Kumuklar kimlerdir, Kumuklar
Kumuklar, kumıklar olarak da bilinir, Kıpçak Türklerinden bir halk. Kıpçakçanın bir kolu olan Kumukça konuşurlar. Önceleri küçük topluluklar halinde Taşkent Türkleri arasında yaşıyorlardı. Kuzey Dağıstan’ da da Çeçen, Balkar, Kabartay topluluklarıyla karışmışlardı. Bu nedenle Kumukların, Hazarların Kafkasya’daki torunları ya da Türkleşmiş bölge yerlileri oldukları öne sürüldü Rus Doğubilimci Vasili Bartold, Kafkasya Kumuklarının, Türkistan Kumukları ile ilgilerinin bulunmadığını, Türkleşmiş Kazı-Kumuklardan (Laklar) ayrılan bir kol olduklarını savunmuştur. Kumuklar, 8, yüzyıldaki Arap istilası döneminde Hazar Denizi bölgesinde yoğun bir nüfus oluşturuyorlardı. Bu dönemde. Miçik Irmağı havzası da Kumukistan olarak anılmaktaydı. 1578’de son Kazı-Kumuk hanının ölümünden sonra Sultan But’un Sulak ve Terek’te kurduğu Kumuk Beyliği, Kazan ve Astrahan hanlıklarıyla yakın siyasal ilişkiler içindeydi. 1594-1600 arasında,’ Rus Çarlığı’ nın Kuzey Dağıstan’a müdahale etmesi üzerine Sultan But, Rus saldırılarını durdurarak dağınık Kumukları Sulak-Terek arasında toplamaya çalıştı. Önce Çiryurt’u, Rusların bölgeden uzaklaştırılmasından sonra da Tuman’ı başkent yaptı. Onun ardından oğullan Ay Temur ve Kazan Alp başa geçti. Ama geniş ulaşım ve tarım olanaklarına karşın, 17. ve 18. yüzyıllardaki sürekli savaşlar yüzünden Kumukistan gelişemedi. 1813’te Rus Çarlığı’nca ilhak edilen bölge, 1917*de Kuzey Kafkasya’daki karşı devrimci Türk-Müslüman hareketine katıldı. Günümüzde nüfusları 250 bine yaklaşan Kumukların büyük bölümü Rusya Federasyonuna bağlı Dağıstan Özerk Cumhuriyeti’nde, Hasavyurt, Babayurt, Kızılyurt, Buynaksk, Kaytak ve Mahaçkala gibi yerleşmelerde yaşamaktadır.