Hamilelikte Yüksek Tansiyon Nelere Yol Açar?
Hamilelikte yüksek tansiyon, zamanında teşhis ve tedavi edilmediğinde, anne veya bebeğin ölümüne bile yol açabilen, erken teşhisle tedavisi mümkün olan ciddi bir gebelik problemidir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), anne ölümünün (hamilelik sırasında veya doğumdan kısa bir süre sonra meydana gelenler) ana nedenleri arasında preeklampsi olduğunu bildiriyor.
Neyse ki hamilelikte yüksek tansiyon önlenebilir veya tedavi edilebilir. Böylece kadın ve bebek için daha sağlıklı bir hamilelik sağlanır.
Aşağıda hamilelikte yüksek tansiyon hakkında daha fazla bilgi edinin ve şüphe durumunda hamileliği takiplerinizi yapan kadın doğum uzmanıyla görüşün.
Hamilelikte Yüksek Tansiyon Nedir?
Hamilelikte yüksek tansiyon, diğer adıyla preeklampsi, gebeliğe özgü tansiyon bozukluğu olarak adlandırılır. Gebe kadınlarda artan kan basıncı ve idrarda protein kaybı (proteinüri) ile kendini gösterir. Doğru tedavi edilmezse, hamileliği tehlikeye atan daha ağır koşullara (eklampsi) ilerlemesi mümkündür.
Şu anda önemli düzeyde proteinüri gözlenmese bile, hamilelikte yüksek tansiyon ile ilişkili diğer durumlar analiz edilmelidir.
Bu nedenle, aşağıdaki gibi durumların varlığında preeklampsi şüphesi düşünülebilir:
- Trombosit düşüklüğü (trombositopeni);
- Karaciğer fonksiyon bozukluğu;
- Böbrek yetmezliği;
- Akut akciğer ödemi;
- Eklampsi yakınlığı;
- Plasental tutulum belirtileri (fetal büyüme kısıtlaması veya kalp hızı değişiklikleri gibi).
Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından (veya 5. ayından) sonra meydana gelen ve bebek doğduğunda sona erme eğiliminde olan kan basıncı değişiklikleri ile karakterizedir. Ayrıca erken (34 haftadan önce) ve geç (34 haftadan sonra) preeklampsi olarak sınıflandırılabilir.
Bazı durumlarda hamilelikte yüksek tansiyon, doğumdan sonra bile annede devam edebilir. Hamilelik sonrasında devam eden tansiyon problemi için özel izleme ve tedavi gerekir.
Hamilelikte Yüksek Tansiyon Nasıl Sınıflandırılır?
Gebelikte yüksek tansiyon sendromlarını sınıflandırmanın en kabul gören yollarından biri, onları 4 kategoride sınıflandırmaktır.
Hamilelikte yüksek tansiyon sınıflandırılması şu şekildedir:
Kronik arteriyel hipertansiyon: 20 haftadan önce görülen hipertansiyon;
Gestasyonel hipertansiyon: Proteinüri olmayan ve diğer belirtileri olmayan hipertansiyon;
Preeklampsi: Proteinüri veya diğer belirti ile 20. haftadan sonra tansiyonun yükselmesi;
Preeklampsinin üst üste olduğu kronik arteriyel hipertansiyon: Durumun kötüleşmesiyle birlikte hamilelikten önce hipertansiyon olmasıdır.
Bazı çalışmalar aşağıdakilerin kullanılmayan bir sınıflandırma şekli olduğunu gösterse de hamilelikte yüksek tansiyonu sınıflandırmanın yollarından biri koşulların yoğunluğuna göredir:
Hafif
Hafif preeklampsi, en az 4 saat arayla 140/90’a eşit veya daha yüksek 2 kan basıncı ölçümü ile tanımlanır. Proteinüri varsa, 24 saat içinde 300 mg’a eşit veya daha fazla olmalıdır.
Genel olarak diüretikler veya ilaçlar reçete edilmesi tavsiye edilmez ve hafif dinlenme ve sık sık tansiyon ölçümü yapılmalıdır.
Şiddetli
Şiddetli preeklampside 4 saatlik aralıklarla 160/110’a eşit veya daha kan basıncı vardır. Ek olarak, proteinüri 24 saatte 5 g oranlarında ortaya çıkar.
Hamilelikte şiddetli yüksek tansiyon durumunda, sıkı bir kan basıncı kontrolü gereklidir ve hamile kadının sürekli izlenmesi için hastaneye yatırılması gerekir. Genel olarak sodyumda ciddi bir düşüş olmaksızın yüksek proteinli beslenme uygundur.
