Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Anayasa Hareketleri
Osmanlı İmparatorluğu, 19. yüzyılda değişen koşullar ile birlikte anayasa anlamında bazı fermanlar ve anayasal belgeleri yürürlüğe sunmuştur. Bu belgeler sırasıyla;
1808 Sened-i ittifak
1939 Tanzimat Fermanı
1856 Islahat Fermanı
1876 Kanuni Esasi dir.
Sened-i İttifak 1808
II.Mahmut döneminde özellikle Balkanlar'da ve Anadolu'da, Ayan adı verilen (bölgenin ileri gelenlerine verilen isim) kişiler dağılan devlet otoritesi ile birlikte, kendi bölgelerinde etkili olmaya başlamışlardır. Ayanlar, başına buyruk hareket ediyor ve devletten bağımsız faaliyetlerde bulunuyorlardı. Bunun önüne geçmek için Alemdar Mustafa Paşa ile görüşen II. Mahmut Ayanlar ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan Sened-i ittifak ile ayanları kontrol altına almak istemiştir.
Sened-i İttifakın Önemli Maddeleri
Sened-i ittifak, Ayanlar ile Osmanlı'nın merkezi yönetimi arasında imzalanan yedi maddeden oluşan bir anlaşmadır. Önemli maddelerine gelirsek, Sened-i İttifak ile Ayanlar, Kendi bölgelerinde vergi toplayabileceklerdi. Padişah adına hareket edecekler, İstanbul'da bir isyanın çıkması durumunda, Emir beklemeksizin İstanbul'a gelerek padişahı yardım edeceklerdi.
Sened-i İttifak, Osmanlı İmparatorluğu döneminde ilk anayasal belge niteliği taşımaktadır.
Sened-i İttifak, Alemdar Mustafa Paşa'nın ölümü de geçerli yitirmiş ve zamanla unutulmuştur.
Tanzimat Fermanı Gülhane Hattı Hümayunu 1839
Tanzimat Fermanı olarak da bilinen Gülhane Hattı Hümayunu, Gülhane parkında Mustafa Reşit Paşa tarafından yabancı devlet temsilcileri ve halkın bulunduğu alanda açık okunan bir belge olduğu için Ferman olarak adlandırılmıştır.
Tanzimat Fermanı ile vezirden çobana halkın her kesiminin din, dil, ve ırk ayrımı gözetmeksizin eşit olduğunu varsayan bir belgedir. Tanzimat Fermanı ile Osmanlı İmparatorluğu vatandaşın ırz, can ve mal güvenliğini, ayrım gözetmeksizin koruyacağını ifade etmiş, askerlik ve vergi gibi konular düzenlenmiştir.
Tanzimat Fermanı'nın Önemli Maddeleri
Müsadere adı verilen yani idam edilen veya görevden alınan devlet memurlarının, mallarına devlet tarafından el konulması olayı kaldırılmıştır. Askerlik, Vatani bir görev haline gelmiş, işkence ve kötü muamele yasaklanmıştır. Mahkemeler Tanzimat Fermanı ile herkese açık olmuş, rüşvet ve adam kayırmanın ortadan kaldırılacağı açıklanmıştır.
Tanzimat Fermanı ile kişisel özgürlükler genişletilmiş, kanunun üstünde öne çıkmıştır. Tanzimat Fermanı'nda yer alan maddede, padişahın Fermana uyacağı belirtilmiştir. Yani Osmanlı İmparatorluğunda ilk defa padişah, kendi yetkilerini sınırlandırmıştır.
Tanzimat Fermanı imzalanmasının sebepleri arasında;
-Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanına karşı Avrupalı devletlerin yardımını ve güvenini almak,
-Rusya'nın sürekli azınlıkları bahane ederek Osmanlı'nın iç işlerine karışmasını istemesi,
-Devletin modernleşen çağa ayak uydurma çalışmaları,
-Azınlık haklarının düzenlenmesi ve tüm vatandaşların eşit görünmesiyle azınlıkların İsyan etmesinin önüne geçilmek istenmesi ve bu sayede Osmanlı İmparatorluğunun toprak bütünlüğünü korumak ,
amaçları taşımıştır.
