"Tevatür iki kısımdır: Biri sarih tevatür, biri mânevî tevatürdür. Mânevî tevatür de iki kısımdır. Biri sükûtîdir. Yani, sükût ile kabul gösterilmiş..." Sükuti kısmına haber-i vahid de dahil mi? Yoksa manevi, suküti ve haber-i vahid diye üçe mi ayrılıyor?
Değerli Kardeşimiz;
Tevatür (Mütevatir) Haber: Bir hadise ya da vakıa üzerinde birden çok insanın, o hadise ya da vakıanın olduğuna dair şahitlikte bulunması demektir. Hadis ilminde, Peygamber Efendimiz (asm)'in mucize ya da hadisini en az üç sahabenin bir sonraki nesle nakletmesi demektir. Fıkıhta ise, içinde yalan ihtimali olmayan ve bir cemâate dayanan kuvvetli haber, ferdî olmayıp cemaate ait olan sağlam haber manasına geliyor.
Tevatür, hadis ilminde bir hadisin senet noktasından en sağlam ve güvenilir bir derecede olmasına denir. Bunun hadis ilminde bir çok mertebe ve dereceleri vardır. Üstad Hazretleri burada bu derecelere işaret ediyor.
Manevi tevatür ise, olaya şahitlik edenlerin bir kısmının rivayetini diğer bir kısmının susmak yolu ile teyit etmelerine deniyor. Mesela, Peygamber Efendimiz (asm)'in bir mucizesine yüz kişi şahit oldu. Bu şahit olanlardan on tanesi bu mucizeyi şahit olmayanlara nakledip rivayet ediyor, diğer doksan kişi ise bu nakledilişe itiraz etmeyip sükut ediyor. Bu sükut o on kişiyi manen onaylamak ve desteklemek demektir. Şayet bu on kişi vakaya zıt bir şey ilave etseler, diğer doksan kişi sükut etmeyip itiraz edecekler. Bu rivayet ve nakil zahirde on kişi olsa bile, manen yüz kişilik bir rivayet ve nakil kuvvetindedir.
Haber-i vahid, rivayet edeni tek olan hadis demektir ki, manevi tevatür ile bir ilgisi yoktur.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü