ABD Yüksek Mahkemesi Perşembe günü, üniversitelerin ve kolejlerin artık öğrencilerini seçerken ırk veya etnik kökeni bir faktör olarak dikkate alamayacaklarına hükmetmek için yılların emsalini bozdu.
Mahkemenin altı muhafazakar yargıcı - Baş Yargıç John Roberts ve Yardımcı Yargıçlar Clarence Thomas, Samuel Alito, Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh ve Amy Coney Barrett - ırk temelli kabul değerlendirmelerini iptal etmek için oy kullandı. Liberal Yargıçlar Elena Kagan, Sonia Sotomayor ve Ketanji Brown Jackson ise bu kararların onaylanması yönünde oy kullandı.
6-3'lük muhafazakar çoğunluk, pozitif ayrımcılık uygulamasını, çeşitliliği sağlamak ve Siyahlar, Hispanikler ve diğer azınlıklar için eğitim fırsatlarını geliştirmek için bir araç değil, ayrımcı buldu.
ABD'nin en eski özel üniversitesi olan Harvard ve ülkenin en eski devlet üniversitesi olan Kuzey Carolina Üniversitesi (UNC) aleyhine karar veren Baş Yargıç John Roberts, çoğunluk görüşünde, "Öğrenciye ırk temelinde değil, bir birey olarak deneyimlerine göre muamele edilmelidir" dedi.
Davayı Yüksek Mahkeme'ye kim getirdi?
Dava, kendisine Students for Fair Admissions adını veren ve olumlu eylem karşıtı aktivist Edward Blum tarafından kurulan ve yönetilen bir grup tarafından açıldı. Blum daha önce ırkın bir kabul faktörü olarak değerlendirilmesinin beyaz ve Asyalı-Amerikalı öğrencilere karşı adaletsiz ve ayrımcı olduğunu savunmuştu.
Students for Fair Admissions, UNC'nin uygulamasının ABD Anayasası'nın yasalar önünde eşit korumayı garanti eden 14. Değişikliğini ihlal ettiğini iddia etti. Grup ayrıca Harvard'ın uygulamalarının 1964 Medeni Haklar Yasası'nın ırk, renk veya ulusal kökene dayalı ayrımcılığı yasaklayan Başlık VI hükümlerini de ihlal ettiğini savundu.
Perşembe günkü davada Blum ve grubu mahkemeden, 2003 yılında alınan ve okulların çok dar kapsamlı olduğu sürece ırkı bir kabul faktörü olarak değerlendirmesine izin veren Grutter v. Bollinger kararını iptal etmesini istedi.
Uygulamayı savunanlar, pozitif ayrımcılığın eyalet yüksek mahkemeleri tarafından iptal edildiği üniversitelerdeki çeşitliliğin bu nedenle zarar gördüğünü söylüyor. Savunucular ayrıca Perşembe günkü kararın işyerinde işe alımlar söz konusu olduğunda pozitif ayrımcılık için ne anlama gelebileceğinden endişe ediyor.
ABD'li siyasetçiler karara nasıl tepki verdi?
Demokrat Senato Çoğunluk Lideri New York'lu Chuck Schumer kararı "yanlış yönlendirilmiş" olarak nitelendirdi: "Yüksek Mahkeme kararı, ülkemizin ırksal adalete doğru yürüyüşüne dev bir barikat koymuştur. Bu kararın sonuçları hemen ve ülke çapında hissedilecek, çünkü beyaz olmayan öğrenciler önümüzdeki yıl ebeveynleri ve büyük kardeşleriyle aynı kolej ve üniversitelere gitmek için daha az fırsatla karşı karşıya kalacaklar."
Donald Trump döneminde başkan yardımcısı olarak görev yapan Cumhuriyetçi başkan adayı Mike Pence ise şunları söyledi "Amerika Birleşik Devletleri'nde ırka dayalı ayrımcılığa yer yoktur ve Yüksek Mahkeme'nin kabul süreçlerinde sivil ve anayasal hakların bu korkunç ihlaline son vermesinden memnuniyet duyuyorum, ki bu sadece ırkçılığın devam etmesine hizmet etmiştir."
Mahkemenin muhafazakar yargıçlarından üçünü atayan Trump kararı "harika" olarak nitelendirerek Perşembe gününün "Amerika için harika bir gün" olduğunu söyledi.
Obama ise "pozitif ayrımcılığın daha adil bir topluma ulaşma yolunda hiçbir zaman tam bir cevap olmadığını" ancak daha önce dışlananlara "masada bir koltuğu fazlasıyla hak ettiğimizi gösterme şansı verdiğini" söyledi.
Beyaz Saray ne dedi?
Karardan birkaç saat sonra Başkan Joe Biden Beyaz Saray'da kararın sonuçları hakkında açıklama yaptı. Kısa ama ateşli bir konuşma yapan Biden, çoğunluk görüşüne kesinlikle katılmadığını, bunun yerine muhalefet şerhinin "onlarca yıllık emsalleri geriye götürdüğü" iddiasına katıldığını söyledi.
Kolej ve üniversitelerin 45 yıldır öğrenci sayılarını nasıl çeşitlendireceklerine karar verme özgürlüğüne sahip olduğunu söyleyen Biden, okulların ve bir bütün olarak ulusun "ırksal çeşitlilik olduğunda daha güçlü" olduğunu savundu.
Yüksek öğrenim kurumlarını, tek tek öğrencilerin kabul edilmek için üstesinden geldikleri zorlukları (dezavantajlı okulların bulunduğu yoksul mahallelerde düşük gelirle yetişmek gibi zorluklar) göz önünde bulundurmaya teşvik ettikten sonra Biden, "Amerika'da ayrımcılık hala var, bugünkü karar bunu değiştirmez" dedi.
Biden ayrıca, ırkın niteliksiz öğrencilerin okullara kabul edilmesine olanak sağladığı yönündeki argümanı etkisiz hale getirmeye çalışarak, aile üyeleri daha önce bir okula gitmiş olan genellikle varlıklı öğrencilere fayda sağlayan eski kabul politikalarına karşı çıktı.
Biden, eski politikaların "fırsattan ziyade ayrıcalığı genişlettiğini" söyledi ve "ihtimallerin çok uzun süredir çalışan insanlara karşı yığılmış olmasından" yakındı.
Kapanışta, dinleyenleri "çeşitliliğin gücümüz olduğunu hatırlamaları" konusunda uyardı ve "bu kararın son söz olmasına izin veremeyiz" dedi.