I. GİRİŞ
ABD Dışişleri Bakanlığı, 'Uluslararası Uyuşturucu ve Kanun Uygulayıcılar Bürosu' tarafından her yıl düzenli olarak 'Uluslararası Narkotik Kontrol Stratejisi Raporu' yayınlanmaktadır. Rapor, 'Uyuşturucu ve Kimyasalların Kontrolü' ve 'Kara Paranın Aklanması ve Mali Suçlar' olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.
Raporların hazırlanmasında;
ABD'de çıkarılan yasalar (section 489 of the Foreign Assistance Act of 1961-"FAA," ve Section 804 of the Narcotics Control Trade Act of 1974 vb),
1988 tarihli Birleşmiş Milletler Uyuşturucu Sözleşmesi (United Nations Convention Against Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances),
1961 tarihli Uyuşturucu Maddelere Dair Birleşmiş Milletler Tek Sözleşmesi ve 1972 Protokolü (United Nations Single Convention on Narcotic Drugs, 1961 as amended by the 1972 Protocol),
1971 tarihli Birleşmiş Milletler Psikotrop Maddeler Sözleşmesi (United Nations Convention on Psychotropic Substances),
2000 tarihli Birleşmiş Milletler Sınır aşan Örgütlü Suçlarla Mücadele Sözleşmesi (United Nations Convention Against Transnational Organized Crime),
2000 tarihli Birleşmiş Milletler Terörizmin Finansmanının Önlenmesine İlişkin Uluslararası Sözleşmesi (UN İnternational Convention for Suppression of the Financing of Terrorism)
2003 tarihli Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi (UN Convention against Corruption),
2000 tarihli Birleşmiş Milletler Sınıraşan Örgütlü Suçlarla Mücadele Sözleşmesi'ne ek 'İnsan Ticaretinin, Özellikle Kadın ve Çocuk Ticaretinin Önlenmesine, Durdurulmasına ve Cezalandırılmasına İlişkin Protokol (Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime),
2000 tarihli Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesine Ek Kara, Deniz ve Hava Yoluyla Göçmen Kaçakçılığına Karşı Protokol (Protocol Against the Smuggling of Migrants by Land, Air and Sea, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime),
2000 tarihli Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesine Ek Ateşli Silahlar, Parçaları ve Aksamları İle Mühimmatının Yasa Dışı Üretimine ve Kaçakçılığına Karşı Protokol (Protocol against the Illicit Manufacturing of and Trafficking in Firearms, Their Parts and Components and Ammunition, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime)
gibi ABD'nin konuyla ilgili kendi yasaları ve Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen sözleşmeler içerisinde geçen kriterler esas alınmaktadır.
Rapor bir yıllık bir dönem içerisinde ülkeleri;
Uyuşturucunun yasa dışı olarak yetiştirilmesi, üretimi, finansmanı, transferi, Uyuşturucuya bağlı kara para aklama gibi gerçekleşen olaylar,
Yerel yasaları, uluslar arası anlaşma ve sözleşmelere taraf olup olmadığı,
Bu suçlarla mücadelede uluslararası işbirliğinin yapılıp yapılmadığı
gibi konularda değerlendirmekte ve ülkeler için yapılması gereken tavsiyeleri sıralamaktadır. Ayrıca, raporda;
Yasa dışı uyuşturucu üretimi ve uyuşturucu geçişinin en çok olduğu ülkeler,
Yasa dışı uyuşturucu elde etmek için kullanılan ara maddelerin (kimyasal maddeler) en çok bulunduğu ülkeler,
Kara para aklama suçunun en çok işlendiği ülkeler altı çizilerek vurgulanmaktadır.
01 Ocak 2006 - 31 Aralık 2006 tarihleri arası dönemi kapsayan '2007 Uluslararası Narkotik Kontrol Stratejisi Raporu' 01 Mart 2007 tarihinde yayınlanmıştır. Raporun, 'Uyuşturucu ve Kimyasalların Kontrolü' ve 'Kara Paranın Aklanması ve Mali Suçlar' bölümlerinde yer verilen Türkiye değerlendirmesi aşağıda sunulmuştur.
