Bosna Savaşı
Vikipedi, özgür ansiklopedi
|Bosna Savaşı|
|Yugoslavya’nın dağılması|
|Taraflar|
| Bosna-Hersek Ordusu|| Yugoslavya Halk Ordusu|
|Kumandanlar|
| Aliya İzzetbegoviç|
Sefer Haliloviç
| Radovan Karaciç|
|Kayıplar|
|Bosnalı Slavlar:|
97.207[5]-200.000 ölü[kaynak belirtilmeli], 250.000 yaralı[kaynak belirtilmeli], 2.000.000 mülteci[kaynak belirtilmeli]
|Ekim 1992-Şubat 1994 Batı Hersek ve Orta Bosna Savaşı sırasında Hırvatlar ve Boşnaklar düşmanlardır (Mostar, Bugoyno, Travnik çatışmaları, karşılıklı etnik temizlik)|
Bosna Savaşı, Bosna-Hersek'te 6 Nisan 1992 tarihinden 14 Eylül 1995 tarihine kadar sürmüş olan bir savaştır. Üç yıldan fazla süren bu savaş sırasında Uluslararası Kızılhaç Örgütü verilerine göre 312.000 kişi hayatını kaybetmiş, 2 milyon kadar insan da yerini yurdunu terk etmek zorunda kalmıştır.[kaynak belirtilmeli] Yakın tarihin en karanlık sayfalarından biri olan bu savaş sırasında ölenlerin 200.000 kadarı Boşnak halkına ait olup bu halk dünyanın gözleri önünde sistematik bir soykırıma tabi tutulmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Savaşın başlaması
- Daha çok bilgi için: Hırvatistan Savaşı
I. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan Yugoslavya Devleti 3 değişik din (Ortodoksluk, Katoliklik ve İslam) ve çok sayıda etnik grubu (Sırp, Hırvat, Boşnak, Arnavut, Sloven, Makedonyalı) bir araya getiren bir ülkeydi. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyet blokunda yerini alan bu devlet Josip Tito'nun kuvvetli kişiliği altında uzun süre birliğini korudu. Tito'nun politikası zamanla Sovyetler Birliği'nden daha bağımsız bir hale geldi. 1980 yılında Tito'nun ölümü ve 1990 yılında da Sovyet blokunun parçalanmaya başlamasıyla birbirinden farklı etnik grupları Yugoslavya içinde bir arada tutmak imkânsız hale geldi. 25 Haziran 1991'de Slovenya ve Hırvatistan bağımsızlıklarını ilan ettiler. Eylül 1991'de de Makedonya bağımsızlığını ilan etti. Şubat-Mart 1992'de Bosna-Hersek Devleti ülke çapında bağımsızlık ilan edilmesi konusunda bir referandum yaptı. Bosnalı Sırpların çoğunun boykot ettiği bu referandum bağımsızlığın kabul edilmesiyle sonuçlandı. 5 Nisan 1992'de Bosna-Hersek hükümeti bağımsızlığını ilan etti. 6 Nisan'da da ABD ve Avrupa ülkeleri Bosna-Hersek'in bağımsızlığını tanıdılar.
Vase Miskin sokağında patlama. Yugoslavya'ya karşı ambargo
27 Mayıs 1992'de, kuşatma altında bulunan Sarayevo'da, Vase Miskin sokağında meydana gelen patlama sonucunda 17 kişinin öldüğü, 108 kişinin de yaralandı. İngiltere Başbakanı John Major, Sırbistan'ı eleştirerek, Bosna'daki çatışmaların sürmesinde en büyük sorumluluğun bu ülkeye ait olduğunu söyledi. Onlarca sivil Müslümanın ölmesi üzerine dünya kamuoyu hemen bu korkunç olayın suçunu Sırplara yüklemişti. Zira, "Mademki Sırplar Sarayevo'yu ablukaya aldılar, demek ki sivil kalabalığa da onlar tarafından bomba atıldı" deniliyordu. Neticede, üç gün sonra (Bosna Sırplarının müttefiki olan) komşu Yugoslavya'ya karşı uluslararası yaptırımlar uygulanmaya başladı.[6]
30 Mayıs 1992'de, BM Güvenlik Konseyi, "Sırpların ekmek bekleyen insanlara saldırısı" nedeniyle Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne petrol satışının yasaklanması ve hava bağlantısının kesilmesini de kapsayan geniş bir ekonomik ambargo uygulanmasını kabul etti. Bu yaptırımların, daha önce Irak'a uygulananlardan daha ağır olduğu bildirildi. BM Güvenlik Konseyi'nin Sırbistan ve Karadağ'a ticaret, petrol ve hava ambargosu uygulama kararı almasının ardından ABD Başkanı George H. W. Bush, ABD'deki Yugoslav mal varlığının bloke edilmesi emrini verdi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, "Sırbistan ve Karadağ'daki vahim olaylar ABD'nin ulusal güvenliğine, dış politikasına ve ekonomisine yönelik olağandışı bir tehdit oluşturuyor" denildi. Türkiye Dışişleri Bakanı Hikmet Çetin de konuyla ilgili yaptığı açıklamada, BM'in Sırbistan'a uygulama kararı aldığı ambargolara Türkiye'nin derhal ve öncelikle uyacağını vurguladıktan sonra, "Umut ederim ki, bu ambargo kararı beklenen sonucu verir ve Sırp halkının da daha fazla zarara uğraması ve eziyet çekmesi bu şekilde önlenebilir. Olaylar karşısında oluşabilecek müdahele kuvvetine katılabiliriz" dedi.[7]
Bosna Soykırımı
- Ana madde: Bosna Soykırımı
Markale pazarında birinci patlama. NATO'nun ültimatomu
- Ana madde: Markale Katliamı
5 Şubat 1994'te Sarayevo'daki Markale Pazarı'nda meydana gelen ve 68 kişinin ölümüne ve 144 kişinin yaralanmasına yol açan patlamayla ilgili olarak da yine Sırplar suçlanmıştı. Çünkü Sırplar kenti hâlâ kuşatma altında tutuyorlardı.
6 Şubat'ta Aliya İzzetbegoviç'in Sözcüsü Kemal Müftiç, , saldırıdan sonra yaptığı açıklamada, 120 mm.'lik havan topuyla gerçekleştirilen saldırının, kentin kuzeyinde Sırpların denetimindeki Makoviçi ya da Poljine semtlerinden geldiğini belirtti.
Sırp Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Radovan Karaciç ise düzenlediği basın toplantısında, Sırp tarafının bombalama eyleminde hiçbir sorumluluğu olmadığını iddia ederek, "Bu katliam, Müslüman liderliğinin soğukkanlı bir cinayetidir" dedi.
9 Şubat'ta NATO, Bosna-Hersek'te savaşan taraflara, Saraybosna kuşatmasına son verilmesi amacıyla bir ültimatom verme kararı aldı. Alınan karara göre, Sırpların ellerindeki tank, top ve havan sistemlerini Saraybosna'nın 20 kilometre dışına çekmeleri, Müslümanların da bu tip silahları BM kuvvetlerine teslim etmeleri için 10 gün süre verildi. Bu süre sonunda istenen koşullar yerine getirilmezse, BM Genel Sekreteri Butros Gali'nin emriyle NATO kuvvetlerinin hava harekatı düzenlemesi kararlaştırıldı. Tanınan süre içinde söz konusu silahların kullanılması halinde süre bitimi beklenmeden Sırplara yönelik harekata başlanacağı bildirildi.
20 Şubat'ta Bosna-Hersek'te, NATO'nun Sırplara Saraybosna çevresindeki ağır silahlarını çekmesi ya da BM denetimine bırakması için verdiği ültimatomla tanınan 10 günlük süre doldu. Verilen süre içinde silahların geri çekildiği gerekçesiyle NATO müdahalesinden vazgeçildi.
Bu olayda da bağımsız balistik uzmanların hazırladığı raporların sonuçlarına aldıran olmadı. Oysa uzmanlar, Sırpların konuşlandığı yerden daracık Vase Miskin sokağını bombalamalarının mümkün olmadığını ve pazar yerindeki patlamanın da havan ateşi sonucunda gerçekleştiğini ispat etmeye çalışıyorlardı. O dönemde Yugoslavya kriziyle ilgilenen David Owen, Yasuşi Akaşi, Mikhail Rose, Lord Carrington gibi birçok ünlü politikacının görüşlerine aldırış edilmedi. Oysa bu politikacılar, patlamaların Sırplar tarafından yapıldığından şüphe duyuyor ve bu saldırıların kimin işine yaradığına bakma çağrısında bulunuyorlardı.[6]
Bosna-Hersek Federasyonu kurulması
Savaşın ilk aylarından başlayarak Birleşmiş Milletler temsilcisi Cyrus Vance ve Avrupa Birliği temsilcisi Lord Owen savaşı durdurmak için taraflarla müzakereler yaptılar. Bosna-Hersek'i etnik açıdan 3 bölgeye ayıran çeşitli haritalar çizildi ve taraflara sunuldu. 1994 yılında NATO uçakları BM'in ilan ettiği uçuş yasağını uygulamaya başladılar. Böylece Sırpların hava üstünlüğü kaybolmuş oldu. Mart 1994 tarihinde Boşnaklar ve Bosnalı Hırvatlar anlaşmaya vardılar ve birbirleriyle savaşmaktan vazgeçtiler.
