

DOSTLARA MEKTUPLAR /Orhan PEKER/ Ressam
Yayın tarihi: 13.07.2009
Mayıs 1926'da Trabzonda, Soğuksuda doğdu. 28 Mayıs 1978'de İstanbul'da öldü. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin Resim bölümünü bitirdikten sonra bir süre Avusturya'da bulundu. Salzburg'da Oskar Kokoschka'nın Yaz Akademisi'ne devam etti. Avusturya, Paris, Almanya ve Hollanda'daki müzelerde incelemeler yaptı. 1953'te Türkiye'ye döndü. Yurtiçi ve yurt dışında yapıtlarını sergiledi. Tokyo'da düzenlenen uluslararası yarışmada onur ödülü; 1965'te Devlet Resim ve Heykel Sergisi'nde birincilik kazandı. 1966'da yılın Ressamı seçildi. Orhan Peker, Doğa ve insandan kaynaklanan lekeci anlayıştaki yapıtlarıyla, tanınmıştır.
"Sanat diye kocaman bir aşk var ki işte, onun için acı çekiyoruz, bu sevdanın hesabını sonuna kadar ödemek gerek.
Orhan Peker "Sevgili Dostlarından birine yazdığı gibi sevdasının hesabını sonuna kadar ödeyip bir, Mayıs günü ayrıldı gitti. Trabzon'da doğmuştu, sevdasının sürüklediği birçok yerde yaşadı. Gittiğinde ardında güvercinler, günebakanlar, horozlar, kediler, atlar, yangına koşan itfaiyeciler ve en az onlar kadar önemli dostlukları bıraktı: Sevgili Dostlar...
Orhan Peker Trabzonluydu. Ona göre Van Gogh'a diyecek yoktu; Giacometti, bir pırlanta; Burri, olmuyordu. Keşke, "resim ablayı" sevmez olaydı... Bir de Inge vardı ya...
Salzburg'da bir barda erkeklerden erkek beğenmiyor İnge
Zaman zaman onun inceliğine yaşam pek kaba saba ve acımasız gelmedi mi? Kırdılar onu. Ama sanat diye
kocaman bir aşk vardı ki... Ve mektupları, Sevgili Dostlar'a mektupları...
Okuyacağınız mektuplar Orhan Peker'in yakın dostlarına yazdığı ve Peker'in adeta kendi portresini çizdiği hasret ve dostluk dolu mektuplar, kartlar. Kimi zaman duyarlı, kimi zaman hırçın, kimi zaman hüzünlü, ama hep Orhan Peker dolu mektuplar. "Kesim abla"ya âşık olmuş Orhan Peker mektupları, şiirleri, sitemleri, kimilerine verdiği notları, birilerine kızan, birilerine âşık olan, öfkeli, sakin, sevgi dolu mektuplar...
Orhan Peker Trabzonluydu. O bizim dostumuzdu. O yüzden mektupları biraz size biraz da bizedir.
17 Şubat 73
Sevgili Dost,
Sabahları posta kutusunda mektup bulmak sevindiriyor beni. Belki egoistçe bir duygu. Unutulmamış, anılmış olmak gibi bir şey. Ama önünde sonunda her sanatçı biraz egosantriktir ve de olmalıdır. Yoksa adamı yerler, deli ederler...
Bundan önceki -o can, heyecanlı-mektubuna cevap verememiştim. Çünkü bu yenisini bekliyordum. İşte çıkageldi.
Nereden başlayalım?
Senin tüm iyini yetine söyleyeceğim yok. Sen busun.
Hani bizim Metin Eloğlu'nun bir şiiri vardır: Ben buyum bu, Ne güzel huy bu... Diye başlar. Öyle olmasaydı bir sürü adam! dururken sana yazar mıydım? Biliyordum ilgileneceğini, yüreğini kata rak. Ama elden ne gelir. Zıvanadan çıkmış bir toplum bu yanlış tutumunla ısrar ediyor işte. O Hanımın Allah belasını versin! Ve de kocasının. Umurunda mı onların o güzelim galeri kapatılmış, falan filan. Paraları ceplerine indirip belki de İsviçre'ye gitmişlerdir. Ya da halkı soymak için uyduruk bir yatırıma girmişlerdir.
