Beethoven’ın Beşinci Senfonisi, müzik tarihinin en ünlü açılışlarından biriyle başlar – üç kısa nota ve ardından uzun bir nota. Peki BBC neden İkinci Dünya Savaşı sırasında haberlerin her radyo yayınını Beethoven’ın bu ünlü eseriyle başlatmıştır? Cevap, şifreli bir mesaj içermesidir. Beethoven’ın Beşinci Senfonisi ve Mors kodu arasında bir bağlantı vardır.
Ludwig van Beethoven (1770-1827) 5 numaralı Senfonisini 1804-1808 yılları arasında 30’lu yaşlardayken dört yıllık bir çalışma sonucunda besteledi. Devamında da bu senfoni, özellikle açılış kısmı klasik müziğin en bilinir eserlerinden biri oldu. Dönemin Amerika’sında haberler, olaydan günler veya haftalar sonrasına kadar hedefine sıklıkla ulaşmıyordu. Bu nedenle üç Amerikalı, Samuel F. B. Morse, Joseph Henry ve Alfred Vail, 1830’larda farklı bir haberleşme sistemi üzerinde çalışmaya başlamıştı. Bu yeni haberleşme biçimi bir dizi elektromanyetik darbede teller aracılığıyla sinyaller gönderebiliyordu.
Bu iletişim biçimini ilk deneyenlerden biri aslında Carl Friedrich Gauss’du. Kendisi matematiğin yanı sıra, elektromanyetizma ile de ilgileniyordu. O ve fizikçi Wilhelm Weber, Weber’in Göttingen’deki laboratuvarından Gauss’un yaşadığı gözlemevine giden bir kilometre uzunluğunda bir tel hazırlamışlar ve bunu birbirlerine mesajlar göndermek için kullanmışlardı. Ancak bunu yapmak için bir kod geliştirmeleri gerekiyordu. Telin her iki ucuna, telin etrafına sarıldığı bir mıknatısa iliştirilmiş bir iğne yerleştirdiler. Akımın yönünü değiştirerek mıknatısın sola veya sağa dönmesi sağladılar. Devamında Gauss ve Weber, bu dönüşleri harflere çeviren bir kod geliştirdiler.
İlerleyen yıllardan bir uçtan diğer uca mesaj iletmek için başka kodlama biçimleri önerilse de hiç biri Samuel Morse tarafından 1838’de geliştirilen ve adıyla bilinen Mors kodu kadar başarılı olamadı. Onun fikri de aslında Gauss ve Weber’inkine benziyordu ancak bu sefer çizgiler ve noktalar vardı. Morse ilk telgrafını 1844’te gönderdi.
Mors Kodu Nasıl Çalışıyordu?
Mors kodu, farklı kelimelere karşılık gelen farklı sayıları temsil eden çeşitli darbelerden oluşuyordu. Bu kelimeler, tüm telgraf operatörlerinin sahip olduğu bir kod kitabında listelendi. Kod, harfler ve özel semboller eklenerek daha genel kullanım için genişletildi.
Kodlar bir dizi kısa “nokta” ve uzun “çizgi” biçiminde idi. İngilizcede en sık kullanılan harfler olan e ve t harfleri daha kısa kodlara sahipti; daha az sıklıkla kullanılan harflerin kodları daha uzundu. Yani e bir nokta ile temsil edilirken, t bir tire ile temsil ediliyordu.
Mors Kodunun Beethoven İle İlişkisi
Mors kodu II.Dünya Savaşı boyunca gemiler, deniz üsleri ve uçaklar tarafından yaygın olarak kullanıldı. O zamanlarda Hitler Beethoven’ı Alman ruhunu temsil eden bestecilerden biri olarak görüyordu. 1941’de İngiliz Yayın Şirketi (BBC) 34 dilde haber bültenleri yayınlıyordu. Bilgiler günde birkaç kez hızlı ve doğru çeviriler gerektiriyordu. Belçika nüfusu Fransızca ve Flemenkçe konuşanlar olmak üzere iki dil grubuna ayrılmıştı. En başarılı kampanyalardan biri olan ‘Zafer İşareti’ kampanyasını bu dönemlerde başlatıldı.
“V” harfini bir direniş sembolü olarak kullanma fikri, bunu Felemenkçe ve Fransızca konuşanları birleştirmek olarak gören Belçikalı bir yapımcı olan Victor de Laveleye’den geldi. Fransızca Victoire (zafer) kelimesinin ve Flemenkçe Vrijheid (özgürlük) kelimesinin ilk harfi olduğu için “V” yi seçti. BBC kampanyası, işgal altındaki ülkelerde, müttefik kuvvetlere desteği göstermek için dinleyicilerden her yere V harfi yazmasını istiyordu. Mors kodunun yardımıyla artık Beethoven’ın Beşinci bölümünde saklı mesajı kırabiliriz. Parçanın açılış kısmını Mors kodu olarak yorumlarsak, o zaman nokta-nokta-nokta-tire, BBC’nin zaferi sembolize etmek için kullandığı V harfi biçiminde yorumlanır. Beethoven’in böyle bir amacı olmamasına rağmen akıllı gözlemciler birbirinden bağımsız iki unsuru birleştirerek başarılı bir propaganda kampanyasına imza atmışlardır.
Kaynaklar:
- Beethoven’s Fifth Symphony and Morse Code; https://www.cmuse.org/
- The Number Mysteries: A Mathematical Odyssey through Everyday Life (MacSci) – du Sautoy, Marcus
Matematiksel