1963 yılında , Vostok 6 uzay aracının pilotu Kozmonot Valentina Tereshkova uzaya çıkan ilk kadın oldu.
Genel Bakış
Valentina Tereshkova 6 Mart 1937’de , Rusya’nın batısındaki bir köy, Bolshoye Maslennikovo’da doğdu. Gençlik dönemlerinde tekstil atölyesinde çalıştı. Bunun yanında hobi olarak paraşütle atlama yapıyordu. Kozmonot olarak eğitilmek üzere SSCB’nin uzay programına seçildi. 13 Haziran 1963’te ‘’Uzaya çıkan ilk kadın’’ ünvanını kazandı. Sadece üç günde dünya çevresinde 48 tur attı. Uzay uçuşunun ardından Komünist Parti’de görev aldı , sayısız uluslararası etkinlikte SSCB’yi temsil etti.
Çocukluğu, Gençlik Yılları
Elena Fyodorovna Tereshkova ve Vladimir Tereshkova’nın üç çocuğundan ikincisi olarak 6 Mart 1937’de , Rusya’nın batısındaki Bolshoye Maslennikovo köyünde dünyaya geldi. Henüz iki yaşındayken, babası 2.Dünya Savaşı’nda öldürüldü. O günden itibaren bütün ailenin yükünü omuzlayan annesi, Valentina’yı ve kardeşleri Ludmilla ile Vladimir’i tekstil atöylesinde çalışarak büyüttü.
Valentina, kesin olarak bilinmemekle beraber 8 veya 10 yaşında okula, 1954 yılında, 17 yaşındayken de annesi gibi tekstil imalathanesinde çalışmaya başladı. Bir yandan uzaktan eğitime devam ederken, bir yandan da boş vakitlerinde paraşüt kullanmayı öğrendi. Paraşütle atlamadaki becerisi sayesinde, 1962 yılında, kozmonot olarak yetiştirilmek üzere Sovyet uzay programına seçildi. 1950’nin sonlarında ve 1960’larda, Sovyetler ile Amerika arasındaki ‘’uzay yolculuğu yarışı’’ giderek tırmanmış, iki ülke arasındaki üste çıkma mücadelesi sertleşmeye başlamıştı. SSCB, aynı zamanda bir ‘’ilkler savaşı’’ olan bu mücadelede, uzaya kadın kozmonot gönderen ilk ülke olarak tarihe geçti.
Kozmonotluk Kariyeri
Aslında kozmonot olarak yetiştirilmek üzere seçilen tek kadın Tereshkova değildi. Onunla beraber üç kadın daha seçilmişti, fakat uzaya çıkan tek kadın Tereshkova oldu. 16 Haziran 1963’te Tereshkova’yı taşıyan Vostok 6 fırlatılırken, uzaya çıkacak olan ilk kadın, Tereshkova, şöyle sesleniyordu; ‘’Şapka çıkar ey gökyüzü, ben geliyorum.’’ Tereshkova dünyanın etrafında üç günden daha kısa bir sürede, yalnızca 70.8 saate tam 48 tur attı. (Mukayese etmek açısından kısa bir bilgi vermekte fayda var. Uzaya çıkan ilk insan Yuri Gagarin dünya etrafında yalnızca bir tur atmıştı. Tereshkova’dan önce uzaya çıkan dört Amerikalı astronotsa 36 tur atabildi.) Uzay görevine devam ettiği sırada Sovyet lider Nikita Khrushchev kendisiyle konuşmuş, Khrushchev mutluluğunu şu sözlerle ifade etmişti; ’’Valentina, Sovyetler Birliği’nin bir kızının uzaya çıkan ilk kadın olmasından, böylesine son teknoloji cihazları idare edebilmesinden dolayı büyük bir gurur ve mutluluk duyuyorum.’’
20.000 feet yükseklikten paraşütle atlayarak uzay yolculuğundan döndüğünde Sovyetler Birliği Kahramanı nişanıyla ödüllendirildi.
Tereshkova’nın başarısına rağmen ikinci bir kadının uzaya gidişi tam 19 yıl sonra yine başka bir SSCB vatandaşı olan Svetlana Savitskaya ile gerçekleşti. Pek çok otorite bu durumu kadın kozmonotların erkek meslektaşlarıyla aynı muameleyi görmemeleriyle ilişkilendirdi. 1983 yılında Sally Ride, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın oldu.
Uzay Yolculuğundan Sonraki Yaşamı
Tereshkova, 3 Kasım 1963’te yine bir kozmonot olan Adrian Nikolayev ile evlendi. 8 Haziran 1964’te kızları Yelena Adrianovna Nikolayeva doğdu.Tereshkova ile Nikolayev 1980 yılında boşandı.
Tereshkova, 1969 yılında Zhukovsky Askeri Hava Akademisinden üstün başarıyla mezun oldu. Komünist Parti’nin önde gelen üyelerinden biri haline geldi. 1975 yılında Birleşmiş Milletler’in düzenlediği Uluslararası Kadın Yılı dahil olmak üzere sayısız organizasyonda Sovyetler Birliği’nin temsil etti. 1968-1987 yılları arasında Sovyet Kadın Komitesi’nin yürütücülüğünü yaptı. Posta pullarına resimleri basıldı, Ay yüzeyindeki bir kratere ismi verildi.
2007 yılında Vladimir Putin, yetmişinci doğum gününü kutlamak üzere Tereshkova’yı davet etti. Bu davette Tereshkova; ‘’Param olsaydı Mars’a gitmek isterdim.’’ demiştir. 2015 yılında Londra Bilim Müzesi’ndeki ‘’Kozmonotlar: Uzay Çağının Doğuşu’’ sergisi kapsamında Tereshkova’nın uzay aracı Vostok 6 da gösterildi. Tereshkova , açılışına katıldığı organizasyonda bir de konuşma yaparak , Vostok 6’ya olan sevgisini şu sözlerle dile getirdi; ‘’En iyi arkadaşım, tanıdığım en güzel insan.’’
Çevirmen: Said Aksoy
Kaynak: Biography.com