İşitsel Uyarılmış Potansiyeller
İşitsel sistemde akustik uyaranlara verilen elektr...
Bireyler ve çevresi arasındaki etkileşime duyusal deneyimler aracılık eder. Özellikle işitme duyusu temelde iletişimi kolaylaştırır ve sosyal etkileşimi teşvik eder. İşitme, konuşulan dili öğrenmenin anahtarıdır ve çocukların bilişsel gelişimi için çok önemlidir. Uygun şekilde yönetilmediğinde işitme kaybı hem eğitim hem de sosyal uyum için bir engeldir. Dünya nüfusunun yaklaşık %5'inin sosyal uyumu engelleyecek düzeyde işitme kaybı olduğu bilinmektedir. Doğru tedbirlerle bu tür işitme kayıplarının %60'dan fazlasının önlenebileceği öngörülmektedir. Çocukluk çağındaki işitme kayıpları erken teşhis ve uygun müdahalelerle yönetilebilmektedir. İşitme kaybının önlenebilir nedenlerinden kaçınılması ve kaçınılmaz işitme kaybı olan herkesin rehabilitasyon, eğitim ve güçlendirme yoluyla tam potansiyeline ulaşabilmesi için eylem gerekir. Çocuklarda işitme kaybına neden olan sorunların çoğu önlenebilir.
Çocukluk çağındaki işitme kaybının en belirgin etkisi dil gelişimi üzerinedir. Ayrıca okuryazarlık, benlik saygısı ve sosyal beceriler üzerine de etkisi vardır. Tedavi edilmeyen işitme kaybı genellikle akademik başarısızlıkla ilişkilendirilir ve bu da yaşamın ilerleyen dönemlerinde istihdam fırsatlarının azalmasına neden olabilir. İletişim güçlükleri, izolasyon, yalnızlık ve depresyon duygularına yol açabilecek kalıcı duygusal ve psikolojik sonuçları olabilir. Aile üzerindeki etkisi de aynı derecede derindir. İşitme engelli veya işitme güçlüğü çeken çocukların ebeveynleri, belirli zorluklarla uğraşmak zorundadır, genellikle daha fazla stres altındadır, yaptıkları harcamalar daha fazladır ve diğer ebeveynlere göre daha fazla iş günü kaybederler. Stres, çocuklarıyla iletişim güçlükleri ve artan mali kaynak ihtiyacı ile daha da şiddetlenebilir. Tedavi edilmeyen işitme kaybı toplumlarda ve ülkelerde sosyal ve ekonomik kalkınmayı da etkiler.
Bir çocuk için işitme kaybının etkisinin ciddiyeti çok sayıda faktöre bağlıdır.
Başlangıç yaşı: Çocukların dil gelişimi yaşamın ilk yıllarında gerçekleşir. İşitme kaybının dil ve konuşma gelişimi üzerindeki etkisi, işitme kaybıyla doğan veya doğumdan hemen sonra gelişen bireylerde en yüksektir.
İşitme kaybının derecesi: İşitme kaybı hafif ile ileri derece arasında değişebilir. Şiddet ne kadar fazla ise, etki de o kadar büyük olur.
Tanımlama ve müdahale yaşı: Bir çocuğun işitme kaybı olduğu ne kadar erken tespit edilirse ve ne kadar erken destek alırsa, çocuğun konuşma dilini öğrenme olasılığı ne kadar yüksek olursa, işitme kaybının olası olumsuz etkisi o kadar düşük olur. Bebeklik çağı işitme kayıpları belirlendiğinde mümkün olan en kısa zamanda müdahale edilmelidir.
Çevre: Hizmetlere erişim de dâhil olmak üzere genel yaşam ortamı, işitme kaybı olan bir çocuğun gelişimini önemli ölçüde etkiler. İşitme teknolojisine, özel eğitime ve işaret diline erişimi olan çocuklar, okula ve sosyal faaliyetlere normal işiten akranlarıyla eşit olarak katılabilirler.
Yenidoğan işitme taraması, işitme teknolojisi (dijital işitme cihazları ve koklear implantlar gibi) ve çocuğa dinleme yoluyla konuşma dilini geliştirmeyi öğreten terapilerdeki son gelişmeler, işitme kaybı olan çocukların durumunu büyük ölçüde değiştirmiştir. Erken teşhis ve müdahale, işitme kaybıyla ilişkili eğitim maliyetlerini önemli ölçüde azaltabilir ve daha sonraki yaşamda kazanma kapasitesini artırabilir.
"İşitme güçlüğü", hafif ila ileri derecede işitme kaybı olan kişileri tanımlamak için kullanılır. Bazen sesler (konuşma gibi) duyulur ancak tam olarak anlaşılamaz. Bu tür kişiler genellikle konuşma diliyle iletişim kurarlar ve işitme cihazları ve koklear implantlarla işitme amplifikasyonundan fayda görebilirler.
Çok ileri derecede işitme kayıplı çocuklar, çok az işitme veya hiç duymama anlamına gelen ciddi veya derin işitme kaybı olan çocuklardır. Koklear implantlar gibi işitme cihazları, konuşmayı duymalarına ve öğrenmelerine yardımcı olabilir. İletişim kurmayı öğrenirken, bu tür çocuklar görsel işaretler, işaret dili ve dudak okuma gibi görsel pekiştirmelerden yararlanabilirler.
İşitme kaybının birçok nedeni vardır ve kesin nedeni belirlemek her zaman mümkün olmayabilir. Bazı olası nedenler aşağıda listelenmiştir.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre işitme kayıplarının yaklaşık %60'ı önlenebilir nedenlere bağlıdır.
Gelişimsel gecikmeleri en aza indirmek ve iletişim, eğitim ve sosyal gelişimi desteklemek için işitme kaybının erken teşhisinin ardından zamanında ve uygun müdahaleler yapılmalıdır. Müdahalelerin seçimi, işitme kaybının derecesine ve nedenine bağlıdır. Orta kulak iltihabı sıklıkla tıbbi veya cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir ve işitme normal seviyeye getirilebilir. Diğer nedenlere bağlı işitme kaybı genellikle geri döndürülemez. Ancak, çeşitli yaklaşımların zamanında kullanılmasıyla etkisi azaltılabilir:
Bebekler ve küçük çocuklar için işitme tarama programları, işitme kaybını çok genç yaşta belirleyebilir. Doğuştan işitme kaybı doğumdan sonraki ilk günlerde saptanabilmektedir. Araştırmalar, doğuştan çok ileri derecede işitme kaybı olan veya çok erken yaşta işitme duyusunu kaybeden ve 6 aylıktan önce uygun müdahaleler almaya devam eden çocukların, beş yaşına geldiklerinde dil gelişimi açısından işiten yaşıtlarıyla aynı seviyede olduğunu göstermektedir.
Çocuklarda ileri yaşlarda işitme kaybı gelişebilir. Düzenli okul öncesi ve okul çağı işitme taraması, işitme kaybını başlangıcından hemen sonra tanımlayabilir ve olumsuz etkisinin sınırlandırılmasına olanak tanır.
Kalıcı işitme kaybı olan çocuklar için en iyi sonuçları sağlamanın temel unsurları şunlardır: