Aradan çeyrek yüzyıl geçti. Çevik Bir'e, 28 Şubatçı generallere hapis kapısı açılıyor. Adalet sonunda tecelli etmiş mi oluyor? Sanmıyorum. Türkiye bugün demokrasi açısından 28 Şubat'tan daha kötü bir dönemi yaşıyor.
Sağda, 28 Şubat döneminin Genelkurmay Başkanı İsmail Hakkı Karadayı (1932-2020) ve 24 yıl sonra tutuklanan Genelkurmay İkinci Başkanı Çevik Bir
Son kitabım "Hayat İşte Böyle Geçip Gidiyor" adını taşır. 2018 yılı Ocak ayında Everest'ten çıktı. Kitaptaki 28 Şubat bölümünü aşağıya alıyorum. Nedenine gelince... Aradan çeyrek yüzyıl geçtikten sonra 28 Şubatçı Çevik Bir Paşa'ya, bazı emekli generallere, subaylara şu günlerde hapishane kapıları açılıyor. Bunca yıl sonra adalet tecelli etmiş mi oluyor? Sanmıyorum. Bu kadar gecikmiş adalet adalet olmaktan çok uzaktır. İkinci olarak şunun altını çiziyorum: Türkiye bugün demokrasi ve hukuk açısından 28 Şubat'tan daha kötü bir dönemi yaşıyor. Kitabımın, 28 Şubat post-modern darbe günahları başlığını taşıyan bölümünü köşeme alıyorum.
İstanbul, 20 Mayıs 2017 28 Şubat post-modern darbe... 1996, 1997, 1998 yılları... Askerin siyasete bir müdahalesi daha... Ne miydi 28 Şubat? 12 Eylül darbesinin lideri ve eski Cumhurbaşkanı Evren 1994’te çıktığı bir televizyon programında (17 Ocak 1994, Çapraz Ateş) şöyle demişti:
Biz İsveç, Norveç, Hollanda değiliz. Halkımızın kültür mertebesi onların seviyesine henüz gelmedi. Daha zamana ihtiyacımız var.
28 Şubat da bu görüşün ürünüdür. Bu darbeci zihniyet, demokrasi açısından Türkiye’ye benim de bir ömür boyu tanıklık ettiğim bir geçiş dönemi yaşattı. Yaşattı da ne oldu? İrtica bitti mi? Bölücülük bitti mi? Hayır, tam tersi yaşandı. Askerdeki bu darbeci zihniyetin korkuları yıllar geçtikçe daha beter gerçek oldu. İrtica da, bölücülük de güçlendi. 28 Şubat’la askerin irtica dediği siyasal hareket, örgütlü bir biçimde AKP adını alarak seçim sandığından çıktı ve devletin tepesine oturdu. Türkiye bir uçtan öbürüne, askerî vesayetten sivil vesayete doğru, Batı’dan Doğu’ya doğru savrulmaya başladı. Bu duruma en başta askerî darbeler yol açtı. Çünkü askerin sürekli siyasete karışması, taşların yerli yerine oturmasını engelledi. Yüzmenin ancak denize girerek öğrenileceği gerçeği gözardı edilerek Türkiye’ye yaşatılan bu süreçte, demokrasi ve hukukun üstünlüğü, özgürlük ve insan hakları ertelendi durdu. Türkiye siyasetinin bu sancılı 28 Şubat dönemini bir gazeteci olarak yakından izledim. Ve bu dönemdeki tavrım dolayısıyla eleştirildiğim de oldu.
28 Şubat tutuklamalarının gerekçeleri arasında yer verilen 15 tank ve 20 zırhlı araçlık konvoy, Sincan'dan 4 Şubat 1997'de geçirilmişti
Neydi 28 Şubat, sorusunun karşılığını aşağıdaki yirmi noktada toplayabilirim:
1. Hiç kuşkusuz askerî bir darbeydi 28 Şubat. Açık darbe olmasa da, post-modern diye nitelense de, yargı ve medya işbirliği içinde yapılan asker müdahalesinin darbeci özü değişmez. 2. Kâğıt üstünde her şey kılıfına uygundu, yani “anayasal”dı. Atılan imzalarda, alınan karar ve uygulamalarda anayasal ve yasal açılardan kâğıt üstünde bir yamukluk yoktu. 3. Asker kışladan çıkmamıştı ama, eğer tankıyla topuyla geliyorum demeseydi, Erbakan-Çiller koalisyonunu kimse yerinden oynatamazdı. 4. Asker, siyaset kurumunun önemli bir kısmını, büyük iş dünyasını, yargıyı, üniversiteyi, sendikaları, özellikle büyük medyayı yanına alarak hükümete karşı son derece yaygın bir psikolojik savaş başlatmış ve kamuoyunda etkili olmuş, darbe geliyor havası yaratmıştı. 5. Askerin hedefi, irtica bahanesiyle Erbakan-Çiller hükümetini devirmek ve 1980’de 12 Eylül darbesiyle ele geçirdiği mevzileri biraz daha güçlendirmekti. Rejime dönük “kırmızı çizgileri”ni derinleştirmek, askerî vesayetini daha görünür kılarak sivil siyasetin alanını daraltmaktı.
