

<
ANA BÜLTEN
Futbolun Kültürel Tarihi: Ortaçağ Avrupasında Futbol
Futbol, Ortaçağ Avrupasında bütün köy ve kasabaların oynadığı, sıklıkla ölümlere yol açan oldukça sert bir spordu. Günümüzde futbol sahalarında yaşananların sert olduğunu düşünenlerin, belki de futbolun Orta Çağda nasıl oynandığına hiç bakmamaları gerekiyor. Futbol, taş fırlatma ve sokak dövüşleri gibi dönemin diğer popüler sporlarıyla fiziksel barbarlık/vahşilik açısından aynı seviyedeydi. Sahaya gerek olmadan, şehir kapıları kale olarak kullanılırdı.
Almanyanın Saarland Üniversitesinden Kültürel Tarihçi Wolfgang Behringer, futbolun tarihi kaynaklarda ilk görüldüğü zamandan itibaren günümüze kadar olan tarihsel gelişimini araştırdı. Tarihi kaynaklar, aslında futbolun yüzlerce yıldır oynandığını göstermekte. Futbol 12inci yüzyıla gelindiğinde hem İngilterede hem de İtalyada yaygındı. Rönesans Döneminde Medici ailesinin büyük dükleri, futbolu milli bir spor haline getirdi.
Futbol hiçbir zaman Antik Olimpiyatlarda yer almadı ancak, Profesör Behringerin tarih kitapları, yazışmalar, günlükler ve hatıratlar gibi tarihi kaynaklar üzerindeki çalışmaları, oyunun tarihinin Orta Çağa kadar dayandığını göstermekte. Örneğin neden eski İngiltere ve İtalya kentlerindeki bazı duvarların üst katlarında parmaklıklı pencereler vardı? Neden bu kadar yüksekte bu kadar pahalı önlemler alınmıştı? Wolfgang Behringere göre bu soruların cevabı da futbol! Rönesans Dönemindeki insanlar futbolun nasıl bir oyun olduğunun ve nelere yol açacağının farkındaydı ve pencerelerindeki pahalı camları sert toplardan korumak istemişlerdi.
Peki futbola ile ilgili bildiğimiz en eski kayıt nedir? Behringer: Ortaçağ kaynakları sadece toplu oyunlardan bahsediyor, onları birbirinden ayırmıyor. Toplu oyunlar bu dönemde genel olarak oldukça ünlüydü. Voleybola benzer bir oyun olan Pallone, Almanya ve İtalyada en popüler spordu. Futbol ilk kez tarihsel kayıtlara geçmeden önce zaten var olan bir oyundu, yani ilk çıkışına dair sadece tahmin yürütülebilir. Muhtemel en eski yazılı kayıt 1137 yılına ait ve bu da İngilterede futbol oynarken ölen bir çocuğun ölümü üzerine hazırlanmış bir belge. diyor.
Behringer Geç Orta Çağ Döneminden sonra, İtalya ve İngiltere futbolun kalesi konumundaydı. diyor. Bir oyun sabahtan akşam karanlığına kadar yeterince ışık olduğu sürece oynanmaya devam ederdi. Saha veya oyun alanı birkaç kilometre uzunluğunda olabiliyordu. Belirli günlerde şehir kapıları kale olarak kullanılırdı. Özellikle Tövbe Salısı (Büyük Perhiz arifesi) ve Kül Çarşambası (Büyük Perhizin ilk çarşambası) futbol turnuvaları için popüler tarihlerdi.
Bir takımda oynayan oyuncular için sayı sınırı ve oyun tarzı neredeyse hiç yoktu. Behringer Adam öldürmeler yasaklanmış olmasına rağmen, neredeyse her fiziksel temasa izin vardı. Büyük kavgalar, kazalar, hatta ölümler pek nadir değildi. Bu tarz olaylar gerçekleştikten sonra kan davalarının olduğuna dair belgeler var. diyor. Tahmin edildiği üzere futbol sıklıkla yasaklanan bir oyundu. Sadece İngilterede 1314 ve 1667 yılları arasında 30 defa tamamen yasaklanmıştı. Ayrıca Behringer Futbol oynayanları korumak amacıyla cezalar getirilmişti. diyor.
İtalyada futbol Calcio olarak bilinirdi. Köyler ve kentler birbirleriyle yarış içindeydi. Behringer Cosimo I di Medici spora çok düşkündü ve Medici ailesinden büyük düklerin çoğu gibi o da futbol oynadı. Rönesans Döneminde Mediciler futbolu sahiplendiler ve Floransada futbolu milli spor statüsüne yükselttiler. diyor. Mediciler oyunun nasıl oynanacağı konusunda daha nazik bir yaklaşım sergilediler ve oyunu bir nebze evcilleştirdiler ve medenileştirdiler. Hala sert bir oyun olmasına rağmen, rakibe gol atmak için her takımda 27 oyuncu olması kuralı getirildi.
1625 yılına ait bir kaynağa göre, top beyaz deriden yapılır ve içi hava ile dolduruldu. Behringer Önemli oyunlar genellikle Piazza Santa Crocede veya Santa Maria Novella Bazilikasının önündeki meydanda oynanırdı ve çok sayıda izleyiciyi kendine çekerdi. Ne zaman uygun koşullar oluşsa, örneğin devlet ziyaretlerinde, düğünlerde ve bayramlarda Büyük Calciolar organize edilirdi. diyor. Kışın oyunlar, 1491 yılında Floransa boyunca akan Arno Nehrinin donduğunda olduğu gibi bazen buz üzerinde oynanırdı. Ayrıca Behringer Üzerine bir şey inşa edilmemiş veya ormanlarla kaplı olmayan düz alanlar seyrekti, bu yüzden bu geniş buz alanları hemen futbol sahası ilan edilirdi. diyor.
Peki ya Almanya? Almanyanın futbol tarihi bu kadar eskiye dayanmıyor diyor Behringer. Diğer toplu oyunlar ilk başlarda burada daha popülerdi, ama bazen de topu yere değdirmeden oynanan bir oyun olan pallone gibi ayakların oyuna dahil olduğu oyunlar da oynanmış. Behringerin günlükler üzerinde yaptığı araştırma, 16ıncı yüzyılın sonlarında yaşayan Alman Kont Wolfgang Wilhelmin Almanyanın tarihteki ilk onaylı futbolcusu olarak kabul edildiğini gösteriyor.
Modern şekliyle futbol 1863 yılında İngilterede ortaya çıktı. Behringer 1863 yılında futbol her takımın 11 oyuncu ile sınırlandırılması gibi sistemleşmiş kurallarla oynanan bir spor haline geldi. Oyuncular eğer faul yaparsa veya elle oynarsa cezalandırılıyordu. Futbolun geleneksel ve daha agresif hali rugby olarak adlandırıldı. Tek bir spor, ikiye bölündü. diyor. Alman futbol kulüplerinin çoğu da 1890lar itibariyle kuruldu.
Futbol daha sonra Modern Olimpiyat Oyunlarına dahil edildi. 1900da Pariste gerçekleşen modern çağın ikinci Olimpiyat Oyunlarında Büyük Britanya futbolda, Fransa ise Rugbyde galip geldi. Behringer 1908 Londra Olimpiyat Oyunları, milli takımlar arasında gerçekleşen daha düzenli bir turnuva için bir ilkti. Çeyrek finalde İngiltere İsveçi antrenörü bile olmadan 12-1 yendi. Yarı finalde Danimarka Fransayı 17-1 ile ezip geçti ve Sopus Niesen 10 gol kaydederek tarihe geçti. Finalde de Büyük Britanya Danimarkaya üstünlük sağlayıp turnuvayı kazandı. diyor.
Yazar: Muhsin Ulusoy, 10 Temmuz 2016, arkeofili.com