Silahlara Çağrı, modern Çin edebiyatının öncülerinden Lu Xun’un 1922’de yayınlanan ilk öykü seçkisine verdiği addır. Bu seçkideki ilk öykü, Bir Delinin Günlüğü başlığını taşır. Aslında bu öykü, ilk defa 1918 yılında, zamanın ilerici düşünürlerinin çıkardığı Yeni Gençlik dergisinde yayınlanmıştır. Pek çok edebiyatçıya göre Çin modern öykücülüğünün ilk örneği olarak sayılan bu yapıt, hem içeriği hem de biçemi yönüyle Lu Xun’un daha sonraki yıllarda yazacağı diğer öykülerinde kullanacağı düşüncelerin ve yöntemlerin izlerini taşır.
Öykünün içeriğinden söz etmeden önce, başlıkla ilgili bir konuya değineyim. “Bir Delinin Günlüğü”, başlığı Lu Xun’dan önce Batı Edebiyatında iki kere kullanılmıştır. Fransız yazar Maupassant’ın ve Rus yazar Gogol’un aynı başlığı taşıyan öyküleri Lu Xun bu öyküyü yazmadan yıllar önce yayınlanmıştı. Lu Xun’un bu öykülerden haberdar olmaması düşünülemez. Maupassant’ın yapıtı pek bilinmeyebilir belki ama Gogol’un öyküsü, Burun ve Palto’yla birlikte o zamanda bile meşhur olmuş öykülerdi. Dostoyevsky’nin “Hepimiz Gogol’un Palto’sunun altından çıktık.” sözü bugün olduğu gibi o zamanlarda da biliniyordu. Bu durumda, Lu Xun’un öyküsüne daha önce kullanılmış bir adı verirken bunu bilinçli bir şekilde yaptığını kabul etmek zorunda kalırız. Büyük bir olasılıkla soyunduğu aydın görevinde kendisini Gogol’a yakın gördüğü için bu adı seçmişti, Lu Xun. Gogol’un, öykülerinde Rus toplumundaki ikiyüzlülükleri ve yozlaşmaları metaforik bir anlatımla eleştirmesi gibi; o da, Çin toplumunu ve Çinli kimliğini ameliyat masasına yatırıp, çok sevdiği tabirle “toplumun hasta bedenine neşter vuracaktı.”
Edebiyat eleştirmeni Ivan Panin*, “Rus Edebiyatı Üzerine Ders Notları: Puşkin, Gogol, Turgenyev, Tolstoy” adlı kitabında Gogol hakkında şunları söyler. “Gogol bir direnişçidir, otokrasinin zayıflıklarını zırnık merhamet göstermeksizin eleştiren bir aydındır. Gogol’un sanatı protestosunu bilinçdışından yapmaz; insan olan Gogol sanatçı olan Gogol’u kullanır, ona kendi sesini verir ve böylece asil ruhunun isyanını yapıta yansıtır.” Bu açıdan bakınca Lu Xun’un bu adı tercih etme nedeni biraz daha açıklık kazanıyor.
Gelelim öyküye. Öykü, şizofren ve paranoyak bir hastanın günlüğünden ibaret. Anlatıcının günlüğü buluşundan ve okumaya başlamasından söz ettiği giriş kısmını saymazsak on üç kısa bölümden oluşuyor. Hastanın nasıl bu hale geldiğini bilmiyoruz, öykü onun her şeyden ve herkesten kuşkulanan, hafakanlı ve kuruntulu söylemleriyle başlıyor. Bir köpeğin hırlamasından korkunç anlamlar çıkarıyor, dolunayın belirmesinden de ayın gökyüzünde görünmemesinden kendisine yönelik komplo teorileri üretiyor. Çocuklar ona bakıp aralarında fısıldaşıyorlar, bir kadın çocuğunu döverken küfürler ediyor, komşular yanından ona sinsi bakışlar fırlatarak geçiyorlar… Ne olursa olsun, öykünün kahramanı etrafındaki insanlara güvensizliğinin ve kendi kuruntularının kurbanı olarak, kafasında yepyeni bir dünya kuruyor. Öykünün ilk vurucu cümlesi üçüncü bölümün sonunda çıkıyor karşımıza.
