Naci en Alamo, Tony Gatlif'in 2000 yapımı Vengo adlı filmindeki şarkılardan biri. Sözleri Tony Gatlif'e ait. Müzik ise Gritos de Guerra, Tony Gatlif ve Dionissis Tsaknis. Şarkının başka yorumları da mevcut ama bu halini benim için çok özel kılan şeylerden birisi de vokal. Vokaldeki kızımız Remedios Silva Pisa. Şarkıyı söylediğinde 17 yaşında. Bir Endülüs Çingenesi. Şarkı da tam anlamıyla bir Çingene şarkısı. Zaten başka bir düzenlemesinde "Song of Gypsies" adı verilmiş. Sözleri şöyle*:
Hiçlikten geliyorum
Ne bir yerim var
Ne de vatanım
Bir yangın başlatabilirim parmaklarımla
Yüreğimle şarkı söylerim sana
Ki yüreğimin teli sızlamakta
Alamo'da doğdum ben
Hiçlikten geliyorum
Ne bir yerim var
Ne de vatanım
Büyüler seni, acınla şarkı söylediğinde kadınlarımız.
* Elimden geldiğince İspanyolcası'na sadık kalarak çevirmeye çalıştım. Daha yetkin birileri el atarsa çok daha düzgün olur sanırım..
Şarkının İngilizce çevirilerinde iki farklı sonuç var ve anlamı değiştiriyor. Biraz araştırınca bu duruma şarkıdaki bir söz oyununun neden olduğunu öğrendim. Önce Alamo kelimesini izah edeyim..
Naci en Alamo cümlesi (I was born in Alamo), "Alamo'da doğdum" anlamına geliyor.. Alamo, Endülüs'te (Andalucia) ve Seville (Sevilya) yakınlarında bir yer. Zaten filmin kahramanları da bir vakit Seville'e gidiyorlarmış filmde. Hal böyle olunca şarkının sözleri "Alamo'da doğdum fakat, ne bir yerim var ne de vatanıma sahibim" gibi bir hal alıyor. Sözleri filmin yönetmeninin yazdığını düşünürsek akla yakın bir olasılık.
Sözlerin en güzel yeri burası aslında. Kızımız şarkıyı Çingene aksanıyla (daha doğrusu Endülüs İspanyolcası'yla) söylüyor. "Naci en Alamo" cümlesini bu aksanla söylediğinde şöyle bir değişim oluyor; "Naci en al Amor ". Yani "Aşktan doğdum"..
Ancak akla daha yakın olanı Alamo'nun diğer anlamında gizli. "El Alamo" kavak ağacı anlamına geliyor. Kavak ağacı ise Endülüs Çingeneleri için özel ve önemli bir anlama sahipmiş -ki tam olarak hangi anlama geldiğini öğrenemedim. Şayet yaratılış miti türünden bir hikayenin konusuysa kavak ağacı, "Alamo'da doğdum" ifadesi daha derin bir anlam kazanıyor. Gelelim söz oyununa..
Bu yüzden bazı İngilizce çevirilerde "I was born in Alamo" yazarken bazılarında da "I was born of love" yazıyor. Biz de kızımızın bazı yerlerde yaptığı gibi "Naci en al Amor (l'Amor)" şeklinde yorumlarsak şöyle oluyor:
Aşktan doğdum / Aşka doğdum
Hiçlikten geliyorum
Ne bir yerim var
Ne de vatanım
Her haliyle, her şekliyle güzel bir şarkı. Dedim ya tam Çingene şarkısı.
Tabi siz şimdi diyeceksiniz ki Peri'nin püfür püfür yazıları dururken bu sıkıcı şey de nereden geldi. Bayram değil seyran değil, dreamsact neden burayı işgal etti. "Bayram seyran değil ama seçim.." desem, yemezsiniz tabi. İzah edeyim.. Bu şarkıyı bir önceki gün keşfettim, başka bir blogta, fakat bu ana değin en az 88 kez dinlemişimdir herhalde. Şarkı o kadar güzeldi ki, benim gibi bir tembeli bile kendisini araştırmaya zorladı, ne diyor bu Çingene kızı diye.. Bunları da kendi blogumda yazmayı tasarlıyordum.. Bu arada sevgili Peri'ye de bir sözüm vardı, dün yerine getirmem gereken. Blogger'a nasıl şarkı upload edilebileceğini öğrenecektim. Öğrendim bu gece. Bir de isteği vardı, ilk şarkıyı sen koy, sürpriz olsun dedi.. İşin zor kısmı da buydu zaten; bu bloga yakışır bir şarkı bulmak.. Sabaha doğru kara kara düşünürken ve absürd mp3 arşivimdeki şarkılar arasında dolanırken birden aydım. An itibariyle Peri'ye hediye edebileceğim en güzel şarkı kesinlikle buydu. Eh madem şarkıyı koyuyorum, yazıyı da buraya yazayım, dallanıp budaklanmasın dedim. Malum, ortak ouyucularımızın sayısı epey fazla.. Durum budur. Memnuniyetlerinizi sevgili Peri'ye, şikayetlerinizi de bana bildirin (ama bu aralar agresifim baştan söyleyeyim).