II. 1. Bölüm: Uyuşturucu ve Kimyasalların Kontrolü (Türkiye)
A. GİRİŞ
Raporda, afyon maddesinin güneybatı Asya'dan Avrupa'ya gönderilmesinde, Türkiye'nin ana geçiş güzergâhı olduğu ve bu bakımdan uyuşturucu kaçakçıları ve satıcıları için bir merkez görevi üstlendiği belirtilmektedir.
Uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele kapsamında, İçişleri Bakanlığına bağlı Emniyet Genel Müdürlüğü'nün kentsel bölgelerde, Jandarma Genel Komutanlığı'nın kırsal bölgeler ve kaçakçılığın yoğun olduğu sınır bölgelerinde, Başbakanlığa bağlı Gümrük Muhafaza Müdürlüğü'nün gümrüklerde, ayrıca tüm sınırlarda Genel Kurmay Başkanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na bağlı birliklerin sorumlu oldukları bilgi olarak verilmektedir.
Raporda, güvenlik güçlerinin uyuşturucuyla ilgili suçlarda kararlı ve özverili bir çalışma içerisinde olduğu, ancak, Türkiye üzerinden Batı Avrupa piyasasına ve fazla miktarda olmasa da ABD piyasasına uyuşturucu kaçakçılığının yapıldığı vurgulanmaktadır. Türkiye'de, kişisel tüketim amacıyla esrar yetiştirilmesi dışında, önemli boyutlarda yasa dışı uyuşturucu ekiminin söz konusu olmadığı ve yasal haşhaş üretimi ve eczai morfin üretimi konusunda da yasa dışı boyutta bir sapmanın bulunmadığı değerlendirmeleri raporda yer almıştır. Ayrıca, Türkiye'nin uyuşturucu konusunda pek çok uluslararası anlaşmalara taraf olduğu belirtilmektedir.
B. TÜRKİYE'NİN STATÜSÜ
Raporda, Türkiye'nin uyuşturucu trafiğinde başlıca geçiş noktası olduğu ve bu nedenle uluslararası uyuşturucu (afyon, esrar, baz morfin, uyuşturucu ara kimyasala maddeler ve diğer uyuşturucu maddeler) operasyonlarında temel ülkelerden biri olduğu belirtilmektedir. Afyon, baz morfin ve esrar kaçakçılığının Afganistan'dan İran'a, İran'dan Türkiye'ye, Türkiye'den de son nokta olan batı Avrupa'ya ve az miktarda da ABD'ye yönelik gerçekleştiği belirtilmektedir. Ülke genelinde kanun uygulayıcı olarak görev yapan Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Gümrük Muhafaza Müdürlüğü gibi birimlerin uyuşturucu kaçakçılığıyla etkin mücadele ettikleri ve bunun sonucu olarak da çok miktarda eroin, uyuşturucu yapımında kullanılan ara maddelerin (kimyasal maddeler) ele geçirildiği belirtilmektedir. Ancak buna rağmen, Türkiye'de her ay tonları bulan eroin kaçakçılığının gerçekleştiği vurgulanmaktadır.
ABD resmi makamları ve Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu'nun yasal Likit-Afyon yetiştiriciliğinde önde gelen iki ülkeden birisi olarak tanımlandığı Türkiye'nin eczacılık için gerekli olan afyon maddesinin yetiştirilmesi ve işlenmesi işlemlerini sıkı kontrol altında tuttuğu ve uluslararası sözleşmelere uygun bir şekilde gerçekleştiği raporda yer almıştır. Ayrıca, Türkiye'de kişisel tüketim amaçlı yetiştirilen esrar dışında kayda değer bir yasa dışı uyuşturucu ekim-dikim faaliyetinin bulunmadığı vurgulanmıştır.
Güvenlik güçlerinin Kuzey ve Batı Avrupa ülkelerinde imal edilen büyük miktarlardaki sentetik uyuşturuculara el koymaya devam ettiği, yakalanan sentetik uyuşturucu maddelerin büyük çoğunluğunun, Türkiye üzerinden Orta Doğu'daki diğer ülkelere gönderilen uyuşturucular olduğu raporda belirtilmiştir.
