Dante Alighieri
- Doğum : 1265/Floransa/İtalya
- Ölümü : 1321/Ravenna/İtalya
- Meslek : Yazar, siyasetçi
Asıl adı “Durante” olan fakat kendisi tarafından kısaltılarak “Dante” olarak kullanılan “Dante Alighieri” 1265 yılında Floransa da doğdu. Dante'nin ailesi köklü ve asil bir aile olmakla beraber, sonradan fakir düşmüş ve aristokratik üstünlüğünü kaybetmiştir. Dante'nin babası II. Alighiero hakkında pek bilgi yoktur. Fakat mesleğinin hakim,savcı veya noter olması ihtimali yüksektir. Babası hakkında belki en net ve önemli bilgi onun Guelfolar partisine mensup olduğudur. Dönemin Floransa’sında Ghibellinolar yönetimi elinde bulunduruyorlardı. Ve babasının mensup olduğu Guelfolar’ı şehirden gönderiyorlardı. Fakat Dante ve ailesi karşıt görüşlü partiye mensup olmasına rağmen Floransa’da yaşamaya devam ettiler. Dante annesini küçük yaşlarda, babasını ise 18 yaşında kaybetti. Dante babasını pek sevmezdi onun silik ve çekingen tipinin olduğunu düşünürdü. Eserlerinde çok az yerde babasından söz ederdi. Fakat şövalyelik payesi bulunan dedesi Cacciaguida'dan her zaman bahsederdi ve bu onun gurur kaynağıydı. Dante soyunun Roma’ya dayanan asil bir soy olduğunu neredeyse tüm eserlerinde söylerdi.
Eğitim ve Edebi Hayatı
Dante’nin eğitim hayatı hususunda pek çok bilgiye sahip olmamakla birlikte ilköğrenimini Santa Croce papaz okulunda bitirdiği sanılmaktadır. O kendisini daha çok kendi çabaları ile geliştirmiştir. Yükseköğretim eğitimi almamış fakat döneminde özellikle edebiyat alanında ün yapmış kimselerin toplantılarını kaçırmamış onlarla sürekli beraber olmaya gayret göstermiştir. Bu isimlere örnek olarak devrin ünlü Floransa'lı şairi Guido Cavalcanti'yi verebiliriz. Dante’nin hem normal hayatına hem de edebiyat hayatına damgasını vurmuş bir isim vardı. Bu kişi onun müthiş bir aşkla bağlandığı Beatrice'dir. Onunla tam bilinmemekle birlikte dokuz yaşında tanışmış ve ömrü boyunca sevmiştir. Fakat Beatrice 18 yaşında bir Fransız şövalyesiyle evlenmiş ve 24 yaşında ölmüştür. Bu iki olay Dante’nin hayatında önemli çöküntülerden olmuştur. Fakat onun edebiyata sıkı sıkıya bağlanmasına ve özellikle “İlahi Komedya” adlı en önemli eserini yazmasına sebep olmuştur. O Beatrice ölümlü, insani özelliklerinden soyutlayarak eserlerinde bir fikir ve aşk yani manevi öğeler içeren bir tip haline getirmiştir. Bu sayede onu kendince ölümsüz hale getirmiştir.
Siyasi hayatı
Dante daha 24 yaşında, 1289'da, Floransa'lı Guelfo şövalyeleri ile birlikte Campaldino savaşında Arezzo Ghibellinolarına karşı savaşmıştır. Eşi Gemma Donati tarafından Siyahların başkanı konumundaki Donati ailesi ile akraba olsa da Beyazların taraftarı olmuştur. Devlet işlerine katılmak isteyen Dante Hekim ve Eczacılar loncasına yazılmıştır. Bunun nedeni dönemin yasalarına göre asilzadelerin kamu işlerine girebilmeleri için öncelikle zanaat loncalarından (Corporazioni di Arti e Mestieri) birine kaydolmalarının şart koşulmasıydı. Bu sıralarda Papa VIII. Bonifatius Floransa'nın iç işlerine karışmaya, Beyazlara karşı sık sık Siyahlara arka çıkmaya başlamıştır. Papanın bu girişimleri Floransa'nın önde gelenlerini, özellikle de Beyazlar'ı fazlasıyla rahatsız ediyordu. 1300 yılında Dante iki aylığına Floransa hükümetinin başındaki altı kişilik kurula seçildi. Beyazların Floransa'daki iktidarına son vermek amacıyla Papa Bonifatius harekete geçmeye karar verdi. Papa Fransa kralı Philippe le Bel'in kardeşi Charles de Valois'yı Floransa'ya gitmeye ikna etti. Floransa bundan rahatsız olup Papayı kararından döndürmek amacıyla içinde Dante'nin de bulunduğu bir heyeti Roma'ya gönderdi. Roma'da heyeti oyalarken, 1301 yılında Charles de Valois süvarileriyle birlikte Floransa'ya girdi. O sıralarda şehrin iktidarı Beyazların elindeydi ve Siyahların çoğunluğu sürgün edilmişti. Charles de Valois Siyahları da kendi saflarına alarak Beyazları şehirden çıkarmıştır. Beyazların mallarına el konurken bir kısmına idam cezası verildi, çoğunluğu sürgüne gönderildi. Dante hiçbir zaman Papa VIII. Bonifatius'u sevmemişti. Beyazlara karşı girişilen hareketten nasibini alarak, 27 Ocak 1302'de sahtekârlık, gayri meşru kazanç elde etmek gibi asılsız suçlardan ötürü para cezasına çarptırıldı ve iki yıllığına Florasa'dan sürgün edildi. Ayrıca bir daha devlet işlerinde çalıştırılmayacaktı. Daha sonra hakkında yeni bir karar daha verildi: Floransa'lı askerler tarafından ele geçirildiği ilk anda idam edilecekti.
Ölüm ve Sürgün
Mahkemece alınan idam kararını Floransa dışındayken öğrendi. Bu durumdan sonra Floransa’ya geri dönemezdi. Hayatının kalan kısımlarını Floransa dışında geçirdi. Bu zamanlarda arkadaşlarıyla olan ilişkilerine güvenemez sıkıntılı bir hali vardı. Bu halin sonucunda “İlahi Komedya’yı” 1311 yılında yazdı. Ömrünün sonlarına doğru Floransa’ya dönme umutları olsa da bu umudu çok sürmedi ve Ravenna da 1321 yılında, 56 yaşındayken öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Dinçkol, Bihterin; “Seküler Düşüncenin İlklerinden Dante”, Prof. Dr. Nuri Çelik’e Armağan, C.I, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını, İstanbul 2001
Timur, Feridun; Dante Alighieri, Hayatı, Sanatı, Eserleri, İstanbul 1954, s.5-6;
Büyük Adamlar Serisi, Dante, No:22, Çev: Sedat SİMAVİ, İstanbul 1991, s.3
Ertaylan, İ. Hikmet; Dante’nin Hayatı ve Eserleri, İş Bankası Yayınlarından, Basım yeri yok, 1964, s.7
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Masonluk
Fransızca “duvar ustası” anlamına gelen maçondan türetilen ve farmason da denilen masonlarda Tanrı’ya, Tanrı’nın evrenin ulu mimarı olduğuna ve ölümden sonra bir hayatın bulunduğuna inanmak önemlidir. Modern masonluğun temeli Ortaçağ İngilteresi’nde duvarcı ve katedral inşaatçısı meslek birliklerinin gelişmesine dayanır. Zamanla katedral inşaatlarının azalması üzerine amelî masonların oluşturduğu localar, üye sayılarını koruyabilmek için başka meslek gruplarından “kabul edilmiş” üyeler almaya başladılar. Böylece masonlar amelî ve kabul edilmiş olarak iki şekilde anıldı. Kudüs’teki Süleyman Mâbedi masonluk mesleğinin başlangıcı olarak benimsenir. Bu mâbedin mimarı olduğu kabul edilen Hiram Usta da masonluğun pîri sayılır. Masonluk esaslarına uygun bir hayat tarzının sürdürüldüğü yer olan locaların yıldızlı tavanı gökyüzünü, dolayısıyla masonluğun bütün insanlığı kuşatmasını, siyah-beyaz damalı yer döşemesi iyi-kötü, sıcak-soğuk gibi zıtlıkları temsil eder. Locadaki iki büyük tunç sütundan soldaki gücün, sağdaki devamlılığın sembolüdür. Loca dünyanın sembolü, masonun kalbi de locanın sembolüdür. Çoğu ülkelerde çıraklık, kalfalık ve ustalık şeklinde üç aşamalı bir süreç ihtiva eden yapılanma 33. derecede son bulur.
