Meksika yürüyen balığı olarak da bilinen axolotl ya da aksolotl Mexico yakınlarındaki sulara özgü bir amfibidir. Amfibi kelimesi en kolay tanımı ile hem suda hem de karada yaşamaya kolay adapte olan hayvanlar için kullanılan bir kelimedir.
Amfibilerin üremek için suya ihtiyaçları vardır. Yumurtalarını suya bırakırlar, daha sonra larvalar yumurtadan çıkar ve yavaş yavaş karada yaşayabilen yetişkin formlara dönüşür. Ancak Aksolotllar asla gerçekten büyümezler, karada yaşayan yetişkinlere dönüşmezler.
Aksolotlar Bilim Dünyasında Neden Önemlidir?
Bu garip hayvanlar, 1863’te Meksika’dan Paris’e ilk getirildiklerinden beri bilim insanlarını büyüledi. Araştırmacılar, hayvanların yaralandığında tüm uzuvları, gözleri, kalp dokusunu, beyin parçalarını ve omurilik parçalarını yeniden büyütme konusunda olağanüstü bir yeteneğe sahip olduklarını keşfettiler. Aslında çoğu organizmada hücre yenilenmesi sürecinde kan ve deri hücreleri yenilenmektedir. Ancak tüm uzuvlarını yeniden oluşturabilen çok az organizma var. İşte bu anlamda aksolotl bir adım öne çıkıyor.
Kayıp uzuvlardan çok daha fazlasını yenileyebilen birkaç omurgalı türünden biri olan aksolotllar, uzuvların yenilenmesini ve insanlarda yaşlanma sürecini araştıran araştırmacıların odak noktası. Kısacası aksolotl moleküler araştırmalar için anahtar değerinde bir laboratuvar hayvanı.
Nature’da yayınlanan bir araştırma, aksolotlin genomunu 32 milyar baz çiftine kadar sıraladı. Yani insanlarda sadece 3 milyar DNA baz çifti bulunur. Oysa ki aksolotl genomu 32 milyar baz çiftinden oluşur. Bu çalışma gelişim biyolojisi, rejenerasyon biyolojisi ve evrimsel biyoloji alanlarına çok önemli katkılar sağladı. Aksolotl genom dizilimi sayesinde bilim insanları rejenerasyon hakkında çok geniş bir kaynağa ulaşmış oldular. Araştırmacılar bu genomu inceleyerek doku büyümesini sağlama veya hücresel yaşlanmayı geciktirme amacıyla hücrelerde yenilenmeyi indüklemeye çalışıyor.
Çalışmanın yardımcı yazarı Sergej Nowoshilow: “Şu anda elimizde artık bir kompleks yapının, örneğin bir bacağın nasıl yenilenip tekrar geliştiğine dair bilgileri içeren veriler var. Bu, aksolotl ile çalışan bilim insanları için bir dönüm noktasıdır.” diyor. Aksolotl üzerine yapılan çalışmaların tarihi 1768 yılına kadar gidiyor. Birçok araştırmacı bir gün bu yenilenmenin aynısını insan dokuları için de yapabileceğimizi umuyor.
Doğada Aksolotl Sayısı Ne Yazık ki Azalıyor
Dünyada yalnızca Mexico City yakınlarındaki Xochimilco Gölü içinde ve çevresinde yaşayabilen bu canlının sayısı maalesef her geçen gün azalıyor. Bunun nedenlerinden biri gölde avcı türlerin sayısının giderek artması olsa da daha önemli bir neden daha var. Xochimilco gölü küresel iklim değişikliği nedeniyle giderek küçülüyor. Ayrıca insanlık için kritik bilgileri vücudunda taşıyan bu hayvan, biraz da sevimli görüntüsünden dolayı avlanıp, akvaryumlarda bakılmak üzere satılıyor. Ayrıca aksolotl Meksika’da yemek amaçlı olarak da tüketiliyor.
Bu arada aksolotl adını
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- What is an axolotl? Everything you need to know about this charismatic amphibian; Bağlantı: https://www.sciencefocus.com/nature/what-is-an-axolotl/
- The axolotl genome and the evolution of key tissue formation regulators; Yayınlanma tarihi: 24 Şubat 2018; Bağlantı: https://www.nature.com/articles/nature25458
- Complete Axolotl Genome Could Reveal the Secret of Regenerating Tissues; Yayınlanma tarihi: 24 Ocak 2019; Bağlantı: https://www.smithsonianmag.com/
Dip Not
Matematiksel, tamamen gönüllü bir ekip tarafından 2015 yılından beri yürütülen, Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmayı hedefleyen, öğretmenler tarafından kurulmuş bir bilim platformudur. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.