Düzenleyen ve Çeviren: Nail Pinduk Kosova-Prizren
Kozara Savaşı, Resmi olarak Batı Bosna operasyonu olarak geçmekte, Partizan ve Eksen güçleri arasındaki Bosna-Hersek’in kuzeybatısındaki Kozara Dağları topraklarında, Haziran ve Temmuz 1942 yılında gerçekleşen Savaşdır.
Kozara, nedeniyle Sava, Una ve Vrbas haberleşme hatlarına ilişkin pozisyon, işgal yönetimi için büyük önem taşıyan bir alan oldu. Bu nedenle, Kozara’daki Partizanlar aleyhine çok sayıda saldırı operasyonu gerçekleştirilmiştir. Şiddetli savaşın yanı sıra, önemli sivil nüfusun katıldığı, 10 Haziran’dan 15 Temmuz 1942’ye kadar sürdürülen Batı Bosna’nın çatışmasıdır.
1942 baharında, Batı Bosna’daki Partizan hareketi önemli ölçüde güçlendi. Bu Prijedor ve Ljubija serbest bırakılmasına yol açtı. Bu Yugoslavya’da asgari Alman askeri varlığının döneminde gerçekleşti. 21 Mayıs 1942 de ilk Krajina Tugayı kurulması, Sırbistan ve Bosna diğer bölgelerinde yatıştırma için önemli mücadele oluşturmak üzere Alman komutu etkin olmuştur. Alman bölünmüşlüğünün 3’üncü bölümünün (toplam 4’ünden) yanı sıra yeni kurulan ,,NDH,, Birinci Kolordu’nun (Kolordu) çoğunluğundan oluşuyordu. 10 Haziran’da, Eksen kuvvetleri çevredeki bütün etrafındaki garnizonlardan gelen partizanlar üzerinde eş merkezli saldırı başlattı. Kuşatmadan sonra, Kozara çevresinde geniş bir kemer oluşturdular ve sistematik olarak savunmayı bastırıp tüketmeye başladılar.
Savunma, başlangıçta başarılı oldu.1O gün süren sürekli savaştan sonra kayıplar, yorgunluk ve mühimmatın ortadan kalkması nedeniyle zayıflamaya başladı. Çember dışında bulunan partizan birlikleri kuşatılmış kuvvetlere yardım etmek için iki tür eylem kullandılar. 3. ve 4. taburlar..
(Anıtın inşası 1969’da başladı ve Dušan Džamonja projesinin ilk ödülünü kazandı. Anıtın inşaatı 1972’de tamamlandı.)
4. Tabur’un bölümlerinde başarılı oldukları yardım için halkalara girmeye çalıştılar. Diğer kuvvetler, 1 tugayın 2 tabur ve 1 Krajinalı dekolmanı, Eksen operasyonel grubun parçalarını çekmek için çevredeki garnizons üzerinde kuvvetli bir dizi saldırı başlattı. Dobrljin, Bosanski Novi ve Sanski Most’a başarılı saldırılar gerçekleştirildi. Ancak bu, Batı Bosna operasyonel grubunun önemli etkilerinin zayıflamasına ve ayrılmasına yol açmadı. Takviye getirerek, çevredeki kuvvetler üzerindeki baskı yoğunlaşarak, bir savunma krizine yol açıyor. Daha fazla dirilişin imkansızlığı ile karşı karşıya kalan İkinci Krajina Dekolmanı savaşçıları çemberden ayrılmaya karar verdiler. tüfeğin birden sabit hatlarından atılım kuzeybatı Bosna’da, Kozara, Mecugoye köyünün 15 km doğusunda güneybatı kesiminde, 3 Temmuz 1942 tarihinde oynandı. Ayrışmanın önemli bir kısmı ve yüzleşmenin bir kısmı tüfeğin tüm hatlarına (yaklaşık 10.000 sivile). Zırhlı kuvvetlerin müdahalesiyle, Almanlar köprüyü şafakta kapattılar, çeMberi yeniden kurdular ve ertesi gün Kozara’yı kazımaya başladılar. Halkada kalan müfrezeler ve siviller, dağda saklanarak kendilerini kurtarmaya çalıştılar. İlk gün bir partizan hastanesi tasfiye edildi ve yaklaşık 300 kişi yaralandı.
Sonraki iki hafta boyunca, Almanlar ve ,,NDH,, güçleri sistematik olarak Kozara ve Potkozarye’yi heykel yaptı. Bu operasyonun özelliği, sivil nüfusa karşı özellikle acımasız bir süreçtir. Pek çok kişi yakalandı ve buralarda çoğu kampa taşındı. Partilerin üsleri ve hayatta kalma olasılıklarını yok etmek için bölgeyi nüfustan tamamen boşaltmanın açık bir niyeti vardı. Operasyon sırasında, 68.000’den fazla kişi (yaklaşık yarısı) kamplara sürüldü. Kozara ve Potkozarye’deki toplam sivil zayiat sayısı, bu operasyonda ve takip eden kamptaki iç göç sırasında öldürülen yaklaşık 35.000 kişidir. Bazı yazarlar bu operasyonun Üçüncü Düşman Saldırısının bir parçası olduğunu düşünüyorlar. Ustasa, Kozara’dan kadın ve çocukları hayata geçirdi. 1942’nin başında NDH’deki ayaklanmayı pasifize etmek için Ustaş yetkilileriyle bir dizi Chetnik anlaşması imzalandı. Uroš Drenović, Çetnik Müfreze “Kocic” komutanı 27 Ocak NDH ve Mrkonjiç Şehri ile bir anlaşma yapmıştır, 1942. Lazar Tesanoviç, Çetnik Taburu “Mrkonjiç” komutanı NDH ile bir anlaşma yapmıştır 23 Mayıs 1942’de. Cvijetin Timha. Bu strateji, ayaklanmaya genişlemeye ve patlamaya çalışan partizan stratejisiyle doğrudan çatışmaya girmişti.
Tüm Çetinje anlaşmaları öncelikle Sırp nüfusunun çıplak yaşamını korumak ve istisna olmaksızın NDH’nin işgali ve güçleriyle saldırgan olmayan hükümler ve silahı teslim etmeyi reddetmek amacıyla yapılmıştır. Bu maddelere ek olarak, kontrolündeki bölgedeki Chetnik güçlerinin Hırvat makamlarının yardımıyla barış ve düzen içinde hareket etmelerini şart koşuyorlar, bu da sadece partizanlarla mücadeleyi değil, sözleşmelerde de özellikle vurgu yapıyor. Chetnik kontrolü altındaki bölgelerde, bu anlaşmalar çoğunlukla başarılı oldu, bu yüzden Sırp nüfusu çoğunlukla onları korumayı başardı. Öte yandan partizan stratejisi, ayaklanmayı, rakiplerin sürekli saldırısı ve saldırı eylemiyle genişletmek ve masaj yapmaktı.
Partizanlar tarafından kontrol edilen alan NDH’nin merkezinde, Sava Nehri yakınında ve diğer hayati iletişimlerin yakınında ve Banja Luka’nın yakın çevresinde idi. 1942 ilkbaharında, orta ve batı Bosna’daki partizanlar Bosanski Petrovac, Drvar, Glamoc ve Prijedor’u serbest bıraktılar. 20 Mayıs’ta Krajina Tugayı kuruldu ve ertesi gün tanklar ve eski uçaklar var. Bu tür başarılardan cesaret alan Partizan liderlik aynı zamanda güneydeki kontrolü altındaki toprakların, daha sonra Chetniklerin kontrolü altındaki topraklarda, Mrkonjic’e doğru genişlemesini planladı. Bu tür planların, var olan güçlerin ve şartlar altında korunması zor olduğu ve bugüne kadar elde edilen şeylerin gerçekçi olmadığı kanıtlanmıştır. Birinci Krajina Tugayı’nın bölümleri, 1942 yılının Haziran ayının ilk yarısında, Banja Luka limanını güneye doğru kontrol etme yönünden terk eden Chetnik güçleriyle bir çatışma yaşandığı Banja Luka yönünde operasyonlar başlattı. Partizan toprakları Sava Nehri’nden güneye, Kozara ve Grmeča dağlarına kadar uzanıyordu.
Çoğunlukla Sırp nüfusunun yoğun olduğu bu bölgeler, partizanlara doğru eğildiler ve savaş sırasında listenin kaybolması neredeyse imkansızdı. Almanlar ve Ustaslar, Banja Luka ve Ljubiya demir madeni kentinin tehlikede olduğunu ve Partizan birimlerinin bir bölümünden çıkmayı başarmış olan partizanları ve onların olumlu nüfuslarını yok etmek için bir saldırı düzenlediklerini fark etti. Halka, ancak bu nedenle, sivil nüfus neredeyse hiç kayboldu.
Faşist güçler 11 bin subay, görevli olmayan subaylar ve Vermaht askerleri, 20 bin Ustasa ve domobrans, 2000 Çetnik Draza Mihayloviç (Drenovic ve Marcetic grubu) saydılar ve Macarlar bir nehir filosunun 5 topuna katıldılar. Chetnik güçleri esas olarak önleme ve yerel saldırılar için kullanıldı. Chetniklerin operasyonlarını sürdüğü elli gün içinde, belgelere sadece saldırının ilk birkaç gününde değinildi. Partizan grubunun yaklaşık 3 bin askeri vardı, ancak serbest bir bölgede 60 bin sivilin yedek rezervleri vardı. Yoğun bir savaştan sonra, 3 Temmuz’da, bazı partizan birimleri halkadan koptu, ancak ana grup bir daha tekrar gece kuşatıldı ve çoğunlukla yıkıldı. Halkın bir kısmına sahip olan sadece birkaç yüz savaşçı, halkayı kırdı ve Grmeč dağına inmeyi başardı. Halkadan geçemeyenlerin büyük bir kısmı Ustaşalarin ve Almanların eline geçti ve daha sonra onlara karşı büyük suçlar işledi.
Atılımın yerinde, bugün Kozara’nın güneybatı kısmında “Patria” adında bir anıt var. Kurbanları, katlederek Bosna-Hersek’e yakın Sava Nehri’nde yakalanan ya da katledildikten hemen sonra katledilerek öldürüldü ve bir kısmı Alman makamlarının talebi üzerine, öncelikle Gleza von Horstenau, Almanya’da işe alındı. . Kalanlar çoğunlukla Jasenovac ve Starigrad’da Hırvat toplama kamplarına götürüldü. Halkı ele geçirdikten sonra, nüfus kısmen Jasenovac’ta, kısmen de Bosanska Dubica, Kostajnica ve diğerlerinin yakınındaki yakındaki geçici kamplarda, daha sonra birkaç bin kişilik gruplar halinde Jasenovac’a nakledildi. Kurbanlar anında öldürüldü. Ustashlar, ”Jasenovac Kampındaki Yahudilerin Anısına” adlı kitapta toplanan Yahudilerin ifadelerine göre, Kozara’dan devasa bir adamı hızla kurtardı. Bu görüşlere göre, en büyük Kozarac katliamının olduğu günlerde, Ustasha’nın inekleri “bütün gün kampın etrafında sürükleniyorlardı ve tutuklulara gülüyorlardı, şarkı söylediler ve bugün çok çalıştıkları için övünüyorlardı.” Kozarac saldırısında Ustasha ve Alman belgelerine göre 68 bin kişi yakalandı. Kozara anıt parkı, kayıp kayıpların kaderi bu gün bilinmezken, 33.398 kişinin öldürdüğü Kozarac sivillerinin tamamlanmamış bir listesini topladı. 900 hayatta kalan hakkında zanaatkârlar Beşinci Krajina Tugayı’nı kurdu.
Aynı zamanda Tito ile Partizanların çoğunluğu doğudan batıya Bosna’ya taşındı. Saldırı sırasında, Birinci Krajina Dekolmanı ve Birinci Krajina Tugayı’nın parçaları Bosanski Novi’ye saldırı düzenledi, Bosanska Krupa’yı işgal etti ve Kozara üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik bir dizi başka saldırı gerçekleştirdi. Operasyondan hemen sonra 31 Temmuz’da Key serbest bırakıldı ve proleterlerin gelişiyle birlikte geniş bir serbest bölge oluşturuldu.