“Ermeni diasporası neden yeniden saldırganlığa başvuruyor?“
Bakü merkezli düşünce kuruluşu Uluslararası İlişkiler Analizi Merkezi’nin yazarı Dr. Cavid Valiyev, “Ermeni diasporası neden yeniden saldırganlığı başvuruyor” başlıklı makalesinde, “Ermeni diasporası çaresizlik içinde, sesini bir kez daha duyurmak için radikal yöntemler kullanmaya başladı” dedi.
Bakü merkezli düşünce kuruluşu Uluslararası İlişkiler Analizi Merkezi'nin yazarı Dr. Cavid Valiyev, “Ermeni diasporası neden yeniden saldırganlığı başvuruyor” başlıklı makalesinde, “Ermeni diasporası çaresizlik içinde, sesini bir kez daha duyurmak için radikal yöntemler kullanmaya başladı” dedi.
Dr. Cavid Valiyev'in makalesinin tam metni şöyle:
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki uluslararası sınırdaki Tovuz'da yaşanan çatışmalar, denizaşırı iki ülkenin diasporası temsilcileri arasında çatışmalara yol açtı. Ermenilerin radikal tavırları ve saldırıları özellikle dikkat çekiciydi. İlk büyük çaplı saldırı, 500.000 Ermeni nüfusuyla Ermeni diasporasının başkenti olarak da bilinen ABD'nin Los Angeles şehrinde meydana geldi. 21 Temmuz'da Los Angeles'ta büyük bir Ermeni grubu, çok daha küçük bir Azerbaycanlı grubuna saldırdı ve yaraladı. Los Angeles Emniyet Müdürlüğü'ne göre, dedektifler saldırıları bir nefret suçu olarak araştırıyor. Los Angeles belediye başkanı Eric Garcetti,Azerbaycan'ın Los Angeles Başkonsolosu Nasimi Ağayev'e mektup göndererek saldırıları kınadı.
Bu olayı Azerbaycan diasporası temsilcileri ve Polonya, Hollanda, Belçika, Gürcistan, Ukrayna ve Rusya'daki diplomatik misyonlara karşı düzenlenen bir dizi provokasyon izledi. 30 Temmuz'da Ermenistan Başbakanı Nikol Pashinyan, Diaspora İşleri Komiserliği Ofisi'nin 13 çalışanını görevden aldı. Paşinyan yanlısı haber portalı lragir.am'a göre, bu işten çıkarmalar ABD ve Avrupa'daki son saldırı dizilerinden kaynaklanıyordu.
Bu olaylardan sonra uzmanlar, Ermeni diasporası içinde radikalleşmenin yeniden doğuşu gibi görünen nedenleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan saldırıları tartışmaya başladı. Tartışma üç özel nedenden kaynaklanmaktadır: birincisi, Ermeni gençliğinin algılarına beslenmeye devam eden radikal ideoloji; ikincisi, Ermenistan'ın “mağdur” bir ulus olarak imajının parçalanması; üçüncüsü, diasporayla Ermeni hükümetinin ilişkileri.
Ermeni diasporasında radikal ideolojinin yayılması üç aşamadan geçti. İlk dönem 20. yüzyılın başında başlamıştır. Tarihsel belgelere göre, Eylül ve Ekim 1919'da Erivan'da düzenlenen toplantılarda Ermeni siyasi partisi Taşnak, Ermeni-Amerikan Shahan Natalie'nin (Osmanlı İmparatorluğu'nda Hagop der Hagopyan olarak doğdu) önerdiği gibi Türkiye ve Azerbaycan'dan Ermeniler de dahil olmak üzere politikacılara suikast düzenlemeye karar verdi). Bu görüşmenin bir sonucu olarak, Shahan Natalie, Armen Garo ve Aron Sachaklian liderliğinde bir suikast ekibi oluşturuldu. Bu amaçla kurulan organizasyona Nemesis adı verildi. Nemesis terör örgütü, 19 Haziran 1920'de Tiflis'te Azerbaycan Başbakanı Fetali Han Hoyski'ye suikast düzenledi.
Sonra, Azerbaycan İçişleri Bakanı Behbud Han Cavanshir, 18 Temmuz 1921'de İstanbul'da Nemesis üyesi Misak Torlakian tarafından öldürüldü ve ardından Amerika'ya kaçtı ve hayatının sonuna kadar orada yaşadı.
Ermeni diasporasında radikal ideolojinin yayılmasının ikinci dönemi 1975'te başladı. Bu yıl diaspora iki örgüt kurdu: Ermenistan'ın Kurtuluşuna Yönelik Ermeni Gizli Ordusu (ASALA) ve Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları (JCAG). Her ikisi de strateji olarak sivillere karşı terörü benimsedi. 1975 ve 1983 yılları arasında Ermeni terör örgütleri 161 bombalı saldırı gerçekleştirdi, bu örgütlerin gerçekleştirdiği saldırılar sonucunda aralarında 31 Türk diplomat bulunan 77 kişi öldü. O sırada ASALA ve JCAG, Amerika Birleşik Devletleri tarafından terörist gruplar olarak belirtildi. Ancak, birçok Ermeni aydın, ASALA ve JCAG'nin yazılarındaki faaliyetlerini kutlamaya devam etti ve bu teröristleri kahraman olarak selamladı.
