Mersin'in Erdemli ilçesine bağlı Ayaş beldesindeki Elause Sebaste Antik Kenti, Ülkemizin Mersin’in önemli antik merkezlerinden birisidir. Mersin ile Kızkalesi arasında Kızkalesi'ne 4 Km. mesafede olan Ayaş, Mersin'e 55 km, Erdemli'ye ise 15 km uzaklıktadır.
Klikia’daki Elaioussa, Silifke-Mersin ana yolu üzerinde, Mersin'e 52 km. uzaklıkta, Kumkuyu Belediyesi, Ayaş (Merdivenlikuyu) da yer almaktadır.
TARİHÇESİ
Kızkalesi, Korykos ve Elause Sebaste kentleri tarih içinde Selevkoslar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular, Ermeniler, Fransızların (Kıbrıs Krallığı), Karamanlılar ve Osmanlıların hâkimiyetinde kalmış önemli bir yerleşim bölgesidir. Yapılan ilk kazılarda buraya ilk yerleşimin MÖ. 4. yüzyıla ait olduğunu gösteriyor. Elause Sebaste Antik Kenti, ise İÖ II. yüzyıl sonlarında kurulmuştur.
Ünlü tarihçi Herodot, bu şehri Georges adında Kıbrıslı bir prensin kurduğunu yazar. Seleukhos Nikator Silifke kentini kurduğunda, Korykos’u yönetimi altına almıştır. Milattan sonra 72 yılında Roma hâkimiyetine giren Kızkalesi, 450 yıl Roma yönetimine bağlı kalmıştır. Bu dönemde zeytincilikte büyük bir gelişme göstermiş ve zeytin yağı ihraç merkezi olmuştur. Bizanslılar döneminde Arap saldırılarına karşı çevresi surlarla çevrilmiştir. Daha sonra burası Selçuklular'ın ve Kilikya Ermeni Krallığı'nın eline geçmiştir. Ermeniler'in 14. yüzyılda artan Karamanoğlu saldırıları nedeniyle Kıbrıs Krallığı'na sattığı ve önemli bir ticaret limanı olan Kızkalesi, 1448 yılında Karamanoğlu İbrahim Bey tarafından ele geçirilmiş ve yeniden imar edilmiştir. 1471'de Osmanlılar'ın eline geçen Kızkalesi bu dönemde önemini kaybetmeye başlamıştır.[1]
Strabon'a göre, bu şehrin bir bölümü kara parçasında bir bölümü de karşı taraftaki adanın üzerinde yer almaktadır. Bu antik kent Elaiussa ve Sebasta kentlerinin birleşmesi ile meydana gelmiştir. Elaiussa daha eskidir. İÖ 41 yılında Antious tarafından Kapadokya Kralı olarak atanan ve İÖ 20 yılında Elaiussa'nın çevresinde bulunan dağlık Klikya'yı Augustus'tan almıştır. Kent bu işgalden eski önemini yitirmiştir.[2]
ANTİK KENT VE YAPILARI
Eskiden deniz kıyısında hilal şeklinde uzanan bir yarımada ve bu yarımadayı saran bir kıyı kent halinde kurulmuş olduğu anlaşılan kentin deniz içinde uzanan yarımadası bu gün için kara ile birleşmiştir. Yarımada ile kara arasındaki denizin dolması sebebi ile kentin eski coğrafyası ve iç limanı antik dönemlerdekinden çok farklı bir hale dönüşmüştür.
Kent kuzeyini yüksekçe bir tepeye vermiş deniz yönünde at nalı şeklindeki bir yarımada ile bu yarımada ile kara arasında girinti yapan küçük bir doğal koyun deniz girintisinin etrafına dizilmiştir. Fakat günümüzdeki halinde yarıma ada ile kara arasındaki deniz girintisi dolmuş durumdadır. Şehrin güneyindeki yarıma ada üzerinde limanlar, hamamlar, deniz feneri ve diğer yapılar bulunmaktadır. Kara ile yarımadayı bağlayan kara bağlantısı üzerinde görkemli yapılar ve surlar bulunmaktadır. Arkasını engebeli bir tepeye yaslayan kuzeydeki kent ise tiyatro, agora, hamam, bazilika, saray gibi görkemli yapılara sahiptir.
Korykos ile beş on km yakınında bulunan Korykos’un sivil kenti Elaiussa-Sebaste’den Korikos’agiden kutsal yol (Via sacra) dan Nekropol’un doğu tarafına kadar yol boyunca lahitler, mezarlar, kiliseler, nekropoller, kaya mezarları, ören yerleri, sarnıçlar, su kemerleri sıralanmıştır.
Bu şehirler, Selevkos, Kommagena, Roma ve Bizans medeniyetlerinden izler taşıyan yapılarla doludur. Şehrin doğal bağlantısı Kız kalesi Korykostur. Bu şehirle Korykos arasındaki kısa mesafede pek çok kilise, nekropol, sarnıç, tapınak ve su kemerleri bulunur. Bu yapılar bu kentlerin birbirleriyle bağlantılar içersinde olduğunu gösteren canlı kanıtlar halinde ve ayaktadır. Kanlı Divane, Adam Kayalar Korykos ve Elause Sebaste doğal ve tarihi bağlantılar bakımından ortak özellikler taşıyan antik yerleşkelerdir.
Korkykos Şehrinin su ihtiyacı Elause Sebaste kenti yakınlarındaki Lamos Çayı’ndan karşılanmaktaydı. Bu çaydan Korykos’a on beş km uzunluğundaki su kemerleri ve su kanalları ile su taşınıyordu. Korykos ile Elause Sebaste arasındaki Su kanallarının kalıntılarını günümüzde bile görmek mümkündür. Korikos ve Elause Sebaste arasında uzanan ve yaklaşık 14 km süren antik yolun etrafları nekropoller ve su kemerleri ve tapınaklarla doludur. Karakale’nin kuzey tarafına yukardan gelen küçük bir dereye “Mezarlıklar Vadisi” denir. Korikos halkının bütün mezarları o derenin iki tarafındadır. Nekropoldaki lahitlerin üzerinde bol bol yazıtlar vardır.
Elause Sebaste Kuzey ve Güney yönünden denizle dağ arasında bir tepenin eteğinde, bir koy ve etrafını çevreleyen yarımada üzerinde kurulmuş bir ticaret kentidir. Elaiussa-Sebaste örenyeri MÖ 2. yüzyılın sonlarında kurulmuş, özellikle Roma ve Bizans dönemlerinde iskân görmüş bir antik kenttir. Sit alanı içerisinde nekropol, antik tiyatro, sarnıçlar, su kemerleri vs. yer almaktadır. Kentteki kazılar İtalyan bir heyet tarafından 1995 yılında başlatılmış[3] kazılar günümüze kadar da devam etmektedir.
Kentin doğu yakası antik dönemlerinde hilal şeklindeki bir yarımada içindeydi. Bu yarıma ada ile kent merkezinin arasında doğal bir küçük körfez uzanıyordu. Bu yarımadanın en doğu ucundan başlayarak körfezin içine doğru bir liman uzanıyor, kentin en batısındaki bölge körfez ile kenti birbirine karadan bağlanıyordu. Bu kara bağlantısının kuzey ve güney uçlarında birer liman bulunuyordu. Şehrin deniz içine uzanan hilal şeklindeki yarım adası ile kentin arasındaki küçük doğal körfez ve liman günümüzde dolmuş olduğundan bu özelliğini yitirmiş özellikle kuzeyindeki liman toprakaltında kalmıştır. Şehrin hilal şeklindeki körfezi eskiden doğu yönünden denize açılıyor, batı yönünden ise kara ile şehre bağlanıyordu. Şehrin denizle körfez arasında set oluşturan kara bağlantısında ise bir çok yapı bulunuyor kuzeyinde ve kıyıda bulunan şehir ile birleşiyordu. Karada ve yarımada üzerinde bulunan bu iki şehir Elause ve Sebaste olarak adlandırılıyordu.
Bu kentteki kazıları Roma La Sapienza Üniversitesi'nden Prof. Dr. Evgenia Eqnini Schneider 16 yıldır yürütmektedir.[4] Elause Sebaste Antik Kenti'nde sürdürülen kazı çalışmalarında, İmparator Heraklis'e ait 47 adet Bizans definesi, çok sayıda adet amfora (testi) ve Athena başlığı figürü, birçok seramik parça, sikke, küpe tanesi, mimarlıkta kullanılan pergel, iğne, toprak kandiller, pişmiş toprak heykelcikler ve değişik tip-ebatlarda savaş malzemeleri bulunmuştur.[5] Kazılardan çıkarılarak tescillenen tarihi eserler, sergilenmek üzere Mersin Müzesine teslim edilmektedir.[6]
Antik Kent, askeri bir kent olan Kızkalesi denilen ve diğer adıyla Korykos olarak adlandırılan Garnizon kentine bağlı olan bir ticaret şehridir. Amfora üretim merkezi olan bu kent amfora fırınları, bazilikası, tiyatrosu, sarnıçları, agorası, limanı, hamamları, akropolü, resmi yapıları agorası ve diğer birçok kalıntıları ile ilginç bir antik kenttir. Şehirdeki kazılarda amfora imalatı için kurulan fırınlar, birçok sarnıç da bulunmaktadır. Kentin Korıkos askeri garnizonunun korumasında ve yakınlarında zamanında önemli bir antik kent olduğu, şehrin zeytinyağı ve amfora ihracı ile uğraştığı anlaşılmaktadır. Şehirde yapılan kazılardan çıkartılan 800 e ulaşan amforalar kentin zeytinyağı ve amfora ihracatında nedenli önemli bir kent olduğunu belli etmektedir.