28 Haziran 1996'da Tansu Çiller liderliğindeki DYP ile Necmettin Erbakan liderliğindeki RP ortaklığıyla kurulan 54. Hükümet, 28 Şubat 1997'deki MGK toplantısındaki kararların ardından Erbakan'ın 18 Haziran 1997'de istifasıyla son buldu
6. Askerin Türkiye’ye 1990’lardaki özet bakışı şöyleydi: Avrupa Birliği’ndeki gibi “birinci sınıf demokrasi” bize fazladır, yaramaz; çünkü “bölücülük”le “irtica”nın elini güçlendirir; bu nedenle Demokles’in kılıcı gibi rejimin üstünde “kurtarıcı” olarak sallanmaya, “devlet içindeki devlet” konumumu asker olarak korumaya devam ederim. 7. Askerin 28 Şubat’taki bu politika oyunu yeni değildi. Kökleri Cumhuriyet’in kuruluşuna, hatta Osmanlı’ya, İttihat ve Terakki’ye gidiyordu. 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül gibi daha önceki darbelerin bir uzantısıydı. 8. Bu niteliğiyle de 28 Şubat demokrasiye, hukukun üstünlüğüne darbeydi. Asker, siyasete birçok bakımdan karıştığı için yasaları çiğnemişti. Bunun başını çeken asker kişilerden hesap sorulması, demokratik hukuk devletinin bir gereğiydi. 9. 12 Eylül’deki gibi açık bir darbeye dönüşebilir miydi 28 Şubat? Bu ihtimal ciddiydi. 28 Şubatçılar içinde, Türkiye’de açık bir darbeyle demokrasinin tamamen askıya alınmasını ve yeni bir “mıntıka temizliği” yapılmasını isteyen odaklar vardı. 10. Bu odakların varlığı, 28 Şubat sonrasında 2000’lerin başından itibaren önce Sarıkız, Ayışığı gibi darbe tertiplerinde ortaya çıkmış, Ergenekon ve Balyoz’a kadar uzanmış, devam etmişti. 11. Ama askerî odaklar 28 Şubat’ı açık bir darbeye dönüştüremediler. Bunda hem zamanın Cumhurbaşkanı Demirel’in, hem Genelkurmay Başkanı Karadayı’nın rolü oldu.
12. Demirel’in 28 Şubat dönemindeki bir “oyun içinde oyun”undan da söz edilebilir. Bir yandan askerin açık darbesini önlemek için Erbakan-Çiller koalisyonunun Meclis’te bir an önce düşürülmesinin peşindeydi. Ama aynı zamanda, asker ve büyük medyanın desteğiyle Fransa’dakine benzer bir yarı başkanlık sistemine geçip Çankaya yıllarını uzatabilir miyim sorusu, sanıyorum, Cumhurbaşkanı Demirel’in zihnini meşgul ediyordu. 13. Yine 28 Şubat döneminde büyük medya, büyük iş dünyası, üniversite, yargı, sendikalar ve siyaset kurumunun önemli bir bölümü demokrasi ve hukuk devleti açısından kötü sınav verdiler askerle işbirliği yaparak. 14. Müslüman olduğu için, dindar olduğu için, başörtülü olduğu için insanlara eziyet edildi 28 Şubat döneminde. Fişlemelerle, üniversite kapılarındaki “ikna odaları”yla hukuk ve insan hakları ayaklar altına alındı. 15. Erbakan Hoca ve kurmaylarıyla, Refah Partisi’nin önde gelen kadroları arasında askeri kışkırtan, 28 Şubatçıların değirmenine su taşıyan, hatta provokasyon niteliği taşıyan birçok yanlış iş de yapıldı.
1996'da REFAHYOL koalisyonuyla kurduğu hükümetten bir yıl sonra istifa etmek durumunda kalan dönemin Başbakanı Erbakan ile Genelkurmay Başkanı Karadayı
16.Kanlı mı olacak kansız mı, şeriat gelecek fıstık gibi olacak, referansım İslam’dır gibi söylemler ve bunlara benzer birçok çıkış ve eylemler, post-modern darbeye giden yolları açmış, Refah Partisi’nin kapatılmasını getirmiş ya da örneğin Tayyip Erdoğan’ın Büyükşehir Belediye Başkanlığı’ndan düşürülmesine, hapse girip siyasetten men edilmesine neden olmuştu. Demokrasiyi çiğneyen bir post-modern darbe olarak 28 Şubat’ı mercek altına alırken bu pencereden de bakmak gerekir. 17. Erbakan Hoca ve kurmayları 28 Şubat’a karşı direnmediler, geçmişte askerî darbe yiyen tüm siyasetçilerden farklı davranmadılar, boyun eğdiler. Ayrıca, 28 Şubat konusunda kendilerini demokrasi penceresinden bakarak bir özeleştiri süzgecinden de geçirmediler. 18.28 Şubat’ın belki de en önemli sonucu, AKP’nin siyaset sahnesinde doğuşu oldu. Tayyip Erdoğan, Erbakan Hoca’nın Milli Görüş gömleğini sırtlarından çıkardıklarını söyledi ve herhalde “Müslüman Demokratlık” bizim ülkede yanlış anlaşılacağı için AKP’liler kendilerini “Muhafazakâr Demokrat” ilan ettiler.