Üstelik Ermeni diaspora örgütleri, örnek olarak bu iki örgütü Ermeni gençleri için idealleştirmeye devam ediyor. Örneğin 26 Temmuz 2020'de bir dizi Ermeni kilisesi, Ermeni halkına canlarını veren beş “kahramanı” anmak için dini törenler düzenledi. 27 Temmuz'da Los Angeles'ta yayınlanan bir Ermeni diasporası gazetesi, 1983'te Lizbon'daki Türk büyükelçiliğine saldıran beş Lizbon “kahramanı” nı hatırladı. Bu sözde kahramanlar, bir Türk diplomatın karısı ve bir Portekizli polis memurunun da aralarında bulunduğu iki sivili öldürdü. . Bu tür anmalarla Ermeni gençleri, teröristlerin ideolojisini ve eylemlerini taklit etmeye teşvik edilmektedir.
Ermeni diasporasında radikal ideolojinin yeniden doğuşunun üçüncü dönemi, 1988 yılında Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgali sırasında başlamıştır. 1987'de ASALA üyeleri terör örgütlerini feshetti ve kahraman olarak kabul edildikleri Ermenistan'a geldi. ASALA üyeleri geri döndüklerinde diğer terör örgütleriyle işbirliği yaparak Azerbaycan topraklarının işgalinde de aktif rol aldılar. Ermeni terörist grupları işgal altındaki topraklarda faaliyet göstermenin yanı sıra Bakü ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerindeki otobüslere, metro istasyonlarına ve diğer sivil yerlere saldırarak çok sayıda ölüm ve yaralanmaya neden oldu.
Bugün Ermeni diasporasındaki radikalleşmenin yeniden doğuşunun ikinci nedeni, azalan etkisiyle ilgili. Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgal ettiği 1988–1994 döneminde Ermeni diasporası işgali uluslararası kamuoyunun gözünde meşrulaştırmak için çalıştı. Ocak. Örneğin 19-20, 1990, Sovyetler Birliği Bakü'yi işgal etti ve bazı sosyal ve insan hakları sorunlarının çözülmesini talep eden göstericilere saldırdı. Ermeni diasporasının yanlış temsiliyle, Batı'daki bazı gazeteler Azerbaycan'a karşı bir lobi kurmaya çalıştı ve Sovyet saldırılarını “Bakü'deki İslamcıların bastırılması” olarak tasvir etti. 1992'de Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgal etmeye devam ettiği ve Hocalı soykırımından hemen sonra, Ermeni diasporasının etkisi altında ABD Kongresi'nin olduğu bir dönemde, Azerbaycan aleyhine “907 Kısım” kabul etti. İronik bir şekilde 907.Kısım Azerbaycan'dan Ermenistan'a yönelik “saldırganlığı” durdurmasını talep etti.
Bölüm 907'nin kabulünden birkaç ay sonra BM Güvenlik Konseyi, Ermenistan'ın kuvvetlerini Azerbaycan'ın işgal altındaki topraklarından çekilmesini talep eden dört karar (822, 853, 874, 884) kabul etti. Tarihten bu bölümler, 1990'larda Ermeni diasporasının Azerbaycan'a karşı anlatı üzerinde bir tekel oluşturduğunun altını çiziyor.
Ancak 2000'li yıllardan sonra Ermeni diasporası bu alandaki etkisini kaybetmeye başladı. Birinci neden, Azerbaycan'ın kendi diasporasının artan aktivizmiyle ilgiliydi. Azerbaycan diasporasının daha güçlü kurumsallaşması ve harekete geçirilmesi, Hocalı katliamının Ermenistan tarafından dünyada 10'dan fazla ülke ve ABD'de 20'ye yakın devlet tarafından işlenen bir soykırım olarak tanınmasına büyük katkı sağladı. Dahası, Ermeni diasporasının Azerbaycan'ı bir saldırgan olarak gösterme çabalarına rağmen, uluslararası toplum Azerbaycan topraklarının aslında Ermenistan tarafından işgal edildiğini kabul etmeye başladı.
Radikalleşmenin yeniden canlanmasının üçüncü ve son nedeni, Ermeni hükümeti tarafından izlenen bir politika ile ilgilidir. Ermenistan'ın iç politika mücadelesinde diasporanın desteğini almak isteyen Paşinyan, diasporayı da bir dış politika aracı olarak kullanmak ve bu nedenle popülist ve milliyetçi bir politika benimseyerek diasporayı memnun etmek istiyor.
ABD'ye ilk ziyareti sırasında Paşinyan, Los Angeles'a gitti ve orada Ermeni diasporasına bir konuşma yaptı ve “Kadife Devrim” sırasında kendisine destek verdikleri için teşekkür etti. Daha sonra Paşinyan, hükümetini ekonomik olarak desteklemelerini de istedi. Ayrıca Paşinyan'ın atadığı Ermenistan Savunma Bakanı Davit Tonoyan, New York'ta Ermeni diasporasına yaptığı konuşmada yeni toprakları işgal ederek Azerbaycan'ı yasakladı. Böylece,Yeni hükümetin yetkililerinin konuşmaları da Ermeni diasporası içindeki radikal tutumların yeniden doğuşuna büyük katkı sağlıyor.
Ermeni hükümeti, Ermeni diasporasında yeniden ortaya çıkan bu radikalliği desteklemektedir; çünkü Ermeni diasporası artık kendisine verilen rolleri geleneksel lobi faaliyetleri yoluyla yerine getiremez. Ayrıca, Ermeni diasporasının Azerbaycan topraklarının işgalini meşrulaştıramayacağı veya Ermenistan'ı “mağdur” olarak satamayacağı da açıkça görülmüştür. Sonuç olarak diaspora çaresizlik içinde, sesini bir kez daha duyurmak için radikal yöntemler kullanmaya başladı.
Kaynak: axar.az haber portalı
Çeviri: Feyza Akyıl