On bin yıl önce, Taş Devri avcıları ve toplayıcıları evler inşa ederlerdi, hayvanların izini sürerlerdi ve Britanya’da North Yorkshire’da sulak alanla
On bin yıl önce, Taş Devri avcıları ve toplayıcıları evler inşa ederlerdi, hayvanların izini sürerlerdi ve Britanya’da North Yorkshire’da sulak alanlarda gösterişli şaman ritüelleri düzenlerlerdi.
1948 yılında, arkeologlar Orta Taş Çağı’ndan kalma Star Carr olarak bilinen alanı bulduklarında, hayvan kemikleri, odun ve kemikten yapılma aletlerin yanı sıra geyik boynuzundan yapılmış ve iyi korunmuş bir başlık buldular. Bu alanı 50 yıl sonra tekrar ziyaret eden araştırmacılar, ıslak ağaçların gizemli ve çok hızlı bir şekilde yıkıldığını ve parçalarının “jölemsi” bir hal aldığını keşfettiler. Bugün yayımlanan Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yazarların “jelibon” olarak bahsettiği parçalar yeni ortaya çıktı çünkü Star Carr’ın çamurlu, az oksijenli, sulak alanı,burada bulunan arkeolojik kalıntıların bozulmasını engelliyordu. Fakat, alanda 20. yüzyılın sonlarında tarımsal faaliyetler için akıtma yapıldığında, yer altı suyu seviyesi düştü, kuru alanlar oluştu, oksijen kükürtlü tortuya maruz kaldı ve sülfürik asit oluştu. Asit; kemiklerin kalsiyumunu sürükledi, ardında da delikli kollajen parçalar (yukarda örneğini görebilirsiniz) bıraktı.
Takım, materyallerin yıllar içinde nasıl günümüze geldiğini anlamak için, kemik ve odun numunelerini Star Carr’ın çevresel koşullarında bulunan farklı bölgelerinden getirilen çeşitli tortul ve asitle fıçılara koyup bir yıl bekletti. Taze kemikler; ıslak, yüksek asitli fıçılarda “jölemsi” bir hal alırken, bitkilerin hücre duvarında bulunan moleküler yapı olan odunun linyini bozuldu. Daha kuru ortamlarda, “jelibonlar” tamamen parçalanırdı. Tüm işaretler, eğer Star Carr’ın hidrolojisi değişmezse, alandaki korunmuş materyallerinin kısa zaman içinde yok olacağını gösteriyor. Bu değişim imkânsız olabilir çünkü sisteme daha fazla su vermek asidi arıtmaya yetmeyebilir.
Çeviri: Buket Nur Ekim
Kaynak: sciencemag