Psikanaliz nedir? Sigmund Freud’a göre psikanaliz:
- Başka türlü neredeyse ulaşılamayan ruhsal süreçleri bir soruşturma yöntemidir.
- Bu soruşturmaya dayanan nevrotik rahatsızlıkları ele alma yöntemlerinden biridir.
- Bu yolla elde edilmiş ve giderek yeni bir bilimsel dal bünyesinde kaynaşan bir dizi psikolojik kavramdır.
Görüldüğü üzere bu tanımlama bir yöntemi, tedaviyi ve kuramı içine almaktadır. Şimdi bu maddeleri teker teker açalım:
- Psikanaliz “başka türlü neredeyse ulaşılamayan ruhsal süreçleri bir soruşturma yöntemidir.” Ruhsal süreçleri ruhsal aygıtta olup biten hemen her şey olarak düşünebiliriz - duyumlar, imgeler, anılar, temsiller, mantıksal akıl yürütmeler vb. Freud bu süreçlerin büyük ölçüde bilinçdışı olduğunu iddia etmiştir – yani, kişinin kendisi tarafından bilinmediğini. Psikanalizin odağındaki düşünce, doğası gereği bilinçdışı ruhsal süreçlerin var olduğudur. Bu süreçlerin bilinçdışı kalmalarının nedeni ise bilince çıkmalarına çok etkin mekanizmalarla karşı konulmasıdır. Fakat kişinin bunları bilmemesi, bu süreçlere ulaşılamayacağı anlamına gelmemektedir. Freud’un önerdiği yöntemle birlikte “başka türlü neredeyse ulaşılamayan”a ulaşmak artık mümkün olmuştur.
- Psikanaliz “nevrotik rahatsızlıkları tedavi etme yöntemidir ve bu soruşturmayı temel alır.” Nevroz dediğimizde 19. Yüzyıl psikiyatrisinden miras kalmış bir terimden bahsetmekteyiz. O çağda bu rahatsızlıklar sinir sistemindeki bozukluklara yani organik bir nedene bağlanmaktaydı. Daha sonra bu anlayış terk edildiyse de psikanaliz içinde hastalıkları tanımlamak amacıyla kullanılmaya devam etti. Freud katlanılamaz bir cinsel yoksunluk, şiddetli bir örselenme vb. etkisiyle gelişen “güncel nevrozlar” ve “psikonevrozlar” (histeri, saplantılar, fobiler) dediği rahatsızlıkları incelemiştir. Fakat psikanalizin inceleme alanı sadece nevrozlarla sınırlı değildir, günümüzde bu alan sınır durumlara, sapkınlıklara, psikosomatik hastalıklara kadar genişlemiştir.
- Psikanaliz aynı zamanda “bu yoldan edinilmiş ve giderek yeni bir bilimsel dal biçiminde kaynaşan bir dizi psikolojik kavramdır.” Başka bir deyişle, gözlemlenebilir görüngüleri (ruhsal süreçleri) anlaşılır kılmaya çabalayan, sabırla oluşturulmuş bir bilgiler bütünüdür. Bilimsel olup olmadığı ise “bilim” denildiğinde ne anlaşıldığına bağlı olarak bir tartışma konusudur.