Mohammad Masoudi
Halkla İlişkiler
İran Yem Üreticileri Birliği
FAO'nun yayınladığı "Ürün Görünümü ve Gıda Durumu" başlıklı raporda, İran'da 2018-2019 hasat sezonunda 21,6 milyon ton tahıl üretildiği ve İran'ın tahıl depolama açısından dünyada dokuzuncu sırada yer aldığı bildirildi.
FAO'ya göre İran, yaklaşık 12 milyon hektarlık ekim alanı ve 82,7 milyon ton mahsul üretimi ile dünyanın dokuzuncu tahıl depolama ülkesi.
Bu yazıda, İran Tarım Bakanlığı tarafından açıklanan resmi istatistikleri duyururken, bu konuyu okuyuculara biraz daha net anlatmaya ve tahıl, bakliyat ve yem bitkileri alanında İran ürünlerine ilişkin doğru istatistikler vermeye çalışacağız.
İran, güneybatı Asya ve Orta Doğu'da yer alan ve yaklaşık 1.648.195 kilometre kare yüzölçümüyle dünyanın 18. büyük ülkesi olan bir ülke. 85 milyondan fazla nüfusu ile Ermenistan, Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Irak ve Türkiye ile sınırı vardır. Ayrıca Hazar Denizi üzerinden Rusya ve Kazakistan'a da doğrudan bağlıdır.
FAO'nun yayınladığı "Ürün Görünümü ve Gıda Durumu" başlıklı raporda, İran'da 2018-2019 hasat sezonunda 21,6 milyon ton tahıl üretildiği ve İran'ın tahıl depolama açısından dünyada dokuzuncu sırada yer aldığı bildirildi.
İran, çok sayıda tahıl türünün üreticisi. 2019'a kadar mevcut olan en son resmi bilgilere göre, ülkede tahıl ekili alanların toplam büyüklüğü 12 milyon hektar olup, bunun yaklaşık %51,8'i sulu iken, kalan %48,2'si ise kurak arazilerdir.
Aynı istatistiklere göre, toplam araziden yaklaşık 82,7 milyon tonluk mahsul hasat edilmiş olup, üretimin %90,6'sı sulu, kalan %9,4'ü ise kuru arazilerde gerçekleşmiştir.
EKİLİ ALAN
İran'da 2019 yılında tüm mahsullerin ekildiği alan toplamda 11,8 milyon hektara eşitti. Bunun 6,1 milyon hektarı sulu ve 5,7 milyon hektarı ise kuru tarımdı. Tahıl, bakliyat ve yem bitkileri 8,4, 0,8 ve 1 milyon hektarlık ekili alanla ekili alanların sırasıyla %71,2, %7,1 ve %8,8'ini oluşturdu.
ÜRETİM HIZI
İran'ın toplam hasadı olan 82,7 milyon tonun 74,9 milyon tonu sulu tarımdan, 7,7 milyon tonu ise kurak tarlalarda hasat edilen topraklardan elde edildi. Bunlar arasında, sırasıyla 22,7, 0,7 ve 21,6 milyon tonluk tahıl, baklagiller ve yem bitkileri İran'ın toplam üretiminin yine sırasıyla %27,5'i, %0,8'i ve %26,2'sini oluşturdu.
Şekil 1- İran'da ürün bazında ekili alan oranları
SULU TARIMIN EN VERİMLİ TAHILLARI
Sulu tarımın en verimli tahılı, yaklaşık 11,6 milyon tonluk üretime ve toplam tahıl üretiminin %15,5'lik payına sahip olan yemlik mısırdır.
İkinci sırada yaklaşık 8,2 milyon ton üretim ve toplam üretimin %10,9'luk payına sahip olan sulu buğday, dördüncü sırada ise yaklaşık 6 milyon tonluk üretime ve toplam üretimin %8,1'lik payına sahip olan mavi yonca yer almaktadır.
YAĞMUR SUYUNA DAYALI TARIMIN EN VERİMLİ TAHILLARI
Tahıllar arasında yağmur suyuna dayalı tarımla üretimi en fazla olan ürün yaklaşık 5,5 milyon tonluk üretime ve yağmura dayalı üretiminin %71,5'ine sahip olan buğdaydır. Onu yaklaşık 1,2 milyon tonluk üretim ve %15'lik pay ile arpa izlemektedir. Yaklaşık 0,3 milyon tonluk mahsulle toplam üretimin %1'i yağmura dayalı üretimin ise %3,6'sına sahip olan yonca ise üçüncü sırada yer almaktadır.
Şekil 2- İran'daki mahsullerin üretim miktarı
Dördüncü sırada, yaklaşık 0,27 milyon ton üretim ve %3,5 pay ile nohut, beşinci sırada ise yaklaşık 0,1 milyon ton üretim ve %1,9'luk pay ile yonca bulunmaktadır.
ÜRETİM - 2019
İran Tarım Bakanlığı'ndan alınan son bilgiye göre İran'da buğday, arpa, çeltik ve mısır olmak üzere yüksek verimli tahıl üretimi sırasıyla 13,7, 3,5, 4,4 ve 1,1 milyon ton olabilir.
