Ani bir kaygı ve korku dalgası yaşadıysanız, o zaman panik atak geçirmenin nasıl bir duygu olduğunu biliyorsunuz demektir. Kalbiniz sıkışıyor, nefes alamıyorsunuz ve hatta ölüyormuş ya da aklınızı kaçırıyormuş gibi hissedebilirsiniz. Panik ataklarının sıklaşması ve kaygı/korku periyotlarının uzaması ile ortaya çıkan panik bozukluk, profesyonel tedavi gerektiren bir rahatsızlıktır. Tedavi edilmediği takdirde, panik bozukluğuna ve diğer sorunlara yol açabilen panik atakları, olağan gündelik hayata engel olacak faaliyetlerden bile geri durmanıza sebep olabilirler. Fakat panik atakları tedavi edilebilir durumlardır ve ne kadar erken yardım alırsanız o kadar iyi sonuçlar elde edilebilir. Doğru tedavi ve kendi kendine yetme teknikleri ile panik belirtileri azaltılabilir veya ortadan kaldırabilir; böylelikle güveninizi yeniden kazanabilir ve hayatınızın kontrolünü geri alabilirsiniz.
Panik atak, ansızın gelen ve elden ayaktan düşüren semptomlar ile karakterize edilen şiddetli bir korku dalgasıdır. Panik ataklar genellikle herhangi bir uyarıda bulunmadan ve bazen belli bir tetikleyici olmaksızın ortaya çıkar. Beklenmedik bir anda, herhangi bir yerde ortaya çıkan; bunaltı, korku ve yoğun endişe karışımı bir nöbet olan panik atak, rahatlayıp gevşediğinizde ve hatta uyurken bile gerçekleşebilirler.
Bir panik atak, tek seferlik bir olay olabilir fakat, birçok insan devamlı tekrar eden panik atak nöbetleri yaşamaktadır. Tekrarlayan panik atakları genellikle bir köprüden geçme ya da toplum önünde konuşma gibi - özellikle bu olay daha önce bir panik atağa sebep olmuşsa-belirli bir durum tarafından tetiklenir. Çoğunlukla paniğe neden olan durumlar, bedenin savaş-ya da-kaç tepkisini tetikleyerek tehlike altında ve kaçamadığı bir durumda olduğunu hissettirir.
Bir veya daha fazla panik atak yaşayabilir ya da öte yandan tamamen mutlu ve sağlıklı olabilirsiniz. Ayrıca panik ataklarınızın oluşumunda panik bozukluğu, sosyal fobi veya depresyon gibi başka bir bozukluğun etkisi olabilir. Sebebi ne olursa olsun, panik ataklar tedavi edilebilir. Semptomlarla baş edebilmek ve etkili tedaviler için kullanabileceğiniz birçok strateji mevcuttur.
Panik atak belirtileri ve semptomları aniden gelişir ve genellikle 10 dakika içinde doruk noktasına ulaşır. Nadiren bir saatten fazla sürseler de çoğu 20-30 dakika içinde sona erer. Panik ataklar belli bir zaman ve ortam gözetmeden her an oluşabilir. Mağazada alışveriş yaparken, sokakta yürürken, araba kullanırken veya hatta evde kanepede otururken bile karşılaşabilirsiniz.
Panik atak belirtileri şunlardır:
• Nefes darlığı veya hiperventilasyon (normalden daha hızlı bir şekilde nefes alıp verme)
• Kalp çarpıntısı veya kalbin küt küt atması
• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi
• Titreme
• Boğuluyormuş gibi hissetme
• Bulunulan ortamdan kopma, gerçek dışı hissetme
• Terleme
• Mide bulantısı veya mide rahatsızlığı
• Baş dönmesi, gözlerin kararması veya bayılma
• Uyuşma veya karıncalanma hissi
• Sıcak veya soğuk ter basması
• Ölüm, kontrolü kaybetme veya delirme korkusu
Pek çok kişi, bölümler halinde (epizodik) seyretmeyen veya komplikasyon gelişimine bağlı olmaksızın sadece bir veya iki panik atak yaşar ve eğer sizde de bu tür bir durum söz konusu ise endişelenmenize gerek yoktur çünkü uzmanlar, hayat boyu 1-2 kez panik atak yaşamanın çok sıra dışı bir durum olmadığının altını çiziyorlar. Fakat öte yandan, bazı insanlar ise panik bozukluğu geliştirebilirler. Panik bozukluğu, tekrarlanan panik atakları ile karakterize edilir; bu ataklar ise davranıştaki büyük değişiklikler veya daha fazla atak geçirme yüzünden oluşan kalıcı kaygı ile bütünleşmiş durumdadır.
