

Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðýndan:
ÝÞ SAÐLIÐI VE GÜVENLÝÐÝ RÝSK DEÐERLENDÝRMESÝ YÖNETMELÝÐÝ
BÝRÝNCÝ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanýmlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliðin amacý, iþyerlerinde iþ saðlýðý ve güvenliði yönünden yapýlacak risk deðerlendirmesinin usul ve esaslarýný düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik,
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayýlý Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Kanunu kapsamýndaki iþyerlerini kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Kanununun 10 uncu ve 30 uncu maddelerine dayanýlarak hazýrlanmýþtýr.
Tanýmlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlýk: Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðýný,
b) Kabul
edilebilir risk seviyesi: Yasal yükümlülüklere ve iþyerinin önleme politikasýna uygun, kayýp veya yaralanma
oluþturmayacak risk seviyesini,
c) Kanun:
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayýlý Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Kanununu,
ç) Önleme: Ýþyerinde yürütülen iþlerin bütün safhalarýnda iþ saðlýðý ve güvenliði ile ilgili riskleri ortadan kaldýrmak veya azaltmak
için planlanan ve alýnan tedbirlerin tümünü,
d) Ramak kala
olay: Ýþyerinde meydana gelen; çalýþan, iþyeri ya da iþ ekipmanýný zarara uðratma potansiyeli
olduðu halde zarara uðratmayan olayý,
e) Risk:
Tehlikeden kaynaklanacak kayýp, yaralanma ya da baþka zararlý sonuç meydana gelme ihtimalini,
f) Risk deðerlendirmesi: Ýþyerinde var olan ya da dýþarýdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu
tehlikelerin riske dönüþmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek
derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaþtýrýlmasý amacýyla yapýlmasý gerekli çalýþmalarý,
g) Tehlike: Ýþyerinde var olan ya da dýþarýdan gelebilecek, çalýþaný veya iþyerini
etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
ifade eder.
ÝKÝNCÝ BÖLÜM
Ýþveren Yükümlülüðü ve Risk Deðerlendirmesi Ekibi
Ýþveren yükümlülüðü
MADDE 5 – (1) Ýþveren; çalýþma ortamýnýn ve çalýþanlarýn saðlýk ve güvenliðini saðlama, sürdürme ve geliþtirme amacý ile iþ saðlýðý ve güvenliði yönünden risk deðerlendirmesi yapar
veya yaptýrýr.
(2) Risk deðerlendirmesinin gerçekleþtirilmiþ olmasý; iþverenin, iþyerinde iþ saðlýðý ve güvenliðinin saðlanmasý yükümlülüðünü ortadan kaldýrmaz.
(3) Ýþveren, risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnda görevlendirilen kiþi veya kiþilere risk deðerlendirmesi ile
ilgili ihtiyaç duyduklarý her türlü bilgi ve belgeyi temin eder.
Risk deðerlendirmesi
ekibi
MADDE 6 – (1) Risk deðerlendirmesi, iþverenin oluþturduðu bir ekip tarafýndan gerçekleþtirilir. Risk deðerlendirmesi ekibi
aþaðýdakilerden oluþur.
a) Ýþveren veya iþveren vekili.
b) Ýþyerinde saðlýk ve güvenlik hizmetini yürüten iþ güvenliði uzmanlarý ile iþyeri hekimleri.
c) Ýþyerindeki çalýþan temsilcileri.
ç) Ýþyerindeki destek elemanlarý.
d) Ýþyerindeki bütün birimleri temsil edecek þekilde belirlenen ve iþyerinde yürütülen çalýþmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynaklarý ile riskler konusunda bilgi sahibi çalýþanlar.
(2) Ýþveren, ihtiyaç duyulduðunda bu ekibe
destek olmak üzere iþyeri dýþýndaki kiþi ve kuruluþlardan hizmet
alabilir.
(3) Risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnýn koordinasyonu iþveren veya iþveren tarafýndan ekip içinden görevlendirilen bir
kiþi tarafýndan da saðlanabilir.
(4) Ýþveren, risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnda görevlendirilen kiþi veya kiþilerin görevlerini yerine
getirmeleri amacýyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarýný karþýlar, görevlerini yürütmeleri sebebiyle hak ve yetkilerini kýsýtlayamaz.
