Çeviri Üzerine
Bu yazının amacı, çeviriye genel bir bakış sunmaktır, ancak çoğu zaman olduğu gibi bunu teknik yaklaşım yerine daha kişisel bir yaklaşımla yapmaya çalışmaktır. Bu çalışmanın içeriği, üniversite kariyerim sırasında edindiğim deneyimin ve incelenmekte olan konunun, yani çevirinin kısa ama değerli çalışma ve pratik uygulamasının sonucudur.
Çeviri
Bu yazının amacı, çeviriye genel bir bakış sunmaktır, ancak çoğu zaman olduğu gibi bunu teknik yaklaşım yerine daha kişisel bir yaklaşımla yapmaya çalışmaktır. Bu çalışmanın içeriği, üniversite kariyerim sırasında edindiğim deneyimin ve incelenmekte olan konunun, yani çevirinin kısa ama değerli çalışma ve pratik uygulamasının sonucudur.
Bu yazının amacı, her şeyden önce çevirinin genel özelliklerine odaklanmaktır, böylece daha az uzman bir topluluğa ihtiyaç duyulmadan sade bir şekilde anlaşılabilmesi çevirinin öncelikli olduğu konulardan biridir. Bu yazının bir diğer amacıysa bir çevirmenin günlük faaliyetinin ne olduğu, işini nasıl yaptığı ve karşılaşabileceği farklı çeviri türlerinin neler olduğu hakkında daha fazla bilgi vermektir. Bir çeviriyi neyin iyi ya da kötü yaptığına ve bir çevirmeni neyin iyi ya da daha az iyi yaptığına dair bazı kişisel değerlendirmeleri sonuçlandırmaktan ibarettir.
Tanımlama ve Tipler
Genel olarak çeviri, bir metnin orijinal metni tasarlamak ve yazmak için kullanılandan farklı bir dilden aktarılması olarak tanımlanabilir. "Hedef metin" veya "orijinal metin / proto-metin" ve "çeviri / meta-metin" den bahsetmek yaygındır. Çeviri kendi içinde bir metnin anlamının yorumlanmasını ve bunun sonucunda orijinal metne eşdeğer ancak başka bir dilde yeni bir metnin üretilmesini gerektirir. Aslında, kavramların bir dilden diğerine yazılı olarak aktarılmasıdır.
Çevirmen metni kaynak dilden erek dile aktarmak ister, evet bunu öyle bir şekilde yapar ki yazının hem anlamı hem de üslubu değişmez. Diller arasındaki farklılıkları hesaba katarsak, her ikisini de korumak genellikle zordur. Çevirmen bu nedenle metnin doğasına ve çevirinin ulaşmak istediği amaca göre değişen kararlar almak zorunda hisseder. Genel olarak, çeviride aşağıdaki tipolojiler ayırt edilebilir:
– gazetecilik metinleri ve haberler gibi açıklayıcı nitelikteki metinlerin çevirisinden oluşan açıklayıcı çeviri;
– edebi çeviri, edebi metinlerin çevirisi, nesir, şiir vb.;
– sıhhi ve bilimsel metinlere ayrılmış bilimsel çeviri;
– mühendislik, otomotiv veya bilgisayar bilimi gibi teknik konulardaki metinlere ayrılmış teknik çeviri.
– hukuk çevirisi, hukuk-hukuk alanını ifade eder. Yeminli tercümeden farklıdır;
– mali metinlerin çevrilmesinden oluşan ekonomik çeviri;
– yeminli tercüme, unvanların, belgelerin, sertifikaların vb. resmi tercümesi yasal bir geçerlilik gerektiren tercümeler. Bu tercüme türü sadece akredite tercümanlar tarafından yapılabilir.
Bu nedenle, ne tür bir çeviri ile uğraştığımızı anlamak önemlidir. Teknik bir kılavuzun çevirmenin yorumuna daha az yer bırakacağı, edebi bir metnin ise çevirmenin kişisel yorumuna daha fazla yer bırakacağı açıktır. Tercüme sanatı, sadece dili değil, o dili konuşan ve anadili olan insanların günlük yaşamlarının bir parçası olan çok çeşitli kültürel ve düşünsel yönleri de içerir. Gastronomiden edebiyata, okul sistemi, din ve tarihe kadar tüm bu bilgiler çevirmen için dil bilgisi kadar önemlidir.
