Günümüzdeki bilgilere göre alerji riski olan bebeklerde bile ek besinlere 6. Aydan sonra geçilebilir. Alerjiyi gözlemleyebilmek için ek besinlerin yavaş olarak tanıştırılması gerekir. Örneğin ailede kuvvetli bir şekilde ceviz alerjisi varsa cevizi 9. Aydan sonra ve az miktarlarda başlamak gerekir. Cevizin başlandığı günlerde yeni bir besin başlanmamalı ki gözleminiz değerli olsun.
Bebeğinizin Gıda Alerjisi Nasıl Oluşur?
Vücuda alınan bir besinin bazı parçaları 'yabancı' olarak algılanarak bağışıklık sistemi uyarılır. Bu besine karşı IgE denilen antikorlar üretilir. Besin alerjilerinin bazıları IgE'ye bağlı, bazıları da değildir. Besine spesifik IgE testleri yapılabilmektedir. IgE'ye bağlı besin alerjilerinin kaybolması daha uzun zaman alır.
Ailede kuvvetli alerji öyküsünün olması bebek için de bir risk oluşturur. Ebeveylerden birinde alerji olması % 50, her ikisinde de olması % 75 riski artırır. Eğer saman nezlesi, evcil hayvan alerjisi, astım veya besin alerjiniz varsa çocuk doktorunuzla mutlaka bu durumu paylaşın.
Besin alerjisi geçici mi, kalıcı mı?
Besin alerjilerinin şiddeti ve seyri değişkendir. Besin alerjilerinin başlama zamanı da farklılıklar gösterir. Bir ay önce alerjiye neden olmayan bir besin sonraki alımda alerjiye neden olabilir. Bu nedenle gözlem çok önemlidir.
Gıdaların tipine göre kalıcılık da değişir. Örneğin inek sütü alerijisi 3 yaşından sonra neredeyse her vakada geçer. Kuru yemişlerden 'amerikan fıstığı alerjisi ömür boyu surer' diye düşünülürken son yılların takip çalışmalarında % 20 oranında 6-8 yaşlarında geçtiği görülmüştür.
Ciddi bir besin alerjisi çocuk hekimi ve alerji uzmanıyla takip edilmelidir. Besinin tipine, kan ve deri testlerinin sonuçlarına göre seyir hakkında yorum yapılabilir.
Besin Alerjilerinin Belirtileri Nasıldır?
Üzerinde en çok vurgulanması gereken durum bebekteki bulgular gerçekten alerji mi? konusudur. Ispanak, domates, portakal gibi besinleri yedirirken veya hemen sonrasında ağzın etrafında oluşan kızarıklıklar cildin iritasyonudur. Bunu alerji diye yorumlamak bebeğe gereksiz besin kısıtlamaları yapmaya neden olur. Reaksiyon sırasında derhal bir fotoğrafını çekerek çocuk uzmanına danışabilirsiniz.
Şiddetli alerjik reaksiyonda besinin alınmasından sonraki dakikalarla 2 saat içinde tüm vücutta yaygın kızarıklıklar başlar. Ses kısılması ve öksürük eşlik ederse derhal acil müdahale edilmelidir. Solunum sisteminde oluşan ani ödem hayatı tehdit edebilir. Nefes alırken inleme ve zorlanma varsa ambulans çağrılmalıdır.
Bazen de besin alerjileri ciltte kuruluk, kızarıklık ve kaşıntıyla kendini belli eder. Eczema denilen bu durum en sık inek sütüne karşı olan alerjilerde görülür. Alerijler 'intolerans' şeklinde de ortaya çıkabilir. İshal, kusma aşırı gazlanma gibi.
En Çok Hangi Besinler Alerjiye Neden Olurlar?
Klasik olarak alerji açısından 'sabıkalı' bulunan 8 besin tipi vardır. Bunlar alerjilerin % 90'ından sorumludurlar.
1. inek sütü,
2. soya,
3. yumurta,
4. buğday,
5. amerikan fıstığı,
6. ağaç yemişlerinden ceviz,
7. balık (somon, ton balığı gibi),
8. deniz kabuklularından karides, yengeç, istakoz
Bunların dışında narenciyeler, çilek, domates, susam gibi değişik başka besinler de alerjiye neden olabilir.
Besin Alerjisini Önlemek İçin Neler Yapılabilir?
• Mümkünse ilk sene süt olarak sadece annesütü verilmeli. Annesütünün alerji gelişimine karşı koruyucu olduğu gösterilmiştir.
• Ek besinlere 6. Aydan sonra başlanmalı
• Yeni besinler tek tek denenmeli. Şüpheli besinler denenirken 3 gün yeni bir besin verilmemeli
• Yukarıda sayılan 'sabıkalı' besinlere 9. Aydan önce geçilmemeli.
• İnek sütü 1. Yaşından önce verilmemeli. Eğer mamaya geçilecekse çocuk doktoruna danışılmalı. Eczema sorunu yaşanıyorsa protein yapısı basitleştirilmiş mamalar verilmeli.
• Ailede alerji yaşanıyorsa doktora bildirilmeli
Besin Alerjisi Olduğu Saptanırsa Nasıl Bir Yol Takip Edilmeli?
• Orta ağır bir alerjik reaksiyon geçiren bebek çocuk alerji uzmanı tarafından takip edilmelidir. Reaksiyon ne kadar ciddi olduysa, tekrarlama riski o kadar yüksek, geçme olasılığı da o kadar düşüktür.
• İlk yapılacak şey bu besinlerin bebeğin menüsünden tamamen çıkarılmasıdır. Sunulmayan besine olan alerjik yanıt zaman içinde söner. Alerjinin geçip geçmediği belirli aralıklarla yapılan cilt veya kan testleriyle takip edilmelidir.
• Annelere düşen en önemli görev besin etiketlerini okumayı öğrenmektir. Bir besinin çeşitli isimlerinin olabileceğini unutmamak gerekir. Bazen latince veya tıbbi ismi etikete yazılır. Örneğin yumurta yerine 'albumin' yazılmış olabilir. Bu terimlere alışarak etiket okumak son derece önemlidir.
• Bebeğin bakımına katılanları da eğitmek gerekir.
• 'Acaba alerjisi geçti mi?' sorusuna yanıtı doktorunuzla araştırmanız gerekir.
Kaynaklar:
1- The Natural History of Food Allergy. Woods R A, Pediatrics Vol 111. 2003. 1631-1637.
2- Timing of Solid Food Introduction in Relation to Eczema, Asthma, Allergic Rhinitis and Inhalant Sensitization. Zutavern A et al. Pediatrics 121; 2008. E 44- E 52.
3- Food Allergies. Babycenter Advisory Board rev 04 2011.
4- Pediatric Nutrition in Practice. Koletzko B. Nestle Nutrition Institute. 2008.