Gabon, resmi adıyla Gabon Cumhuriyeti, orta Afrika`nın batısında bir ülkedir. Batıda Gine Körfezi, kuzeyde Ekvator Ginesi ve Kamerun doğuda ise Kongo ile çevrilidir. 17 Ağustos 1960 tarihinde Fransa`dan bağımsızlığını kazandığından beri sadece iki yönetici tarafından yönetilmiştir.
Küçük nüfus, yeterli doğal kaynaklar ve yabancı yatırım ülkeyi bölgenin en zengin ülkelerinden biri haline getirmiştir. Afrika`nın en huzurlu ve sorunsuz birkaç ülkesinden birisidir.
Tarihi
Sömürge Dönemi
Gabon`un ilk ahalisi muhtemelen Pigme`lerdir. 1471 - 1473 yılları arası: Portekizliler, Gabon kıyılarına ulaştı. 17. yüzyıl ve 18. yüzyılın başı : Avrupalılar zenci ticaretiyle birlikte fildişi ve abanoz ticaretine yöneldi. 1843 yılı : Fransa kesin olarak Gabon` a yerleşti. Kuzeydoğudan gelen Franglar mahalli halkı püskürterek yerlerini aldı. 1849 yılı : Libreville azat edilmiş köleler tarafından kuruldu (Libreville serbest şehir anlamına gelir.) 1875 yılı : Savorgnan de Brazza Ogoue`yi keşfetti. 1886 yılı: Gabon bir Fransız sömürgesi oldu. Sonra Fransız Kongosu ile birleşti. 1888 - 1904 yılları arası: Gabon Fransız Ekvator Afrika` sına bağlı bir sömürge oldu.
Bağımsızlık Dönemi
1956 yılı: Sömürge özerkleşti. 1958 yılı: Gabon Cumhuriyeti ilan edildi. 1960 yılı: Cumhuriyet resmen bağımsızlığına kavuştu. 1961 - 1967 yılları arası: Leon M` Ba cumhurbaşkanlığına getirildi (1964`te Fransa onun iktidarda kalabilmesini sağlamak için müdahale etti). 1967`de Omar Bongo iktidara geldi ve tek partiye dayalı olarak ülkeyi yönetmeye başladı. 1990`da çok partili yaşama geçildi ve 1991`de anayasa değişikliğiyle Partiler Yasası kabul edildi. 1992`de Omar Bongo yeniden cumhurbaşkanlığına seçildi.
Coğrafya
Ülkenin büyük kısmı düzdür. En yüksek noktası İboundji olup 980 metredir. Atlas Okyanusuna dökülen büyüklü küçüklü bir çok ırmak, ülkenin batı kıyılarını yararak Okyanusa ulaşır. Bunlardan en önemlileri, kuzeyde ülkeye adını veren Gabon Körfezini meydana getiren Gabon Irmağı ve daha güneydeki Bort-Gentil Körfezi ile Okyanusa dökülen Ogoue Irmağıdır. Bu körfezdeki Lopez Burnundan itibaren güneye doğru, akıntıların uzun kumullar halinde deltalar yapmasıyla meydana gelen deniz kulakları ve sağlığa zararlı iklimi ile güney kıyıları yaşanması güç bir şekil almıştır.
Kuzeyden güneye doğru ırmakların içinde aktığı ovanın genişliği 20 km ile 200 km arasında değişir. İç kısma doğru yükseklik artarak dağlık bölgeye (Billur Dağlarına) ulaşır. Bu bölgedeki en önemli dağ kütleleri kuzeydeki Cristallo Dağları kütlesi ile, güneydeki Chaillu Sıradağlarıdır. Doğu kısmında fazla yüksek olmayan yaylalar yer alır.
İklim ve Bitki Örtüsü
Ekvator çizgisinin hemen hemen ortasından geçtiği Gabonda sıcak ve yağışlı ekvator iklimi hakimdir. Yağışlar eylül-mart döneminde olur. Senelik sıcaklık ortalaması 22-35°C arasında değişir. Bu bol yağışlar sebebiyle ülke sık ormanlarla kaplıdır. Yağışlı muson ve kurak olan alize rüzgarları, senenin her mevsiminde daima hakimdir. Yağışlı mevsimlerin rüzgarlarla alakası önemlidir.
