İçerikte Neler Var?
El Hamra Sarayı
İspanya, Granada’daki El Hamra Sarayı(Alhambra), sofistike planlaması, karmaşık dekoratif programları, birçok büyüleyici bahçesi ve çeşmesi ile orta çağ saraylarından farklıdır.
Yılda 3 milyondan fazla ziyaretçinin uğradığı El Hamra: Qal’at al-Hamra veya kırmızı kale, İspanya’da hüküm süren son Müslümanlar olan Nasrid Hanedanı (1232-1492) tarafından yaptırılmıştır. Muhammed ibn Yusuf ibn Nasr (Muhammed I olarak bilinir) Nasrid Hanedanlığını kurdu ve 1237’de bu bölgeyi güvence altına aldı. Ertesi yıl Sabika tepesinde mahkeme kompleksi El Hamra Sarayı’nın inşaatına başladı.
El Hamra Sarayı
El Hamra Sarayı’nın yaklaşık 26 dönümlük arazisi, üç farklı amaca yönelik yapıları içerir: hükümdar ve yakın aile için bir konut, kale ve kışla…
Kompleksin farklı bölümleri patikalar, bahçeler ve kapılarla birbirine bağlıdır ancak bir tehdit durumunda kompleksin her bölümü kapatılabilir. Son derece süslü iç mekanları ve avluları ile zarif detaylara sahip yapılar, kalenin dış cephesinin sade duvarlarıyla tezat oluşturur.
Üç Saray
El Hamra’nın en ünlü yapıları üç orijinal kraliyet sarayıdır. Bunlar, her biri 14. yüzyılda inşa edilen Comares Sarayı, Aslanlar Sarayı ve Partal Sarayı’dır. Büyük bir dördüncü saray ise daha sonra Hristiyan hükümdar Carlos V tarafından başlatıldı.
El Mexuar, kompleksin kuzey ucundaki Comares kulesinin yakınında bir divan odasıdır. I. İsmail tarafından taht odası olarak yaptırılmış, ancak 1330’larda sarayların genişletilmesiyle kabul ve toplantı salonu olmuştur. Oda karmaşık geometrik kiremit kaplamalara ve ileri gelenleri kabul etmeye uygun oymalı sıva panellere sahiptir.
Comares Sarayı
El Mexuar’ın arkasında, bir avlu ve çeşmeden geriye doğru uzanan resmi ve özenle hazırlanmış Comares cephesi duruyor. Cephe, hükümdar için bir tür açık hava sahnesi görevi görmüş olabilecek, yükseltilmiş üç basamaklı bir platform üzerine inşa edilmiştir. Oymalı sıva cephesi bir zamanlar parlak renklerle boyanmıştı, ancak geriye sadece izler kaldı.
Comares cephesinin ötesindeki karanlık, dolambaçlı bir geçit, şimdi Myrtles Mahkemesi olarak bilinen havuzlu büyük bir avluyu çevreleyen kapalı bir verandaya götürür. Burası Comares Sarayı’nın odak noktasıydı.
El Hamra Sarayı’nın en büyük kulesi olan Comares Kulesi, I. Yusuf (1333-1354) tarafından yaptırılan bir taht odası olan Salón de Comares’i (Elçiler Salonu) içerir. Bu oda, El Hamra’da bulunan en çeşitli dekoratif ve mimari sanatları sergiliyor.
Çift kemerli pencereler odayı aydınlatır ve nefes kesici manzaralar sunar. Ek ışık, duvarlarda yüksekte bulunan kemerli ızgara (kafes) pencerelerle sağlanır. Göz hizasında, duvarlar girift geometrik desenlerle döşenen çinilerle cömertçe dekore edilmiştir. Kalan yüzeyler, eğrisel desenler ve kaligrafiden oluşan şeritler ve paneller halinde düzenlenmiş girift bir şekilde oyulmuş sıva motifleriyle kaplıdır.
Aslanlar Sarayı
Palacio de los Leones (Aslanlar Sarayı), Comares Sarayı’nın yanında yer alır, ancak bağımsız bir bina olarak düşünülmelidir.
Granada Hristiyanların eline geçtikten sonra iki yapı birbirine bağlandı.
Muhammed V, 14. yüzyılda Aslanlar Sarayı’nın en ünlü özelliği olan, bir haç oluşturan iki su kanalının kesişme noktasında yer alan on iki oyulmuş taş aslanın sırtındaki mermer bir leğenden oluşan karmaşık bir hidrolik sisteme sahip bir çeşme inşa etti. Doğrusal avlu. Kemerli bir kapalı veranda, avluyu çevreler ve bir dizi ince sütun tarafından tutulan ince alçı oymalar sergiler.
