Türkiye'deki yüksek reel faizler ve uygulanan kur politikaları, Türkiye'yi yabancı yatırımcılar açısından dünyanın en karlı ülkesi yaptı. 1992 yılından bu yana Türkiye'ye, hisse senedi, tahvil ve bono almak için 27 milyar dolar getiren yabancılar aynı dönemde 35 milyar dolar götürdüler. Aynı yabancıların hala Türkiye'de 4.8 milyar dolarlık hisse senedi portföyü bulunuyor. Tahvil ve bono portföylerinin tutarı ise bilinmiyor.
Merkez Bankası verilerine göre, 1989 yılından bu yana Hazine'nin iç borçlanma gereksinimini kolay karşılayabilmesi için uygulanan ve Türkiye'nin giderek sıklaşan aralıklarla finansal krizlere girmesine neden olan "düşük kur yüksek reel faiz" politikası Türkiye'ye pahalıya mal oldu.
Merkez Bankası verileri, 1992 yılından bu yılın mayıs ayı sonuna kadar olan dönemde Türkiye'ye hisse senedi ve hazine bonosu ile devlet tahvili almak amacıyla gelen yabancı para miktarının 26 milyar 582 milyon dolar olduğunu gösteriyor.
Aynı dönemde yabancıların portföylerini satarak başka bir ifadeyle kazançlarını da ekleyerek Türkiye'den çıkardıkları para ise 34 milyar 986 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti.
İKİ KRİZLE 10.8 MİLYAR DOLAR GİTTİ
Bu çıkışın 10 milyar 773 milyon dolarla en büyük bölümü ise Türkiye'nin ard arta iki finansal kriz yaşadığı Kasım 2000 ile Mayıs 2001 dönemi arasında gerçekleşti.
Türkiye ekonomisinin giderek çok fazla kırılgan bir hale gelmesine neden olan yabancı yatırımcılar, bu dönemde Türkiye'ye getirdiklerinden 8 milyar 404 milyon dolardan daha fazla parayı yurt dışına götürdüler.
Yabancılar 1992 yılında Türkiye'den 463 milyon dolarlık, 1993 yılında 202 milyon dolarlık, 1994 yılında 1 milyar 807 milyon dolarlık, 1995 yılında 1 milyar 289 milyon dolarlık, 1996 yılında 1 milyar 653 milyon dolarlık, 1997 yılında 1 milyar 499 milyon dolarlık hisse senedi, tahvil ve bono alımı yapan yabancıların, bu alımlarının tutarı 1998 yılında bir anda 10 milyar 137 milyon dolara yükseldi.
1999 yılında 3 milyar 738 milyon dolar, 2000 yılında 2 milyar 971 milyon dolar, bu yıl ocak-mayıs döneminde ise 1 milyar 814 milyon dolarlık alım yaptılar.
Yabancıların portföylerini satarak Türkiye'den götürdükleri para ise 1992 yılında 104 milyon, 1993 yılında 93 milyon, 1994 yılında 783 milyon, 1995 yılında 981 milyon, 1996'da 1 milyar 34 milyon, 1997 yılında da 1 milyar 929 milyon dolar oldu.
1998 yılı Rusya krizi nedeniyle yabancıların Türkiye'den bir anda 14 milyar 647 milyon dolar çıkardıkları bir yıl oldu. Bu rakam 1999 yılında 2 milyar 770 milyon dolara geriledi.
2000 yılında kasım krizi nedeniyle 7 milyar 608 milyon dolara ulaşan yabancıların Türkiye'den çıkardıkları para bu yılın ilk beş ayında ise 5 milyar 81 milyon dolara kadar yükseldi.
PARALARINI İKİYE KATLADILAR
Böylece 1992-1997 yılların arasında Türkiye'ye net olarak 2 milyar 522 milyon dolar getiren yabancılar, 1998 krizinde net olarak 4 milyar 510 milyon dolar geri götürdüler. Başka bir ifadeyle altı yılda getirdikleri parayı, neredeyse ikiye katlayarak Ağustos 1998'de geri çıkardılar.
Yabancılar 1999 yılında Türkiye'ye net olarak 968 milyon dolar getirdiler. Ancak Kasım krizinin etkisiyle Türkiye'den çıkardıkları net para 4 milyar 637 milyon dolara ulaştı. Bu yılın ilk beş ayındaki net çıkış ise 3 milyar 151 milyon dolar oldu.
KRİZLER SICAK PARAYI KAÇIRDI
Kasım 2000'e kadar, getirdikleri ve çıkardımları arasında fazla bir fark bulunmayan yabancılar, Türkiye ekonomisine öldürücü darbeyi son iki krizde vurdular. Kasım 2000 ile Mayıs 2001 arasındaki 7 aylık dönemde Türkiye'den kaçarcasına giden yabancılar bu dönemde toplam 10 milyar 773 milyon dolar çıkardılar.
Portföy yatırımı amacıyla olmak üzere bu dönemde Türkiye'ye getirdikleri para miktarı ise sadece 2 milyar 34 milyon dolar oldu. Bu girişin büyük bölümü de sadece iki kriz arasında iyimser bir hava yaşanan ocak ayında oldu.
Böylece yedi ayda yabancıların Türkiye'den götürdükleri para net olarak 8 milyar 739 milyon dolar oldu. Yabancıların, Türkiye'den kaçarcasına çıkmasının ilk etkisi resmi rezervlerde gözlendi.
REZERVLER AZALDI
Kasım 2000 ile Mayıs 2001 arasında rezervlerde 11 milyar 898 milyon dolarlık azalış yaşandı.
Türkiye bu azalışın 8 milyar 76ilyon dolarını IMF'den sağladığı kaynakla karşılayabildi. Böylece Türkiye, kasım krizinden sonra IMF'den sağladığı kaynakla sadece portföy yatırımlarındaki çıkışı karşılayabildi.
HALA 4.8 MİLYAR DOLARLIK PORTFÖY VAR
Son aylardaki bu yoğun çıkışa rağmen yabancı yatırımcıların Türkiye'deki hisse senedi portföy yatırımlarının tutarı Mayıs 2001 sonu itibariyle 4 milyar 863 milyon dolar düzeyinde bulunuyordu.
Yabancıların Türkiye'deki tahvil ve bono portföylerinin ne kadar kaldığı ise bilinmiyor.
KUR VE FAİZ ARASINDAKİ FARK
Yabancıların, yaşanan krizlere ve 1994 ve 2001 yıllarında yapılan yüksek oranlı devalüasyonlara rağmen Türkiye'de bu ölçüde bir kazanç sağlamalarında Hazine'nin ödediği faiz ile kur arasındaki farktan kaynaklandı.
1990'lı yıllar boyunca ve 2000 yılında, Türk Lirası'nın değer kaybı sürekli kurdaki artışın oldukça altında kaldı. Bu nedenle de yabancı yatırımcılar Türkiye'deki portföylerinden dolar bazında zaman zaman yüzde 30'a varan yıllık kazançlar elde ettiler.