Sayfanın son güncellenmesi: 21 Eylül 2023
Web3 L1 blok zincirler ve L2 ölçeklendirme çözümlerinin her birinin benzersiz yetenek ve ödünlestirmelerle tasarlandığı bir ekosisteme evrilmiştir. Blok zincir protokol sayısı arttıkça, varlıkları zincirler arasında aktarma talebi(opens in a new tab) de artmıştır. Bu talebi karşılamak için köprülere ihtiyacımız var.
Blok zincir köprüleri bildiğimiz fiziksel dünyadaki köprüler gibi çalışır. Fiziksel bir köprü nasıl iki ayrı fiziksel konumu bağlıyorsa, bir blok zincir köprüsü de iki blok zincir ekosistemini birbirine bağlar. Köprüler blok zincirler arası iletişimi bilgi ve varlıkların iletimi ile sağlarlar.
Bir örneği ele alalım:
Siz Amerika'dasınız ve Avrupa'ya bir yolculuk planlıyorsunuz. Amerikan dolarınız var, ancak harcamak için avroya ihtiyaç duyuyorsunuz. Amerikan dolarınızı avroya çevirmek için küçük bir ücret karşılığında döviz değişimi işinize yarar.
Ancak başka bir blok zincir kullanmak için benzer bir değişim yapmak isteseniz ne yaparsınız? Diyelim ki Arbitrium'da(opens in a new tab) ETH kullanmak için Ethereum Ana Ağı'ndaki ETH'yi değiştirmek istiyorsunuz. EUR için yaptığımız döviz değişimi gibi, ETH'mizi Ethereum'dan Arbitrum'a taşımak için bir mekanizmaya ihtiyacımız var. Köprüler bunun gibi bir işlemi mümkün kılar. Bu durumda Arbitrum, ETH'yi Ana Ağdan Arbitrum'a aktarabilecek yerel bir köprüye(opens in a new tab) sahiptir.
Bütün blok zincirlerin kendi sınırları vardır. Ethereumun ölçeklenmesi ve talebe ayak uydurması için toplamalara ihtiyacı olmuştur. Alternatif olarak, Solana ve Avalanche gibi L1'ler daha yüksek iş hacmi için merkeziyetsizleşme maliyeti karşılığında farklı şekilde tasarlanmışlardır.
Yine de, bütün blok zincirler izole ortamlarda geliştirilirler ve farklı kurallar ve mutabakat mekanizmalarına sahiptirler. Bu onların yerel olarak iletişim kuramayacakları ve token'ların rahatlıkla blok zincirler arasında hareket edemeyecekleri anlamına gelir.
Köprüler blok zincirleri birbirine bağlamak, aralarında bilgi ve token'ların iletimini sağlamak için vardır.
Köprüler şunu etkinleştirir:
- bilgi ve varlıkların zincirler arasında iletimini
- dApp'ların birden çok blok zincirin güçlü yanını kullanmalarını - (protokoller şimdi inovasyon için daha fazla tasarım alanına sahipler) böylece kabiliyetlerini geliştirmelerini.
- kullanıcıların yeni platformlara erişmelerini ve farklı zincirlerin faydalarını kullanmalarını.
- farklı blok zincir ekosistemlerinden geliştiricilerin iş birliği yapmasını ve kullanıcılar için yeni platformlar inşa etmelerini sağlar.
Aşağıda bir köprüyü nerede kullanabileceğinizle ilgili bazı senaryolar verilmiştir:
Diyelim ki Ethereum Ana Ağı'nda ETH'niz var ama farklı merkeziyetsiz uygulamalar için daha ucuz işlem ücreti istiyorsunuz. Ana Ağdaki ETH'nizi Ethereum L2 toplamasına köprüleyerek daha düşük işlem ücretinin tadını çıkarabilirsiniz.