Aynı dönemde 6,1, 0,5 ve 11,6 milyon tonluk üretimleriyle alfalfa, yonca, yemlik mısır, İran ürünlerinde üretim payı yüksek olan yem bitkilerine göre daha fazla olabilmektedir.
İran'ın 2016 yılında tahıl üretiminin yıllık 2,24 büyüme ile 228'e çıkacağı tahmin edilebilir. Bu büyüme esas olarak, normalde toplam üretimin yaklaşık %70'ini oluşturması beklenen buğday üretiminin etkisi altında. Tahmine dayalı olarak, buğday üretimi bu dönemde yıllık %2,7 büyüme rakamıyla 2028'de 15,4 milyon tona ulaşacak. Tahminlere göre, diğer iri taneli tahılların üretimi de yıllık yüzde 1,7'lik bir artışla 2028'de 3,6 milyon tona ulaşacak.
Şekil 4 - Sulu ve yağmura dayalı tahıl tarım üretim oranları
2016 yılı pirinç üretimi yaklaşık 1,9 milyon ton olan İran'ın 2028'de yıllık ortalama yüzde 1,6 büyüme ile 2,3 milyon tona ulaşması beklenmektedir. 2016 yılında 987 bin ton olan İran'ın mısır üretiminin yıllık ortalama yüzde 1,6 büyüme ile 2028 yılında 1,08 milyon tona ulaşması bekleniyor.
TÜKETİM
2016-2028 yılları arasında ülkenin tahıl tüketiminin yıllık %3,4 oranında artması bekleniyor. Bu dönemde İran'da gıda tüketiminin önemli bir değişiklik yaşamayacak, ancak bu dönemde ülkede mısır ve diğer iri taneli tahılların kullanımına ilişkin öngörülere sırasıyla % 2,4 ve %5,4'lük yıllık büyüme eşlik edecek. Beklentilere göre pirinç tüketimi de bu dönemde yıllık %12,12'lik artış gösterecek.
Şekil 3 - Sulu ve yağmura dayalı ekili alan oranları
Tahminlere göre, 2028'de İran'da 46'dan fazla tahıl mısıra, %31'i diğer iri tanelilere, %15'i pirince, %8'den fazlası buğdaya tahsis edildi.
TİCARET
Tahminlere göre, İran'ın tahıl ithalatının 2016'da yıllık %3,5 artışla 208'e çıkması bekleniyor. Ancak, pirinç ve buğday ithalatının inceleme döneminde negatif ortalama yıllık negatif %0,5 ve %6,5 büyüme öngörülmeli. Ancak mısır ve diğer kaba taneli tahıllar ise sırasıyla yüzde 3,9 ve yüzde 9,6 yıllık büyüme gösterecek.
2018 tahminlerine göre yaklaşık 5,8 milyon ton mısır ithal eden İran, 2028'de 3,1 milyon tona ulaşacak. 2018 yılında buğday ve pirinç ithalatı sırasıyla 2 bin ton ve 1,25 milyon ton civarında gerçekleşti. 2028 yılında bu rakamların 656 bin tona ve yaklaşık 14,4 milyon tona ulaşması bekleniyor. Tahminlere göre, 2028 yılında ülkenin tahıl ithalatının yaklaşık %63'ü mısır, 25 vaka diğer iri hububat, 5.85 vaka pirinç ve 4 vaka buğday ile ilgili olacak.
Bu dönemde tahıl ihracatının da yıllık %1 oranında büyümesi bekleniyor. Ülkenin ana tahılı buğdaydır ve diğer gizli pay neredeyse sıfır olacaktır. Tahminlere göre 2028'de İran'ın tahıl ihracatının yüzde 96,8'i buğday ve yüzde 3,2'si ise pirinçle ilgili olacak. Diğer ürünlerin ihracatı ülkenin toplam tahıl ihracatı içindeki paylarının sıfıra yakın olacağı ölçüde küçük.
İran'ın 2018 yılı buğday ihracatı 100 bin tona tekabül ediyor ve bu rakamın 2028 itibarıyla 30 bin tonun üzerine çıkması bekleniyor. Aynı zamanda İran'ın 2018'de bin ton olarak gerçekleşen pirinç ihracatının 2028'de olacak 92'ye yükseleceği tahmin ediliyor. İran'ın mısır ihracatı da oldukça düşük.
2016'dan 2018'e kadar, buğday veriminin yıl bazda yüzde 2,7, tanelerin yüzde 14,4, pirincin yüzde 1,5 ve diğer kaba tanelilerin yüzde 1,6 artması bekleniyor. İran'ın 2018 yılında hektar başına 4,2 ton olan mısır rekoltesinin 2028 yılında 5 tona ulaşması bekleniyor. İran'ın 2018 yılı buğday ve pirinç rekoltesi sırasıyla hektar başına 2,22 ton ve hektar başına 2,32 tona denk geliyor. 2028 tahminlerine göre sırasıyla 2,5 ve 8,3 tona ulaşacak.