Akran Zorbalığı
Akran zorbalığı nedir ?
Bir veya birden fazla çocuğun, sürekli, ısrarcı ve rahatsız edici bir şekilde, diğer bir çocuğa negatif bir tutum içinde davranmasına akran zorbalığı denir. Akran zorbalığının, hem yapan hem de maruz bırakılan çocuğun psikolojik gelişimi üzerinde olumsuz etkileri vardır. Akran zorbalığında, zorbacı ve kurban olmak üzere iki kavram yer alır. Zorbacı olarak tanımlanabilecek çocuklara baktığımızda, diğer çocuğa karşı baskın olduğunu, ilişkilerinde empati kurmakta zorluk çektiğini, fiziksel gücünü olumsuz yönde kullandığını ve agresif bir yapıya sahip olduğunu görürüz. Kurban olarak tanımlanabilecek çocuklara baktığımızda ise, fiziksel güç olarak zayıf, diğer çocuklara karşı itaatkar, pasif ve kaygılı olduğunu görürüz. Akran zorbalığının kız ve erkek çocuklarında farklı şekillerde ortaya çıktığını görüyoruz. Erkekler, daha çok fiziksel saldırganlık gösterirken, kızlar ise daha çok sözel saldırganlık gösteriyor.
Akran zorbalığının nedenleri ?
- Ebeveynin, çocuğun ilk yıllarında ihtiyaç duyduğu anda yakınlık göstermemesi, çocuğunun ihtiyacı karşısında kayıtsız kalması,
- Ebeveynin çocuğun saldırgan davranışları karşısında tutarlı, sabırlı ve sakin davranmaması
- Okulda veya sınıfta çocuğun, diğer çocuklardan kendini üstün görmesi ve bunu fiziksel veya sözel olarak diğer çocuğun üstünde göstermek istemesi,
- Bir problem yaşandığında (başka bir yol bilmediği için) fiziksel veya sözel olarak şiddeti tercih etmesi
- Akran zorbalığına maruz kalan çocuğun, yapmış veya yapmamış olduğu bir davranış karşısında hak ettiğine inanılması akran zorbalığının
- Çocuğun amacı, diğer çocuğu korkutarak, kendi istediğini yaptırıp kontrol altına alma isteğidir.
Akran zorbalığının olası sonuçları nelerdir ?
- Akran zorbalığının hem yapan hem de maruz kalan çocuk üzerinde akademik, psikolojik, sosyolojik olarak olumsuz etkisi vardır.
- Akran zorbalığına maruz kalan çocuğun, akranlarıyla ilişki zayıflar. Bu durum çocuğun stres yaşamasına, akademik başarısının düşmesine neden olur. Çocuğun, öz güveni ve benlik saygısı azalır ve yalnızlık hisseder.
- İlerleyen dönemlerde anti-sosyal davranışların ve davranış bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olabilir.
- En önemli sonuçlarından birisi de, çocuk da okul fobisi oluşabilir. Çocuk, okula gitmek istemez, derslerine çalışmaz.
Akran zorbalığı nasıl önlenir?
- Aileler ve öğretmenler, öncelikle çocukların arkadaşlarıyla kurdukları bağı gözlemlenmelidir. Öğretmenler, eğer çocuklar kreşte veya anaokulunda ise, çocukların hep birlikte her birinin aktif rol alabileceği oyunlar kurup, çocukların yardımlaşma içinde oynayabileceği oyunlar oynatmalıdır. Böylelikle akran zorbalığına maruz kalmış, arkadaşları tarafından dışlanmış çocuk grup içine alınabilir. Eğer çocuklar okulda ise, sınıf içinde öğretmeninde gözetimi altında grup çalışmaları veya ödevler i verilebilir.
- Aileler ve öğretmenler çocuklara, bu konuyla ilgili kitaplar okuyup, oyunlar oynatıp, bilgilendirme yapabilirler. Daha sonrasında ise, çocuklarla, kendilerini böyle bir durumda kalsalar nasıl hissedecekleri konusunda konuşmalar yapılmalıdır. Bu durum çocukların empati yeteneklerini de geliştirecektir.
- Çocuklara bireysel olarak herkesin birbirinden farklı olabileceği sık sık hatırlatılmalıdır ve hiç kimsenin fiziksel özelliğiyle dalga geçilmemesi gerektiği ve kendisinin böyle bir duruma maruz kaldığında neler hissedeceği üzerinde konuşulmalıdır.
- Zorbacı özellik gösteren çocukların ailesi, çocuklarıyla bu davranışları üzerinde konuşmalıdır. Bu davranışlarının doğru olmadığı anlatılıp, hangi davranışların doğru olduğu çocuğa öğretilmelidir. Aileler çocuklarıyla konuşurken, suçlayıcı, etiketleyici veya eleştirici bir tutum yerine, açıklayıcı ve sabırlı bir tutum içinde olmalıdırlar. Ayrıca, çocuğun davranışı üzerinde değişiklik yaparken “mola tekniğini de” kullanılabilir.
- Ve unutulmamalıyız ki, en büyük yardımı çocuklarımıza iyi bir örnek ve rol model olarak yapabiliriz.
Setenay ALAY
Uzman Klinik Psikolog
İnstagram: @psk.setenayalay
19.10.2018