Almanlar, Ruzin ve de Akademi? Tabii hata bende. Ne diye uğraşıyorsun dedim kendime, ne diye...'yı yoruyorsun? 1958'de YVES KLEİN'ın "MAVİSİ" ni Türkiye'ye getirmiştim. Dostlara hocalara gösterip "Bu adamda iş var, gelin sahip çıkalım ona" dedimdi. Kimseler ilgilenmedi. Ya da iş olsun diye bir şeyler söylediler. YVES öldü, gitti. Müzeler, galeriler o "MONOCHROME" ustasını başköşeye asmışlar. Avuç içi kadar "Mavisi" 10.000 DM ediyor yani TL olarak 50.000. Bendekini herhalde hatırlarsın. Paris'ten ayrılırken dostça vermişti bana. Geigeri neden tuttum, bilir misin? İnsan olarak iyi adam. Sonra yaptığı iş temiz. Tuhaf ama onu kişi olarak bizim Cihat abi'ye benzetiyorum. Ama anlaşıldı; O Akademi bokunda iş yok.
Darılmasın ama hocayı da anlayamadım. "Yazık olur, kimse gelmiyor" demiş. Bunda; ilk önce Akademi üyelerinin sorumluluğu olmak gerekir. Demek ki Akademiyi sevilesi bir sanat yuvası yapamamışlar! Sonra canım, hiç değilse Akademik'ler kendileri görürlerdi Geiger'in güneşlerini. Umurunda mı, onların; diyeceksin. Haklısın. İşten, siparişten vakitlerimi var beylerin, ya da birbirlerini yemekten. Ama yine de ben karışmam onlara. Ne günleri varsa görürler elbette. (Tabii hoca hariç). Biliyorsun, bu adamlar Viyana okulu olarak bir patentle çıktılar ortaya: Fantas-tischer Realismuş! Tabii tartışılabilir bu isim. Hem fantazi hem gerçekçilik. Neden olmasın. Ama ters düşen bir yanı var. Öte yandan Amerikalı (New-York'lu oğlanlar) POP, OP, AEIT ART diye kalkıp Avrupa'yı işgal etmişler. Aklın durur, fiyatları görsen ve müzelerin başköşesini ele geçirmişler. Kocaman kitaplar... Reproduktiorrlar.
Ve BİZ?...
Açıp sözlüklere (dikkatle baktım) sürrealist, realist, kubist, falan-filan... Tek isim yok bizden... Bunu zaten biliyordum. Ama inadına bir daha baktım, (aponundan Hint'lisine kadar herkes var! Bizden yok. Niye yok?
Şimdi bak arkadaş, gelelim gerçeğe, buraları büyültmüyorum. Dünyanın hali malum. Götü boklu kavanoz. Ama diyelim, geçen hafta Kunsthalle'de açılan Emil Nolde sergisine gittim. Muazzam bir retrospektive. İlk çizgisinden son ayçiçeğine, ilk zorlamasından son çocuklaşmasına kadar dürüst çalışkan, samimi adam.
Bir ömrü-koca bir hayatı feda etmiş severek.
Bir de Fuchs'un sergisi açıldı. Resimler, heykeller, möbleler, gravürler... Bilirsin çok ünlü bu arkadaş. Gittim. İyi niyetle gittim. Ama olmadı, bir türlü ısınamadım. Herif bizden-Doğudan-çok şey almış. Buna diyecek yok. Kendi de diyor: Büyük Sanat Doğudan gelmiştir diyor. Söz uzar gider, kısacası biz kafamızı bu işe komamışız. Birbirimizi gebertmekten öte, birleşememişiz. Resim üstüne yazanların, düşünenlerin tümünü toplasan gevezelikten öteye bir şey bulamazsın. Paralı Sanatseverlere gelince, onlar da kafasız boklar. Çıkarlarını bile sanat dışında arayan portakala heriflerdir.
Vay benim Zırtullahî Kirmani memleketim. Vay benim kuşağım. Vay benim kırık kalbim... Devlet Sergisine "Özden'li Kedi"yi veriver lütfen: Fiyatı: 5.000 TL. Adı: Kedili Kadın. Buradan bir şey gönderemeyeceğim. Bana sorarsan kalk gel. Benim evde kalırsın. Yer var. O istediğin baskı makinesinin en iyisini alırız sana. Ben de Nisan'da zaten-bir süre için- Ankara'ya dönüyorum.
