Otomobil üreticilerinin her bölgedeki farklı güvenlik ve emisyon düzenlemelerine uymaları, alıcı tercihlerini dikkatlice incelemeleri ve üretim ile satışları güçlü bir şekilde etkileyen, sürekli değişen jeopolitik faktörleri göz önünde bulundurmaları gerekir. Bu uzun bir listedir. Kısaca bütün dünyada kabul gören bir model yaratmak çok zordur. Bunu başaran modeller dünya otomobili olarak adlandırılır ve markalarına önemli miktarda kâr sağlar. Sizler için dünya otomobili olmayı başarmış modelleri derledik…
Ford Model T (1908)
Ford, hedef pazar tek bir otomobil inşa etme konseptine öncülük etti. Daha önceleri, nakliye masraflarından tasarruf etmek için Amerika Birleşik Devletleri’nde düzinelerce montaj tesisinin bulunması gerekiyordu. Bu fabrikaların çoğu bugün hâlâ yaşıyor, üretim yapmasalar bile ofis binası olarak kullanılıyorlar. Ford aynı zamanda uluslararası pazarlara da bakış atmaktan çekinmedi. Kanada, Detroit’e olan yakınlığından dolayı kolay bir genişleme adayıydı ancak yarım düzine Avrupa ülkesi gibi Japonya, Arjantin ve Brezilya’daki fabrikalar da Model T’yi üretti. Sonuçta 15 milyondan fazla üretim yapıldı ve Model T, dünyayı tekerlekler üstünde taşıyan ilk model olma unvanını kazandı.
Volkswagen Beetle (1938)
1930’ların sonunda Alman halkının otomobili olarak doğan Beetle, 1960’larda ABD pazarını fethetti ve firmanın yerel pazarın oldukça büyük bir dilimini kazanmasına yardımcı oldu. 1970’lerde rakip markaların çoğalmasıyla popülerliği azalsa da Volkswagen, Beetle üretimini yurtdışında sürdürmenin yollarını buldu. Beetle’ın Meksika’daki üretimi, orijinal tasarımın modern ihtiyaçlara meydan okuduğu bir nokta olan Temmuz 2003’e kadar devam etti. Volkswagen’in Fusca olarak adlandırdığı Brezilya’da üretim 1986’da sona erdi. Üretim 1993’te tekrar başladı ve 1996’a kadar gitti. Volkswagen, Güney Afrika, Avustralya, Belçika, Malezya, Yugoslavya ve Nijerya’da dahi Beetle’ı üretti. Bu da 21 milyonun üzerinde araç anlamına geliyordu.
Jeep CJ (1944)
Savaş alanı için tasarlanan orijinal Jeep, bir çiftlikte veya arazi şartlarında kullanıcılarına yardım etmeye istekli bir araç olarak hayatına devam etti. Jeep benzeri bir araca olan küresel talep, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hızla arttı ve Willys’ler mümkün olduğunca çok para kazanma görevini üstlendi. Mitsubishi ve Mahindra, Japon ve Hindistan pazarları için, CJ-2A’nın bir evrimi olan CJ-3B’yi üretmek lisans satın aldı. Japonya’da, Mitsubishi’nin CJ’si Nissan Patrol ve Toyota Land Cruiser ile aynı segmentte rekabet etti. Daha sonra CJ-5, Avustralya ve Brezilya gibi ülkelerde de üretildi. Jeep, Renault’nun American Motors Corporation’da hisse satın almasıyla Avrupa’da CJ-7 satışlarını artırmak için altın bir fırsat gördü. Renault yıllarında satılan Avrupa modellerinin çoğunda Trafic minibüsten çıkan dört silindirli dizel motor yer alıyordu. Renault, CJ-7’yi 1983 ve 1986 yılları arasında bayi ağı üzerinden dağıttı.
Volkswagen Kombi (1949)
Volkswagen’in Brezilya’daki bölümü, 1950’lerin başlarında Kombi adı verdikleri minibüsleri önce montaj olarak daha sonra ise yerel yan sanayiyi kullanarak üretmeye başladı. Beetle’ın başarısının yanında Kombi de Brezilya’nın en çok satan ticari araçlarından biri haline geldi. Bu aracın temel yapısı hiç değişmedi fakat düzenli olarak gelişti. Hatta ön tarafına bir radyatör eklenmesini gerektiren bir modifikasyon olan, su soğutmalı dört silindirli bir motora bile kavuştu. 80 HP’lik 1.4 litre Kombi, son üretim devresinde kullanılabilir tek motor haline geldi. Brezilya’ya özgü bu minibüsler bazı şirketler tarafından Avrupa’da ve başka ülkelerde de satıldı. Brezilya’da satılan tüm yeni araçlar için zorunlu olan hava yastığı ve ABS frenleri zorunlu kılan düzenlemeler, 2013 sonunda Kombi’ye ölümcül bir darbe indirdi.
Fiat 124 (1966)
124, Fiat’ın 1960’larda küresel genişleme planlarının temel taşı oldu. İlk kez 1966’da üretildi ve ertesi sene yılın aracı ödülünü kazandı. Bu gelişme, Fiat’a dünya çapında ortak ararken daha fazla pazarlık gücü verdi. Rus hükümeti bunlardan biriydi. Lada, Togliatti’de 1966 ve 2012 yılları arasında 17 milyondan fazla otomobil üretti. Hatta birkaç Avrupa ülkesi ve Kanada da dahil olmak üzere bir dizi ülkede sattı. Seat da 1968 yılında lisans aldı ve 124 üretmeye başladı. Fiat 124 üreten ülkelerden biri de Türkiye’ydi. Tofaş, 1971’de Murat 124 adıyla üretime başladı ve üstelik bu otomobilleri Mısır’a bile ihraç etti. Asia Motors adında bir Güney Koreli şirket de 124 ile ilgilenenler arasındaydı. Sonuçta çoğu Lada olmak üzere 20 milyondan fazla üretildi.
Renault 12 (1969)
1969 Paris Otomobil Fuarı’nda mütevazı ama umut verici bir başlangıçtan sonra Renault 12 Kuzey Amerika pazarını fethetmek için Atlantik’e doğru bir yolculuğa çıktı. Bu deneme çok başarılı olmadı ve Renault 12 Amerika’da düşük hacimli bir model olarak kaldı. Buna rağmen Renault, Kolombiya ve Şili de dahil olmak üzere birçok Latin Amerika ülkesinde R12 üretti. Doğu Avrupa’da ise inanılmaz derecede popüler oldu. Dacia, 1969’da 12’yi 1300 olarak üretmeye başladı ve onu bir coupe ve pick-up’ı da içeren tam bir model ailesine dönüştürdü. 1300, yaşam döngüsü boyunca birçok güncelleme aldı. 2004’te ömrünü 1310 olarak bitirdi ancak ticari araç modelleri 2006 yılına kadar üretimde kaldı. Türkiye’de 1989’dan itibaren Toros olarak satılmaya başlanan R12 çok güçlü satış rakamları yayınladı. Oyak-Renault, 70’lerin başında başladığı üretimi 2000 yılında durdurdu.
Renault 9/11 (1981)
Aynı temel platform üzerine inşa edilen Renault 9 ve 11, özellikle 1982’de yılın otomobil ödülünü kazandığı için Batı Avrupa’da iyi bir kariyere sahip oldu. Renault, American Motors Corporation (AMC) hissesini satın aldığında, R9 ve 11’i Kenosha-Wisconsin’de inşa etme planını devreye soktu. Sırasıyla Alliance ve Encore adı verilen otomobiller, yeniden tasarlanmış bir ön bölüm yanında ABD’ye özgü bazı özellikler de içeriyordu ama üretim kalitesi yetersizdi. Kısa ömürlü Amerikan üretimi, yine de Alliance Cabrio gibi ilginç modeller yaratılmasına vesile oldu. Renault 9 ve 11’i Arjantin ve Kolombiya gibi ülkelerde de üretildi. En uzun yaşadığı ülke ise Türkiye’ydi. Avrupa’daki üretim 1989’da sona ererken, Türkiye’de üç kez makyajlandı ve 2000 yılına kadar dayandı.
Fiat Uno (1983)
Fiat, 1990’da Brezilya’da ikinci seri Uno’nun üretimine başladı. Fabrika öncelikle yerel pazar için üretim yaptı ancak İtalyan pazarı için Innocenti Mille’yi de inşa etti. Bu otomobil, standart Uno’dan daha ucuz ve daha sağlamdı. Yanlarındaki plastik kaplama, daha yüksek süspansiyon ve tavan raylarıyla ufak bir SUV gibi görünüyordu. Avrupa spesifik modeli emekli olduktan sonra Brezilya üretimi devam etti. En popüler versiyon, motor kaputunun altındaki 1000 cc’lik motora yer alan baz modeldi. 2000’li yılların başında yapılan görsel güncellemeler, tasarımını 21’inci yüzyıla taşıdı. Fiat, 2013 yılında Mille’in üretimine son verdi çünkü hava yastıkları ve ABS frenleri gerektiren yaklaşan düzenlemelere uymuyordu. Brezilya, Uno’ya İtalyanca’da ‘çok teşekkürler’ anlamına gelen Grazie Mille adlı sınırlı sayıda üretilen bir modelle elveda dedi.
Suzuki Swift (1983)
Orijinal Suzuki Swift, milyonlarca kişiyi otomobil sahibi yapmakta önemli bir rol oynadı. 1983 yılında tanıtılan otomobil, aslında şirketin gelişim döngüsünün sonlarında Suzuki’ye sattığı bir General Motors projesiydi. Satışlar 1983’te Japonya’da, 1984’te Amerika’da ve ertesi yıl tüm dünyada başladı. İsimleri arasında Chevrolet Sprint, Maruti 1000, Holden Barina, Suzuki Forsa ve Pontiac Firefly da yer alıyordu. İkinci nesil, bu küresel modeli daha da büyüttü. 1988’de, komünizmin çöküşünden sonra Macaristan’da yapılan ilk otomobillerden biri haline geldi. GM’in kısa ömürlü Geo bölümü, Metro adıyla Swift’i ABD’de tekrar satmaya başladı. Subaru, Avrupa’da aracı dört tekerlekten çekişli Justy’ye çevirdi. Bu sırada Hint üretimi de devam ediyordu. Suzuki Swift; Endonezya, Malezya, Pakistan, Venezuela, Ekvador, Çin ve elbette Japonya’nın da bulunduğu bir düzine ülkede fabrikalardan çıktı.
