Büyük İskender
MÖ 356 MÖ 323 01 Ocak 1970
Büyük İskender olarak bilinen III. Aleksandros, MÖ 356 yılında Makedonya'da doğdu. Dönemin ünlü filozofu Aristo'dan dersler aldı. Genç yaşta savaş sanatını iyice öğrendi. Babası seferdeyken ayaklanan Medyalıları bastırarak, henüz 16 yaşında, ilk savaş tecrübesini yaşamış ve ilk zaferini kazanmıştı. M.Ö. 338 yılında yaşanan, Eski Yunanın en güçlü iki devleti olan Atina ve Thebesin ittifakına karşı kazanılan Keronea Savaşında, Makedonya ordusuna İskender komuta ediyordu.
İskenderin tahta çıkışı, babası olan Kral Filipin suikaste kurban gitmesiyle oldu. Genç hükümdar tahta çıktığında, henüz 20 yaşını bile doldurmamıştı. Kral Filipin öldürülmesinde, her ne kadar İskenderin payı olduğu düşünülse de, bu asla kanıtlanamadı. Annesi Olimpianın bu komploda pay sahibi olduğu fikri de, soru işareti olarak akıllarda kaldı.
İskender kral olduğunda, Thebeste, İliryada ve Teselyada isyanlar yaşanmaktaydı. Teselyalıların üzerine yürüyen İskender, savaşsız bir zafer kazandı. Teselyayı aldığı sırada, diğer Yunan devletlerini de ortak paydada buluşturabilen İskender, Korentte yapılan kongre sonucu, babasının döneminde tasarlanmış olan Asyanın fethi ideasını sağlayabilmek adına, Yunan ordularının baş kumandanlığına getirildi.
İskender, Korentte (Korinthos) bulunduğu dönemde, ünlü düşünür Diyojenle karşılaştığında, kendisinden ne istediğini sorduğu Diyojenden, Gölge etme, başka ihsan istemem cevabını aldı. İskenderin, bu diyalog sonucunda yakın çevresine, İskender olmasaydım eğer, Diyojen olmak isterdim dediği rivayet edilmekteydi.
İskender, Pers İmparatorluğuna saldırmak için sefere çıkmadan önce, Trakyalılar isyana kalkışmışlardı. Şipka geçitinde savunmaya geçen Trakyalılar, savaş arabalarını İskenderin ordusunun geçeceği alana yuvarladılar. Ancak İskender, bunun önlemini, piyadelerini olabildiğince ayrık şekilde yürüterek almıştı. Böylece taktik başarılı oldu, geçit ele geçirildi ve bugün Tuna diye bilinen nehrin kıyılarına kadar olan kuzey istikameti açılmış oldu. Pers İmparatorluğuna saldırı fikri her zaman kafasında olan İskender, ordusunu beslemek ve borçları ödeyebilmek için gereken kaynak nedeniyle, ordusunu sefere hazırlattı. MÖ 334 ilkbaharında, toplamda 30 bin piyade ve 5 binden fazla süvariden oluşan ordusuyla sefere çıktı. Genç hükümdarın ordusuna mühendis, mimar, bilim adamı, saray görevlisi ve tarihçiler de eşlik ediyordu.
Homerostan esinlenerek İliona (Troya) gelen İskender, Akhilleusin (Aşil) mezarını ziyaret etti. Şans getirmesi için Aşilin kalkanını aldığı söylenir. Pers ordularıyla, tarihte ilk kez Granikos Çarpışmasında karşı karşıya geldi. İskenderin miğferinin iki yanında beyaz tüyler vardı ve bu nedenle genç kral kolayca tanınmaktaydı. Bu nedenle ani bir saldırıya uğradı, ancak arkadaşı Kleitus, İskenderin hayatını kurtardı. Yakın gelecekte İskender, hayatını kurtaran arkadaşı Kleitusu kılıçla öldürecekti. Genç hükümdar fethettiği kentleri fiilen kendisine bağlıyor, ancak kendi içlerinde demokrasiler kurmalarına izin veriyordu. İskender gittiği tüm bölgelerde Yunan kültürünü kuruyor ve yayıyordu.
MÖ 334 MÖ 333 kışında Batı Anadolunun fethini tamamlayıp, Akdeniz kıyılarını takip ederek Pergeye vardı. Gordiondan Ankryya (Ankara) yönelen İskender, ardından sırasıyla Kapadokya ve Kilikya Kapıları (Gülek Boğazı), Misis Köprüsü ve son olarak Miryandros (İskenderun dolayları) civarında kamp kurduğunda, Pers hükümdarı III. Darius da Pinaros Çayı (Deliçay) kıyısında savaş düzeninde beklemekteydi. Dariusun ordusu, İskenderin ordusundan beş kat daha büyüktü.
