Birleşmiş Milletler, bir geminin karaya oturması sonucu 7 gün boyunca kapalı kalan Süveyş Kanalı'na 'alternatif' bir yeni kanal projesini gündemine aldı.
BM daha önce de taslak çalışmalar yaptırmıştı.
İngiliz Guardian gazetesi, BM yetkililerinin, yeni kanalın Akabe Körfezi'nde açılması olasılığını incelediğini yazdı.
Yani Mısır-İsrail sınırında...
Guardian, İngiltere'nin çalışmayı desteklediği, hatta rol almaya hazır olduğunu yazdı.
Süveyş Kanalı, Osmanlı vilayeti olmasına rağmen, Fransa'nın desteğiyle İstanbul'a savaş açan ve Kütahya'ya kadar ilerleyen Mısır Hidivi Mehmet Ali Paşa'nın oğlu Said ve İsmail paşalar tarafından 1859-69 yılları arasında 10 yılda yaptırıldı.
Kanal, sömürgeciliğin en büyük gelir kaynağı olduğu dönemde Avrupa'dan Hindistan ve Çin'e uzanan stratejik bir 'kısa yol' ve kontrol gücü sağlıyordu.
Kanal üzerinde Fransa ve İngiltere'nin mücadelesi ile Rusya'nın araya girerek aldığı rol, bugüne ışık tutması bakımından önemlidir.
İngiltere, 1830'larda Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Fransa'nın desteğiyle Osmanlı'ya isyan etmesi ve Kütahya'ya kadar ilerlemesine tepki vermedi, hatta Osmanlı'nın destek isteğine kayıtsız kaldı.
Ancak Osmanlı'nın 1833 Hünkar İskelesi Anlaşması ile Rusya'dan destek alması üzerine, İngiltere ve Fransa, aynı yıl Kavalalı'yı Kütahya Anlaşması'na ikna ederek İstanbul'a destek verdi.
Ancak Kavalalı bölgesini genişleten anlaşma Fransa'nın gücünü de pekiştirdi.
Bunun üzerine 1839'da 2. Mahmut'un Mehmet Ali Paşa üzerine yürümesine İngiltere bu kez Rusya ile birlikte destek verdi.
1840'ta Osmanlı ve İngiliz orduları Kavalalı'yı yenilgiye uğrattı ve Londra Antlaşması'nı kabul ettirdi.
Anlaşma, Mısır'ı 'Osmanlı vilayeti' olarak korudu, ancak 'iç işlerinde özerklik' sağladı.
Süveyş Kanalı da bu dönemde Mehmet Ali Paşa'nın oğlu Said ve İsmail paşalar tarafından Fransızlara inşa ettirildi.
Fransa'nın Kanal üzerindeki kontrolü İngiltere'nin 'deniz üstünlüğü'nü tehdit ediyordu.
İngiltere, Kavala ailesinin yönetim zafiyetinden yararlanarak 1882'de Mısır'a girdi, Süveyş Kanalı'nın kontrolünü aldı.
'Mısır Valiliği' ise Osmanlı yönetiminde kalsa da fiilen İngiliz etkisine girdi.
1914'te 1. Dünya Savaşı başlayınca, İngiltere Mısır'da Osmanlı hakimiyetini sona erdirdi.
Osmanlı, savaş boyunca Süveyş Kanalı'nı geri alabilmek için iki kanal harekatı düzenlese de başarılı olamadı.
Halen Akdeniz'in batı çıkışını tutan Cebelitarık'ın da İngiltere'ye bağlı olduğu düşünüldüğünde, 'kanal hakimiyeti'nin önemi daha iyi anlaşılacaktır.
Bugünlerde BM'nin üzerinde çalıştığı projenin İsrail sınırı boyunca yeni bir hat açacak olması üzerinde önemle düşünülmelidir.
193.3 kilometre uzunluğundaki Süveyş Kanalı'ndan 2020 yılında 18.500'den fazla gemi geçti, yani günde yaklaşık 52 gemi...
Ancak mesele gemi trafiğinden, ticaret yolundan çok daha önemlidir.
Kanal İstanbul Projesi'nin ne anlama geldiğini bu tarihi derslerden yola çıkarak bir kez daha düşünmek gerekiyor.
