D vitamini, vücudun birçok metabolik eylemini düzenleyen önemli bir besindir. D vitamini, güneş ışığından gelen enerji kullanılarak cildin derin katmanlarında üretilir. Vücut D vitamini yapabildiği için, insan vücudunun ihtiyaç duyduğu D vitamininin önemli bir kısmı diyetten gelse de, “gerekli” bir besin olarak kabul edilmez.(1)
Paratiroid hormonu ile çalışan D vitamini, öncelikle kandaki kalsiyum ve fosfor miktarını düzenlemekten sorumludur. D vitamini ayrıca kemik dokusu oluşumunu teşvik eder ve bağışıklık sistemindeki hücrelerin üretimini uyardığı bilinmektedir.(1)
D vitamini ayrıca kan basıncı regülasyonu ve kalp sağlığında rol oynayabilir. Örneğin, kış aylarında ve ekvatordan daha uzak yerlerde yüksek tansiyon vakalarının daha çok görülme sebebinin mevcut güneş ışığında bir azalmanın D vitamini üretimini düşürdüğü durumlar olduğu bilinmektedir.(2)
Cevap belki – kanıt tam olarak net değil. D vitamininin kan basıncı ve kalp sağlığındaki rolü, en azından 1980’lerin ortalarından beri önemli araştırma konusu olsa da, araştırma çalışmalarının sonuçlarının yorumlanması zordur. Hem kan damarlarının hem de kalbin çok sayıda D vitamini reseptörüne sahip olduğu bilinirken, D vitamininin bu sorunları düzenlemede işlevsiz olması düşünülemez. Bu reseptörlerin ne yaptığını anlamak hala zor olmakta. D vitamininin etkisi üzerine yapılan çalışmalar bazen birbiriyle çelişiyor gibi görünmekte ve bazen doğru bir şekilde yorumlanamayan veriler ortaya çıkarmaktadır.(3)
Bir çalışmada, yüksek tansiyonu olan yaşlı yetişkinlere D vitamini uygulandığında, hem sistolik kan basıncının hem de diyastolik kan basıncının düştüğü görüldü. Aynı çalışma, hem D vitamini hem de kalsiyumun birlikte verilmesinin hem sistolik hem de diyastolik kan basıncında daha da büyük düşüşlere neden olduğunu bulundu. Bu veriler, D vitamini ve kalsiyumun bir şekilde kan basıncında bir azalmaya neden olmak için birlikte çalıştığını ve yüksek kalsiyum seviyelerinin, D vitamininin kan basıncını düşürme etkisini arttırdığını göstermektedir. Ancak çalışma katılımcıları daha dikkatli incelendiğinde, sadece başlangıçta nispeten yüksek kalsiyum seviyelerine sahip insanlarda işe yaradığını bulunmuştur. Başlangıçta kalsiyum seviyeleri düşük olan kişilerde ne D vitamini ne de D vitamini ve kalsiyum kan basıncını düşürmede çok etkili değildi.
Bu bulgular, yüksek kalsiyum seviyelerinin bir şekilde yüksek tansiyon dahil kardiyovasküler problemler geliştirme riskiyle bağlantılı olduğunu gösteren daha sonraki bir çalışma ile daha da kafa karıştırıcı hale getirildi. Bu çalışma orta büyüklükte bir hasta grubunu inceledi ve kalsiyum seviyelerinin, glikoz seviyelerinin ve kolesterol seviyelerinin hep birlikte yükseldiğini buldu. Yani, önemli bir kardiyovasküler risk faktörü olan yüksek kolesterolü olan insanlar da yüksek kalsiyum seviyelerine sahip görünüyordu. Aynı çalışma ayrıca yüksek kalsiyum ve yüksek tansiyon arasında bir bağlantı olduğunu gösterdi. Kalsiyum seviyeleri yükseldikçe kan basıncı da yükselme eğilimi gösterdi.