Çeviri, çeviri sürecinde olan iki kültürdeki yaşamı düzenleyen tüm bu özellikleri ve kültürel normları dikkate almak zorundadır. Bu nedenle, muhatap olduğu kitleyi unutmadan metnin ana anlamını korumayı başaran iyi bir çeviri yapabilmek için her iki ülkenin örf ve adetlerini ayrıntılı olarak bilmek gerekir.
Bu anlamda çevirmen yazardır, sıfırdan yazmaya başlamaz, farklı bir dile çevirmek zorunda olduğu bir dilde yazılmış bir metinden aynı zamanda onu uyarlayarak yazmaya başlayan yazardır. Çevirmen sadece sözcüksel ve sözdizimsel yönü aktarmakla kalmaz, aslında sözdizimsel olarak iyi yapılandırılmış olmasına rağmen bir dizi sözcük yeterli değildir, anlaşılması zordur ve her iyi çevirmenin vermesi gereken "bir şey" eksik olacaktır.
Tercümenin “hemen hemen aynı şeyi söylemek” ile eşdeğer olduğu söylenebilir. Tüm bunlar, iyi tanımlanmış bir hedefe ulaşmak için: "neredeyse aynı şeyi söylemek", böylece okuyucu, orijinal metnin ne ifade etmek istediğini olabildiğince açık ve verimli bir şekilde anlaması sağlanmış olur. Okuyucu orijinal versiyonu bilmez ve bilmek zorunda da değildir ama önemli olan önündeki metni anlamalarıdır. Amaç etkili iletişimdir.
Çevirmenin ikilemi
Bir anlamı "yorumlamanın" çok çeşitli sonuçları olabilir, çünkü bir anlamın birçok yorumu olabilir. Bu, bir ifadenin veya bazı kelimelerin farklı şekillerde yorumlanabileceği göz önüne alındığında, bir şeyin bir dilden diğerine tam olarak nasıl çevrilebileceğini düşünmemizi sağlar. Peki tercüman nasıl yorumlamalı? Elbette birçok yönden, ama hangisi doğru?
Örneğin, metnin yazarı farklı nitelikteki tekerlemeler veya edebi figürler kullanmaya karar verdiğinde çeviri karmaşık hale gelir. Bu soruna bir yandan metni karakterize eden dilsel biçime saygı ve diğer yandan içeriğine saygı olmak üzere iki temel ihtiyaç arasında bir denge aranarak bir çözüm bulunabilir veya en azından denenebilir. .
Bununla birlikte, bazı durumlarda, iki özellik arasında tatmin edici bir uzlaşmaya varmak, basitçe imkansızdır, çünkü metnin biçimsel yapısına saygı, çeviride tamamen farklı içerikler üretir ve diğer yandan, içeriğe saygı, çeviriyi çok zorlaştırır. resmi yapıya saygı gösterin.
Bu durumlarda "çevrilemezlik"ten bahsetmek yanlış değildir. Başka dillerde bizim dilimizde tek karşılığı olmayan kelimeler var ve bunları çevirmek için tam bir cümleye ihtiyaçları var. Bazen basit cümlelerdir, bazen de çok karmaşıktırlar ve oldukça sübjektif duyumlar veya hisler getirirler. Aslında dil, farklı bir kültüre mensup insanların çevrelerindeki dünyayı nasıl anladıklarının bir yansımasıdır.
Çevrilen bir metnin orijinal metnin anlamına sadık kalması ve böylece hedef dilin dilbilimsel normlarından ödün vermemesi gerektiği gerçeği, herkes tarafından az çok paylaşılan temel bir çeviri ilkesidir. Çevirmenin tüm düşünceleri ve seçtiği çeviri teknikleri bu ilkeye dayalıdır veya dayalı olmalıdır. Her durumda, bu göründüğü gibi her zaman mümkün veya en azından kolay değildir. Aslında çoğu zaman çevirmenin işini zorlaştıran orijinal metnin yazarıdır.
