Van, Anadolu`nun en büyük kapalı havzası olan Van Gölü kıyısında toprakları verimli, akarsuları bol, iklim koşulları oldukça elverişli bir yerleşim merkezidir. Van şehrinin nüfusu OCAK 2010 TÜİK verilerine göre 381.163`dır. 1927`de 7.000 olan nüfusu 1990`da 155.623`e, 2000`de 284.464`e, 2007`de 331.986`a, 2010`da 381.163`e çıkmıştır.
Tarih
Van ve çevresine önce Hurriler yerleşmişler, sonra Urartular 200 yılı aşkın süre hüküm sürmüşlerdir. Daha sonra Medler, Persler, Makedonyalılar, (Büyük İskender), Partlar, Sasaniler, Bizanslar, Selçuklular, İlhanlılar, Celayiroğulları, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılar hakim olmuşlardır.
Şehir Urartulardan kalmadır. Urartuların başkenti olan Van ın o zamanki adı TUŞBA idi. Van`ın tarihi M.Ö. 7000 yıllarına kadar uzanır. Van Kalesinin 6 km güneyinde bulunan Tilki tepe ve Van Gölünün kuzeyindeki Ernis Mezarlıklarında yapılan kazılarda Kalkolitik, Bronz ve Demir devrine ait kültürel buluntulara rastlanmıştır. Şehri ilk kuran Asur Kraliçesi Semiramis(Şamram)`dir. Bu bölgeye önce Hurriler yerleşmişlerdir. Sonra Urartular, Medler, Persler, Büyük İskender, Makedonyalılar, Ermeniler, Partlar, Romalılar, Sasaniler ve Bizanslılar hakim olmuştur. M.S. 675 yılında Müslüman Araplar bu bölgeyi fethetmiş, daha sonra bölgeye yine Bizanslılar, bunları yenen Selçuklular ve sonra İlhanlılar, Celayirliler, Karakoyunlular, Akkoyunlular,Safeviler ve en sonunda Osmanlılar hâkim olmuştur.
Hurrilerin M.Ö. 2000`lerden itibaren Van Gölü`nden başlayarak Kızılırmak ve Yeşilırmak`ın Karadeniz`e döküldüğü yerlere kadar uzanan bir bölgeye hakim oldukları görülür. M.Ö. 13. yüzyılda Hurri-Mitanni siyasi teşekkülün merkezi otoritesi zayıflamış ve beyliklere bölünmüştür. Asur Kralları bu küçük beyliklerini hakimiyetleri altına almaya çalışmış ve bu sırada Van Gölü çevresinde Batı İran`a kadar olan bölgede Nairi ve Urartu ülkeleri ile Asurlar arasında mücadeleler başlamıştır. Urartular ve Asurlar mücadelesi IX. Yüzyılın ortalarına kadar sürmüş, Asurlar bu dağlık ve zor arazi şartlarına sahip bölgeyi egemenlik altında tutmuştur.
1893 yılı Osmanlı nüfus sayımına göre Van`da yaşayan kişi sayısı 51.149 kişidir. Bunların büyük çoğunluğu (%64,6) Ermenilerden oluşmaktadır (33.053 kişi). Van`daki Kürt ve Türk nüfusu ise toplam 18.096 kişiydi ve nüfusun %35,4`ü müslümanlardan oluşmaktaydı.