C. 2006 YILINDA TÜRKİYE'NİN UYUŞTURUCUYLA MÜCADELEDE GERÇEKLEŞTİRDİĞİ FAALİYETLER
1. Benimsenen Politikalar: Raporda, Türk Devletinin uyuşturucu kapsamındaki suçlarla mücadelede önemli derecede mali kaynak ve personel istihdam ettiği, Türkiye'nin, diğer bölgesel çabalarının yanı sıra, uluslararası işbirliğiyle yürütülen 'Afgan eroininin' Batı Avrupa'ya akışını azaltma amaçlı programda etkin bir rol oynamaya devam ettiği belirtilmektedir.
Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Türkiye Uluslararası Uyuşturucu ve Organize Suçlarla Mücadele Akademisi (TADOC)'nin, güvenlik güçlerine yönelik yürüttüğü eğitim faaliyetleri ve ülke genelinde uyuşturucu konusunda yaptığı çalışmalarla etkin ve kilit bir kurum olduğu değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca, 2004 yılında, Emniyet Genel Müdürlüğü'nün, uyuşturucu konusunda, eğitim programlarını ve önleme birimlerini ilçelerde kurmak suretiyle ülke genelinde yaygınlaştırdığı ve bu birimlerin, devletin politika olarak benimsediği 'uyuşturucunun önünü alma' çabalarına katılım çerçevesinde, çeşitli illerde ailelere, öğretmenlere ve öğrencilere yönelik yoğunlaştırılmış eğitim programlarını uygulanmakta olduğu belirtilmiştir.
2. Başarılı Faaliyetler: Raporda, Türkiye Uluslararası Uyuşturucu ve Organize Suçlarla Mücadele Akademisi (TADOC)'nin 2006 yılında, Türk polisi ve Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan, Tacikistan, Suriye, Yemen, Afganistan, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Karadağ, Kosova, Makedonya, Malta, Almanya, Gambiya, Fas, Mısır, Lübnan, Sudan, Gine ve Pakistan gibi bölge ülkelerinin polislerine başta uyuşturucuyla mücadelenin yasal boyutu olmak üzere yasak kimyasal maddelerin belirlenmesi, istihbarat analizleri, yasadışı göç ve insan ticareti, mülakat yöntemleri, gözaltı uygulamaları ve yöntemleri ve antiterör eğitimi gibi konularda kurslar verdiği olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmiştir.
3. Güvenlik Güçlerinin Çalışmaları: Raporda, Aralık 2005 tarihinde, polis tarafından yapılan çalışmalarda, Adana ilinde, 'ecstasy' ve 'captagon' maddeleriyle ilgi faaliyette olan bir laboratuarın varlığının ortaya çıkarıldığı ve yapılan operasyonlarda 300.000 'ecstasy' tabletinin ve 1.080.000 'captagon' tabletinin bu laboratuardan ele geçirildiği belirtilmiştir. Ayrıca, 2006 yılı içerisinde yapılan operasyonlarda ele geçirilen uyuşturucu maddelerle ilgili;
2006 yılında ele geçirilen uyuşturucu madde miktarları
Ele Geçirilen Madde Miktarı
Eroin 10.283 kg
Baz Morfin 529 kg
Marihuana 23.884 kg
Afyon 440 kg
Asitit Anhitrid 6.317 Litre
Captagon 19.971.625 Tablet
Ecstasy 2.492.200 Tablet
sayısal bilgilere yer verilmiştir.
4. Yolsuzluk ve Bozulma: Raporda, devletin benimsediği politikaların bir sonucu olarak, Türkiye'de uyuşturucu ve Psikotrop Maddeler veya diğer kontrolü yapılan maddelerin yasadışı üretim ve dağıtımının yapılmasının ve bu yolla kara para aklama gibi yasa dışı işlemlerin yapılmasına cesaret edilemediği ve bu işlerin kolay yapılamadığı belirtilmiştir. Ayrıca, Türkiye'nin Kasım 2006 tarihinde Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesini imzaladığı vurgulanan raporda, devletin hiçbir üst düzey yetkilisinin uyuşturucu kaçakçılığı ve benzer konulara karıştığı iddiasının gündeme gelmediği de belirtilmiştir.
