BESLENME VE DİYET
Emes veya herhangi bir kronik hastalığı olan kişiler için genel sağlık bakımı çok önemlidir. Dengeli ve dikkatli bir şekilde planlanmış bir diyet, bu hedefe ulaşmak için yardımcı olacaktır. MS uzmanları, MS hastası kişiler için genel nüfusa da tavsiye edilen düşük yağlı, yüksek lifli bir diyete uymalarını tavsiye eder.
Özel diyetlerle ilgili sorunlar
Emes belirtileri ve semptomların çözümü ya da tedavisi için bir çok diyet sunulmuş olsa da, bunların etkinliğini kanıtlayan veriler çok sınırlıdır. Ancak; düşük doymuş yağ içeren, Omega 3 (Yağlı balıklar, somon, uskumru, morina balığının karaciğer yağı, keten tohumu yağı) ve Omega 6 (çuha çiçeği yağı) ile desteklenen diyetlerin MS hastalarına faydalı olduğuna dair kimi kanıtlar bulunmaktadır. Yeterli protein ve kalori içeren iyi bir beslenme; vücudunuzun protein depolamasına, enerji üretmesine, yaraların iyileşmesine ve enfeksiyonlarla savaşmasına yardımcı olur.
MS Hastaları için Beslenme Önerileri
1- Her besin grubundan çeşitli, farklı yiyecekler tüketin.
2- Dengeli egzersiz ve besinlerle kilonuzu koruyun
3- Doktorunuza danışarak, doymuş yağ oranı ve kolesterol oranı düşük besinler tüketin.
4- Yediğiniz şeker miktarını sınırlamaya çalışın
5- Ortalama düzeyde tuz kullanın
6- Alkolden uzak durun
7- Günde 2,5 litre su tüketin
8- Kafein tüketiminizi sınırlayın
9- Kesinlikle sigara içmeyin
Ancak, tedaviler için verilen diyet reçetelerin çoğu kişisel hesaplara dayanmaktadır ve belirtilen faydaları herhangi bir tedavi olmadan spontane değişiklikler yaratabilir.
Bazı özel diyetler, potansiyel toksik vitaminleri barındırıp, yararlı olabilecek önemli besinleri içermeyerek zararlı olabilir.
*Omega3 , Omega 6 ve bazı yağların faydalı olduğuna dair ip uçları olsa da; bunlar asla Emes tedavisi için kullanılması gereken ilaçların yerine geçmemektedir.Eğer bu tarz bir diyete girmeyi düşünüyorsanız, bu karar bir sağlık profesyoneli ile birlikte alınmalıdır.
EGZERSİZ
Genel sağlık ve refah için gerekli olmasının yanı sıra, egzersiz, birçok MS belirtileri yönetmede yardımcı olur. Bir aerobik egzersiz programına katılan hastalarda daha iyi kardiyovasküler fitness, enerji artışı, daha iyi mesane ve bağırsak fonksiyonları, daha az yorgunluk ve depresyon, daha olumlu bir tutum ve sosyal etkinliklere katılımı artışı görüldü. 1996 yılından bu yana da birçok araştırma egzersizin faydalarını doğruladı.
Hareketsizlik; MS olan ya da olmayan kişilerde, koroner kalp hastalığı ile ilişkili çok sayıda risk faktörlerine neden olabilir. Buna ek olarak; kas zayıflığına, azalmış kemik yoğunluğu ve kırık riski artışı ile sığ ve verimsiz nefes almaya yol açabilir.
Egzersiz programı; bireyin yeterliliklerine ve sınırlarına uygun olmalı ve ortaya çıkan MS semptomlarına göre de düzenlenmelidir. Programı, Emes hastalığına özel, çeşitli ve değişken semptomları hakkında deneyimli olan bir fizik terapisti ile belirlemek fayda sağlar. Yeni bir egzersiz programına başlayacak olan herhangi bir Emes hastası, mutlaka öncelikle hekimine danışmalıdır.
Egzersiz zamanı, günün sıcak saatlerinden kaçınmak ve aşırı yorgunluk yaşamamak adına dikkatli bir şekilde planlanmalıdır. Bazı tavsiyeler, iyi bir egzersiz programı sayesinde sekonder komplikasyonların önlenmesine ve iyi bir sağlık kazanılmasına, kas, kemik ve solunumda maksimum potansiyele ulaşabilmek için yardımcı olabilir.
YOGA
Yoga; kendilerine uygun sınıfı, eğitmeni ya da videoyu buldukları sürece MS’li hastalara faydalı olabilir. Birçok MS uzmanı yoganın rahatlama, nefes alma, esneme ve kendine has hareketleri ile egzersiz için iyi bir tercih olduğunu söyler.
Farklı Yoga Stilleri
Bazı programlar, bir pozda durmanın uyumunu, kimisi de bir takım hareketleri bir akış içerisinde yapmayı vurgular. Kimisi aerobik olmayı amaçlar, kimisi de stres meditasyonuna önem verir. Bir modun eğitmeni size uygun olabilecek başka şekillerde de yöntemlerin olduğunu söylemeyebilir.
Bu yüzden sormak için öğrenmeniz gerekir.
Tüm Stillerin Ortak Noktaları
1- Zihnin beden üzerine odaklanması için nefes tekniklerini kullanırlar. (“Birlik”)
2- Bireyselleştirilebilirler, rekabetçi değildirler ve adapte edilebilirler.
3- Vücudun duruşu ve dengesi açısından fayda sağlayan uyumu vurgular
4- Kasların nerede olduklarını ve onları nasıl güçlendirip, esnetebileceğiniz hakkında eğitirler.0
5- Gerilimi serbest bırakarak vücudun daha enerjik hissetmesini sağlarlar
6- Stresi azaltmak için gevşeme tekniklerini öğretirler
7- MS için Yoga? Evet, bir deneyin! Ancak her egzersiz programında olduğu gibi ilk önce doktorunuza danışın.
Yoga Dersinden En İyi Faydayı Alabilmek İçin
1- Emes’li insanlarla çalışma deneyimine sahip bir öğretmen arayın.
2- Eğer yardım almadan yürüyebiliyorsanız, normal bir sınıfta başlamayı deneyin. Çoğu eğitmenler, MS hakkında bilgi almak ve hareketleri yastık, sandalye, duvar vb gibi ekstra desteklerle uyarlamaya ilgi duyarlar. Eğer, eğitmeniniz sizi gerçekten dinlemiyor ve hareketleri size özel adapte etmiyorsa, doğru yerde değilsiniz demektir.
3- Eğitmeninizin deneyimini öğrenin. Hint isimleri, çoğu zaman eğitmenin öğrenme süresini ve deneyimini göstermez. Bu yüzden uzun yıllardır bu eğitmenliği yapan ve tıbbi ya da fizik tedavi bilgisi olan birisiyle çalışın.
4- Baston veya yürüteç kullanıyorsanız, yaşlılar için olan sınıfları deneyin. Ancak yine, kursu almadan önce MS’li olduğunuzu ve durumunuzu açıklayınız.
5- Evinize yakın bir kursa gidin. Evinizden 15 dakikadan uzakta bir yer programınızda engel çıkarabilir.
6- Hiçbir sınıf yakın değilse, MS’lilere uygun yoga videoları ile evde kendiniz deneyin. Kendinizi bir gruplaymış gibi hayal edin. Böylece programınıza disiplinli kalırsınız.
7- Eğer bir şeylerin yanlış gittiğini hissediyorsanız, bu hissinize güvenin ve durun. Bazen vücudunuz bedeninizi engelleyebilir. Ancak diğer yandan, zihninizin yok saymak istediği vücudunuzdan gelen kimi sinyallerde size bir sorun olduğunu ve durmak gerektiğini belirtiyor olabilir. Yani kafanız karıştıysa, durun. Eğer ağrı hissediyorsanız, MUTLAKA DURUN!
8- Gerçekçi hedefleriniz olsun. Yoga MS’i tedavi etmez. Ama vücudunuzla daha rahat yaşamanıza yardımcı olabilir.
CİNSEL İŞLEV BOZUKLUKLARI
Cinsel sorunlar MS’li kişiler tarafından sıkça yaşandığı gibi genel nüfusta da çok yaygındır. Cinsel uyarılma, merkezi sinir sisteminde başlar; beyin, sinirler ile omurilik yoluyla çalışan cinsel organlara mesajlar gönderir. Eğer MS bu sinir yollarında bir zarar meydana getirmiş ise cinsel davranış (uyarılma ve orgazm dahi) direkt olarak etkilenir. Cinsel sorunlar, MS semptomlarından olan yorgunluk veya spastisitenin yanı sıra, benlik saygısı ve duygu durum değişiklikleri ile ilgili psikolojik faktörlerden de kaynaklanmaktadır. Yakın zamanda yapılan bir çalışmada; MS’li hastaların %63’ü hastalık teşhisinin konulmasından sonra cinsel aktivitelerinde azalma yaşandığını belirtmiştir. Bu sorunların göz ardı edilmesi, yaşam kalitesini büyük oranda düşürmektedir. Ancak; hem bireyler hem de sağlık çalışanları bu konunun üzerine düşmekte yavaş kalmaktadır.
Kadınlarda Yaşanan Belirtiler
Vajinal/Klitoral alanda his azalması veya artan bir acı hissi
Vajinal kuruluk
Orgazma ulaşmakta güçlük
Libido kaybı
Erkeklerde Yaşanan Belirtiler
Ereksiyon güçlüğü ya da ereksiyonu koruyamama (en sık karşılaşılan sorun)
Peniste his azalması
Orgazma yada ejekülasyona ulaşmada güçlük
Libido kaybı
Her İki Cinste de Sorun Yaşatan Diğer MS Belirtileri
Yorgunluk ve güçsüzlük, cinsel istek ve aktiviteyi etkileyebilir
Spastisite,bacakları bir araya getirirken ya da ayırmakta zorluk yaşarken kontrol edilemeyen kramplara neden olabilir Bunlar pozisyon değiştirmede zorluk ya da rahatsızlık yaşatabilir.
Ağrı, zevk almayı engelleyebilir.
Bağırsak ya da mesane kaçırmaları utanca neden olabilir.
Duygusal Sorunlara bağlı cinsel bozukluklar
Duygusal faktörlerle bağlantılı cinsel fonksiyonlar oldukça karmaşıktır. Düşük benlik saygısı, depresyon, anksiyete, öfke yâda kronik bir hastalıkla birlikte yaşamanın getirdiği stresle alakalı olabilir. Ruh sağlığı uzmanına ya da yetkin bir cinsel sağlık terapistine başvurmak hem fiziksel hem de psikolojik sorunlara çözüm getirebilir. Bu terapilere eşlerin her ikisi de dâhil olmalıdır.