Kalp krizi
Kalp krizi- Kalp krizinin semptomları, nedenleri ve tedavisi
Kalp krizi genellikle bir kan pıhtısının bir koroner arterindeki - kalp kaslarının bir kısmını besleyen bir kalp damarı- kan akışını tıkamasıyla ortaya çıkar. Kalp krizi sırasındaki engellenmiş kan akışı kalp kasının bir kısmına zarar verebilir ya da bir kısmını tahrip edebilir.
Bir kalp krizi - diğer bir adıyla miyokard enfarktüsü - ölümcül olabilir. Kalp krizi tedavisinde yıllar içinde çarpıcı gelişmeler olmuştur. Eğer kalp krizi geçirdiğinizi düşünüyorsanız gecikmeden hemen semptomların teşhis edilip 112 acil tıbbı yardım servisinin aranması çok önemlidir.
Belirtileri
Yaygın kalp krizi semptomları aşağıdakileri içerir:
- Boyun, çene veya sırtınıza yayılabilen göğüs veya kollarınızda basınç, sıkışma, ağrı veya sıkma veya ağrı hissi
- Dolgunluk hissi, bulantı, hazımsızlık, mide ekşimesi veya karın ağrısı
- Nefes darlığı
- Terleme veya soğuk ter
- Kaygı hissi veya kıyamet kopuyor duygusu
- Yorgunluk
- Uyuma zorluğu
- Sersemlik veya baş dönmesi
Kalp krizi semptomları değişir Kalp krizi geçiren tüm insanlar aynı semptomları yaşamaz veya aynı derecede yaşamaz. Birçok kalp krizi TV’de izledikleriniz kadar dramatik değildir. Bazı insanlarda hiçbir semptom olmazken diğerleri için ilk belirti ani kalp durması olabilir. Yine de, ne kadar fazla bulgu ve semptomunuz olursa bir kalp krizi geçirme olasılığınız o kadar fazla olabilir. Kalp krizi semptomlarının şiddeti de değişebilir. Bazı insanlarda hafif ağrı olurken diğerleri şiddetli ağrı yaşar.
Bir kalp krizi herhangi bir anda meydana gelebilir — işte veya oynarken, istirahat ederken veya hareket halindeyken. Bazı kalp krizleri aniden vurur ama kalp krizi geçiren birçok insanda saatler, günler veya haftalar önce bulgu ve semptomlar olur. Bir kalp krizinin en erken uyarısı efor sarf etmeyle tetiklenen ve istirahatle geçen tekrarlayan göğüs ağrısı (anjin) olabilir. Anjine kalbe kan akışının geçici olarak azalması neden olur.
Birçok insan kalbinizin aniden durduğu (ani kalp durması) bir durumla bir kalp krizini karıştırır. Ani kalp durması kalbinizdeki bir elektrik bozukluğu kalbin pompalama hareketini kesintiye uğrattığında ve vücudunuzun geri kalanına kan akışının durmasına neden olduğunda meydana gelir. Bir kalp krizi kalp durmasına neden olabilir ama kalp durmasının tek nedeni değildir.
Ne zaman doktora gitmelisiniz
Bir kalp krizi esnasında hızlı davranın. Bazı insanlar çok uzun süre bekler çünkü önemli bulgu ve semptomları fark etmezler. Aşağıdaki adımları atın:
- Acil tıbbi yardım çağırın. Kalp krizi geçirdiğinizden şüphelenirseniz çekinmeyin. Hemen 112’yi arayın. Acil tıbbi servislere ulaşamazsanız birinden sizi en yakın hastaneye götürmesini isteyin. Başka hiçbir seçenek kalmazsa kendiniz arabayla hastaneye gidin. Durumunuz aniden kötüleşirse araç sürmek sizi ve diğerlerine riske atar.
- Yazıldıysa nitrogliserin alın. Doktorunuz nitrogliserin yazdıysa acil servis personeli gelene kadar prospektüse göre alın.
