Buz kırıcı gemiler, kutup bölgeleri gibi buzla kaplı sularda hareket edip gezinmek için özel olarak tasarlanıyor ve diğer kayık ile gemilerin geçmesi için yol açıyorlar. Buz kırıcı gemi, baş kısmını buza doğru sürüyor ve buz, geminin ağırlığıyla kırılıyor.
Pizzanın son dilimini kim yiyecek? Yazı tura atın. Aslında düşündüğünüz zaman ... belki de atmasanız iyi olur. Yazı tura atmak, kararsızlığa karşı geleneksel bir çözüm olarak biliniyor; fakat tuhaf bir şekilde, aslında adil bir yöntem değil. O dilimi bölseniz daha iyi olur. Tarihte yazı tura atmakla çözülmüş bütün anlaşmazlıkları hayal edin. Muhtemelen katılanların pek azı, olasılıkların eşit olmadığını biliyordu. Konu üzerinde 2004 yılında matematiksel bir analiz gerçekleştiren ve Stanford Üniversitesi İstatistik Bölümü'nde çalışan Persi Diaconis'e göre, atılan bir bozuk paranın yazı gelme ihtimali yüzde 80. Bunun sebebi, bozuk paranın tura tarafının biraz daha ağır olması ve bu sayede kütle merkezini kaydırarak, yazı gelme ihtimalini artırması. Tırtıklı kenarları olmayan metelikler de biraz böyle. (İçeriden bilgi: Sihirbazlar sık sık yazı kısmını yontarlar ve bu sayede ağırlık farkı daha büyük olur; yazı gelme olasılığı artar.) Bir bozuk parayı döndürerek atmak da benzer bir sonuç getirebilir. Eğer parayı havaya atar ve sert bir yüzeye düşürürseniz, para genelde yere düşmeden önce döner. Üstelik parayı döndürmek, yazı gelme olasılığını daha çok artırıyor. Ayrıca eski bozukluklar, yeniler kadar taraflı düşmeyebilir. Biraz iğrendirici olsa da, bozukluklar üzerinde zamanla birikebilen ve kütle merkezini değiştiren kir ve diğer pislikleri de hesaba katmanız lazım. Yazı Tura'yı boşverin; daha iyi bir şey bulalım; mesela parayı yakalamak gibi. Biraz komik gelebilir fakat Diacons'a göre havaya fırlatılan bir bozukluğu yakalamak, bozukluğu sektirip düz gelene kadar yerde döndürmekten daha adil. Eliniz, zemin kadar sert ve düz bir yüzey değil; bu yüzden bozuk para, alçalma güzergahında elinizi nereye koyarsanız oraya konacak. Fakat (tahmin edeceğiniz üzere) bu bile tam anlamıyla rastgele bir şey değil. Diaconis, fırlatılan bozuk paranın yere düşmeden önce hâlâ yazı gelmeye yatkın olacağını belirtiyor (kesin konuşmak gerekirse, 51-49 oranında). Matematikçi Joseph Keller 1986 yılında, adil para atma yollarından birinin; parayı merkez boyunca yatay bir eksende mükemmel şekilde döndürmek olduğunu göstermiş. Bunu yapmak için belki de insanüstü bir canlı olmak gerekiyor.
Grönland, buzullarını tahmin edilenden çok daha hızlı kaybediyor Geçen gün Nature bülteninde yayınlanan bir makalede, 89 kutup bilimciden oluşan uluslararası bir takımın, ESA ve NASA ile birlikte Grönland'da bugüne kadar gerçekleşen buzul kaybının eksiksiz bir fotoğrafını çektiği anlatılıyor. Araştırmacılar, Grönland'ın 1992 ile 2018 yılları arasında 3.8 trilyon ton buz kaybettiğini tahmin ediyorlar. Bu rakam, dünyadaki deniz seviyesini 10.6 milimetre yukarı çekecek kadar fazla. Buzul kaybının, çalışma dönemi boyunca yedi kat arttığı ve 1990'lı yıllarda 33 milyon ton/yıl iken, geçtiğimiz on yılda 254 milyon ton/yıla çıktığı belirlenmiş. Buzul katmanının hacmi, akışı ve ağırlığı; NASA ve ESA'nın yardımıyla 11 uydudan alınan verilerin karşılaştırılması ve birleştirilmesiyle gözlenmiş. Kırmızı bölgeler kaybolan buzulların miktarını gösterirken, az miktardaki mavi bölge ise yeni oluşan buzulların miktarını gösteriyor. Son tabloda ise eriyen buzulların deniz seviyesine yaptığı katkı görülüyor. ESA
Bardaktaki bir sıvıyı diğerine dökmek neden bu kadar zor? Yere damlayan kahvelerin suçlusu, Coanda etkisi adı verilen bir fizik kuralı. Fakat bu kural o kadar da kötü değil çünkü uçakların uçmasını da sağlıyor. Henri Coanda ismini muhtemelen yeni duyuyorsunuzdur. Kendisi, 1910 yılında jet ile çalışan uçak yapan (ve bazı söylentilere göre uçuran) ilk kişi. İcadı pek de başarılı olmasa da, sonraki yıllarda uçak kanatlarının kaldırma kuvvetine yönelik bilgilerimize büyük bir katkı yapmıştı. 1934 yılında, Coanda etkisi adıyla bilinen prensiple çalışan bir cihazın patentini almıştı. Bu cihazda hareketli bir sıvı akışı, kavisli bir yüzeyde iç basınç oluşturuyor ve bu basınçla yüzey boyunca hareket ediyordu. Hava da tıpkı su gibi bir akışkan olarak düşünüldüğünden, bir uçak kanadı bu etkiyi kullanarak kaldırma kuvveti oluşturabilirdi. Peki nasıl? Bernolli ilkesine göre daha hızlı giden moleküller, daha yavaş gidenlere göre daha düşük basınca sahip. Bu yüzden hava jeti, aslında her tarafı yüksek basınçlı alanlarla çevrili olan düşük basınçlı bir akım. Bu jetin bir tarafına bir yüzey yerleştirirseniz, ona baskı uygulayan yüksek basınç alanını ortadan kaldırırsınız ve diğer taraftaki basıncı bırakarak, bütün jeti bu yüzeye baskı uygular hale getirirsiniz. Akışkan akıntısı, yüzey eğimli olsa bile yüzeye "yapışıp" kalır. Bir uçak kanadının üstü kıvrımlı, altı ise düzdür. Hava, düz bir çizgide gitme eğiliminde olduğundan; kanadın tepesinde kıvrılan hava molekülleri birbiriyle çarpışır. Kanada en yakın olanlar, kanada "yapışıp" kalır fakat en uzaktakiler, kanadın çekiminden kurtulur ve düz gider. Bu sırada kanadın altı düz olduğundan, hava molekülleri yüzey boyunca kayarken bir arada kalırlar. Sonuç olarak, kanadın üstünde de altındaki kadar hava molekülü olur fakat üst kısımda daha geniş bir alana uzandıkları için basınç daha düşük olur. Hava yukarı iter ve uçak kalkış yapar. Peki bunun kahveyle ne ilgisi var? Kahvenizdeki moleküller de ortam havasından basınç görür ve bardağın yüzeyi boyunca akarken, bu basınç onları "yapışık" tutar. Çünkü akışkan, kıvrım olsa bile yapışık kalacaktır. Fakat yüzeyin kıvrımı yeterince keskin olursa (ibrikli cezvedeki gibi), sıvı yapışamaz.
20'nci yüzyılın depremleri Bu sanal canlandırma, bir saniye bir yıla eşit olacak şekilde 1 Ocak 1901'den 31 Aralık 2000'e kadar kaydedilen depremleri gösteriyor. Deprem dalgalarının başladığı nokta olan deprem ocakları, ilk önce parlama şeklinde beliriyor ve daha sonra öbür depremlerin görünmesini sağlamak için küçülüp, renkli halka biçiminde kalıyor. Halkanın boyutu depremin büyüklüğünü temsil ederken, renk ise derinliğini gösteriyor. Canlandırmanın sonunda, ilk önce bu 100 yıllık dönemde gerçekleşen tüm depremler gösteriliyor. Ardından, sadece 6.5'ten büyük olanlar gösteriliyor. 6.5 büyüklüğü, tsunami oluşturduğu bilinen en ufak deprem boyutu. Daha sonra, yalnızca 8.0 ve daha büyük olanlar gösteriliyor. Bu "büyük" depremler okyanus altında veya bir kıyı şeridinde meydana geldiklerinde ya da sığ (100 km derinlikten daha az) olduklarında, büyük bir tsunami tehlikesi sergiliyorlar. Canlandırma, tüm bu depremlerin büyük çoğunluğundan sorumlu olan plaka sınır faylarını göstererek sona eriyor. Çoğu depremin, tektonik plakaların birbirine sürtündüğü bu yerlerde meydana geldiğine dikkat edin. NOAA
Her sene olur: Bazı günler kapı koluna, kedilere ve arabanın kapısına güvenle dokunabilirsiniz fakat bazı günler statik elektrik çarpmadan hiçbir şeye yaklaşamazsınız. Peki bu statik şok, kışın neden daha fazla oluyor? Sebebinin, havanın kuru olması olduğunu duymuş olabilirsiniz ki bu doğru. Peki kuru havayla tam olarak ne alakası var? Statik elektrik, elektrik yükünün birikmesidir. Muhtemelen fark ettiğiniz üzere, farklı maddeler daha fazla statik elektrik üretir; bazıları elektron vererek pozitif yükle dolarken, bazıları da elektronları çeker ve negatif yükle yüklenir. Örneğin bir balonu saçınıza sürttüğünüzde, saçınızdaki elektronlar balonun kauçuğuna geçer. Saçınız elektron kaybederek pozitif şekilde yüklenir. Balon ise elektronları alarak negatif yüklenir. Ayrıca zıt yükler birbirini çektiği için, saçınız balona doğru gider. Fakat yeteri kadar statik yük toplarsanız, elektronlar gidecek bir yer aramaya başlar. Plastik tabanlı ayakkabılarla naylon bir halıda yürümek, ayakkabıların giderek daha fazla elektron toplamasına yol açar ... ta ki siz metal bir şeye dokunana kadar! Bu elektronların hepsi, yüksek oranda iletken olan bu yüzeye kaçar. İşte statik böyle işliyor. Peki kışın neden daha fena oluyor? Elektronlar ne kadar serbest gezinirse, bir yerde o kadar düşük olasılıkla toplanırlar. Hava yalıtkan bir şey olduğundan, elektronların kolayca geçmesine izin vermez. Ancak nemli bir yaz günü, işler değişir. Ayakkabılarınızdaki elektronlar, gidebilecekleri her yere giderler ve artık kediye dokunmaya çalıştığınızda parmağınıza elektrik çarpmaz. Havadaki su miktarı, sıcaklığa bağlıdır: Sıcak hava, soğuk havadan daha fazla su tutar. Fakat kışın iç mekanlarda yaptığımız gibi soğuk havayı ısıtmak, havayı daha nemli yapmaz. Aslında, yoğuşma noktası sıcaklığın artmasıyla yükselmediği için, hava daha da kuru hale gelir. Öğrendiğimiz üzere bu durum, elektronların dolaşmasını daha fazla zorlaştırır ve statik elektrik şokunu daha şiddetli hale getirir. Peki bu durumdan nasıl kaçınırsınız? Bir hava nemlendirici alarak. Evinize su buharı pompalayarak, elektronlara yeniden serbestçe gezecekleri bir alan verebilir ve fırsatını buldukça sizi çarpmalarını önleyebilirsiniz.
