Berlin – Sürdürülebilirlik bir moda kelimesi ve elbette aynı zamanda modern bir satış vaadidir. Bu, sürdürülebilir tüketimle ilgilenen bir grup alıcıyı, 11-25 yaş arası gençleri tuzağa düşüren spor malzemeleri üreticisi Adidas için de geçerli. Z Kuşağı olarak da anılıyorlar ve dünya nüfusunun üçte birini oluşturuyorlar. Adidas sürdürülebilirlik direktörü Katja Schreiber, bu neslin tutumu hakkında ders verirken, “On kişiden yedisi, ürünlerin sürdürülebilirliğinin satın alma kararlarını etkilediğini söylüyor” dedi. Ancak buna göre hareket edip etmeyeceği belirsiz. Alman tüketicilerin araba satın almaları söz konusu olduğunda, SUV’ler hala en popüler olanı. Ancak iş spor malzemeleri söz konusu olduğunda, Adidas artık müşterilerine yeşil ürünleri atlamak için büyük fırsatlar vermek istemiyor. Schreiber, “2025 yılına kadar on maddeden dokuzunu sürdürülebilir hale getireceğiz” diye söz veriyor.
İyi bir milyar Adidas ürününün o zaman sürdürülebilir malzemeler içereceğini hesaplıyor.
Kulağa çevre dostu seri üretim gibi geliyor, bu iddialı bir vaat. Adidas şu anda on ürününden altısını sürdürülebilir olarak tanımlıyor. Ancak, sürdürülebilirlik kavramı için bağlayıcı endüstri standartları yoksa bu ne anlama geliyor? Geri dönüştürülmüş malzemenin birkaç yüzdesi yeterlidir ve herhangi bir giyim üreticisi, ürünlerini sürdürülebilir olarak etiketleyebilir. Ancak Adidas, sektördeki en zorlu sürdürülebilirlik hedeflerine bağlı olduğunu iddia ediyor. Schreiber, “Öncü olmak istiyoruz” diye vurguluyor.
Geri dönüşüm piyasadaki yeni şeydir
Üç ana itme var, diye açıklıyor. Bunlar geri dönüşüm, buna yönelik bir ürün tasarımı ve önceki ana malzemeler polyester ve pamuğun yerine geçen yenilikçi organik hammaddelerdir. İkincisi yenilenebilir bir hammadde olmasına rağmen, büyük miktarda su tüketir. Polyester petrolden yapılır.
Geri dönüşüm söz konusu olduğunda, Herzogenaurach’tan şirket en uzağa geldi. Kullanılan polyester malzemenin yüzde 70’i halihazırda geri dönüştürülmüştür. 2024’te yüzde 100 olmalı. Bu, esas olarak okyanus plastiğinden yapılmış koşu ayakkabıları aracılığıyla pazarlanmaktadır. 2015 yılında Adidas, çevre koruma kuruluşu Parley for the Oceans ile işbirliği içinde böyle bir geri dönüşüm ayakkabısını ilk kez sundu. Plastik hammaddeleri daha önce kumsallarda ve kıyılarda çöp şeklinde toplanmıştı. Bugüne kadar iyi bir 30 milyon çift satıldı. Bu yıl 17 milyon çift olacak. Geri dönüşüm ayakkabısı müşteriler tarafından iyi karşılandı. Ancak Adidas, her yıl toplam 400 milyon çift spor ayakkabı satıyor. En sürdürülebilir şirketlerin mevcut Global 100 Endeksi’nde Adidas 76. sırada yer alırken, 2015’te hala üçüncü sırada yer aldı.
Adidas, özellikle ayakkabılar için önemsiz olmayan geri dönüşümü kolaylaştırmak için döngüsel ekonomide bir sonraki adımı atıyor. Kanıtlanabilir ilk ürün olarak, 200’den fazla uzmandan oluşan Frankoniyen inovasyon ekibi, dokuz yıllık bir araştırmadan sonra, şimdi tamamen tek bir malzemeden yapılmış bir koşu ayakkabısı icat etti. Adidas sürdürülebilirlik uzmanı Marwin Hoffmann, avantajları açıklayarak, “Tek malzeme sayesinde, geri dönüştürüldüğünde kolayca parçalanıp eritilebilir” diyor. Malzemenin kalite kaybı olmadan yedi kez geri dönüştürüldüğü şimdiye kadar kanıtlanmıştır. Hoffmann, “Sınır bu değil” diyor.