Hamilelikte Yüksek Tansiyon Neden Olur?
Hamilelikte yüksek tansiyona tam olarak neyin neden olduğu henüz bilinmiyor. Ancak ilk gebelik olması, gebenin yaşı (erken ergenlik veya 40 yaşından sonra gebelik) ve yakın aile bireylerinde (anne, büyükanne, büyükbaba, kız kardeş) yüksek tansiyon öyküsü gibi faktörler durumun gelişimi ile ilişkili olabilir.
Hamilelikte yüksek tansiyona için diğer risk faktörleri şunlardır:
- Obezite;
- Şeker hastalığı;
- Hamilelikten önce yüksek tansiyon öyküsü;
- Böbrek hastalıkları veya komplikasyonları (böbrek yetmezliği veya taş gibi);
- Birden fazla bebeğe hamile olmak (örneğin ikiz veya üçüz);
- Son gebelikten 2 yıldan az veya 10 yıldan fazla arayla gebe kalmak;
- Tüp Bebek (IVF) ile hamile kalmak.
Bazı uzmanlar, hamilelikte yüksek tansiyonun, plasentadaki kan damarlarının zayıf gelişiminden kaynaklandığına inanmaktadır.
Bu damarlar küçük spazmlara neden olur ve kan dolaşımını zorlaştırır. Bu da kalbin hızlanmasına ve daha fazla baskı yapmasına neden olur.
Ancak bu düşünce henüz bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.
Hamilelikte Yüksek Tansiyon Belirtileri Nelerdir?
Yorgunluk, baş ağrısı, bulanık görme, şişlik, mide bulantısı gibi semptomları olan hamile kadınlar yüksek tansiyondan şüphelenmelidir. Ancak, hamilelikte yüksek tansiyonun teşhisi gebeliğin 20. haftasından sonra yapılan kan veya idrar testi ile konulabilir.
Preeklampsinin diğer semptomları, ayakların veya ellerin aşırı terlemesi, idrar hacminin azalması, kilo alımı ve sıvı tutulmasıdır.
Ayrıca preeklampsinin herhangi bir belirti veya semptom göstermemesinin mümkün olduğunu ve bu durumun tanımlamayı daha zor ve zaman alıcı hale getirebileceğini hatırlamakta fayda var.
Bu nedenle hamile kadının hamileliğinin tüm evrelerinde doktor takibinde olması son derece önemlidir.
Hamilelikte yüksek tansiyona ne kadar erken teşhis edilirse, tedavi olma şansı o kadar yüksek olur. Bu da anne ve bebek için daha fazla güvenlik ve rahatlık sağlar.
Preeklampsi teşhisi için testler
Semptomlar preeklampsi şüphesini artırmaya yardımcı olsa da bu hastalık ancak bir doktor tarafından değerlendirilmesi ve yorumlanması gereken testlerin yardımıyla doğru bir şekilde teşhis edilebilir.
Preeklampsiyi teşhis etmek için ana testler şunlardır:
Kan veya idrar testi
Hamilelikte yüksek tansiyon, hamile kadının vücudunda bulunan protein miktarını değerlendirmek için kan testi kullanılır.
Aynı şey proteinüriyi (preeklampsinin ayırt edici özelliklerinden biri) kontrol etmek için yapılan idrar testi için de geçerlidir.
Fetal ultrason
Fetal ultrason, preeklampsi teşhisinde kullanılır. Çünkü doğum uzmanının genişlemiş damarları görmesine ve kalbin kanı pompalamak için ne kadar basınç uyguladığını görmesine izin verebilir.
Biyofiziksel profil
Biyofiziksel profil testi, bebeğin hareketlerini ve nefes alışını ölçer. Bunu yaparken, fetal sıkıntıyı değerlendirmek için notlar verir. Notların yüksek olması bir şeylerin yanlış gittiğinin göstergesidir.
Hamilelikte Yüksek Tansiyon Bebeğe Zarar Verir Mi?
Preeklampsi, daha ciddi vakalarda hamileyken bebeğin ölümüne neden olabilen, erken doğumu başlatabilen, düşüklere, nöbetlere ve kardiyovasküler kazalara (CVA’lar) neden olabilen, kanamaları kolaylaştıran, böbrek yetmezliğine ve karaciğerde hasara neden olabilen ciddi bir hastalıktır.