“Sadece dikkatli ve titiz bir araştırma bize gerçeği gösterebilir. Hayal meyal hatırlıyorum, bir yerlerde okumuştum, insanların antik zamanlardan beri birbirlerini yediklerini. Tarih kitaplarının sayfalarını karıştırırken, karşıma tarihler çıkmıyor belki ama Konfüçyüs’ün bilinen ilkelerine rastlıyorum. “İyilikseverlik, doğruluk, ahlaklılık”. Aynı sayfalara, uyku tutmayan gecelerde tekrar döndüğümde, nihayet görebiliyorum satır aralarına saklanmış gizli mesajları: “İnsanları yiyin!” Bu sözcükler –kitaplarda yazılıp, köylülerce okunan- tuhaf ve alaycı bir yüzle bakıyorlar bana.
Yoksa beni de mi yemeyi planlıyorlar?”
Bu bölümden sonra yazar, sürekli eski metinlere ya da olaylara göndermeler yaparak insanların tarih boyunca nasıl birbirlerini yediklerini anlatıyor. Tabii bunu yaparken, öykü kahramanının korkuları ve endişeleri ön planda ve biz okuyucular olayları onun gözünün önünden ve aklından geçenlerden biliyoruz. On ikinci bölüme kadar öykü herhangi bir yönelimi olmayan durgun bir anlatımla devam ediyor. On ikinci bölümde öykünün kahramanı şunları söylüyor:
“Şimdi farkına varıyorum ki bugüne kadarki hayatımı, son dört bin yıldır insan eti yiyen bir ülkede geçirmişim. Kız kardeşim öldüğünde büyük ağabeyim çekip çeviriyordu evin işlerini. Büyük bir olasılıkla kız kardeşimi de yedirdi bize, diğer yemeklerin içine katarak. Bilmeyerek kendi kız kardeşimin etini yedim, şimdi sıra bende.
Dört bin yıllık yamyamlığın ağırlığı omuzlarıma binmiş haldeyken, her ne kadar bir zamanlar masum olduğuma kendimi inandırmış olsam da, bundan sonra nasıl bakarım diğer insanların yüzlerine?”
On üçüncü bölüm sadece iki cümleden oluşan vurucu bir sondan ibaret.
“Henüz insan eti yememiş çocuklar var mıdır dışarıda? En azından onları kurtaralım…”
Öykünün başından sonuna metaforik öğelerle süslenmiş olduğunu ve Lu Xun’un bu öyküsüyle toplumda geçerli olan Konfüçyüsçü değerlere savaş açtığını söylemek için kahin olmaya gerek yok. Evet, klasik metinlerde doğruluk, iyilikseverlik ve benzeri değerler sürekli olarak teşvik edilirler ama aynı kitaplar yolsuzluk yapan babayı yetkililere şikayet etmenin neden yanlış olduğunu da anlatır. Yine aynı metinlerde otoriteye itaat, ebeveyne saygı, toplum içindeki saygınlığı ne pahasına olursa olsun koruma gibi insanı bireysellikten ve özgürlükten uzaklaştıran öğretiler de mevcuttur. Lu Xun, zamanın pek çok aydını gibi, Konfüçyüsçülüğü Çin toplumunun ilerleyişine engel olan bir duvar olarak görüyordu ve onu alt etmeden ya da en azından sıkı bir reformdan geçirmeden, Çin’in modern bir ülke olamayacağını savunuyordu.
İnsan eti yeme ya da kısaca yamyamlık diyebileceğimiz davranış ise büyük bir olasılıkla Çin’de o zamanlar geçerli olan feodal toplum yapısına işaret etmektedir. Güçlünün güçsüzü ezdiği, insanlıktan çıkardığı, köleleştirdiği, adaletin mülkün temeli değil de mülkün adaletin temeli olduğu bir sistemdir feodalizm. Bu sistemde güçsüz insanın yaşama hakkı, otoriteye baş eğmesine bağlıdır. Bu da asla birey olamaması, asla özgürce kararlar verememesi demektir. Lu Xun, daha sonra yazacağı öykülerde olduğu gibi gücün, ailenin ya da pratik olmayan (sekiz-ayaklı kompozisyon nasıl yazılır gibi) bilgilerin değil de insan olma paydasının birleştirdiği değerler üzerinden bir toplum kurma düşüncesini güder. Ona göre temelde merhamet, sevgi, adalet gibi değerler korunmalı ve bunlar üzerinden özgür, dinamik, modern bir toplum inşa edilmelidir.
