Kemik Nedir ?
Kemik, protein yapısına sahip, canlı ve gelişen bir maddedir. İçeriğindeki kalsiyum, bu protein yapıyı güçlendirir. Ayrıca kemiğin dış katmanı, sinirlere ve küçük kan damarları ağına sahiptir. Yaşam boyunca, eskimiş kemik hücreleri uzaklaştırılır ve yerlerine yenisi eklenir. Genç insanlarda bu eklenme, uzaklaştırılmadan daha fazladır ve kemikler giderek sağlamlaşır ve güçlenir. İnsanlarda, yaklaşık olarak 30 yaşından sonra, kemiklerdeki yıkım işlemi baskın olmaya başlar ve bunun neticesinde kemikler, daha hafif ve daha kırılgan bir hale gelir. HIV ile yaşayan insanlar, alışılmadık biçimde yüksek değerde iki kemik hastalığına sahiptir: osteoporoz ve osteonekroz. Bunlara neden olanın HIV mi ya da kullanılan tedavi mi olduğu bilinmemektedir.
Osteoporoz Nedir ?
Osteoporoz (ya da gözenekli kemik), kemik yapısından çok fazla mineral kaybı olduğunda oluşan bir durumdur. Kemikler çok daha kolay kırılır ve çatlar hale gelir. En yaygın görülen kırıklar, kalçada, omurgada ve bilekte oluşur. Osteopeni ise, şiddeti osteoporozdan daha az olan mineral kaybını ifade eder.
Osteoporoza Neden Olan Nedir ?
Yaşlandıkça, kemiklerimiz mineral içeriklerini kaybederler. Eğer 50 yaşın üzerindeyseniz, menopoz sonrası dönem içinde olan bir kadınsanız, beyaz ırktansanız veya Asyalıysanız, ince ve zayıf bir yapıya sahipseniz; kemik minerallerini daha hızlı bir şekilde kaybedebilirsiniz. Osteoporoz ayrıca, beslenmedeki kalsiyum ve D vitamini eksikliğiyle, sigara içimiyle, yüksek miktarda kafein ve alkol kullanımıyla ve son olarak fiziksel aktivite yetersizliğiyle de ilişkilendirilmektedir. HIV ile yaşayan insanların neden yüksek değerde osteoporoza sahip olduklarını ise henüz anlamış durumda değiliz. Ancak son yapılan bir araştırma, kemik kaybı ve HIV infeksiyonunun uzunluğu arasında bir ilişki olduğunu tesbit etmiştir.
Osteoporozum Olduğunu Nasıl Bilebilirim ?
Ne yazık ki birçok insan, osteoporoza sahip olduklarını bir kemiklerinin kırılması sonucunda keşfediyorlar. Kemiklerinizin ne kadar hızlı bir şekilde mineral içeriğini kaybettiğini söylemenin tek yolu testlerle olmaktadır. Bu testlerin birçoğu, çeşitli röntgen formlarını kullanırlar.
Kemik minerallerinin yoğunluğu, santimetredeki gram miktarı olarak rapor edilir. Bu değer; 30 yaşında, sağlıklı ve aynı cinsiyetteki bir bireyin doruk mineral yoğunluğuyla karşılaştırılır. Bir T skoru, kemik mineral yoğunluğunun doruk değerinden ne kadar aşağıda olduğunu ölçer. T-skorunun –2.0 ya da daha düşük olması, osteoporoz olarak tanımlanır. Bu skorun –1.0 ve –2.0 arasında olması, osteopeninin göstergesidir.
Kemik yoğunluğu sonuçları, ayrıca bir Z-skoru olarak da rapor edilebilir. Bu skor, kemik mineral içeriğinizi, sizinle aynı yaş ve cinsiyette olan insanlarla karşılaştırır.
Osteoporoz Hakkında Ne Yapabilirim?
