Yetenek sınavları her üniversitenin kendi bünyesinde düzenlediği, sanat ve tasarım gibi yaratıcılık gerektiren bölümlere öğrenci seçmek için uygulanan bir çizim sınavıdır. Bu sınavlar her üniversite tarafından ayrı ayrı düzenlendiği ve uygulandığı için öğrenci seçimleri de o okullar tarafından yapılıyor. Bundan dolayı da her üniversite kendisinin düzenlediği yetenek sınavında farklı uygulamalar yapabiliyor. Örneğin bir üniversite portfolyo ile öğrenci kabul ederken, bir başkası renk bilgisini ölçen bir sınav yapabilir, veya bir başkası perspektif bilgisini ölçen bir sınavla öğrenci kabul edebilir. Bundan dolayı öğrencilerin hangi üniversitenin hangi bölümüne başvuracağını önceden bilmesi önemli.
Peki yetenek sınavları nasıl oluyor? Bu sorunun cevabını genelde uygulanan sisteme göre vermeye çalışalım. Genellikle yetenek sınavları 2 aşamalı uygulanıyor. 1. aşamada öğrencinin bizzat bakarak gördüğü bir figürün ya da bir objenin oran-orantısı, kağıda düzgün yerleştirerek çizip çizemediği, formunu doğru ifade edip edemediği, ışık gölgesi ve tonlamasını doğru uygulayıp uygulamadığı ve detayları ne kadar fazla görerek çizebildiğini ölçüyor. Kısacası gördüğü bir şeyi aynen kağıda aktarması gerekiyor. Bu sınava "desen" sınavı deniyor. 1. aşama işin nispeten kolay kısmı diyebiliriz.
2. aşama biraz daha karmaşık. Genellikle ikinci aşama sınavında öğrencilerden imgesel tasarım dediğimiz, bir kavramın ya da olayın hayali olarak (yani başka bir yere bakmadan, örneğin bir fotoğrafa veya resime) çizilmesi isteniyor. İstenen konular bölümden bölüme, üniversiteden üniversiteye değişiklik gösterebiliyor. Örneğin bir üniversitenin iç mimarlık bölümü için, bir mekanın perspektif kurallarına uygun olarak çizilmesi istenebilirken, bir başka üniversitede aynı bölümün sınavında bir obje gösterilerek (örneğin bir "kilit", daha önce Anadolu Üniversitesi'nde sorulmuştu) o obje ile ilgili bir olay hayal edip çizmesi istenebilir. Daha detaylı açıklamak gerekirse;
İllüstrasyon: Sophie Blackall
1. İkinci aşama sınavında öncelikle öğrencilerin bazı teknik bilgilerde yeterli olup olmadığı ölçülür: Örneğin perspektif bilgisi, 3 boyutlu düşünebilme ve çizerek ifade edebilme, mekanın ve mekandaki objelerin yüksekliği, insan ve hayvan figürleri ve figürlerin anatomik yapısının doğru çizilip çizilmediği, aynı zamanda figürlerin karakteri ile ilgili ifadenin kullanılıp kullanılmadığı. Mesela bir polisin üniforması nasıldır, kızgın bir adamın yüz ifadesi nasıldır, bir hırsızın davranışı nasıl olabilir gibi.
2. Bunun dışında öğrencinin yaratıcılığına bakılır: Verilen konu ile ilgili herkesin düşündüğüne benzer bir çizim mi yapmış, yoksa olaya farklı bir açıdan bakarak o çalışmaya bakanları şaşırtabilir mi.
Genellikle bu iki aşamalı sınav üniversitelerce uygulanıyor. Ancak bazı üniversiteler bunların yanı sıra farklı sınavlar da uyguluyor. Bu sınavlardan bazıları şöyle:
Renk bilgisi: Bu sınavda bir konu verilir ve o konunun renklendirilerek (sulu boya veya farklı materyaller ile) çizilmesi istenir. Ya da sınav heyetince seçilen bir objeye bakarak aynı şekliyle renkli çalışması istenebilir.
Modelaj: Bu sınav genellikle heykel bölümlerince uygulanıyor. Bu sınavda da kimi zaman bir objeye bakarak aynı şekliyle heykeli yapması istenirken, kimi zaman da bir kavramı ya da objeyi hayal ederek heykelinin yapılması istenebiliyor.
Sanat Tarihi: Bu sınav öğrencilerin sanat tarihi bilgisini ölçmek için uygulanan bir sınav. Genellikle çoktan seçmeli olarak uygulanıyor.
Genel Kültür: Bu sınav da öğrencilerin genel kültür bilgisini ölçmek için uygulanabiliyor. Öğrenci seçmek istediği bölümle ilgili daha önceden ilgilenmiş mi, ya da dünyadaki sanat ve tasarım ile ilgili gelişmelerden haberdar mı, bunları anlamak için uygulanıyor.
Portfolyo sunumu: Bu da bazı üniversitelerce öğrencinin o güne kadar yapmış olduğu çalışmalarını sunmasıyla oluyor. Ve böylece öğrencinin gerçekten daha önceden sanat ve tasarımla ilgilenip ilgilenmediğini, çizim sınavında çok başarılı olmamış olsa dahi, daha önceden yaptığı çalışmalara bakarak seçmek istediği alanda başarılı olup olamayacağına bakarak karar veriliyor.
Görsel Zeka: Bu sınav da bazı üniversitelerce öğrencilerin 3 boyutlu düşünebilme yeteneği, görsel algıları, analitik düşünebilme yeteneği gibi konularda yeteri kadar iyi olup olmadığını ölçmek için çoktan seçmeli zeka testinden oluşuyor.
Bugüne kadar olan sınavlar bu şekildeydi. Bundan sonra farklı sınav çeşitleri ortaya çıkabilir veya varolan sınav sistemlerinde değişiklikler olabilir. Bundan dolayı öğrencilerin mümkün olduğunca geniş kapsamlı çalışma yapmalarında fayda var.