Şehirdeki önemli yapılar kuzey şehirdeki hamam, Tiyatro, Agora, bazilika, Bizans Sarayı, Bizans Kilisesi’, hamamlar, sarnıçlar, limanlar diğer resmi ve sivil binalardır. Şehirdeki en önemli yapılar, şehrin tiyatrosu, kilisesi hamamları, agorası ve sarayıdır. Sarayın çok büyük bir yapı olduğunu ve yapılışının Helenistik çağlara kadar uzandığını söyleyen Doç. Dr. Emanuelle Borgia ise, "Yapısı itibariyle Anadolu'da eşi ve benzeri bulunmayan bir saraydır. Orta kısımda bulunan yuvarlak yapılar bu sarayı diğer saraylardan ayıran en büyük özelliktir. En az iki katlı olan sarayda yaptığımız kazılarda karşımıza çıkan mermerler bu sarayda yaşayan halkın oldukça zengin olduğunu gösteriyor" demektedir. [7] Yakın dönemlerdeki kazılarda da yarım adanın kuzey kısmında geç Roma ya da erken Bizans döneminde yapıldığı sanılan ve deniz fener olduğu tahmin edilen bir kule bulunmuştur.
Şehirdeki görkemli yapılardan biri olan tapınak ise gizemini korumaktadır. “ Tapınağın bir tanrıya mı, yoksa dönemin hükümdarına mı adandığı konusunda bir bilgi mevcut değil. Ancak bu bilgiye ulaşmak için çabalarımız sürüyor. Tarihi hakkında bir bilgi edinebilmek için tapınağın kuzeydoğu köşesinde sondaj çalışması yapıyoruz. Tapınaktaki kazı çalışması süremiz ise bitiyor" [8]
Kentteki kazıların Kazı
başkanı Doç. Dr. Emanuela Borgia’nın söylediğine göre " tapınak MS 1. yüzyılın
ilk yarısında yapılmış, MS 6. yüzyılda kiliseye dönüştürülmüştür. MS 7.
yüzyılın sonunda yaşanan büyük bir depremle kentin bütün yapıları gibi bu
tapınak da büyük zarar görmüştür.”
Söylenenlere bakılırsa kentin MS 7. Yy dan itibaren kaderi değişmeye
başlamıştır. Belki de kentin doğal niteliğini ve ekonomik zenginliğini
geliştiren yarımda ve kara arasındaki koyunun toprakla dolmaya başlaması da bu
deprem sonrasındadır.
'Elausa Sebaste bir ticaret kentidir. Yakınlarındaki Korykos ise askeri garnizon kenti olarak bu kentin koruyucusudur. 'Elausa Sebaste zeytin yağı üreten amfora ihraç eden bir kent olarak belirmektedir. “ Elausa Sebaste'deki üretilen zeytinyağı ve diğer sıvı ürünler ticaret alanında amforalara konuluyor ve gemilerle ihracata gönderiliyordu”
'Elausa Sebaste kentinde kazı çalışmaları sürmekte ve şehrin tarihi ile diğer özellikleri gün be gün açığa çıkmaktadır. Şehirdeki kazılar Güney ve Kuzey Limanı, Ticaret Alanı, Bizans Sarayı yerleşkesi ile Roma Tapınağı bölgesinde sürdürülmektedir. [9]
İLGİLİ
SAYFALAR
Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.
Degerli Kullanıcılar! Esa'nın ziyaretçilerinin %90dan fazlası kitap, edebiyat ve sanatla ilgili kuramsal bilgiler, biyografiler vb için gelmektedir. Bu nedenle sitemizde Kitaplık, Akademisyenler, Haberler bölümleri ile bilgi ekle, puan ver, albüm oluştur gibi ekle...
Azerbaycan Milli İlimler Akademisi ( AMEA) Folklor Enstitüsü, ESA ( Edebiyat ve Sanat Akademisi.com) ESAS DER ( Edebiyat Sanat Sanatçıları Derneği ) ve ERZİN - HATAY Belediyesi iş birliği ile “ İki Devle...
Kendinizi daha iyi tanıtabilmeniz için hesabınıza (en üst sağ) girerek lütfen mobil veya PC den biyografinizi ve profil resminizi ekleyiniz.
Lütfen, sitemize sahte hesaplar, anlamsız kullanıcı adları ve nickler ile üye olmayınız. Şair, yazar veya okurların adlarını gizlemelerini mantıksız bulduğumuzdan vb bu tip üyelikleri fark ettikçe siliyoruz.