OĞUZ KAĞAN DESTANI
Uygurca Orijinali ve Türkçe Metinler. W. Bang ve G.R. Rahmetî’nin Oğuz Kağan Destanı (İstanbul 1936) adlı eserinden alınmıştır
OĞUZ KAĞAN DESTANI
- Bang ve G.R. Rahmetî’nin Oğuz Kağan Destanı (İstanbul 1936) adlı eserinden alınmıştır
Türkiye Türkçesi ile orijinal metin
……Bundan sonra sevindiler.
Yine günlerden bir gün Ay Kağan’ın gözü parladı.
Doğum ağrıları başladı ve bir erkek çocuk doğurdu.
Bu çocuğun yüzü gök; ağzı ateş (gibi) kızıl; gözleri elâ; saçları ve kaşları kara idi.
Perilerden daha güzeldi.
Bu çocuk anasının göğsünden ilk sütü emdi ve bir daha emmedi.
Çiğ et, çorba ve şarap istedi.
Dile gelmeğe başladı; kırk gün sonra büyüdü, yürüdü ve oynadı.
Ayakları öküz ayağı gibi; beli kurt beli gibi; omuzları samur omuzu gibi; göğsü ayı göğsü gibi idi.
Vücudu baştan aşağı tüylü idi.
At sürüleri güder, ata biner ve av avlardı.
Günlerden ve gecelerden sonra yiğit oldu.
Bu…
O çağda, orada büyük bir orman vardı; birçok dereler ve ırmaklar vardı.
Buraya gelen avlar ve burada uçan kuşlar çoktu.
Bu ormanın içinde büyük bir gergedan vardı.
At sürülerini ve halkı yerdi.
Büyük ve yaman bir canavardı.
Ağır bir eziyetle halkı ezmişti.
Oğuz Kağan cesur bir adamdı.
Bu gergedanı avlamak istedi. Günlerden bir gün ava çıktı.
Kargı, yay, ok, kılıç ve kalkanla ava gitti.
Bir geyik ele geçirdi, onu söğüt dalı ile bir ağaca bağladı ve gitti.
Sonra sabah oldu.
Tan ağarırken yine geldi ve gördü ki; gergedan geyiği almış.
Sonra Oğuz Kağan bir ayı tuttu; onu altın kuşağı ile ağaca bağladı, gitti.
Yine sabah oldu.
Tan ağarırken yine geldi ve gördü ki: gergedan ayıyı da almış.
Bu sefer o ağacın dibinde (kendisi) durdu.
Gergedan geldi ve başı ile Oğuzun kalkanına vurdu.
Oğuz kargı ile gergedanın başına vurdu ve onu öldürdü.
Kılıcı ile başını kesti, aldı gitti.
Tekrar geldiği zaman gördü ki: bir ala doğan gergedanının bağırsaklarını yemektedir.
Yay ve okla ala doğanı öldürdü ve başını kesti.
Ala doğanın resmi budur:
Sonra dedi ki: (Gergedan) geyiği yedi, ayıyı yedi.
Kargım onu öldürdü, demir olsa (olduğu için).
Gergedanı ala doğan yedi, okum onu öldürdü; bakır olsa (olduğu için) dedi, gitti.
Gergedanın resmi budur:
Yine günlerden bir gün Oğuz Kağan bir yerde Tanrıya yalvarmakta idi.
Karanlık bastı.
Gökten bir gök ışık indi.
Güneşten ve aydan daha parlaktı.
Oğuz Kağan oraya yürüdü ve gördü ki; O ışığın içinde bir kız var, yalnız oturuyor.
Çok güzel bir kızdı.
Başında (alnında?) ateşli ve parlak bir beni vardı, demirkazık (kutup yıldızı) gibi idi.
O kız öyle güzeldi ki, gülse, gök tanrı gülüyor; ağlasa, gök tanrı ağlıyordu.
Oğuz Kağan onu görünce aklı gitti; sevdi, aldı.
Onunla yattı ve dileğini aldı.
Kız gebe kaldı.
Günler ve gecelerden sonar (gözleri) parladı ve üç erkek çocuk doğurdu.
Birincisine
Gün adını koydular; ikincisine Ay adını koydular; üçüncüsüne Yıldız adını koydular.
Yine bir gün Oğuz Kağan ava gitti.
Önünde, bir göl ortasında, bir ağaç gördü.
Bu ağacın kovuğunda bir kız vardı, yalnız oturuyordu.
Çok güzel bir kızdı.
Gözü gökten daha gök idi; saçı ırmak gibi dalgalı idi; dişi inci gibi idi.
Öyle güzeldi ki, eğer yeryüzünün halkı onu görse: Eyvah! ölüyoruz der ve (tatlı) süt (acı) kımız olurdu.
Oğuz Kağan onu görünce aklı gitti.
Yüreğine ateş düştü; onu sevdi, aldı.
Onunla yattı ve dileğini aldı.
(Kız) gebe kaldı.
Günler ve gecelerden sonar (gözleri) parladı ve üç erkek çocuk doğurdu.
Birincisine
Gök adını koydular; ikincisine Dağ adını koydular; üçüncüsüne Dengiz (Deniz) adını koydular.
Sonra Oğuz Kağan büyük bir toy (ziyafet) verdi.
Halka emir (verdi ki…)
(Oğuz Kağan halkı)
çağırınca, ahali birbirine danıştı ve geldi.
Oğuz Kağan kırk masa ve kırk sıra yaptırdı.
Türlü yemekler, türlü şaraplar, tatlılar ve kımızlar yediler ve içtiler.
Toydan sonra Oğuz Kağan beylere ve halka buyruk verdi ve;
Ben sizlere oldum kağan,
Alalım yay ile kalkan,
Nişan olsun bize buyan,
Bozkurt olsun (bize) uran,
Demir kargı olsun orman,
Av yerinde yürüsün kulan,
Daha deniz, daha müren,
Güneş bayrak, gök kurıkan.
dedi.
Ondan sonra Oğuz Kağan dört yana emirler yolladı; tebliğler yazdı ve elçilere verip gönderdi.
Bu tebliğlerde şöyle yazılmıştı:
Ben Uygurların kağanıyım ve yeryüzünün dört köşesinin kağanı olsam gerektir.
Sizden itaat dilerim.
Kim benim emirlerime baş eğerse, hediyelerini kabul ederek, onu dost edinirim.
Kim baş eğmezse, gazaba gelirim; düşman sayarak, ona karşı asker çıkarır ve derhal baskın yapıp onu astırır ve yok ettiririm.
Yine o zamanlarda sağ yanda Altun Kağan adında bir kağan vardı.
Bu Altun Kağan Oğuz Kağana elçi gönderdi.
Pek çok altın, gümüş takdim etti ve yakut taşlar alıp, pek çok cevahir yollayarak bunları Oğuz Kağana saygı ile sundu.
Ona itaat etti, iyi hediyelerle dostluk temin etti ve onunla dost oldu.
Sol yanında Urum adında bir kağan vardı.
Bu kağanın askeri ve şehirleri pek çoktu.
Bu Urum Kağan Oğuz Kağanın emirlerini dinlemezdi.
Onun arkasından gitmezdi.
Ben onun sözünü tutmam diyerek emrine bakmadı.
Oğuz Kağan gazaba gelerek onun üzerine yürümek istedi; bayrağını açarak, askeriyle ona karşı yürüdü.
Kırk gün sonra Buz Dağ adında bir dağın eteğine geldi.
Çadırını kurdurdu ve sessizce uyudu.
Tan ağarınca Oğuz Kağanın çadırına güneş gibi bir ışık girdi.
O ışıktan gök tüylü ve gök yeleli
büyük bir erkek kurt çıktı.
Bu kurt Oğuz Kağana hitap etti ve:
Ey Oğuz, sen Urum üzerine yürümek istiyorsun; ey Oğuz, ben senin önünde yürümek istiyorum dedi.
Ondan sonra Oğuz Kağan çadırını durdurdu ve gitti.
Gördü ki, askerin önünde gök tüylü ve gök yeleli büyük bir erkek kurt yürümektedir ve kurdun ardı sıra ordu gelmektedir.
Gök tüylü ve gök yeleli bu büyük erkek kurt birkaç gün sonra durdu.
Oğuz Kağan da askeri ile durdu.
Burada İtil Müren adında bir deniz vardı.
Bu İtil Müren’in kenarında bir kara dağın önünde savaş başladı.
Okla, kargı ile ve kılıçla vuruştular.
Askerlerin arasında vuruşma çok oldu, halkın gönüllerinde kaygı çok oldu.
Boğuşma ve vuruşma
öyle yaman oldu ki, İtil Müren’in suyu zencefre gibi baştan başa kıpkırmızı oldu.
Oğuz Kağan yendi ve
Urum Kağan kaçtı.
Oğuz Kağan urum Kağanının hanlığını ve halkını aldı.
Onun ordugâhına pek çok cansız ve pek çok canlı ganimet düştü.
Urum Kağanın bir kardeşi vardı.
Adı Uruz Bey idi. Bu Uruz Bey oğlunu dağ başında, derin ırmak arasında iyi tahkim edilmiş bir şehre yolladı ve:
Şehri korumak gerek, sen şehri bizim için koru ve savaştan sonra bize gel dedi.
Oğuz Kağan bu şehre yürüdü.
Uruz Beyin oğlu ona çok altın ve gümüş yolladı ve dedi ki:
Ey(Oğuz Kağan), sen benim kağanımsın; babam bana bu şehri verdi ve:
Şehri korumak gerektir; sen de şehri benim için koru ve savaştan sonra gel, dedi.
Babam (sana) kızdı ise, bu benim suçum mudur?
Ben senin emrini yerine getirmeye hazırım. Bizim devletimiz senin devletindir; bizim uruğumuz senin ağacının yemişindendir.
Tanrı sana yer vermek lütfunda bulunmuş; ben sana başımı ve devletimi veriyorum; sana vergi veririm ve dostluktan çıkmam dedi.
Oğuz Kağan yiğidin sözünü iyi gördü, sevindi, güldü ve sen bana çok altın yollamışsın ve şehri iyi korumuşsun dedi.
Onun için ona Saklap adını koydu ve onunla dost oldu.
Sonra Oğuz Kağan askerleriyle İtil adındaki ırmağa geldi.
İtil büyük bir ırmaktır.
Oğuz Kağan onu gördü ve: İtilin suyunu nasıl geçeriz? dedi.
Asker arasında iyi bir bey vardı.
Onun adı Uluğ Ordu Bey idi.
O akıllı ve …. bir erdi; gördü ki, bu yerde pek çok dal ve pek çok ağaç….
O ağaçları….kesti ve bu ağaçlara yattı, geçti. Oğuz Kağan sevindi,
güldü ve:
Sen burada bey ol; senin adın Kıpçak Bey olsun dedi.
Yine ilerlediler.
Ondan sonra Oğuz Kağan yine gök tüylü ve gök yeleli erkek kurdu gördü.
O kurt Oğuz Kağana:
Şimdi, Oğuz, sen asker ile buradan yürüyerek, halkı ve beyleri götür; ben önden sana yol gösteririm dedi.
Tan ağarınca, Oğuz Kağan gördü ki erkek kurt askerin önünde yürümektedir; sevindi ve ilerledi.
Oğuz Kağan her zaman bir alaca ata binerdi.
O bu atı pek çok severdi.
Yolda bu at gözden kaybolup kaçtı.
Burada büyük bir dağ vardı. Üstünde don ve buz vardı.
Onun başı soğuktan apak idi.
Onun için adı Buz Dağ idi.
Oğuz Kağanının atı bu Buz Dağın içine kaçtı, gitti.
Oğuz Kağan bundan çok eziyet ve ıstırap çekti.
Asker arasında bir kahraman bey vardı.
Ne tanrıdan ne de şeytandan korkardı.
Yürüyüşe ve soğuğa dayanıklı bir erdi.
O bey dağlara girdi, yürüdü,
Dokuz gün sonra atı Oğuz Kağan’a getirdi.
Buz Dağda çok soğuk olduğundan O Bey kara sarılmıştı, bembeyazdı.
Oğuz Kağan sevinçle güldü ve:
Sen buradaki beylere baş ol ve senin adın ebediyen Karluk olsun dedi.
Ona çok mücevher bağışladı ve ilerledi.
Yolda büyük bir ev gördü. Bu evin duvarı altından, pencereleri gümüşten ve çatısı demirdendi.
Kapalı idi ve anahtarı yoktu.
Asker arasında pek becerikli bir adam vardı.
Adı Tömürdü Kağul idi.
Ona buyurdu: Sen burada kal ve çatıyı aç: Açtıktan sonra orduya gel.
Bunun üzerine ona Kalaç (Kal!aç!) adını koydu ve ilerledi.
Yine bir gün gök tüylü ve gök yeleli erkek kurt durdu.
Oğuz Kağan da durdu ve çadırını kurdurdu.
Bu tarlasız ve çorak bir yerdi.
Buraya Çürçet diyorlardı.
Büyük bir yurt idi; atları çok, öküzleri ve buzağıları çok, altın ve gümüşleri çok, Cevahirleri çoktu.
Burada Çürçet Kağan ve onun halkı Oğuz Kağana karşı geldiler.
Vuruşma ve çarpışma başladı.
Oklarla, kılıçlarla vuruştular.
Oğuz Kağan yendi, Çürçet Kağanı mağlup etti, öldürdü; başını kesti ve Çürçet halkını kendisine tabi kıldı.
Vuruşmadan sonra Oğuz Kağanın askerlerine, maiyetine ve halkına öyle büyük bir ganimet düştü ki, yüklemek ve götürmek için at, katır ve öküz az geldi.
Oğuz Kağanın askeri arasında tecrübeli ve gayet becerikli bir adam vardı.