- Önerildiyse aspirin alın. Kalp krizi riskinizden endişeniz varsa kalp krizi semptomlarınız olduğunda 162 veya 325 miligram (mg) aspirin çiğnemenin iyi bir fikir olup olmadığını doktorunuza sorun. Kalp krizi esnasında aspirin almak kanınızın daha az pıhtılaşmasını sağlayarak kalbinizin zarar görmesini azaltabilir. Ancak, aspirin diğer ilaçlarla etkileşebileceğinden doktorunuz veya acil tıbbi personel önermedikçe aspirin almayın. Aspirin alacağım diye 112’yi aramakta gecikmeyin. Önce acil yardım çağırın.
Kalp krizi geçiren birini gördüğünüzde neler yapmalısınız Tahminen bir kalp krizinden ötürü bilinci kapalı birine rastlarsanız acil tıbbi yardım çağırın. Acil prosedürler üzerine eğitim aldıysanız kardiyopulmoner resüsitasyona (CPR) başlayın. Bu, vücuda ve beyne oksijen gitmesine yardım eder.
Amerikan Kalp Derneğinin yönergelerine göre eğitilip eğitilmediğinize bakılmaksızın göğüs kompresyonlarla CPR’ ye başlamalısınız. Dakikada yaklaşık 100 kez her bir kompresyon için şahsın göğsüne yaklaşık 5 cm pres yapın. CPR eğitimi aldıysanız şahsın havayolunu kontrol edin ve her 30 kompresyondan sonra nefes verin. Eğitimli değilseniz yardım gelene kadar sadece kompresyon yapmaya devam edin.
Kalp krizi esnasında ani kalp durmasına yaygın olarak kalbin faydasızca titrediği ölümcül kalp ritmi (ventriküler fibrilasyon) neden olur. Acilen tedavi edilmezse ventriküler fibrilasyon ölüme yol açar. Kalbi normal ritmine geri döndüren otomatik harici defibrilatörün (AED) zamanında kullanılması kalp krizi geçiren biri hastaneye varmadan önce acil tedavi sağlayabilir. Ama yalnızsanız göğüs kompresyonlarına devam etmek önemlidir. İkinci bir kişi varsa o kişi yakında bir AED arayabilir.
Nedenleri
Bir kalp krizi kalbinizi oksijenden zengin kanla besleyen bir veya daha fazla arter (koroner arter) tıkandığında meydana gelir. Zamanla bir koroner arter kolesterol ve diğer maddeler dahil çeşitli maddelerin birikmesiyle daralabilir. Vücudun genelindeki arterlerde kolektif olarak plaklar adıyla anılan bu birikime ateroskleroz denir. Koroner arterleriniz ateroskleroza bağlı olarak daraldığında durum koroner arter hastalığı olarak bilinir. Koroner arter hastalığı çoğu kalp krizlerinin altta yatan nedenidir.
Bir kalp krizi esnasında bu plaklardan biri delinebilir ve kana kolesterol ve başka maddeler karışabilir. Delinen yerde kan pıhtısı oluşur çünkü kısmen vücut şaşırır ve zedelenen kan damarını onarmaya çalışır. Pıhtı yeterince büyükse koroner arterden kan akışını tamamen engelleyebilir.
Bir kalp krizinin bir başka nedeni kalp kasının bir bölümüne kan akışını kesen bir koroner arter spazmıdır. Kokain gibi uyuşturucular bu tür hayati tehlike yaratan bir spazma neden olabilir. Bir kalp krizi kalp arterindeki bir yırtılmaya (kendiliğinden gelişen koroner arter diseksiyonu) bağlı olarak da meydana gelebilir. Kalp krizinin diğer yaygın olmayan nedenleri vücudun diğer bölümlerinden gelen küçük kan pıhtıları veya tümörleri (koroner emboli) içerir. Kalp krizleri çok düşük tansiyon gibi durumlarda (şok) kalbe kan akışı şiddetli derecede azalırsa da meydana gelebilir.
Tedavi ve ilaçlar
Kalp krizi geçiren biriyle karşılaşınca neler yapılmalı Tahminen bir kalp krizinden ötürü bilinci kapalı birine rastlarsanız acil tıbbi yardım çağırın. Acil prosedürler üzerine eğitim aldıysanız kardiyopulmoner resüsitasyona (CPR) başlayın. Bu, vücuda ve beyne oksijen gitmesine yardım eder.
Amerikan Kalp Derneğinin yönergelerine göre eğitilip eğitilmediğinize bakılmaksızın göğüs kompresyonlarla CPR’ ye başlamalısınız. Dakikada yaklaşık 100 kez her bir kompresyon için şahsın göğsüne yaklaşık 5 cm pres yapın. CPR eğitimi aldıysanız şahsın havayolunu kontrol edin ve her 30 kompresyondan sonra nefes verin. Eğitimli değilseniz yardım gelene kadar sadece kompresyon yapmaya devam edin.
Bir hastanede kalp krizi tedavisi Kalp krizi geçirirseniz bir hastanede kalp krizi tedaviniz duruma bağlı olarak değişir. Durumunuzun şiddetine ve kalbinizin gördüğü hasar miktarına bağlı olarak ilaçlarla tedavi edilebilirsiniz, bir girişimsel prosedüre tabi tutulabilirsiniz veya her ikisi.
İlaçlar Kalp krizinden sonra geçen her dakika daha fazla kalp dokusu oksijen kaybeder ve kötüleşir veya ölür. Kalp hasarını önlemenin başlıca yolu kan akışını derhal eski haline getirmektir.
Kalp krizini tedavi etmek için verilen ilaçlar aşağıdakileri içerir:
- Aspirin. 112 operatörü size aspirin almanızı söyleyebilir veya varmalarından hemen sonra acil durum tıbbi personeli size aspirin verebilir. Aspirin kanın pıhtılaşmasını azaltarak dar bir arterden kan akışının sürmesine yardım eder.
- Trombolitikler. Pıhtı avcıları da denen bu ilaçlar kalbinize kan akışını engelleyen kan pıhtısını çözmeye yardım eder. Bir kalp krizinden sonra ne kadar çabuk bir trombolitik ilaç alırsanız hayatta kalma şansınız o kadar yüksek ve kalbinizin hasarı o kadar az olur. Ancak, bir kardiyak kateterizasyon laboratuvarlı bir hastanenin yakınındaysanız trombolitikler yerine genellikle acil durum anjiyoplastisi ve stent uygulamasıyla tedavi edileceksiniz. Pıhtı avcısı ilaçlar genellikle, kırsal topluluklar gibi bir kardiyak kateterizasyon laboratuvarına gitmek uzun zaman alacağında kullanılır.
- Süper aspirinler. Acil servisteki doktorlar yeni pıhtı oluşumunu önlemeye yardım etmek için aspirine biraz benzer başka ilaçları size verebilir. Bunlar trombosit toplama inhibitörleri denen klopidogrel ve diğerleri gibi ilaçlar içerir.
- Diğer kan inceltici ilaçlar. Muhtemelen size kanınızı daha az “yapışkan” ve daha tehlikeli pıhtıları daha az üretir hale getirmek için heparin gibi diğer ilaçlar verilecektir. Heparin bir kalp krizinden sonra damardan veya derinizin altından bir enjeksiyonla verilir.
- Ağrı kesiciler. Göğüs ağrınız veya ilişkili ağrı fazlaysa rahatsızlığınızı azaltmak için morfin gibi bir ağrı kesici alabilirsiniz.
