Bir çocuğun okulu reddetmesi ailelerde sarsıntı yaratabilir. Çoğu zaman bir öfke patlaması şeklinde gelir. Evden ayrılmayı, arabaya veya okul servisine binmek için acele etmeyi reddetmek veya fiziksel saldırıyı da içerebilen yüksek sesli ağlamalar. Okula gitme isteksizliği, sürekli sızlanma, çocuklar ve aileleri için çok sıkıntı verici olabilir.
Okulların başlangıç zamanlarında çocukların büyük bir bölümü veya depresyon nedeniyle okula gitmeyi reddetmektedir. Bu durum okul fobisi olarak tanımlanmaktadır. Bu durum bazen birkaç gün, bazen haftalar hatta aylarca sürebilir. Bu durum hem çocuklar hem de ebeveynler için ciddi sıkıntılar yaratan bir sorundur. Çocuğun sosyal, duygusal gelişimi ve eğitim süreci açısından kısa ve uzun vadeli olumsuz etkilere yol açabilir. Okula gitmeyi reddeden öğrencilerde ortaya çıkan bu davranışta, çocuğu okula götürmeye çalışan ebeveyni baskı unsuru gibi görse de öyle değildir. Okul reddi, çoğu zaman destek gerektiren birçok zihinsel sağlık sorunları ile tetiklenmektedir
Okul reddetmesinin gelişimi
Okul kaygısı bir gecede oluşmuş gibi görülse de birçok çocuk sessizce, bir süre kaygı ve depresyon duygularını bastırmaya çalışmaktadır. Gerçekte belli bir zamanda gerçekleşir. Aşağıdaki durumlar örneklemelerden bazılarıdır.
Kopma kaygısı: Bu daha çok küçük çocuklar arasında yaygındır; ebeveynlerden ayrılma ile ilgili yıkıcı bir zarar korkusu içerir. Ortaokula ve liseye geçişte yeniden ortaya çıkabilir.
Sosyal kaygı: Sosyal kaygıları olan öğrenciler, yaşıtları ve yetişkinler tarafından gözlenerek, yargılandıkları konusunda endişelenme ve kendisi hakkında konuşulabileceklerle ilgili ciddi bir kaygı yaşamaya yatkın olma eğilimindedirler.
Yaygın anksiyete: Bu bozukluğu olan çocuklar aşırı kaygılıdır ve birçok olay veya etkinlik için kaygılanır ve bu kaygı birçok alanda sıkıntıya neden olur.
Depresyon: Çocukluk ve ergenlikte yaşanan depresyonlar çok çeşitli semptomları içerir ve depresyonun yarattığı ruh hali, huzursuzluk, etkinliklere katılmayı reddetme, uyku düzensizliği, yeme alışkanlıklarının bozulması, sosyal tecrit ve intihar düşüncelerini içerebilir.
Belirtiler
Aksi davranışlar, okuldan kaçma veya saklanma ve fiziksel güç gösterisi en açık belirtileridir. Ancak birçok öğrenci daha farklı davranışlarda da bulunur. Okul fobisi yaşayan çocuklarınızda aşağıdaki belirtileri gözlemleyebilirsiniz.
Dikkatlerden kaçan belirtilere de dikkat edin:
- Baş, karın, göğüs, ağrıları, baş dönmesi veya yorgunluk hissi gibi sık görülen şikâyetler
- Gerçek bir tıbbi sebep olmadan hastalık yaratma
- Sözlü sınav ya da test günleri hastalanma
- Sık sık evi ya da ebeveyni arama isteği
- Sabahları yataktan kalkmakta sıkıntı çekmek
Diğer çocuklarla etkileşimde bulunmayı reddetmek veya etkinliklere katılmada isteksizlik
Nasıl ve kimlerden destek alınır?
Bu durumla mücadele eden çocuklara yardım etmenin en iyi yolu destek almayı içerir. Çocuklar okulda neyi sevmediklerine ya da endişelendiklerine odaklansa da altta yatan sorunların başlıcaları evdeki stres, sosyal ve tıbbi sorunlardır. Örneğin astım ile mücadele ve okulda astım krizi geçirme konusunda kaygı duymaları gibi. Sınıf öğretmenini, aileyi, okul psikoloğunu içeren güçlü bir destek yardımcı olabilir. Dünyada bu konuya ilişkin çeşitli iyileştirici süreçler izlenmektedir. Bunlardan bazıları;
Değerlendirme: Okul fobisinin ilk adım kapsamlı bir tıbbi ve psikolojik değerlendirmedir. Genellikle derinde yatan bir endişe veya depresif bozukluk olduğu göz önüne alındığında, sorunun kökenine ulaşmak ve oradan başlamak önemlidir.
Bilişsel Davranışçı Terapi: Bu tedavi şekli, çocukların uyumsuz düşünceleri tanımlamasına ve doğru davranışları öğrenmesine yardımcı olur. Çocuklar korkularıyla yüzleşmeyi ve çalışmayı öğrenirler.
Gevşeme eğitimi: Bu endişe ile mücadele eden çocuklar için çok önemlidir. Derin nefes alma, odaklanma pratikleri, çocukların evde de kullanabileceği rahatlama teknikleridir.
Yeniden giriş planı: Öğrencinin sınıfa yeniden girebilmesine yardımcı olacak bir plan oluşturulur. Küçük çocuklar erken gelmekten ve öğretmene sınıfta yardımcı olmaktan yararlanabilir.
Rutinler: Endişeli çocuklar öngörülebilir ev alışkanlıklarından faydalanabilir. Aşırı zamanlama yapmaktan kaçının, çünkü bu çocuklar için stresi artırabilir.
Sosyal beceri eğitimi ve arkadaş edinme: Arkadaş edinme ve arkadaşlık yapmaya direnen birçok öğrenci okul ortamında kendini bunalmış hisseder. Sosyal etkinlikler, çocukların yaşıtlarıyla ilişki kurmalarına ve daha büyük gruplarda kendilerini rahat hissetmelerine yardımcı olabilir.
Okul fobisi/kaygısı kısa sürede atlatılacak bir kaygı değildir. Bu sorunun büyüme dönemlerini, okul tatillerinin sonu veya fiziksel hastalıklar nedeniyle devamsızlıklar sonrası olarak düşünebilirsiniz. Çocuğunuzun yaşadığı sorunu kabul edin, bu konuda açık bir iletişime geçin, çocuğunuzla empati kurun, sevginizin gücüne güvenin. İlk defa okula gidecek çocuklarınızın korkularını büyütmemeli için yardım etmelisiniz. Bu tür korkusu olan çocuklar için en kötü şey, eve döndüklerinde kimseyi bulamayacakları korkusudur. Bu yüzden onlara geri döndüklerinde evde olacakları söylenmelidir.
Çocuğunuzun neler yaşadığı veya hangi şikâyetleri gösterdiği önemli değildir. Okula gitmek zorundadır. Çocuğunuzun okula gitmediği her gün, okula geri dönmelerinde daha büyük sıkıntılara neden olacaktır. Arkadaşlarının gerisinde kalacaklar, arkadaşlarından uzak kalacaklar ve bu nedenle sorun kronikleşecek ve yeni sorunlar doğuracaktır.
Çocuğa kızarsam, korkar ve okul fobisini yener.
Ailelerin çocuklarını kızma veya korkutma yoluyla okula göndermeleri, korkunun artmasına neden olabilir. Bu nedenle, çocuğunuzu okula korkutup yollamak yerine göndermek yerine, korkularını dinlemek ve anlamak, yalnız olmadıklarını hissettirmek ve okula gitmelerinin kendileri için önemli olduğuna ikna etmek en iyisidir.
Okul ve öğretmenleri değiştirmek sağlıklı bir seçenek değildir.
Bu sorunu yaşayan çocuklar için okulları ve öğretmenleri değiştirmek yapılacak doğru şey değildir. Çocuk bu durumu ikincil kazanç olarak algılayacağından, okul veya arkadaşlarıyla bir problem yaşadığında, sizi ağlayarak, reddederek, öfkelenerek ve şikâyet ederek istediklerini yapmaya zorlayacaklardır.
Çocuğunuzla okula gitmek istememe nedenleri hakkında konuşun.
Tüm olasılıkları göz önünde bulundurarak açıklayın. Anlayışlı ve destekleyici olun ve neden üzgün olduğunu anlamaya çalışın. Endişe ve sorunlara neden olan şeyleri ve belirlediğiniz stresli durumları beraber çözmeye çalışın.
Okul reddini kendi başınıza yönetmeye çalışabilirsiniz ancak çocuğunuzun okula karşı isteksizliği bir haftadan fazla sürerse, siz ve çocuğunuzun bununla başa çıkmak için profesyonel yardıma ihtiyacı olabilir.
İlk önce, çocuğunuz çocuk doktorunuz tarafından muayene edilmelidir. Okula gitme isteksizliği devam ederse veya okula giderken evden devamlı veya aralıklı ayrılma sıkıntısı yaşıyorsa -onun faaliyetlerine engel olan fiziksel belirtilerle birlikte- doktorunuz çocuk psikiyatristi veya psikolog ile görüşülebilir.