Onun adı Barmaklığ Çosun Bilig idi.
Bu becerikli usta, bir araba yaptı.
Arabaya cansız ganimetleri yükledi.
Arabanın ön tarafına canlı ganimetleri koydu.
Onlar çektiler, gittiler.
Oğuz Kağanın maiyeti ve halkı, hepsi bunu gördü ve şaşırdı.
Onlar da araba yaptılar.
Bunlar arabayı çekerken (durmadan) Kanga! kanga! diye bağırıyorlardı.
Onun için onlara Kanga adını koydular.
Oğuz Kağan arabaları gördü, güldü ve: Kanga kanga ile cansızı canlı yürütsün; sizin adınız Kangaluğ
olsun ve (bunu) araba göstersin (?) dedi, gitti.
Ondan sonra yine bu gök tüylü ve gök yeleli erkek kurtla Hint, Tangut ve Suriye taraflarına yürüdü.
Pek çok vuruşmadan ve pek çok çarpışmadan sonra onları aldı ve kendi yurduna kattı; onları yendi ve kendisine tâbi kıldı.
Yine söylenmeden kalmasın ve belli olsun ki, cenupta Barkan denilen bir yer vardı, çok zengin
bir yurttur ve çok sıcak bir yerdir.
Burada çok av ve çok kuş vardır.
Altını, gümüşü ve cevahiri çoktur.
Halkının çehresi kapkaradır.
Bu yerin kağanı Masar adında bir kağandı.
Oğuz Kağan onun üzerine yürüdü.
Çok yaman bir vuruşma oldu.
Oğuz Kağan yendi, Masar Kağan kaçtı.
Oğuz onu hükmü altına aldı, yurdunu ele geçirdi, gitti.
Onun dostları çok sevindiler, düşmanları çok üzüldüler.
Oğuz Kağan yendi. Sayısız eşya, at aldı ve yurduna, evine doğru yola koyuldu, gitti.
Yine söylenmeden kalmasın ve belli olsun ki, Oğuz Kağanın yanında ak sakallı, kır saçlı, uzun, tecrübeli bir ihtiyar vardı.
O, anlayışlı ve asil bir adamdı. Oğuz Kağanın nazırı idi.
Adı Uluğ Türük idi.
Günlerden bir gün uykuda bir altın yay ve üç gümüş ok gördü.
Bu altın yay gün doğusundan ta gün batısına kadar ulaşmıştı ve üç gümüş ok da şimale doğru gidiyordu.
Uykudan uyanınca düşte gördüğünü Oğuz Kağana anlattı ve dedi ki: Ey kağanım, senin ömrün hoş olsun, ey kağanım, senin hayatın hoş olsun.
Gök Tanrı düşümde verdiğini hakikate çıkarsın.
Tanrı bütün dünyayı senin uruğuna bağışlasın!
Oğuz Kağan Uluğ Türük’ün sözünü beğendi;
onun öğüdünü dinledi ve öğüdüne göre yaptı.
Ondan sonra sabah olunca büyük ve küçük oğullarını çağırttı ve:
Benim gönlüm avlanmak istiyor.
İhtiyar olduğum için benim artık cesaretim yoktur;
Gün, Ay ve Yıldız, doğu tarafına sizler gidin; Gök, Dağ ve Deniz, sizler de batı tarafına gidin dedi.
Ondan sonra üçü doğru tarafına, üçü de batı tarafına gittiler.
Gün, Ay ve Yıldız çok av ve kuş avladıktan sonra, yolda bir altın yay buldular;
onu aldılar ve babalarına verdiler.
Oğuz Kağan sevindi, güldü, yayı üçe böldü ve:
Ey büyük (oğullarım), yay sizlerin olsun; yay gibi okları göğe kadar atın, dedi.
Gök, Dağ ve Deniz çok av ve çok kuş avladıktan sonra, yolda üç gümüş ok buldular; aldılar ve babalarına verdiler.
Oğuz Kağan sevindi, güldü, okları üçe üleştirdi ve:
Ey küçük (oğullarım), oklar sizlerin olsun.
Yay oku attı; sizler de ok gibi olun dedi.
Ondan sonra Oğuz Kağan büyük kurultay topladı.
Maiyetini ve halkını çağırttı, onlar geldiler ve müşavere ettiler.
Oğuz Kağan büyük ordugâh kurdu, sağ yanına kırk kulaç direk diktirdi; üstüne bir altın tavuk koydu; altına bir ak koyun bağladı; sol yanına kırk kulaç direk diktirdi.
Üstüne bir gümüş tavuk koydu; dibine bir kara koyun bağladı.
Sağ yanda Bozoklar oturdu; sol yanda Üç Oklar oturdu.
Kırk gün, kırk gece yediler, içtiler ve sevindiler.
Sonra Oğuz Kağan oğullarına yurdunu üleştirip verdi ve:
Ey oğullarım, ben çok aştım; çok vuruşmalar gördüm; çok kargı ve çok ok attım; atla çok yürüdüm; düşmanları ağlattım; dostlarımı güldürdüm.
Ben Gök Tanrıya (borcumu) ödedim.
Şimdi yurdumu size veriyorum dedi….
Uygur Türkçesi ile orijinal metin
… bolsungıl tep tediler, anung angagusu uşbu
turur:
Takı mundm song sevinç tapdılar. k(e)ne künlerdin bir kün ay kagannug közü yarıp bodadı,
irkek oğul togurdı, oşul ogulnung önglüki çırağı kök irdi, agızı ataş kızıl irdi, közleri al- saçları kaş-
ları kara irdiler irdi. yakşı nepsikilerdin, körüklügrek irdi.
oşul oğul anasınmg közgüzünden oguznı içip,mundın artıkrak içmedi, yig et, aş, sürme tiledi. tili kile başladı, kırık kündin song bedükledi, yüridi,oynadı, adakı ud adakı teg, billeri böri billeri teg,
yagrı kiş yagrı teg, kögüzü adug kögüzü teg irdi,bedeninütıg kamagı tük tülüklüg irdi. yılkılar kü-
teye turur irdi; atlarka mine turur irdi; kik av avlayaturur irdi. künlerdin song, keçelerdin song igit
boldı. bu… çakda bu yirde bir ulug orman bar irdi;köp mürenler, köp ögüzler bar irdi. bunda kilgenler
kik köp köp, bunda uçkanlar kuş köp köpirdi. oşul orman içinde bedük bir kıyandkar barirdi. yıkılarnı, yil künlerni yir irdi. bedük yaman bir kik irdi. birke emgek birle il künni basup irdi.
oğuz kağan bir iriz kakız kişi irdi. bu kıyandkatnı avlamak tiledi. künlerde bir kün avga çıktı, çıda
birle, ya ok birle, takı kılıç birle, kalkan birle atladı,bir buğu aldı. şol bugunı dalnug çubukı birle agaç-
ka bağladı, kitdi. andın song irte boldı. tang ırte çakda keldi.kördi, kim: kıyandkat bugunı alıp durur, kine bir adug aldı, altunlug bilbagı birle yıgaçka bağladı, kitdi. mundun song irte boldı. tang irte çakda kildi, kördi, kim: kıyandkat adugnı alıpturur. k(e)ne oşu ıgaçnmg tübinde turdı. Kıyandkat kelip başı birle oğuz kalkanın urdı. oğuz çıda birle kıyandkatnıng başın urdı, anı öltürdi. kılıç birle başın kesdi, aldı kitdi. kene kelip kördi, kim: bir şungkar kıyandkar içegüsin yimekde turur. yabirle, ok birle şungkarnı öltürdi, başın kesdi. andın song tedi, kim: şungkarnung angagusı uşbu turur:
buğu yidi, adug yidi; çıdam öltürdi, temür bolsa, kıyandkatnı şungkar yidi; ya okum öltürdi,
yez bolsa, tep tedi, kitdi. Takı kıyandkatnıng angugusu uşbu turur.
kene künlerde bir kün oğuz kağan bir yirde tengrini çalburguda irdi, karangguluk keldi, kökdün
bir kök yaruk tüşdi. kündün ay aydm kogulgulugrak irdi. oğuz kağan yürüdi, kördü, kim:
uşbu yaruknung arasında bir kız bar irdi, yalguz olturur irdi. yakşı körüklüg bir kız irdi. anung ba-
şında ataşlug yaruklug bir mengi bar irdi. altun kazuk teg irdi, oşul kız antag körüklüg irdi kim:
külse, kök tengri küle turur; ıglasa, kök tengri ıglaya turur; oğuz kağan anı kördükde usı kalmadı,
kitdi; sevdi, aldı. anung birle yatdı, tilegüsin aldı.
töl boğaz boldı. künlerdin song, keçelerdin song yarudı. üç irkek ogulnı togurdı. birinçisige kün ad
koydılar, ikinçisige ay ad koydılar, üçüncüsüge yulduz ad koydılar.
kene bir kün oğuz kağan avga kitti. bir köl arasında alındın bir ıgaç kördi. buigaçnung kabuçakmda bir kız bar irdi, yalguz olturur irdi. yakşı körüklüg bir kız irdi. anung közü kökdün kökrek irdi. anung, saçı müren osugı teg.anung tisi üncü teg irdi. antag körüklüg irdi, kim:
yirning yil küni anı korse, ay ay ah ah ölerbiz, tep sütdin kumuz bola tururlar. oğuz kağan anı kördükde
usı kitdi, çürekige ataş tüşdi, anı sevdi, aldı;
anung birle yatdı, tilegü sün aldı. töl boğaz boldı.künler din song, keçelerdin song yarudı. üç irkek
ogulnı togurdı.
birinçisige kök at koydılar, ikinçisige tag at koydılar, üçüncüsüge tengiz at koydılar.
andm song oğuz kağan bedük toy birdi, ilkünge çalıg… çarlap kingeşdiler, keldiler.
kırık şire kırık bandeng çapturdı. türlüg aşlar,türlüg sürmeler, çubuyanlar, kımızlar aşadılar, iç-
diler. toydın song oğuz kaan beglerge il künlerge çarlıg birdi, takı tedi, kim: men sinlerge boldum
kağan, almg ya takı kalkan, tamga bizge bolsun.
buyan, kök böri bolsungıl uran; temur çıdalar bol orman, av yirde yürüsün kulan, takı taluy, takı
müren, kün tuğ bolgıl, kök kurıkan, tep tedi. kene andın song oğuz kağan tört sarığa çarlıg çumşadı.
biltürgülük bitidi, ilçilerige birip yiberdi.uşbu biltürgülükde bitilmiş irdi, kim: men uygurnıng ka-
ğanı bola men, kim yirning tört bulungmung kağanı bolsam kerek turur; sinlerdin baş çalunguluk
tilep men turur. oşul, kim mening agızumga bakar turur bolsa, tarıtıg tartıp dost tutar men, tep tedi.
uşbu, kim agızumga bakmaz turur bolsa, çımad çakıp, çerig çekip, düşman tutar men; tagurak
basıp, asturıp, yol bolsungıl tep kılur men, tep tedi.kene bu çakda ong çangakda altın kağan tegen bir
kağan bar irdi. uşbu altun kağan oğuz kağanda ilci yumşap yiberdi. köp telim altun kümüş tartıp, köp
telim kız yakut taş alıp, köp telim erdiniler yiberip yumşap, aguz kaganga soyurkap birdi; agızıga bakındı,
yakşı bigü birle dostluk kıldı, anung birle amırak boldı. çong çanggakıda urum tegen bir kağan bar irdi. uşbu kagannung çerigı köp köp, balıkları köp köp irdiler irdi.
oşul urum kağan oğuz kagannung çarlığın saklamaz irdi; kadaglagu barmaz irdi. mum söz sözni tutmaz
men turur men tep yarlıgka bakmadı, oğuz kağan çımad atup, anga atlagu tiledi. çerig birle atlap,
tularmı tutup kitdi. kırık kündün song muz tay tegen tagnung adakıga keldi, kurıkanm tüş-kirdi,
şük balıp uyup turdı.
Çang irte boldıkda oğuz kagannung kurıkanuga kün teg bir çaruk kirdi,ol çarukdun kök tülüklüg, kök çallug bedik bir irkek böri çıkdı. oşul böri oğuz kaganga söz birip turur irdi. takı tedi, kim: ay ay, oğuz, urum üstige sen atlar bola sen; ay ay, oğuz tapukunglarla men yürür bola men, tep tedi. kene andm song aguz
kağan kurıkanın türtürdı, kitdi. kürdi, kim:
çerigning tapukları da kök tülüklüg, kök çallug bedik bir irkek böri yürügüde turur. ol börining artların
kadaglap yürügüde turur irdiler irdi. bir nece künlerdin song kök tülüklüg, kök çallug bedik bir
irkek börü yürügüde turur. ol börining artların kadaglap yürügüde turur irdiler irdi. bir nece künlerdin
song kök tülüklüg, kök çallug bu bedik irkek böri turup turdı. oğuz takı çerig birle turup turdı.
bunda itil müren tegen bir talay bar irdi. itil mürenning kudugıda bir kara tag kapıkıda uruşgu tutuldı.
ok birle, çıda birle, kılıç birle uruşdılar. çeriglerning aralarıda köp telim boldı uruşgu, il künlerning köngülleride köp tlim boldı kaygı, tutulunç,uruşunç, antag yaman boldı, kim: itil mürennüng sugı kıp kızıl, sip singgir teg boldı. oğuz kağan başadı, urum kağan kaçdı. oğuz kağan urum kagannung kaganlukm aldı; il künin aldı. ordusıga köp ulug ölüg bargu, köp telim tirig bargu tuşu boldı. urum kagannung bir karundaşı bar irdi; uruz beg tegen irdi. ol uruz beg ogulun tag basıda tering müren arasıda yakşı berik ballukka yumşadı. takı tedi, kim: baluknı kadaglagu kerek turur; sen takı uruşgulardm song baluknı bizge saklap kelgil tep tedi.
