EVLİLİK TERAPİSTİ GÖZÜNDEN “KÜSME TARZLARI”
Evlilik Terapisti Gözünden “Küsme Tarzları” …
Daha önceki yazımda küsmenin tanımı ve yaptığım araştırmadan kişisel gözlemlerimi aktarmıştım. Küsme olarak adlandırmadığımız ama davranışın sonuçları açısından değerlendirdiğimizde küsme diyebileceğimiz farklı küsme nedenleri ve tarzlarından iki tanesini anlatacagım.
1. Pasif Çatışma Biçimi olarak Küsme:
Küsme davranışı olarak da tanımlanan pasif agresif çatışma biçimi, bir tür çatışma çözme davranışı olarak da karşımıza çıkabilir. Gottman (1994), vücut dilinin bir tür sözsüz iletişim dili olduğunu, anlatılanın hemen ve kolaylıkla olmasa da yüz jestleri, göz ve dudak hareketleriyle konuşmadan anlaşılacağını ifade etmiştir. Bunula birlikte, küsme davranışı, şiddetli olacak bir çatışmadan kaçınma veya çatışmanın sonuçlarını göze alamama durumundan kaynaklanabilir. Pasif duruma geçerek yapılan bu çatışma biçimi, çatışmanın süresini ve etkisini olumlu veya olumsuz yönde değiştirebilir.
Pasif çatışma yaşayan eşler, herhangi bir çatışma durumunda çeşitli bahaneler yaratarak küsme yoluna gitmekte, ya da iletişim kurmamayı tercih etmektedirler. Eşler çatışmanın çözümü için ilk adımı sürekli olarak birbirinden bekleyerek ve eşin ilk adımı atana kadar inatlaşarak iletişimi kesme yoluna gitmektedirler (Dökmen, 1995).
Pasif çatışmada fiziksel ve duygusal mesafe, söz konusu çatışmanın çözümü için gerekli ortamın oluşmasını engeller. Bu açıdan küsme durumu, uyum sürecini negatif olarak etkileyebilir.
Pasif çatışma yaşayan eşler birbirlerine karşı soğuk ve mesafeli davranırlar (Hojjat, 2000). Bununla ilişkili olarak, Klawer, Heesink ve Viliert de (1997) eşler arası pasif çatışmada sergilenen tepkileri, eşlerin birbirlerinden duygusal ve fiziksel olarak uzaklaşması ve içe kapanması olarak tanımlamakta ve evlilik ilişkisine zarar veren yıkıcı iletişim örüntüleri arasında değerlendirmektedirler. Dökmen (1995) pasif çatışmayı küsler diyaloğu olarak tanımlamakta ve küsme davranışının iletişim ortamını fakirleştirdiğini, bununla birlikte pasif çatışmanın bazen pasif saldırgan tepkilerin ortaya çıkmasına, öfkenin içe atılmasına ve ifade edilmemesine de neden olabildiğini belirtmektedir.
2. Çatışmadan Kaçınma Davranışı Olarak Küsme (Avoid to Conflict)
Kaçınma, hem girişken olmayan, hem de işbirlikçi olmayan bir küsme tarzdır. Geri çekilme ve bir çatışma durumunda pozisyon alamamayla ilgilidir (Thomas, 1976). Çatışma durumlarında küsme ya da iletişimden kaçınma gibi tepkiler, eşler arasındaki ilişkiye zarar vererek evlilik çatışmasını tetikleyebilmekte ve evlilik uyumunu bozabilmektedir (Karahan, 2007). Aktif çatışmadan kaçınılarak benimsenen küsme davranışı, çiftler arasında öfkeyi artırarak çatışmanın çarpan etkilerini artırabilir. Baskılanan ve iletişim yolu açık olmayan çatışma, çiftlerin birbirlerine duydukları olumlu yaklaşımları ve hisleri köreltebilir.
Başka bir deyişle, çatışmanın çözülmeden askıya alınması ve eşlerin küsme ya da konuşmama yoluna gitmesi, zamana bağlı olarak eşler arasında açık ya da örtülü biçimde kin ve nefret gibi olumsuz duyguların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir(Karahan,2007).
Bununla birlikte, bir kaçınma biçimi olarak küsmede, çiftler çatışmadan kaçarak başka bir konu üzerinde konuşmaya başlama yolunu seçebilirler. Sonraya bırakmada, tartışan taraflar herhangi çözüme varmaksızın çatışmayı bırakırlar. Onlar, açıkça söylenmeden aynı fikirde olmadıklarını kabul ederler ve diğer aktivitelere geçerler (Vuchinich, 1987). Baskılanan çatışma, söz konusu sorunu çözümsüzlüğe bırakarak, ileride karşılarına çıkacak muhtemel etkilerini artıracaktır. Bağımsız olarak, agresif, zıtlaşan, tepkisiz ve ilgisiz davranışlar, evliliğin kalitesini azaltan ve evlilik doyumunun azalmasında yordayıcı olan faktörlerdir (Troupe, 2008).
Çatışmadan kaçınan çiftler, küsmedikleri sürece, nadiren tartışırlar ve sinirlemenin bir kazanç sağlamadığına inanırlar. Bu çiftler anlaşamadıkları konusunda anlaşırlar ve farklılıkları nadiren görürler. Gottman’a göre bu çiftler ortak noktalarının farklılıklarında daha fazla olduğuna inanırlar ve bu yaklaşım onları farklılıklarını kolayca kabul etmelerini sağlar.
Bu çiftlerin uzak durma tavırları sebebiyle çiftler çatışmadan kaçınır ve bazıları küsmeden zaman içinde sorunun çözülmesi yoluna gider. Bu kaçınma, çiftler arasında bazen olumlu sonuçlarla sorunun unutulmasını sağlarken, çoğu kez sorun şekil ve şiddetini değiştirerek tekrar karşılarına çıkmaktadır.
Uzm. Psk. Hümeyra Ergül