Otoimmün pankreatit nedir?
Otoimmün pankreatit, vücudun pankreasa saldıran bağışıklık sisteminin neden olduğu kronik bir inflamasyondur. Tip 1 ve tip 2 olarak iki türü vardır.
Tip 1 genellikle pankreas, karaciğerdeki safra kanalları, tükürük bezleri, böbrekler ve lenf düğümleri dahil olmak üzere birçok organı etkileyen hastalığın bir parçasıdır.
Aynı zamanda idiyopatik kanal merkezli pankreatit olarak da adlandırılan Tip 2 türü, sadece pankreası etkiliyor gibi görünmektedir, ancak tip 2 türüne sahip kişilerin yaklaşık üçte birinde inflamatuar bağırsak hastalığı vardır.
Bu hastalık, nadir görülen, yeni tanınan bir hastalıktır ve yanlışlıkla pankreas kanseri olarak teşhis edilebilir. İki durumun benzer belirtileri vardır, ancak tedavileri çok farklıdır. Bu nedenle ikisini birbirinden ayırt etmek çok önemlidir.
Otoimmün pankreatit neden olur?
Doktorlar otoimmün pankreatite neyin neden olduğunu bilmiyorlar, ancak diğer otoimmün hastalıklarda olduğu gibi, vücudun bağışıklık sistemi sağlıklı vücut dokularına saldırmaktadır.
Kimler risk altındadır?
Bu hastalığın iki türü de, dünyanın farklı yerlerinde farklı sıklıkta ortaya çıkar. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’nde otoimmün pankreatitli kişilerin yaklaşık yüzde 80’inde tip 1 türü vardır.
Tip 1 otoimmün pankreatitli kişiler:
- 60 yaşın üzerindedir
- Genellikle erkektir
Tip 2 otoimmün pankreatiti olan kişiler:
- Genellikle 40 yaş üstüdür
- Erkekler ve kadınlar eşit oranda etkilenir
- Ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalığına yakalanma olasılığı daha yüksektir
Otoimmün pankreatit belirtileri nelerdir?
Bu hastalığın tanısını koymak zordur. Genellikle, herhangi bir belirtiye neden olmaz. Belirtiler kendini gösterdiğinde ise bunlar genellikle pankreas kanseri ile aynıdır.
Belirtiler şunları içerebilir:
- Koyu idrar
- Solgun renkli dışkı
- Sarı cilt ve gözler (sarılık)
- Karnınızın üst kısmında veya sırtınızın orta kısmında ağrı
- Mide bulantısı ve kusma
- Zayıflık veya aşırı yorgunluk
- İştahsızlık veya doygunluk hissi
- Bilinen bir sebep olmadan kilo kaybı
İnsanların yaklaşık yüzde 80’inde en sık görülen otoimmün pankreatit belirtisi, tıkalı safra kanallarının neden olduğu ağrısız sarılıktır. Bu hastalık ayrıca kilo kaybına neden olabilir.
Ne zaman doktora görünmeli?
Bu hastalık sıklıkla semptomlara neden olmaz. Bununla birlikte, açıklanamayan kilo kaybı, karın ağrısı, sarılık veya sizi rahatsız eden diğer belirti ve semptomlar yaşarsanız doktorunuza danışmalısınız.
Otoimmün pankreatit nasıl teşhis edilir?
Bu durum teşhisi zor bir hastalıktır, çünkü belirtileri ve semptomları pankreas kanseri ile aynıdır. Ancak, kesin bir teşhis son derece önemlidir. Teşhis edilmemiş kanser, geciken ya da gerekli cerrahi işlemlerin yapılmamasına neden olabilir.
Bu hastalığa sahip insanlar pankreasın genel bir genişlemesine sahip olma eğilimindedir, ancak pankreasta bir kitle de bulunabilir. Teşhisi kesin olarak belirlemek ve bu hastalığın hangi türüne sahip olduğunuzu belirlemek için kan ve görüntüleme testleri gereklidir.
Spesifik testler şunları içerebilir:
Görüntüleme testleri
Kan testleri
Bağışıklık sisteminiz tarafından üretilen IgG4 adı verilen yüksek bir immünoglobulin seviyesi için kanınız test edilecektir. Hastalığın tip 1 türüne sahip olan, ancak tip 2’ye sahip olmayan kişilerde yüksek seviyelerde IgG4 olacaktır.