oğuz kağan oşul balukka atladı, uruz begning ogulı anga köp altun kümüş yiberdi. takı tedi, kim:
ay, menning kaganum sen, menge atam bu baluknı birip turur, takı tedi, kim: baluknı kadaglagu kerek
turur,. sen takı uruşgulardm song baluknı benge saklap kelgil, tep tedi; atam çımad atup irse, menüng
tapum irürmü; sendin çarlug baglug bellüg bola men. bizning kutıbız senning kutung bolmuş,
biznmg urugıbız senning ıgaçungnung urugı bolmuş bolup turur. tengri senge yir birip buçurmuş
bolup turur. men senge buşumnı kutumnı bire men. bigü birip, dostlukdm çıkmaz turur men, tep
tedi. oğuz kağan igitning sözün yakşı kördi, sivindi,küldi, takı aytdı, kim: menge köp altun yum-
şap sen, baluknı yakşı saklap sen, tep tedi. anung üçün anga saklap ad koydı; dostluk kıldı,
kene çerig birle oğuz kağan itil tegen mürenge keldi, itil tegen bedük bir müren turur, oğuz kağan anı kördi.
takı tedi kim: itilning sugıdm neçük keçerbiz, tep tedi. çirigde bir yakşı beg bar irdi; anung atı ulug
ordı beg irdi. uslug… bir ir irdi. kördi, kim: bu yirdi köp telim talar, köp telim ıgaçlar … oşul ıgaçlar m…
kesdi, ıgıçlarda yatdı, keçdi. oğuz kağan sevinç atdı, küldi, takı aytdı, kim: ay ay, sen munda beg
bolung, kıpçak tegen sen beg bolung, tep tedi. takı
ilgerü kitdiler. andın song oğuz kağan kene kök tülüklüg, kök çallug irkek böri kördi. uşbu kök böri
oğuz kaganga aytdı, kim: amtı çerig birle mundun atlang, oğuz, atlap il künlerni, beglerni kiltürgil,
men senge başlap yolnı körgürür men, tep tedi. tang irte boldukda, oğuz kağan kördi, kim: irkek
böri çerigning tapuklarıda yürügüde turur, sevindi,ilgerü kitdi. oğuz kağan bir çokurdm aygır atka
mine turur irdi. oşul aygır atnı bek çok siviyür irdi.çolda uşbu aygır at közdin yitü kaçdı, kitdi, munda
ulug bir tag bar irdi. öze öşründe tong takı muz.bar turur, anung başı sogukdm ap ak turur. anung
üçün anung atı muz tag turur. oğuz kaganıng atı muz tag içige kaçıp kitdi. oğuz kağan mundın köp
çıgay, emgek çekip turdı. çerigde bir bidik kakız irbeg bar irdi. çalang bulangdm korukmaz turur irdi.
çürügüde, sogurguda onga ir irdi. oşul beg taglarga kirdi, yürüdü, tokuz kündün song oğuz kaganga
aygır atnı kiltürdi. muz taglarda köp soğuk bolupdın ol beg kagardın sarunmış irdi; ap ak irdi.
oğuz kağan sivinç birle küldi; aytdı, kim: ay, sen munda beglerge bolgıl başlık, ma menglep senge at
bolsun kagarlık, tep tedi. köp erdini soyurkadı;
ilgerü kitdi. kene yolda bedük bir öy kördi. bu öynüng tagamı altundın irdi; tanglukları takı kü-
müşdün, kalıkları temürdin irdiler irdi. kapuluk irdi, açkıç yok irdi. çerigde bir yakşı çeber ir bar irdi. anung atı tömürdü kagul tegen irdi. anga çarlıg kıldı, kim: sen munda kal, aç kalık, açgungdun song kil korduga, tep tedi. mundın anga kalaç at koydı;
ilgerü kitdi, kene bir kün kök tülüklüg, kök çallug irkek böri yürümeyin turdı. oğuz kağan takı
turdı; kurıkan küşküre turgan turdı. tarlagusuz bir yazı yir irdi. munga çürçet tetürürler idi.betüg.
bir yurt, il kün irdi. yılkıları köp; ud, buzagları köp;altun kömüşleri köp; erdinileri köp irdiler irdi.
