Şimdi de ölü gömme törenleri ve ağıtlar. Bir ev de hatırı sayılır birisi öldü mü, evin bütün kadınları başlarına, yüzlerine çamur sürerler; sonra ölüyü evde bırakıp sokaklara dökülürler, eteklerini bellerine kadar kaldırırlar, memelerini açarlar ve dövüne dövüne sokak sokak gezerler; bütün akrabaları da onlarla beraber giderler; öbür yandan erkekler, onlar da sıvanmış olarak dövünürler. Bu törenden sonradır ki, cenaze tahnit edilmek üzere ölücüye götürülür.
Mumya yapmanın gizlisini bilen, bu işle görevli uzmanlar vardır. Kendisine bir ölü getirildiği zaman, müşteriye boyalı tahtadan, gayet güzel taklit edilmiş modeller gösterir. Bunların en iyisi, diye anlatır müşteriye, adının anılmasını büyük bir günah saydığım kişiye* benzeyenidir; arkasından ikinci bir model gösterir, birinci kadar iyi değildir ve daha ucuzdur, sonra bir üçüncü ve en ucuzu. Bu açıklamalardan sonra sorar ölünün yakınlarına, hangisinden istiyorsunuz diye. Müşteri, fiyatta anlaştıktan sonra gider, mumyacı, evden dışarı çıkmadan işe koyulur. En iyi mumyalama dediğimiz şudur: Önce demir bir kanca ile burun deliklerinden beyni çeker; ama hepsini alamaz, kalanını ilaçla eritir. Arkasından, keskin bir Ethiopia taşı ile ölünün böğrünü uzunlamasına keser ve içindeki herşeyi boşaltır; içini böyle temizledikten sonra hurma şarabından geçirir ve kokular püskürtür; karnına dövülmüş saf mür ve çeşitli kokular doldurur ve diker. Sonra tabii sodyum karbonat içine daldırıp yetmiş gün onun içinde bırakmak suretiyle tuzlar. Yetmiş günden sonra çıkarır, yıkar ve baştan aşağı Mısırlıların genellikle yapıştırıcı olarak kullandıkları zamka batırılmış gayet ince tül şeritlerle sarar. Ve ölünün yakınlarına teslim eder, onlar da tam bir insan gövdesine göre yapılmış olan bir tabut hazırlatırlar ve mumyayı içine kapatırlar; kapandıktan sonra ölü odasına götürülür, ayaküstü bir duvara yaslanır.
İşte en pahalı mumyalama budur. Çok masraftan kaçan ve orta karar bir mumya isteyenler ise şöyle yaptırırlar: Mumyacı, ölünün karnını yarıp iç organlarını çıkarmadan, içine sedr ağacından çıkarılan bir yaş şırınga eder; şırınga kıçından yapılır ve sıvının dışarı kaçması önlenir, gereken gün sayısı kadar tuz içinde bırakılır; son gün içerideki sedr likörü çekilir. Öyle kuvvetli bir şeydir ki bu likör, kendisiyle beraber ölünün içinde ne varsa hepsi sıvı halinde dışarı çıkar; tuz eti yer, ölü de bir deri bir kemik kalır. Bundan sonra, fazlasına bakmadan ölüyü teslim ederler.
Şimdi de fakir fukara için üçüncü sınıf mumyalama. Ölünün içi, iç sürdürücü bir tuzla temizlenir, yetmiş gün tuza batırılır ve ailesine teslim edilir.
Hatırı sayılır kişilerin karıları, pek güzel ve pek namlı olan kadınlar, öldükleri zaman hemen mumyacıya verilmezler; ancak üç dört gün geçtikten sonra onlara emanet edilirler. Böylece mumyacının kadına kötü bir şey yapması önlenmiş olur; anlaşılan bunlardan birinin yeni ölmüş bir kadına sataştığı olmuş ve beraber çalıştığı kimseler onu ele vermişler.
Bir Mısırlı veya bir yabancı ırmakta boğulur ya da timsah kaparsa, ölü hangi kente daha yakın yerde ise, o kent ölüyü en iyi şekilde mumyalatıp kutsal bir tabuta koymakla ödevlidir; hiç kimse, yakınları ve dostları bile el süremez, gömme törenini Nil rahipleri kendi elleriyle yaparlar, sanki bir insan değil de bir ruhmuş gibi.
Mısırlılar Yunanlıların, hatta bir kelimeyle, kendilerinden başka hiçbir halkın göreneklerini kabul etmezler. Bu bakımdan çok kapanıktırlar. Bir tek Thebai bölgesinde, Neapolis yakınındaki büyük Khemmis kenti bunun dışında kalır; bu kentte Danae’nin oğlu Persesu adına bir tapınak vardır; bu tapınak karedir, palmiyelerle çevrilidir. Girişi taş döşelidir; çok büyüktür; taştan yontulmuş iki yüksek heykel vardır. Tapınak duvar içerisine alınmıştır, bunun içinde bir Perseus heykeli durur. Bu Khemmisliler, Perseus’un kendilerine göründüğünü söylerler, kimi zaman yurdun çeşitli bölgelerinde görünürmüş, kimi zaman da içerisinde kendisine ait iki dirsek büyüklüğünde bir sandal bulunan tapınağın içinde ve o göründüğü zamanlar bütün Mısır mutlu olurmuş. Böyle anlatırlar ve Perseus’e Yunan usulü tören yaparlar: “Perseus neden yalnız size görünür de başkasına görünmez ve onu öbür Mısırlıların tersine neden jimnastik oyunlarıyla kutlarsınız?” diye sorduğum zaman, bana dediler ki, “Perseus kendi sitelerindendir ve Yunanistan’a yelken açan Danaos ile Lynkeus de Khemmislidirler; Perseus’a bu kahramanlardan inerek geliyorlardı.” Ve sözlerine ekliyorlardı, Perseus Yunanlıların da doğruladıkları bir nedenle, yani Libya’dam Gorgo’nun başını geri götürmek için Mısır’a geldiği zaman, onların yanına gitmiş ve bütün yakınlarını tanımış. Zaten Khemmislilerin adını anasından öğrenmiş olarak geliyormuş Mısır’a ve kendi adına tertiplenen oyunları isteyen de kendisiymiş.
17.08.2018 HERODOTOS – Tarih / İkinci Kitap: EUTERPE, Ölü Gömme ve Mumya