Son zamanlarda, iki İsrailli arkeologun Göbekli Tepe’nin yapısındaki temel geometri olarak gördüklerini tespit ettikleri açıklandı. Tel Aviv Üniversitesi’nden Gil Haklay ve Avi Gopher, üç muhafazanın (B, C ve D) merkezlerinin eşkenar üçgenin köşeleriyle bağlantılı olduğunu belirledi. Üçgenin taban çizgisinin, bu muhafazalardan ikisinin (B ve C) merkezinin hemen kuzeyinde duran ikiz sütunların pozisyonlarında kilitlendiğini de belirttiler.
Bu keşifler, Cambridge University Journal’da yayınlanan yeni bir makalede özetlenen diğerleri ile birlikte, Göbekli Tepe’nin inşası hakkında yeni bir vizyon sağlıyor – bir tanesi inşaatçılarının kayda değer bir mekânsal farkındalık bilgisine sahip olduğunu ve bu anıtların önceden planlandığını gösteriyor büyük bir planın parçası olmak.
Göbekli Tepe İnşaatı
Göbekli Tepe, Şanlıurfa ilinin kalbinde, Türkiye’deki Urfa antik kentinin (Şanlıurfa) yakınında yer almaktadır. MÖ 9600 yılından itibaren yaklaşık 1500 yıllık bir süre boyunca inşa edilmiş bir dizi taş muhafazadan oluşur. En eski yapılar, “zil duvarları” olarak adlandırılan, oyulmuş ve dekore edilmiş T şeklinde sütunların dairesel düzenlemelerinden oluşur.
Ayaklı direklerin ince ön kenarları, duran bir geçidin görüntüsünü sunmak için yan yana yerleştirilmiş iki çok daha büyük merkezi monolite doğru yönlendirilir. En eski muhafazalar düz kaya üzerine inşa edilmiş ve çevredeki manzarayı net bir şekilde görebilmekteydi. Göbekli Tepe’de yeni anıtlar inşa edildiğinde, bu görüş gittikçe daha fazla engellenerek eski, muhtemelen hizmet dışı bırakılan muhafazaların örtülmesine ve insan faaliyetlerinin sanal bir katman pastası oluşturmak için eskilerinin üstüne yenilerinin inşa edilmesine yol açtı.
Sitenin son sakinleri yaklaşık 15 metre (49.21 ft) yüksekliğe sahip yaklaşık 300 x 200 metre (984.25 x 656.17 ft) büyüklüğünde bir mesleki höyüğün arkasında kaldı. Bütün bunlar yapay, tamamen moloz, toprak ve insan çöplerinden inşa ediliyor.
Göbekli Tepe kaç yaşında?
Bugüne kadar, höyüğün güneydoğu kesimindeki kazılar sırasında dört ana kaya yapısı ortaya çıkarılmıştır – Mahfazalar A, B, C ve D. H olarak adlandırılan bir diğer kaya kütlesi mahfazası, kuzeybatı depresyonu olarak bilinen bir alanda bulunmaktadır. Tüm bu yapılar, MÖ 9600-8800 dolaylarında Çanak Çömlek Öncesi Neolitik A olarak bilinen kültürel ufuk boyunca inşa edilmiştir ve bu alandan alınan organik malzemelerden radyokarbon tarihleriyle desteklenen bir sonuçtur.
Bunlar, Muhafaza D’nin MÖ 9745-9314 arasında inşa edilen en eski yapı olduğunu, geri kalanının MÖ 9200 ve 8900 arasında inşa edildiğini göstermektedir. Eski yapıların bile var olup olmadığı tartışmalıdır, ancak bugüne kadar hiçbiri bulunamamıştır. Sahada yapılan radar araştırmaları, şu anda mesleki höyükte yer alan anıtların yüzde 10’undan fazlasının ortaya çıkmadığını ve gelecekteki keşifler için Göbekli Tepe’nin inşaatına çok fazla yer bırakmadığını göstermektedir.
