Anal Fissür (Çatlak) Nedir?
Anal fissür (diğer adıyla fissure-in-ano) anüsü (makat) döşeyen cilt dokusundaki küçük, oval şekilli bir yırtıktır. Fissürler tipik olarak ciddi ağrılara ve dışkılama sırasında kanamaya sebep olur. Fissürler toplum genelinde oldukça yaygındır, ancak sıklıkla hemoroidal hastalık gibi ağrı ve kanama yapan diğer hastalıklarla karıştırılırlar.
Anal Fissürün Belirtileri Nelerdir?
Anal fissürün tipik belirtisi, dışkılama sırasında ve özellikle dışkılamanın ardından ortaya çıkan birkaç dakika ile birkaç saat kadar süren ciddi ağrılardır. Hastaların tuvalet kağıdına bulaş tarzında veya dışkının üzerinde gördükleri açık kırmızı renkli kanama şikayetleri de olabilir. Dışkılama olmadığı sıralarda, hastaların genellikle şikayetleri olmaz. Çoğu hasta, tuvalete çıkmaktan korku duymaya başlar ve ağrıdan ötürü tuvaletini yapmaktan sakınır.
Anal Fissür Neden Olur?
Fissürler genellikle anüsün iç yüzeyinde meydana gelen travmalar sonucunda oluşur. Anüsteki sfinkter kasları normalden daha sıkı yapıdaki hastalar anal fissür gelişimine daha yatkındır. Genelde sert, kuru dışkılamak fissürlerin oluşumundan sorumlu tutulur, ancak yumuşak dışkı veya ishal de fissürün sebebi olabilir. Dışkılamanın ardından anüste şiddetli ağrı, anal sfinkter kasında spazma sebep olur ve yara yerine kan akışını azaltarak yara iyileşmesini geciktirir. Bir sonraki dışkılama aktivitesinde daha şiddetli bir ağrı ve spazm oluşur, kan akımı daha da azalır ve bu döngü böyle devam eder. Tedaviler, anal sfinkter kasını gevşeterek bu döngüyü kırmayı ve iyileşmeyi sağlamayı hedefler.
Anal fissürlerin daha ender görülen diğer sebepleri arasında, enflamatuar durumlar ile bazı anal enfeksiyon veya tümörler yer alır. Anal fissürler, akut (yeni başlamış) veya kronik (uzun süredir var olan) özellikte olabilir. Kronik fissürlerin tedavisi daha zordur ve bunlara ciltte dışarı doğru pili veya uzantı şeklinde bir çıkıntı (“sentinel pili” veya “skin tag”), veya anal kanalın içinde fazladan doku oluşumu (papilla hipertrofisi) eşlik edebilir.
Anal Fissürler Nasıl Tedavi Edilir?
Anal fissürlerin çoğunluğu cerrahi gerektirmez. Akut anal fissürde tedavinin en önemli kısmı, dışkıyı liften yüksek bir diyetle ve lif takviyeleriyle (günde 25-35 gram lif olacak şekilde) yumuşatmaktan geçer. Dışkı yumuşatıcı ilaçlar kullanmak ve su alımını artırmak, dışkıyı yumuşatma ve iyileşmeyi sağlama sürecinde gerekli olabilir. Ağrıya yönelik yüzeyel (topikal) anestetiklerin ve günde birkaç kez 10-20 dakikalık ılık oturma banyolarının (özellikle dışkılamanın ardından) rahatlatıcı, anal kasları gevşetici ve dolayısıyla iyileşmeye yardımcı etkileri vardır.
Anal sfinkter kaslarının gevşemesini sağlayacak başka ilaçlar (nitrogliserin, nifedipin veya diltiazem gibi) da reçete edilebilir. Cerrahınız, bu ilaçların faydalarını ve yan etkilerini sizinle paylaşacaktır. Anal fissürlerde ağrının kontrolü için kabızlığa sebep olabildikleri için narkotik ağrı kesiciler önerilmemektedir. Kronik fissürlerin tedavisi genellikle daha zor olduğu için cerrahınız ameliyat önerebilir.