Tanzimat Fermanı, o dönem İngiltere tarafından desteklenirken, Rumlar azınlıklar içerisinde en fazla haklara sahip olan milletti. Bu sebepten diğer azınlıkların haklarının yükseltilmesinin, kendi haklarının azaltacağını düşündüklerinden, Tanzimat fermanına karşı çıkmışlardır. Ayrıca Rusya'da artık azınlık haklarını bahane edemeyeceği gerekçesiyle, Tanzimat Fermanı'na karşı çıkan devletler arasında olmuştur.
Islahat Fermanı 28 şubat 1856
Rusya'nın çeşitli konuları bahane ederek Osmanlı'ya Savaş açması sonucu yapılan Kırım Savaşında, Avrupa devletleri ile Osmanlı müttefik olmuş ve Rusya Kırım Savaşında yenilmiştir. Bunun üzerine yapılan Paris Anlaşması süresi içerisinde Osmanlı İmparatorluğu, Paris Antlaşması'nda kendi lehine kararlar çıkması için azınlık haklarını düzenleyen Islahat Fermanı'nı ilan etmiştir.
Islahat Fermanı'nın Önemli Maddeleri
-Gayrimüslimler ile Müslümanlar eşit sayılacak,
-Gayrimüslimler devlet memuru olabilecek, aynı zamanda il meclislerinde ve belediye meclislerinde yer alabileceklerdir,
-Yapılan mahkemelerde Herkes kendi dinine göre Yemin edecek, yabancı kişilere Osmanlı İmparatorluğunda Mülkiyet hakkı tanınacaktır.
-Cizye ve haraç Islahat Fermanı ile kaldırılmıştır.
-Hristiyan ve Müslümanlar arasında ki davalara bakmak için karma mahkemeler kurulacaktır.
-Kimse Mezhep ve din değiştirmeye zorlanmayacaktır.
-Hristiyanlar bedelini ödediği takdirde askerlikten muaf olabileceklerdir.
Islahat Fermanı genel olarak gayrimüslimleri ilgilendiren bir ferman olmuştur. Artan Ermeni sorununu dindirmek ve azınlık isyanlarını bastırmak için devreye sokulsa da genel olarak faydası görülmemiştir. Hatta gayrimüslimler, kendilerine tanınan haklar ile Müslümanlardan daha avantajlı konuma gelmiştir.
Kanun-u Esasi 1876
Osmanlı İmparatorluğunda ki ilk anayasa Kanun-u Esasi sayılmaktadır. Kanun-u Esasi aynı zamanda Türk tarihindeki ilk anayasa olarak kabul edilmektedir.
Kanuni esaside devletin şekli ve kuvvetler belirlenmiştir.
Kanuni Esasi'nin Önemli Maddeleri
Kanun-u Esasi de yasama, yürütme ve yargı ilkeleri düzenlenmiştir. Kanun-u Esasi ile 2 yapılı bir meclis öngörülmüştür.
Mebusan Meclisi adı verilen ve halk tarafından seçilen milletvekillerinden oluşan meclis seçimleri 4 yılda bir yapılacaktır. Ayan Meclisi Üyeleri ise padişah tarafından seçilecek ve bu Ayan Meclisi Üyeleri padişah ölünceye kadar görevinin başında bulunacaktır.
-Mebusan Meclisinin kanun teklifi hazırlaması padişah izine bağlıdır.
-Basın özgürlüğü, eşitlik, vergi, eğitim-öğretim gibi haklar da devlet garantisi altına alınmıştır.
-Kanun-u Esasi ile yargının bağımsız olduğu tekrar belirtilmiştir.
-Yürütme yetkisi padişahın başında bulunduğu Bakanlar Kuruluna verilmiştir.
-Meclisi açma ve kapama yetkisi padişaha aittir.
Kanun-u Esasi Osmanlı İmparatorluğu tarihinde demokratikleşme çabaları açısından en önemli adımlardan biridir. Türk tarihinin ilk yazılı anayasası olarak geçen Kanun-u Esasi' nin ilanın da Osmanlıcılık Fikri ön plana çıkmış ve batının fikir akımları etkili olmuştur.
Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Anayasa Hareketleri Reviewed by Tarihi Gerçekler ve Komplo Teorileri on 09:51 Rating: