Oksalat Nedir, Oksalat İçeren Besinler Nelerdir?
Yeşil bitkilerin sağlıklı olduğunu biliyoruz. Peki bu yiyeceklerin çoğunda oksalat denilen bir antinutrient(bazı besinlerin emilimini engelleyen besinler) olduğunu biliyor musunuz?
Oksalat ne demek?
Aynı zamanda oksalik asit olarak da adlandırılır, birçok bitkide bulunan organik bir asittir. Bunlara yapraklı yeşillikler, sebzeler, meyveler, kakao, fındık ve tohumlar da dahildir. Vücudumuz tek başına da bunu üretebilir veya yiyecekler yoluyla elde edebilir. C vitamini metabolize olduğunda oksalata dönüştürülebilir.
Kalsiyum oksalat ve demir oksalat da dahil olmak üzere oksalat, tüketildikten sonra mineralleri bağlayarak bileşikler oluşturur. Bu çoğunlukla kolonda oluşur ancak böbrekler ve üriner sistemin diğer kısımlarında da gerçekleşebilir.
Çoğu insanda, bu bileşikler daha sonra dışkı veya idrarla atılır. Ancak, hassas bireylerde, yüksek oksalatlı beslenme, böbrek taşı riskinin artmasına ve diğer sağlık sorunlarına neden olabilir.
Oksalat Zararları
Mineral emilimini azaltabilir
Bu bileşikle ilgili kaygılarından biri, bağırsaktaki minerallere bağlanabilmesi ve vücudun emilimini engelleyebilmesidir.
Örneğin, ıspanak, kalsiyum ve oksalat bakımından yüksektir ve bu da, kalsiyumun vücut tarafından emilmesini önler. Lif ve oksalat birlikte besin emilimini engelleyebilir.
Bununla birlikte, yiyeceklerimizdeki minerallerin sadece bir kısmının bu bileşiğe bağlanacağını belirtmek gerekir. Ispanaktan alınan kalsiyumun emilimini azaltacak olsa da, süt ve ıspanak birlikte tüketildiğinde sütten alınan kalsiyumun emilimini etkilemez.
Böbrek taşlarına neden olabilir
Normalde idrar yolunda aynı anda kalsiyum ve az miktarda oksalat bulunur ancak çözülmeye devam ederler ve hiç problem oluşturmazlar. Ancak bazen kristalleri bağlarlar. Bazı insanlarda, bu kristaller özellikle de oksalat yüksek ve idrar hacmi düşük olduğunda taş oluşumuna neden olabilir.
Küçük taşlar çoğunlukla herhangi bir soruna neden olmaz fakat iri taşlar, üriner sistem yoluyla hareket ederken idrarda şiddetli ağrı, bulantı ve kan oluşturabilir.
Diğer böbrek taşları türleri olmasına rağmen, yaklaşık % 80’i kalsiyum oksalat taşından oluşur. Bu nedenle, bir böbrek taşı atağı yaşayan kişilere, oksalat içeren yiyecekleri tüketmemeleri önerilir.
Ancak, böbrek taşı olan herkesin sınırlaması önerilmemektedir. Bunun nedeni, idrarda bulunan oksalatın çoğunun gıdadan emilim yerine vücut tarafından üretilmesidir.
Çoğu ürolog, idrarda yüksek seviyede oksalat bulunan hastalar için yalnızca düşük oksalatlı diyet (günde 50 miligramdan az) önermektedir. Bu nedenle, ne kadar kısıtlamanın gerekli olduğunu bulmak için zaman zaman test yapılması önemlidir.
Oksalat içeren gıdalar sağlıklıdır
Bu gıdaların çoğu önemli antioksidanlar, lifler ve diğer besin maddeleri içeren sağlıklı yiyeceklerdir. Bu nedenle, çoğu insan için yüksek oksalatlı gıdaları tamamen yemeyi bırakmak, iyi bir fikir değildir.
Bağırsaklar oksalat emilimi sağlar
Yediğimiz oksalatın bir kısmı, minerallere bağlanmadan önce bağırsaktaki bakteriler tarafından parçalanabilir. Bunlardan biri olan “Oxalobacter formigenes”, onu bir enerji kaynağı olarak kullanır. Vücudumuzun emdiği miktarı önemli ölçüde azaltır.
Ancak, antibiyotikler “O. formigenes” kolonilerinin sayısını azalttığı için, bazı insanlar, bağırsaklarında çok fazla bakteri barındırmaz. Dahası, çalışmalar, inflamatuar bağırsak hastalığı olan kişilerin böbrek taşı geliştirme riski taşıdıklarını bulmuşlardır.
Bunun bir nedeni, kısmen emdikleri miktarı düzenleyememeleridir. Benzer şekilde, gastrik baypas ameliyatı veya bağırsak işlevini değiştiren diğer ameliyatlara maruz kalan hastaların idrarında yüksek oksalat seviyeleri bulunmuştur. Bu, antibiyotik kullanan veya bağırsak işlev bozukluğu yaşayan kişilerin düşük oksalatlı bir diyetten daha fazla fayda sağladığını göstermektedir.
Oksalat İçeren Besinler
Bu bileşik hemen hemen tüm bitkilerde bulunur ancak bazı bitkilerde çok yüksek miktarlarda bulunurken bazılarında çok az bulunur. Hayvan gıdaları sadece az miktarda içerir. Yüksek oranda oksalat içeren gıdalar şunlardır:
- Pancar yaprağı
- Ispanak
- Pancar
- Pazı
- Hindiba
- Kakao tozu
- Lahana
- Tatlı patates
- Yer fıstığı
- Şalgam
- Yıldız meyvesi
Oksalat Diyeti Nasıl Yapılır?
Böbrek taşları için bu diyeti uygulayan kişilere genellikle her gün 50 mg’dan daha az oksalat yemeleri önerilir. Bu diyeti uygulayabilmek için aşağıdaki ipuçlarına göz atın:
Günde 50 mg ile sınırlandırın
Düşük oranda içeren gıdalardan çeşitli hayvan ve bitki kaynakları seçin.
Oksalat bakımından zengin sebzeleri kaynatın
Kaynayan sebze, oksalat içeriğini sebzeye bağlı olarak % 30 ila % 90 oranında azaltır.
Bol su için
Günlük en az 2 litre su içmeyi hedefleyin. Böbrek taşınız varsa, günde en az 2.5 litre idrar üretecek kadar içmelisiniz.
Yeterli miktarda kalsiyum alın
Kalsiyum, bağırsakta oksalata bağlanır ve vücudun emdiği miktarı azaltır, bu nedenle günde yaklaşık 800-1,200 mg kalsiyum almaya çalışın. Kalsiyum açısından yüksek ve oksalat bakımından düşük gıdalar şunlardır:
- Peynir
- Sade yoğurt
- Balık konservesi
- Bitter çikolata
- Brokoli
Sonuç olarak;
Böbrek taşı oluşturma riski olan insanlar düşük oksalatlı bir diyetten fayda sağlar. Ancak sağlıklı kalmaya çalışan sağlıklı insanlar, besleyiciliği yoğun olduğu için yüksek oranda oksalat içeren gıdaları tüketmeye devam etmelidirler.