Göbekli Tepe: Amaçlı Bir Tasarımla İnşa Edildi
Göbekli Tepe’nin ve Güneydoğu Anadolu’daki diğer benzer Çömlekçilik Öncesi Neolitik sahaların yapımının arkasındaki uyumlu ve önceden planlanmış bir tasarım sıklıkla önerilmektedir. Örneğin, uzun zaman önce, Muhafaza D’nin zil duvarında 11 T sütununun görülmesine rağmen, on ikincisine kolayca yer olduğu belirtildi. Eğer öyleyse, o zaman bir halkada 12 ayakta sütun seçimi anlamsız olmayacak gibi görünüyor.
12 T sütunu bir zamanlar Şanlıurfa ilinin kuzeyindeki Nevalı Çori’deki düz çizgili bir kült binanın dört duvarında durduğundan, bu muhtemel görünmektedir. Çanak Çömlek Öncesi Neolitik B dönemine ait olmasına ve MÖ 8400 dolaylarında inşa edilmiş olmasına rağmen, yapımı Göbekli Tepe’nin çok daha eski yerinde kullanılan mimari tarzın bir devamı gibi görünmektedir. 12 taşın iki merkezi direk etrafına konumlandırılması, ekliptiklerin 12 kat bölünmesi veya bir ay içindeki 12 ay ile bağlantı kurabilir.
Haklay ve Gopher’in son bulgularından önce Göbekli Tepe’de maksatlı geometri şeklinde mekansal farkındalık tanınmıştır. İngiliz mühendis Rodney Hale, C, D ve H Muhafazalarının yapımında 3: 4 oranında sert bir eliptik patern kaydetti.
Bu 3: 4 oranı, Aslan Sütunu Binası olarak bilinen çok daha genç, doğrusal bir yapının tasarımında da görülür. Bu, doğu-batı yönünde, doğu ucunda duran ve büyük kedigiller kabartmaları gösteren ikiz sütunlarla hizalanır. Nevalı Çori’deki kült binası katı bir doğrusal plan kullanılarak inşa edildi ve mevcut yazar tarafından 1998’e kadar tartışılan tüm noktalar 0,1 derecelik bir doğruluk derecesi içinde güneybatı-kuzeydoğu yöneldi.
Astronomik Olarak Hizalanmış
Daha sonra Göbekli Tepe’deki çeşitli mahfazaların yükselen veya yükselen yıldızlara yönelik hizalamaları yansıttığı daha tartışmalı bir fikre varıyoruz. Boston Üniversitesi’nden Robert Schoch, güneydoğu depresyonundaki muhafazaların Orion takımyıldızının yükselmesini hedeflediğini, İtalya’nın Politecnico di Milano arkeoloji uzmanı Giulio Magli ise aynı muhafazaların Sirius’un yükselişini hedeflediğini iddia etti. Buna karşılık, mevcut yazar B, C, D ve H Muhafazalarının kuzeybatıya doğru Cygnus takımyıldızındaki yıldız Deneb’in ayarına doğru hizalanmasını önermektedir – inşaatları sırasında yerel ufkun net bir görünümü mümkündür.
Bu fikirler, Göbekli Tepe’de şu anda sunulanların bir tadını oluşturuyor. Göbekli Tepe’nin yapısında büyük bir tasarımın varlığının daha fazla doğrulanması, Çömlekçilik Öncesi Neolitik çağın başlangıcında inşaatçılarının sofistike olduğunu kesinlikle gösterecektir. Bundan da öte, site mühendislerinin ortak veya kült yapıların tasarımında ve yerleştirilmesinde geometrinin önemini gördüklerini göstermek için bir yol gidebilir, bu, çok uzun bir süre boyunca, muhtemelen binlerce yıl.
Bulguların Yeniden Yapılandırılması
Haklay ve Gopher’in yeni çalışmalarındaki bulgularını keşfetmeye çalışan mevcut yazar, İngiliz mühendis Rodney Hale’den, Göbekli Tepe’nin inşaatçılarının zihniyetine daha da fazla içgörü sunup sunamayacağını görmek için eşkenar üçgenlerini yeniden oluşturmalarını istedi. Bunun için Göbekli Tepe’nin güneydoğu depresyonundaki muhafazaların uygun bir planıyla başladı. Bu, sitenin bir anket planının yanı sıra bireysel özelliklerin GPS konumlandırmasından oluşturuldu.
Hale, bu plana daha önce C ve D Muhafazaları ile bağlantılı olarak belirlenen 3: 4 oranlı elipslerin üstesinden geldi. Ayrıca, B Muhafazası için daha önce tanınmayan bir 3: 4 oranlı elips de ekledi. Haklay ve Gopher tarafından tanımlanan C ve D Muhafazalarının merkez noktaları ve eşkenar üçgenin her üç köşesi ile.
Üçgenin ikiye bölünmesinde Haklay ve Gopher eksenel yönelimini belirleyebildiler. Üçgenin taban çizgisi güney-güneydoğu ve tepe kuzey-kuzeybatıya doğru olduğu için, üçgenin gerçek yöneliminin ikincisine, yani kuzey-kuzeybatıya olduğu sonucuna varmak doğal görünmektedir.
Üçgene kilitlenmiş üç muhafaza böylece kuzey-kuzeybatıya hizalanır, B ve C Muhafazalarının bir zamanlar dekore edilmiş U-şekilli taşlarla işaretlenmiş girişlere sahip olduğu düşünülürken, her üç muhafaza da bu yöne yaklaşan ziyaretçilere karşı güneye bakan soyut insan formlarının oyulmuş kabartmasını sergiler.
Buna ek olarak, muhafazaların (C & D) ikisinde porthole taşları vardır – zil duvarlarının kuzey-kuzeybatı kesimlerinde dairesel açıklıklara sahip küçük sütunlar. Muhafaza H’de benzer bir konumda başka bir porthole taşı vardır. Yerleşimlerinden, bu porthole taşlarının başlangıçta ikiz merkezi monolitlerinin açılarının ortalama ortalamasını belirleyerek muhafazaların eksenleri ile hizalanması muhtemel görünmektedir. Kafa boyutlu delikleri olan bu taşlar belki de odak noktaları olarak işlev gördü, oyulmuş diyaframları , Avrasya’daki megalitik dolmenlerin cephelerinde görülenler gibi seelenloch, “ruh delikleri” olarak işlev gördü.
Haklay ve Gopher’in eşkenar üçgeni Göbekli Tepe’nin güneydoğu depresyonundaki dört muhafazadan üçünün kuzey-kuzeybatı yönelimlerinin daha fazla doğrulanmasını sağladığından, bu aynı muhafazaların başlangıçta göksel bir hedefe yönelik olduğu hipotezine inanır. İnşa süreleri boyunca, bu rolü yerine getirebilecek sadece bir yıldız adayı vardı ve bu, Kuzey Haçı olarak da bilinen Cygnus takımyıldızında Deneb idi. Sadece bu yıldız, her gece, yapılarının zaman dilimi boyunca her üç muhafazanın eksenel yönelimlerine göre ayarlandı.
Kozmik Ölüm Yolculuğu…
Deneb Samanyolu üzerinde bulunur ve burada iki ayrı akarsu haline gelir. Dark Rift veya Cygnus Rift olarak bilinen bu belirgin çatallanma, galaktik düzleme paralel olarak yıldız tozu ve döküntüsünden kaynaklanır. Eski kozmolojilerde Karanlık Yarık, bir gökyüzü dünyasına veya öbür dünyaya giriş olarak görülüyordu. Örneğin birçok Kızılderili kabilesi arasında, ruh Samanyolu’na Orion takımyıldızı veya Ülker yakınlarındaki bir ogee veya portal aracılığıyla girdi.
Daha sonra, yukarıda belirtilen çatallanmaya ulaşana kadar Samanyolu boyunca tehlikeli bir yolculuk yaptığı söylenir. Biri Yay ve Akrep takımyıldızlarının çevresinde sona eren, diğeri Samanyolu’nun güney uzantısına bağlanan bu çatallanma tarafından yaratılan iki ayrı akarsu, genellikle iki potansiyel sonuç sunan sürekli değişen bir günlük köprüsü olarak görülüyordu, biri iyi ve diğeri kötü. Bu kavşakta yargılamanın ruh üzerinde, özellikle de Cygnus takımyıldızı Deneb’in yıldızları tarafından gösterilen doğaüstü bir varlık tarafından geçeceğine inanılıyordu. Genellikle bu gökyüzü figürü bir kuş adam ya da yaşlı bir kadın olarak tanımlandı.
Kuzey Amerikalı höyük uzmanı Greg L. Little , aynı kozmik ölüm yolculuğunun Adena, Hopewell ve Mississippian dönemlerinden çok sayıda höyük kompleksinde bulunan hem Cygnus hem de Orion’u içeren yatay hizalamalara yansıdığını belirlemiştir. Bu kozmik ölüm yolculuğunun varlığı muhtemelen çok eski ve aynı zamanda evrenseldir. Graham Hancock, son kitabı America Before (2019) ‘da, en az 12.000 yaşında olduğunu ve bu nedenle Göbekli Tepe döneminde var olduğunu önerdi.
Göbekli Tepe’nin Muhafaza D’sinde, aynı kozmik ölüm yolculuğunu vurgulayan bir öğretim cihazı olabilecek ayakta duran bir sütun var. Sütun 43 veya Akbaba Taşı olarak bilinen akrep ve büyük akbaba gibi bir dizi rölyef sergiler. Birincisinin Scorpius takımyıldızını temsil ettiği düşünülürken, ikincisi Cygnus takımyıldızı olarak tanımlanmıştır.
Ermeni yıldızında Cygnus’un yıldızları akbaba Angegh takımyıldızı olarak tanımlanır . Ermenistan’ın eski krallığı, Göbekli Tepe’nin bulunduğu Şanlıurfa bölgesini içerdiğinden, bu tanımlama önemlidir. Yakın Doğu’da Neolitik çağ boyunca akbaba, ruhun ölüm yolculuğunun birincil sembolü olarak kabul edildi, ruh ya soyut olarak bir top ya da bir insan kafatası olarak temsil edildi.
Akbabanın sol kanadının üstünde böyle bir top görülür. Muhtemelen bu, akbabanın vesayeti altındaki bir insan ruhunu, psikopomp veya “ruh eşliğinde” rolüyle temsil eder. Bununla birlikte, akbaba taşının mühendis ve arkeostronatör Rodney Hale tarafından yapılan bir araştırma, akbaba kanadının üzerindeki topun neredeyse kesinlikle yıldızların ve takımyıldızların döndüğü görülen kuzey göksel kutbu temsil ettiğini gösterdi.
Göbekli Tepe Tasarımında Üçgenin Anlamı
Gökbilimsel düşüncelerin Göbekli Tepe’nin güneydoğu depresyonundaki üç muhafazanın kuzey-kuzeybatı yönelimini iyi belirlemiş olabileceği bilgisi Haklay ve Gopher’in eşkenar üçgeninin önemine inanmaktadır. Ancak, bulgularından geriye kalan soru, inşaatçıların neden bu üç muhafazanın pozisyonlarını belirlemek için kullanmak istedikleri olabilir. Dahası, bu üçgen konfigürasyon tam olarak ne zaman oluşturulmuş olabilir?
Muhafazalar inşa edilmeden önce mi olurdu, yoksa üçünün en eskisi olan Muhafaza D’nin yapımından sonra mı olurdu? İkiye ayırma çizgisini önerilen eşkenar üçgen üzerinden yeniden oluşturan Hale, eksenel oryantasyonunun yaklaşık 344.5 derece, yani kuzeyin 15.5 derece batısında olduğunu belirledi. Bu, üçünün de biraz farklı yönelimlere sahip olmasına rağmen, üçgenin kucakladığı her üç kasanın eksenel yönelimlerine yakındır.