Srebrenica ve Jepa'nın düşmesi
- Ana madde: Srebrenitza katliamı
Markale pazarında ikinci patlama. NATO askeri müdahalesi
- Ana madde: Deliberate Force Operasyonu
28 Ağustos 1995'te Saraybosna'daki Markale pazarına atılan bombanın patlaması sonucu 37 kişi öldü, 90 kişi de yaralandı. 30 Ağustos 1995'te, en son UNPROFOR askeri de Bosna Sırp topraklarından ayrılır ayrılmaz NATO uçakları Sırp Cumhuriyeti’nde seçilmiş bazı hedeflere bir dizi hassas vuruş yaptılar. Bosna Sırp askeri birliklerine yönelik NATO bombardımanı için gerekçe olarak Markale'deki silahsız Boşnaklara karşı saldırı ve Srebrenitza katliamı gösterildi. Hırvat, Boşnak ve NATO saldırıları karşısında uzun süre dayanamayan Sırp birlikleri, Ekim ayında teslim olmak zorunda kaldı.
NATO baskılar sonucu İzzetbegoviç, Tudjman ve Miloseviç anlaşma masasına oturdular. 21 Kasım 1995'de Dayton Antlaşması kabul edildi. 14 Aralık 1995'de bu antlaşmanın son halinin imzalanmasıyla birlikte Bosna Savaşı son bulmuş oldu.
Savaş, ülkenin yarısına yakınının Boşnak-Hırvat birlikleri tarafından ele geçirilmesiyle sonuçlanmıştı. NATO himayesinde başlayan "barış görüşmeleri" ise, "ateşkesi koruma" amacıyla ülkeye 60 bin NATO askerinin konuşlanmasını içeriyordu.[8]
Notlar
- ^ "Başlarda bu silahların Bosna-Hersek’e ulaştırılmasını Bin Ladin liderliğindeki mücahitler yapmaktaydı. Usame bin Ladin, 1993 yılı Saraybosna’da Aliya İzzetbegoviç’in başkanlık sarayında Alman gazeteci Renate Flottau ile yaptığı görüşmede Bosna’ya savaşmak için gönüllüleri nasıl getirdiğini gururla anlatmıştı" Bosnian Muslim War Crimes: 1990s By Carl Savich
- ^ İnsani yardım görünüşü altında Hırvatlara ve Müslüman dinci gericilere silah sevkıyatı. "Güvenli bölgelerin" silahtan arıtmayı taahhüdünün yerine getirilmemesi. Müslüman dinci gericiler tarafından "güvenli bölgeleri" Sırplara ve Müslüman özerklikçilere karşı saldırıcı amaçlarla serbest kullanması. Deliberate Force Operasyonu
- ^ katolik kiliselerinde silah saklaması
- ^ silah sevkıyatı, mali destek
- ^ «Research halves Bosnia war death toll to 100,000». Reuters. November 23, 2005.
- ^ a b www.byegm.gov.tr
- ^ 27 MAYIS-31 MAYIS
- ^ Bir NATO yapımı: Yugoslavya’nın parçalanışı
İlgili Filmler
- Ölüm çiçekleri - 2008 Türk yapımı dizidir.Star'da her Cuma yayınlanmaktadır.
- Alia - Türk yapımı bir film.
- Before The Rain - Milcho Manchevski - 1994
- Underground - Emir Kusturica - 1995
- Kusursuz Çember - Savrseni Krug - 1997
- Welcome To Sarajevo - 1997
- Behind Enemy Lines - Owen Wilson ve Gene Hackman - 2001
- No Man's Land Fragman - 2001
- Grbavica - Jasmila Zbanic (film) - 2006
- The Hunting Party - Richard Gere ve Terrence Howard - 2007