Prof. Ahmet Kuyaş,1915 olaylarıyla ilgili olarak,"Tarihçi olarak soykırıma inanmıyorum ama 'insanlık suçu' denilecek ölçüde bir kabahat işlendiğini söylüyorum" diye konuştu.
-1915 olaylarına resmi tarihin dışında bakış açıları getiren "İmparatorluğun Son Döneminde Osmanlı Ermenileri" Konferansı amacına ulaştı mı?
Konferansın resmi görüşün dışında Türkiye'de belki bir tabuyu yıkmak açısından olumlu bir yanı oldu ama yeni bakış açıları ortaya koyduğu söylenemez.
-Avrupa,Ermeni meselesini niye bu kadar dert ediniyor,Sosyalist Grubun Türkiye aleyhine çıkardığı karar,Avrupa Birliği karşıtlığını körüklemekten başka işe yaramadı.Konferans "Soykırım'ın tanınması"nı isteyenlerin değirmenine su taşımadı mı?
Hayır.Avrupa'da,Türkiye'nin Avrupa Birliği üyesi olabilmesi için "Ermeni Soykırımı'nı tanıması gerekir" yaklaşımı vardı zaten.
-Almanya "Nazi Soykırımı" nedeniyle Yahudilerden özür dilemişti...
Aynısının Türkiye için olmasını isteyenler olsa da olmasa da farketmez diyenler var ama bu yaklaşımlar neler olup olmadığına ilişkin yaklaşımımda bir değişiklik yapmaz.
Avrupa Birliği yolunda engel
-1915-1916 olayları Osmanlı'nın son döneminde yaşanmış.Türkiye Cumhuriyeti bu kötü mirası üstlenmek zorunda mı?
Ulusal mesele diye 1915 olaylarına farklı yaklaşmak düşüncesini aklı almayan bir insanım.Benim için tarihte olan var,olmayan var.Avrupa Birliği yolunda Türkiye'nin yoluna taş koymaya çalışan politikalar kadar "kol kırılır yen içinde kalır" düşüncesiyle Ermeni olaylarını tartıştırmamak da yanlış.1915'te yaşananları diplomatların,politikacıların,tarihçileri,sosyologları,edebiyatçıları by-pass etmeden çok daha soğukkanlı bir şekilde savunmaları gerekiyor.
-Osmanlı'nın son döneminde Ermenilerin İmparatorlukla bağlarını gevşeten olaylar da yaşanmış.İsyanlar,başkaldırılar,Doğu cephesinde Rusya ittfakı.Konferansta bunlar da tartışıldı mı?
Tabii.Ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu yeni bir yapılanmaya giderken etnik meseleler nasıl ortaya çıktı,ne çözümler önerildi,Ermeni toplumunun savaştan önceki yaşayışa nerede uyum gösterip,ayrıldığı konusunda konuşmalar oldu.Ama çoğunluk 1915 üzerineydi.
-Anadolu'daki Ermeniler niye sürgün edilmiş?
Savaştan önce Ermeni Taşnaksutyun Partisi'nin Erzurum'da bir kongresi var.İttihat ve Terakki gözlemci yolluyor."Almanlarla gizli bir anlaşma yaptık,savaşa gireceğiz Ermeniler olarak siz ne yapacaksınız" diye soruyor Osmanlı ileri gelenleri.Taşnaksutyun'un cevabı "tarafsızlık politikası yürüteceğiz" olmuş.1914 sonbaharı.Osmanlı ordusu teyakkuzda,seferberlik kararı alınmış.Vatandaşınız olan Ermeniler,devletine "Biz savaşmak istemiyoruz,tarafsız kalmak istiyoruz" diyorlar.Rusya'ya kaçan Ermenilerden Osmanlı'ya karşı dört alay kurulmuş.Bazı korkuların olması doğal.Ancak Ermeni vatandaşların siyasi kişiliği ağır basan insanlar tarafından belirli yönlere sevkedilmeleri dışında Osmanlı'ya karşı bir hareketi yok.Bir Ermeni köylüsünün ortalama bir Türk köylüsünden farkı yok.Ermeniler diye bir etnik grubun toplu olarak suçlanması yanlış bir şey.