• Başka bir panik atak daha geçirme korkusu / kaygısı
• Daha önce panik atak yaşadığınız yerlerden kaçınmak gibi panik ataklardan dolayı farklı davranmak
• Belirli bir duruma bağlı olmayan ani ve sık tekrarlayan panik atakları
Beklenti kaygısı – Panik ataklar arasında normal bir şekilde kişiliğinizin gerektirdiği gibi davranmanın aksine, endişeli ve gergin hissedersiniz. Gelecekte de panik atak yaşama korkusundan kaynaklanan bu kaygı, aslında ‘’korku korkusudur” ve çoğu zaman ortaya çıkarak son derece etkisiz hale getirilebilir.
Agorafobinin karakteristik olarak umumi yer ve açık alan korkusunu içerdiği düşünülmekte idi. Ancak, agorafobinin panik atak ve panik bozukluğunun bir komplikasyonu olarak geliştiğine inanılmaktadır. Her ne kadar agorafobi herhangi bir noktada gelişebilse de genellikle ilk tekrarlayan panik ataklarınızdan bir yıl sonra ortaya çıkar.
• Sosyal toplantılar, restoranlar veya panik atak geçirmekten utanılacak diğer durumlar.
• Panik atağı tetiklemesinden korkulan fiziksel egzersizler.
• Alkol, kafein, şeker veya özel ilaçlar gibi panik yaratabilecek bazı yiyecek veya içecekler.
• Kendinizi güvende hissettiren birisinin yanında olmadan herhangi bir yere gitmek. Daha ağır vakalarda, kendinizi sadece evde güvende hissedebilirsiniz.
• Alışveriş merkezleri veya spor alanları gibi kalabalık yerler.
• Otomobiller, uçaklar, metrolar ve diğer seyahat şekilleri.
Panik atakların ve panik bozukluğun kesin nedenleri net olmamakla birlikte, bu eğilimin aileden geçtiği düşünülmektedir. Ayrıca mezun olup iş hayatına atılma, evlenme ya da bebek sahibi olma gibi önemli yaşam geçişleri ile de bir bağlantı olduğu görülmektedir. Sevilen birinin ölümü, boşanma veya iş kaybının gibi şiddetli stres de panik ataklarını tetikleyebilir.
Panik ataklar ayrıca tıbbi durumlar ve diğer fiziksel nedenlerden kaynaklanabilir. Panik belirtileri çekiyorsanız, aşağıdaki olasılıkları ortadan kaldırmak için bir doktora görünmeniz önemlidir:
- Mitral kapak kayması; kalpteki kapakçıklarından biri doğru şekilde kapanmadığında oluşan küçük bir kalp problemi
- Hipertiroidizm (aşırı aktif tiroid bezi)
- Hipoglisemi (düşük kan şekeri)
- Uyarıcı madde kullanımı (amfetaminler, kokain, kafein)
- İlaçların bırakılması
Panik atakları ve panik bozukluk, onlardan muzdarip olan insanlar için çok rahatsız edici koşullar oluşturabilir. Bazen geçmişte panik duygusuyla ilişkilendirilmiş herhangi bir faaliyet veya çevreden kaçınmaya yol açabilirler. Buna karşılık da agorafobi gibi daha şiddetli bozukluklar ortaya çıkabilir.
Üç yönlü bir yaklaşımı vurgulayan tedavi, insanların bu bozukluğu aşmasına yardımcı olmada en etkili olanıdır: eğitim, psikoterapi ve ilaç.
Panik bozukluğu için herhangi bir tedaviye başlamadan önce, kişinin rahatsız edici semptomların diğer olası nedenlerini belirlemek için kapsamlı bir tıbbi muayeneden (örn. fiziksel) geçmesi gerekir. Bu muayene oldukça gereklidir çünkü aşırı sayıdaki tiroid hormonu, belirli epilepsi türleri veya kardiyak aritmi (kalp atış ritmindeki bozukluklar) gibi birtakım diğer durumlar panik bozukluğuna benzeyen semptomlara neden olabilir.
Eğitim, genellikle bu bozukluğun psikoterapi tedavisinde ilk faktördür. Vücudun “savaş-ya da-kaç” tepkisi ve ilgili fizyolojik duyuları hakkında birey bilgilendirilebilir. Panik bozukluğunun tedavisinde, hastanın bilişlerinin farkında olması ve bunları alternatif düşüncelerle değiştirmeyi öğrenmesi hedeflenir. Bu duyuların farkına varıp onları tanımlamayı öğrenmek, panik bozukluğunun tedavisine yönelik genel bir başlangıçtır. Bireysel psikoterapi genellikle tercih edilen yöntemdir ve kısa süreli olan terapi çoğu zaman 12 seansın altındadır. Eğitim, destek ve daha etkili başa çıkma stratejilerinin öğretilmesine verilen önem, çoğunlukla tedavinin temel odaklarıdır. Aile terapisi genellikle faydasız ve uygunsuzdur.
Hastanın semptomlarına katkıda bulunan düşünce kalıplarını değiştirebilen veya ortadan kaldıran bilişsel terapinin birleşimi olan bu terapi, aynı zamanda hastanın davranışını değiştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan davranış tedavisini de bünyesinde barındırır.
Bilişsel model, panik bozukluğu olan bireylerin çoğu zaman farkında olmadıkları bilişsel çarpıtmalara (düşünce hataları) sahip olduklarını ve bunların bir korku döngüsüne yol açabileceğini belirtmektedir. Döngünün şu şekilde işlemesinin gerektiğine inanılmaktadır: İlk olarak, birey hızlı kalp atışları, göğüs ağrısı ya da hafif bir mide bulantısı gibi potansiyel olarak endişe verici bir duygu hisseder. Birtakım endişeler, hoş olmayan bir zihinsel imaj, önemsiz bir hastalık veya hatta egzersiz tarafından tetiklenebilen bu his, panik bozukluğu olan kişinin endişeye kapılmasına yol açar. Başlangıçtaki kaygı, daha da tatsız duyguları tetikler ve bu da kaygıyı artırarak felaketle ilgili düşüncelere yol açar. Kişi “kalp krizi geçirdiğini” veya “aklını kaçırdığını” düşünür. Bu kısır döngü sonucunda bir panik atak yaşanır. Tüm döngü sadece birkaç saniye sürebilir ve birey ilk duyumların veya düşüncelerin farkında olmayabilir.
Solunum egzersizleri genellikle davranış terapisi içinde yer almaktadır. Hasta kendi solunumunu kontrol etmeyi öğrenir ve hiperventilasyondan kaçınır - panik atakları tetikleyebilen veya şiddetlendiren normalden daha hızlı ve derin nefes alma şekli.
Davranışçı terapinin bir başka önemli yönü de “in vivo” ya da gerçek yaşama maruz kalmadır. Hasta ile birlikte terapist, hastanın belirli yerlerden ve durumlardan kaçınıp kaçınmadığını ve ne tür kaçınmaların hastada sorunlara neden olduğunu belirlerler. Bireyin yaşamına ciddi anlamda engel olup müdahale eden kaçınma davranışları üzerine yoğunlaşır ve el birliği ile çalışırlar. Örneğin, araba sürme korkusu bir hasta için her şeyden önemli olabilirken, markete gidememek bir başkası için korkulu bir rüya olabilir.
Bilişsel davranışçı terapinin etkili olabilmesi için genellikle en az on iki (12) hafta gerekir. Bazı kişiler, becerileri öğrenmek ve uygulamak için daha uzun tedavi süresine ihtiyaç duyabilirler. Kötüye gitme oranının düşük olduğu bildirilen bu tür tedavi, panik atakları ortadan kaldırmak veya sıklıklarını azaltmak için etkilidir. Ayrıca, beklentisel kaygı ve korkulan durumlardan kaçınmayı da azaltır.
Panik bozukluğu için mevcut olan başka tür psikoterapi tedavileri de vardır. Psikodinamik terapi, terapistin ve hastanın birlikte çalışmasını gerektiren ve hastanın problemlerinin altında yatan duygusal çatışmaların belirlenmeye çalışıldığı bir “konuşma terapisi” şeklidir.
Panik bozukluğu yaşayan birçok insan herhangi bir ilacın kullanımına başvurmadan başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Bununla birlikte, ilaca ihtiyaç duyulduğunda, panik bozukluklar için en yaygın olarak reçete edilen ilaçlar, benzodiazepinler (klonazepam ve alprazolam gibi) ve SSRI antidepresanlardır. Hastanın korku ile ilişkili bazı fizyolojik duyularına yönelik davranışlarını düzeltip değiştirmeye yardımcı olmak için psikoterapi kullanmadan yalnızca ilaç tedavisi uygulamak nadiren tercih edilen bir durumdur.
Bu bozukluğun tedavisine çok az sayıda profesyonel dahil olduğu için kendi kendine yetme yöntemleri genellikle tıp dünyası tarafından göz ardı edilir. Dünyadaki topluluklar içinde, bu bozukluğa sahip bireylerin ortak deneyimlerini ve hislerini paylaşmalarına yardımcı olmaya adanmış birçok destek grubu vardır. Kendi kendine yetme ve kişisel gelişim kitaplarını okumak, bireyin panik duygularıyla mücadele etmesine yardımcı olmaktadır. Panik duygularına karşı çeşitli teknikler ve başa çıkma önerileri sağladıkları için bireyler bu yöntemleri rahatlıkla günlük hayatlarında kullanabilirler.
Solunumunuzu kontrol etmeyi öğrenin. Hiperventilasyon, panik atak sırasında ortaya çıkan pek çok duyguyu (göğüs kafesinin sıkışması ve bayılma hissi gibi) beraberinde getirir. Öte yandan derin nefes alıp vermek ise panik belirtilerini hafifletebilir. Nefesinizi kontrol etmeyi öğrenerek, kaygılı hissetmeye başladığınızda kendinizi kolayca sakinleştirebilirsiniz. Ve eğer nefesinizi nasıl kontrol edeceğinizi biliyorsanız, korktuğunuz hisleri tekrar yaşama olasılığınız da azalır.
Aile ve arkadaşlar ile yüz yüze buluşun. Kaygı belirtileri kendinizi yalnız hissettiğinizde daha da kötüleşebilir, bu yüzden sizi önemseyen insanlarla bir arada kalın. Eğer tutunacak kimseninizin olmadığını düşünüyorsanız, yeni insanlarla tanışmanın yollarını araştırın ve destekleyici arkadaşlıklar kurun.
Panik atak geçiren bir arkadaşınızı veya sevdiğiniz birini görmek korkutucu olabilir. Anormal derecede hızlı ve derin nefes alabilir, baygınlık, titreme, terleme, mide bulantısı hissedebilir veya kalp krizi geçirdiklerini düşünebilirler. Her ne kadar sevdiğiniz kişinin o anki durumda paniğe kapılmasının mantıksız olduğunu düşünüyorsanız, tehlikenin aslında onlar için oldukça gerçek olduğunu bilin. Yalnızca sakin ol demekle, korkularını en aza indirmelerini sağlayamazsınız. Ancak sevdiğiniz kişinin bu durumdan olabilecek en güvenli şekilde sağ sağlim çıkmasına yardım ederek, bir sonraki ataktan daha az korkmasını sağlayabilirsiniz.
Solunumlarına odaklanın. Panik atak geçiren kişinin oturması için sakin bir yer bulun ve birkaç dakikalığına yavaş, derin nefes almaları için onları yönlendirin.
Fiziksel bir şey yapın. Birlikte kollarınızı kaldırıp indirin ya da ayaklarınızı hızla yere vurun. Bu tür hareket gerektiren bir eylemde bulunmak, bireyin stresle baş etmesine yardımcı olabilir.
Kafalarını başka bir şey ile meşgul edin. Örneğin, panik atak geçiren veya geçireceğini hissettiğiniz kişinin etrafında gördüğü beş şeyi söylemesini isteyin ya da ortak noktalarınız hakkında sakince konuşun.
Yardım istemeleri için onları cesaretlendirin. Panik atak sona erdiğinde, birey bu durumdan oldukça rahatsız olup utanç duyabilir. Böyle bir durumda, moral ve destek sağlayarak yardım almaya teşvik edin.