Açıklama: BBC Türkçe medyayı trollemiş... "BM'nin, bir geminin karaya oturması sonucu 7 gün boyunca kapalı kalan Süveyş Kanalı'na 'alternatif' bir yeni kanal projesini gündemine aldığı" haberi, önceki gün BBC Türkçe tarafından Guardian gazetesi kaynak gösterilerek 'manşetten' duyuruldu. Türk internet medyası da BBC Türkçe'nin İngilizce çevirisine güvenerek haberi alıntıladı. Dün ortaya çıktı ki; Guardian haberde 'kaynak' diye verdiği BM biriminin ve 'yetkili'nin adında İngilizce orijinalinde 'şaka' olduğu anlaşılsın diye kelime oyunları yapmış; ayrıca haberi '1 Nisan Şaka Günü' kategorisinde yayınlamış. Ancak BBC Türkçe'nin haberinde bu ipuçları atlanarak kısa bir 'ciddi' çeviri haberi yapıldığı için Türkçe medyada kimse durumun farkına varmadı. Zira daha birkaç yıl önce İsrail ve BAE'nin Akabe Körfezi'nden Akdeniz'e uzanacak bir kanal projesi medyada yer almıştı. 1 nisan şakalarının en ünlüsünü 'uçan penguen sürüsü' haberiyle yapan BBC'ye bu hata ile fena faka bastı. Ben de dünkü köşemde, bu Süveyş Kanalı haberine 'atıfla' boğaz ve kanalların stratejik önemine dair bir yazı yazdım. Kısaca, yazımın 'atıf' kısmında trollendim ey okur! Ancak bu vesileyle önemli bir konuyu ele almış olma 'tesellimiz' var. BBC Türkçe'nin İngilizcesine ve editörlüğüne güvenmek yerine 'Google translate'ten kontrol etmek gerekiyormuş.
'MİMLİ SÖZLÜK' VE AHMET VEFİK PAŞA
Nihat Gül'ü, Kültür ve Turizm Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı döneminde tanıdım.
Kültür ve sanata ilişkin yasal düzenlemeler ve projelerdeki katkılarının tanığıyım.
Geçen hafta 'Mimli Sözlük' adlı kitabını gönderdi.
'Liderliğe, Yöneticiliğe, Devlet Adamlığına Mim Koymak' başlıklı kitabına ilham kaynağı olan olayı aktarmam, bir okuma önerisinden daha yararlı olacaktır.
Olay, Osmanlı'nın son döneminde (1823-91) diplomatlık, Meclis-i Mebusan üyeliği ve başkanlığı, bakanlık, başbakanlık yapan bir devlet adamı ve yazar olarak tarihe geçen Ahmet Vefik Paşa'ya ait.
16 dil bilen Paşa, özellikle Türkçe'ye hakim ve 'Lehçe-i Osmânî'nin de yazarıydı.
Anadolu'da ilk tiyatroyu da inşa ettirdiği Bursa valiliği sırasında "İyi bir devlet adamı nasıl olmalıdır?" sorusuna, sadece 'mim' harfinden oluşan şu kelimelerle cevap verir:
Günümüz Türkçesi ile; "İtibarlı, ölçülü, özenli, azimli, bağışlayıcı, başarılı, zamanlaması iyi olan, zafer kazanan, yüceltilmiş, sevindiren, yenilikçi, deneyimli, tedbirli, güçlendirici, ayırt edebilen, düşünen, sorun çözen, hazırlıklı, heybetli, bonkör, iltifat eden, iyiyi kötüden ayırabilen, aydın..."
Nihat Gül, bir sözlük boyunca devlet adamlarında olması gereken özellikleri, tarihten gelen örnek ve öykülerle besleyerek 'mim' koymuş.
Bu vesileyle Ahmet Vefik Paşa'nın hayatını okumaya zorlamakla da okurlar üzerinde ayrıca şahane bir etki yaratmış.
MISIR HİDİVLİĞİ
Mısır, 1517'de Memlük Sultanlığı'nı deviren Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı'ya katıldı. 1805'te 3. Selim, Kavalalı Mehmet Ali Paşa'yı vali olarak atadı. Ailenin ataları aslen Konyalı olan ve Makedonya'daki Kavala Kalesi'ne bekçibaşı olarak atanan İbrahim Ağa ile kardeşi Tosun Ağa'ya dayanır. İkinci kuşak Kavalalı Beylerbeyi Ali Tosun Paşa, Yeşilçam filmindeki Tosun Paşa'ya ilham olmuştur.
Halen Paris'in ortasından geçen ve bir ucunda Zafer Kapısı bulunan ünlü Champs Elysses bulvarının diğer ucundaki Concorde Meydanı'nda, Mehmet Ali Paşa'nın Osmanlı'ya karşı Fransa'nın verdiği desteğe teşekkür hediyesi olan Mısır Dikilitaşı bulunmaktadır.
ETİMOLOJİ KELİME KÖKENİ
Mim: Arapça 'm' harfinin söylenişi. Osmanlıca bürokratik yazışmalarda 'mühim' sözcüğünü vurgulamak için ilk harfinden dolayı 'mim koymak' şeklinde kullanılmıştır.
Taklitçilik anlamındaki 'mim' ve yüz hareketleriyle anlatmak anlamındaki 'mimik' sözcüğü ise Latince 'mimus/taklitçi' sözcüğünden gelir.