Habil Ve Kabil Kıssası:
Kur'ân-ı Kerîm'in bir yerinde Adem'in iki oğlundan bahsedilir. Kur'ân'da isim*leri zikredilmeyen bu iki kardeş Allah'a birer kurban adarlar. Bunlardan Kabil, kendi kurbanının kabul edilmediğini görünce, kıskançlıkla Habü'i öldürür. Allah tarafından gönderilen bir karga yeri kazarak Kabil'e naşı nasıl ortadan kaldıracağı*nı gösterir.
Kur'âh'ın kısaca temas ettiği bu kıssa hakkında, pek çoğu Ehl-i Kitab çevrelerin*den derlenmiş uzun rivayetler ortaya konmuştur. Bu uzun rivayetleri tasdik için elimizde ne ayet vardır, ne de sahîh hadis. Konuya temas eden ayetler şu mealde*dir:
Ey Muhammedi Onlara, Adem'in oğlunun kıssasını doğru olarak anlat: İkisi birer kurban sunmuşlar., birininki kabul edilmiş, dİğerininki edilmemişti. Kabul edilmeyen, 'And olsun seni Öldüreceğim'deyince, kardeşi: 'Allah ancak sakınanların takdimesini ka*bul eder' demişti. 'Beni öldürmek üzere elini bana uzatırsan, ben seni öldürmek için sana elimi uzatmam. Çünkü ben, alemlerin Rabbt olan Allah'tan korkarım'. 'Ben, hem benim hem de kendi günahını yüklenip cehennemliklerden olmanı isterim; zul*medenlerin cezası budur'. Bunun üzerine, kardeşini öldürmekte nefsine uydu ve onu öl*dürerek, zarara uğrayanlardan oldu. Allah, kardeşinin Ölüsünü nasıl gömeceğini göstermek üzere, ona yeri eşeleyen bir karga gönderdi. 'Bana yazıklar olsun! Kardeşimin ölüsünü örtmek için bu karga kadar olmaktan aciz kaldım' dedi de ettiğine yananlardan ol*du[86]».
Konu ile ilgili bir kaç rivayet: Adem'in çocukları dünyaya gelirken, her seferin*de biri erkek ve diğeri de kız olmak üzere ikiz olarak doğardı. Bir batından doğan erkeği diğer bir batından doğan kızla evlendirirdi. Kabil ile Habil doğuncaya ka*dar hal böyle devam etti. Kabil ziraatle, Habil de hayvan beslemekle geçiniyorlar*dı. Kabil, Habil'den büyüktü. Kabil'in kız kardeşi, Habil'in kız kardeşinden-güzel*di. Habil, Kabil'le aynı batında doğan kızla evlenmek istediğinde, Kabil buna engel oldu ve:
- O benim kızkardeşimdir; benimle birlikte bir batında doğdu. Onunla evlen*mek benim hakkimdir ve o seninle aynı batında doğan kız kardeşinden güzeldir diye itiraz etti. Babaları Adem, Kabil'e kız kardeşini Habil ile evlendirmesini em*retti ise de Kabil bu emri dinlemedi. Bunun üzerine hangisinin bu kızla evlenmek*te haklı olduğunu anlamak üzere her ikisi de Allah'a kurban takdim ettiler. Adem, o vakit ailesinden ayrılarak bir yere gitmişti. Evinden ayrılırken gökyüzüne; Ev*ladımı emânet olarak sana bırakacağım; sen onları koru dediyse de gök onun bu teklifini kabul etmedi. Yere teklif ettiğinde, o da red cevabı verdi. Dağlardan da ay*nı cevabı aldı. Bunun üzerine Adem bu görevi Kabil'e teklif etti. Kabil yapılan tek*lifi kabul etti ve: Geldiğin zaman aileni, seni sevindirecek bir halde bulursun de*di. Adem yola çıktıktan sonra Kabil ve Habil Allah'a kurban takdim ettiler. Kabil Habil'e karşı övünür, O, benim kızkardeşimdir; ben yaşça da senden büyüğüm; bundan başka ben aynı zamanda babamın varisiyim de derdi. Habil'in kurbanı genç ve semiz bir sığırdı; Kabil'in kurbanı bir demet başaktı. Kabil bu demet içinde büyük bir başak görmüş ve ovuşturarak onun danelerini yemişti. Ateş (gökten) ge*lerek Habil'in kurbanını yaktı. Kabil'in kurbanım olduğu gibi bıraktı. Bunun üzeri*ne Kabil, Habil'e darıldı ve: Seni kesinlikle öldüreceğim. dedi.