Edebi olmayan bir metnin yazarı, bir şeyi iletme isteği (bazen ihtiyaç da) tarafından harekete geçirilir. İşini yürütürken, her zaman, onu normalde doğru kabul edilen şeylere az ya da çok katı bir şekilde bağlı kalmaya sevk eden dilbilimsel muhakeme tarafından şartlandırılmıştır. Edebi bir metnin yazarı da iradesiyle veya bazı durumlarda bir şeyi iletme ihtiyacıyla hareket eder. Birincisinden farkı, dilsel normları takip etmesine rağmen, dili kendi iradesine göre bükmeye çalışması, belirli bir üslup özgünlüğü elde etmek için her şeyi denemesi ve bazen de her zaman tamamen ortodoks olmayan bir sonuç vermesidir.
Özetle, edebi emelleri olmayan bir metnin yazarının amacı, sadece bir mesaj iletmek, bir şeyler iletmektir. Edebiyat yazarı ise, her zaman aynı iletişim amacına sahip olmasına rağmen, amacına tamamen farklı bir yoldan ulaşmaya çalışır. Bu seçimlerin çevirinin nihai sonucu üzerindeki farklı etkilerinin neler olduğunu hayal etmek kolaydır.
Çeviri tarihinde yazara sadakati savunanlar ile okuyucuyu destekleyenler arasında her zaman bir tartışma olmuştur. Genel olarak, bugün hakim olan fikir ikincisidir, çünkü ulaşmak istediğiniz şey, metnin hem orijinal dilde hem de hedef dilde kulağa doğal gelmesidir. Çoğu zaman, çevirmenlerin aslında başka bir metnin çevrilmiş versiyonu olan ve bazen pek de aslına sadık olmayan bir metinle uğraşmak zorunda kaldıkları olur. Çevirmen, mümkünse, çifte çeviri engelini aşmaya çalışmalı ve çevirisini orijinaline olabildiğince benzer hale getirmeye çalışmalıdır. Bazen sözde bir "köprü dili" kullanılır.
Örneğin çevirmen, söz konusu dillerin “nadir diller” olarak adlandırılan gruptan olduğu bir metni çevirmek zorunda kalırsa, her iki dile de kusursuz derecede hakim bir çevirmen bulmak kolay olmayacaktır ve, aynı zamanda, konuya da aşina olması gereklidir. Bu nedenle çevirmen bir başkasının çevirisine güvenmek zorunda kalacak ve köprü dili neredeyse her zaman İngilizce olacaktır. Bunun nedeni, İngilizcenin özellikle ticari düzeyde en uluslararası ve en yaygın dil olarak kabul edilmesidir.
İyi bir Tercüman neye ihtiyaç duyar?
Çeviri iletişimsel bir eylemdir, ancak bu her zaman etkili bir şekilde gerçekleştirildiği anlamına gelmez. Bunu başarmak için okuyan kişinin çeviri yapan kişi ile aynı dilsel ve dil dışı temellere sahip olması gerekir. Bu büyük ölçüde çevirmenin çalışmasına bağlıdır. Her çevirmenin kendi kaynakları, kaynakları, deneyimleri ve yöntemleri vardır. Her çevirmen farklıdır. Zaten herkesin kendine has bir üslubu ve ritmi olmasına, kendi kalıp ve usullerini takip etmesine rağmen, her çevirmen her zaman metni anlama aşamasından metni ifade etme aşamasına geçer. Yani bir metni okur, inceler, anlar ve onu oluşturan farklı anlam birimlerini hedef dildeki diğer anlam birimlerine çevirir.
Tercüme kolay bir iş değildir ve kelimeleri bir dilden diğerine aktarmaktan daha fazla çalışma gerektirir. Hem kaynak dile hem de erek dile çok iyi hakimiyet, mükemmel bir genel kültür ve çevrilecek konuya yüksek hakimiyet gerektirir. Bu gerekliliklere ek olarak, yorumlayıcı nitelikte sorunlar sunan, çözmesi o kadar karmaşık olan çeviriler vardır ki, çevirmeni bazen hatalara, bazen de ciddi hatalara sürükler.
Çoğu zaman cümlelerin anlamı, içinde yaratıldıkları kültürel bağlama o kadar bağlıdır ki, kaynak metnin aynı anlamını koruyabilen eşdeğer bir çeviri yapmak neredeyse imkansızdır.
Çevirmenin bu durumlarda ne yapması gerekir? Metnin yazarının fikrine ihanet etmemek ve çevirinin kalitesini bozma riskini göze almamak için harfi harfine çevirmek daha mı iyi yoksa daha mı tercih edilir? çevrilmiş versiyon orijinal metnin fikrini biraz değiştirse bile hedef dilde anlamlı olan daha yakın bir alternatif mi buldunuz?
