Demans Türleri Nelerdir?
Demans türleri kendi arasında kollara ayrılan bir rahatsızlıktır. Her türün kendisine ait semptomları ve sonuçları vardır. Demans, başlıca semptomunun beyin fonksiyonunda küresel bir düşüşü içerdiği bir dizi nörolojik durum için kullanılan bir terimdir.
Demans, 20. yüzyıldan önce, sanayi öncesi toplumda daha az insan yaşlılığa kadar yaşadığı için nispeten nadir bir olaydı. Demansın bugün bildiğimiz şekliyle tanımlanmaya başlaması 1970’lerin ortalarına kadar değildi. Artık bunamanın bir hastalık belirtisi olduğunu ve yaşlanmanın normal bir parçası olmadığını biliyoruz.
Demansa neden olabilecek 100’den fazla hastalık vardır. Demansın en yaygın nedenleri arasında Alzheimer hastalığı, vasküler demans ve Lewy cisimcikli demans bulunur.
Yaşlandıkça bunama riski artsa da 40’lı ve 50’li yaşlardaki kişilerde de bunama olabilir. ‘Genç başlangıçlı demans‘ terimi 65 yaşın altındaki kişilerde teşhis edilen herhangi bir demans türünü tanımlamak için kullanılır.
Demans, hafızayı, düşünmeyi ve sosyal yetenekleri günlük hayatınıza müdahale edecek kadar ciddi şekilde etkileyen bir grup semptomu tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Spesifik bir hastalık değildir, ancak birkaç hastalık bunamaya neden olabilir. Demans genellikle hafıza kaybını içerse de hafıza kaybının farklı nedenleri vardır.
Hastalığın erken belirtilerinden biri olmasına rağmen, tek başına hafıza kaybınız demansınız olduğu anlamına gelmez. Alzheimer hastalığı, yaşlı erişkinlerde ilerleyici bunamanın en yaygın nedenidir, ancak bunamanın bir dizi başka nedeni vardır. Sebebe bağlı olarak, bazı demans semptomları geri dönüşümlü olabilir.
Alzheimer
Alzheimer hastalığı, hafıza ve düşünme becerilerini ve nihayetinde en basit görevleri yerine getirme yeteneğini yavaş yavaş yok eden bir beyin bozukluğudur. Hastalığı olan çoğu insanda geç başlangıçlı tip semptomları olanlar ilk olarak 60’lı yaşların ortalarında ortaya çıkar.
Erken başlangıçlı Alzheimer, bir kişinin 30’lu yaşları ile 60’lı yaşların ortaları arasında ortaya çıkar ve çok nadirdir. Alzheimer hastalığı, yaşlı yetişkinler arasında demansın en yaygın nedenidir.
Hastalık adını Dr. Alois Alzheimer’dan almıştır. 1906’da Dr. Alzheimer, olağandışı bir akıl hastalığından ölen bir kadının beyin dokusundaki değişiklikleri fark etti. Belirtileri arasında hafıza kaybı , dil sorunları ve öngörülemeyen davranışlar vardı.
Öldükten sonra beynini inceledi ve birçok anormal küme (şimdi amiloid plaklar olarak adlandırılır) ve karışık lif demetleri (şimdi nörofibriler veya tau, yumaklar olarak adlandırılır) buldu. Beyindeki bu plaklar ve düğümler hala Alzheimer hastalığının ana özelliklerinden bazıları olarak kabul ediliyor.
Diğer bir özellik ise beyindeki sinir hücreleri (nöronlar) arasındaki bağlantıların kaybıdır. Nöronlar, beynin farklı bölümleri arasında ve beyinden vücuttaki kaslara ve organlara mesajlar iletir. Diğer birçok karmaşık beyin değişikliğinin de Alzheimer’da rol oynadığı düşünülmektedir.
Bu hasar başlangıçta entorinal korteks ve hipokampus dahil olmak üzere beynin hafızayla ilgili bölümlerinde gerçekleşir. Daha sonra dil, akıl yürütme ve sosyal davranıştan sorumlu olanlar gibi serebral korteksteki alanları etkiler. Sonunda, beynin diğer birçok alanı hasar görür.
