Osmanlı Devleti'nin son yüzyılında saray hayatının en önemli unsurlarından biri olan fabrika, dokumacılık sanatını yeniden canlandırmak için 1843 yılında Sultan Abdülmecid döneminde "Hereke Fabrika-i Hümayunu" adıyla kuruldu.
Sarayların döşemelik ve perdelik ihtiyacını karşılamak üzere üretime geçen fabrika, 1891 yılında halı dokumaya başladı.
II. Abdülhamid'in himayesinde Sivas, Ladik ve Manisa'dan getirilen ustalara önce saray tarafından verilen desen örnekleri dokutturuldu ve bu desenler daha sonra geliştirilerek özgün Hereke üslubu ortaya çıkarıldı.
Böylece saraylar için ipekli döşemelik ve perdelik üreten Hereke Dokuma Fabrikasına halı dokuma birimleri eklendi ve dünyaca tanınan Hereke halıcılığının temelleri atıldı.
Hereke Dokuma Fabrikasının en seçkin ürünleri, Osmanlı sanayisinin vitrini niteliğindeki saray, köşk ve kasırların dekorasyonunda kullanıldığı gibi yabancı hanedan mensuplarına verilen hediyeler yoluyla Avrupa saraylarında da kendilerine yer buldu.
Fabrika, kuruluşundan yarım asır sonra da dünyaca ünlü bir marka haline gelerek, Paris, Londra, Viyana, Lyon, Brüksel ve Torino'daki uluslararası sergilerde ödüllere layık görüldü.
Sultan tarafından 19. yüzyılda yabancı hükümdarlara verilen hediyeler arasında ilk sırayı Hereke kumaşları aldı.
Fabrikanın kuruluşunun ardından oluşturulan Hereke desenlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması için de çalışmalar yürütülüyor.
Fabrikanın kuruluşunun ardından resimhane olarak kullanılan alanda şimdilerde desen arşivleri yapılıyor.
Çalışmalar kapsamında paftalar şeklinde bulunan 1 milyon desen parçası, atölyeye serilerek tek tek tasnif edilip birleştirildi.
Daha sonra dijital ortama aktarımı sağlanan desenler korumaya alınıyor. Dijital ortamdan çıktısı alınan desenler, dokuyucuya verilerek yapılan halıya işlenmesi sağlanıp günümüze aktarılıyor.