- Nitrogliserin. Göğüs ağrısını (anjin) tedavi etmek için kullanılan bu ilaç arteryel kan damarlarını geçici olarak açarak kalbinize ve kalbinizden kan akışını iyileştirir.
- Beta bloke ediciler. Bu ilaçlar kalp kasınızın gevşemesine, kalp atışınızın yavaşlamasına ve tansiyonunuzun düşmesine yardım ederek kalbinizin işini kolaylaştırır. Beta bloke ediciler kalp kası hasarı miktarını sınırlayabilir ve gelecekteki kalp krizlerini önleyebilir.
- ACE inhibitörleri. Bu ilaçlar tansiyonu düşürür ve kalpteki stresi azaltır.
- Kolesterol düşürücü ilaçlar. Statinler denen ilaçlar istenmeyen kan kolesterol seviyelerini düşürmeye yardım eder ve hayatta kalmayı sağlamak için bir kalp krizinden hemen sonra verilirse yardımcı olabilir.
Cerrahi ve diğer prosedürler İlaçlara ilaveten kalp krizinizi tedavi etmek için aşağıdaki prosedürlerden birine tabi tutulabilirsiniz:
- Koroner anjiyoplasti ve stent uygulaması. Acil durum anjiyoplastisi tıkalı koroner arterleri açarak kanın kalbinize daha rahat akmasına izin verir. Doktorlar kalbinizdeki tıkalı bir artere genellikle bacak veya kasığınızdaki bir arterden geçen uzun, ince bir boru (kateter) sokar. Bu kateter özel bir balonla teçhiz edilmiştir. Yerleştirilince balon tıkalı koroner bir arteri açmak için biraz şişirilir. Aynı zamanda metal bir örgü stent uzun vadede açık kalması için artere sokularak kalbe kan akışını geri kazandırabilir. Durumunuza bağlı olarak doktorunuz arterinizi açık tutmak için yavaş salınan bir ilaçla kaplı bir stent yerleştirmeyi yeğleyebilir.
Koroner anjiyoplasti, doktorların kalbe daralmış arterleri yerleştirmek için ilk önce yaptığı bir prosedür olan koroner kateterizasyonla (anjiyo) aynı anda yapılır. Kalp krizi tedavisi için anjiyoplasti yapıldığında kalp hasarınız o kadar çabuk o kadar iyi sınırlandırılacaktır.
- Koroner arter bypass ameliyatı. Bazı durumlarda doktorlar bir kalp krizi anında acil bypass ameliyatı yapabilir. Mümkünse doktorunuzun önerisine göre kalp krizinizden kurtulmak için kalbinizin üç ila yedi gün vakti olduktan sonra bypass ameliyatı olabilirsiniz. Bypass ameliyatı tıkalı veya daralmış bir koroner arterin ötesinde bir yere damarlar veya arterler dikerek (daralmış kısmı bypass etmek) kalbe kan akışını geri kazandırmayı içerir. Kalbinize kan akışı geri kazandırılınca ve durumunuz kalp krizi sonrası stabilse gözlem için hastaneye yatırılabilirsiniz.
Yaşam tarzı ve evde bakım
Hayatınızı nasıl yaşadığınız kalp sağlığınızı etkiler. Aşağıdaki adımları atmak sadece kalp krizini önlemeye değil aynı zamanda kalp krizinden kurtulmanıza da yardım edebilir:
- Sigara içmeyin. Sigara içerseniz kalp sağlığınızı iyileştirmek için yapabileceğiniz tek en önemli şey sona erecektir. Sigarayı kendi kendinize bırakmak zor olduğundan alışkanlıktan kurtulmak için size yardım edecek bir tedavi planı yazmasını doktorunuzdan isteyin.
- Sigara dumanından kaçının. Sigara dumanına maruz kalmak kalp krizini potansiyel olarak tetikleyebilir çünkü arterlerinize zarar verebilen sigaradaki birçok kimyasal sigara dumanında da vardır.