14 Kasım 1953
Bubali, iki gözüm;
İlk mektubuna Salzburg'tan dönüp dönmediğini bilmediğimden cevap yazmakta acele etmemiştim. İkincisini bugün aldım. Tam zamanında geldi. Dün veya yarın değil de bugün gelmesi lâzımdı! Bilirsin İstanbul'un çiseli, pusulu günleri vardır. Son zamanlarda havalar öyle. Akşam erken oluyor. Sokaklarda kalabalığa karışıp dolaşmanın da tadı yok. Tiyatroda yapılacak fazla iş yoktu. Bir kaç sigara içtim o kadar. Can sıkıntısına benzer bir loşluk vardı içimde. Çıkarken mektubunu verdiler. Tepebaşın-da bir kahveye çöküp okudum. Yazdıkların beni hem oyaladı hem de düşündürdü!!
Fazla derine dalmadan kısaca durumumdan bahsederek lafa başlamak istiyorum: Yaş:27, Boy: bildiğin gibi, sıhhatim: Normal, para vaziyetim: normal değil, özel durumum: Bekâr v.s... İşim: Şehir Tiyatrosu dekoratörlerinden Bubali
Şaka bir yana vaziyet aşağı yukarı böyle. Bu sene sezon başında üstad Meinecke/7e dostça konuşup şu tercümanlık dalgasının beni açmadığını, yerime başkasını bulmasını söylemiştim. Tuttu, sen bari dekoratör ol dedi. Ben de -başka bir şey olamadığından- dekaratör oldum işte. Elime-gecen senekine nazaran- daha
fazla para geçtiği gibi, çalışma zamanının az oluşu, papağanlıktan kurtuluşum bakımından fena olmadı diyebilirim. Her şeyden çok şu disiplin denen belâdan kurtuldum. Bu yaz Avrupadayken...
Ha! Bak burası mühim! Bana bak Herifff! Evet, ben bu yaz Avrupadaydım. Napoli, Roma, iVVien, Salzburg, Paris v.s... Sakın dalga geçtiğimi sanma. Bak bu iş nasıl oldu, anlatayım: Yaz başında Meinecke tatilden istifade ederek Viyanaya gideceğini söylemişti. Bir gece çiçek pasajında beraber içerken istersen sen de gel, Viyanada fazla masrafa lüzum yok; idare ederiz' diye bir teklif attı ortaya. İlkten pek olur iş gelmedi bana ama askerliğimi yaptığım için baktım pasaport çıkarmak bir gün işi. Evdekileri bu fikre alıştırdım. Annem o sıra buradaydı. Allem ettim, kallem ettim bavulu hazırladım. Haziranın 11'nde vapurla İstanbul'dan ayrıldım. Meinecke tayyareyle gitti. Pire Atina ve derken Napoli! Orada üç gün kaldım. Sen bu yolları bilirsin, anlatmaya lüzum yok. Hani diyeceğim Avrupa Napoliden başladı. Pejmürde, anasının gözü bir şehir. Elimde bir valiz, sen beni garibaldi meydanında orospularla görmeliydin. Sonra yola devam ettim. Viyanaya gündüz girdik. Hiç güçlük çekmeden Meineckenin verdiği adresi buldum. U-Wagen'e bindin mi mesele kalmadı. Wien, mein schönes
Wien
İlk gece Burgtheater'den başlattı seninki. Biz iki berduş şarabı çekip Viyanaya daldık. O hasretten ben de meraktan. Azizim. İlerde de söyleyeceğim ya bu yolculuk bana bazı gerçekleri (realiteleri) göstermek bakımından faydalı oldu. Ama çok şaşırtmadı. Viyana, kendi içine kapanmış, yollarında kısa pantalonlu beyler, parklarında güneşlenen kocakarıları olan büyük binalarla çevrili, muhteşem parklarla donatılmış Viyana... Onu kafamdaki gibi bulamadım. Schönbrun'dan tut daKunst-historisches Museum'a kadar bu belki şirin fakat neşesini kaybetmiş şehirde güzel günlerim geçmedi değil. Ama derbeder pis ve bol ışıklı Napoli daha sempatikti. Ayrıca Ivanof'larla karşılaştıkça ve bir ieep'te dördünü gördükçe güle-sim geldi. Sanatkârlar muhitine çabuk girdim Gece/eri ya tiyatro, ya Art Club'ta geçti. Gündüzleri başımı alıp ormanlara, kenar mahallelere, kiliselere gittim. Bol bol şarap şarap ve Apfel-saft içtim. Rembrant'ları Tiziano'lar ve Bruegel'lerle burun buruna geldim, Liliput VVagen le dolaştım. Schnitzel yedim. Ve ongun sonra baktım ki sıkmaya başladı Viyana. Onbirinci gün Meineckede anladı. -Aga dedim, seninkine -benim yolum Paris'e gider. Oldu olacak Salzburg'a uğra dedi. Ve ben -Abbas yolcu-. Ver elini Salzburg! İki gözümün bir tanesi... Hepsini bir bir anlatmak uzun sürer... Ama kısaca Salzburg'u çok sevdim. İki gün bir masal gibi geçti. Hele yukarda Şato'da aşağıdaki Küçük şirin şehir, nehrin kıvrılarak akışı ve gece barlar... Güneş cenupta kaldı. Fakat Salzburg yine de ışıklıydı. Şair olasım geldi. Al sana orada yazılmış bir şiir: Salzburg'ta, bir barda
Erkeklerden erkek beğeniyor
İnge...
Senin cebin delik,
Onun saçı dökük.
Bunun boyu küçük, diyor,
Vermemde vermem
Herkesle yatmam diyor
İnge...
Bizim memlekette de
Kadınlar vardır...
Saçı kara, düşü kara
Meselâ...
Meselâ Emine.
Bir adam yanaşmış
Bir şeyler söylüyor Inge'ye
Belli güvenemiyor kendine
Dışarı çıktığımda yağmur yağıyordu,
İçerde barda
Erkeklerden erkek beğeniyordu
İnge...
Sonra ver elini Zürich ve ve Fransa hu-dutu. Sonunda bir gece yarısı Paris! Paris uzun hikâye. Sonunu getiremedim. Ertesi gün bizim ressam Leyla'yı telefonla buldum. Metroya binme otobüsle gel dedi. Luxenburg'ta bir otelde kalıyor. Bana da bir oda kiraladı. Ve: Alsana Paris... Hangisini anlatmalı? Arkadaşları Montparnass Cafe Dom'da buldum. Oğlanlar, kızlar..! Birinde Türk rakısı vardı. İlk gece rezalet... Derken 25 gün Paris. 14 Temmuz bayramı dolayısıyla üç gün üç gece yollarda dans. Müzeler, Galeriler, bulvarlar, orospular, ressamlar, şairler, Fransızlar ve Fransız olmayan diğer milletler. Ne bileyim ben. Uzun lafın kısası işte Pariste bu! Dedim kendi kendime. Koca Paris, orospu Paris. Çok içtim orda. Pi-
casso, Braque Matisse ve daha bir sürü, it sürüsü... Ya Jaconda.' Ya İsveçli heykeltraş Britta...! Tek rahat konuştuğum kadın oydu. Almanca biliyordu. O da yatakta tuttu-siz bizim kaptanı hapis ettiniz gibi laflara. Canım bu karılar dünyanın her tarafından aynı... Bok soyu, üzüm suyu...! Sırtımda yazlık İtalyan ceketi, ağzımda ucuz (80 Frank) Fransız sigarası. Büyük ümitler, korkunç hakikatlerin sokaklarında sürttüm durdum. Bir gece Luxenburg parkına kustum. Bir gece Pigali boydan boya işedim. Çüşş! Seni gidi Köylü! Seni gidi şarklı! Ulan ben gidiyorum! Ve, ve Marsilya.
Paslı teknede
Akşam güneşi
Limana karşı
Gemilerden en güzeli,
Sarı bacalısı!
Cenova, tekrar Napoli... Deniz, deniz. Sonra "yeditepe üstüne kurulmuş, pul, pul, canım İstanbul! Zart! İşte böyle Bubali. Kürkçü dükkânına. Şimdi Laleli'de bir apartmanın en üst katına yapılmış küçük bir kat tuttum. Tam tavan arası. Müstakil. Bir salon, bir oda. Pencerem denizi görüyor. İlerde camilerin silueti. Radyom, gaz sobam, resimlerim, hayallerim, kirli çamaşırlarımla baş başayım. Hayatı seviyorum, sanat seviyorum ve bütün bokluklarına rağmen insanları seviyorum. İnge'yi, Viyana'yı, Salzburg'u hatırlıyorum bazen. Ve diyorum ki bazen: Yaşın otuza gidiyor. Akıllan be enayi...
Gözlerinden öperim. Annene babana selam, mektubunu beklerim.
Kıyı Aylık Kültür ve Sanat Dergisi sayı 2, yıl1, Mayıs 1986