Uluslararası tıbbi insani yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Uganda’nın başkenti Kampala’da yapılacak mülteci zirvesi öncesinde uluslararası toplumun Uganda’daki mültecilere yardım edilmesi konusunda başarısız olduğunu, tıbbi bir acil durumun ortaya çıkmaması için gıda ve su gibi hayat kurtarıcı temel ihtiyaçların öncelikli olarak ele alınması gerektiğini belirtti.
19 Haziran 2017, Kampala – Hükümetler ve uluslararası kuruluşlar 22 – 23 Haziran 2017’de Uganda’daki mültecilere yönelik çalışmalara fon toplamak üzere Kampala’da bir araya gelecek.
Her gün ortalama 2.000 mültecinin giriş yaptığı Uganda’da şu anda toplam 950 bin 562 mülteci bulunuyor. Mültecilerin çoğu Güney Sudan’daki şiddetten kaçan insanlardan oluşuyor.
Uganda, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (BMMYK) öncülüğünü yaptığı Kapsamlı Mülteci Programları Çerçevesi (Comprehensive Refugee Response Framework - CRRF) pilot ülkesi konumunda. Bu çerçeve ile, kendi kendine yeterlilik ve BMMYK, hükümetler, sivil toplum kuruluşları (STK'lar) ve diğer aktörler arasında işbirliğinin artırılması yoluyla mülteciler ve ev sahibi toplumların durumlarının iyileştirilmesi amaçlanıyor.
Yetersiz kaynakların yanı sıra sağlıksız su ve sanitasyon koşulları ile gıda kesintileri, tıbbi bir acil durum yaratma riskini de beraberinde getiriyor.
Uganda’daki mülteci yerleşimlerinden Palorinya’da nüfusun %80’inin tek temiz su kaynağı MSF tarafından sağlanıyor ve bu durum sürdürülebilirlik açısından sorun teşkil ediyor.
Mültecilerin en temel ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirten MSF Uganda Program Direktörü Tara Newell, bölgedeki insani duruma ilişkin olarak şunları söylüyor: “Çok yüksek miktarlarda su pompalayıp arıtıyoruz ama yine de ihtiyacın tamamını karşılamakta güçlük çekiyoruz. Uzun vadeli ve uygun maliyetli çözümler bulunmadığı sürece insanlar bu şartlarla uzun süre başa çıkamayacaktır ve sağlık durumlarının kötüye gitmesi de kaçınılmaz olacaktır”.
Mülteci yerleşimlerinde bulunan insanların çoğu, su ihtiyacını su kamyonlarından karşılıyor. Şu anda kişi başı günde 7 litrelik su yardımı yapılabiliyor. Suya erişimin tek kaynağı olan su kamyonları pahalı bir sistem. Ayrıca kötü yol koşulları nedeniyle kamyonlar zaman zaman yoldan çıkabiliyor.
“Uganda’da açlıktan ölmektense Güney Sudan’da vurularak öldürülmeyi tercih ederim”
Dünya Gıda Programı’nın gıda yardımında yaptığı %50 oranındaki kesinti nedeniyle mülteci yerleşimlerinde birçok insan gıda sıkıntısı yaşıyor. MSF, bu nedenle bazı insanların birden fazla yerleşimde gıda ve su yardımı almaya çalıştığını gözlemliyor.
Ayrıca mülteciler, yerleşimlerde yapılan temel yardım malzemesi dağıtımlarının zaman zaman ihtiyaçlarla örtüşmediğini ya da eksik biçimde yapıldığını da aktarıyor.
Gıda sıkıntısının ulaştığı bu kritik düzey, bazı mültecilerin Güney Sudan’a geri dönmeyi bile bir seçenek olarak değerlendirmesine neden oluyor. Bir mülteci, durumu bir MSF çalışanına şu şekilde özetliyor: “Uganda’da açlıktan ölmektense Güney Sudan’da vurularak öldürülmeyi tercih ederim”.