Birçok çevirmen gibi ben de bu soruya, amacımın orijinal metinle aynı fikri iletmek olduğunu söyleyerek cevap verirdim. Bu amaca ulaşmak için çeviriden yararlanacak kişileri, yani hedef dilin anadili okurlarını dikkate alarak çeviri yapmak önemlidir. Elbette çevirmenin uzmanlık alanını ya da aynı şekilde metnin konusunu iyi yönetmesini bilmesi de önemlidir.
Elbette her alanda profesyonel olup aynı zamanda çevirmen de olamayız, bu nedenle mümkünse çeviri yaparken farklı profesyonellerin yardımına güvenebilmeliyiz. Çoğu durumda müşterinin bize ihtiyacımız olan tüm bilgileri verebilecek en olası profesyonel olduğunu unutmayalım. Ancak çeviriyi talep eden kişi ile metni yazan kişinin her zaman aynı kişi olmadığını da unutmamak gerekir.
Çevirmen orijinal kelimelerin ötesine geçmeye çalışmalı, bazen yazarın sadece kısmen iletmeyi başardığı kelimelerdeki gizli anlamı yeniden inşa etmeye çalışmalıdır.
Çevirmen, çevirisi zor olan terimler veya ifadelerle günlük olarak karşı karşıya kalır. Bazen zorluk, doğru çeviriyi bulamamamız, çoğu zaman da çok fazla çeviri bulmamız ve hangisini seçeceğimizi bilemememizdir. Söz konusu terimin çevirisinin doğruluğunu teyit eden bir kaynak son derece önemlidir. Genelde arama yapmayı bilenler ihtiyaç duydukları teyidi daha önce çevrilmiş belgelerde veya internette bulabilirler.
Başka bir deyişle, çeviri işi, kaynak dilde belirli bir metnin ne olduğunun mümkün olan en sadık yansıması olan bir metne hedef dilde aşamalı olarak yaklaşmaktan oluşur. Bazı kelimeler çevirilerinde çok netken, diğerleri daha fazla çalışma ve derinlemesine düşünmeyi gerektirir.
Çeviri Yöntemi
Şahsen, bir metni çevirmem gerektiğinde, öncelikle konunun ne olduğunu anlamak için metni oldukça genel bir şekilde okumayı ve ardından anlaşılması zor olabilecek unsurların daha ayrıntılı bir analizine başlamayı tercih ederim. Yani: anlamı veya çevirisi anında olmayan ve bu nedenle işaretlemeye karar verdiğim terimler, deyimler, ifadeler.
Bu daha analitik aşama bittiğinde, özellikle yabancı veya teknik bir şeyse, sözlükler, makaleler, benzer metinler, önceki çeviriler, ulaşılabilecek her şey gibi web'de bulunabilecek farklı araçlar aracılığıyla konuyla ilgili bir arama başlatırım. çeviri aşamasında nasıl davranılacağı hakkında daha net bir fikir. Burada yeni metnin ilk yazımı başlar.
Word'de bulunan araçlar çok kullanışlıdır. Örneğin, benim durumumda, çevirisinden tam olarak memnun olmadığım kelimeleri veya cümleleri kırmızı ile işaretliyorum ve bir isim, sıfat veya fiilin olası çevirilerinin altını çiziyor veya bir satırla ayırıyorum ve en uygun olanı seçiyorum. Bu, metni ikinci kez okuduğumda ilerlemek ve gelişmek için bir yönelime sahip olabilmem içindir. Ayrıntılara fazla takılmamaya çalışarak konunun başlığını tutmak için tam metni yazmaya çalışıyorum.
İlk taslak bittiğinde, üslup açısından mümkün olan en yüksek kaliteyi vermek için metni cümle cümle, paragraf paragraf incelemeye devam ediyorum ve çevirinin mümkün olduğunca doğal olması için en iyi çözümleri arıyorum. okuyucu. Bu aşamada hem orijinal metinle hem de çeviriyle çalışmak benim için önemli. Ancak son aşamada orijinali bir kenara koyuyorum, unutmaya çalışıyorum, çeviriyi dikkatlice inceleyebilmek için kendimi herhangi bir okuyucunun, orijinali bilmeyen ve bilmesi gereken bir okuyucunun yerine koyuyorum. metni olduğu gibi anlayın. sunar.