5. Antlaşmalar ve Sözleşmeler: Raporda, Türkiye'nin, 1961 Birleşmiş Milletler TEK Sözleşmesi ve 1972 Protokolü, 1971 Psikotrop Maddeler Sözleşmesi, 1988 Uyuşturucu Sözleşmesi ve Sınır Aşan Suçlarla Mücadele Sözleşmesi ve Ek Üç Protokolüne taraf olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, ABD ve Türkiye arasında, 1981 tarihli Karşılıklı Adli Yardım ve Suçluların İadesi Anlaşması kapsamında işbirliği bulunduğu vurgulanmaktadır.
6. Uyuşturucu Yetiştirilmesi ve Üretimi: Yasadışı uyuşturucu yetiştirilmesi ve özellikle Marihuana üretiminin çok az miktarlarda sınırlı yapıldığı belirtilmektedir. Ayrıca, raporda Devlet Mahsulleri Ofisinin (DMO) yasal afyon üretimini yasadışı piyasaya kaymasına müsaade etmeyecek şekilde sıkı kontrol altında bulundurduğu da vurgulanmaktadır.
7. Uyuşturucunun Geçiş Güzergahı:
Raporda;
Türkiye'nin eroinin Avrupa'ya taşınmasında ana geçiş kapısı olarak kullanılmaya devam ettiği,
Türkiye'de üslenen kaçakçıların, uyuşturucu simsarlarının, uyuşturucu laboratuar operatörlerinin ve kara para aklayanların yurt dışındaki uyuşturucu kaçakçıları, uyuşturucu laboratuar operatörleri ve kara para aklayanlarla koordineli çalıştıkları ve bu kişilerin Türkiye üzerinden gerçekleştirilen afyon kaçakçılığını kontrol ve finanse ettikleri,
Türkiye'ye ulaşan afyonun büyük çoğunluğunun Afganistan'dan geldiği, baz morfin ve eroin gibi uyuşturucu maddelerin bazen Afganistan'dan İran'a, oradan da Türkiye'ye geldiği görüldüğü ancak çoğunlukla Afganistan üzerinden doğrudan Türkiye'ye geldiği,
Afyon ve Haşhaş maddeleri kaçakçılığının da Afganistan üzerinden Türkmenistan, Azerbaycan ve Gürcistan yoluyla Türkiye'ye geldiği,
Türkiye'deki kaçakçıların çeşitli bölgelerdeki eroin laboratuarlarını kontrol ettikleri ve bazı rivayetlere göre İran-Türkiye sınırındaki eroin laboratuarlarını da kontrol altında tuttukları, ayrıca, Türkiye'deki kaçakçıların Batı Avrupa piyasasına ulaşan eroinin büyük kısmını kontrol altında tuttukları,
Türk resmi makamlarınca yapılan açıklamalara göre Türkiye'de 2005 yılından itibaren sentetik uyuşturucu (Captagon) üretiminin ve yakalamalarının artarak devam ettiği,
gibi konular olumsuzluk olarak değerlendirilmiştir.
8. Uyuşturucuya Talebin Azaltılması:
Raporda;
Türkiye'de uyuşturucu kullanımının diğer ülkelere oranla daha düşük olmasına rağmen, uyuşturucu bağımlılarının sayısının her geçen gün arttığı,
Devletin, uyuşturucuyla mücadelenin önemine ilgisinin arttığı, ancak, Uyuşturucu ile mücadele birimlerinin eğitim programları için ihtiyacı olan mali fonların çok az ve yetersiz olduğu,
7 tane Alkol ve Madde Tedavi ve Eğitim Merkezi (AMATEM)'nin bölgesel olarak uyuşturucu tedavisi için kullanılmak üzere kurulduğu, ancak bu işler için ayrılan fonların yetersiz olması sebebiyle, kurulan merkezlerden sadece bir tanesinin faaliyette olduğu, en son tedavi merkezinin Ankara'da 2004 yılında açıldığı ve ülke genelinde uyuşturucu ve alkol tedavi ve eğitimini koordine ettiği, Sağlık Bakanlığı'nın 1995 yılından beri, kaynak yetersizliğinden dolayı uyuşturucu suiistimali anketini gerçekleştiremediği ve rivayetlere göre bu anketi 2007 yılında gerçekleştireceği
gibi konular olumsuzluk olarak değerlendirilmiştir.
9. ABD'nin Uyuşturucu Konusunda Türkiye'deki Politika ve Girişimleri: Raporda, ABD'nin uyuşturucu konusunda Türkiye'ye yönelik yardımlarını, 1999 mali yıl başından itibaren yıllık olarak 500.000 $'a çıkardığı belirtilmiştir. 2007 yılı içerisinde ABD'nin uyuşturucu ile mücadele kurumu (DEA) eğiticilerinin Emniyet Genel Müdürlüğü personeli ve Afgan polisine yönelik eğitim faaliyetleri olacağı ve bunun maliyetinin ABD tarafından karşılanacağı belirtilmiştir. ABD'nin uyuşturucu ile mücadele kurumu (DEA) yetkililerinin Türk yetkililer ile güzel bir işbirliğinde bulundukları ve Türk narkotik polisinin aldıkları eğitim ve teçhizata dayalı olarak teknik anlamda geliştiği ve profesyonelleştiği, vurgulanmıştır. Ayrıca, ABD'nin Türkiye'ye yönelik yürüttüğü politikalarının, Türkiye'nin uyuşturucu kaçakçılığı, kara paranın aklanması ve mali suçlarla mücadele alanlarındaki kabiliyetlerini güçlendireceğinin altı çizilmiştir.
III. 2. Bölüm: Kara Paranın Aklanması ve Mali Suçlar (Türkiye Bölümü)
Türkiye'nin Orta Asya, Kafkaslar, Ortadoğu ve doğu Avrupa için önemli bir bölgesel finans merkezi olduğu vurgulanan raporda, güneybatı Asya'dan Avrupa'ya afyon maddesinin transferinin devam ettiği ve Türkiye'nin bu konuda ana geçiş kapısı olarak kullanıldığı, ancak ülke içindeki uyuşturucu kaçakçılarının Türkiye'de aklanan kara paranın küçük bir kısmını oluşturduğu değerlendirmesine yer verilmiştir.
Türkiye'de kara para aklamada başlıca, bankaların, yer altı bankalarının (nonbank financial institutions) ve yer altı ekonomisinin (kayıt dışı, vergilendirmeyen, yasa dışı sağlanan gelirler) aracı olarak kullanıldığı, kara para aklamada metot olarak, sınır ötesi döviz kaçakçılığı, yurt içi ve yurt dışına yapılan para transferleri, ticari sahtekârlıklar, ev, altın ve lüks otomobil gibi yüksek değerli eşya alımlarının kullanıldığı vurgulanmıştır.
Raporda, Türkiye'de üslenen uyuşturucu kaçakçılarının Pakistan ve Afganistan'daki uyuşturucu kaçakçılarına, kuryeler aracılığıyla para, bazen de altın olarak ödemeler yaptığı veya yer altı bankacılık sistemlerini kullanarak para transferleri yaptıkları belirtilmektedir. Ayrıca, uyuşturucudan elde edilen mali kaynakların, Birleşik Arap Emirlikleri, Pakistan ve diğer Ortadoğu ülkelerinde bulunan hesaplar aracılığıyla transfer edildiği tespitine de raporda yer verilmiştir. Türkiye'de kara para aklama işlemlerinde en büyük oranı, dolandırıcılık, vergi kaçırma ve ekonominin %50'lik bölümünü oluşturan kayıt dışı ticaretin oluşturduğu değerlendirilmektedir. Raporda, 2005 yılında, TBMM tarafından çıkarılan vergi yönetimi reformunun bir önlem olarak uygulamaya geçtiği belirtilmiştir.
