Nizamülmülk kimdir? Nizamülmülk nasıl öldürüldü?
Nizamülmülk, tarihte belki de en ön plana çıkan vezirlerden biridir. Büyük Selçuklu döneminde Sultan Alparslan ile başlayan vezirliği, Sultan Melikşah devrinde devam etmişti. Büyük Selçuklu Devleti'nin askeri teşkilatlanmasını ve siyasi istikrarını sağlayan Nizamülmülk, pek çok savaşın kazanılmasını ve pek çok isyanın bastırılmasını sağlamıştı. Orduyu Orta Çağ'ın en güçlü ordusu haline getiren Nizamülmülk, İslam dünyasının en başarılı devlet adamlarından biri sayılırdı. Hasan Sabbah ve fedaileriyle mücadele etmiş; kurucusu olduğu Nizamiye Medreseleri ile ilmin gelişmesini sağlamış ve kaleme aldığı Siyasetname ile gelecek nesillere büyük bir miras bırakmıştı. Peki, Nizamülmülk kimdir? Nizamülmülk nasıl öldürüldü?
Giriş Tarihi: 20.05.2020
17:23
Güncelleme Tarihi: 20.05.2020
17:51
Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk, 10 Nisan 1018'de Horasan'ın Tûs şehrine bağlı Râdkân köyünde doğdu.
Sultan Alparslan kendisini vezir tayin ettiğinde Abbasî Halifesi Kâim-Biemrillâh tarafından Nizamülmülk,
Kıvâmüddevle ve'd-dîn ve Razî emîri'l-mü'minîn lakapları verilmişti.
İLK EĞİTİMİNİ BABASI ALİ BİN İSHAK’TAN ALDI
Babası Ali bin İshak, Gaznelilerin Tûs âmili ve Nûkân kasabasının dihkanı idi. Annesini henüz bebekken kaybeden Nizamülmülk'ün eğitimiyle babası ilgilendi.
Nizamülmülk, Kur'an-ı Kerim'i ezberledikten sonra Halep'te Ebü'l-Feth Abdullah bin İsmail el-Halebî'den, İsfahan'da Muhammed bin Ali bin Muhammed'den, Nîşâbur'da Abdülkerîm bin Hevâzin el-Kuşeyrî'den, Bağdat'ta Ebü'l-Hattâb bin Batr'dan hadis okudu ve bazı muhaddislerden hadis rivayet etti.
HASAN SABBAH VE ÖMER HAYYAM İLE ARKADAŞ MIYDI?
Nizamülmülk, devrin meşhur âlim, edip ve şairlerinin sohbet meclislerine ve derslerine katılıp inşâ ve hitabet sanatında ileri bir seviyeye ulaştı. Onun Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam ile arkadaş olduğu, bunlarla birlikte Şafii âlimi Hibetullah Muvaffak-Lidînillâh en-Nîsâbûrî'nin derslerine devam ettiği ileri sürülür.
Ancak 1018 doğan Nizamülmülk'ün 1046-47 veya 1053 doğan Hasan Sabbah ile birlikte aynı hocanın öğrencisi olması uzak bir ihtimaldir.
NİZAMÜLMÜLK SELÇUKLU HİZMETİNE NASIL GİRDİ?
Babasıyla beraber Gaznelilerin Horasan valisi Ebü'l-Fazl Sûrî'nin yanında görev alan Nizamülmülk, Dandanakan Savaşı'nın ardından babası ile birlikte Tûs'tan Hüsrevcird'e, oradan Gazne'ye gitti. Horasan tamamen Selçukluların eline geçince baba oğul Selçukluların hizmetine girdi.
Nizamülmülk, bir süre Melik Alparslan'ın veziri Ebû Ali Ahmed bin Şâdân tarafından idarî hizmetlerde görevlendirildi, daha sonra onunla geçinemeyip Çağrı Bey'in yanına Merv'e gitti ve kendisinden büyük ilgi ve yakınlık gördü. Çağrı Bey'in Nizamülmülk'ü oğlu Alparslan'a takdim ederken onu bir baba gibi kabul etmesini istediği rivayet edilir.
Nizamülmülk Batınilerle nasıl mücadele etti?
SAVAŞLARIN KAZANILMASINI; İSYANLARIN BASTIRILMASINI SAĞLADI
Nizamülmülk, Çağrı Bey'in ölümünün ardından Tuğrul Bey döneminde (1040-1063) Horasan'ı yönetti. Alparslan'ın, kardeşi Süleyman ile giriştiği taht kavgası sırasında Alparslan'ın yanında yer aldı. İdarî ve siyasî kabiliyetleriyle onun dikkatini çekti.
Alparslan tahta geçtikten bir ay sonra Kündürî'yi azledip yerine Nizamülmülk'ü tayin etti (1063). Malazgirt Muharebesi hariç Alparslan'ın bütün seferlerine katılan Nizamülmülk, bu savaşların kazanılmasında ve Kutalmış'ın isyanının bastırılmasında önemli rol oynadı.