munda çürçet kağanı, il küni oğuz kaganga karşu kildiler, uruş tokuş başlandı; oklar birle, kılıçlar
birle uruşdılar. oğuz kağan başladı, çürçet kagannı basdı, öltürdi, başın kesdi. çürçet il kürün öz agı-
zıga bakmturdı. uruşgudın song oğuz kagannung çerigige, nökerlerige, il künige antag ulug ölüg
bargu tüşdi, kim yüklemekke, kiltürmekke at, kagatır,ud azlık boldı. manda oğuz kagannung çengide
uslug yakşı bir çeber kişi bar irdi. anung atı barmaklıg çosun billig irdi. bu çeber bir kanga çapdı. kanga üstünde ölüg bargum koydı. kanga basıda tirig bargum koydı. tarıtdılar, kitdiler: nökerlernüng, il künnüng kamagı munu kördiler, şaştılar. kangalar takı çapdılar. munlar kanga yürümekde kanga, kanga söz bire turur irdiler irdi.
anung üçün anlarga kanga at koydılar. oğuz kağan kangalarnı kördi, küldi; takı aytdı, kim: kanga
kanga birle ölügni tirig yürügürsün, kangalug senge at bolguluk kanga belgürsün, tep tedi; kitdi.
andın song kene bu, kök tülüklüg, kök çallug irkek böri birle smdu, takı tanggud, takı şagam ymggaklarıga
atlap kitdi. köp uruşgudın, köp tokuşgudun,song anlamı aldı; öz yurtıga birledi; başadı, basdı. k(e)ne taşkarun kalmasun, bellüg bolsun, kim: kündünki bulungda barkan tegen bir yır bar turur. ulug bargulug bir yurt turur. köp ısıg bir yir turur. munda köp kikleri, köp kuşları bar turur altunı köp, kümüşi köp, irdinileri köp turur.
il künlerining önglüki, çırağı kap kara turur. oşul yirning kağanı masar tegen bir kağan irdi. oğuz kağan anung üstige atladı, antag yaman uruşgu boldı; oğuz kağan başadı, masar kağan kaçdı. oğuz anı basdı, yurtm aldı, kitdi. anung dostları köp sivinçler tapdı. anung düşmanları köp kaygular tapdı. oğuz kağan başadı.
sanagulugsız nemeler,yılkılar aldı. yurtıga, öyige tüşdi, kitdi. kene çaşkarun kalmasun, kim, bellüg bolsun, kim: oğuz kagannung çamda ak sakallug, moz saçlug uzun uslug bir kart kişi turur bar irdi. ukgulug, tüzün bir yir irdi, tüşimel irdi, anung atı ulug türük irdi. künlerde bir kün uykuda bir altun ya kördi; takı üç kümüş ok kördi. bu altun ya kün togışıdm ta kün batuşıgaça tegen irdi. takı bu üç kümüş ok tün yanggakka kite turur irdi. uykudun song tüşde körgeninmoğuz kaganga biltürdi; takı tedi, kim: ay kaganum,
senge çaşgu bolsungıl tüzün, ay kaganum senge; türlük bolsungıl tüzün: negü kök tengri birdi tüşümde kiltürsün; tala turur yirni urugungga birtürsün, tep tedi. oğuz kağan ulug türüknüng sözün yakşı kördi, öğütün tiledi; ögütüge köre
kıldı, andın song irte bolupta agaların, inilerni çarlap kiltürdi. takı aytdı, kim: ay, mening köngülüm
avnı tilep turur; karı bolgumdm mening kakızlukum yok turur. kün ay, yultuz tang sarığa senler barung; kök, tag, tengiz tün sarığa senler barung,tep tedi. andın song üçegüsü tang sarığa bardılar; takı üçegüsü tün sarığa bardılar, kün, ay,yultuz kök kikler, kop kuşlar avlagularıdın song çolda bir altun yanı çapdılar; aldılar, atasıga birdiler,oğuz kağan sivindi, küldi. takı yanı üç buz
gulug kıldı, takı aytdı, kim: ay ağalar, ya bolsun senlernüng; ya teg oklarını kökkeçe atung, tep tedi.
kene andın song kök, tag, tengiz köp kikler- köp kuşlar avlagularıdm song çolda üç kümüş oknı çapdılar;
aldılar, atasıga birdiler, oğuz kağan sivindi,küldi. takı oklarnı üçüge üleştürdi. takı aytdı, kim:
ay iniler, oklar bolsun senlernüng; ya atdı oknı,oklar teg senler bolung, tep tedi. kene andın song
oğuz kağan ulug kurıltay çakırdı, nökerlerin, ilkkünlerin çarlap çakırdı; kilip kingeşip olturdılar.
ıgaçnı tiktürdi. anung basıda bir altun taguk koydı;oğuz kağan bedük ordu ……ong yakıda kırık kulaç
T.C.KÜLTÜR BAKANLIĞI
Fotoğraf: Oğuz Kağan Anıtı-Aşkabat/TÜRKMENİSTAN