Enver Paşa'nın emri
-Osmanlı bu ayrımı yapamamış...Doğu cephesini korumaya çalışırken Anadolu'daki Ermenileri topluca Güney cephesine,Suriye'ye sürmüş.Yolda hastalıktan kırılanlar da olmuş,saldırıya uğrayanlar da.Prof. Halil Berktay,Talat Paşa'nın telgraflarından yola çıkarak "katliam emri" verildiğini öne sürüyor...
Osmanlı Devleti bütün Ermenileri güvenilmez,gizli suçlu olarak görerek hepsini birden sürmek,ortadan kaldırmak istiyor.Ermenileri nasıl ki tümüyle suçlamak yanlışsa hükümetin tüm bakanlarını tehcir ve katliamdan sorumlu tutmak da yanlış."İkinci Dünya Savaşı'nda Yahudileri Almanlar öldürmedi,Naziler öldürdü" diyorsanız bazı İttihatçıların yaptıklarından ötürü "Ermenileri Türkler öldürdü" demeyeceksiniz."İttihatçılar öldürdü" de denemez.Osmanlı yönetiminin bir kısmının olanlardan haberi yok,hatta İttihatçılar arasında sürgüne karşı çıkanlar var.
-Enver,Talat ve Cemal paşaların ortak sorumluluğu yok mu?İttihat ve Terakki'nin lider kadrosu onlar.Günümüzde AKP iktidarından söz ederken,Erdoğan ve Gül yönetiminden söz ediyoruz.Üçüncü bir isim olarak Bülent Arınç'ı da sayabiliriz.Siyasi sorumluluk tarihte öyle anılacak...
Doğru ama yıllar sonra bir Cemil Çiçek'in yaklaşımına bak bir de Abdullah Gül'ün,Tayyip Erdoğan'ın denilmeyecek mi?
"'Müslüman olduk' diyenlere dokunulmadı"
-1915'te Ermenileri Anadolu'dan sürmek fikri kime ait?
Düşünce Enver Paşa'dan çıkıyor.Enver Paşa savaşın başında Doğu cephesinde.Ermenilerin savaş başlayınca arkadan vurma olasılığını görüp yer değiştirmenin gerekli olabileceğine dair sözleri var.Enver Paşa,Çanakkale'ye cepheyi ziyarete gittiğinde fikrini Hüseyin Cahit Yalçın'a çıtlatıyor.
-Doğu'daki Ermeniler,savaş alanının dışına "korunma" duygusuyla çıkarılmış olamazlar mı?Soykırım niyeti olsa,1915-1916 koşullarında cephede ateş altında bırakılmazlar mıydı?Karşılıklı köy baskınları,katliamlar yaşanıyor.Türkler de katlediliyor.Osmanlı belki de bunu önlemek için Ermenileri sürdü!..
Hiçbir yere gitmeyenler var.Konya'da tehcir yok.Doğu Anadolu'da bazı Ermeniler "Müslüman olduk,dokunmayın" diyorlar."Sizi bir yere götürmüyoruz" deniyor.Soykırım olmadığını söyleyenlerden biriyim.
-"Soykırım"a inanmıyor musunuz?
İnanmıyorum.Hitler döneminde bir Yahudi gaz odalarına gönderilmekten "Hristiyan oldum bana dokunmayın" demekle kurtulabiliyor muydu?Bir Ermeni "Müslüman oldum" deyip kurtulabiliyor.Ermenilerin hepsinin Suriye'ye gönderilmesi diye bir şey sözkonusu değil.Ama çok sayıda Ermeni öldürülüyor.Katliam var.
"PKK de aynısını yaptı"
-1915 olaylarının adını ne koyarsınız?
Katliam diyorum.İsterseniz "insanlık suçu" deyin ama "Soykırım" değildir.İzmir'de,Suriye'de,Lübnan'da yaşayan Ermeniler var,onlara da kimse bir şey yapmıyor.Ama tehcir Doğu cephesiyle de sınırlı değil.Kocaeli Üniversitesi tarafından yayımlanmış bir belge gördüm,İçişleri Bakanlığı İzmit Mutasarrıflığına yazıyor,"Tekirdağ'dan gönderilen Ermeniler ilinize varmışlardır,onları geri gönderin" emri çıkarılmış.Eskişehir'i düşünün,cephe yok.Bütün Ermeniler kaldırılıp götürülüyor ve yaşayan kalmıyor.Onları koruyan valiler var.Tehcir emrini uygulamadı diye öldürülen yöneticiler var,Lice kaymakamı mesela.
