Çölyak hastalığı, çavdar, arpa, buğdayda bulunan bir protein olan gluten ve bu tahıllarla yapılan yüzlerce gıdaya tepki olarak ortaya çıkan bir sindirim bozukluğudur.
Gluten intoleransının sık görülen semptomları ishal, kramp, şişkinlik, gaz, kabızlık ve anemidir. Gluten intoleransından kaynaklanan ve otoimmün bir hastalık olan çölyak hastalığı, aynı semptomların çoğuna sahiptir.
Çölyak hastalığının belirtileri hafif veya şiddetli olabilir. Bazı insanlarda hiçbir belirti görülmeyebilir ancak bağırsak hasarı yine de gelişmektedir. Çölyak hastalığı bazen irritabl bağırsak sendromu, Crohn Hastalığı veya gastrik ülser olarak yanlış tanı konabilir.
Çölyak hastalığı sindirim sistemi belirtileri şunlardır:
♦Karın şişkinliği ve ağrı
♦İshal
♦Kusma
♦Kabızlık
♦Soluk ve kokulu dışkılama
Çölyak hastalığı olan pek çok yetişkinin sindirim sistemi belirtileri görülmeyebilir. Ancak, besin maddelerinin emilimindeki başarısızlık, kilo kaybı ve yetersiz beslenme gibi diğer sorunlara neden olabilir.
Kilo kaybı veya malnütrisyon ile ilgili belirtiler şunları içerir:
♦Anemi
♦Yorgunluk
♦Osteoporoz
♦İnfertilite
♦Ağız ülseri
♦El ve ayaklakda karıncalanma ve hissizlik
Bazı hastalarda dermatitis herpetiformis olarak bilinen, kaşıntılı, kabarcık döküntüler görülebilir. Dirsekler, dizler, kafa derisi, kalça ve sırt çevresinde yoğun bir yanma hissiyle başlayabilir. Kırmızı, kaşıntılı kabarcıklar kümeler oluşur. Genellikle gençlerde ve erkeklerde daha sık görülür. Döküntü genellikle glutensiz bir diyetle düzelebilir.
Çölyak hastalığı olan bazı hastalarda da depresyon, sinirlilik, hafıza zayıflığı ve konsantrasyon sorunları yaşanabilir.
Çocuklarda Çölyak hastalığı uyarı işaretleri nelerdir?
Çölyak semptomları çocukluk çağında, hatta gluten içeren gıdalar ile tanıştığında başlayabilir. Belirtiler kusma, şişkinlik, ağrı, diyare ve sinirlilik görülebilir. Hastalık, büyümenin yavaşlamasına veya hatta okulda başarısızlığa neden olabilir. Çölyak hastası çocukların dişleri kötü şekillenmiş olabilir.
Kimlerin Çölyak hastalığına yakalanma riski yüksektir?
Kesin olarak nedeni bilinmese de, aşağıdaki faktörler Çölyak hastalığı gelişmesinde risk oluşturmaktadır:
♦Çölyak hastalığı olan aile üyesinin olması
♦Yenidoğanlarda 3 aylıktan önce glutene maruz kalma
♦Genetik olarak yatkın olan insanlarda duygusal stres, gebelik veya ameliyat
♦Tip 1 diyabet, tiroid hastalığı veya diğer otoimmün hastalıkların varlığı
♦Down sendromu veya Turner sendromu gibi başka bir genetik bozukluğu olanlar
Çölyak Hastalığı bağırsakta nasıl bir hasar oluşturur?
Çölyak hastalarında, vücudun bağışıklık sistemi gluten içeren gıdalar tarafından tetiklenir. Antikorlar bağırsak duvarına saldırır, ince bağırsaktaki küçük saç benzeri yapıları (villus) tahrip eder, düzleştirir veya yok ederler. Hasar görmüş villuslar bağırsak duvarından besin maddelerini etkin şekilde ememezler. Sonuç olarak, yağlar, proteinler, vitaminler ve minerallerin emilimi bozulur.
Çölyak hastalığı tanısı nasıl konur?
Kan Testleri:
Çölyak hastalığının semptomları çeşitlilik gösterebileceği için genellikle teşhis konulmaz veya yanlış tanı konur. Kan testinde, çölyak hastalığınız olduğunu düşündüren belirli antikor düzeyleri tespit edilebilir.
Bu antikor testleri şunlardır:
Doku transaminaz antikorları (tTG) IgA ve IgG
Anti gliadin antikorları (AGA) IgA ve IgG
Anti-Endomiziyal Antikorlar (EMA), IgA
Anti-retikülin antikorlar IgGA (ARA)
Genetik testler de Çölyak hastalığı hakkında önemli bilgi vermektedir. DQ2 veya DQ8 genlerine sahip olanlarda hastalığın görülme riski artmaktadır ancak birçok kişi bu genlere sahip olsa da Çölyak hastalığı gelişmez.
Bağırsak Biyopsisi:
İnce bağırsak biyopsisi kan testi bulgularını doğrulayabilir. Bir endoskop ağız ve mide yoluyla ince bağırsağa yerleştirilir ve az miktarda doku çıkarılır. Çölyak hastalığı, bağırsaktaki küçük villusları tahrip veya yok eder.
Çölyak hastalığı tedavi edilmezse ne olur?
Çölyak hastalığı olan çocukların % 60 ve yetişkinlerin % 40 kadarında semptom olmayabilir. Hasar görmüş bir bağırsak duvarı, besin maddelerini düzgün şekilde emmeyebilir ve malnütrisyon riski altında olabilirler. Çölyak hastalığı olan kişiler tedavi edilmezse osteoporoz, infertilite ve bazı nörolojik sorunların gelişme riski artar.
Çölyak hastalığı nasıl tedavi edilir?
Çölyak hastalığının kesin bir tedavisi yoktur, fakat glutenden sakınılması semptomları durduracak ve bağırsağın kendini onarmasına izin verecektir.
Gizli glutenin farkında olun.
Çok çeşitli gıdalar işlenmiş et, patates cipsi, patates kızartması, soslar ve çorbalar gluten içerebilir. Rujlarda veya ilaçlarda olabilir. Şarap ve damıtılmış alkol genellikle güvenlidir ancak biralar tahıllardan yapılır.
Çölyak Hastalığı İle Yaşam:
Et, balık, pirinç, fasulye, meyve ve sebzeler gluten içeren maddeler olmadan hazırlandığında çölyak hastalığı olan insanlar için uygundur. Bazı lokantalarda artık glutensiz yemekler sunulmaktadır. Glutensiz makarna, pizza ve kurabiye satışı yapan yerler mevcuttur. Diyete sıkı sıkıya bağlı kalmak sağlık sorunlarını önleyebilir.