Pandemi dönemlerinde maliye politikası hayat kurtarmak ve insanları korumak için anahtardır. Hükümetler ne gerekiyorsa yapmak zorundalar. Ancak hükümetler harcamaların karşılığı…
Pandemi dönemlerinde maliye politikası hayat kurtarmak ve insanları korumak için anahtardır. Hükümetler ne gerekiyorsa yapmak zorundalar. Ancak hükümetler harcamaların karşılığı olarak “makbuzları” sakladığından emin olmalıdırlar.
IMF “Mali Monitör” isimli blogunda, politika yapıcıların kimlere ve nasıl acil cankurtaran hatları sunması gerektiğini anlatıyor: hayat kurtarmak; insanları iş ve gelir kaybından; şirketleri gereksiz iflaslardan korumak; ve büyümeyi yeniden başlatmak.
Şimdiye kadar, ülkeler salgını ve ekonomiye verdiği zararı kontrol altına almak için yaklaşık 8 trilyon dolar tutarında mali önlemler aldı.
Küresel olarak sağlanan acil durum destekleri arasında daha yüksek harcamalar ve vazgeçilen gelirler (3.3 trilyon dolar), kamu sektörü kredileri ve özkaynak enjeksiyonları (1.8 trilyon dolar) ve garantiler (2.7 trilyon dolar) bulunmakta. G20, toplam 7 trilyon dolarlık önlemlerle ön plana çıkıyor. Mali destek ayrıca, vergi sistemi içindeki aşamalı vergilendirme ve işsizlik yardımları gibi gelir ve tüketimi dengeleyen özellikleri kullanarak da sağlanabilir. (Aşağıdaki grafikte Türkiye’nin G20 içinde sağladığı desteklerin oransal olarak ne kadar küçük kaldığı da ayrıca not edilmeli. Mart bütçe sonuçlarına bir kez daha bakarak bunun nedenlerini kavramak mümkün)
Yolun kuralları
Ülkelerin izlemesi gereken üç yol gösterici ilke vardır:
1. Temel mal ve hizmetlere ve makul bir yaşam standardına erişim sağlamak için hane halklarına destek hedefleyin. Kalıcı hasarları önlemek için, işten çıkarmaları ve iflasları sınırlamak üzere uygun işletmelere destek hedefleyin.
2. Kaynakları geçici ve verimli bir şekilde dağıtın ve maliyetleri çok yıllı mali raporlara yansıtın. Hükümetler, müdahale ölçeği ile orantılı iyi yönetişim ilkelerini güçlendirmelidir. Örneğin, doğru muhasebe; bilgilerin sık, zamanında ve eksiksiz ifşası; ve ex-post değerlendirme ve hesap verebilirlik için prosedürlerin kabulü mutlaka belirli olmalı. Kısacası, politika yapıcılar ne gerekiyorsa yapmalı, ancak yapılanların mali olarak izlenmesi ve rapor edilmesinden de emin olmalıdır.
3. Verilen desteklerin yarattığı mali risklerin değerlendirilmesi, izlenmesi ve açıklanması önemli çünkü tüm tedbirlerin açıklar ve borçlar üzerinde anında etkisi olmayacaktır. Örneğin, işletme kredileri için uzatılmış devlet garantilerinin hiçbir ön maliyeti olmayabilir, ancak işletmeler gelecekte yükümlülüklerini yerine getiremezlerse sorun haline dönüşecektir.
Küresel olarak hayat kurtaran eylemler
Hayat kurtarmak için hükümetler, gerektiği kadar ek sağlık ve acil durum hizmetlerini finanse etmelidir. Ama bu tabi oldukça zor.
Birincisi, sınırlı sağlık hizmeti kapasitesine sahip ülkeler kaynakları yeterince eşit dağıtamayabilirler.
İkincisi, gelişmekte olan birçok pazarda ve gelişmekte olan ekonomide borçlanma kısıtlamaları, sosyal koruma harcamalarını ve hayati kamu hizmetlerini (ulaşım, enerji, iletişim) korurken, harcamaları sağlık sektörüne kaydırmayı gerektirmektedir.
Son olarak, küresel koordinasyon, evrensel olarak düşük maliyetli bir aşı ve ilacın elde edilmesine yardımcı olacaktır. Sınırlı sağlık kapasitesine sahip ülkelere yönlenecek tıbbi kaynaklar, imtiyazlı acil durum finansmanı ve yardımlar da dahil olmak üzere destekler gerekmektedir. Fon başkanımızın son konuşmasında söylediği gibi, IMF, düşük gelirli gelişmekte olan ülkelere odaklanarak üye ülkelere yardımcı olmak için 1 trilyon dolarlık kredi verme kapasitesini uygulamaya hazırdır.
