2008 Finansal Krizin Sebepleri
2006 senesinde konut tutarları on yıllardan sonrasında ilk kez düşmeye başladı. İlk başta emlakçılar bu duruma oldukça memnun oldular. Aşırı ısınan emlak piyasasının daha sürdürülebilir bir düzeye döneceğini düşünüyorlardı. Sadece emlakçılar, şüpheli krediye haiz oldukça sayıda ev sahibinin ipotek kredileri için onaylanması, hatta bazıları evin değerinin %100’ü yada daha fazlası şeklinde bir takım faktörü hesaba katmadılar.
Finansal türevlerin kuralsızlaştırılması, finansal krizin temel sebeplerinden biriydi. Finansal sistemi iki kanun kuralsızlaştırdı. Bankaların konutla ilgili türevlere yatırım yapmalarına izin verdiler. Bu karmaşık finansal ürünler o denli karlıydı ki, bankaları her zamankinden daha riskli olanlara kredi vermeye teşvik etti. Bu istikrarsızlık krize yol açtı.
1999 Finansal Hizmetler Modernizasyon Yasası (Gramm-Leach-Bliley Yasası), bankaların mevduatları türevlere yatırım yapmak için kullanmalarına izin verdi. Banka lobicileri, yabancı firmalarla rekabet edebilmek için bu değişikliğe gereksinim duyduklarını söylediler. Müşterilerini korumak için yalnızca düşük riskli menkul kıymetlere yatırım yapma sözü verdiler. Sadece bankalar kârlı türev piyasasını kovaladıkları için bu sözünü tutmadılar.
Bu yasalar içinde, konut piyasası üstünde en fazla etkiyi ipoteğe dayalı menkul kıymetler (MBS) yapmış oldu. MBS’nin kârlılığı, dayandıkları ipotekler için daha çok talep yarattı. Bankalar orijinal ipotekleri kesip dilimler halinde tekrardan satarak türevlerin fiyatlandırılmasını olanaksız hale getirdi.
Dünyanın dört bir tarafındaki hedge fonları ve öteki finans kurumları ipoteğe dayalı menkul kıymetlere sahipti, sadece bunlar hem de yatırım fonlarında, kurumsal varlıklar ve emeklilik fonlarında da bulunuyorlardı.
2007’de bankalar, kayıpları karşılamaları icap ettiğini anladıklarında paniğe kapıldılar ve birbirlerine borç vermeyi bıraktılar. Öteki bankaların kendilerine güvence olarak değersiz ipotek vermesini istemediler ve netice olarak Libor denilen bankalar arası borçlanma maliyetleri terfi etti. Federal Biriki, Vadeli Açık Artırma Kolaylığı vesilesiyle bankacılık sistemine likidite pompalamaya başladı, sadece bu da kafi değildi.
2008 Finansal Krizle İlgili Sık Sorulan Sorular
2007-2008 mali krizi küresel bir vakaydı. Yunanistan internasyonal borçlarını ödemedi. Portekiz ve İspanya aşırı düzeyde işsizlikten muzdaripti. Her milletin deneyimi değişik ve karmaşıktı. ABD’de yer edinen faktörlerden bazıları şunlardır;
Sual 1: 2008 Finansal Krizinin Sebebi Neydi?
Birbiriyle ilişkili birkaç unsur iş başındaydı.
Birincisi, düşük faiz oranları ve düşük borç verme standartları bir konut fiyatı balonunu körükledi ve milyonları karşılayamayacakları evleri satın almak için araçlarının ötesinde borç almaya teşvik etti.
Bankalar ve yüksek faizli kreditörler, daha çok ipotek vermek suretiyle parayı özgür bırakmak için ipoteklerini ikincil piyasada satarak hızlarını sürdürdüler.
Bu ipotekleri satın alan finans firmaları, bu tarz şeyleri paketler yada “dilimlere” tekrardan paketledi ve bu tarz şeyleri ipoteğe dayalı menkul kıymetler olarak yatırımcılara tekrardan sattı. İpotek temerrütleri gelmeye başladığında, son alıcılar kendilerini değersiz kağıt paraları tutarken buldular.
Sual 2: Büyük Durgunluk’tan Kimler Görevli?
Pek oldukça iktisatçı, suçun en büyük bölümünü, birçok tüketicinin karşılayabileceklerinden oldukça daha fazlasını borç almasına müsaade eden gevşek ipotek kredisi politikalarına buluyor. Sadece, aşağıdakiler de dahil olmak suretiyle etrafta dolaşan için pek oldukça kabahat var:
- Ev sahipliğini, kendilerine teklif edilen ipotekleri geri ödeyemeyenlere pazarlayan yağmacı kredi verenler.
- Bu fena ipotekleri satın alan ve yatırımcılara tekrardan satmak için bu tarz şeyleri paketlere çeviren yatırım guruları.
- Bu ipotek paketlerine en yüksek yatırım notlarını veren ajanslar da, güvenli görünüm sağlamış oldu.
Sual 3: 2008 Finansal Krizinde Hangi Bankalar Başarısız Oldu?
Cleveland Federal Rezervine gore, önceki yedi yıldaki toplam 25’e kıyasla 2008 ile 2015 içinde 500’den fazla banka batkı etti. bunların biroğu ufak bölgesel bankalardı ve hepsi mevduat sahiplerinin hesaplarıyla beraber öteki bankalar tarafınca satın alındı.
En büyük başarısızlıklar, geleneksel bankalar değil, kurumsal yatırımcılara hitap eden yatırım bankalarıydı. Bunlar içinde bilhassa Lehman Brothers ve Bear Stearns vardı. Lehman Brothers hükümetin kurtarma planı reddetti ve kapılarını kapattı. JPMorgan Chase, Bear Stearns kalıntılarını ucuza satın aldı.
JPMorgan Chase, Goldman Sachs, Bank of American ve Morgan Stanley de dahil olmak suretiyle en büyük bankalara ulaşınca, hepsi ” başarısız olmak için oldukça büyük ” idi. Kurtarma parasını aldılar, hükümete geri ödediler ve durgunluktan sonrasında her zamankinden daha büyük bir halde yeniden ortaya çıktılar.
Sual 4: 2008 Finansal Krizinde Kimler Para Kazanmıştır?
Bir takım akıllı yatırımcı, çoğunlukla enkazın parçalarını biriktirerek krizden para kazanmıştır.
- Warren Buffett, vatanseverlik ve kârı birleştiren çeşitli nedenlerle Goldman Sachs ve General Electric şeklinde şirketlere milyarlarca yatırım yapmış oldu.
- Özgür yatırım fonu yöneticisi John Paulson, balon oluştuğunda ABD konut piyasasına karşı oldukça para yatırdı ve peşinden dibe vurduktan sonrasında toparlanması üstüne oldukça daha çok para kazanmıştır.
- Yatırımcı Carl Icahn, kriz öncesinde, esnasında ve sonrasında kumarhane mülkleri satarak ve satın alarak piyasa zamanlama kabiliyetini kanıtladı.