Öykünün sonunda “Çocukları koruyalım.” mesajı vermesi, gelecek nesillerin aynı gerici ilkelerle zehirlenmemesi temennisini belirtir. Lu Xun, öyküsüne kahraman olarak bir deliyi seçmiştir çünkü ancak deliren bir insan görebilir gerçeği, deliren insan korkusuzlaşır, etrafındaki baskılardan arınıp kendi aklıyla düşünmeye başlar. Toplumun akıllı olarak gördüğü insan, kendisine düşen görevi beklentilere göre yapan; yani iyi bir evlat, iyi bir vatandaş, iyi bir anne-baba, iyi bir işçi olabilen kişidir. Toplumun tepkisini çekmemek ve yaftalanmamak için insan birey olmaktan vaz geçer ve sürekli kendinden bekleneni yapar. Oysa deli böyle değildir. Hem Gogol’da hem de Lu Xun’da deli karakteri söylenilmeyeni söyleyen, görülmeyeni gören, bir çeşit aydınlanmış insandır. Gogol’un öyküsünün baş kahramanı iyileşmez ama Lu Xun, öykünün girişinde kendi öyküsünün kahramanının iyileşip yakınlarda bir kentte memuriyet görevine atandığını söyler. Buradan da şu sonucu çıkarabiliriz. Aslında herkes biliyordur nelerin doğru nelerin yanlış yapıldığını, herkes biliyor ama kimse sözünü edemiyor. Satır aralarındaki “Birbirinizi yiyin” mesajını görmek yetmiyor gelecek nesilleri korumak için. Harekete geçmek, bir şeyler yapmak, ataerkil toplumun ataerkil değerlerini alt üst etmek ve yeni Çin’i kurmak gerekiyor.
Aslen bir hekim olan Lu Xun’u, Japonya’daki eğitimini yarıda bıraktırıp Çin’e getiren de bu amaç değil miydi zaten? Lu Xun’u, dört bir köşesinden su alan bir gemiyi tamir etmeye ant içmiş bir gemici ustasına benzetebiliriz. Japonya’dayken yaşadıklarından sonra, bilimle ve teknikle değil de edebiyat ve sanatla Çin’i tamir edebileceğine inanmıştı. Öykülerini ve denemelerini yeni bir Çin’i kurmaya adamıştı bu yüzden. Sun Yat Sen’in kurduğu Çin Cumhuriyeti beklentilerini karşılamayınca karamsarlığa düştü, 4 Mayıs hareketi içerisinde aktif olarak yer aldı. Komünist Parti’ye asla üye olmaması da aslında onun siyaset üstü bir tavır takınma çabasının göstergesidir. Mao, yaşamı boyunca Lu Xun’u el üstünde tutmuştur ve onu gerçek bir devrimci olarak lanse etmiştir. Ömrü yetseydi de 1949 devrimini görseydi, Lu Xun ne yazardı bilemeyiz ama Kültür Devrimini görseydi büyük bir olasılıkla yazdıklarından dolayı burjuvazi olmakla suçlanır; ya hapse atılır ya da Lao She gibi halkın önünde azarlanırdı. Ardından da intihar* ederdi.
Lu Xun’un kitapları ondan sonraki Çinli nesiller için ilham kaynağı olmuşlardır ve on yıllardır lise müfredatının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Yalnız, son birkaç yıldır Lu Xun’un yapıtları orta okul ve lise kitaplarından birer birer çekilmeye başlandı. Devlet destekli medya kuruluşlarından Xinhua Haber Ajansı bu durumu şu şekilde izah etmiş. “Ortaokul öğrencileri çok derin şeyler okumamalılar. Öğrencileri eleştirel okumaya ve derin düşünmeye çok erken yaşlarda başlatmamalıyız. Tam tersine, onların bilgiyi yavaş yavaş biriktirmelerine önayak olmalıyız.”
