Patrona Halil İsyanı, 1718’de başlayan Lale Devri’nin 1730’da sona ermesine neden olan isyanın adıdır. İsyanın başrolü, Patrona Halil adlı Yeniçeri ve onları destekleyen diğer Yeniçerilerdir. Ayaklanmanın nedenini anlamak için Yeniçerilerin tarihine ve Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomisine bakmamız gerekiyor.
Yeniçeri Tarihi ve Osmanlı İmparatorluğu Ekonomisi
15. yüzyılda tanınan Yeniçeri ocağı 16. yüzyılda en güçlü dönemlerini yaşamıştır. Askerlik dışında herhangi bir şey yapmaları yasaklanan Yeniçeriler, elde ettikleri ganimete Yahudi tüccarların acısıyla hareket ettiler. Sultan III.Murad döneminde Müslümanlar da Yeniçerilere kabul edilmeye başlandı. Savaş ganimetlerinin düşmesi nedeniyle bu dönemde Yeniçerilerin evlenmelerine ve askerlik dışındaki mesleklerle ilgilenmelerine izin verildi.
17. yüzyıldan itibaren Yeniçeri ocağı silahlı kurum olma özelliğini bırakarak daha çok sosyal ve ekonomik ilişkilerle uğraşan bir örgüt haline gelmeye başladı. 17. yüzyılda Yeniçeri merkezi de artık bir esnaf grubu, yani bir sermaye örgütü haline geldi. Yeniçeriler aynı zamanda Osmanlı pazarında ilk Müslüman-Türk sermaye birikimini oluşturdu. Yeniçeriler genellikle resim, marangozluk, terzilik gibi alanlarda çalışmaya başlamış ve hatta Eminönü’nde dükkanlar açmıştır.
Patrona Halil İsyanı Nedeni
1719’da paranın devalüasyonu, artık “esnaf” olan Yeniçeriler için büyük endişe kaynağıydı. Halkla iç içe olan Yeniçeriler, halkın sorunlarını yakından biliyorlardı. Örneğin Osmanlı İmparatorluğu’nda savaş hazırlıklarının başladığı dönemde İmdad-ı Seferiye denen kişilerden yüksek vergiler toplanıyordu. Ancak 1717’den itibaren toplanan vergiler savaşa değil saraya gidiyordu ve sarayda vergilerle lüks bir yaşam sürüyordu. Örneğin Çırağan Sarayı ve Sadabad’da üç yüz konak yapılması halkın yanı sıra yeniçerilerin de tepkisini çekmiş ve bunun sonucunda Patrona Halil önderliğindeki Yeniçeriler halkla ayaklanma başlatmıştır.