Hafıza sorunları tipik olarak Alzheimer’ın ilk belirtilerinden biridir, ancak ilk belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Doğru kelimeleri bulma, görme/uzay sorunları ve muhakeme veya muhakeme bozukluğu gibi düşünmenin diğer yönlerinde bir düşüş de Alzheimer hastalığının çok erken evrelerine işaret edebilir.
Hafif bilişsel bozukluk (MCI), Alzheimer’ın erken bir belirtisi olabilen bir durumdur, ancak HBB’si olan herkes hastalığı geliştirmez.
Alzheimerlı insanlar araba kullanmak, yemek pişirmek veya faturaları ödemek gibi günlük işleri yapmakta zorlanırlar. Aynı soruları tekrar tekrar sorabilir, kolayca kaybolabilir, bir şeyleri kaybedebilir veya garip yerlere koyabilir ve basit şeyleri bile kafa karıştırıcı bulabilirler. Hastalık ilerledikçe, bazı insanlar endişeli, öfkeli veya saldırgan hale gelir.
Vasküler Demans
Vasküler demans, beyninize giden kan akışının bozulmasından kaynaklanan beyin hasarının neden olduğu muhakeme, planlama, yargılama, hafıza ve diğer düşünce süreçleri ile ilgili sorunları tanımlayan genel bir terimdir.
Bir inme beyninizdeki bir arteri bloke ettikten sonra vasküler demans geliştirebilirsiniz, ancak inmeler her zaman vasküler demansa neden olmaz. Bir inmenin düşüncenizi ve muhakemenizi etkileyip etkilemediği, inmenin şiddetine ve konumuna bağlıdır.
Vasküler bunama, kan damarlarına zarar veren ve dolaşımı azaltan, beyninizi hayati oksijen ve besinlerden yoksun bırakan diğer koşullardan da kaynaklanabilir.
Kalp hastalığı ve felç riskinizi artıran diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve sigara gibi faktörler de vasküler bunama riskinizi artırır. Bu faktörleri kontrol etmek, vasküler demans geliştirme şansınızı düşürmenize yardımcı olabilir.
Vasküler demans semptomları, beyninizin kan akışının bozulduğu kısmına bağlı olarak değişir. Semptomlar genellikle diğer demans türleri, özellikle Alzheimer hastalığı demansı ile örtüşür. Ancak Alzheimer hastalığından farklı olarak, vasküler demansın en önemli semptomları hafıza kaybından ziyade düşünme ve problem çözme hızını içerir.
Vasküler demans belirtileri ve semptomları şunları içerir:
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
- Dikkat ve konsantrasyon sorunu
- Düşünceleri veya eylemleri organize etme yeteneğinde azalma
- Bir durumu analiz etme, etkili bir plan geliştirme ve bu planı başkalarına iletme becerisinde azalma Yavaşlamış düşünme
- Organizasyon zorluğu
- Daha sonra ne yapacağına karar vermede zorluk
- Bellek ile ilgili sorunlar
- Huzursuzluk ve ajitasyon
- Kararsız yürüyüş
- Ani veya sık idrara çıkma dürtüsü veya idrarı kontrol edememe
- Depresyon veya ilgisizlik
Vasküler demans semptomları, bir inmeyi takiben aniden ortaya çıktıklarında en net şekilde ortaya çıkabilir. Düşünce ve muhakemenizdeki değişiklikler açıkça bir inme ile bağlantılı görünüyorsa, bu duruma bazen inme sonrası bunama denir. Bazen vasküler demans semptomlarının karakteristik bir paterni bir dizi inme veya küçük vuruşu takip eder.
Alzheimer hastalığı demansında tipik olarak meydana gelen kademeli, sabit düşüşün aksine, düşünce süreçlerinizdeki değişiklikler, önceki işlev seviyenizden aşağı doğru fark edilir adımlarla meydana gelir.
Vasküler demans da tıpkı Alzheimer hastalığı demansı gibi çok yavaş gelişebilir. Dahası, damar hastalığı ve Alzheimer hastalığı sıklıkla birlikte görülür.
Kaynakça:
https://www.webmd.com/alzheimers/guide/alzheimers-dementia