ABDÜLKADİR ÛDEH (1907-1954)
Fethi Yelken 01 Ocak 1970
Mısırlı hukukçu, Müslüman Kardeşler teşkilâtının önde gelen liderlerinden.
1930da Kahire Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra savcılık ve hâkimlik yaptı. Daha kuruluş yıllarından itibaren Müslüman Kardeşler (el-İhvânül-müslimîn) teşkilâtında yer aldı. Kral Fâruk tahttan indirildikten sonra yeni Mısır anayasasını hazırlamak üzere kurulan komisyonda üyelik yaptı. Komisyon çalışmaları sırasında hürriyetleri savunan ve anayasanın İslâmî esaslara dayandırılmasını isteyen tavırlarıyla dikkati çekti.
General Necibin hürriyetçi subaylar (ed-dubbâtül-ahrâr) tarafından iş başından uzaklaştırılmasına tepki olarak başlayan halk gösterilerinde faal rol oynadı. Müslüman Kardeşler teşkilâtı ile Cemal Abdünnâsır ve taraftarları arasında bir yakınlaşma sağlamaya çalışan Ûdeh bu gayesini gerçekleştiremedi ve hükümet teşkilâtı kapatma kararı aldı. Abdünnâsırı kararından döndürmek için yaptığı bir görüşmede kullandığı sert üslûp ve General Necibin göreve iadesi için yapılan gösterilerdeki rolü sebebiyle Abdünnâsırla arası açıldı. Abdünnâsırın İngiltere ile imzaladığı antlaşmayı Müslüman Kardeşler adına inceleme görevinin Abdülkadir Ûdehe verilmesi üzerine hazırladığı raporda, İngiliz menfaatlerini koruduğu ve İngiliz işgaline zemin hazırladığı gerekçesiyle antlaşmaya karşı çıktı; antlaşmanın Amerikan ve İngiliz menfaatlerini koruma uğruna bölgeyi harp ve sıkıntıların içine çekeceğini söyledi. Bu rapor da Abdünnâsır ile Müslüman Kardeşler ve Abdülkadir Ûdeh arasındaki uçurumun büyümesinde etkili olmuştur.
Müslüman Kardeşler teşkilâtındaki çalışmalarına daha çok zaman ayırabilmek için 1951de resmî görevlerinden istifa ederek avukatlığa başladı. Bu arada, 1953 yılında anayasa hazırlamak üzere Libyaya davet edildi. Kasım 1954te Abdünnâsıra karşı girişilen başarısız suikast teşebbüsünden sonra bu suikaste katılmakla itham edilen Abdülkadir Ûdeh, özel bir mahkemede kısa süren bir yargılama sonunda idama mahkûm edildi. 9 Aralık 1954te Müslüman Kardeşler mensubu diğer beş kişi ile birlikte idam edildi.
Eserleri. 1. et-Teşrîul-cinâiyyül-İslâmî. İslâm ceza hukukunu diğer hukuk sistemleriyle karşılaştırarak inceleyen bu eser iki cilttir. Birkaç defa basılan eserde (3. bs., Kahire 1977) İslâm ceza hukuku ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. İngilizce ve Urducaya da tercüme edilen kitabın Akif Nuri tarafından yapılan Türkçe tercümesi, İslâm Ceza Hukuku ve Beşeri Hukuk adıyla dört cilt halinde neşredilmiştir (İstanbul 1976-79). 2. el-Mâl vel-hükm fil-İslâm. H. Tahsin Feyizli tarafından İslamda Mal ve İdare adıyla Türkçeye tercüme edilmiştir (İstanbul, ts.). 3. el-İslâm ve evzâunes-siyâsiyye. Beşir Eryarsoy tarafından İslâm ve Siyasi Durumumuz adıyla Türkçeye tercüme edilmiştir (İstanbul 1987). 4. el-İslâm ve evzâunel-kanûniyye. 5. el-İslâm beyne cehli ebnâih ve aczi ulemâih. Akif Nuri Karcıoğlunun İslâm Şeriatı adıyla tercüme ettiği (Ankara 1969) bu eserin Ebubekir Sıddık Cafer Tayyar tarafından yapılan başka bir tercümesi de Evlâtlarının Cehaleti, Âlimlerinin Âcizliği Karşısında İslâm adıyla neşredilmiştir (İstanbul 1987). Eserin Fransızca tercümesi de LIslam, Les disciples İgnorrants et des Zrudits incapables adıyla yayımlanmıştır (International Islamic Federation of Student Organizations, Stuttgart 1984).