-
Ataol Behramoğlu
Günümüzün yaşayan önemli şair ve yazarlarından biri olan Ataol Behramoğlu İstanbul Çatalca’da dünyaya geldi. İlk ve orta ve lise öğrenimini tamamlamasının ardından bir süre Ankara Hukuk Fakültesi’ne devam etti, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü’nün derslerini izledi, aynı fakültenin Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Ülke içerisinde yürüttüğü sol-sosyalist faaliyetlerinden dolayı 1970 yılı sonbaharında dört yıl sürecek ilk yurtdışı yolculuğuna çıktı. 1972’ye kadar Londra ve Paris’te yaşadı. Paris’te Louis Aragon ve Pablo Neruda ile tanıştı. Ataol Behramoğlu 1974’te ülkeye dönüşünden bir süre sonra Muhsin Ertuğrul yönetimindeki İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nda dramaturg olarak çalışmaya başladı. 1982 Mart ayında Barış Derneği kurucu ve yöneticisi olarak tutuklandı. Maltepe Askeri Cezaevi ve Sağmalcılar Cezaevi’nde on ay tutuklu kaldı. Ataol Behramoğlu 1984 başlarında ülkeden gizlice ayrılmak zorunda kalarak Fransa’ya gitti. Bir süre sonra ailesini de – pasaport verilmediği için – yine gizlice ülke dışına çıkardı. Bu yıllarda Ataol Behramoğlu Avustralya’dan Finlandiya’ya birçok ülkede katıldığı toplantılarda konuşmalar yaptı, şiirlerini okudu. Bir süre sonra tekrar ülkeye döndü. Farklı üniversitelerde öğretim üyeliği de yapan Behramoğlu Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarlığını sürdürmektedir.
-
Necati Cumalı
Necati Cumalı; Türk yazar ve şair.13 Ocak 1921 Florina'da doğmuştur. Ailesi 1923 Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye göç ederek İzmir'in Urla ilçesine yerleşti. Hukuk eğitim görmüştür. Bir süre memurluk hayatından sonra edebiyatla haşır neşir olmaya başladı. Şiir, roman, hikâye, deneme, tiyatro, günce gibi pek çok edebi türde eser vermiş çok yönlü bir yazardır. Cumhuriyet devri Türk edebiyatının tanınmış kişilerinden olan Necati Cumalı, Yaşar Kemal'in ifadesiyle "Yaşlanmaz Şair Çocuk" olarak anılmaktadır. Yaşamında eserlerinden dolayı birçok ödüle layık görülmüştür. 10 Ocak 2001, İstanbul'da vefat etmiştir. Ölümünden sonra 2001 yılı “Şiir Büyük Ödülü”’ne layık görüldü ve ödülü eşi Berin Cumalı'ya takdim edildi. Urla'da çocukluğunu geçirdiği ve "Anı ve Kültür Evi" olarak ziyarete açıldı. İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde Vişnezade Şairler Parkı'na heykeli dikild. Necati Cumalı Urla'da her yıl 10 Ocak'ta anılmaktadır.
