23/04/2012
Bölgeyle ilgili yeni rakamlar, gençlerin çalışmaktan daha çok işsiz olduğunu gösteriyor.
Southeast European Times için Belgrad'dan Katica Djuroviç'in haberi -- 23/04/12
Yaygın işsizliği bütün bir nesil hissediyor ve bu da bölgede "beyin göçüne" yol açıyor. [Reuters]
İşsizlik oranları dünyanın büyük bölümünde yüksek olmasına karşın, Balkanlar'da gençler arasındaki işsizlik AB ortalamasının neredeyse dört katı seviyesinde. Ülkelerin çoğunda, bu durumdan eğitim sistemi ve iş programı eksikliği sorumlu tutuluyor.
Örneğin Bosna-Hersek'te, Ulusal İstatistik Bürosu 2011 yılında 15-30 yaş arası insanların tam %55'inin işsiz olduğunu söylüyor. Makedonya'da ise, Devlet İstatistik Ofisi 15-24 yaş arası insanların %52,5'inin işsiz olduğunu öne sürüyor. 25 yaş altı işsizlik oranının %51,5 olduğu Yunanistan'da da durum aşağı yukarı aynı. Sırbistan'da ise bu oran %50 civarında.
Orada, Ulusal İşsizlik Hizmetleri kendi işini kurmak isteyenlere sübvansiyon olanakları sunarak insanları bir işe yerleştirmeye çalışıyor.
Pencevolu 31 yaşındaki Aleksandar Cvetiç bir denemeye karar vermiş. Cvetiç'in, bilgisayar ve buzdolapları gibi istenmeyen elektronik cihazları geri dönüştüren Elecktrosakupljac adlı bir şirketi var.
SETimes'a konuşan Cvetiç, "Ben fırsatımı, hükümet elektronik atık toplama işini sübvanse edeceğini duyurduğunda gördüm. Başlangıçta o karar uygulamaya geçirilmedi, ben de biraz zarar ve masrafla başladım. Ama sübvansiyonlar geldiğinde, tam zamanlı çalışmaya başladık ve bugün dört tane çalışanım var." diyor.
Onun gibi genç girişimcilere 160 bin RSD'lik şartlı bağış sunuluyor. SETimes'a konuşan Ulusal İşsizlik Hizmetleri Müdürü Dejan Jovanoviç, "Proje sayesinde 3 bin 725 kişi kendi işini kurdu. Bu rakamın, sübvansiyon kullananların %25-35'i 30 yaş altında." diyor.
Fakat girişimcilik herkese göre değil. Aslında, çeşitli sivil inisiyatifler tarafından bu yılın başlarında yürütülen bir çalışmada, Sırbistan'daki gençlerin çoğunun pahalı, karmaşık ve aslında bir kumar olduğunu söyleyerek kendi işini kurmaktan korktuğunu ortaya kondu; devletin gençleri yeterince teşvik etmediğini hissediyorlar.
Sabaclı grafik tasarımcısı 29 yaşındaki Branko Joviç, Aralık 2009'dan bu yana Ulusal İşsizlik Hizmetleri'ne kayıtlı. Joviç, iki yıldan uzun süredir kendi alanındaki işlere başvurmasına karşın, henüz kendisine iş verilmiş değil.
SETimes'a konuşan Joviç, "Kendi stüdyomu açmayı düşünüyordum, ama serbest çalışmanın daha iyi olduğunu fark ettim. Çok riskli, çünkü çok büyük bir grafik tasarım pazarımız var ve rekabet çok sert, özellikle de kendi işinizi kurarsanız." diyor.
Belgrad Gençlik Ofisi Müdürü Kosta Andriç'e göre, gençler arasındaki yüksek işsizlik oranının başlıca nedenlerinden biri eğitim.
SETimes'a konuşan Andriç, "İş şartları geçmiştekilerden farklı olmasına karşın, eğitim sistemi hâlâ katı ve eski kafalı. Öğrencileri kariyerlerine hazırlamak yetmiyor. Değişen küresel dünyaya ve girişimcilik ortamına nasıl adapte olacakları da öğretilmeli." diyor.
İş eğitiminde kaynak eksikliği de yaşanıyor. Örneğin BH'de istihdam programlarına, işsiz başına 1 dönüştürülebilir marktan (0,5 avro) az bir meblağ ayrılıyor.
Gençlik Enstitüsü Proje Koordinatörü Rusmir Probiç El Cezire'de yayınlanan bir makalesinde, "Geçen yıl, devlet bütçeden tarıma 78 milyon KM (39 milyon avro), gençlik programlarına ise sadece 200 bin KM (100 bin avro) ayırdı. Bu da devletin gençlerini ne kadar düşündüğünü gösteriyor." diyor.
Ulusal İstatistik Ofisi tarafından sağlanan verilere göre, BH'de gençlerin %55'i iş kurmakla ilgilenmezken, %30'luk bir kesimi kendi başlarına iş kurmaya cesareti olmadığını söylüyor.
Bulgaristan'da, İstatistik Enstitüsü 2011 sonu itibarıyla 24 yaş altı gençler arasındaki işsizlik oranını %28,9 olarak belirtiyor.
Ülkenin 2012 İstihdam Eylem Planı'nın başlıca önceliği, 29 yaş ve altı işsizlik oranını hedef almak. Planda, uygulamalı beceriler alanında eğitim ve staj olanakları sunarak gençlerin mesleki vasıflarını artıracak tedbirler, programlar ve faaliyetler yer alıyor.
Karadağ'da da, gençler arasındaki işsizlik %11 ile nispeten düşük seviyede olmasına karşın, bu en önemli toplumsal sorunlardan biri kabul edilmekte.
Karadağ'daki İnsan Hakları İçin Gençlik Girişimi'nin Müdürü Boris Raoniç, temel haklarından birini, çalışma hakkını ifa edemeyen çok fazla sayıda genç olduğunu söyledi.
SETimes'a konuşan Raoniç, "Pek çoğu tek çözümü, hiçbir türlü devlet korumasına sahip olmadığı gri ekonomide buluyor." diyor.
Raoniç, Karadağ'daki eğitim sisteminin, yeterli iş bulmanın neredeyse imkansız olduğu diplomatlık, avukatlık ve yöneticilik gibi meslekler ürettiği için başarısız olduğunu da ekliyor.
Hırvatistan İş Bulma Bürosu'na göre, geçen yılın sonunda 30 yaş altındaki her üç kişiden biri işsizdi.
İşsizlik, gençleri yurtdışında daha parlak bir gelecek arayışıyla ülkelerini terk etmeye yöneltiyor. Örneğin Sırbistan'da, üniversite öğrencilerinin %63'ü ülkeyi terk edeceğini söylüyor ve ABD Uluslararası Kalkınma Dairesi'ne (USAID) göre bu da ülkeyi "beyin göçünde" dünya ikincisi yapıyor.
UNDP'ye göre, Kosova'da gençlerin yarıdan fazlası göç etmek istiyor. AB'nin BH heyeti tarafından yürütülen ayrı bir çalışmada, savaşın bitiminden bu yana 100 binden fazla gencin ülkeyi terk ettiği belirlendi. Geri kalanların %73'ü ise hemen ayrılacağını söylüyor.
Belgradlı felsefe mezunu 26 yaşındaki Stefan Erdoglija da onlara katılıyor. SETimes'a konuşan Erdoglija, "Bu ülkeyi geri dönmemek üzere terk etmek için sabırsızlanıyorum. Şu anda yurtdışında çok sayıda İşletme programına başvuruyorum, çünkü ülkeden ayrılıp yurtdışında kalmak için en iyi şansım bu." diyor.