Opel Kadett E (1984)
Opel, 1980’lerde General Motors’un küresel güç merkezlerinden biri oldu. Kadett E dünya otomobili konsepti için mükemmel bir örnekti. Kadett zamanla; üç ve beş kapılı hatchback, station, dört kapılı bir sedan ve hatta cabrio’yu da içeren baş döndürücü seri haline geldi. ABD’den Güney Kore’ye kadar hemen hemen her pazar için üretildi. Brezilya’da, Chevrolet Kadett ve Ipanema olarak sattı. Yerel üretim 1989 yılında başladı. Amerika’da General Motors, Kadett’i Pontiac’a verdi ve Le Mans adıyla sattı. Orijinal Pontiac Le Mans’ın hatırasına sahip olanlar kararı fena halde aptalca olarak değerlendirdi. GM’nin sahibi olduğu kısa ömürlü bir Kanada bayi ağı olan Passport, Kadett’e Optima adını verdi. Daewoo, Güney Kore’de, önce Le Mans, daha sonra Nexia olarak sattı. Özbekistan piyasası için 2008’de son kez bir makyaj yapıldı.
Opel Corsa B (1993)
Opel Corsa B’yi en başından beri dünya çapında bir otomobil olarak tasarladı. Seri, üç ve beş kapılı hatchback, dört kapılı sedan ve ilk kez bir station içeriyordu. Birçok küresel pazarda, General Motors’un Buick ve Chevrolet markaları adı altında sabit bir yer edinmesine yardımcı oldu. Corsa B, Aralık 2000’de Çin yapımı ilk Buick oldu. Chevrolet, 2005 yılında yerel üretimi devraldı ve Corsa Sedan’a o zamanki tasarım dili ile aynı çizgide bulunan küçük bir yüz gerdirme yaptı. Avrupa üretiminin bitmesinden dokuz yıl sonra 2009 yılına kadar Chevrolet’nin Çin’deki en güçlü oyucularından biriydi. Corsa’nın çeşitli evrimleri, çoğu zaman marka veya piyasaya özgü bir tasarıma sahip Latin Amerika’da da popüler oldu. Meksika’da Chevrolet Chevy ve kapsamlı tasarım güncellemelerinin ardından Brezilya’daki Chevrolet Celta adını aldı.
Ford Focus (1998)
Orijinal Focus, üst düzey Ford yöneticilerinin, seçkin bir global otomobil üretme isteğiyle ortaya çıktı. Amaç, Avrupa ve Amerikan özellikli Escort varyantlarını tek bir modele indirgemekti. Sınırları aşmak için doğan ilk nesil Focus; ABD, İspanya, Venezuela ve Rusya dahil olmak üzere en az sekiz ülkede üretildi. Ford, tabii ki pazara özgü bazı değişiklikler yapıyordu. Ancak temel otomobil değişmeden kaldı ve önemli bir şekilde asla Focus dışında bir isim taşımadı. Ford daha sonra çarpıcı bir değişiklik yaptı. Küresel otomobil planlarını yırttı ve bunun yerine Focus’u iki modelle değiştirmeyi seçti: Biri Amerika, diğeri de dünyanın geri kalanı için… Üçüncü nesil Focus geldiğinde, strateji tekrar değişti ve o zamandan beri global otomobil statüsünü koruyor.
Peugeot 206 (1998)
Peugeot, ilk başta 205’in halefini planlamamıştı. Fransız şirket iyimser olarak 106 ve 306’nın güçlerini birleştireceğini ve arada bir modele gerek olmadığını düşünmüştü. Yavaş yavaş bunun yanlış olduğu ortaya çıktı. 205 ölmeyi reddetti ve 206 nihayet 1998 yılında geldi. Kısa sürede kendi iç pazarında en çok satan otomobillerden biri olmayı başardı. Bu kimseyi şaşırtmadı çünkü 205 de 1980’lerde aynı şeyi yapmıştı. Ancak 206’nın yıldızı yükselmeye devam etti. Otomobil dünyaya açılmakta da gecikmedi. Çin’de Citroen C2 oldu ve Avrupa’da satılan C2 ile hiç alakası yoktu. Malezyalılar Peugeot amblemlerini kaldırdı ve Naza 206 Nastari adını verdiler. İran’da bir bagaj kazandı ve 206 SD adını aldı. İranlı Khodro, ülkenin en çok satan otomobillerinden biri olan 405 ile birlikte 206’nın sedan ve hatchback çeşitlerini hâlâ üretiyor.