Bu muhafazaların hepsinin aynı eksenel hizalamaya sahip olmamalarının nedeni, her birinin Deneb ayarını farklı tarihlerde hedef alması olabilir. Yapımları dönemi boyunca, dünyanın öncül olarak bilinen eksenel yalpalaması, yıldızın daha batıya yerleşmesine neden oldu, bu da bir muhafazanın eksenel yöneliminin kuzeye doğru ne kadar yakın olduğunu gösterirse, anıt daha erken inşa edildi.
Bu nedenle, kasaların ikiz merkezi sütunlarının mevcut konumlarının ortalama ortalamasına dayanarak, bireysel yönelimleri Deneb’in karşılık gelen ayar konumları tarafından tanımlanan aşağıdaki tarihleri sağlar (yıldızın 2 derecede sönme yüksekliğine ve Carte’ı kullanarak du Ciel software program) ile ilişkili olan kısmını dışarı aktarmak suretiyle yedek oluşturmanız gerekir:
Muhafaza D @ 350.5 ° = M.Ö. 9560
Muhafaza C @ 340.5 ° = MÖ 8860
Muhafaza B @ 342.2 ° = MÖ 9005
Göbekli Tepe mahfazaları inşaatları sırasında gerçekten Deneb ortamına hizalandıysa, Haklay ve Gopher üçgeni yönelimi de benzer bir şekilde belirlendi mi? Üçgenin ekseni 344.5 derece olarak hesaplandığında, bu, MÖ 9165 civarındaki Deneb ayarıyla hizalandığı anlamına gelir. Bu, Muhafaza D’nin şüpheli inşasından yaklaşık 400 yıl sonra ve hem Muhafaza B hem de C’nin şüpheli yapım tarihinden bir süre önce .
Tüm bu tarihler sadece geçici olarak alınmalıdır, çünkü ne yıldızlar ne de söz konusu Göbekli Tepe anıtlarının yapımında ne tür bir doğruluk yansıttıklarını bilmiyoruz. Bu, eğer eşkenar üçgen orijinal bir büyük planın parçası değilse, belki de B ve C Panellerinin amaçlanan pozisyonlarını belirlemek için D Panosu’nun inşasından sonra bir süre kullanıldığını; bunlar daha sonra üçgenin taban çizgisine göre inşa edilir.
Cevap ne olursa olsun, bu, belki de yıldızların yükselişi ve yerleşimi ile ilişkili olarak kullanılan üçgenleme bilgisinin Göbekli Tepe’de bireysel panellerin eksenel yönelimini ve mekansal ilişkisini belirlemek için kullanıldığını göstermektedir. Çok sonra, hem burada hem de bölgedeki diğer Çömlekçilik Öncesi Neolitik bölgelerde, kült binaların eksenleri, güneşin hareketi için önemli olan azimutları yansıtmak için önemli ölçüde değişti.
Görünüşe göre daha eski yıldız gelenekler, bunun neden olabileceği, mevcut makalenin kapsamı dışında bir konudur. Bununla birlikte, şimdi mimari mühendisliğindeki bu sofistike tarzın Anadolu’daki Göbekli Tepe gibi yerlerde başladığına ve daha sonra dünyanın birçok yerinde taş ve toprak anıtların tasarımında benimsendiğine inanmak için her neden var, İskoç mühendis Alexander Thom (1894-1985) tarafından yirminci yüzyılın ortalarında, Bu makalenin adanmış olması onun anısına.
Yazar: Andrew Collins tarafından
Andrew Collins bir tarih ve bilim yazarıdır. En son kitabı Gregory L. Little ile birlikte yazılan Denisovan Origins’dir (Bear & Co, 2019).