Tabii Kaynakları
Gabon, sık ormanlarla kaplı olduğundan, kereste ülkenin başlıca zenginlik kaynağıdır. Maden kaynakları açısından çok zengindir. Chaillu Dağlarında altın ve elmas, Francevillede manganez, kuzeyde Çibangada demir, Port Gentil yakınlarında petrol ve Munanada uranyum yatakları mevcuttur.
Nüfus ve Sosyal Hayat
Nüfusu 1.253.000 olup Başşehri, Gabon Körfezi kıyısında 352.000 nüfuslu Libreville şehridir. Kongo kıyılarına yakın bölgede yaşayan ve bugün sayıları çok azalan Pigmelerin dışında, nüfusu daha çok Bantu asıllı kırk kadar kabile ile, kuzeyde ve Ogoue kıyılarında yerleşen Fonglardan meydana gelir. Etnik gruplar arasında sosyal ve kültürel ilişkiler yok denecek kadar zayıftır. Nüfusun büyük çoğunluğu köylerde yaşar. Şehirde yaşayanların toplam nüfusa oranı % 32 gibi düşük bir orandır. Halk birbirlerine yakın, küçük köylerde otururlar. Çiftçilik, kıyı bölgelerinde ise hayvancılık, halkın başlıca geçim kaynağıdır. Balık, muz, pirinç ve et halkın başlıca besin maddesidir. Oymacılık, ülkedeki en gelişmiş el sanatıdır. 6-16 yaş arası ilköğretim mecburi ve parasızdır. Ülkedeki okur yazar oranı % 40 gibi düşük bir seviyededir.
Uzun müddet Fransız sömürgesi olarak kalan Gabonun resmi dili Fransızcadır. İnsan hak ve hürriyeti maskesi altında Fransızlar yıllarca burasını sömürmüş, kendi kültürlerini yerleştirmişler, buradaki insanlara da köle muamelesi yapmışlardır. Ancak Fangların Fang dilleri ile Bantu lehçeleri de konuşulur. Gabonda yaşayan halkın çoğunluğu Hıristiyanlığın Katolik mezhebine mensuptur. Ancak İslamiyet süratle gelişmekte ve Müslümanların memleket nüfusu içerisindeki nisbeti yüzde elliye yaklaşmaktadır. Bunun yanında animist azınlıklar da mevcuttur. Para birimi AFT frangıdır. Başkent Libreville dışında önemli şehri, Lopez Burnundaki 164.000 nüfuslu Port Gentildir.
Siyasi Görünümü
Yürütme
1991e kadar tek parti iktidarı ile yönetilen Gabon Cumhuriyeti, üniter bir devlettir. 1991de kabul edilen ve 1994te değiştirilen anayasa, cumhurbaşkanının yedi yıllığına ülke genelinde yapılan tek turlu seçimde en fazla oyu alan aday olarak belirlenmesini öngörmektedir. Son derece geniş yetkilerle donanmış olan cumhurbaşkanı, yürütmenin başı olarak Başbakanı ve üst düzey yargı üyelerini atamaktadır. Cumhurbaşkanı aynı zamanda silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır.
Parlamentonun kabul ettiği kanunları yürürlüğe koyan veya veto eden cumhurbaşkanı, aynı zamanda ülkeyi kanun hükmünde kararnamelerle yürütme yetkisine sahiptir. Cumhurbaşkanı ayrıca, gerekli gördüğü hallerde parlamentoyu feshedebilmekte ve seçimlerin yenilenmesine karar verebilmektedir. Bu yetkiler simgesel olmayıp yürütmenin gerçek başı cumhurbaşkanıdır.
