Başlıca kaynağı güneş olan elektromanyetik radyasyon, dünyayı sürekli etkilemektedir. Elektromanyetik radyasyon; gama ışınları, X ışınları, ultraviyole
(UV) ışınları, görünür ışık, infrared ışınlar, mikrodalgalar ve radyo dalgalarından
oluşur. Elektromanyetik radyasyonun dalga boyu azaldıkça, radyasyon enerjisi
artar. Gama ışınları ve X ışınlarının enerjisi görünür ışıktan ve infrared dalgalardan daha fazladır.
UV radyasyon görünür ışından kısa, X ışınından uzun dalga boyuna sahip
(yaklaşık 10-400 nm) bir elektromanyetik radyasyondur. UV radyasyon, dalga boyuna göre; uzak-UV (extreme-UV, 10-200 nm) ve yakın-UV (near-UV, 200-380 nm)
olarak ikiye ayrılabilir.
UV Lambaları
Niels Ryberg Firsen infeksiyöz deri hastalıklarının tedavisinde güneşin UV
bakterisidal etkisini göstererek 1903 yılında tıp dalında Nobel ödülü almıştır.
1930 yılında Westinghouse UV lambalarını geliştirmiş ve germisidal etkilerinin
kanıtlanması için çok sayıda çalışma yapılmıştır. Sonuçta UV’nin virüsler, bakteriler, mantarlar ve Mycoplasma üzerine inaktive edici etkisi gösterilmiştir. Ultraviyole germisidal radyasyon [ultraviolet germicidal irradiation (UVGI)] denildiğinde genellikle 253.7 nm dalga boyunda UV (UVC) kastedilir
Günümüzde germisidal amaçla UV ışık kaynağı olarak genellikle kullanılan
lambalarda, cam bir tüp içindeki düşük basınçlı cıva buharı içinden akan elektrik akımı sayesinde UV ışık üretilir. Bu lambalara “germisidal lambalar (UVC
lambalar)” denilmektedir. UV lambalar aydınlatmada kullanılan floresan lambalarla aynı şekilde çalışır. İki lamba arasındaki fark; floresan lamba ampulü UV
radyasyonu görünür ışığa çeviren fosfor ile kaplanmıştır, UV lamba kaplı değildir,
böylece arkta üretilen UV radyasyonu geçirir. Germisidal lambaların yararlı kullanım süreleri 1000-9000 saat arasında değişmekle birlikte, teknik özelliklerinde
belirtilmemişse ortalama 3000 saat olarak kabul edilmektedir.
Orta basınçlı lambalar 180-1370 nm dalga boyu aralığında radyasyon yayar,
dezenfeksiyon amaçlı kullanılabilir, fakat yaygın kullanılmamaktadır
Ultraviyole Lambaların Mikrobiyal Kontrol Amaçlı Kullanım Alanları
1. Hava ve yüzey dezenfeksiyonu: Mikrobiyal kontrolde UV lambalarının başlıca kullanım alanları; ameliyathaneler, laboratuvarlar ve biyolojik güvenlik kabinlerinin hava ve yüzeylerinin dezenfeksiyonudur.
2. Alet dezenfeksiyonu: UVGI özellikle ısıya ve neme dayanıksız materyalin
dezenfeksiyonunda kullanılabilir. Fakat bu alanda kullanımı sınırlıdır.
3. Su dezenfeksiyonu: Son dönemlerde içme suyu elde etmede ve arıtma tesislerinde yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu amaçla ticari UV üniteleri geliştirilmiştir