Marquis de Sade
- Meslek : Sadist düşünceleriyle tanınan yazar
- Doğum : 1740
- Ölüm : 1814
Batı edebiyatının en tartışmalı yazarlarından olan Marquis de Sade Fransız bir aristokrattı. Bir porno yazarı olarak cinsel şiddeti içeren metinleri, okurları yüzlerce yıl boyunca şaşkınlığa düşürdü. Asil bir ailenin çocuğu olan Sade, Paris’te dünyaya geldi. La Coste kasabasındaki ailesinin kalesinde büyüdü. Bir dönem Fransız ordusunda subay olarak hizmet etti. 1760’lı yılların başında La Coste’u kendi cinsel oyun bahçesi haline getirdi. Kaledeki seks partileri içi erkek ve kadın fahişeler kiralıyordu. Daha sonra bu kişilerden bazıları Sade’ın kendilerini zorla tuttuğunu ileri sürdü. Birkaç fahişeyi zehirlemesinin ardından eşcinsellikle suçlanarak yargılandı ve ölüme mahkum edildi. İtalya’ya kaçarak bu cezadan kurtuldu. Sonunda yakalanıp zindana atıldı ancak ölüm cezasını temyiz etmeyi başardı.
De Sade’nin yazıları ve skandallarla dolu hayatı Fransa’da korkunç tepkilere neden oldu. Hayatının farklı dönemlerinde zindana atılan Sade’ın deli olduğu söylendi. Tüm bunlara rağmen yetmiş dört yaşına kadar hayatta kalmayı başardı. Oyun ve kitaplarında hiçbir ahlaki değer tarafından kısıtlanmadı cinsel zevkin en büyük mutluluk olduğunu savunmaya devam etti. Sade on iki yıl boyunca hapiste kaldığı sürede tartışmalı kitabı “The 120 Days of Sodom”u(Sodom’un 120 Günü) yazdı. Kitap dört zengin çapkının yaptıklarını anlatıyordu. Bunlar bir grup kurbanı önce kaçırıyor, sonra kötüye kullanıyor, ardından da katlediyordu. Tecavüz ya da hayvan ve ölülerle ilişkiye girme gibi birçok cinsel sapıklığı içerek kitap, 20. Yüzyıla kadar yayınlandı. Her dönem tartışmalı bir metin olarak değerlendirilmeye devam etti. Sade, desteklediği Fransız Devrimi’nin ardından serbest bırakıldı. İsimsiz bir şekilde pornografik kitaplar yayınladı. 1801 yılında Napoleon Bonaparte tarafından yeniden hapsedildi. Hayatının kalan kısmını akıl hastanesinde geçirdi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Hünkâr İskelesi Antlaşması
Adını Rus kuvvetlerinin karargâh kurduğu yer olan Beykoz Hünkâr İskelesi’nden alan bir savunma antlaşmasıdır. Sekiz yıl için geçerli olmak kaydıyla biri gizli yedi maddeden ibarettir. Bu antlaşmanın imzalanmasına Osmanlı Devleti’nin Kavalalı Mehmet Ali Paşa ile yaşadığı sorunlar sebebiyet verdi. Mehmed Ali Paşa’nın isyan etmesi ve oğlu İbrâhim Paşa idaresindeki kuvvetlerin kısa zamanda Anadolu içlerinde ilerleyebilmesini sağladı. Konya’da Sadrazam Mehmed Reşid Paşa kumandasındaki Osmanlı ordusunu yendi. Kütahya’ya kadar gelerek İstanbul’u ve Osmanlı hânedanını tehdit etmeye başladı. Osmanlı Fransa karşısında İngiltere’yi bir denge unsuru olarak kendi yanına çekmeyi başaramadı. Rusya’nın yardım tekliflerini kabul etti. Rusya sekiz parçalık bir filosunu Karadeniz Boğazı’ndan geçirerek Büyükdere önlerine demirledi. 5000 kişilik bir Rus kuvveti 5 Nisan’da İstanbul’a gelerek Beykoz’da karaya çıkıp Hünkâr İskelesi’nde karargâh kurdu. Bu sırada Kütahya’da Mısır kuvvetleriyle masaya oturuldu. Mehmet Ali Paşa belli şartlar altında çekilmeye başladı. Rusya’nın yaptığı yardımın faturasının ağır olacağı çarın elçisi Aleksey Orlof’un İstanbul’a gelişiyle belli oldu. Orlof, iki devlet arasında antlaşmaya benzer bir savunma ittifakı teklif etti.
