Bir Şeyden Herşeyi Yaratmak
Onuncu Söz Haşir Risalesinde geçen, Allah'ın her şeyden bir seyi ve bir şeyden her şeyi yaratması ne demektir? Her şey nasıl bir şey olur?
Cevap
Buradaki her şey tabiri ile anlatılmak istenen bütün her şey demek değil, pek çok şey demektir. Üstad Bediüzzaman bunu Barla lahikasında şöyle anlatır:
"Onuncu Söz'ün Birinci İşareti'nin âhirinde, "Evet, bir şeyden her şeyi yapmak ve her şeyi bir tek şey yapmak her şeyin Hâlıkına has bir iştir." Şu cümle hem Yirmiikinci Söz'ün Lem'alarında, hem Otuzüçüncü Mektub'un Pencerelerinde, hem Yirminci Mektub'un onbir kelimelerinde izah ve isbat edilmiştir. Buradaki külliyet nisbî ve örfîdir.
'Bir şeyden her şeyi yapmak'taki murad, bütün dünyanın mevcudatını (varlıklarını) bir şeyden yapmak ve icad etmek değildir. Belki ondaki murad; bir şeyden yani bir katre sudan (meniden), bir insanın, bir hayvanın her şeyini, her eczasını, herbir cihazatını halkediyor (yaratıyor) ve bir şey olan topraktan nebatat ve hayvanatın (bitki ve hayvanların) herbir şeylerini ondan halkeder demektir.
Hem 'her şeyi bir tek şey yapmak' cümlesindeki külliyet mukayyeddir (umumi değil sınırlıdır), nisbîdir (görecelidir). Yani insanın yediği her nev' taamdan (yiyecekten), o insanda basit bir cild ve bir kan ve bir et ve hâkeza...
Elhasıl: Bu külliyetten (her şey demekten) maksad odur ki; bir şeyi çok muhtelif eşyaya (şeylere) çevirmek ve birçok muhtelif eşyayı da bir tek şey yapmak, ancak Hâlık-ı Küll-i Şey'e (her şeyin yaratıcısına) mahsustur."