Yeni bir malzeme karışımından yapılmış sirkülasyon ayakkabıları
“Remade to to remade” etiketi altında pazarlanan bu tür bisiklet ayakkabıları çifti 180 Euro’dan hala oldukça pahalı. Normal bir malzeme karışımına sahip karşılaştırılabilir bir spor ayakkabısı 100 Euro’ya mal oluyor. Ancak Adidas, maliyet sorununu hızlı bir şekilde, kütle yoluyla da kontrol altına almak istiyor. Hoffmann, “2023 yılına kadar yeniden yapılacak bir milyon parçaya sahip olmak istiyoruz” diyor.
Gururla sergilediği bir prototip, neyin mümkün olduğunu gösteriyor. Neredeyse üç kilogram iklim öldürücü karbondioksit (CO₂) üreten ABD’li ayakkabı üreticisi Allbirds ile geliştirilen bir koşu ayakkabısıdır. Hoffmann heyecanla “Bu bir dünya rekoru” diyor. Normal koşu ayakkabıları en az on bir kilogram CO₂ üretir. Bir kilo domates 15 ile 20 kilo arasındadır. Hoffmann, dünya rekoru ayakkabısı fiyatına sadece “paha biçilmez” diyor. Ama bunu değiştirmek için çalışıyorlar.
Geleceğe bir bakış, bir gün polyester ve pamuğun yerini alacak yeni organik malzemelerdir. Bu amaçla Adidas, bu alanda araştırma yapan üç start-up ile işbirliği yapıyor. Hoffmann, elde normal deri hissi veren bir spor ayakkabı hakkında “Laboratuvarda yetiştirilen deriden yapıldı” diyor. Serada büyüyen bir mantarın kökünden iki hafta içinde ve bu nedenle kullanılabilir hale gelene kadar çok hızlı bir şekilde elde edilir. Su tüketimi, deri hayvancılıktan elde edildiğinden çok daha düşüktür. Aynısı, Adidas’ın Fin start-up Spinnova ile araştırdığı selüloz bazlı tekstiller için de geçerli. Malzeme pamuğun yerini alabilir. Üretim için yüzde 99 daha az su kullanır ve günümüz pamuğundan üçte iki oranında daha az CO₂ üretir. Malzeme araştırmalarında üçüncü bir yön, tarımsal atıklara odaklanır. Burada Adidas, Danimarkalı startup Pond ile işbirliği yapıyor.
Sonunda hangi yaklaşımın kazanacağı yarışı hala açık. Bununla birlikte, Adidas araştırmacıları, 2024 yılına kadar grubun organik malzemeden yapılmış birkaç yüz bin çift ayakkabı satışına sahip olacağını umuyor. Hoffmann, “Sürdürülebilir hale gelmeyen şirketler piyasadan kaybolacak” diyor. Bununla birlikte, spor ayakkabılarını sürdürülebilir bir şekilde üretmek spor giyimden çok daha zordur. Ve bugün spor malzemeleri endüstrisinde kullanılan her malzeme organik alternatiflerle değiştirilemez. Bu, örneğin spor sütyenlerinde kullanılan elastan için geçerlidir.
Schreiber, bu tür sorunlara rağmen “Sektörümüzde standartları belirliyoruz” diyor. Sürdürülebilir üretim ile spor malzemelerinin performans özelliklerinden taviz verilmeyecektir. Adidas sürdürülebilirlik patronu, “Sürdürülebilirlik bir uzlaşma olamaz” diyor. Müşterilerin de davayı takip edeceğine inanıyor. Bu, özellikle davranış kalıplarının henüz bu kadar takılmadığı ve tüm dünyada daha fazla iklim korumasını protesto eden genç nesiller için geçerlidir. Çünkü Adidas’ın ticari başarısı her şeyle küçültülmemeli.
Bu metin Berliner Zeitung’un hafta sonu baskısında – her Cumartesi kioskta veya burada bir abonelik olarak yayınlandı.