Hedefleri mali tedbirlerle geçim kaynaklarını koruyun
Virüsün – kapalı okullar, restoranlar, alışveriş merkezleri, ofisler ve fabrikalarla – yayılmasını yavaşlatmak için uygulanmakta olan gerekli sosyal mesafe kaçınılmaz olarak ekonomik maliyetler taşır. İnsanlar ve işletmeler ayakta kalabilmek için büyük, zamanında, geçici ve hedeflenmiş mali desteğe ihtiyaç duyarlar.
Ülkelerin kurumsal ve finansal kapasitesi, tasarım ve önlemlerin türü ile birlikte sunabilecekleri destek hatlarının boyutunu etkileyecektir:
Gelişmiş ekonomiler, güçlü vergi-fayda sistemleri göz önüne alındığında insanları ve firmaları desteklemek için harcama, vergi ve likidite cephesinde çok çeşitli araçlara güvenebilir. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya’da, önlemler serbest meslek sahipleri dahil geniş işsizlik ödeneği; bordro vergisi ertelemesi; ve küçük ve orta ölçekli işletmelere ücret sübvansiyonlarını kapsamakta.
Birçok işçi, küçük işletme ve serbest meslek sahibi girişimci fatura ödemek, borç ödemeleri yapmak ve insanları bordroda tutmak için mücadele eder. Onlara yardımcı olmak için, birkaç Avrupa ülkesi, uygun fiyatlı krediler veya garantiler gibi likidite imkanları sundu. Fransa ve Japonya, iyi durumda olmayan, kendi kendini tecrit eden veya evde kalmaları ve okul kapanışları sırasında çocuklara bakmaları gereken kişilere devlet tarafından finanse edilen ücretli hastalık ve aile izni sağlamakta.
Gelişmekte olan ekonomiler genellikle bütçede cevap verebilecek daha az alana daha fazla sahiptir. Bu ülke grubu şokla karşı karşıya kalıyor: salgın, mal ve hizmetleri için yurtdışından gelen talepteki düşüş, emtia fiyatlarının düşmesi, sermaye kaçışı ve finansal piyasalarda daha yüksek borçlanma maliyetleri. Ayrıca, nispeten daha az gelişmiş vergi-fayda sistemleri vardır.
Bu durumlarda, Hindistan ve Kenya gibi ülkelerde, tanımlama sistemleri ve dijital teknolojilerin yardımıyla yapılan nakit transferleri veya Bangladeş gibi ayni gıda ve ilaç sağlanması olası seçeneklerdir. Çin, ulaşım, turizm ve konaklama hizmetleri de dahil olmak üzere en çok etkilenen kişi ve firmalar için geçici vergi indirimi sunmaktadır. Tam ve zamanında katma değer vergisi iadeleri, işletmelere çok ihtiyaç duydukları nakde erişim sağlayabilir.
Geniş tabanlı mali uyaranla iyileşmeyi kolaylaştırın
Pandemi azaldıkça ve Büyük Kilitlenme sona erdiğinde, küresel olarak koordine edilmiş, geniş tabanlı bir mali uyaran iyileşmeyi teşvik etmek için etkili bir araç haline gelebilir. Koordinasyon, politika eylemlerinin etkinliğini arttırır. Ancak, aynı zamanda, başta finansman kapasiteleri olmak üzere ülkeler arasındaki ilgili farklılıklara saygı göstermek zorundadır.
Salgın ve ilgili Büyük Kilitlenme 2008’deki küresel mali krizde kaydedilenlerin ötesinde borç ve açıkların artmasına neden oldu. Pandemi azaldıkça ve ekonomi 2021’de düzeldikçe, kamu borç oranlarının yeni – daha yüksek – seviyelerde istikrar kazanması beklenmektedir. Dünya Ekonomik Görünümü’ndeki olumsuz senaryo gerçekleşecek olsaydı, borç seviyeleri daha da yüksek ve borç dinamikleri daha olumsuz olurdu.
Nihai iyileşmenin zamanlamasını ve koşullarını öngörecek kadar bilgimiz yok. Ancak acil durumlarda, politika yapıcılar için önerimiz hala aynı: “ne gerekiyorsa yapın, ancak yapılanların hesaplarını sakladığınızdan emin olun.”