19. Erdoğan ve partisi önce “askerî vesayet”in geriletilmesinde, etkisizleştirilmesinde önemli adımlar attı. Ancak bu süreç zamanla tersine dönmeye başladı, demokrasi, hukuk ve özgürlük yolundan saptı. Askerin darbesi gibi, askerin vesayeti gibi, sivilin de vesayet ve darbesi olabileceği durağına getirip bıraktı Türkiye’yi. 20. Peki Hasan Cemal, sen 28 Şubat’ın neresindeydin? Bu sorunun epeyce renkli karşılığını, özeleştiri niteliği de taşıyan satırlarımla birlikte, 28 Şubat’ı da anlattığım ve 2010’da çıkan Ey Asker Siyasete Karışma, Türkiye’nin Asker Sorunu isimli kitabımın 185-377’nci sayfaları arasında yer alır. Kendime bir soru: 28 Şubat’ın yanında mı yer aldım? Hayır, 28 Şubat’ı baştan itibaren eleştiren çok yazım vardır. Peki, 28 Şubat’ın karşısına amasız mı, fakatsız mı karşı çıktım? Bu soruya kesin dille “evet” diyemiyorum. Yazılarımda odak kaymaları vardır, yanlışlar vardır. Bu açıdan bana dönük bazı eleştirilerde, evet, abartmamak kaydıyla, bir ölçüde haklılık payı vardır. Ama bundan yola çıkarak, “Hasan Cemal 28 Şubat’tan yanaydı” diyen bazı eleştirileri dün de kesinlikle reddettim, bugün de reddediyorum. 28 Şubat döneminde benim içimi en çok acıtan, Genelkurmay Andıcı dolayısıyla yaşadıklarımdır. Askerin bu yalan belgesi, bu rezil dezenformasyonuyla karalanan arkadaşlarımın yanında gerektiği gibi duramayışım, hemen o tarihte yazılarımla onlara destek çıkamayışım beni yaralamıştır. Andıç olayı şuydu: 1998 yılı Nisan ayında PKK’nın önde gelen liderlerinden Şemdin Sakık Irak Kürdistanı’nda yakalanır, Türkiye’ye getirilir. Genelkurmay’da onun ağzından düzenlenen sahte bir belgede, bir andıçta Öcalan’ın, aralarında yakın arkadaşlarım Mehmet Ali Birand’ın, Cengiz Çandar’ın, Ahmet Altan’ın, Mehmet Altan’ın bulunduğu bazı yazar ve gazetecilere para verdiği yalanı yazılır, Hürriyet’e ve benim de yazdığım Sabah gazetesine servis edilir, manşetlerde patlar. Sabah gazetesi, Mehmet Ali Birand’ın işine son verir. Cengiz Çandar’ın köşesi bir süreliğine kapatılır. Sevgili Cengo, köşesine Octavio Paz’ın Yalnızlığın Labirenti isimli başyapıtından şu alıntıyı koyar:
Hakim olan estetik, manevi ve siyasi düşüncelerden koptum ve derhal dogmalarıyla önyargılardan pek emin olan çok kişi tarafından saldırıya uğradım. Bütün bu kavgaların hayırlı olduğu kanısındayım. Eğer bir yazar kabul görürse, çok yakında reddedilecek ya da unutulacak demektir. Sorun yaratan bir yazar olmak için yola çıkmamıştım, ama eğer öyle olmuşsam, tümüyle tövbe etmez biriyim.
Günlüğümde, 25 Nisan 1998 tarihli şu not vardır:
Mehmet Ali’yle Cengiz’le konuştum. Birand, Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral Çevik Bir’i suçladı. “Kalbim rahat,” dedi. Olacak şey değil. İnanmıyorum, Ama anlaşılan o ki, bu konuyu yazamayacağım Sabah’ta...
28 Şubat döneminde andıç dolayısıyla yaşadığım vicdan azabını hafifletmek için sonraki yıllarda Mehmet Ali Birand ve Cengiz Çandar'dan iki kitabıma andıcı anlatan yazılar istemiştim. Birand’ın andıç açıklaması 2003 yılı Nisan ayında çıkan Kürtler isimli kitabımın 435-438’inci sayfaları arasında yer alır. Cengiz Çandar’ın 28 Şubat ve Andıç başlıklı yazısı ise, 2010’da yayınlanan Türkiye’nin Asker Sorunu adını taşıyan kitabımın 292-303’üncü sayfaları arasındadır.