Çeviren Editör: Sebahattin Sumeli
Eğitimsel ve davranışsal terapiler, genellikle otizmli çocuklarda etkili olabilen bir dizi müdahale sunar. Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) genellikle en etkili olanlardan biridir ve diğer eğitimsel terapilere göre daha fazla bilimsel destek almış bir yöntemdir. Ayrıca, bu yöntemler diyet ve tıbbi müdahalelerle birleştirilebilir, bu da birlikte kullanıldığında daha olumlu sonuçlar doğurabilir.
Ebeveynler, kardeşler ve arkadaşlar otizmli çocukların gelişimine katkı sağlamada önemli bir rol oynayabilirler. Tipik olarak, okul öncesi dönemdeki çocuklar oyun yoluyla öğrenirler ve dil ile sosyal becerilerin öğretiminde oyunun önemi genellikle göz ardı edilir. İdeal olarak, ABA’nın yanı sıra duyu bütünleme ve diğer terapilerde kullanılan teknikler, aile ve arkadaşlar tarafından günlük yaşamda genişletilebilir.
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA)
Otizmli çocuklara yönelik birçok davranışsal müdahale geliştirilmiştir ve bu genellikle ABA kategorisine girer. Bu yaklaşım, haftada 20 ila 40 saat arasında bir terapistin çocukla birebir yoğun bir şekilde çalıştığı bir programı içerir. Çocuklara, basit adım adım beceriler gibi temel yetenekler öğretilir. Oturumlar genellikle resmi, yapılandırılmış alıştırmalarla başlar; örneğin, bir rengin adı verildiğinde onu işaret etmeyi öğrenmek. Daha sonra, becerilerin diğer durumlara ve doğal ortamlara genellenmesine doğru bir geçiş yapılır.
1987’de UCLA’da Dr. Ivar Lovaas tarafından yayınlanan bir çalışma, 19 otistik çocuk üzerinde yoğun bir 40 saatlik haftalık davranışsal müdahalenin, çocukların neredeyse yarısının normal çocuklardan ayırt edilemeyecek bir seviyeye gelmelerine olanak tanıdığını gösterdi. Diğer çocuklarda da önemli ilerlemeler kaydedildi. Bu programlar genellikle erken yaşlarda başlatıldığında en etkili olur, ancak daha büyük çocuklara da yardımcı olabilirler.
Genel Yaklaşımlar ve İlkeler
- Bire bir etkileşim içeren davranışsal müdahaleler genellikle faydalıdır ve bazen olumlu sonuçlar elde edilebilir.
- Müdahaleler genellikle küçük çocuklarda daha etkili olur, ancak daha büyük çocuklar da fayda sağlayabilir.
- Haftada 20-40 saat arasında önemli bir zaman içermelidir, ancak çocuğun okul durumuna bağlı olarak değişebilir.
- Program, çocuğun isteklerini azaltarak ve ipuçlarını azaltarak, kademeli olarak zorlaştırarak şekillenmelidir.
- Program, eğitimli terapistleri ve sürekli denetimi içermelidir.
- Terapistler arasında tutarlılık sağlamak ve sorunları kontrol etmek için düzenli ekip toplantıları düzenlenmelidir.
- Derslerin çocukların ilgi ve motivasyonunu sürdürebilmesi için eğlenceli olması önemlidir. Çocuğunuz terapistle etkileşimden memnun değilse, yeni bir terapist arayışına gidin.
- Ebeveynler, ABA konusunda eğitim almalı ve çocuklarına bu eğitimi sağlayarak veya diğer sağlayıcıların denetlenmesine yardımcı olarak katkıda bulunabilirler.
Diğer Terapiler ve Yaklaşımlar
- Duyusal Bütünleme: Otizmli birçok kişinin duyusal sorunları vardır. Vestibüler, dokunsal ve propriyosepsiyon duyularını normalleştirmek için bir dizi teknik kullanılabilir.
- Konuşma Terapisi: Otizmli çocuklar için faydalı olabilir ve dil gelişimine katkıda bulunabilir. İşaret dili ve PECS gibi yöntemler de konuşmayı desteklemede etkili olabilir.
- İş Terapisi: Kaba ve ince motor becerilerin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Duyusal entegrasyonu içerebilir.
- Fizik Tedavi: Motor becerilerin geliştirilmesine yönelik olarak kullanılabilir. Duyusal entegrasyonu içerebilir.
- İşitsel Müdahaleler: İşitsel entegrasyon eğitimi gibi yöntemler, otizmli çocuklarda işitsel işleme sorunlarını düzeltebilir ve davranış sorunlarını azaltabilir.
- Bilgisayar Yazılımı: Otizmli çocuklar için tasarlanmış eğitim programları ve genel bilgisayar yazılımları, öğrenme süreçlerini destekleyebilir.
- Görme Eğitimi ve Irlen Lensler: Görsel çevreye dikkat etme ve çevreleriyle ilişkili olarak algılama zorluğu çeken otizmli kişilere yönelik görme eğitimi, çeşitli sorunları azaltabilir. Irlen lensleri de renk duyarlılığına ve okuma becerilerine katkı sağlayabilir.
Bu yaklaşımların etkinliği bireysel farklılıklara bağlı olarak değişebilir, bu nedenle çocuğun ihtiyaçlarına uygun bir plan oluşturmak için uzman bir sağlık profesyoneli veya terapistin rehberliği önemlidir.