Kabil öldürmek niyetiyle kardeşim aradı. Kardeşi ondan korkarak dağların te*pesine kaçtı. Bir gün Kabil, koyunlarım otlatmakta olan Habil'in yanına geldi. O sı*rada Habil uyuyordu. Kabil taş olarak onun başını ezdi. Habil öldü.
. (Kabil ile Habil) her ikisi de Allah'a kurban takdim etti. Allah, koç kurban edenin kurbanını kabul edip, ekin takdim edenin kurbanını kabul etmedi. Bu koç Allah'ın yanında korumaya alındı. Ancak İshak'ın[87] kanının karşılığı olmak üzert kurban kesilirken Allah onu gökten yere indirdi. Hz.İbrahim bu koçu Semratu's Savvaf adı ile anılan yerde. kesmiştir.
. Adem Cennet'te iken malum günaha katlanmadan önce Havva'ya yaklaşırd Havva Cennet'te iken Kayn (Kabil) ile onun ikizine yüklü kaldı. Havva onlara get iken ağrı ve. sancı duymadı; doğururken buru da tutmadı. Adem yere indirildi] ten sonra Havva'ya yaklaştığında, Havva Habil ile onun ikizine gefte kaldı.
. Havva'nın Adem'den erkek ve kız olmak üzere 20 batında, 40 çocuğu oldu
. Rivayet edildiğine göre Havva, Adem'den 120 batın çocuk doğurdu.,. Kal ile Klima ilk batında doğmuşlardı. Sonuncu batında ise, Abdulmuğîs ile Emetı muğîs doğmuştu. Adem'in çocuklarından isimleri tesbit edilebilen erkekler 15, kızlar ise dörttür. Habil ile aynı batında doğan kızın adı Liyuza'dır.
Adem oğullarından Allah'a kurban takdim edenlerden biri çiftçi1 idi. Biri, ko*yanlarından en değerli, en semiz ve iyisini içtenlikle kurban -etti. Allah onun kur*banını kabul etti. Diğeri ise, karamuk ve başak döküntüleri takdim etti. Fakat bun*ları da istemiyerek ve hoşlanmaksızm yaptı.
Bir kısım rivayetlere göre kurban takdim edenler, Adem'in öz oğulları değildi; bu işi yapanlar İsrail Oğuİlarındandı.
Öz oğlunun kardeşi tarafından öldürülmesinden sonra Hz. Adem ağlayarak şu beyitleri söylemiştir:
Şehirler, ülkeler ve yeryüzünde yaşayan insanlar değişti. Yeryüzü karanlık ye çirkin bir manzara arzediyor; tadı ve rengi olan her nesne bozulup, güzel yüzlerde neşe ve sevinç eseri kalmadı.
Adem'e biri tarafından şu iki beyitle cevap verilmiştir:
Ey Kabil'in babası! Onlardan her ikisi de öldürülmüş sayılır; Çünkü sağ kalanı da boğazlanmış ve öldürülmüş kişi gibidir. O, katlanmaktan korktuğu bu suçu gençliğin sarhoşluğu ile işledi. Bu korkunun tesiriyle de haykırarak ve bağırarak geldi.
.Kabil kardeşini öldürdükten sonra, ne yapacağını bilmediği için onu boşluğa bırakıverdi. (Sağında solunda yırtıcı kuşlar, hayvanlar dönüp dolaşmaya başlayın*ca), onu parçalamalarından korktu ve cesedi sırtına aldı. Böylece onu sırtında kırk gün taşıdı (bir sene, yüzsene taşıdığı ve bunun sonucu olarak iyice bozulup koktu*ğu yolunda da rivayetler vardır). Bu müddet esnasında kuşlar ve yırtıcı hayvanlar Kabil'in etrafında dönmüş durmuş ve cesedi yiyebilmek için sırtından atacağı za*manı gözlemişlerdir.
Kabil Habil'i öldürünce, daha önce beyaz olan teni simsiyah kesildi Adem ona, kardeşinin nerede olduğunu sorunca: Ben onun çobanı değilim diye cevap yer*di. Bu olaydan sonra 100 yıl yaşayan Hz. Adem hiç gülmedi.
Kabil Habil'i Öldürünce Yemen tarafında bulunan Aden'e kaçtı. Burada karşısı*na çıkan şeytan: Habil ateşe taptığı ve ona hizmet ettiği için, ateş onun kurbanını yedi; eğer sen de ateşe taparsan arzuna ulaşırsın dedi. Bunun üzerine Kabil, ateşe tapmaya mahsus bir ev yaptı ve ateşe taptı. Böylece de ateş perestlerin ilki olmuş oldu.
Kardeşini öldüren Kabil defin işinin nasıl olduğunu bilmiyordu. Allah tarafından biribirleriyle kardeş olan iki karga gönderildi. Dövüştüler; biri diğerini öldür*dü; ona bir çuküf eşti ve'üzerini toprakla örttü [88] .
Konu ile ilgili Kur'ân ayetlerini yukarıda gördük. Aslında kıssa bundan ibaret*tir. Kur'an'ın açıklaması ile yetinmeyenler yukarıdaki detayları bularak veya1 uydu*rarak kitaplara doldurmuşlardır. Bunların doğruluğunu ne ileisbat edeceğiz? Bunlara ait kitaplarımızda uzun veya kısa hiç bir hadis mevcut değildir.
Bir insan çocuğunu kaybettiği zaman üzülmesi normaldir; ama acaba gerçekten Hz. Adem 100 yıl hiç mi gülmemiştir? Kabil ve Habil'den her birinin kurban olarak ne takdim etmiş oldukları ve bu konudaki teferruat ne kadar garip şeyler içermek*tedir! Hz. İshak kurban edileceği zaman Allah tarafından onun kanının bedeli ola*rak gönderilen kurbanlık Habil'in takdim etmiş olduğu kurbanhkrmş. Bu neye da*yanılarak ileri sürülebilir? Bu tam bir İsrailiyyat örneğidir[89] Ayrıca İshak'm kurbanlık olması konusu bizatihi bir israiliyyattır ki bu ait olduğu yerde gelecektir.
Kabil'in kardeşine ait cesedi 40 gün veya bir yıl veya yüz yıl sırtında taşıması beyaz olan, teninin siyahlaşması; ateşe tapanların piri olması v.s. gibi şeyler tama*men asılsızdır. Katil, hem de ilk katil rolünde olan[90] Kabil'i biraz daha kötüle*mek, gözden düşürmek için söylenmesi ve uydurulması gereken her şey söylenmiş ve uydurulmuştur. Mesele bundan ibarettir. Ayrıca şunlara da dikkat edilmesi ge rekir:
1) Bazı müfessirler bu iki kişinin Adem(a.s.)'in bizzat kendi oğulları olmayıp, İs rail Oğullarından iki kişi olmasını daha doğru görmüşlerdir. Ama ayetin böyle an laşılmasına imkan yoktur ve bu çok yanlış ve hatalı bir tefsir tarzıdır[91].
2) Bir kısım haberlerde Kabil'in kardeşini tuzağa düşürerek ansızın öldürdüğı söylenmektedir. Şayet böyle olsaydı, karşı karşıya gelip konuşmaları ve Kur'an'u buna ait açıklamaları nasıl izah edilecekti? [92]. Kur'an'ın zahirine ve ayetlere açıkc zıt olmasına rağmen, tefsirlere biraz daha fazla haber toplayabilmek için bunlar in ce düşünce mahsulü olmaksızın yazılmıştır.
3) Bazı rivayetlere göre, Şam'ın kuzeyindeki bir dağda Mağaratu'-Dem (Ka Mağarası) İsminde bir mağara vardır. Burası Kabil'in kardeşini Öldürdüğü yerdi: Bu tamamıyla asılsız bir haberdir ve israiliyyattır[93].
4) İbn Asakir'in Ahmed İbn Kesir'in hayat hikayesi meyanında kaydettiğine gcre, salihlerden olan bu zat rüyasından Hz. Peygamber, Ebu Bekir, Ömer ve Habil'i görmüş ve Habil'e bu mağarada bulanan kanın kendi kanı olduğuna dair yemin teklif etmiş ve o da yemin etmiştir. Aynı rivayete göre Hz. Peygamber, Ebu Bekir ve Ömer bu yeri her perşembe günü ziyaret etmektedirler.
Doğru bile olsa bu, nihayet bir rüyadır. Peygamberler dışında kalan kişilerin rü*yaları, dini açıdan herhangi bir hüküm gerektirmez. Rüya sadece sahibini ilgilendi*rir. Bunu, Habil'in öldürüldüğü yeri belirlemede delil olarak kullanmak yersiz ve anlamsızdır[94].
5) Rivayetler arasında bir de kurbanın kabul belirtisi olarak yakılmaktan bahse*diliyor. Bu da tam anlamıyla israili bir rivayettir[95].
6) İslami eserlere girmiş bazı Ehl-i Kitab rivayetlerini aktaran Taberi: Rivayetle*rin hangisinin doğru olduğunu Allah bilir der[96].
7) Adem'in oğlu Habil'in ölümünden duyduğu elemi dile getiren bir mersiyyesi vardır. Bazı eserlere çok uzun olarak geçen[97] bu şiirin Hz. Adem'e ait oluşu şid*detle reddedilmiştir[98]. Bu uydurma bir şiirdir.
8) Rivayetlerde bir de kardeş olan iki karga yekdiğeri İle dövüştürülmüş, buna ait de pek çok tafsilata yer verilmiştir. Yüce Allah Kur'an'da: Sonra.Allah bir karga gönderdi. buyurmaktadır. İşte bunun dışında kalan rivayetler de israiliyyattir[99].
9) Kabil'in Habil'i Öldürmesi üzerine deniz suları acı ve tuzlu oldu; meyvelerin tadı tuzu kalmadı gibi rivayetler de batıldır, asılsızdır[100].
Bütün bunlardan sonra Elmalıh'nm dediği gibi şuna dikkat etmek gerekmekte*dir: Herhalde dikkat edilmek lazım gelir kj, kıssadan istifade için eşhasın (kişile*rin) tayin-i hüviyetleri (kimlikleri) lazım olmadığından alel ıtlak buyu-rulmuş, kaydı eli de efsanelere değil, zat-ı vak'anin hakikatine celb-i dikkat edilmiştir. Çünkü Kabil ve Habil kıssası namiyla da acaib ü garaib bir çok şeyler söylenmiştir. Binaenaleyh hata olmak ihtimalinden kurtulamayacak olan bu türdeki rivayetlerden ve tafsilattan kat-ı nazarla yalnız nass-ı Kur'an'ı takip et*melidir. [101]».
Kitab-ı Mukaddes (Tekvin, 4/l-18)'de olay nisbeten muhtasardır. Tefsir ve di*ğer İslami eserlerde geçtiği gibi Kabil ziraatçıdır, Habil çobandır. Takdime husu*sunda geç kalmış olan Kabil'in getirdiği kabul edilmez. Buna kızan Kabil, kardeşini öldürür ve o diyardan firar eder. Hz. Adem'in: Kardeşin nerede? sorusuna da: Bilmiyorum, kardeşimin bekçisi miyim ben? tarzında yakışıksız bir cevap verir (Ayrıca bkz. İslam Ansiklopedisi, ilgili madde). [102]