Fissürler Tekrar Eder Mi?
Fissürler kolaylıkla tekrar edebilmektedir. Sert bir dışkılamanın veya başka bir travmanın ardından tamamen iyileşmiş bir fissürün tekrarlaması oldukça sık rastlanan bir durumdur. Ağrı ve kanama geçse bile, düzgün barsak hareketlerinin devamını sağlamak ve liften zengin bir beslenme alışkanlığını sürdürmek bu açıdan önemlidir. Eğer aynı sorun, ortada belirli bir sebep olmadan tekrar ederse, durumun detaylı olarak araştırılması gerekir.
Fissür İyileşmediği Takdirde Neler Yapılabilir?
Konservatif önlemlere rağmen iyileşmeyen bir fissürün yeniden incelenmesi gerekir. Sebat eden sert veya yumuşak dışkılama alışkanlığı, yara oluşumu veya iç anal kasların spazmı iyileşmenin gecikmesinde etkili olabilir. Enflamatuar barsak hastalığı (Crohn hastalığı), enfeksiyonlar veya anal tümörler de anal fissürlere benzer belirtilere sebep olabilirler. Makat ağrısı devam eden hastalarda bu durumların dışlanması için araştırılmaları gerekir. Bu araştırmalar, kolonoskopik girişimi veya ameliyathanede anestezi altında yapılacak bir muayeneyi içerebilir.
Anal Fissürde Cerrahi Neleri Kapsar?
Anal fissürün tedavisindeki cerrahi seçenekler, anal sfinktere botulinum toksini (Botoks) enjeksiyonu yapılması veya iç anal sfinkterin bir kısmının cerrahi olarak kesilmesidir (lateral internal sfinkterotomi). Bu işlemlerin ikisi de tipik olarak günübirlik veya bir günlük yatış şartlarında yapılmaktadır. Bu cerrahi girişimlerin amacı, anal sfinkterin gevşemesini sağlamak ve böylece anal ağrıyı ve spazmı sonlandırarak fissürün iyileşmesine imkan tanımaktır. Botoks enjeksiyonu hastaların %50-80’inde fissürün iyileşmesini sağlarken, sfinkterotominin %90’ın üzerinde başarıya ulaştığı bildirilmiştir. Cerrahi girişimlerin az da olsa bir riski vardır ve sfinkterotomi nadiren gaz ve dışkı kontrol kabiliyetini etkileyebilmektedir. Genel cerrahi uzmanınız, size özel en uygun tedaviyi belirlemek için bu riskleri sizinle paylaşacaktır.
Cerrahiden Sonra İyileşme Ne Zaman Gerçekleşir?
Medikal veya cerrahi tedaviler sonucunda gerçekleşen iyileşmenin 6-10 hafta kadar sürebileceğini bilmek önemlidir. Ancak, cerrahiyi takip eden akut dönemdeki ağrı genellikle birkaç gün (2-3 gün) içerisinde geçmektedir. Hastaların çoğu, cerrahiden birkaç gün sonra işe ve günlük aktivitelerine dönebilmektedir.
Fissürler Kolon Kanserine Sebep Olabilir Mi?
Kesinlikle hayır. Ancak, anal fissür dışındaki hastalıklar da benzer belirtiler gösterebildiği için sebat eden şikayetlerin dikkatli bir şekilde incelenmesi gerekir. Genel cerrahınız fissürünüz iyileşmiş olsa bile ek testler yapılmasını isteyebilir. Rektal kanamanın diğer sebeplerini dışlamak için kolonoskopi yapılması gerekebilir.
*Buradaki metin genel bir bilgilendirme olup, hastalıklar değişkenlik gösterebileceğinden kişisel değerlendirme için cerrahınızla görüşünüz.
*Amerikan Kolon ve Rektum Cerrahları Derneği’nin hasta bilgilendirme broşürlerinden tercüme edilmiştir.