Güzel pazarlar olsun..
sabah erken saatlerde, klavyeye seri ve yumuşak bir ritmle tuşlanan ses durdu, birkaç dakika sonra da sokak kapısı hafifçe kapandı. gözümü açtım. bora yürüyüşe çıktı. mahalle börekçisinde çay da yeni yeni demlenmiştir. oraya da uğrayacaktır. belki bir iki seçim sohbeti yapılır ya da bora'nın dalgın yüzü ona da fırsat vermez.
memduh şevket esendal'ın, bitmek üzere olan ayaşlı ve kiracıları kitabını aldım. turan hanım, odasını boşaltıp kendine yeni ev kiralayınca ayaşlı'nın evinin de tadı tuzu kalmadı. iffet hanım kumar konusunda turan hanım'ın yerini alabilir mi? alamaz. idare nedir bilmez, hem hasta da. turan hanım herkesi avucunun içine almasını bilirdi.
bora çok sevmişmiş bu kitabı okuduğunda. dizisi de yapılmış, o da güzelmiş. ben hiç bilmiyordum. geçen gün radikal'in kitap ekinde selim ileri yazdı ya, gece uyumadan önce okuyordu bora. sonra bana da okudu. selim ileri, ne kadar süssüz püssüz başladığından bahsediyor ayaşlı ve kiracılarının. ben de böyle başlayan bir kitap yazsam, ben de o apartımandan bir oda kiralasam, diyor. bora hem memduh şevket esendal'a hem de selim ileri'ye büyük muhabbet duydu bunları okuyunca. neşelendi. alkım'a uğradığımızda aldı. bakalım sen de benim kadar sevecek misin, dedi. sevdim. yavaş yavaş da okuyorum. eh işte bitmek üzere.
şöyle başlıyor kitap: "Yeni yapılmış büyük bir apartımanın dokuz odalı bir bölüğünde oturuyoruz. Bu bölüğü, Ayaşlı İbrahim Efendi adında biri tutmuş, isteyenlere oda oda kiraya veriyor. Odalar, loşça bir koridorun iki yanına sıralanmış, dizilmiş. Koridorun en sonunda banyo odasıyla mutfak var. benim odam, koridora girince sağdan birinci kapı."
hazırlandım. gece boyunca tina'nın sesi yüzünden uyuyamayan arçil'i öptüm, oy vermeye gidiyoruz, dedim. ayakkabımızı giyerken, seslendi arçil, kime oy vereceksiniz, diye. bora AKP'ye ben de Ufuk Uras'a vereceğiz, dedim. tamam, dedi.
rüzgar çok güzeldi. oyumuzu da ağaçlar arasında bir yerde kullandık. sakindi. görevliler kibar ve yardımseverdi. sonra moda'ya cafe kemal'e gittik. beyaz fırın'ın patates sarmasından ve çay söyledik. çay güzel demlenmişti. bora, parmağını uzatıp gösterdi, bu vapur ada'ya gidiyor, dedi. gözlerimizle vapur'u izledik. deniz gri ve sisliydi.
eve döndük. kuşun kafesini temizledim, suyunu, mamasını tazeledim. tina'ya loş ve serin gardrop içinde sevdiği bir yer hazırladım. (yakında tatile gideceğiz. kuşu, bora'nın bir iş arkadaşına emanet edeceğiz. tina'ya yine büyükbaba bakacak). sözlük kitaplığını ve yatak odasındaki kitaplığımızı düzenledim. rüzgar çanını tamir edip balkon kapısına astım.
şimdi, rüzgar perdeyi havalandırıyor. ayaşlı'da anlatıcının ayvalık'a, sevdiği kızın yanına gitmesini bekliyorum. bora, yumuşak ve seri, tuşlara dokunuyor.
peri bildirdi.