Ethereum Ana Ağı'nda Aave'yi kullanarak USDT borç veriyorsanız ama Polygon'da Aave'yi kullanarak USDT borç vermenin faiz oranı daha yüksekse.
Ethereum Ana Ağı'nda ETH'niz varsa ve diğer bir L1'i keşfedip yerel merkeziyetsiz uygulamalarını denemek istiyorsanız. Ethereum Ana Ağı'ndaki ETH'inizi diğer L1'e iletmek için bir köprü kullanabilirsiniz.
Diyelim ki yerel zincirde Bitcoin'e (BTC) sahip olmak istiyorsunuz ama sadece Ethereum Ana Ağı'nda varlıklarınız var. Ethereum'da BTC sahibi olmak için Wrapped Bitcoin (WBTC) satın alabilirsiniz. Ancak WBTC, bir Ethereum ağına özgü bir ERC-20 token'ıdır. Bu da Bitcoin blok zincirindeki orijinal varlık değil, Bitcoin'in Ethereum versiyonu olduğu anlamına gelir. Yerel BTC'ye sahip olmak için varlıklarınızı Ethereum'dan Bitcoin'e bir köprü aracılığı ile aktarmanız gerekir. Bu WBTC'nizi köprüleyecek ve yerel BTC'ye dönüştürecektir. Alternatif olarak, BTC sahibi olabilir ve Ethereum DeFi protokolleinde kullanmak istiyor olabilirsiniz. Bu da tersi yönünde, BTC'yi WBTC'ye köprülemeyi gerektirir. Bu şekide Ethereum'da bir varlık olarak kullanılabilir.
Köprülerin çeşitli tasarım türü ve karmaşıklıkları vardır. Genel olarak köprüler iki kategoriye ayrılır: güvenilir ve güvenilir olmayan köprüler.
|Güvenilir Köprüler||Güvenilir Olmayan Köprüler|
|Güvenilir köprüler, operasyonları için merkezi bir varlığa veya sisteme bağlıdır.||Güvenilir olmayan köprüler akıllı sözleşmeler ve algoritmalar kullanarak çalışır.|
|Fonların muhafazası ve köprünün güvenliğine ilişkin güven varsayımları vardır. Kullanıcılar çoğunlukla köprü operatörünün itibarına güvenmektedir.||Güvenilir değildirler, yani köprünün güvenliği altta yatan blok zincirin güvenliği ile aynıdır.|
|Kullanıcıların kripto varlıklarının kontrolünü bırakmaları gerekir.||Akıllı sözleşmeler aracılığıyla, güvenilir olmayan köprüler kullanıcıların fonlarının kontrolünü ellerinde tutmalarını sağlar.|
Kısaca, güvenilir köprüler güven varsayımlarına sahipken, güvenilir olmayan köprüler güven minimize edilmiştir ve temel etki alanlarının ötesinde yeni güven varsayımları yapmazlar. Bu terimler şu şekilde tanımlanabilir:
- Güvenilir Olmayan: Temel etki alanlarına eş değer güvenliğe sahip olması. Arjun Bhuptani tarafından bu makalede(opens in a new tab) açıklandığı gibi.
- Güven varsayımları: Sisteme harici doğrulayıcılar ekleyerek temel etki alanlarının güvenliğinden uzaklaşmak, böylece onu kripto-ekonomik olarak daha az güvenli hale getirmek.
İki yaklaşım arasındaki temel farkları daha iyi anlamak için bir örnek verelim:
Havaalanı güvenlik kontrol noktasında olduğunuzu düşünün. İki tür kontrol noktası vardır:
- Manuel Kontrol Noktaları - biniş kartınızı vermeden önce biletinizin ve kimliğinizin tüm ayrıntılarını manuel olarak inceleyen görevliler tarafından işletilir.
- Self Check-In - uçuş bilgilerinizi girdiğiniz ve her şey tamamsa biniş kartınızı aldığınız bir makine tarafından işletilir.
