2000 yıl önce bir Çinli, şapkasının uçmasını önlemek için ona ip bağlayınca, ayırdında olmadan, dünyadaki ilk uçurtmayı yapmış oldu.
Uçurtma denince insanın aklına hemen özgürlük geliyor nedense. Bahar aylarında gökyüzünde salına salına uçan uçurtmalar nasıl geliştirilmiştir hiç düşündünüz mü?
İlk uçurtmanın nerede ve nasıl yapıldığı kesin olarak bilinmiyorsa da, 2000 yıl önce ilk kez Çin’de uçuruldukları sanılıyor. Bir efsaneye göre rüzgarlı bir havada bir Çinli şapkasının uçmasını önlemek için ona bir ip bağlar ve böylece de ilk uçurtmayı yapmış olur.
Uçurtma Çin’den, Kore ve Hindistan’a giden tüccarlar tarafından tüm Asya kıtasına yayılmıştır. Asya ülkelerinin her biri kendilerine göre biçimler vererek yaptıkları uçurtmaları farklı amaçlarla uçurmuşlardır…
Uçurtmanın Japonya’ya budist rahipler aracılığıyla 7’nci yy.’da ulaştığı söyleniyor. Rahipler uçurtmaları kötü ruhların yönlerini değiştirmek için ve o yıl ürünün bereketini artırmak için kullanırlardı.
Uçurtmanın adı, bir de hırsızlık öyküsüne karışmıştır. 300 yıl önce, Nagoya Kalesi’nin çatısındaki altın bir heykeli çalmak isteyen bir hırsızın çatıya çıkmak için kendisini bir uçurtmaya bağladığı, bir öykü olarak anlatılmaktadır. Hırsız yalnızca heykelin az sayıda küçük parçalarını çalabilmiş ama daha sonra yakalanarak cezalandırılmıştır. Uçurtmalarla ilgili olarak Hindistan’daki ilk kayıtlara, 1500’lü yıllarda Moğol dönemindeki minyatürlerde rastlanmaktadır. Bu resimlerde genç bir adamın görüşmesine izin verilmeyen sevgilisine mesaj ulaştırmak için uçurtmayı beceriyle kullandığı gösterilmektedir.
Uçurtmalar konusundaki öyküler, Avrupa’ya 13’üncü yy. sonlarına doğru Marco Polo tarafından taşınmıştır. Ayrıca 16’ncı ve 17’nci yy.’larda Japonya ve Malezya’dan Avrupa’ya dönen gemicilerin de yanlarında uçurtma getirdikleri tarihsel belgelerle saptanmıştır. Uçurtma Avrupa’ya geldiği bu dönemde kişilerde bir merak uyandırmıştır ama Avrupa kültürü üzerinde bir etkide bulunamamıştır.
18’inci ve 19’uncu yy.’larda ise uçurtma bilimsel araştırmalarda kullanılan araçlar arasında yer almaya başlamıştır. Benjamin Franklin, Alexander Wilson uçurtmaları rüzgar ve hava akımları üzerindeki bilgilerini artırmakta kullanmışlardır.
Sir George Caley, Samuel Langley, Lawrence Hargrave, Alexander Graham Bell ve Wright Kardeşler uçurtmalarla deneyler yapmışlar ve bu deneyler, paratonerin bulunmasından, uçakların yapılmasına değin birçok gelişme için zemin oluşturmuşlardır.
Uçurtmanın kullanıldığı belki de en garip yerlerden biri, bir at arabasını çekmek için ondan yararlanılmasıydı. George Pocock adlı bir öğretmen 1822 yılında bir at arabasını, uçurtma yardımıyla hızını saatte 20 mile ulaştırarak çekmeyi başarmıştı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında, İngiliz, Fransız, İtalyan ve Rus orduları düşmanların yerlerini belirlemek ve işaretleşmek için uçurtmalardan yararlanmışlardır.
İkinci Dünya Savaşı’nda ise, Harry Saul’un Hücum Uçurtması (Barrage Kite) uçakların hedeflere yakın olabilecek denli alçaktan uçmalarını önlemiştir. Denizde kaybolan pilotlar bir Gibson Girl-box uçurtması uçurmuşlar ve böylece yerlerinin saptanmasını sağlamışlardır. Uçaklardaki gelişmeler, uçurtmalardan yararlanma gereksinimini azaltmış ve uçurtmalar giderek, eğlence amacıyla uçurulmaya başlanmışlardır.
Son elli yılda ise uçurtmalara duyulan ilgide önemli bir artış gözlenmektedir. Uçurtma yapımında ripstop naylon, fiberglas ve karbon grafit gibi yeni malzemelerin kullanılması, uçurtmaların daha sağlam, daha hafif, daha renkli ve daha dayanıklı olmasını sağlamıştır. Francis Rogallon’un kanatlı uçurtması ve Domina Jalbert’in parafoil uçurtması gibi önemli buluşlar, modern Delta Kanatlar’ın ve spor yapmakta kullanılan paraşütlerin gelişimine yararlı olmuşlardır.
Peter Powell 1972 yılında “İki Kumandalı Stunter” adlı bir uçurtmanın tanıtımını yapmış, bundan sonra ise insanlar uçurtmayı yalnızca eğlence için değil aynı zamanda bir spor aracı olarak da kullanmaya başlamıştır. Meraklıları manevra yapabilen, daha hızlı uçabilen ya da karmaşık numaralar yapan yeni modeller üretmeye başlamışlardır. Daha büyük ve daha güçlü uçurtmalar yapılmış, 1980’lerde Yeni Zelandalı Peter Lynn bu uçurtmaların çekebileceği, adına “buggy” denen üç tekerlekli bir araç yapmıştır. 1990’larda tekerlekler üstünde, suda kayak yaparken ya da buz üstünde kayarken uçurtma uçurmak, kimi ülkelerde moda konumuna gelmiştir.
1999 yılında bir grup insan, Kuzey Kutbu’nda kızaklarını çekmek için uçurtmanın gücünden yararlanmıştır.
Son yıllarda Türkiye’de kulüpler kurarak biraraya gelen uçurtmaseverler, değişik zamanlarda yurdun çeşitli yörelerinde uçurtma uçurma şenlikleri düzenlemektedirler.
Uçurtma yalnızca çocuklar tarafından uçurulmasından öte, büyükler için de çok yaygın bir eğlence ve hatta spor aracı olarak Türkiye’de giderek, önemli sayıda taraftar kazanmaktadır.
Ülkemizde bu hobinin gelişmesi ve yaygınlaşması için kurulmuş bir Uçurtma Kulübü vardır. Martı Uçurtma Kulübü’nün internet sayfasında (www.martiuk.org) kolaylıkla yapabileceğiniz birçok detaylı plan bulunmaktadır.
Uçurtma, yaparken de uçururken de size çok keyifli anlar yaşatacak bir hobidir.
Halit Cebeci