-
Sâhib Ataoğulları Beyliği
Anadolu Selçuklu Veziri Sâhib Ata’nın oğulları ve torunları tarafından kurulan beyliktir. Karamanoğlu Mehmed Bey ile Selçuklu şehzadesi Alâeddin Siyavuş’un Konya’ya hâkim olmaları üzerine Sâhib Ataoğulları, Germiyan Türkmenleri’ne 50.000 dirhem dağıtıp asker topladılar. Sâhib Ataoğulları’nın askerleriyle Mehmed Bey ve Alâeddin Siyavuş’un ordusu arasında Akşehir yakınlarındaki Altuntaş köyünde meydana gelen savaşta Tâceddin Hüseyin ve Nusretüddin Hasan hayatlarını kaybetti. Sultan II. Mesud, Germiyanoğulları’nı mağlûp ederek Konya’ya döndükten sonra Germiyanlılar tekrar asker topladılar. Şemseddin Mehmed, Bozkuş Bahadır adlı bir Germiyan beyi ile giriştiği savaşta öldürüldü. Sultan II. Mesud, Moğol ve Selçuklu askerleriyle birleşerek Germiyanlılar’a karşı harekete geçti. Selçuklu-Moğol ordusu Germiyan illerinde büyük tahribat yaparak Karahisarıdevle’ye döndü. Öte yandan Anadolu Selçuklu Devleti’nin çöktüğü dönemde Karamanlılar’dan Halil Bahadır, Türkmenler’le birlikte Konya üzerine yürüyüp şehri yağmaladı. Türkmenler tekrar hücuma başladılar. Sâhib Ata’nın torunu kendi askerleriyle ve Konyalılar’dan oluşan bir kuvvetle Türkmenler’in birçoğunu öldürdü, hayvanlarını ele geçirdi. Sâhib Ata’nın torunu, sultanın kardeşi ve İzzeddin Has Balaban, Konya’dan çıkarak Karamanlılar’ı Armatosun Kalesi yanındaki Obrucuk mevkiine kadar sürdüler ve birçoğunu öldürdüler.
-
Hacı Bektaş-ı Veli
Asıl adı Bektaş olup ölümünden sonra Hacı Bektaş-ı Veli adıyla şöhret bulan sufi; devrinin kaynaklarında hemen hiçbir iz bırakmadığına göre yaşadığı dönemde yaygın bir şöhrete sahip olmadığı söylenebilir. Hacı Bektaş Rum abdallarının piri, Anadolu’nun büyük evliyasıdır; öyle ki ne Mevlana Celaleddin-i Rumi ne Yunus Emre ne de Anadolu’da yaşamış başka hiçbir sufi onun kadar güçlü bir kutsallaştırmanın konusu olmamıştır. Bu bağlamda, bugünkü Hacı Bektaş-ı Veli’nin tarihi Hacı Bektaş-ı Veli’nin ölümüyle doğduğunu söylemek tarihi bir gerçeklik olacaktır. Yaşadığı dönem ve çevreden hiçbir yazılı kaynak veya belge bugüne ulaşmadığından onun tarihi hüviyetini belirlemek çok zordur. Dönemin resmi kronikleri, hatta sufi kaynaklardan bile ondan bahsedilmemekte; ancak kendi zamanından epeyce sonra yazılmış ikinci dereceden kaynaklardan incelemek mümkündür. Bu kaynakların en eskisi, Elvan Çelebi’nin yazmış olduğu Menakıbü’l-kudsiyye adlı menkıbevi aile tarihidir. Kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında onun “Horasan erenleri” diye bilinen Kalenderiyye akımına mensup safilerden biri olduğu ve 13. yüzyılda Cengiz istilası sebebiyle kendine bağlı bir Türkmen aşiretiyle Anadolu’ya gelerek yeni bir sufi çevreye girdiği ve bu yeni çevrenin Vefailik tarikatı olduğu bilinmektedir. Hacı Bektaş’ın kardeşi Menteş’in 1239’da başlayan Babai İsyanı’na katıldığı ancak Hacı Bektaş-ı Veli’nin ise ya tasvip etmediğinden veya başka bir sebeple bu isyana katılmadığı ve bir süre izini kaybettirmiş olduğu bilinmektedir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun