fıstık veya yer fıstığı (Arachis hypogaea) baklagil ailesinin bir üyesidir (Baklagiller), fasulye ve bezelye ile birlikte ve önemli bir besindir. Bu tür Güney Amerika'ya özgüdür.
Meyvesine rağmen Arachis hypogaea mutfak anlamında “somun” olarak kabul edilir, botanik anlamda, yer fıstığının meyvesi odunsu, baklagil bir baklagil veya baklagildir. değil gerçek bir somun. Gerçek bir somun (meşe palamudu, kestane), yumurtalık duvarının olgunlukta çok sert (taşlı veya odunsu) olduğu ve belirli bir dikiş boyunca ayrılmadığı bir tohumlu (nadiren iki) basit bir kuru meyvedir. Yerfıstığı gibi bir tohum meyveden gelir ve meyveden çıkarılabilir. Bir somun, hem tohum hem de meyve olan, ayrılamayan bir bileşik yumurtalıktır.
Diğer bitkilerle yaptıkları gibi, insanlar yaratmadaki zengin çeşitliliği almış ve kendi yaratıcılıklarını ekleyerek, binlerce eşsiz yerfıstığı çeşidini (bitkilerin farklı adlandırılmış çeşitleri) ve tüketim ya da diğer kullanımlar için çok sayıda hazırlık aracı geliştirmiştir.
Diğer baklagillerde olduğu gibi, Arachis hypogaea Atmosferik azotun bitkilerin kullanabileceği bir formata dönüştürülmesine izin veren azot-sabitleyici bakterilerle karşılıklı olarak yararlı bir simbiyotik ilişkiye sahiptir, bu, çiftçilerin azot-fakir toprakları yenilemede yararlı buldukları bir özelliktir.
Yer fıstığı ayrıca yerfıstığı, goober, goober bezelye, pindas, kabuklu yemiş, ceviz, manila ve maymunu olarak da bilinir.
Yetiştirme
Yerfıstığı bitkisi yıllık 30 ila 50 cm (1 ila 2 feet) arasında büyüyen, otsu bir bitkidir (mutfak, şifalı veya hatta bazı durumlarda manevi değer için yetiştirilen bir bitki). Yapraklar değişkendir, dört yaprakçıkla (iki zıt çift; terminal yapraksız), her yaprakçık 1 ila 7 cm (0.33 ila 2.75 inç) uzunluğunda ve 1 ila 3 cm (0.33 ila 1 inç) genişliğinde pinnate edilir.
Kapsüller, zemin üzerinde aksiller kümelerde taşınan, turuncu damarlı, sarı yapraklı, bezelye benzeri çiçeklerle başlar. Kendi kendine tozlaşmanın ardından çiçekler kayboluyor. Yumurtalıkların dibindeki saplar, mandal adı verilen, hızla uzar ve meyvelerin gelişimini tamamlamak için toprağa birkaç santim gömmek üzere aşağı doğru döner. Tohum olgunlaştığında, baklaların iç astarı (tohum kabuğu olarak adlandırılır) beyazdan kırmızımsı kahverengiye kadar renk değiştirir. Köklerin çoğu da dahil olmak üzere bütün bitki, hasat sırasında topraktan çıkarılır.
Bölmeler besin emiliminde etkilidir. Meyveler, iki ila üç eklenmiş tohum arasında daralan buruşuk kabuklara sahiptir. Olgun tohumlar, fasulye gibi diğer baklagil tohumlarına benzer, ancak genellikle sert baklagil tohum katlarının aksine, kağıdın ince tohum katları vardır.
Yer fıstığı hafif, kumlu tırtıl toprağında büyür. Beş aylık ılık havaya ve yıllık 500 ila 1000 mm (20 ila 40 inç) yağmura veya sulama suyuna eşdeğer bir yağış gerektirir. Yerfıstığı bitkileri hem kuraklığa hem de su basmasına karşı dayanıklıdır (Georgia Üniversitesi 2006).Fıstık yaprakları ve taze bakla kabukları
Kabuklar, tohumların ekilmesinden 120 ila 150 gün sonra olgunlaşır. Ekin çok erken hasat edilirse, bakla olgunlaşmaz. Geç hasat edilirse, bakla sapta ayrılacak ve toprakta kalacaktır.Yer fıstığı, baklagiller, bir tanesi açık kahverengi tohum kabukları ile iki tohum ortaya çıkaran
Tarihçe
Yerfıstığı, ilk önce vahşi tarihlerin hala bulunduğu Güney Amerika'da (belki Brezilya, Bolivya veya Arjantin'de) kültürlendi. Yetiştirme, İspanyol fetihlerinin bulunduğu Mesoamerica'ya kadar yayıldı. tlalcacahuatl ("Toprak kakao" ya da yerfıstığı için Nahuatl, bu nedenle Meksika İspanyolcası, CacahuateTenochtitlan (Mexico City) pazarında satışa sunuluyor, çünkü bugün hala orada sokak satıcıları tarafından teklif ediliyor.
Yerfıstığı ekimi, Avrupa Yeni Dünya'yı keşfettikten sonra dünyaya yayıldı. Afrika'da erken popüler oldular ve oradan köle ticareti yoluyla şu anda güneydoğudaki ABD’ye getirildiler. Amerikan İç Savaşı'ndan önce, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yer fıstığı, çoğunlukla siyah Southerners tarafından bahçe ürünü olarak yetiştirildi ve yenildi. (Onlar için bir isim, "goobers", bir Afrika kelimesinden gelir). İç Savaş sırasında, Güney'deki yiyecek kıtlığı, fıstıkların beyaz Güneyliler ve ayrıca Birlik askerleri tarafından daha sık yenmelerine neden oldu. Savaştan sonra, fıstık yetiştiriciliği, yıllarca pamuk ekimi ile azot tüketen toprağı yenilemeye teşvik edildi. George Washington Carver, yer fıstığının önde gelen savunucularından biriydi. Yirminci yüzyıl boyunca yer fıstığı, özellikle 1922'de Joseph L. Rosefield'ın modern rafa dayanıklı yer fıstığı ezmesi geliştirmesiyle, gıda olarak giderek daha popüler hale geldi ve şu anda Amerika'nın favorilerinden biri.
Her ne kadar bilinmeyen bir Eski Dünya fıstık türünün Çin’de tarih öncesi çağlardan yetiştirildiği öne sürülmesine rağmen, Yeni Dünya fıstıkının 1600’lerde Portekizli tüccarlar tarafından (Georgia Üniversitesi 2006) ve Amerikan misyonerlerin bir başka çeşidi olarak tanıtıldığı görülüyor. 1800'lerde. Popüler oldular ve çoğu zaman kaynatılmakta olan birçok Çin yemeğinde yer alıyorlar. 1980'lerde fıstık üretimi büyük ölçüde artmaya başladı, böylece 2006'da Çin dünyanın en büyük fıstık üreticisi oldu. Bu artışın en önemli etkenlerinden biri, Çin’in komünist bir ekonomik sistemden daha serbest bir piyasa sistemine geçişinin, çiftçilerin karar verdikleri gibi mahsullerini büyütmekte ve pazarlamakta serbest olmalarıdır (Yao, 2004).
USDA raporları:
Çin Hükümeti yerfıstığı üretimi veya pazarlamasını kontrol etmez veya bunlara müdahale etmez. Doğrudan veya dolaylı sübvansiyon sağlamaz. Hükümetin yer fıstığı endüstrisine dahil olmadığının bir göstergesi olarak, Çin Tarım Bakanlığı (MOA) Mayıs 2003'teki raporunda yer alan ve büyük mahsuller için stratejik gelişim planını belirlediği yerfıstığından bile bahsetmedi (Butterworth 2003). Günümüzde yer fıstığı neredeyse 100 ülkede yetiştirilmektedir. En büyük üreticiler şunlardır: Çin, Hindistan, Nijerya, ABD, Endonezya ve Sudan (ICRISAT).
Kullanımları
Amerika Birleşik Devletleri'nde yer fıstığı, temel olarak, mahsulün yaklaşık yarısının yer fıstığı ezmesine dönüştüğü yiyecekler için doğrudan kullanılır. Diğer ülkelerde, bunlar çoğunlukla petrol çıkarımı için yetiştirilir. Dünya çapında, fıstık üretiminin yüzde 50'si petrol çıkarma, doğrudan gıda kullanımı yüzde 37 ve tohum amaçlı yüzde 12 (ICRISAT) kullanmaktadır.
Yer fıstığı, dünyanın on üçüncü en önemli gıda maddesidir. Dünyanın dördüncü en önemli yemeklik yağ kaynağı ve üçüncü en önemli bitkisel protein kaynağıdır (ICRISAT). Yüksek kalitede yemeklik yağ, kolayca sindirilebilir protein ve karbonhidrat içerirler. Yer fıstığı, anti-kanser, antiviral, nöroprotektif, anti-aging, anti-enflamatuar ve yaşamı uzatan etkiler gibi bir çok yararlı sağlık etkisine sahip olduğu bildirilen kimyasal bir bileşik olan önemli bir resveratrol kaynağıdır.Yerfıstığı, çok çeşitli market ürünlerinde bulunur.
Yer fıstığı çeşitli endüstriyel kullanımlara sahiptir. Boya, vernik, yağlama yağı, deri kaplamalar, mobilya cilası, böcek öldürücüler ve nitrogliserin yer fıstığı yağından yapılır. Sabun, sabunlaştırılmış yağdan yapılır ve birçok kozmetikte yerfıstığı yağı ve türevleri bulunur. Yağın protein kısmı, bazı tekstil elyaflarının imalatında kullanılır.
Yer fıstığı kabukları, plastik, duvar panosu, aşındırıcılar ve yakıt üretiminde kullanılır. Ayrıca selüloz (suni ve kağıtta kullanılır) ve müsilaj (tutkal) yapımında kullanılırlar.
Yerfıstığı bitkisinin üst kısımları, protein bakımından zengin olan ve diğer yemlere göre daha iyi lezzet ve sindirilebilirliğe sahip olan saman yapmak için kullanılır. Yağ işlemeden elde edilen protein keki (yağ keki unu) kalıntısı, hayvan yemi ve toprak gübresi olarak kullanılır.
Sorunlar
Yer fıstığı, büyüme ve depolama sırasında kirlenmeye karşı özellikle hassastır. Yer fıstığının yetersiz depolanması küf mantarının bulaşmasına neden olabilir Aspergillus flavus, Karaciğer hasarına ve kansere neden olabilecek toksik madde aflatoksin salgılanması. Aflatoksin üreten kalıplar, yer fıstığı yetiştirme bölgelerinde bulunur ve şartlar mantar gelişimine elverişli olduğunda yer fıstığında aflatoksin üretebilir.
Bazı insanlar yer fıstığına karşı ciddi alerjik reaksiyonlara sahiptir. Yer fıstığı alerjisi olan kişiler için, maruz kalma ölümcül şoka neden olabilir. Bu kişiler için tek bir fıstık yemek veya fıstıktan çıkan tozu solumak ölümcül bir reaksiyona neden olabilir. Alerjik bir reaksiyon, daha önce işlenmiş yer fıstığı bulunan makinelerle işlenen yiyecekleri yiyerek de tetiklenerek, bu tür yiyeceklerden kaçınılmasını zorlaştırabilir. Yer fıstığı alerjisi olan kişiler için endişeleri nedeniyle, birçok havayolu geleneksel olan uçuşlarda yer fıstığı servisini durdurdu ve bazı okullar yer fıstığını öğrencilerin öğle yemeğinden çıkarmasını yasakladı.
1946'dan 1951'e kadar İngiliz hükümeti Tanganika'ya (şimdi Tanzanya'nın bir parçası) yerfıstığı koymaya çalıştı. Buna Tanganika yer fıstığı düzeni deniyordu. Diğer nedenlerin yanı sıra, plan başarısız oldu çünkü toprak kil benzeri ve yağmur mevsimi sona erdikten sonra sertleşti ve yer fıstığı hasadı imkansız hale geldi.
Referanslar
- Butterworth, J. ve X. Wu. 2003. Çin Halk Cumhuriyeti: Yağlı Tohumlar ve Ürünler. USDA Dış Tarım Servisi KAZANIM Raporu.
- Uluslararası Yarı Bitki Tropik Bitkileri Araştırma Enstitüsü (ICRISAT), "Yerfıstığı (yerfıstığı)" 1.
- Putnam, D. H. ve E.S. Oplinger. 1991. Fıstık. Paul, MN: Alternatif Bitki ve Hayvansal Ürünler Merkezi, Minnesota Üniversitesi 2.
- Georgia Üniversitesi 2006. Yer Fıstığının Dünya Coğrafyası 3.
- Yao, G. 2004. Çin Halk Cumhuriyeti'nde Yerfıstığı Üretimi ve Kullanımı. Georgia Üniversitesi
SharePinTweetSendSend