-
Zeynep Sultan Külliyesi
Merkezde caminin yer almasının yanı sıra sıbyan mektebi, türbe ve sebilden meydana gelen küçük bir külliye olan Zeynep Sultan Külliyesi Sultan III. Ahmed’in kızı Zeynep Sultan tarafından yaptırıldı. On dokuzuncu yüzyıl civarında külliye sınırları içerisine bir medrese ilâve edildi. Mimar Mehmed Tâhir Ağa’nın yaptığı sebil atlı tramvay yolu çalışmaları nedeniyle ortadan kaldırıldı. Eski haritalardan anlaşıldığına göre sıbyan mektebinin devamında ihata duvarının köşesini teşkil eden türbe ve hazîrenin büyük bir kısmı da yol çalışmalarında yok edildi. 1917, 1958, 1983 ve 1988 yıllarında tamir gören cami Barok dönem eserlerinden sayılır. Kırmızı mermer mihraba ve ahşap bir minbere sahip olan yapı Barok motiflerle süslüdür. Mihrabın üstünde mermer alınlıkta Osmanlı mihraplarında sıkça tercih edilen âyet (Âl-i İmrân 3/37) yer alır. Cami bol pencere ile aydınlatılmakta son cemaat yeri ve mahfil sütun başlıkları, mihrap, minber ve mahfiliyle daha çok barok bir anlatımın fark edildiği camide duvar örgüsünde pencereler ve sivri kemerlerle klasik çizgi de hissedilir.
-
Dick Turpin
İngiliz bir soyguncu olan ve ölümünden sonra hayatı çok fazla romantize edilen Dick Turpin, bir sığır hırsızı olarak başladığı kariyeri boyunca marjinal bir hayat yaşadı. 1735 yılında yalnız çalışmaya başlayana dek hırsızlar ve kaçak avcılardan oluşan bir çete üyesiydi. Posta ve nakliye arabalarını soydu. Londra dışındaki Epping Ormanı’nda bir adamı öldürünce başına konulan ödül daha da yükseldi. 18. yüzyılda işlediği cinayetler ve yaptığı soygunlar ile Turpin’in adı oldukça kötüye çıktı. Yakalanıp idam edilene kadar ulusun en çok aranan adamı oldu. Onun suç kariyeri İngiltere’nin ilk ücretli yol sisteminin kuruluşu ve yol kesilerek yapılan soygunculuğun tavan yaptığı döneme denk düşmektedir.
-
David Urquhart
İngiltere’de doğan Urquhart, Cenevre’de Fransız askerî okulunda okudu. İngiltere’ye dönünce Oxford Üniversitesi’nden dersler aldı ve Yunan bağımsızlık savaşına katıldı. Elçilik görevlisi olarak İstanbul’a gönderildi. Döndükten sonra ticarî imkânlar araştırmak üzere Doğu’ya seyahate çıktı. Yunan bağımsızlık hareketi dolayısıyla karşılaştığı Türkleri bu seyahatleri esnasında yakından tanıdı. İstanbul’da Mısır yönetimiyle sorunları olan Osmanlı idaresine destek verince, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Palmerstone, Urquhart’ı Bâbıâli’ye sınır dışı ettirdi. Bu tarihten sonra Urquhart Portfolio gazetesinde dış politika hakkında, özellikle Lord Palmerstone’u hedef alan ve onu Ruslara yardımla suçlayan yazılar yazdı. Parlamentoda milletvekilliği süresince de Türklerin menfaatlerini savunan Urquhart, kurduğu Foreign Affairs Committee cemiyetiyle Osmanlı Devleti’nin uluslararası alanda haklarını savunmaya ve Rusya’ya karşı resmî makamları uyarmaya çalıştı. Cemiyetin yayın organı olan Free Press ve sonrasında Diplomatic Review’da Türkleri fazilet timsali olarak sundu. Ayrıca Osmanlıların Avrupalılardan aldığı borçların onları batıracağı ve buna son verilmesi gerektiğine dair yazdığı mektuplar hem Diplomatic Review’da yayımlandı hem de Ali Suâvi tarafından Türkçe’ye çevrilerek basıldı.
-
Abdülbaki Gölpınarlı
Meslek hayatı boyunca edebiyat tarihçiliği ve çevirmenlik üzerine yoğunlaşan Abdülbaki Gölpınarlı, Tasavvuf, Mevlevilik, Şiilik ve Divan Edebiyatı gibi alanlarda dikkat çekici birçok eser kaleme aldı. İlk yayımı, İstanbul Üniversitesi’nde bitirme tezi olarak yazdığı ‘Melamilik ve Melamiler’ adlı eseridir. Eğitim hayatını babasının vefatı üzerine yarıda keserek iş hayatına atılmak zorunda kalan Gölpınarlı, ilk olarak Vezneciler semtinde kitapçılıkla uğraşmış daha sonra Çorum’da idari görevini de üstlendiği okulda öğretmenlik yapmıştır. Ancak eğitimini tamamlama isteği baskın gelen Gölpınarlı, İstanbul’a döndüğünde, önce lise ardından da üniversite eğitimini tamamlayarak edebiyat öğretmeni oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun