"21 kasım 1924'te the times gazetesinin istanbul muhabiri mr. macartney'e mülakat veren mustafa kemal'e göre "terakkiperverlerin cumhuriyetçilikleri içtenliksiz, programları sahte, kendileri de düpedüz gerici" idiler. gazi bunları söylerken "çok öfkelenmiş, yüzü kıpkırmızı kesilerek, muhalefetin her bir üyesini teker teker anmış; onların her şeylerini borçlu bulundukları kendisine karşı nankörlük ettiklerini ve vatan haini olduklarını" söylemişti. gazeteci bu hiddet karşısında, paşa'yı yatıştırmak zorunda kalmıştı. diğer suçlama ise tpcf'nin programının ve tavrının irticayı cesaretlendirdiği idi. oysa programın 6. maddesinde sadece şunlar yazıyordu: "parti dinsel düşünce ve inançlara saygılıdır." ayrıca programda halifeliğin geri getirilmesi talebi olmadığı gibi dinin önemine ilişkin en ufak bir atıf yoktu."
(seyh said isyani sonrasi)
" 3 haziran 1925'te ise isyana destek verdiği iddia edilen tpcf kapatıldı. (bu desteği gösteren belgeler bugüne kadar ortaya konulmadı.)"
"sabahattinci liberal bir programı olan parti, chf'nin tersine, kuvvetler ayrılığı ilkesini, tek dereceli seçimleri, cumhurbaşkanının fesih ve veto yetkisinin sınırlanmasını savunuyordu. partinin, esas olarak bağımsızlığın kazanılmasından sonra yapılması kaçınılmaz olan devrimlerin hızı ve derinliği konusunda mustafa kemal'den farklı düşündüğü, daha tedrici bir dönüşümü savundukları anlaşılmaktadır. chf'den daha az otoriter, daha az merkeziyetçi, daha az köktenci oldukları söylenebilir. nitekim, partinin kapatılmasından birinci derece sorumlu olanlardan ismet inönü, 1963'te partinin 'muhafazakâr' olmadığını, aksine parti liderlerinin "ileri fikirli ve islahatçı" olduklarını söylemek gereğini duymuştur."
yorum: ayse hür
kaynak: http://www.radikal.com.tr/…=213769&tarih=23/02/2007