Aslanlar Sarayı’nın kuzey ve güney uçlarında iki salon vardır; bunlar Sala de las Dos Hermanas (İki Kız Kardeşin Salonu) ve Abencerrajas Salonudur (Elçiler Salonu). Her ikisi de ikinci katta odaları olan konut daireleriydi. Her birinin ayrıca ayrıntılı ve değişken yıldız motifleri ile mukarnas formlarında oyulmuş ve boyanmış sıva ile görkemli bir şekilde dekore edilmiş büyük bir kubbeli odası vardır.
Partal Sarayı
Palacio del Partal (Partal Sarayı) 14. yüzyılın başlarında inşa edilmiştir ve büyük bir havuzun bir ucundaki beş kemerli bir pasajın oluşturduğu revak nedeniyle del Pórtico (Portico Sarayı) olarak da bilinir. El Hamra Sarayı’nın en eski yapılarından biridir.
Diğer sarayların aksine Partal Sarayı, özel mülkiyete geçti ve sahipleri tarafından bir konuta dönüştürüldü. 1891’de İspanyol hükümetine devredildi ve daha sonra El Hamra tarihi bölgesinin geri kalanına dahil edildi
Generalife Sarayı
Nasrid hükümdarları kendilerini El Hamra Sarayı’nın duvarları içinde inşa etmekle sınırlamadılar. Surların hemen ötesindeki en iyi korunmuş Nasrid mülklerinden birine Generalife (Arapça, Jannat al-arifa’dan) denir. Jannat kelimesi cennet ve birliktelik, bahçe veya Generalife’ın bolca sahip olduğu bir ekim yeri anlamına gelir. İsmini; su kanalları, çeşmeleri ve yeşillikleri Kuran’daki “altlarından ırmaklar akan bahçeler” Bakara Suresinin 25. ayetinden almaktadır.
Generalife’ın en görkemli bahçelerinden birinde, uzun ve dar bir veranda, bir su kanalı ve iki sıra su fıskiyesi ile süslenmiştir. Generalife ayrıca El Hamradakilerle aynı dekoratif tarzda inşa edilmiş bir saray içerir, ancak ayrıntılı sebze ve süs bahçeleri, bu yemyeşil kompleksi Granada hükümdarları için hoş bir inziva yeri haline getirdi.
Elbette, bahçeler ve çeşmeler, kanallar ve havuzlar, Müslüman hakimiyetindeki inşaatlarda yinelenen bir temadır. Su, mimaride hem pratik hem de güzeldir ve bu açıdan El Hamra ve Generalife bir istisna değildir. Ancak Granada’nın Nasrid hükümdarları, suyu bütünleşik hale getirdi. Suyun sesini, görüntüsünü ve serinletici özelliklerini bahçelerde, avlularda, mermer kanallarda ve hatta doğrudan iç mekanlara yakınlaştırdılar.
El Hamra Sarayı ‘nın mimarisi, İslam mimarisinin diğer örnekleriyle birçok özelliği paylaşıyor, ancak iç ve dış arasındaki ilişkiyi karmaşıklaştırması bakımından benzersiz. Binalarında, iyi aydınlatılmış iç alanlardan gölgeli avlulara ve güneş alan bahçelere geçen gölgeli teraslar ve üstü kapalı yürüyüş yolları, suyun yansıması ve girift oymalı sıva dekorasyonu ile canlandırılmış.
El Hamra Sarayı’nın güzelliğinden etkilenenlerden biri de Yahya Kemal Beyatlı’dır. 1929 yılında İspanya’daki elçilik görevi sırasında kaleme aldığı satırlarla bitirelim yazımızı.
… El-Hamra’ya basit bir dış kapıdan giriliyor. Girerken harikulade bir mekân içine girileceğinin farkına bile varılmıyor. Girdikten sonra bir alemden başka bir aleme geçmiş, sanki bir rüyanın ortasına düşmüş gibi gözlerimi kapadım ve açtım, öylesine bir hayret içindeydim. Bu şaşkınlık daireden daireye geçtikçe arttı. Nazar değmemiş bir beyazlık içinde, sülüs bir yazı sarmaşığı gülümseyen bir güzellikle bütün duvarları sarmış; nakışın ve oymanın hudutsuz oyunları, tavanların derinliklerine kadar her tarafı örtmüş, ama her taraf yine de bembeyaz görünüyor.
Opinyu
Kaynaklar:
Jerrilynn D. Dodds, María Rosa Menocal, and Abigail Krasner Balbale, The Arts of Intimacy. Christians, Jews, and Muslims in the Making of Castilian Culture (Yale University Press, 2009).
Jonathan M. Bloom, Architecture of the Islamic West, North Africa and the Iberian Peninsula, 700–1800 (Yale University Press, 2020).