Eski Van Şehri-Tuşba:
Urartuların başkentliğini yapmış olan Van Kalesi(tuşba) 3000 yıllık görkemiyle hala ayaktadır. Van Kalesi`nde Urartulardan kalan kaya ve oda mezarları, tapınaklar, yazıtlar ve bazı yapılar bulunur. Urartu kralı I. Sarduri`nin kurduğu ve başkent yaptığı Tuşpa, Urartu krallarının mezralarını, uzun yazıtları içinde barındırır.Horhor Yazıtı, kaledeki en uzun yazıttır ve kral Argişti`ye ait mezar odasının girişinde bulunur. Analı kız kutsal alanında büyük bloklara yazılmış yazılar vardır ve burası bir sunak alanıdır. İç Kale`de Urartulara ait bir tapınağın temelleri bulundu. Kalenin batısında Madır Burcu isimli görkemli yapının ne amaçla yapıldığı tam olarak bilinmemektedir, fakat bir liman olduğu tahmin edilmektedir.Kalenin kuzeyinde yer alan Van Kalesi Höyüğü`nde kazılar yapılmıştır. Van Şehri I. Dünya Savaşı`na kadar kalenin güney kısmında surlarla çevrili bölgede kuruluydu. Bu şehrin kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Surlara ait bazı kalıntılar vardır ve sağlam olan tek kapı güneye bakan Orta Kapı`dır. Mimar Sinan`ın eseri olan Hüsrevpaşa Külliyesi han, hamam, türbe, imaret, çeşme ve medreseden oluşuyor. Bölgede sağlam kalan tek hamam bu külliyenin bir elemanı olan Çifte Hamam`dır. Eski Van`da günümüzde kullanılan tek eser Kaya Çelebi Cami`dir. Eskiden çok görkemli bir mekân olan Van Ulu Camisi ne yazık ki günümüzde yıkılmıştır ve sadece minaresi sağlam kalabilmiştir. Kızıl Cami`ninde aynı şekilde minaresi günümüze ulaşmış ve diğer bölümleri yıkılmıştır. Kentte ayrıca günümüze ulaşan S. Dsirvanor, S. Stephan, S. Vardan, s. Neshan, şehrin en eski kilisesi olan ve Çifte Kilise olarak ta anılan S. Paulos ve S. Petros Kiliseleri bulunur. Ayrıca eskiden İsa`nın çarmıhına ait bir parçanın saklandığı Meryem ana (S. haç, Tiramary) kilisesi ve Madır burcunun üstüne yapılmış Vaftizci Yahya (S. Hovhannes) kiliseleri yıkılmıştır. Hüsrev Paş hanının temelleri Kaya Çelebi ve Hüsrev Paşa Camileri arasında görülebilmektedir. Şehrin batısında bulunana Horhor bahçeleri şehrin surlar içerisindeki bahçeleri durumundaydı ve İskele Kapı`nın hemen önündeydi. Ayrıca bahçelerin yakınında halen kalıntıları olan Horhor Cami ve Medresesi bulunuyor. Evliya Çelebi`nin görkemle anlattığı kale ve Eski Van şehri şu anda ne yazık ki bakımsız bir haldedir.
TURİZM
KIYI TURİZMİ
Van Gölü nedeniyle potansiyel olarak kıyı turizmi imkanı mevcut olmakla birlikte henüz turizm amaçlı düzenli bir kıyı çalışması mevcut değildir.Buna rağmen Ayanıs, Amik, Mollakasım,Çitören ve kısmi olarak ta Güzelkonak sahilleri kıyı turizmi amaçlı doğal haliyle kullanılmaktadır.
KÜLTÜR TURİZMİ
a. İpek Yolu Turizmi İlimiz tarihi ipek yolu güzergahı içerisindedir. Ancak bu özelliği henüz turizme kazandırılmış değildir.
b. İnanç Turizmi İnsanların devamlı ikamet ettikleri, çalıştıkları ve her zamanki olağan ihtiyaçlarını karşıladıkları yerlerin dışına, dini inançlarını gerçekleştirmek inanç çekim merkezlerini görmek amacıyla yaptıkları turistik amaçlı gezilerin turizm olgusu içerisinde değerlendirilmesi İnanç Turizmi olarak tanımlanabilmektedir.
Dinlerin ortaya çıkışından itibaren dini otoritelerin emirleri doğrultusunda kutsal yerlerin ziyareti kişisel tercihlerin ötesine geçmiştir. Bunun sonucu olarak kutsal yerler yüz binlerce kişiye ev sahipliği yapmış ve kitlesel bir hareket olarak kendisini göstermiştir. Temelini dini inançların tatmininden alan inanç turizmi; dünya barışının ve kültürlerarası iletişimin gelişmesinde de önemli rol oynamaktadır. Aynı dine mensup fakat dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan insanlar, dinlerinin kutsal mekanlarında bir araya gelerek dini inançlarını paylaşmanın yanı sıra birbirleriyle ve aynı dine mensup olsun veya olmasın yerel halka sosyal ve kültürel anlamda bir etkileşim içerisine girerler. Bu noktada inanç turizmi; farklılıkların ve çeşitliliklerin ortaya çıkmasına ve bunlara dinsel hoşgörü, saygı, sevgi ve anlayışla bakılmasına katkı sağlayan evrensel bir kurum niteliğine sahiptir.
Çağımızda üç büyük dinin buluşma yeri olan Anadolu, farklı inançların ve medeniyetlerin buluştuğu bir coğrafya üzerinde yer almaktadır. Bu özelliği ile Türkiye`de inanç turizmindeki mevsimsel özellik (dini tören ve anma günleri) tüm yıla yayılma özelliği gösterir.
Ülkemiz birçok farklı tarihi ve kültürel değerlerin bir arada bulunabildiği ender ülkelerden biridir. Tarih boyunca pek çok medeniyet bu topraklarda uyum içinde yaşamış ve günümüze zengin ve renkli bir miras bırakmıştır. Ülkemizin sahip olduğu tarihsel ve arkeolojik zenginlikler şüphesiz ki, diğer dinler açısından da son derece önem arz etmektedir. Türkiye, inanç turizmi açısından bir açık hava müzesi konumundadır.
İslam ve Hıristiyan inancına ait medeniyetlere ev sahipliği yapan ilimiz, inanç turizmi potansiyeli açısından önemli bir merkez konumundadır.Üzerinde barındırdığı; Hüsrevpaşa Camii, Akdamar Kilisesi, Kaya Çelebi Camii, Çarpanak Kilisesi gibi önemli eserler ziyaretçilerini beklemektedir.
Hüsrev Paşa Külliyesi
Eski Van Şehrinde yer alan ve cami, medrese, han, hamam, sıbyan mektebi, türbe, misafirhane ve imaretten oluşan külliyenin çekirdeğini, Hüsrev Paşa Camii oluşturmaktadır. Mimar Sinanın eseri olan Cami, Van Beylerbeyi Köse Hüsrev Paşa tarafından 567 tarihinde yaptırılmıştır. Yaklaşık kare planlı olan harim mekanının üzeri tromp geçişli bir kubbe ile örtülüdür. Beş gözlü son cemaat yeri yıkılmıştır. Kuzeybatıda minare yer almaktadır. 2 m yüksekliğe kadar duvarları kaplayan çinilerin Rus işgali sırasında sökülerek Leningrad Müzesine götürüldüğü söylenmektedir. Dışa taşıntılı mihrap, kalker taşından yapılmıştır. Dış cephedeki renkli taş işçiliği dikkat çekicidir.
Akdamar Kilisesi
Şehir merkezine yaklaşık 50 km uzaklıktaki Gevaş İskelesinden kalkan teknelerle yapılan 20 dakikalık zevkli bir motor yolculuğundan sonra adaya ulaşılmaktadır. Adaya yaklaştıkça sivri külahlı kilise dikkat çekmektedir. Üzerinde badem ağaçları bulunan ada eşsiz bir güzelliğe sahiptir. Özellikle bahar aylarında, adanın karşısında yer alan üzeri karla kaplı Artos Dağıyla etkileyici bir görünüm oluşur. Adaya vardığınızda mutlaka yükseklere tırmanın, doğanın sunduğu müthiş güzellikler sizi farklı duygulara sürükleyecektir. Akdamar Kilisesi 95-92 yılları arasında Vaspurakan Kralı I. Gagik tarafından, Mimar Keşiş Manuele yaptırılmıştır. Kilisenin güneybatısındaki şapel 296 tarihinde, doğusundaki şapel XIII.y.y.da, batısındaki Jamatoun 763 tarihinde, güneyindeki Çan Kulesi ise yüzyıl sonlarında ilave edilmiştir. Kuzeyindeki şapelin tarihi ise bilinmemektedir. Haç planlı Kilise, mimarisi kadar dış cephesini saran bitki ve hayvan motifli kabartmalarla da göze çarpmaktadır. Kabartmaları yapan ustalar İncil ve Tevrattan sahnelerle günlük olayları anlatmışlardır.
Çarpanak Kilisesi
Vanın merkezine yakın Dibekdüzü köyü burnunun açığındaki adaya Van iskelesinden veya köyün iskelesinden ulaşılıyor. Adanın kuzey yönünde kurulmuş olan Ctouts Manastır Kilisesi St. Jeana adanmıştır. Batısında Jamatoun ve kuzeydoğusundaki şapel, kompleksi tamamlamaktadır. Manastır topluluğunun tarihi IX. yüzyıla kadar uzanıyor. Manastır gezisinden sonra adanın güzel kumsallı plajında güneşlenmek ve göle girmek ise bu gezinin küçük bir ödülü olmaktadır.
Adır Kilisesi
Adaya ulaşım, şehir merkezine 40 km. uzaklıkta bulunan Yaylıyaka Köyü ile Erciş ilçesinden teknelerle sağlanmaktadır. XI. y.y.da yapılan ve önemli bir kitap yazma merkezi olarak ün kazanan manastır; Saint Georges Kilisesi, Saint Sion Şapeli, papaz okulu ve keşiş hücreleri gibi bölümlerden oluşmuştur. 766da ise yapıya Jamatoun eklenmiştir.
Kaya Çelebi Camii
Osmanlı devrinin önemli yapılarından biri olan ve Eski Vanın günümüzde kullanılan tek mimari eseri olan caminin yapımına Kaya Çelebizade Koçi Bey tarafından 660 tarihinde başlanmış, ancak Koçi Bey`in idam edilmesi üzerine 663 yılında Cem Dedemoğlu Mehmet Bey camiyi tamamlatmıştır. Plan ve mimari bakımından Hüsrev Paşa Camii örnek alınarak yapılan cami, kare planlı üzeri tromp geçişli bir kubbe ile örtülüdür. Kuzeyde beş gözlü son cemaat yeri ve kuzeybatıda dışa taşıntı yapan bir minare ile küçük bir avlu yapıyı tamamlamaktadır. Caminin yapımında renkli taş kullanılmıştır.
Yedi Kilise
Erek Dağının batısına kurulan ve Yedi Kilise adıyla anılan Varakvank Manastırı, Vanın 9 km. güneydoğusunda, Yukarı Bakraçlı Köyünde bulunmaktadır. Değişik zamanlarda yapılan kiliseler ile keşiş hücreleri, sosyal tesisler ve birçok ek yapıdan oluşmaktadır. Aslında anıldığı gibi yedi adet kilise olmayıp iki grup halinde beş kilise, kiliseye eklenen bir Jamatun, bir kütüphane ve bir çan kulesi bulunmaktadır. Kutsal içeriğinin yanı sıra, I. Dünya Savaşı öncesi siyasi etkinlikleriyle de ün yapan manastırın büyük bir bölümü günümüze ulaşmamıştır.
St.Bartholomeus Kilisesi
Başkale ilçesine bağlı Albayrak köyünde bulunmaktadır. Mimari ve süsleme özelliklerine göre, kilisenin 3- yüzyıllarda yapıldığı sanılmaktadır. Yapı daha sonra kapsamlı onarımlar geçirmiştir. Günümüze ulaşan şekil 7- yüzyıllardan kalmadır. Batı cephenin ortasında anıtsal bir giriş yer almaktadır. Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır. Kiliseyle jamaton kısmının bütün olarak ele alınması yanında, batı cephedeki portalde yer alan figürlü plastik, yapının önemli yanlarını oluşturmaktadır.
Gevaş Halime Hatun Kümbeti
Gevaş ilçesindeki Selçuklu Mezarlığı`nın doğu tarafında bulunmaktadır. Giriş kapısı üzerindeki kitabesine göre Melik İzzeddin tarafından 555 tarihinde, kızı Halime Hatun için yaptırılmıştır. Ustası Ahlatlı Pehlivan oğlu Esed`dir. Köşeleri pahlanmış kare kaide üzerine onikigen gövdeli olarak yapılmıştır. Üstten piramidal bir külahla örtülmüş kümbet, düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiş. İki katlı inşa edilmiş kümbetin cenazeliği kare planlı olup, doğudaki kapısına merdivenle inilmektedir.
İzzettin Şir Camii
Cami, Gevaş`ın Hişet Mahallesinde bulunmaktadır. Üzerinde inşasına ilişkin herhangi bir kitabe bulunmamasına rağmen, Van ve Hakkari Hakimi İzzettin Şir tarafından yaptırıldığı kabul edilmektedir. Genel olarak XIV-XV yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Yapı, kare planlı bir cami ile bunun kuzey duvarına bitişik medreseden oluşmaktadır. Cami, mihrab önü kubbeli ve iki sahınlıdır. Yapıda düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır. Batı cephenin ortasındaki minare, günümüzde eklenmiştir.