Bebeklerde preeklampsi kilo alımını (ki bu idealden daha az olma eğilimindedir) ve organ ve dokuların gelişimini ve büyümesini etkileyebilir.
Ama her şeyden önce sakin olun. Hamilelikte yüksek tansiyon doğru teşhis ve tedavi edilirse hem annede hem de bebekte herhangi bir zarar vermemesi mümkündür.
Preeklampsiye neyin neden olduğu tam olarak bilinmediğinden, bu durumu önlemenin bilimsel olarak kanıtlanmış bir yolu henüz yoktur.
Yine de hamilelikte yüksek tansiyonu önlemek veya tedavi etmek için bazı önlemler alınabilir:
Hamilelikten önce
Hamile kalmayı planlıyorsanız, hamile kalmadan önce bazı durumları (şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve böbrek sorunları gibi) kontrol ve tedavi edin.
Düzenli fiziksel egzersizle sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmek, meyve ve sebzelerden zengin beslenme ve sık alkol tüketiminden kaçınmak, özellikle hamile kalmak isteyenler için önemli alışkanlıklardır.
Hamilelik sırasında
Hamile kadın tıbbi tavsiyeye göre egzersiz yapmaya devam etmelidir.
Her zaman kadın doğum uzmanı tarafından istenen tüm muayeneleri yapın ve tıbbi önerileri dikkate alın.
Hamilelikten sonra
Yemek ve dinlenme ile ilgili tıbbi tavsiyelere uyun. Mümkünse doğum tarihinden en az 2 yıl sonra tekrar hamile kalın.
Hamilelikte Yüksek Tansiyona Nasıl Tedavi Edilir?
Hamilelikte yüksek tansiyon tedavisinin türü vakadan vakaya değişir ve hamileliğiniz için neyin en iyi olduğuna yalnızca doktorunuz karar verebilir.
Genel olarak hafif yüksek tansiyon, günlük tansiyon ölçülmesi ve yorucu egzersizlere ara verilmesi ile tedavi edilir.
Doğum uzmanı, bu hastalığın semptomlarını hafifletmek için bazı ilaçlar (aspirin gibi) önerebilir.
En ciddi vakalar hastaneye yatış ve intravenöz antihipertansif ilaçlarla (damardan) tedavi edilir.
Hamilelikte yüksek tansiyon için tüm tavsiyeler doktor tarafından verilmelidir. Özellikle genel olarak düşük sodyumlu beslenme preeklampsiye önemli sonuçlar getirmediği gözlendiğinden, kendi başına beslenme değişikliği yapılmamalıdır.
Beslenme nasıl olmalıdır?
Kalsiyum kaynaklı ürünlere (soya, beyaz fasulye, roka, lahana ve brokoli gibi) öncelik vermelidir. Besin takviyesi sadece eksiklik teşhisi konan hamile kadınlar için uygun olduğundan, doktorunuzun önerdiği gıda takviyelerini kullanın.
Potasyum da sık tüketilmelidir. Bu nedenle pancar, ıspanak, karalahana ve muz gibi besinler tüketilmelidir.
Tuz miktarı azaltılmalı ve işlenmiş gıdalardan (sosisler, konserveler, hazır çeşniler, alkolsüz içecekler ve sporcu içecekleri) da mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.
Sağlıklı beslenme korunmalıdır: Her gün büyük öğünler arasında 5 porsiyon meyve tüketin, aşırı yağ ve şeker almaktan kaçının.
Demir açısından zengin besinler: Hamilelikte anemi için beslenme çok önemlidir. Demir açısından zengin gıdalara öncelik verin.
Diğer Gebeliklerde Yüksek Tansiyon Tekrar Olur Mu?
Preeklampsinin sonraki gebeliklerde tekrarlama olasılığı vardır. Son hamilelik 2 yıldan az veya 10 yıldan daha önceyse risk daha yüksektir. Bu nedenle, bu hastalığı geçirmiş ve tekrar hamile olan herkes bu tıbbi geçmişi hakkında doktoruna bilgi vermelidir.
Bununla birlikte, durumla ilişkili hastalığın meydana gelme riskini artırabilecek veya artırmayabilecek birkaç faktör vardır. Bu nedenle, ilk hamileliklerinde preeklampsi geçirmiş olan kadınlar, doktorlarıyla konuşmalı ve durumu kendileri de takip etmelidir.
Hamilelikte yüksek tansiyon, kadınlarda ve bebeklerde ölüme yol açabilen ciddi bir hastalıktır. Bu nedenle bir an önce teşhis edilip tedavi edilmelidir.