Osteoporozu engellemek için, kemikleriniz gelişiyorken (30 yaşına kadar) bol miktarda kalsiyum alın. Doruk kemik yoğunluğunuzun yüksek olması daha iyidir. Eğer osteopeniniz ya da osteoporozunuz varsa, kırılmaya karşı risklerinizi azaltabilirsiniz.
Kalsiyum sağlayıcı alın, özellikle kalsiyum karbonat ve kalsiyum sitrat. Bunun yanında D vitamini, kalsiyum emilimine yardımcı olabilir. Bu sağlayıcıların doğru miktarlarını almak için doktorunuzla konuşun.
Daha fazla ağırlık-taşıma egzersizi yapın. Bu, kemiklerinize daha fazla mineral içerik tutması için bir sinyal gibi görünür.
Sigara içmeyi bırakın ve kafein ve alkol alımınızı azaltın.
Kayma ve düşme riskinizi azaltın. Evinizdeki yürüme yollarını temizleyin. Merdiven üzerindeyken veya yüksek eğimli yokuşlarda dikkatli olun.
Osteonekroz Nedir?
Osteonekroz, kemik ölümü demektir. Genellikle kalçayı bacağa bağlayan uyluk kemiğini etkiler.
Osteonekroza Neden Olan Nedir?
Osteonekroza, kemiğe sağlanan kanın kaybı neden olur. Sakatlanmalar, aşırı derecede alkol kullanımı, uzun süreli kortikosteroid ilaçların kullanımı (enflamasyonu düşürmek için); osteonekroza neden olabilir. Yağ, kemik içindeki kan damarlarını tıkayabilir.
Osteonekrozum Olduğunu Nasıl Bilebilirim?
Osteonekroz, eklemlerde ağrıya neden olur. Örneğin kalça alanındaki bir ağrı, osteonekroz işareti olabilir. İlk önce ağrı, sadece eklem üzerine ağırlık verdiğinizde oluşabilir ve en şiddetli durumlarda ağrı kalıcı olabilir. Bir manyetik rezonans görüntüleme taraması, osteonekrozu erken evrelerinde ortaya çıkarabilir. Röntgenler ve diğer taramalar, gelişmiş osteonekrozu tesbit edebilirler. Ayrıca bazı doktorlar osteonekrozu test için cerrahiyi kullanırlar.
Osteonekroz Hakkında Ne Yapabilirim?
Sağlıklı bir insan, bazen osteonekrozdan kendini kurtarabilir, özellikle bir kaza sonucu oluşmuşsa. Vücut hasarlı kan damarlarını onarabilir ve hasarlı kemikleri yeniden inşa edebilir. Eğer alkol ve steroid kullanımı osteonekroza neden oluyorsa, bunları kullanmayı kesmelisiniz. Ayrıca eklemlerinize verdiğiniz ağırlığı azaltabilirsiniz; ki bu, osteoporoz için olan tedavinin tam tersidir. Ciddi durumlarda, etkilenmiş kemiğin onarımı için ya da hasarlı eklemin değiştirilmesi için (özellikle kalçada), ameliyata gereksinim vardır.
Özet
HIV ile yaşayan insanlar, alışılmadık biçimde yüksek değerde iki kemik hastalığına sahiptir: osteoporoz ve osteonekroz. Bunların oluşumunun sorumlusunun HIV 'in kendisinin mi yoksa antiviral tedavinin mi olduğu bilinmemektedir. Osteoporozu engellemeye; kalsiyum ya da D vitamini sağlayıcılarını alarak, sigara içmeyi keserek ya da alkol ve kafeini azaltarak yardımcı olabilirsiniz. Eğer eklem ağrılarınız yoksa, ağırlık taşıma egzersizleri ayrıca yardımcı olabilir. Osteoporozunuz olduğunu bilebilmek için, özel testlere ihtiyacınız vardır. Oysa özellikle kalça alanındaki eklemlerdeki ağrılar, bir osteonekroz işareti olabilir. Eğer eklem ağrınız varsa, egzersiz programınızı artırmadan önce doktorunuzla konuşun.