"Avrupa zeytini" anlamına gelen Olea europaea botanik adıyla bilinen zeytin, Akdeniz Havzasında Portekiz'den Levant'a, Arap Yarımadası'na ve Güney Asya'ya kadar Güney Asya'da bulunan Oleaceae familyasında küçük bir ağaç türüdür.
Zeytinin meyvesi, zeytin olarak da adlandırılır, Akdeniz bölgesinde zeytinyağı kaynağı olarak büyük öneme sahiptir; Akdeniz mutfağının temel malzemelerinden biridir. Ağaç ve meyvesi, isimlerini leylak, yasemin, hor çiçeği ve gerçek dişbudak ağaçları (Fraxinus) gibi türleri de içeren bitki ailesine verir. Zeytin; servet, şöhret ve barışın sembolüdür. Beyaz bir güvercinin, Nuh Peygamber’in gemisine tufan sonrası canlılık belirtisi olarak, ağzında zeytin dalı ile dönmesi nedeniyle tarih boyu barışın sembolü kabul edilmiştir. Gerek dostane yarışmaların gerekse kanlı savaşların galiplerine zeytin çelenkleri verilirdi. Ünlü kişilerin başları zeytinyağı ile ovulurdu ve insanlar servet ve refahın zeytinden geldiğine inanırlardı. Zeytinyağı aynı zamanda bir merhem ve güzel kokulu yağ olarak da kabul edilirdi.
Zeytin ağacı, Olea europaea, Akdeniz'e, Asya'ya ve Afrika'ya özgü, dökmeyen bir ağaç veya çalıdır. Kısa ve bodurdur ve nadiren 8–15 m yüksekliğindedir. Sadece İtalya'nın güneyindeki Campania bölgesindeki Pisciotta çevresindeki bölgede bulunan 40.000 ağaçtan oluşan eşsiz bir çeşitlilik olan 'Pisciottana', buna karşılık olarak büyük gövde çaplarıyla sık sık aşmaktadır. Simli yeşil yapraklar dikdörtgen şeklindedir ve 4-10 cm uzunluğunda ve 1-3 cm genişliğindedir. Gövde tipik olarak boğulmuş ve bükülmüş. Zeytinyağı sporda da önemli bir role sahipti. Atletler kaslarını esnek tutmak için düzenli olarak vücutlarına zeytinyağı sürerlerdi. Olimpiyatlarda kazananlara zeytin çelengi takılır, ödül olarak da bir yüzünde tanrıça Athena’nın, diğer yüzünde de yarıştığı sporun resmi olan özel amforalarda bulunan zeytinyağı verilirdi.
Zenginlikleri zeytin yetiştiriMeyve, 1-2 cm (0.39-0.98 inç) uzunluğunda, ince, ince meyveli ve yabani bitkilerde meyve bahçesi çeşitlerinden daha küçüktür. Zeytinler yeşil ila mor aşamada toplanır. Konserve kara zeytinler sıklıkla yapay olarak karartılmıştır ve görünümünü iyileştirmek için kimyasal demir glukonat içerebilirler. Olea europaea, yaygın olarak Amerikan İngilizcesi'nde bir çukur veya kaya olarak adlandırılan bir tohum ve İngiliz İngilizcesinde bir taş olarak bulunur.
Takdis edilmiş güzel kokulu merhemler ve yağlar Yunanistan’ da, Yakın Doğu’da, Musevi Filistin’ de ve ilk Hristiyan döneminde Anadolu’da çok önemli yer tutmaktadır. Krallar, rahipler, hastalar, evlenecek çiftler, yeni doğanlar ve ölüler yağlarda takdis edilirdi. Hristiyanlıkta bu konuyla ilgili en önemli örnek Hz. İsa’nın yağlanmasıdır. Ülkemizin güney sahilinde, geçmişi erken Hristiyanlığa dayanan bir dini törene göre; ölen azizler, içi güzel kokulu yağlarla dolu taş lahitlere gömülürdü. Bu yağların tedavi edici olduğu düşünülürdü ve bu nedenle, süslü lahitlerde aralıklar bırakılırdı, bu aralıklardan yağlar akıtılır, gerektikçe de yeniden doldurulurdu. Antalya Demre’ de Aziz Nikolas (Noel Baba) da böyle bir lahite gömülmüştür.
Fosil kanıtları, zeytin ağacının kökenlerinin 20-40 milyon yıl önce Oligosen'de, şu anda İtalya ve Doğu Akdeniz Havzası'na tekabül eden şeyin olduğunu gösteriyor. Zeytin bitkisi daha sonra ilk olarak 7.000 yıl önce Akdeniz bölgelerinde ekilmiştir.
Yenilebilir zeytin, yaklaşık Tunç Çağı'na (M.Ö. 3150-1200) kadar uzanan, yaklaşık 5.000 ila 6.000 yıl boyunca insanlarla bir arada var gibi görünmektedir. Kökeni yazılı mezarlara, zeytin çekirdeklerine ve eski mezarlarda bulunan odun parçalarına dayanarak Levant'a kadar uzanabilir.
M.Ö 3000 yılına kadar, zeytin Girit'te ticari olarak büyütülmüş; Minoan medeniyetinin zenginliğinin kaynağı olmuştur.
Birçok sanatsal obje, zeytin ağacından yapılmaktaydı. Zeytin ağaçları resim sanatında da önemli bir yer tutmaktaydı. Zeytin hasadı, zeytinin preslenmesi ve zeytin ticaretini gösteren olaylar elle boyanmış kaplarda resmedilirdi.
Tarımla ilgili çalışmaların yazıya dökülmesi Romalılar dönemine rastlar. Bununla birlikte arkeoloji sayesinde bu tekniklerin Romalılardan önceki dönemlerde de bilindiği anlaşılmaktadır. Çok eski çağlardan bu yana Akdeniz kıyılarında yaşayan halkların zeytin meyvesi ve yağına ek olarak zeytin ağacından sağlanabilecek tüm olanakları kullandığı bilinmektedir. Örneğin, zeytin ağacının dalları ve yaprakları sığırlara yem olarak verilmekte ve sepet yapımında kullanılmaktaydı. Pirina ise yakıt olarak veya bitkisel yağ ile karıştırılarak gübre amaçlı kullanılmaktaydı. Zeytin ağacının odunu da sert ve dayanıklı olduğu için yararlıydı.
Zeytinyağının üretiminin ve pazarlanmasının ilk olarak Suriye ve Filistin bölgelerinde başlandığı düşünülmektedir. İsrail’deki kazılarda çok sayıda zeytinyağı presi bulunmuştur. Zeytinyağı kullanımının Batı Akdeniz’deki yayılması; yağı M.Ö. 1000. yılın başında Kuzey Afrika ve Güney İspanya’ ya götüren Fenikeliler ve İtalya’ya götüren Yunanlılar sayesinde olmuştur.
Tuzla kurutulmuş tip (küçük fermantasyonlu zeytinler): Yalnızca olgunlaşmış zeytinlere uygulanır, genellikle Fas, Türkiye ve diğer Doğu Akdeniz ülkelerinde üretilir. Toplandıktan sonra, zeytinler kuvvetlice yıkanır ve alternatif tabakalara tuzla doldurulur. Yüksek tuz konsantrasyonları, nemi zeytinlerden çeker ve kuru üzüm ile benzer görünene kadar kurutur ve büzüşür. Tuzla doldurulduktan sonra fermantasyon minimumdur ve sadece Debaryomyces hansenii gibi en halofilik maya türleri tarafından başlatılır. Sertleştikten sonra, hiçbir katkı maddesi olmadan doğal hallerinde satılırlar.
İspanya’nın, İtalya’nın ve Yunanistan’ın zeytin yetiştiricileri olarak hakim konuma gelmeleri ise orta çağa rastlamaktadır. Bugün dünya zeytin varlığının % 96’sı Akdeniz havzasındadır. Bir Akdeniz ülkesi olan yurdumuz, zeytinin yetişmesi için gereken iklim koşullarının limitleri içinde yer almaktadır. 2002 yılı istatistiklerine göre 99 milyon ağaç varlığı ile ülkemiz dünyada 4. sırada yer almaktadır.
Soğuk Sıkım Zeytinyağı
Abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.
E-posta Adresi
Abone ol
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Beni sonraki yorumlar için e-posta ile bilgilendir.
Beni yeni yazılarda e-posta ile bilgilendir.