Türkiye'de ilk kara para aklama suçunun 1996 yılında işlendiği belirtilmiştir. Türkiye'nin devam eden süreç içerisinde, özellikle 2005 ve 2006 yıllarında gerçekleştirdiği bir dizi yasal düzenlemelerle kara para aklama ve mali suçlarla mücadelede kararlı olduğu vurgulanmıştır. Bu kapsamda;
2000 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile şüpheli ticari faaliyetlerin belirlenmesi, tasnif edilmesi, müşteri ve diğer ticari işlemlerin kayıtlarının tutulması ve 5 yıl saklanması zorunluluğu gibi bir dizi düzenlemelerin yapıldığı,
Devletin 2004 yılında yeni çıkardığı yasalarda (Türk Ceza Kanunu, Bankalar Kanunu gibi) kara para aklama ve mali suçlar kapsamında yaptığı değişikliklerin etkisini 2005 yılında göstermeye başladığı,
Maliye bakanlığının bankacılık işlemlerini düzenleme yetkisiyle, Merkez bankası dahil tüm bankalarda, güvenlik kuruluşlarında, PTT bankalarında, finans kuruluşlarında ve döviz bürolarında ticari işlemleri vergi kimlik bilgileri kullanılarak gerçekleştiği ve şüpheli görülen ticari işlemlerin takibe alındığı,
2005 yılında yasalaştıran Bankacılık Kanunu'yla, bankacılık işlemlerinde sıkı denetim sağlandığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun ilgili diğer birimlerle (MASAK gibi) birlikte kara para aklama suçlarına karşı bankalarda denetlemelerde bulunduğu,
1996 yılında yasalaşan, Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun kapsamında Maliye Bakanlığı bünyesinde kurulan Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)'nın, Türkiye'de şüpheli ticari işlemlere yönelik düzenleme, bilgi toplama, analiz yapma ve soruşturma başlatma gibi görevleri yerine getirmeye çalıştığı,
2006 tarihinde yasalaşan Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'da, terörizmin finansmanının önlenmesine dair hükümlerin yer alması, şüpheli ticari işlemlerin önüne geçebilmek için, resim alıcıları, sigorta şirketleri, şans oyunları, araç satış işlemleri, antika alıcıları, kira gelirleri, döviz büroları, kuyumcular, noterler, spor kulüpleri ve emlakçılar gibi yerlerde yapılan ticari işlemlerin kayıt altına alınması,
Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'la gümrük görevlilerine yanlış bilgi veren yolcuların yanlarında bulunan değerlerine el konulabileceği,
Çıkarılan yeni yasalarla kanun uygulayıcıların (Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı 'MASAK', güvenlik güçleri 'Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Mahkemeler') mevcut yasalara göre uyuşturucu bağlantılı suçlarla ilgili olarak mal varlıklarına el koyabildiği ve kullanımını dondurabildiği,
Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)'ın 3 numaralı genel tebliğiyle daha önce belirlenen 19 adet şüpheli işlem listesine 'Fonların, terörizm veya terörist eylemlerle ilgili veya bağlantılı olduğundan yada bu amaçla kullanıldığından şüphe duyulması yada şüphe duyulması için makul nedenler bulunması' ifadesinin 20 no.lu işlem olarak listeye eklendiği,
Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)'nın verilerine göre 1996 yılından, Aralık 2005 tarihine kadar 2231 kara para aklama soruşturmasının yapıldığı, soruşturmaların büyük çoğunluğunun uyuşturucu kaçakçılığını ilgilendirmeyen suçlar ve vergi kaçırma suçlarından oluştuğu, uyuşturucu kaçakçılığı kapsamında meydana gelen kara para aklama suçlarının toplam suçların %41'ini oluşturduğu,
2001 tarihinde Bakanlar Kurulunca çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameyle, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1267 sayılı, El-Kaide ve Taliban grubuna bağlı terörist ve terörist gruplarla ilişkili olan kişi, kurum ve kuruluşların mal varlıklarına el koyma ve kullanımını dondurma kararının, Türkiye tarafından kabul edilerek kararın uygulamaya konulması, 1267 nolu kararda yer alan isim listesinin tüm devlet dairelerine ve finans kurumlarına dağıtılması,
Terörizmin finansmanının önlenmesi konusunda kar amacı gütmeyen vakıf ve benzer organizasyonların da takip edildiği, buralara faaliyet lisanslarının Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce verildiği, düzenlemelerin de İçişleri Bakanlığınca yapıldığı, her iki kurumun da vakıf ve benzeri organizasyonların kayıtlarını tuttukları ve bu organizasyonların düzenlemelerini ve elde etikleri gelirleri kanunlar çerçevesinde kaynağını ispatlamalarını istedikleri,
gibi yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve uygulamaların başlaması olumlu gelişmeler olarak değerlendirilmiştir.
Raporda, yeni yasalaşan yasaların uygulamasından doğan bir takım sorunların olduğu ve bu sorunların da bazı olumsuzlukları beraberinde getirdiği belirtilmiştir. Bunlar;
Yeni yasalaşan Bankacılık Kanunu'na rağmen, istatistiklerde bankacılık işlemlerinde görülen kara para aklama işlemlerinin (2005 yılında 352, 2004 yılında 28, 2003 yılında 177) çok düşük olduğu ve kara para aklamada daha çok nakit ödeme yönteminin kullanıldığı,
Türkiye'de döviz değişiminde herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı bankaların veya özel finans kuruluşlarının ülkeler arası 50.000 $'ı aşan para transferlerini, seyahat edenlerinde 5.000 $'ı aşan miktarları 30 gün içerisinde resmi makamlara bildirmek zorunda olduğu ancak Türkiye'nin ülkeler arası döviz işlemleri raporlamasına ihtiyacının olduğu,
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun da terörizmin, sadece Türk devletine ve Türk vatandaşlarına karşı düzenlenen saldırıları kapsayacak şekilde tanımlandığı, terörizme ilişkin yapılan bu dar yasal tanımın Terörizmin finansmanın önlenmesi kapsamında engel teşkil ettiği,
Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)'nın istatistiklerine göre 2005 yılında teröristler ve terörizmle bağlantılı hiçbir değer ve taşınmaz mülkün zapt edilmediği ve kullanımının dondurulmadığı belirtilmiştir. Türkiye'nin mevcut yasalarına göre, bu tür suçlarla ilgili tespit etme, izleme, mal varlığını zapt etme ve kullanımını dondurma gibi işlemlerin yapılabildiği ancak uygulamada bir takım sorunların yaşandığı,
Temmuz 2006'da, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1267 sayılı kararında terör örgütü listesi içerisinde yer alıp, Türkiye'deki mal varlığı dondurulan kişilerin malvarlığı edinmenin ve bunların kullanımının Anayasal haklar olduğu gerekçesiyle, Danıştay'a başvurdukları, ancak söz konusu mal varlığının dondurulması işlemlerine devam edildiği, bu konuyla ilgili olarak, Türkiye'nin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1267 sayılı kararında belirtilen listedeki teröristler ve terörist örgütlerin mal varlığına el koyacak veya kullanımını donduracak yasal bir mekanizmasının bulunmadığı,
Raporda para transferlerinin bankalar ve kendisine yetki verilen para transfer şirketleri aracılığıyla yapıldığı, ancak Türkiye'de yer altı bankacılık sistemlerinin etkin olduğu ve ticaret temelli kara para aklama işlemlerinin, dolandırıcılığın ve vergi kaçırma işlemlerinin yasa dışı para havaleleriyle yapıldığı
gibi maddeler altında sıralanmıştır.
