Diderot Etkisi Nedir?
Diderot etkisi nedir, bu fenomen nasıl ortaya çıkmıştır? Aslında her şey bir kırmızı bir sabahlık ile başladı. Diderot’un kırmızı sabahlığı, koordineli tüketim davranışının başlangıcı oldu. O kırmızı cübbe(sabahlık), Diderot Etkisi denilen tüketim davranışlarını açıklayacak bir fenomene sebep oldu. Peki, Tüketimde Diderot etkisi nedir? Diderot için kırmızı sabahlığı ne anlama geliyordu? Hayatı neden değişti?
Diderot’un Kırmızı Sabahlığı
Fransız aydınlanmasının önemli isimlerinden Denis Diderot, fikirleriyle saygı duyulan biriydi. Ancak, filozof, hayatı boyunca çok ciddi para sıkıntısı çekmişti. 1765 yılıydı, 52 yaşındaki Diderot için her zamanki parasızlığı çok daha yakıcı bir hal almıştı, çünkü kızı evlenmek üzereydi. Oysa, Diderot’nun kızının düğünü yapacak parası yoktu. Diderot, başka eserlerine ilave olarak, ünlü Ansiklopedi’nin baş editörüydü. Diderot ve D’alembert, Ansiklopedi için yola birlikte çıktılar ama D’alembert 7. cildin sonunda bırakınca, Diderot yalnız başına devam etti. Bu filozofa olan saygıyı arttırdı. Rus Çariçesi Büyük Katerine, ona saygı duyan kişilerden biriydi. Bir kitap kurdu olan Çariçe, Diderot’a el uzattı.
Tüketimde Diderot Etkisi
Çariçe, Diderot’nun kişisel kütüphanesini 1000 sterlin karşılığında satın aldı. Ayrıca, Çariçe, Diderot’u kendi kütüphanecisi olarak işe aldı ve 25 yıllık maaşını peşin ödedi. Bu, borç içindeki Dideorot için yeni bir dönemin habercisiydi. Diderot kendisine son derece şık kırmızı bir sabahlık satın aldı.
Çok iyi görünüyordu. Çok beğendiği sabahlığı ile diğer eşyaları arasındaki uyumsuzluk, Diderot’nun filozof ruhunu rahatsız ediyordu. Demek ki, her şeyi sabahlığına uydurmalıydı! Diderot, bu amaçla, büyük bir şevkle tüm eşyalarını kırmızı sabahlığına uydurmaya çalıştı. Evine pahalı heykeller aldı. Şöminesinin üzerine bir ayna aldı ve karşısına geçip baktığında kırmızı sabahlığıyla uyumluydu. Ancak, bütün bunlar yetmedi; eski halısının yerinde artık bir Şam Halısı vardı.
Hasır sandalyeye tahammül edemedi ve deri sandalye satın aldı. Yeni eşya aldıkça, geride kalanların uyumsuzluğu artıyor ve bu sebeple her yeni eşya, bir yenisini almasını gerektiriyordu. Şık bir mutfak masası ve başka eşyalar satın aldı. Filozof, öylesine bir tüketim çılgınlığına kapılmıştı ki, Eski Sabahlığı İçin Pişmanlığını dile getiren bir yazı kaleme alacaktı. Zira, Diderot, tüm parasını bitirmiş ve yeniden borçlu duruma düşmüştü. İşte, Diderot Etkisi denilen fenomen budur; her alımın, bir yenisini doğurması ve sürekli tekrarlanması durumudur.
Diderot Etkisi budur, ancak Diderot eserleri bu fenomenden çok daha önemlidir. Genel olarak Diderot Felsefesi ise, papazlık eğitimi almış olmasına karşın materyalizme yakındır. Diderot, sadece düşünce ile felsefe yapılmasına itiraz etmiştir. Filozof “düşünce, maddesel olaylardan gelir, dahası onlarla meydana gelir” der. Metafiziğin hiçbir deney karşısında ayakta kalamayacak, çürük bir yapı olduğunu söyler. Diderot, evrimi doğal bir süreç olarak kabul eder ve doğanın seçiciliğinin altını çizer. Bu görüşleri Fransa’nın yanı sıra, tüm Avrupa’da etkili oldu. O, Fransız Devrimi’nin düşünsel altyapısını hazırlayan kişilerden biri olarak kabul ediliyor. Georges Politzer, Lenin ve Engels, bu sebeple ondan övgüyle bahsetmişlerdir.