Sadece orijinal bir metnin sahip olabileceği mümkün olan en büyük doğallığı garanti etmenin tek yolunun bu olduğuna inanıyorum. Çevirmenin görevi, anadili bir kişinin aynı iletişimsel durumda kullanacağı ifadeleri kullanarak kavramları kaynak dilden hedef dile aktarmaktır. Her halükarda hedef dilde var olmayan göndermeler, olgular, durumlar veya kaynak dildeki nesneler olduğunda bu ilkeye uymak mümkün değildir. Aslında, bazen kaynak metindeki sözcüklerle erek metindeki sözcükler arasında 1:1 ilişkisini koruyarak çeviri yapmak, yani kaynak metindeki tek bir sözcüğü erek metindeki tek bir sözcükle değiştirmek neredeyse imkansızdır.
Bu anlamda kaynak metne daha yakın kalarak çeviri yapmak mı daha doğru yoksa erek metne öncelik verip orijinalinden uzaklaşmak mı daha doğru olur gibi birçok soru ortaya çıkıyor.
İlk fikre göre çevirmenin önceliği orijinal metnin biçimine olabildiğince sadık kalmaktır. Kim çevirirse, orijinalin tüm üslup unsurlarını yeniden üretmek, aynı tonu kullanmak ve kayıt olmak zorundadır. Tüm kültürel unsurları olduğu gibi tutmalı ve bazı durumlarda hedef dili kaynak metnin dikte ettiği şekli almaya zorlamalıdır. Çevirmen her şeyden önce yazarın kullandığı dile ihanet etmemeye çalışmalı ve eğer yapabiliyorsa mesajın anlamını aktarmalıdır.
Öte yandan, ikinci fikre göre, gerekirse üslup zararına mesajın doğruluğunu ön planda tutmak gerekir. Çeviri, mesajı iletmek için orijinal metnin kültürel öğelerini, tamamen eşdeğer olmasalar bile hedef dilin okuyucuları için daha tanıdık olan kültürel öğelerle değiştirmek zorundadır. En önemli şey, yazarın iletmek istediği mesajın anlamıdır. Çevirmen bu mesajı hedef dilin okuyucusuna doğal bir şekilde iletmelidir. Orijinal metnin yazarı tarafından kullanılan dile, tona ve üsluba sadakat ikincil hale gelir. Ortada daha az radikal konumlar bulsak da bunlar tamamen zıt iki görüş.
Çeviri kesin bir bilim değildir ve bu nedenle çevirmen işiyle her uğraştığında, öncelikle iletmek istediği mesajı anlamak için yazarla özdeşleşmeli ve ikinci olarak potansiyel okuyucuyla özdeşleşmeli ve dili iyi kullanmalıdır, bu da mesajı kolayca anlamanızı sağlar.
Çevirmen görevini başarmak için katı şemalara takılıp kalmaktan kaçınmalı, aksine zihnini açmalı, daha esnek hale getirmeli ve sağduyuyu kullanmalıdır. Bu nedenle, bir kanun veya teknik metin söz konusu olduğunda, orijinal metnin anlamına mümkün olduğunca yakın bir öncelik vermeniz gerekiyorsa, edebi çeviri, orijinal metnin stilini ve ölçülerini korumak için tam anlamından biraz sapabilir. O halde, açıklayıcı notların kullanılmasının gerekli olduğu durumlar vardır, örneğin cinaslar, orijinal dilde benzer olan ancak hedef dilde olmayan kelimeler, deyimler veya menşe dilin ve kültürün tipik kavramları ile benzemeyen. hedef dilde karşılıkları vardır.
Araçlar
Çevirmenin kullanabileceği araçlar arasında yardımlı çeviri vardır. Bu araç, bir çeviri belleği oluşturmanıza olanak tanır. Çevrilen metin böylece bellekte saklanır. İlk aşama, orijinal ve çevrilmiş metnin bölümlendirilmesinden oluşur. Bu araç, teknik kılavuzları veya yasal belgeleri çevirirken çok kullanışlıdır çünkü zamanı önemli ölçüde azaltmanıza ve metin boyunca terminoloji ve stil açısından tutarlılığı korumanıza olanak tanır.