Raporda, Türkiye'nin kara paranın aklanması ve mali suçlar konusunda ABD ve güneydoğu Avrupa'daki komşularıyla yakın işbirliği içerisinde olduğu, Türkiye'nin ABD ile Uyuşturucu kaçakçılığı, kara paranın aklanması ve mali suçların araştırılmasında karşılıklı yardıma dayanan ikili işbirliğinin olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca raporda Türkiye'nin;
OECD Mali Eylem Görev Grubu'nun (Financial Action Task Force TAFT) üyesi olduğu,
Maliye Bakanlığı, Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)'nın uluslararası çerçevede karaparanın aklanmasına karşı mücadele etmek ve mali istihbarat birimleriyle işbirliğini sağlamak amacıyla Brüksel'de oluşturulan Egmont Grubu'na üye olduğu,
1988 tarihli Birleşmiş Milletler Uyuşturucu Sözleşmesi, Birleşmiş Milletler Terörizmin Finansmanının Önlenmesine İlişkin Uluslararası Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Sınıraşan Örgütlü Suçlarla Mücadele Sözleşmelerine taraf olduğu,
Avrupa Konseyi'nin Suç Gelirlerinin Aklanması, Aranması, Zaptı ve Müsadere Edilmesi Hakkında Sözleşmeyi (Convention on Laundering, Search, Seizure and Confiscation of the Proceeds from Crime - Strasburg) imzalaması ve uygulamasına 2005 yılında geçilmesi, 2006 yılında Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesine taraf olduğu
gibi kara paranın aklanması ve mali suçlarla mücadele kapsamında pek çok uluslararası faaliyetin içinde bulunduğu belirtilmiştir.
IV. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
ABD'nin Uluslararası Narkotik Kontrol Stratejisi Raporu genel anlamda değerlendirildiğinde, uyuşturucunun yetiştirilmesi, üretimi, kaçakçılığı, uyuşturucuya bağlı olarak artan kara para aklama suçunun ve insanlık için en büyük tehlike olan uyuşturucu kullanımının ülkemiz dahil pek çok ülkede artan bir seyir izlediği değerlendirilmektedir.
Raporda,
Türkiye'nin eroinin Avrupa'ya taşınmasında geçiş kapısı olarak kullanılmaya devam ettiği, Türkiye'de üslenen uyuşturucu kaçakçılarının, diğer ülkelerdeki kaçakçılarla koordineli olarak çalışmaları,
Türkiye'nin kara para aklamanın en çok yapıldığı ülkeler kategorisinde (Major Money-Laundering Countries)değerlendirilmesi,
Türkiye'de uyuşturucu kullanımının diğer ülkelere oranla daha düşük olmasına rağmen, uyuşturucu bağımlılarının sayısının her geçen gün arttığı, uyuşturucunun tehlikelerine karşı toplum bilincinin sağlanması için verilen eğitimlerin yetersiz olduğu,
Alkol ve Madde Tedavi ve Eğitim Merkezi (AMATEM)'nin bölgesel olarak yetersiz sayıda olmaları ve etkin olamamaları,
Kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadelede pek çok birimin görevli olduğu ancak aralarında uyumlu bir koordinasyonun olmadığı, bununda beraberinde bir takım sorunlar getirerek mücadelede başarıyı azalttığı,
Kara paranın aklanması ve mali suçlarla mücadele kapsamında çıkarılan yeni yasalar geçen zaman içerisinde etkin olarak uygulanamadığı ve bir an önce etkin bir şekilde uygulamalarına geçilmesi gerektiği,
Türkiye'deki mevcut terörle mücadele yasalarına göre, terörizmin, sadece Türk devletine ve Türk vatandaşlarına karşı düzenlenen saldırıları kapsayacak şekilde dar bir tanıma sahip olduğu bu nedenle Türkiye'nin terörizme ilişkin mevcut yasal tanımını genişletmeyi göz önüne alması gerektiği,
Kar amacı gütmeyen vakıf ve yardım kuruluşlarına ulaşan gelirlerin daha fazla denetim altında tutması gerektiği,
gibi eleştiriler ve önerilerin dikkat çekici olduğu değerlendirilmektedir.
Raporda, güvenlik güçlerinin uyuşturucu kaçakçılığı ve kara paranın aklanması ve mali suçlarla mücadelede başarılı oldukları ve profesyonelleştikleri değerlendirmeleri olumlu gelişmeler olarak yer almıştır. Ayrıca, kara paranın aklanması ve mali suçlar, terörizmin finansmanın önlenmesi kapsamında çıkarılan yeni yasalar da olumlu olarak değerlendirilen diğer gelişmeler olarak yer almıştır.