Ermeni komitacıların köylerini bastığı olaylar da yaşanmış.PKK de yakın tarihte Güneydoğu'da bunu yaptı.Silahlı bir grup köy basıp kendi vatandaşlarını öldürünce arkadan misilleme geleceği belli.Devlet baskısı artacak,ortalık daha da karışacak diye Ermeni çetelerinin bastığı köyler de olmuş.
"Devlet onları ağır koşullarda yürüyüşe çıkardı"
-1915 olaylarından zarar gören,sürülen Ermeni nüfusu ne kadardır?Kaç kişi ölmüş olabilir,Orhan Pamuk,"bir milyon Ermeni öldürüldü" deyince kıyamet koptu...
Türk kaynakları 1 milyon 300 bin olarak veriyor savaş öncesi Anadolu'daki Ermeni nüfusunu,Ermeni kaynakları ise 1 milyon 900 bin kadar.Doğu'ya gittikçe fark açılıyor.1914 Osmanlı nüfus sayımının güvenilir olduğu söyleniyor ama kayıtlar konusunda ciddi sorunlarımız var.Sağ kalanlar nereye gitti,kaybolanlar var,Müslüman olanlar var.
-Yolda ölenler...
Hastalıktan kırılmayı "öldürme" olarak kabul ediyor genelde tarihçiler.Ben de o kadar haksız olduklarını düşünmüyorum.Çünkü son derece ağır koşullarda çoluk-çocuğun,kadınların,yetmiş yaşındaki ninenin dedenin Tokat'tan kalkıp da Halep'e giderken zaten o yolun yarısını yapamayacağını biliyorsunuz devlet olarak.O insanları "Yürüyüşe çıkarmak ölüme göndermektir" deniyor ki doğru.
"Talat Paşa suçlu ve bu gerçek değişmez"
-İstanbul'daki "Ermeni Konferansı"ndan bilimsel anlamda yeni bir tez,özgün bir tarih araştırması ortaya çıktı mı?
"Türkiye'de görüşler sadece Türk Tarih Kurumu ya da ASAM'ın araştırmalarından oluşmuyor" ve "Dünyaya 'Hey!Biz de varız'" mesajı verildi,"Türkiye denilince aklınıza hep devletin ağzından konuşan Ankara'daki insanlar gelmesin" denildi.
-Yusuf Halaçoğlu,Hikmet Özdemir gibi isimler de çağrılsa,iyi olmaz mıydı?"Tek yanlılık" eleştirisi ortadan kalkardı...
Çağrılmayanlar kendi organizasyonlarını yaparlar.Katılanların hepsi aynı görüşte değil.Taner Akçam,"Soykırım'dır" diyor ben de "Soykırım değildir" diyorum.Galile,"Ne yapayım,dünya dönüyor" demiş ya,"Ne yapayım,Talat Paşa suçlu!" Avrupa Birliği'ne girelim ya da girmeyelim bu gerçek değişmez.
Dünya Ermenileri ile barış
-Avrupa Parlamentosu'nda "Soykırım tanınmadıkça Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşmeyeceği" kararı çıktı...
Saçma.Fransız Sosyalist Grubu Soykırım olduğuna nasıl karar vermiş.Türkiye soykırımla suçlanamaz ve bir şey talep edilemez.Ermeni meselesi iliğine kadar siyasallaşmış.
-Soykırım tanınırsa tazminat ve toprak istemleri gündeme gelmez mi?
Olacak şey değil.Günün birinde Başbakan gider Yerevan'daki Ermeni Anıtı'na çelenk bırakır mı bilmiyorum ama bu şekilde Ermenistan ve dünya Ermenileri ile barış sağlanır.Bir kısım yine de "Soykırım" diyecektir.Avrupalı ya da Avrupasız Türkiye'nin tarihiyle yüzleşmesi gerekiyor...
Kimdir?
1952'de İstanbul'da doğan Ahmet Kuyaş,Fransa'da tarih lisansı ve Kanada'da tarih doktorası yaptı.1997'den beri Galatasaray Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.Kuyaş,Galatasaray Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma Merkezi'nin de başında bulunuyor.
*Doç.Dr.Ahmet Kuyaş,"İnsanlık suçu deyin ama Soykırım değil",Röportaj:Derya Sazak,Milliyet,3 Ekim 2005.
http://www.milliyet.com.tr/2005/10/03/siyaset/asiy.html