Ancak pozitif bir test mutlaka hastalık olduğu anlamına gelmez. Bazıları pankreas kanseri olan ve otoimmün pankreatiti olmayan az sayıda insanın da yüksek IgG4 seviyeleri vardır.
Endoskopik çekirdek biyopsisi
Bu testte doktorlar laboratuvardaki pankreas dokusunun bir örneğini analiz eder. Otoimmün pankreatit, mikroskop altında kolayca tanınan ayırt edici bir görünüme sahiptir. Doktorlar ağızdan mideye küçük bir tüp (endoskop) yerleştirir ve ultrasonla yönlendirilen özel bir iğne kullanarak pankreastaki bazı dokuları çıkarır.
Zorluk, sadece birkaç hücre yerine analiz edilecek kadar büyük bir doku örneği elde etmektir. Bu prosedür yaygın olarak kullanılmaz ve sonuçlar kesin olmayabilir.
Steroid denemesi
Otoimmün pankreatit, steroidlere yanıt verdiği bilinen tek pankreas bozukluğu olduğundan, doktorlar bazen tanıyı doğrulamak için steroid denemek isteyebilir. Kortikosteroidlere yanıt bilgisayarlı tomografi taraması ve serum IgG4 düzeylerindeki değerler ile ölçülür.
Otoimmün pankreatit nasıl tedavi edilir?
Bu hastalığın bazı tedavileri aşağıda başlıklar halinde sıralanmıştır:
Biliyer stent uygulaması
İlaca başlamadan önce, bazen doktorlar obstrüktif sarılık semptomları olan kişilerde safra yollarını tahliye etmek için bir tüp yerleştirecektir. Bazen tanı kesin değilse drenaj önerilir.
Steroid ilaçları
Otoimmün pankreatit belirtileri genellikle kısa bir steroid ilaçları kullanımı sonrasında düzelir. Birçok insan şaşırtıcı bir şekilde hızlı pozitif tepki verir. Bazen insanlar herhangi bir tedavi olmadan da iyileşirler.
İmmunosupresanlar ve immünomodülatörler
Uzatılmış steroid kullanımıyla ilişkili ciddi yan etkilerin azaltılmasına yardımcı olmak için, doktorlar sıklıkla, bazen steroid koruyucu ilaçlar olarak adlandırılan bağışıklık sistemini baskılayan veya değiştiren bu ilaçları tedaviye eklerler.
Pankreas yetmezliği tedavisi
Yetersiz pankreas enziminiz varsa, ek enzimlere ihtiyacınız olabilir. Takviye ihtiyacınız varsa, doktorunuz pankreas enzimleri reçete edecektir.
Diyabet tedavisi
Diyabetiniz varsa uygun tedaviye ihtiyacınız olacaktır. Doktorunuz gereken yönlendirmeleri yapacaktır.
Diğer organ tutulumunun izlenmesi
Tip 1 otoimmün pankreatit sıklıkla, genişletilmiş lenf düğümleri ve tükürük bezleri, safra kanallarının skarlanması, karaciğer iltihabı ve böbrek hastalığı dahil olmak üzere diğer organ tutulumu ile ilişkilidir. Her ne kadar bu belirtiler steroid tedavisi ile tamamen azalabilse veya yok olsa da, doktorunuz sizi izlemeye devam edecektir.
Otoimmün pankreatit komplikasyonları
Bu hastalık çeşitli komplikasyonlara neden olabilir.
- Pankreas yetmezliği: Hastalık pankreasınızın yeterli enzimi yapma yeteneğini etkileyebilir. Belirti ve semptomlar diyare, kilo kaybı, metabolik kemik hastalığı ve vitamin veya mineral eksikliğini içerebilir.
- Diyabet: Pankreas insülin üreten organ olduğu için, hasarı diyabete neden olabilir ve oral ilaç veya insülin ile tedaviye ihtiyacınız olabilir.
Uzun süreli steroid kullanımı gibi otoimmün pankreatit tedavisi de komplikasyonlara neden olabilir. Bununla birlikte, bu komplikasyonlarla bile, tedavi gören kişilerin normal bir yaşam beklentisi vardır.
Ayrıca, otoimmün pankreatitle pankreas kanseri arasında kesin bir ilişki yoktur.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3364658/
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/autoimmune-pancreatitis/symptoms-causes/syc-20369800
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17936-autoimmune-pancreatitis