Günümüzde oldukça sık görülen öğrenme güçlüklerinden biri, disgrafi olarak adlandırılan yazı yazamama durumudur. "Disgrafi" kelimesinde ki "Dis", Yunanca "bir şeyin yanlış ya da hatalı olması" anlamına ve "grafi" de yine Yunanca'da "yazı" anlamına gelmektedir. Disgrafik bir çocuğun, yazı konusunda herhangi bir nörolojik sorunu olmadığı halde, çocuğun orta ya da yüksek zeka yaşına rağmen zorlandığı fark edilebilir. Yazı yazabilmek için dinlemek, anlamak, akılda tutabilmek ve kasları uygun şekilde kullanarak sesleri sembolize etmek gerekir. Ancak disgrafi öğrenme güçlüğüne sahip çocuklar bu becerilerden bir veya birkaçında, hatta tümünde zorlanabilir. Dünyada oldukça sık görülen disgrafi öğrenme güçlüğüne sahip çocuklar, kelimeleri ve cümleleri yamuk yumuk, hatalı hecelenmiş ve zor okunan, oldukça karmaşık olan el yazılarına sahiptirler. Ancak tabi ki her kötü el yazısına sahip çocuk, disgrafik değildir; çünkü kötü el yazısı yanlış verilen eğitimin bir sonucu olarak ortaya çıkabilmektedir. Bu durum direk olarak bir öğrenme bozukluğu olarak algılanması oldukça yanlıştır. Eğer çocuk kötü el yazısına sahipse, doğru yaklaşımlar ve odaklanılmış bir eğitimle rahatlıkla düzeltilebildiği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu öğrenme güçlüğüne ek olarak bir de "agrafi" denilen yazı yazamama özrü vardır. Ancak agrafide birey, hiç yazı yazamamakta ve toplumda çok ender görülmektedir.
Disgrafi Öğrenme Güçlüğüne Sahip Bir Çocuk Nasıl Tespit Edilebilir? Anahtar Noktalar Nelerdir?
İlk başta çocuk, diğer akranlarıyla beraber gözlemlenmelidir; çocuğun genel durumunun ya da belli bir alandaki özel bir durumunun diğer çocuklara oranla yetersiz ya da eksik olup olmadığını kontrol edilmelidir. Akranlarına göre oldukça yavaş gelişim gösteren çocuğun beyninin belli bölümünde öğrenme güçlüğü tespit edilebilir. Bu yüzden eğer bir çocuğun yazısının yaşıtlarına göre yeterli olmadığından şüphelenirse çocuk, vakit kaybetmeden bir uzmana gösterilmeli ve tedavi edilmelidir. Yazı yazabilme yetisi için dinlemek, anlamak, akılda tutabilmek ve kasları uygun şekilde kullanarak sesleri sembolize etmek gerekmektedir. Ancak disgrafisi öğrenme güçlüğüne sahip olan çocuk bu süreçlerin bazılarında sorunlar yaşayabilir. Mesela kelimelerin şifresini çözmekte problem yaşar. Çocuk sık sık harfleri özellikle de noktalı harflerini birbiri ile karıştırabilir. Disgrafik bir çocuğun, yazı konusunda herhangi bir nörolojik sorunu olmadığı halde yazı yazmada oldukça zorlandığı fark edilebilir. Çocuk sayıları ters veya dönmüş olarak da algılayabilir. Sayıları aşağıdan yukarıya tersten yazabilir. Ayrıca çocuğun kalem kontrolü de zayıf olabilir. çocuk yazı yazarken bazı harf ve heceleri ya atlayabilir ya da ekleyebilir. Ve heceyi ya da sözcüğü ters yazabilir. Bunlara ek olarak çocuk, imla kuralları ve noktalama işaretlerine genelde uyamaz.
Çocuğun defterlerine bakıldığında yazıları dağınık ve okunaksızdır, defterleri düzensiz olduğu göze çarpabilir. Ve disgrafik çocuk akranlarına kaşın daha yavaş yazar, tahtaya bakarak yazıları deftere geçirirken ya da öğretmenin söylediklerini yazarken sınıfa ayak uydurmakta oldukça zorlanır. Buna ek olarak bu tip çocuğun en belirgin özelliklerinden biri de yazılı sınavlarda başarı düzeyinin oldukça düşük olmasıdır.
Disgrafi Öğrenme Güçlüğünün Tedavisi
Günümüzde artık disgrafi, ses tedavisiyle birlikte verilen eğitimlerle beraber çocukta yüzde yüze yakın başarılarla iyileşme gözlenmektedir. Ancak tabii ki erken teşhis, hayati önem taşımaktadır. Bu sebeple bir çocukta heceleme hataları, karışık el yazısı, düzgün çizgilerle yazmakta sorun yaşamak, yazı yazmada isteksizlik, el ağrısından şikayet etme gibi belirtiler görülürse vakit kaybedilmeden uzmana danışılmalıdır. Ancak her sorun disgrafi belirtisi değildir. Mesela çocuk disgrafi değil de sinirlerinde veya kaslarında doğru çalışmama veya görme sorunları yaşayabilir. Beynin motor ve algısal becerilerinde sorun olup olmadığını tespit etmek için testler yapılacaktır. Disgrafik olunduğu düşünülen çocuk ilk olarak konusunda uzman biri tarafından gerekli değerlendirmeler yapıldıkta sonra tanı konularak gerekli terapiler ve uygulamalar yapılarak yeterli altyapı oluşturulduktan sonra özel eğitime alınmasını sağlıklı olacaktır. Eğer doğru yaklaşımlar sonucu tedaviye başlanmasa çocuk daha kötü travmalar yaşayabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Disgrafik bir çocuk için gerekli tedavi günde en fazla 15 dakika ama her gün düzenli olarak yazı çalışmaları yapmalıdır. Bu tür öğrenme güçlüğünde bazı noktalar çok önemlidir; bu sorun doğru yazmayı öğrenmekle de bitmemektedir. Ayrıca çocuk yeni öğrenilen bilgiyi unutması da söz konusudur.
Ancak bu soru-yazı çalışmalarınızı 7 kez ve farklı tekniklerle tekrar edilmelidir ki uzun süreli belleğe kaydedilmesi sağlanabilsin. Bu metodun yanı sıra çocuğun algısını açmak amaçlı yazı çalışmaları yapmadan önce mutlaka beden egzersizleriyle çocuğun sağını solunu kavramasını sağlanmalıdır. Buna ek olarak çocuk düz bir çizgide yürütülebilir, engellerin arasından geçmesi sağlanabilir, denge hareketleri ve labirentler çizme çalışmaları yaptırılabilir. Çocuk yaptığı çalışmalarında yanlışları çıkabilir. Bu ilk zamanlar için normal bir durumdur. Çocuğun çalışmalarında kaç tane hata olduğunu not edilmelidir. Sonra öğretmeni ile birlikte bu hatalar yazı üzerinde düzeltilmelidir. Asla ve asla çocuğa çalışması sildirilip aynı yazı baştan tekrar yazdırılmamalıdır. Hata sayısı azaldıkça da çocukla bu başarı paylaşılmalı ve teşvik edilmelidir. Ancak takıldığı ve üstesinden gelinmeyen ses ya da kelimeyi yaklaşık 5 gün başka cümleler içinde kullanıp pekiştirilmesi sağlanabilir. Çocuğun duyarak yazması ama takıldığı her kelimede kopya etmesi, en sonunda da bakmadan sadece söylediklerinizi yazmasını istenmeli, bu oldukça etkili bir yöntemdir. Ayrıca tedavisinin başarılı olması için noktalama işaretleri ve noktalı harfleri karıştırması konusunda da farkındalık oluşturulmalıdır.
Yazı yazabilmek için dinlemek, anlamak, akılda tutabilmek ve kasları uygun şekilde kullanarak sesleri sembolize etmek gerekir. Eğer çocuk, geçmişinden getirdiği tecrübelerle yazı yazmayı reddediyor olabilir. bunun için çocuğa başka ortamlarda yazı yazması sağlanabilir. Mesela çocuğun bilgisayarda, havada, tahtada, kumda, kartonda, ayna karşısında, gözü kapalı, ters eliyle, parmak boyası kullanılarak, harfleri değişik şekillerde süsle ve grafiti yazı yazması sağlanabilir. Bu şekilde farklı yöntemlerle çocuğun ilgisi çekilebilir. Tüm bu tedavilerin yanı sıra çocuk okuldan da desteklenmelidir. Okuldaki yetkiler ve öğretmenlerle iletişime geçilerek çocuk için yazılı sınavdan çok sözlü anlatıma ve çoktan seçmeli test yöntemi kullanılması çok daha faydalı olacaktır.
Öğretmen çocuğun not tutmasına, ödevlerini not etmesine yardım etmeli ya da ders notlarını fotokopi çekmesine izin vermelidir. Yazılı ödevler mümkün olduğunca azaltılmalı, verilirse de satır sayısını mümkün olduğunca kısaltılmalıdır. Öğretmen, çocuğun probleminin farkında olarak derste işlenen problemleri deftere yeniden yazdırması istememelidir. Öğretmen doğru yaklaşımlarla çocuğun kendisine sorular sorularak, doğru değerlendirmeler yaptırılarak bir daha düşünmesi sağlanabilir.