Fidye Ne Demektir?
Oruçla ilgili olan fidye, dinî bir terim olarak, bazı ibadetlerin eda edilmemesi ya da edası sırasında birtakım kusurların işlenmesi halinde ödenen dînî-malî yükümlülüktür. İbadetlerle ilgili fidye, oruç ve hacda söz konusudur. İhtiyarlık ve şifa ümidi olmayan bir hastalık sebebiyle oruç tutamayan kimse, daha sonra kaza etmesi mümkün olmadığından oruç tutamadığı her güne karşılık bir fidye öder. Bu durumdaki bir kimsenin fidye ödemesi vaciptir. Kur’an-ı Kerim’de, “Oruç tutmaya güç yetiremeyenler, bir fakir doyumu kadar fidye öder.” (Bakara 2/184) buyurulmaktadır. Bu ayetten hareketle fidye miktarının, bir kişiyi bir gün için doyuracak yiyecek olarak anlaşılmıştır.
Yaşlılıktan ötürü oruç tutmaya gücü yetmeyen kişi, her gün için bir sadaka-i fıtır miktarı fidye verir. Buna da imkânı yoksa Allah’tan af diler. Fakat böyle bir kişi, kısa günlerde rahatlıkla oruç tutabilme imkânına ulaşırsa tutamadığı oruçları, o günlerde kaza etmesi gerekir. Zira ramazan ayında oruç tutmaya gücü yetmeyen kimseler ile iyileşme ümidi bulunmayan hastalar ileride oruç tutabilecek duruma gelirlerse tutamadıkları oruçları kaza etmeleri gerekir. Önceden verdikleri fidyelerin hükmü kalmaz, bunlar sadaka sayılır.
Fidye Miktarı Ne Kadardır?
Fidye miktarı bir sadaka-ı fıtır miktarıdır.
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın belirlemiş olduğu 2013 yılı fidye miktarı 9,25 liradır.
Fidye nasıl verilir? Ne zaman verilir?Fidyeler, yalnız bir fakire verilebileceği gibi, birden fazla fakirlere de verilebilir. Ramazan içinde verilebileceği gibi, evvelinde veya sonunda da verilebilir. Fakirleri sabah - akşam günde iki öğün doyurmak suretiyle olabileceği gibi, öğünlerin parasını vermek suretiyle de olabilir. Para toptan da verilebilir, her gün ayrı ayrı da.(Hanefi İlmihali)
Zekat kimlere farzdır?
Bir kimsenin zekat vermekle mükellef olması için müslüman, hür, akıllı, buluğ çağına erişmiş olması; borcundan ve asıl ihtiyaçlarından fazla hakikaten ya da hükmen artıcı, yani kazanç sağlayıcı nitelikte nisap miktarı (80,18 gr. altın veya bunun tutarında para veya ticaret malı) mala sahip olması gerekir. Bu farzın sahih olarak ödenebilmesi için ehline verilmesi ve verilirken de niyet edilmesi gerekir
Zekat vermenin belirli bir zamanı var mıdır?Zekat vermenin belli bir zamanı olmayıp, farz olduğu andan itibaren verilmesi gerekir.
Alacağın zekatının verilmesi gerekir mi?Geri ödeneceği kesin olan alacakların, her yıl alacaklı tarafından zekatlarının ödenmesi gerekir. Alacak tahsil edilmeden önce zekatı verilmemişse, tahsil edildikten sonra, geçmiş yıllara ait zekatlar da ödenmelidir. İnkar edilen veya geri alınma ihtimali olmayan alacakların her yıl zekatının verilmesi gerekmez. Şayet böyle bir alacak daha sonra ödenirse, alacaklı bu tarihten itibaren zekat mükellefi olur; geçmiş yıllar için zekat ödemez.
Kimlere zekat verilir?"Sadakalar (zekâtlar) Allah'tan bir farz olarak ancak, yoksullara, düşkünlere, (zekât toplayan) memurlara, gönülleri (İslâm'a) ısındırılacak olanlara, (hürriyetlerini satın almaya çalışan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda çalışıp cihad edenlere, yolcuya mahsustur. Allah pek iyi bilendir, hikmet sahibidir." (Tevbe sûresi, 60.âyet)
Kimlere zekat verilmez?Ana, baba, eş ve çocuklara, müslüman olmayanlara ve zenginlere zekat verilmez.
Zekat ve fitre, hayır kurumlarına verilebilir mi?Aldıkları zekat ve fitreleri bir fonda toplayıp bunu yalnızca Tevbe sûresinin 60. âyetinde belirtilen yerlere sarf ettikleri bilinen ve kendilerine her bakımdan güvenilen kimseler eliyle yönetilen dernek, kurum ve yardımlaşma fonlarına zekat ve fitre verilebilir.
Fitre ne zaman vacip olur?İhtiyacı olan eşyadan ve borçlarından fazla olarak zekat nisabı kadar malı parası bulunan her hür müslümanın Ramazan bayramının birinci günü sabahı tan yeri aydınlanırken fitre vermesi vacip olur. Daha önce ve daha sonra vacip olmaz. Ancak verilirse geçerli olur. Fitre ve kurban nisabı hesabına katılacak malın ticaret için olması şart olmadığı gibi elinde elinde bir yıl kalmış oması da lazım değildir. Bayramın birinci günü sabah namazı girdiği anda nisap miktarı kadar mala malik olmak şarttır.
Fitre kimlere verilmez?Zekattaki gibi ana babaya, dedeye,buyuk anneye, evlada, toruna, hanıma ve Müslüman olmayanlara fitre verilmez.
Vekaletle fitre verilebilir mi?Fitre olduğunu niyet etmek suretiyle vekaletle fitre verilebilir.
Fitre verirken fitre olduğunu söylemek gerekir mi?Fitre olduğunu kişinin niyet etmesi yeterlidir. Verilen kişiye fitre olduğunu söylemek gerekli değildir.
Fitre vermek için akıl-baliğ olma şartı var mıdır?Küçük çocuğun ve akıl hastasının malları varsa bunların fitreleri mallarından verilir. Baliğ olmayan çocukların malı yoksa bunların fitresini velileri verir.
Geçmiş senelerde verilmeyen fitreler verilir mi?Verilir. Kaza edilmiş olur.
Yolculuk sebebiyle oruç tutamayan kimsenin fitre vermesi gerekir mi?Bir özrü olsun olmasın oruç tutmayanın fitre vermesi gerekir.
Doğmamış çocuğun fitresini vermek gerekir mi?Gerekmez.
Yurt dışında olan bir kişi fitresini kendi yurdundaki ölçüye göre verebilir mi?Yurt dışında yaşayan bir kimse fitresini kendi ülkesinde verebilir. Bunu verdiği zaman ülkesinin belirlenen miktarına göre verir.
Kişinin fitresini bulunduğu yerde vermeyip başka bir yere göndermesi caiz midir?Fitre veren kişinin bulunduğu yerden başka bir yere fitresini göndermesi caizdir. Ancak fitrenin bayram namazından önce ihtiyaç sahibine ulaştırılmasına dikkat edilmelidir.
Din İşleri Yüksek Kurulu