Erciş Zortul Kümbeti
Erciş`in Zortul Köyü yakınlarında yer almaktadır. XV. yüzyıl başlarında Karakoyunlular`dan önemli bir şahsiyet için inşa edildiği tahmin edilmektedir. İki katlı kümbetin kare kaidesi ve bunun üzerinde onikigen gövdesi mecuttur. Üzeri piramidal bir külahla örtülmüştür. Kümbet, üzerindeki figürlü bezemeleri ile dikkat çekmektedir. Kümbet üzerinde, çift başlı kartal, aslan ve kuş figürleri yer alıyor.
c. Arkeolojik Turizm
Kaleler
Van Kalesi
Çavuştepe Kalesi
Hoşap Kalesi
Ayanis Kalesi
Anzaf Kalesi
Hişet Kalesi
Zernek Kalesi
Yoncatepe Kalesi
Çavuştepe Kalesi
Hoşap Kalesi
Nekropoller
Altıntepe Nekropolü
Yoncatepe Nekropolü
Kalecik Nekropolü
Höyükler
Tilkitepe Höyüğü
Karagündüz Höyüğü
Dilkaya Höyüğü
Açık Hava Mabetleri
Meher Kapı
Yeşilalıç (Pagan) Kaya Nişi
Analı Kız Açık Hava Mabedi
Diğerleri Alniuni Kenti ve Taş Atölyesi
Balaban Demir Ergitme Merkezi
Yeşilalıç (Pagan)
EKO TURİZMİ
Yaylalar
Geniş( Keşiş ) Gölü
Gürpınar -Yalınca
Gürpınar Norduz
Kamp-Karavan
Gevaş Kızılay Gençlik Kampı
Akdamar Restorant Kampı
Foto Safari
Potansiyel olarak Bahçesaray İlçemiz bu turizm dalına müsaittir.
KIŞ TURİZMİ
Kayak Merkezleri
Van Gürpınar Kurubaş Tepesi
Gevaş Abalı Köyü
ENDEMİK TURİZM
Erçek Yöresi
Norduz Yöresi
Gevaş Artos Dağları
Başkale Karasu Vadisi
Erciş Zilan Deresi
Erek Dağı Ve Geniş Gölü Yaylası Gibi
KUŞ GÖZLEMCİLİ?İ TURİZMİ
Erçek gölü ( Flamingolar )
Karasu Deltası (Flamingolar)
Çarpanak ve Adır Adaları ( Martı )
Diğer bölgeler:
Balıkçıl, Kaşıkçı, Aladoğan, Ur Kekliği, Toy, Telli Turna, İshak Kuşu, Karaalılı Örümcek Kuşu, Kırmızı Gagalı Dağ Kargası, Yaban Kartalı, Suna, Dik Kuyruklu Ördek, Yaz Ördeği v.s.
AV TURİZMİ
Mermit, Köprüler Köyü Kuş Avcılığı ( Bıldırcın ve Ördek )
Erek ve Artos Dağları ( Tilki Ve Keklik )
Çarpanak Adasında ( Tavşan )
DA?CILIK TURİZMİ
Tırmanış
Artos Dağı,
Süphan Dağı,
Erek Dağı
Nemrut Dağı
SUALTI DALIŞLARI TURİZMİ
Aşağıdaki alanlar sualtı dalışları yapılmaya müsaittir. Edremit Jandarma Sahil Güvenlik ve Yüzüncü Yıl Üniversitesinde ekipler mevcuttur.
Akdamar
Adır
Reşadiye
SU SPORLARI TURİZMİ
Su Kayağı
Edremit , Gevaş ve Merkez Çarpanak açıkları bu spor için müsaittir.
Olta Balıkçılığı
Aşağıdaki alanlar bu sporu yapmaya müsaittir
Zernek Barajı,
Sarı Memet Barajı,
Koç Barajı
Karasu Çayı
Bend-i Mahi Çayı
Mermit Suyu
RAFTİNG TURİZMİ
Bahçesaray İlçesi potansiyel olarak müsaittir.