Bu değişikliğin altında çok farklı bir amaç olduğunu düşünenlerin sayısı doğal olarak bir hayli fazla. Lu Xun, karamsar ve gerçekçi bir yazardı. Öykülerinde ve denemelerinde sertti, acımasızdı, saldırgandı. Oysa günümüzün Çin’i böylesi sertliklere izin verecek bir zihniyetten çok uzak. Bilakis, Konfüçyüsçülük Çin’de her geçen gün biraz daha önem kazanıyor son yıllarda. Parti Genel Sekreteri konuşmalarında sık sık Konfüçyüs’e göndermelerde bulunuyor, Çin dünyanın dört bir köşesinde açtığı kültür enstitülerine Konfüçyüs’ün adını veriyor. Otoriteye itaati, ne pahasına olursa olsun düzeni korumayı, toplumsal harmoniyi sağlamayı esas alan Konfüçyüsçü ilkelerin Çin devletinin ekmeğine yağ sürdüğünü söylemek pek yanlış olmaz. Konfüçyüs’ün ilkelerini benimsemiş bir vatandaş kendisini dizginleyen, isteklerine öz-sansür uygulayan bir bireye dönüşür. Özellikle ekonomideki büyümenin yavaşlamaya başladığı son yıllarda; devlet, vatandaşlarını umutsuzluğa sürükleyecek, onları isyana ve değişim talebine teşvik edecek düşünceleri engellemek isteyecektir. Böyle bir ortamda Lu Xun’un sert metinlerini müfredattan çıkarmaları yönetici parti için isabetli bir karar olarak görülebilir. Bu ve ileride gelecek benzeri kararların Çinli gençlerin düşünsel gelişiminde nasıl bir etki yaratacağını ise zaman gösterecek.
12 Nisan 2015, Çanco
* Ivan Panin’in adı geçen kitabı Amazon’un sayfasından ücretsiz olarak indirilebilir. Çeviri bana ait.
* Resmi görüşe göre Lao She, Pekin’deki bir gölde intihar etmiştir ama öldürülüp göle atıldığını iddia edenler de var.
Aşağıya bu yazıyı yazarken kullandığım birkaç kaynağı ekliyorum:
1. The Real Story of Ah-Q and Other Tales of China – The Complete Fiction of Lu Xun, Penguin Classics, Kindle Edition (Türkçe çeviriler bana ait.)
Lu Xun’un yapıtlarının müfredattan çıkarıldığı üzerine iki haber:
Tayland Demokrat Parti Genel Başkanı Abhisit Vejjajiva, hükümetin ulusal uzlaşıyı amaçlayan Birlik Anlaşmasını eleştirerek, hukukun üstünlüğünü koruma gereksinimini ve yolsuzluğa karışan kişiler için yeni bir adalet sistemine geçilmesi gerektiğini vurguladı. Vejjajiva, birlik anlaşmasının, hiç bir şey garanti edemeyeceği için yararsız olacağını belirtti. A […]
Samsung Group Başkanı Jay Y. Lee, Güney Kore’nin en üst düzey güçlerini çiğneyen yolsuzluk skandalında rol aldığı iddiasıyla Cuma günü tutuklandı ve Asya’nın dördüncü büyük ekonomisi için teknoloji devi ve standart taşıyıcıya yeni bir darbe indirdi. Özel savcılık, Lee’yi, konglomeradaki liderliğin devamı ile ilgili hükümet tercihlerini kazanmak için yakın […]
Kim Jong-Un,in üvey kardeşi Kuala Lumpur’da bir uçuş beklerken zehirlenerek Pazartesi günü hayatını kaybetti. Güney Kore, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un üvey kardeşinin ölümünü iki ülke sınırında hoparlörden Kuzey Kore halkına duyuracak. Güney Koreli askeri bir kaynak, “Bu yayınla Kim Jong-nam’ın ölümünü Kore halkına ve askerlerine duyurmak istiyoruz” d […]