- Tansiyon ve kolesterol seviyelerinizi kontrol edin. Doktorunuza tansiyon ve kolesterol seviyelerinizi ne sıklıkta takip etmeniz gerektiğini sorun. Bu seviyeler istenmeyen seviyede yüksekse doktorunuz kardiyovasküler sağlığınızı korumaya yardım etmek için diyetinizde ve ilaçlarınızda değişiklikler yapabilir.
- Düzenli tıbbi kontroller yaptırın. Kalp krizi için majör risk faktörlerinden bazısı — yüksek kan kolesterolü, yüksek kan basıncı ve diyabet — erken evrelerinde hiçbir semptoma neden olmaz. Doktorunuz bu durumların sizde olup olmadığını kontrol etmek için testler yapabilir. Bir sorun varsa siz ve doktorunuz kalp krizine yol açabilecek komplikasyonları önlemek için onu yönetebilirsiniz.
- Düzenli egzersiz yapın. Düzenli egzersiz bir kalp krizi sonrası kalp kas fonksiyonunu iyileştirmeye yardım eder. Egzersiz bir kardiyak rehabilitasyon programının majör bir bölümüdür. Egzersiz sağlıklı bir kiloyu sağlamak ve korumak, diyabeti, yüksek kolesterolü ve yüksek tansiyonu kontrol etmek için size yardım ederek bir kalp krizini önlemeye yardım eder. Egzersiz ağır olmak zorunda değildir. Örneğin, haftanın beş günü, günde 30 dakika yürüyüş sağlığınızı iyileştirebilir.
- Sağlıklı bir kiloyu muhafaza edin. Fazla kilo kalbinizi yorar ve yüksek kolesterol, yüksek tansiyon ve diyabete yol açabilir. Kilo vermek kalp hastalığı riskinizi düşürebilir.
- Kalp sağlığına uygun beslenin. Diyetinizdeki çok fazla doymuş yağ ve kolesterol kalbinize giden arterleri daraltabilir. Kalp krizi geçirdiyseniz yağı ve kolesterolü — ve tuzu sınırlayın. Tuzlu bir diyet tansiyonunuzu yükseltebilir. Kalp sağlığına uygun beslenme üzerine doktorunuzun ve diyetisyeninizin tavsiyelerine uyun. Aile olarak kalp sağlığına uygun yemekler hazırlayın. Balık, yağsız etler, fasulyeler ve az yağlı süt ürünleri kalp sağlığına uygun beslenmenin parçalarıdır. Bol meyve ve sebze yiyin. Meyve ve sebzeler antioksidanlar — koroner arterlerinizde her gün aşınma ve yıpranmayı önlemeye yardım eden besinler - ihtiva eder.
- Diyabeti kontrol edin. Yüksek kan şekeri kalbinize zarar verir. Düzenli egzersiz, iyi yemek ve kilo vermek kan şekeri seviyelerini daha istenir seviyelerde tutmaya yardım eder. Birçok insan diyabetlerini yönetmek için ilaçlara da gerek duyar.
- Stresi kontrol edin. Kalp krizi riskinizi azaltmak için günlük aktivitelerinizde stresi azaltın. İşkoliklik alışkanlıkları üzerine yeniden düşünün ve hayatınızdaki stresli olayları minimize etmek veya uğraşmak için sağlıklı yollar bulun.
- Alkol alıyorsanız orta derecede alın. Alkole zaten meyletmemişseniz hiç başlamamalısınız. Ama, orta derecede alkol HDL – “iyi” kolesterol – seviyelerinin yükselmesine yardım eder ve kalp krizine karşı koruyucu bir etkiye sahiptir. Sağlıklı yetişkinler için bunun anlamı her yaştan kadın ve 65 yaş üstü erkekler için günden en fazla bir kadeh ve 65 yaş ve altı erkekler için günde en fazla iki kadehtir. Fazla içmek tansiyonunuzu ve trigliserit seviyelerinizi yükselterek kalp krizi riskinizi arttırabilir. Günde bir ila iki kadehten fazla alkol almak tansiyonu yükselteceğinden gerektiğinde içmeyi bırakın. Bir kadeh 355 mililitre veya mL biraya, 118 mL şaraba veya 44 mL 80-derece liköre eşdeğerdir.
Korunma
Kalp krizi geçirmiş bile olsanız bir kalp krizini önlemek için adımlar atmak için asla geç değildir. İlaçlar almak ileride kalp krizi riskinizi azaltabilir ve zarar görmüş kalp fonksiyonunuzun iyileşmesine yardım edebilir. Hayat tarzı faktörleri de kalp krizi önleme ve kurtulmada önemli rol oynar.
İlaçlar Doktorlar tipik olarak kalp krizi geçirmiş ve kalp geçirme riski altında olan insanlar için ilaç tedavisi yazabilir. Kalbin daha etkili çalışmasına yardım eden ve kalp krizi riskini azaltan ilaçlar aşağıdakileri içerebilir:
- Kan inceltici ilaçlar. Aspirin kan trombositlerinizi daha az “yapışkanlaştırır” ve muhtemelen daha az pıhtılaştırır. Doktorlar aspirine alerjik bir reaksiyonları ve almamaları için başka bir ciddi neden olmadıkça kalp krizi geçirmiş insanlar için günde 81 ile 325 mg arasında bir doz aspirin önerir. Doktorunuz günlük olarak aspirin almanızı önermediyse doktorunuzla bunun nedenini bulmaya çalışın.
Doktorlar daralmış koroner arterleri açmak için anjiyoplasti veya stent prosedürüne tabi olan insanlar için hem prosedür öncesi hem de sonrasında klopidogrel gibi anti-pıhtı ilaç yazabilir.
Önceki bir kalp krizine bağlı olarak veya bir kalp krizini önlemek için zaten aspirin alıyorsanız bu kan incelticileri ve ibuprofeni aynı anda almanın gastrointestinal sorunlar riskini arttırabileceğini ve aspirinin kalbe faydalarını kesintiye uğratabileceğini bilin. Artirit gibi belirli durumlar için ağrı kesici ilaç almanız gerekirse sizin için en iyi ağrı kesicinin hangisi olduğunu doktorunuzla konuşun.
- Beta bloke ediciler. Bu ilaçlar kalp hızınızı ve tansiyonunuzu düşürerek kalbinize olan talebi azaltır ve başka kalp krizlerini önlemeye yardım eder. Ama bu ilaçlar astımı, yavaş kalp hızı, düşük tansiyonu veya kalp yetmezliği olan insanlara verilemez.
- Anjiotensin-dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleri. Doktorlar kalp krizlerinden sonra özellikle kalbin pompalama kapasitesini azaltmış orta ve şiddetli kalp krizi geçirmiş insanlar için ACE inhibitörleri yazabilir. Bu ilaçlar kalbinizden kanın daha kolay akmasına izin verir.
- Kolesterol-düşürücü ilaçlar. Statinler denen ilaçlar istenmeyen kötü kolesterol seviyelerinizin azalmasına yardım edebilir. Kalp krizi geçirmiş birçok insan bir daha kalp krizi geçirme riskini azaltmaya yardım etmek için kolesterol-düşürücü ilaçlar alır.
Yaşam tarzı değişiklikleri İlaçlara ilaveten kalp krizinden kurtulmanıza yardım edebilecek aynı hayat tarzı değişiklikleri ilerideki kalp krizlerini önlemeye de yardım edebilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:
- Sigara içmemek
- Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet gibi belirli durumları kontrol etmek
- Fiziksel olarak aktif kalmak
- Sağlıklı yiyecekler yemek
- Sağlıklı bir kiloyu muhafaza etmek
- Stresi azaltmak ve yönetmek