Çeviri hataları, çeviri değerlendirmesi
Çevirmenin asıl amacı yaptığı çevirinin mükemmel olması olsa da bazen hataların yapıldığı zamanlar da olur. Kanaatimce, iki sınıf hata ayırt edilebilir; Birinci tip, hata durumunu çok iyi gizleyen ve metinden taviz vermeyen tiplerdir. Örneğin, hedef dilde çok doğal olmayan ancak yanlış olmayan kelimelerin kullanılması, anlaşılır bir anlamsal yapıya sahip ancak ana dili okuru için doğal olmaması, ancak ayrıntılı bir analizle algılanan ve hızlı bir okumadan kaçan hatalar. Öte yandan, metnin anlamından ve dilbilgisi hatalarından ödün veren en ciddi olanlar var.
İyi veya daha az iyi bir çeviriyi değerlendirmek için nesnel kriterler oluşturmanın zor olduğunu düşünüyorum. Mükemmel çeviri yoktur, her çevirmen diğerinden tamamen farklı iyi bir çeviri yapabilir. Yani bir parametrenin bir yandan yazarın ifade ettiği şeye sadakat, diğer yandan da çeviri metinden beklediği okuyucuya saygı olduğunu söyleyebiliriz. Başka bir yol da hata türlerine ve önem derecelerine bakmak olabilir.
Bu nedenle, bir metin sonsuz versiyonlar üretebilir ve birinin diğerinden çok farklı olması, birinin iyi, diğerinin kötü olduğu anlamına gelmez. Kuşkusuz iyi, düzenli ve kötü çeviriler vardır ve bu nedenle uyulması gereken bazı kriterler vardır: Çeviri, orijinal belgenin tüm paragraflarını ve kelime öbeklerini içermelidir, aksi halde çeviri eksik olacaktır çünkü tümüne sahip değildir. yazarın ilk başta iletmek istediği fikirler. Çeviri, orijinalin herhangi bir kavramını açıkça değiştiremez. Dilbilgisi ve yazım hatalarına izin verilmez.
Çeviri, orijinalin sözdizimine mümkün olduğunca yaklaşırken mümkün olduğunca akıcı olmalıdır. Bu, daha keyifli bir okumaya, metnin daha iyi anlaşılmasına ve aynı zamanda nihai hedefe, orijinal fikrin iletilmesine olanak tanır.
İyi bir tercüman ile daha az iyi bir tercüman arasındaki farka gelince, kesin bir çizgi çizmek kolay değil. İyi bir çevirmen her zaman mükemmel çeviri yapmaz ve daha az iyi olan bir çevirmen asla çok iyi çeviri yapmaz.
Bir çevirmenin iyi olarak kabul edilebilmesi için çevrilecek metni olabildiğince doğru anlaması ve son okuyucunun mesajı anlamasına izin verecek şekilde mümkün olduğunca kapsamlı yeni bir metin yazabilmesi gerektiğini söyleyebiliriz.
İyi bir çeviri açık, şeffaf olacak, yanlış anlaşılmaları teşvik etmeyecek ve gözden kaçacak, doğal olacaktır.
Sonuç
Sonuç olarak, farklı kültürel gerçekliklere mensup insanlara bir kavramı yakınlaştırmak için çevirinin gerekli olduğuna, daha doğrusu iletişim kurmak için gerekli olduğuna inanıyorum. Benim için önemli bir unsur, her iletişimsel eylemin çeviriye devam etmenin imkansız göründüğü yerde vicdani mekanizmalarının kavram, kelime ve ifadelerini taşıdığının farkında olarak çeviri yapmamızdır. Bu nedenle, mesajın hangi bölümlerinin anlaşılmayabileceğini ve bu kalıntıyı telafi etmek için hangi araçların kullanılabileceğini görme yeteneğine veya kapasitesine sahip olmak çok önemlidir.
Yani okuyucuya, bağlama dikkat etmelisiniz; çünkü yaptığımız her konuşma, yazılı veya sözlü, konuşmayı etkileyen kültürel bir bağlam içindedir. Sanki iki kültürü birleştiren ve aynı anda ayıran, farklılıkları ortaya çıkaran bir sınır varmış gibi ve benim için çeviri burada, bu sınırda gerçekleşiyor.