Kuzey Kore’nin geçtiğimiz pazar günü orta ölçekli balistik füzesini denediği sırada Amerika Birleşik Devletleri tarafından tehlike durumunda füzeleri avlamak üzere iki güdümlü füze destroyerini füzenin düştüğü Japon Denizi’nde konuşlandırdığı bildirildi. ABD donanmasından yapılan açıklamaya göre, USS Stethem ve USS McCampbell adlı Aegis balistik füze siste […]
Cuma günü Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin yaptığı açıklamada, Pyongyang’ın BM kararlarına aykırı olarak silah programında ilerleme kaydetmesini önlemek amacıyla Çin, Kuzey Kore ile yeni bir diplomasi turu yapma umudundan vazgeçmediğini söyledi. Wang, ABD, Güney Kore, Çin, Japonya ve Rusya ile yapılan görüşmelere atıfta bulunarak Münih Güvenlik Konferansı’nda […]
Kuzey Kore’nin Pukguksong-2 adını verdiği füze 12 Şubat 2017 tarihinde Kuzey Kore’nin Pyongan eyaletindeki Banghyon hava üssünden yerel saate göre 07.55’de fırlatıldı. Füzenin Nisan 2016’da Kuzey Kore tarafından test edilen Pukguksong-1 denizaltı fırlatıcı balistik füze türevlerinden olduğu öne sürülüyor Kore merkez haber ajansına (KCNA) göre Kuzey Kore lide […]
Vali ve belediye başkanı seçmek için yapılan seçimde, yaklaşık 41 milyon seçmen oy kullandı. Sabah 07.00’da başlayıp 13.00’da sona eren seçimlerin yapıldığı 101 bölgede resmi tatil ilan edildi. Başkent Jakarta’da, seçim bölgesi olarak büyük önem taşıması nedeniyle sıkı güvenlik önlemleri alındı. 23 bin güvenlik görevlisinin koruduğu eyalette birçok yol t […]
Japonya, Güney Kore ve ABD dışişleri bakanları perşembe günü en sert ifadelerle Kuzey Kore’yi kınadı ve üçlü güvenlik işbirliğini teyit ettiler. Dışişleri bakanı Fumio Kishida ABD dışişleri bakanı Rex Tillerson ve Güney Kore dışişleri bakanı Yun Byung Se perşembe günü Bonn’da 20 kişilik bir grup toplantısında oturum aralarında görüşmelerde bulundu. Konuşm […]
Cuma günü Cenevre’de yapılan BM Çocuk Hakları Komitesi’nde, Kuzey Kore’deki çocuk emeği konusunun tartışılma kararı alındı. Hakları İzleme Örgütü ile Kuzey Kore’deki İnsanlığa Karşı Suçları Durdurma Koalisyonu (ICNK) gibi Güney Kore’nin aktivist kuruluşları, Kuzey Kore’yi çocuk istismarında bulunmakla suçladı. İnsan Hakları İzleme Örgütü Başkanvekili Phil […]
Çin Pazartesi günü, İran’ı ve Çinli şirketleri etkileyen yaptırımlara ilişkin resmi bir protesto düzenlediğini açıkladı. Pekin’in Trump yönetimi endişeleri, Mattis yaptığı Güney Çin Denizi yorumlarıyla sakinleşmiş görünüyordu ayrıca ABD ilişkilerinde iyimser tablo çiziyordu. ABD yaptırımlar konusunu; Tahran’ın balistik füze testiyle cumaya dayattı. Balistik […]
Ortadoğu Tarihi, Sosyo-Ekonomik Yapısı ve Jeopolitiği 2016 Sertifika Programı Bu sertifika programı; yaşadığımız Ortadoğu bölgesinin tarihi, sosyo-kültürel yapısı, dini ve mezhebi dengeleri, ekonomisi, enerji kaynakları ve jeopolitiği gibi tüm özelliklerini anlama amacı taşımaktadır. 8 hafta sürecek bu program boyunca öğrenciler, Ortadoğu bölgesini öğrenme v […]
Türkiye’nin içinden geçmekte olduğu süreci sadece gündelik problemlere yoğunlaşarak aşması mümkün değildir. Yükselen ve sözünü dinleten bir güç olabilme yolundaki Türkiye, mevcut problemler ile birlikte geleceğini ve özellikle de dışardaki mevcudiyetini yeniden kurgulamak zorundadır. 15 Temmuz darbe girişiminin iki temel amacı vardı. Darbeyi başarıp, Türkiye […]
Ömer Koçyiğit Leiden Üniversitesi, Ortadoğu Çalışmaları, Doktora Öğrencisi & North Carolina Üniversitesi Misafir Araştırmacı Amerika’nın Avrupalı güçler tarafından yeni bir yerleşim yeri olarak kurulması, birkaç yüzyıllık bir tarihe dayanıyor. On altıncı yüzyıldan itibaren, deniz gücüne sahip olan Batı Avrupalı devletler, Amerika’nın doğu kıyısından başl […]
Son bir yıl içinde meydana gelen gelişmeler ve özellikle bütün dünyayı rehin alan ama en çok İslam toplumlarını etkileyen kanlı terör yüzünden hemen her toplum olumsuzlukta eşitlenmiş durumdadır. Sürekli tekrarlanır durur: Terörün, dini, ırkı, prensibi, davası vs. yoktur. Evet ama “terörün sahibi” vardır. Bu sahip ise çoğunlukla görünmez. Terörist diye isiml […]
Baştan söyleyelim, 18 Mayıs’ta tamamlanan II. Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu arkasında “hoş bir sada” bıraktı. Genç bilim insanlarıyla tanışmak, onların heyecanlarına ortak olmak ve araştırmalarını dinlemek tadına doyulmaz bir lezzetti. ORDAF’ın bugüne kadar organizasyonunu üstlendiği onlarca faaliyetin arasında öğrenci sempozyumlarının daima müstesna bir yer […]
Libya’da Amazigler ve Siyaset Dr. Hayri Ömer Bu çalışma Amaziglerin sadece kültürel özellikleriyle değil aynı zamanda kültürel ve siyasi duruşları, bu ikisinin ulusal bütünleşme ile ilişkisi ve özellikle de siyasi otoritenin kesintiye uğramasıyla ortaya çıkan yeni koşullara odaklanmaktadır. Bu nokta şu açıdan önemlidir; Amaziglerin siyasal sistemin kurallar […]
Osmanlı asırlarında Ortadoğu diye bir kavram yoktu. Bu kavram 20. Yüzyılın başlarında kullanılmaya ve II. Dünya savaşından sonra yaygınlaşmaya başladı. Ortadoğu, Osmanlı Devleti’nin 1516’dan itibaren egemen olduğu ve -aşamalı olarak bazı bölümleri elinden çıksa da- 1923’e kadar hukuken sahip olduğu Güneybatı Asya ve Kuzey Afrika’yı içine alan coğrafyadır. Ba […]
Analizi PDF olarak okumak ve indirmek için tıklayınız. Trablus merkezli Milli Genel Kongre (MGK) ve Tubruk merkezli Temsilciler Meclisi (TM) etrafında toplanmış silahlı ve sivil unsurlar arasında yaşanan siyasi kriz ve silahlı çatışmalara son vermek için Birleşmiş Milletler (BM) Libya Heyeti bir inisiyatif başlatmıştır. Libya’da çatışan tarafların uzun süren […]
Sempozyuma Davet Marmara Üniversitesi Tarih bölümünün başlattığı ve 6 sene süren öğrenci sempozyumları 2015 yılında Sosyal Bilimler Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu adını almıştır. Sosyal Bilimler Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu’nun ikincisi bu yıl 17-18 Mayıs 2016 tarihleri arasında İstanbul’da düzenlenecek ve tüm sosyal bilimler alanlarından gelecek başvurular […]
Somali tarihinin son yüzyılında, dönüm noktası olarak sayılabilecek iki temel olgu vardır. Bunlardan birincisi, 1969’da Muhammed Siad Barre’nin [1] (1919-1995) darbeyle Somali’de iktidara gelerek otoriter bir idare anlayışı benimsemesidir. İkincisi ise; Barre rejiminin 1991 yılında yıkılması ve ülkedeki kabilecilik anlayışının bir neticesi olarak merkezî yön […]