Manuel kontrol noktaları, işlemleri için üçüncü bir tarafa, yani yetkililere bağlı olduğundan güvenli modele benzer. Yetkililerin doğru kararlar alacağına ve özel bilgilerinizi doğru şekilde kullanacağına güveniyorsunuz.
Self check-in, operatörün rolünü ortadan kaldırdığı ve teknolojiyi kullandığı için güvenli olmayan bir modele benzer. Kullanıcılar verilerinin kontrolünü her zaman ellerinde tutarlar ve özel bilgileri konusunda üçüncü bir tarafa güvenmek zorunda kalmazlar.
Pek çok köprüleme çözümü, bu iki uç arasında değişen derecelerde güvensizlik içeren modeller benimsemektedir.
Köprüler geliştirmenin ilk aşamalarındalar. Büyük olasılıkla hâlâ optimal bir köprü tasarımı keşfedilmedi. Her türlü köprü ile etkileşim risk taşır:
- Akıllı Sözleşme Riski — programlamada bir hata riski kullanıcının varlıklarının kaybolmasına neden olabilir.
- Teknoloji Riski — Yazılım arızası, hatalı programlama, insan hatası, spam ve art niyetli saldırılar kullanıcı işlemlerini aksatabilir
Ayrıca, güvenilir köprüler güven varsayımları eklediğinden, aşağıdaki gibi ek riskler taşır:
- Sansür Riski - köprü operatörleri teorik olarak kullanıcıların varlıklarını aktarmasını ve köprüyü kullanmalarını durdurabilir
- Emanet Riski - köprü operatörleri kullanıcıların varlıklarını çalmak için anlaşabilir
Kullanıcının varlıkları:
- akıllı sözleşmede hata varsa
- kullanıcı hata yaparsa
- altında yatak blockchain hacklenirse
- köprü operatörlerinin güvenilir bir köprüde kötü niyetli olması
- köprü hacklenirse risk altındadır
Yakın zamanda Solana'nın Wormhole köprüsüne yapılan bir saldırıda 120 bin wETH (325 Milyon Dolar) çalındı.(opens in a new tab). En büyük blok zincir hacklerinin(opens in a new tab) çoğunda köprüler kullanıldı.
Köprüler, Ethereum L2'lere kullanıcıları alımda ve hatta diğer ekosistemleri keşfetmek isteyen kullanıcılar için çok önemlidir. Ancak köprüler ile etkileşimde olabilecek riskler göz önüne alındığında, kullanıcılar köprülerin ödünleşmelerini anlamalıdır. Bunlar zincirler arası güvenlik için bazı stratejilerdir(opens in a new tab).
- EIP-5164: Zincirler Arası Yürütme(opens in a new tab) 18 Haziran 2022 - Brendan Asselstine
- L2Bridge Risk Çerçevesi(opens in a new tab) 5 Temmuz 2022 - Bartek Kiepuszewski
- "Neden gelecek zincirlerarası değil de çoklu zincir olacak."(opens in a new tab) 8 Ocak 2022 - Vitalik Buterin
- Blok Zincir Köprüleri Nedir ve Bunları Nasıl Sınıflandırabiliriz?(opens in a new tab) 18 Şubat 2021 - Arjun Chand
- Zincirler Arası Köprüler Nelerdir?(opens in a new tab) 10 Mayıs 2022 - Alchemy
- Blok Zincir Köprüleri: Kripto Ağların İnşası(opens in a new tab) 8 Eylül 2021 - Dmitriy Berenzon
- Kripto Alanındaki Köprüler(opens in a new tab) 23 Ağustos 2021 - Ben Adar Hyman
- İş Birliği Üçlü Çelişkisi(opens in a new tab) 1 Ekim 2021 - Arjun Bhuptani
- Köprüyü Güvence Altına Alın: Zincirler Arası İletişim Doğru Yapıldı(opens in a new tab) 23 Ağustos 2021 - Celia Wan