Bu iki çalışmayı birlikte düşünmek, D vitamini tablosunun neden hala belirsiz olduğuna dair iyi bir örnek. Yüksek kalsiyum seviyeleri yüksek tansiyon ile ilişkiliyse , neden yüksek tansiyonu olan bazı kişilere kalsiyum (artı D vitamini) vermek kan basıncının düşmesine neden olur?
Son zamanlarda, araştırmacılar bu şaşırtıcı sorulara bazı cevapları bir araya getirebildiler. D vitamini ile ilgili birçok çalışmada bulunan görünüşte çelişkili veriler, böbrek fonksiyonunun değişmesinin bir sonucu olabilir.(4) Önemli bir çalışma, D vitamini etkisinin böbrek fonksiyonuna ve renin-anjiyotensin sisteminin etkisine bağlı olarak değiştiğini gösterdi . Yüksek tansiyonu olan kişilerde böbrek fonksiyonları değişebileceğinden ve hatalı çalışan bir renin-anjiyotensin sistemine sahip olma olasılığı daha yüksek olduğundan, önceki araştırmalar aslında hiç çelişkili olmayabilir.
D vitamininin kan basıncının düzenlenmesinde bir rol oynadığı ve düşük D vitamini seviyelerine sahip kişilerin kardiyovasküler problemler geliştirme olasılığının daha yüksek olduğu açık olsa da, bu karmaşık ilişkilere net cevaplar bulmak için daha çok çalışmaya gerek vardır.
Ağızdan D vitamini desteğinin yüksek tansiyon veya kalp hastalığına karşı koruyucu bir etki sağladığına dair hiçbir kanıt yoktur.(5) Şimdiye kadarki kanıtlar, diyetteki D vitamini kaynaklarının, hastalıkla ilişkili “düşük vitamin” koşullarından kaçınmak için yeterli olduğunu göstermektedir. Normal, sağlıklı yetişkinler için iyi dengelenmiş bir diyet , yeterli D vitamini kaynağı sağlayabilir. Belgelenmiş bir D vitamini eksikliği olan kişiler ağızdan takviye gerektirebilir, ancak bu kardiyovasküler nedenler için değildir.
Önerilen günlük D vitamini miktarı:
D vitamini birçok gıdada bulunur ve bir dizi yaygın gıda ürünü D vitamini ile “zenginleştirilmiştir”. Süt, tahıl ve un, “ilave” D vitamini içeren ürünlerdir. D vitamini için bazı iyi kaynaklar şunlardır:
Imucore24, makale içeriklerini desteklemek için hakemli araştırmalar dahil olmak üzere yalnızca yüksek kaliteli kaynakları kullanır.
National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Vitamin D. Updated August 7, 2019.
Modesti PA, Morabito M, Massetti L, et al. Seasonal blood pressure changes: an independent relationship with temperature and daylight hours. Hypertension. 2013;61(4):908-14. doi:10.1161/hypertensionaha.111.00315
Gardner DG, Chen S, Glenn DJ. Vitamin D and the heart. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2013;305(9):R969-77. doi:10.1152/ajpregu.00322.2013
Davita Kidney Care. Vitamin D and chronic kidney disease.
American Heart Association. Vitamin D is good for the bones, but what about the heart? Updated September 17, 2019.
Diğer Kaynaklar
Lind, L, Wengle, B, Wide, L, et al. Reduction of Blood Pressure During Long-Term Treatment With Active Vitamin D (Alphacalcidol) Is Dependent on Plasma Renin Activity and Calcium Status. A Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Am J Hypertens 1989; 2:20.
Pfeifer, M, Begerow, B, Minne, HW, et al. Effects of a Short-Term Vitamin D3 and Calcium Supplementation on Blood Pressure and Parathyroid Hormone Levels in Elderly Women. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86:1633.
Thomas J. Wang, et al. Vitamin D Deficiency and Risk of Cardiovascular Disease. Circulation Jan 2008; doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.107.706127