilir, ardından ameliyattan sonraki ilk altı hafta boyunca yine ayağa ağırlık yüklenmemelidir.
Ayak parmağı kırığı: Ayak parmağı kırıkları genellikle en az tedaviyi gerektirir, dört ila altı hafta boyunca sert tabanlı ayakkabılar giyerken kırık parmağı atellemek için bir parmağı diğerine bantlamakla başlar. Baş parmağınız kırılırsa, üç ila dört hafta daha sert tabanlı ayakkabılar giymeye geçmeden önce iki ila üç hafta yürüyüş botu giymeniz gerekebilir.
Ayak kırığı iyileşme süreci
Kemiklerin iyileşmesi genellikle altı ila sekiz hafta sürer, ancak bu zaman çizelgesi kırığınızın ciddiyetine bağlı olarak daha uzun olabilir. İyileşmenin bu ilk aşamasında ayağınıza ağırlık vermenize izin verilmeyecek ve ayağınızın kırılmasının iyileşmesi için bir yürüteç veya koltuk değneği kullanmanız gerekecektir.
İlk ağırlıksız dönemin ardından, ayağınıza yükleyebileceğiniz ağırlık miktarını kademeli olarak artıracaksınız ve özel bir bot veya ayakkabı giymeniz gerekebilir. Bazı tip ayak kırıklarının, daha aktif ve atletik bireyler için ağırlık taşıma ve aktivite taleplerini destekleyecek kadar iyileşmesi altı aya kadar sürebilir.
İyileşmeniz sırasında ayağınızı kaldırmak ve buz uygulamak ağrıyı, şişmeyi ve iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Reçetesiz satılan veya sağlık uzmanınız tarafından reçete edilen ağrı kesici ilaçlar, özellikle yaralanma ve/veya ameliyattan sonraki ilk haftalarda ağrınızı yönetmenize yardımcı olmak için kullanılabilir.
Ayak kırıklarını önlemek için yapılabilecekler
Pek çok ayak kırığı yaralanma nedeniyle meydana gelse de öngörülemeyebilir, ancak ayaklarınızı güçlendirmeye yardımcı olmak için alınabilecek bazı önlemler vardır. Ayak kırıklarını önlemek için önleyici tedbirler şunları içerir:
• Uygun kemer desteğine sahip atletik spor ayakkabılar gibi destekleyici ayakkabılar giymek
• Fiziksel aktivite sıklığınıza bağlı olarak spor ayakkabılarını düzenli olarak (her altı ila 12 ayda bir) değiştirmek
• Egzersiz ve fiziksel aktivitenin yoğunluğunu ve süresini zamanla kademeli olarak artırmak
• Yeterli dinlenme sağlamak
• D vitamini takviyesi
• Ayaklarınızda ağrı oluşmaya başlarsa, erken tıbbi tedavi görmek