Yasama
Parlamento, millet meclisi ve senatodan oluşmaktadır. Millet meclisi 120 üyeli olup genel oyla 5 yıllık bir süre için seçilmektedir. Senato 102 üyeli olup 6 yıllık bir süre için yerel ve bölgesel yönetimlerce seçilir. Gabonda Senatonun yetkileri kısıtlıdır. Ancak cumhurbaşkanının aniden görevden ayrılmak zorunda kalmasını gerektiren bir durum ortaya çıkması durumunda geçici olarak cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen senato başkanlığı önemli bir makamdır.
Yargı
Gabon, hukuk sistemini Fransadan almıştır. Gabondaki yüksek yargı organları anayasa mahkemesi, yargıtay ve yüce divandan oluşmaktadır. Anayasa mahkemesi anayasa ile ilgili konuları incelemenin yanısıra, seçim sonuçlarını onaylamakla da görevlidir.
İdari Yapı
Üniter bir devlet yapısına sahip Gabon, vilayet olarak adlandırılan dokuz yönetim bölgesine ayrılmıştır. Vilayetler merkezi otoriteye bağlı valilerce yönetilmekte ve kendi içlerinde ilçelere ayrılmaktadır. Toplam 36 ilçe mevcuttur.
Ekonomi
Gabonun kişi başına gelir düzeyi çoğu Sahra-altı Afrika ülkesinin dört katı olmasına rağmen gelir dağılımındaki eşitsizlik sebebiyle nüfusunun dikkate değer bir kısmı fakirdir. 1970lerde petrol keşfedilene kadar kereste ve manganeze bağımlı bir ekonomisi olan ülkede petrolün ekonomideki ağırlığı hâlihazırda % 50 civarındadır. 1999 ile 2008 arasında petrol fiyatlarının yeniden yükselmesi Gabon ekonomisinin büyümesine yardımcı olmuş, ancak üretimdeki düşüşler bu büyümenin sınırlı kalmasına yol açmıştır.
Sahra-altı Afrikada 5. büyük ham petrol üreticisi olan Gabon aynı zamanda dünyadaki en büyük üçüncü yenilenebilir su rezervlerine sahiptir. Gabon, ekonomik büyümesi çerçevesinde ortaya çıkan enerji ihtiyacını zengin su kaynaklarını kullanabileceği hidroelektrik santrallerle karşılamak istemektedir. Önemli demir, manganez (dünyadaki manganezin %45i) ve maden yataklarına sahip olan ülkede, tarım ve balıkçılık alanlarında da geniş potansiyel mevcuttur. Ülkede altın, uranyum, manganez ve demir cevheri dahil bugüne kadar tespit edilen 400 kadar maden yatağı bulunmaktadır. Gabon, 8 ila 10 milyar Dolar pazar büyüklüğüne sahip olan Orta Afrika Gümrük ve Ekonomi Birliği üyesidir.
Genellikle ekvator iklimine sahip ülkede 22 milyon hektar ormanlık alan mevcuttur. Gabon makamları, işsizliği azaltmak ve yerel sanayiyi teşvik etmek için 2010 yılı Ocak ayı itibariyle ülkeden kereste ihracatını yasaklamıştır.
Ormancılığın yanında balıkçılık alanında da ülkede önemli bir potansiyel mevcuttur. 800 km uzunluğundaki sahil ve 10.000 km2 büyüklüğündeki göl ve nehirlere sahip ülkede 240.000 ton ağırlığında balık barındığı tahmin edilmektedir.
Ekonomideki sektör çeşitliliğinin fazla olmadığı ülkede altyapı çalışmaları, demiryolları, limanlar, petrol, doğalgaz, madencilik, hidroelektrik santraller, turizm, iletişim, toplu konut projeleri önem verilen alanlar arasında yer almaktadır.
Demografi
Milliyet: Fang: 41,3%, Punu: 9,7%, Nzebi: 8,4%, Teke: 4,0%, Myene: 3,8%, Mbede 3,7%, Eshira: 3,2%, Kota: 2,7%, Fransızlar: 0,4%, diğer: 22,8%.
Din: Katolikler: 46,3%, Protestanlık: 33,1% (başlıca: Pentakostalizm), Animizm: 9,3%, İslam: 8,8%.