Elektrikli yılan balığı, bir yılbaşı ağacına elektrik verirken Işığın yoğunluğu, elektrikli yılan balığı Miguel Wattson'un (tankındaki algılayıcıların tespit ettiği) deşarj kuvvetini yansıtıyor! "CİYUV!!!!" ve "BAZUM!!!!" şeklinde de tweet atan Miguel'i, Twitter'da EelectricMiguel adresinden takip edebilirsiniz.
Yeni çalışmaya göre insan vücudu, biyolojik yaşlanma bakımından hayat boyunca üç kez vites değiştiriyor gibi görünüyor; 34 yaş, 60 yaş ve 78 yaş ise kilit eşikler. Diğer bir ifadeyle; yaşlanmanın, ömür boyu aynı hızda ilerleyen tek ve devamlı bir süreç olmadığına yönelik bulgular var. Söz konusu bulgular, biz yaşlandıkça vücutlarımızın nasıl bozulmaya başladığını ve (Alzheimer ile kalp damar hastalıkları dahil) yaşla ilgili belirli hastalıkların nasıl daha iyi ele alınacağını daha fazla anlamamıza yardımcı olabilir. Araştırmacılar, makalede şöyle yazıyor: "Yaşlanma plazması proteomu derin şekilde inceleyerek, insanın yaşam süresi boyunca gerçekleşen inişli çıkışlı değişimleri belirledik. Bu değişimler, farklı kalıplarda hareket eden ve üç yaşlanma dalgasının ortaya çıkmasıyla zirveye erişen protein kümelerinin bir sonucuydu." Araştırma takımı, yaşları 18 ile 95 arasında değişen 4.263 kişinin kan plazması verisini incelemiş ve bu biyolojik sistemler üzerinden hareket ederek, vücutta neler döndüğünü gösteren yaklaşık 3.000 farklı proteinin seviyesine bakmış. Bunların 1.379 tanesinin ise yaşla birlikte değiştiği bulunmuş. Bu protein seviyeleri genelde nispeten sabit kalsa da, araştırmacılar; genç yetişkinlik (34 yaş), orta yaşın sonları (60 yaş) ve yaşlılık (78 yaş) civarında yapılan birden çok protein okumasında büyük değişimler meydana geldiği keşfetmişler. Bu durumun neden ve nasıl gerçekleştiği henüz belli değil; fakat bu proteinler kaynağına kadar takip edilirse, örneğin bir doktorun size, karaciğerinizin ortalama bir insanınkinden daha hızlı yaşlandığını söylemesini sağlayabilir. Araştırmacılar, kanda seçilen 373 protein karışımıyla beraber, kişinin yaşını üç yıllık hata payıyla tahmin etmede kullanılan bir sistem kurmayı başarmışlar. İlginç bir şekilde; bu sistem hata yaparsa ve tahmin ettiği yaş çok küçük çıkarsa, o kişi genelde kendi yaşı için çok sağlıklı oluyormuş. Araştırmacılar, klinik uygulamalar için 5-10 sene geçmesi gerektiğini söylüyor. Belki de günün birinde, bir kan testi yaptırarak ne kadar iyi yaşlandığımızı belirleyebilir ve yiyip içtiğimiz şeylerin bizi nasıl etkilediğini öğrenebilir, ayrıca yaşlanmayla daha iyi mücadele edebiliriz.
Nikon Hareketli Küçük Dünya ödülleri sahiplerini buldu. Her yıl düzenlenen Nikon Hareketli Küçük Dünya fotoğrafçılık yarışmasının kazananları açıklandı. 1'nci sırada, biyolog Dr. Philippe Laissue'nin çektiği video yer alıyor. Videoda, nesli tehlike altında olan geyikboynuzu mercanından çıkan bir polip görülüyor. Ayrıca, simbiyotik bir ilişkiyle mercanın içerisinde yaşayan algler de (morumsu kırmızı renkte) göze çarpıyor. 2'nci sırada ise Dr. Richard R. Kirby'nin videosu var. Videoda, ölü bir kopepodun içerisinde yüzen bebek Vampyrophrya parazitleri görülüyor. Kıl benzeri kamçısını kullanarak su girdabı oluşturan bir silli ise (Stylonychia cinsinden bir mikroorganizma), Tommy ve Jesse Gunn'u 3'ncü sıraya taşımış. 4'ncü sırada Dr. Hunter N. Hines'ın çektiği ve başka bir tardigratla beslenen iki tatlı su tardigratı bulunuyor. Dr. Kate McDole ile Dr. Philipp Keller'ın çektiği ve gelişmekte olan bir fare embriyosunda sinir yolunun katlanarak kapanmasını gösteren video, ikiliye 5'nci sırayı vermiş.
Yüksek fruktozlu mısır şurubu (YFMŞ), gazlı ve aromalı içeceklerde kullanılan yaygın bir tatlandırıcı. YFMŞ kullanımı artarken, obezlik ve bununla ilişkili sağlık sorunları da artış gösterdi. Bazıları, arada bir bağlantı olup olmadığını merak ediyor. YFMŞ, kimyasal olarak sofra şekerine benziyor. %76 karbonhidrat ile %24 sudan oluşan ve daha ucuz olan YFMŞ, başka kayda değer besin içermiyor. Geleneksel mısır şurubundaki gibi, mısır nişastası enzimler ile parçalanıp glukoza dönüştürülüyor. YFMŞ yapmak için, mısır şurubu glukoz izomerazıyla işleniyor ve içerdiği glukozun bir kısmı fruktoza dönüştürülüyor. Sofra şekeri ise şeker kamışı veya şeker pancarından üretiliyor. Bu şeker daha sonra saflaştırılıp sukroza dönüştürülüyor. Sukroz; glukoz ve fruktoz monosakkarit karbonhidratlarından meydana gelen bir disakkarit karbonhidratı. Vücudun enerji kaynağı olarak kullandığı karbonhidrat, fazla alındığı zaman yağa dönüştürülüyor. Nişastalı ve unlu besinler de çoğunlukla karbonhidrattan meydana geliyor. Vücudun, pancar şekeri ile diğer şeker türlerini farklı biçimde değerlendirip değerlendirmediğine yönelik tartışmalar var. Fakat YFMŞ'nin, diğer tip şekerlere göre daha sağlıksız olduğuna dair yeterli miktarda kanıt bulunmuyor. Ancak her türden ve fazla miktarda ilave şekerin; kilo alımı, tip 2 diyabet, metabolik sendrom ve yüksek trigliserit seviyeleri gibi sağlık sorunlarıyla bağlantılı olan, istenmeyen kalorilere katkıda bulunabildiği biliniyor (Metabolik sendrom; merkezi obezite, yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri, yüksek trigliserit ve düşük seviyede iyi huylu kolesterolden en az üçünün bir araya gelmesiyle oluşuyor). Tüm bunlar, kalp hastalığı tehlikesini artırıyor. ABD Sağlık Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı tarafından beş yılda bir yayınlanan beslenme tavsiyeleri, ilave şekerin azaltılmasını ve günlük kalori miktarının yüzde 10'uyla sınırlandırılmasını öneriyor. Amerikan Kalp Derneği, çoğu kadının herhangi bir kaynaktan günlük olarak 100 kaloriden (6 çay kaşığı) fazla ilave şeker almamasını önerirken; bu rakamın erkekler için 150 kalori (9 çay kaşığı) olduğunu belirtiyor. Eğer sağlığınız için endişeleniyorsanız, hangi tip olursa olsun ilave şekeri azaltmak en iyisi.
Gezegenlerin, tek küreye dağıtılmış nispi dönüş hızları. Her gezegenin dönüşü, nispi ölçeğe göre yaptığı hareketle gösteriliyor. Jüpiter, Dünya'nın yaklaşık 2.4 katı hızla dönerken; saat yönünün tersi doğrultuda dönüyor gibi görünen Venüs ve Uranüs ise geriye doğru hareket ediyor. Gezegenler bir tam turu ise şu sürelerde tamamlıyor: Merkür 58 gün 16 saat; Venüs 243 gün 26 dakika; Dünya 23 saat 56 dakika; Mars 24 saat 36 dakika; Jüpiter 9 saat 55 dakika; Satürn 10 saat 33 dakika; Uranüs 17 saat 14 dakika ve Neptün ise 16 saatte. @jameslikesspace
Apollo 11 astronotları Neil Armstrong ile Buzz Aldrin, 20 Temmuz 1969'da Kartal Ay Modülü'nden inerek Ay'a ilk ayak izlerini bırakmışlardı. Fakat küçük bir azınlık Ay'a inildiğine inanmıyor ve tüm bunların özenle hazırlanmış bir sahnede çekildiğini düşünüyor. Buna kanıt olarak, fotoğraf ve videolarda gökyüzündeki yıldızların görünmemesini öne sürüyorlar. Film yapımcıları, kurdukları komploda nasıl bu kadar dikkatsiz olabilirler? Aslında, bu durumun çok sıradan bir açıklaması var: Kamera, yıldızları yakalamak üzere ayarlanmamış. Eğer bir arkadaşınızın fotoğrafını güneş ışığı altında çekmek isteseydiniz, kameranızı iki şekilde ayarlardınız. Diyaframı daraltırdınız ve böylece mercek üzerindeki ışık toplayan bölge küçülerek, çok fazla ışığın girmesini engellerdi. Ayrıca, pozlama süresini kısaltırdınız ve bu sayede kameranın algılayıcısı, ışığı kısa süreliğine yakalardı. Eğer arkadaşınızın fotoğrafını gece çekmek isteseydiniz, muhtemelen poz süresini uzatır ve diyaframı genişletirdiniz; bu sayede güzel bir fotoğraf için yeterli miktarda ışık gelirdi. Peki arkadaşınıza geceleyin ışık tutulsaydı ne olurdu? O zaman fotoğrafta ihtiyacınız olan şeyi seçmek zorunda kalırdınız. Eğer gökyüzündeki yıldızları fotoğrafa dahil etmek isteseydiniz, uzun pozlama süresi ve geniş diyafram aralığıyla yeterli miktarda ışık alırken; fotoğrafın bulanıklaşmaması için arkadaşınızın daha uzun süre sabit durması gerekirdi. Eğer diyaframı daraltır ve poz süresini kısaltırsanız, arkadaşınızın keskin ve parlak bir fotoğrafını çekersiniz fakat merceğe yeterli miktarda ışık gelmediği için gökyüzü karanlık olur. Apollo astronotlarının yapmak zorunda kaldıkları seçim de buydu. Ay'daki gökyüzü, gece gibi karanlıktı fakat bunun sebebi gece olması değildi; Dünya'daki gibi gün ışığını dağıtan atmosferin olmamasıydı. Fakat bu sizi yanıltmasın: Öğleyin Ay'da da güneş ışığı var. Bu sayede Ay'ın yüzeyi çok parlak oluyor. Apollo fotoğraflarında yakalanması gereken en önemli şey, Ay'daki manzaraydı. Bu yüzden kamera, manzaranın olabildiğince yakalanması için ayarlanmıştı. Sonuç olarak, arka planda duran nispeten sönük yıldızlar, bu fotoğraflara geçmedi. Ortada aldatmaca yok, sadece bir mercek hilesi var.