Moğollar Macaristan’dan Neden Çekildiler?
Ağaç halkaları, araştırmacıların havayı tahmin edebilmeleri için kullanabilecekleri yıllık büyüme izlerini barındırır. Bu fotoğraf, Güney Polonya’daki tarihi bir binadan çıkan bir köknar kerestesine ait. C: Ulf Büntgen.
O yıllardaki Doğu Avrupa’nın iklimi üzerine yapılan yeni bir araştırma, bu gizemli geri çekilme hakkında yeni bir fikir ortaya koydu: Moğollar, kelimenin tam anlamıyla batağa saplanmıştı.
Ağaç halkalarından elde edilen yeni verilere göre, 1242 yılında Macaristan’da soğuk ve karlı geçen bir kış, kendini yağışlı bir bahara bırakmıştı. Sonuç itibariyle, Macaristan’ın çayır alanları bataklığa dönüştü, diyor çalışmanın araştırmacılarından Nicola Di Cosmo.
Atlarına bel bağlamış olan Moğollar, yumuşak arazilerde etkili bir şekilde hareket edemeyeceklerdi ve atlarının otlayabileceği çok az alan kalacaktı. Di Cosmo, “Bu, yalnızca bir kış dönemi içinde, küçük bir iklim değişikliğini tespit ettiğimiz ve oldukça önemli bir tarihi olaya bağlayabildiğimiz çok az durumdan biri.” diyor.
Mikroskopla incelenen meşe ağacı halkaları, araştırmacıların Moğolların Macaristan’ı işgal etmeye çalıştıklarında yağış ve bataklık koşullarıyla karşı karşıya kaldıklarını bulmalarına yardımcı olan doğal bulgular arasındaydı. C: Willy Tegel
Macaristan’ın işgali
Macaristan’ın işgali, meşhur Moğol hükümdarı Cengiz Han’ın 1227’deki ölümünden sonra gerçekleşti. Varisi olan oğlu Ögeday Han, Moğolları 1235’te Rusya’ya, ardından da 1240’da Doğu Avrupa’ya götürdü.
Di Cosmo’nun Scientific Reports dergisinde yazdığına göre, “Birden fazla Moğol komutanı, 1241 baharında Macaristan’a en az 130.000 asker ve neredeyse yarım milyon at getirdi.” O yılın Nisan ayında Moğollar, hem Polonya hem de Macar ordusuyla savaştı ve Doğu Macaristan’da bir idari sistem kurarak çok önemli savaşlar kazandı.
Araştırmaya göre, 1242 yılının başlarında bölgedeki Tuna nehri ve diğer nehirler dondu. Bu da, Moğolların ani geri çekilmelerine kadar, birkaç ay boyunca savaşarak geçirdikleri Batı Macaristan’a geçmelerini sağladı.
İklim araştırmacısı ve araştırmanın yardımcı yazarı Ulf Büntgen, Kuzey İskandinavya’dan, Ural dağlarından, Romanya’daki Karpat dağlarından, Avusturya’daki Alp ve Rusya’daki Altay dağlarından alınan ağaç halkaları verilerini, Moğol ordusunu harekete geçirmiş olabilecek iklim faktörlerini çözebilmek için inceledi.
Di Cosmo, “Daha önce ortaya atılan teoriler, Ögeday’ın Aralık 1241’deki ölümünün, Moğolların başkomutanının yurtlarına geri dönmeye ittiğini öne sürüyordu fakat bu pek de tatmin edici bir bilgi değil.” diyor. Çünkü başkomutanları, Moğolistan’daki siyasete dahil olmak için oraya hiç geri dönmedi, aksine tekrardan Rusya’ya gitti.
Moğollar Macaristan’ı işgal edip, aniden geri çekildikleri sırada Doğu Avrupa’nın 1241-1242 yıllarındaki havasının yeniden canlandırılmasına yardımcı olmak için kullanılan dört meşe halkasının mikroskobik görünümü. C: Willy Tegel
Bataklığa karşı askeriye
Ağaç halkaları, yazları büyüyen ve kışları sessizliğe gömülen ağaçların, araştırmacıların havanın belirli bir yılda nasıl olabileceğini tahmin edebilmesi için kullanabilecekleri özellikleri barındırır.
Büntgen’in incelediği bu kalıntılar, Macaristan’da 1238 ile 1241 yıllarında, ortalamanın üstündeki bir sıcaklığı ve ardından 1242 ile 1244 yılları arasında serin bir yaz mevsimine dayanıyor. Araştırmacıların bildirdiğine göre, 1242 yılında Güney Polonya, Çek Cumhuriyeti, Batı Slovakya, Macaristan’ın kuzeybatısı ve Doğu Avusturya’yı kapsayan bölge son derece yağışlıydı.
Di Cosmo, “Baharla gelen bu su baskınlarının, Moğolları engellemiş olabileceği mantıklı geliyor. Macaristan’ın çayır alanları, 1700-1800’lerde büyük çaplı bir drenaj projesi yürütülene kadar bir bataklıktı.” diyor.
Di Cosmo’a göre, Moğollar, Karpat dağları eteklerinden ve diğer yüksek yerlerden geçip, başlangıçta geldikleri rotadan farklı bir yol izleyerek geri çekildi. “Bütün bunlar bence çalıştıkları araziden memnun olmadıklarının kanıtı.” dedi.
Di Cosmo ve meslektaşları, 1211 ve 1225 yıllarında ılık ve yağışlı bir havanın olmasının, atları için bol yem sağladığından, Moğolların başlangıçtaki genişlemesini tetikleyerek onlara yardımcı olduğunu daha önce keşfetmişti.
Diğer iklim araştırmacıları da Moğolların iklimi etkilediğini ortaya koymuşlardı: 2011 yılında araştırmacılar, 1200’lerdeki Moğol istilasının küresel karbondioksit seviyelerinde küçük ama fark edilebilir bir etki yarattığını çünkü genişleme politikalarının ölümlere ve yıkımlara neden olarak, tarımda ormanların tahribine neden olduğunu belirtti.
Yazar: Elifnur Bingöl
Kaynak: Büntgen, U., & Di Cosmo, N. (2016). Climatic and environmental aspects of the Mongol withdrawal from Hungary in 1242 CE. Scientific reports, 6, 25606. arkeofili.com adresinden alınmıştır.