İki ordu, İskenderun yakınlarındaki İssosta karşı karşıya geldi. İskenderin ordusunun merkezinde Phalanx(falanj) denen 6 metrelik mızraklar taşıyan profesyonel askerler yer alırdı. Aşırı uzun mızrakları sayesinde Persleri sıkıştırıp sayısal üstünlüklerini bertaraf ettiler. Ardından yaşanan İssos Çarpışması sonucunda, III. Darius kesin bir yenilgiye uğradı, ailesini bile arkasında bırakarak, savaş alanından kaçtı. İskender ilerlemesini Suriye ve Fenike yönünde sürdürdü. Pers şehirlerini kolayca elde etmesine karşın, Tiros (Sur) önünde beklemediği sertlikte bir direnişle karşılaştı. 7 ay boyunca şehir ele geçirilemedi. Kuşatma sırasında III. Darius, ailesi için fidye niyetine 10 bin talent ödemeyi ve Fırat Nehrinin batısındaki topraklarının kendisine bırakılmasını önerdi. Bu anektodla ilgili olarak, İskenderun komutanı Parmenionun İskenderin yerinde olsam teklifi kabul ederdim dediği, ancak buna karşılık İskenderin Parmenion olsaydım, ben de kabul ederdim şeklinde fikir belirttiği söylenmektedir.
Suriyeyi Parmaniona bırakıp güney yönüne doğru ilerleyen İskender, Gazada (Gazze) yaşanan direnişi bitirdikten sonra, MÖ 332de Mısıra girdi.
Mısır İskenderin sonraki durağı oldu. Mısırlılar yıllar süren Pers baskısından sonra İskenderi kurtarıcı olarak gördüler. Onu firavun ilan ettiler. O da Yunan kültürünü buraya yerleştirmek burada İskenderiye adlı şehri kurdu. Ortadoğuda 20ye yakın Helen kültürünü yansıtan İskenderiye şehri kurulmuştur.
Memphiste (Memfis), firavunların kullandığı çifte tacını giydi. Tirosa dönüş, yeni yöneticilerin atanması gibi imparatorluk yönetimi ile ilgili işlerinin ardından seferlerini sürdürdü. Tapsakosa vardı. Gaugamela Savaşında III. Dariusle yeniden karşılaştı ve savaşı kazandı. Güneye inip Babili aldı. Ardından İran içlerine doğru harekete geçti. Persepoliste, I. Kserksesin sarayını yakarken törenler düzenledi. Bu tören ve yakma işi, aslında bir öç almaydı. Kserksesin Yunan topraklarında yaptıklarına karşın, İskender böyle bir uygulamaya gitmişti.
MÖ 330da Mediaya girdi, fethettiği bu son toprakların ardından, Yunan askerlerinin ülkelerine geri dönmesine izin verdi. Asyanın efendisi sıfatını almayı amaçlayan İskender, doğudaki birçok toprağı kapsayan yeni bir sefer başlattı. Hazar kıyılarına, ardından da Afganistan içlerine ulaştı. Makedonyalı ve Pers komutanlardan oluşan yeni yönetim sistemi, beraberinde bir takım sıkıntılar da getirdi. Suikaste niyetlenen komutanları öldüren İskender, ordusunu yeni baştan düzenledi. Tavır ve davranışlarıyla, git gide bir doğu diktatörüne dönüşmeye başlayan İskender, Pers hükümdarları gibi giyiniyordu. Proskinesis (hükümdar karşısında yere kapanarak selamlama) uygulaması gibi doğu geleneklerini de benimsemeye başlayıp uygulatıyordu.
20 Eylül MÖ.331de dünyanın en büyük gücü Pers İmparatorluğu ile Helen Birliği tekrar savaştılar. Daha 26 yaşındaki İskender birliğin kralı ve komutanıydı. Savaşı Pers imparatorunun bulunduğu merkeze saldırarak kazandı. Dariusu korkutup kaçırınca stratejik olarak büyük bir zafer elde etti. Pers başkenti Persepolis yağmalanıp yıkıldı.
büyük iskender paraDaha da doğuya ilerlemek istedi. Ordunun ardından sanatçılar, inşaatçılar, aşçılar, mühendisler yığını da ilerlemekteydi. İklime, gerilla saldırılarına ve askerlerin ev özlemine rağmen bölgeye uyum sağlandı. İskender Hephaistionu sevmesine karşın bir Asyalı kabile reisinin kızıyla, Roxanne ile evlendi. Doğuda koloniler kurdu. Orta Asya ve Hindistanda on yeni şehir kurdu. Yunan medeniyetinin tohumlarını her yere saçtı.
MÖ.327de Makedonyadan 12.000 km. uzaktaydı. Hint kültürünün içine girdiğinde daha da şaşırdı. Buradaki çeşitliliği merak ediyor, yeni şeyler buldukça daha da keşfetmek istiyordu. Tüm kayıplara ve bilinmezliklere rağmen, efsanevi bir okyanus arayışındaydı. Bunu bulmak için sürekli doğuya gidiyordu. Fethettiği topraklardaki askerleri de içine alarak gelişmiş ordular kuran İskender, M.Ö. 327 yılında, Baktrianeden ayrıldı. İndus nehrini geçtikten sonra, Porusun ordusuyla savaşıp, düşmanını da esir aldı. İskenderin, Hindistanda daha fazla ilerlemesini engelleyen şey, Makedonyalı savaşçılarının artık savaştan yorulmaları ve ana vatanlarına geri dömek istemeleriydi.
İskender'in ölümü
İskender, MÖ 323 yılında sıtma hastalığı sonucu Babil'de henüz 32 yaşındayken hayatını kaybetti. Cenazesi önce Memfis'e, oradan İskenderiye'ye götürüldü ve burada altın bir tabuta konuldu.