MSF Program Yöneticisi Dr. Leon Salumu: “Mülteciler kabul edilemez bir ikilemde bırakılıyor: Ya yiyecek ve su olmadan yaşayacaklar ya da ülkelerine geri dönüp hayatlarını tehlikeye atacaklar”.
Giderek artan mülteci nüfusu Uganda hükümetinin kapasitesini zorlarken bazı mülteciler Rhino yerleşiminin batısındaki Ofua bölgesi gibi su kaynakları ve ekilebilir araziden uzak noktalara yerleştiriliyor. Mültecilerin temel ihtiyaçlarının giderilmesi; su, sanitasyon ve sağlık hizmetlerine erişimin maksimize edildiği daha iyi bir yerleşim planlamasını gerektiriyor.
Sağlık hizmetlerine erişim ise, tıbbi malzemelerin ithalatının uzun zaman alması nedeniyle zorlu hale geliyor. Örneğin, MSF bu sene iki ay boyunca bu nedenle güvenli doğum gerçekleşmesini sağlayamazken göz ve deri hastalıklarını da tedavi edemedi. Yine aynı dönemde sık karşılaşılan hastalıkların önüne geçilemedi.
MSF, bu durumların tekrar yaşanmaması ve tıbbi bir acil durumun ortaya çıkmaması için Uganda hükümetini beklemekte olan tıbbi malzeme ithalat taleplerini hızlandırmaya çağırıyor.
Afrika’da en yüksek sayıda mülteciye ev sahipliği yapan ülke konumunda olan Uganda’da, 2016 yılında Avrupa’ya deniz yoluyla ulaşan insanların iki katından daha fazlasının bulunduğu tahmin ediliyor. Bazı ülkeler, sınırlayıcı göç politikaları geliştirip mültecileri sınırlarında tutmayı tercih ederken mültecileri kabul etmek yerine onları menşe ülkelerine yakın bir noktada destekleme vaadinde bulundu. Ancak bu vaat yerine getirilmedi, zira Uganda’daki mülteci programları yalnızca %17 düzeyinde fon desteği alabildi.
MSF Program Yöneticisi Dr. Leon Salumu: “Uluslararası toplum Güney Sudan’daki çatışmayı çözme konusunda başarısız oldu, şimdi de çevre ülkelere sığınan Güney Sudanlı mültecilere yardım etme konusunda yetersiz kalıyor. Uluslararası toplumun bir an önce yükümlülüklerini yerine getirmesi ve böyle geniş bir coğrafyada mültecilere nasıl yardım sunulacağı konusunda yeniden düşünmeye başlaması gerekiyor”.
MSF’nin Kuzey Uganda’daki faaliyetleri
MSF, Güney Sudan’daki faaliyetlerine ek olarak Temmuz 2016’dan bu yana Uganda’daki insani kriz karşısında tıbbi yardım sağlıyor, su ve sanitasyon çalışmaları yapıyor. MSF şu anda Uganda’nın kuzeybatısındaki 4 mülteci yerleşiminde (Bidi Bidi, Imvepi, Palorinya ve Rhino) yatılı ve ayakta sağlık hizmetleri veriyor, cinsel ve toplumsal cinsiyete bağlı şiddetin yanı sıra ruh sağlığı konusunda destek sağlıyor, anne çocuk sağlığı ve beslenme desteği veriyor. Aynı zamanda toplum sağlık izlemesi yapıyor, su ve sanitasyon çalışmaları yürütüyor.
MSF ayrıca ülkenin Güney Sudan sınırındaki Lamwo’ya, Doğu Equatoria’da bulunan Pajok’a yapılan saldırı sonrasında gerçekleşen mülteci hareketi sonrasında yardımda bulundu. Bir süre sonra bu faaliyetler başka kuruluşlara devredildi.
MSF, Uganda’da mültecilere yönelik çalışmalarına ek olarak, Kasese’de ergenlik çağındaki gençlere cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmeti sağlıyor. Aynı zamanda George ve Edward göllerinde yaşayan balıkçı topluluklara HIV/AIDS tedavisi sağlanıyor ve Arua bölgesel hastanesinde viral yük testi hizmeti veriliyor.