(5) Risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnda görevlendirilen kiþi veya kiþiler iþveren tarafýndan saðlanan bilgi ve
belgeleri korur ve gizli tutar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Risk Deðerlendirmesi Aþamalarý
Risk deðerlendirmesi
MADDE 7 – (1) Risk deðerlendirmesi; tüm iþyerleri için tasarým veya kuruluþ aþamasýndan baþlamak üzere tehlikeleri tanýmlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk
kontrol tedbirlerinin kararlaþtýrýlmasý, dokümantasyon, yapýlan çalýþmalarýn güncellenmesi ve gerektiðinde yenileme aþamalarý izlenerek gerçekleþtirilir.
(2) Çalýþanlarýn risk deðerlendirmesi çalýþmasý yapýlýrken ihtiyaç duyulan her aþamada sürece katýlarak görüþlerinin alýnmasý saðlanýr.
Tehlikelerin tanýmlanmasý
MADDE 8 – (1) Tehlikeler tanýmlanýrken çalýþma ortamý, çalýþanlar ve iþyerine iliþkin ilgisine göre asgari olarak aþaðýda belirtilen bilgiler toplanýr.
a) Ýþyeri bina ve eklentileri.
b) Ýþyerinde yürütülen faaliyetler ile iþ ve iþlemler.
c) Üretim süreç ve teknikleri.
ç) Ýþ ekipmanlarý.
d) Kullanýlan maddeler.
e) Artýk ve atýklarla ilgili iþlemler.
f) Organizasyon
ve hiyerarþik yapý, görev, yetki ve sorumluluklar.
g) Çalýþanlarýn tecrübe ve düþünceleri.
ð) Ýþe baþlamadan önce ilgili mevzuat
gereði alýnacak çalýþma izin belgeleri.
h) Çalýþanlarýn eðitim, yaþ, cinsiyet ve benzeri özellikleri ile saðlýk gözetimi kayýtlarý.
ý) Genç, yaþlý, engelli, gebe veya emziren çalýþanlar gibi özel politika
gerektiren gruplar ile kadýn çalýþanlarýn durumu.
i) Ýþyerinin teftiþ sonuçlarý.
j) Meslek
hastalýðý kayýtlarý.
k) Ýþ kazasý kayýtlarý.
l) Ýþyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadýðý halde iþyeri ya da iþ ekipmanýnýn zarara uðramasýna yol açan olaylara iliþkin kayýtlar.
m) Ramak kala
olay kayýtlarý.
n) Malzeme güvenlik bilgi formlarý.
o) Ortam ve kiþisel maruziyet düzeyi ölçüm sonuçlarý.
ö) Varsa daha önce yapýlmýþ risk deðerlendirmesi çalýþmalarý.
p) Acil durum
planlarý.
r) Saðlýk ve güvenlik planý ve patlamadan korunma dokümaný gibi belirli iþyerlerinde hazýrlanmasý gereken dokümanlar.
(2) Tehlikelere
iliþkin bilgiler toplanýrken ayný üretim, yöntem ve teknikleri
ile üretim yapan benzer iþyerlerinde meydana
gelen iþ kazalarý ve ortaya çýkan meslek hastalýklarý da deðerlendirilebilir.
(3) Toplanan
bilgiler ýþýðýnda; iþ saðlýðý ve güvenliði ile ilgili mevzuatta yer alan hükümler de dikkate alýnarak, çalýþma ortamýnda bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik,
psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarýndan oluþan veya bunlarýn etkileþimi sonucu ortaya çýkabilecek tehlikeler belirlenir ve kayda alýnýr. Bu belirleme yapýlýrken aþaðýdaki hususlar, bu hususlardan etkilenecekler ve ne þekilde etkilenebilecekleri göz önünde bulundurulur.
a) Ýþletmenin yeri nedeniyle ortaya çýkabilecek
tehlikeler.
b) Seçilen alanda, iþyeri bina ve eklentilerinin plana uygun yerleþtirilmemesi veya planda olmayan ilavelerin yapýlmasýndan kaynaklanabilecek tehlikeler.
c) Ýþyeri bina ve eklentilerinin yapý ve yapým tarzý ile seçilen yapý malzemelerinden kaynaklanabilecek tehlikeler.
ç) Bakým ve onarým iþleri de dahil iþyerinde yürütülecek her türlü faaliyet esnasýnda çalýþma usulleri, vardiya düzeni, ekip çalýþmasý, organizasyon, nezaret sistemi, hiyerarþik düzen, ziyaretçi veya iþyeri çalýþaný olmayan diðer kiþiler gibi faktörlerden kaynaklanabilecek tehlikeler.
d) Ýþin yürütümü, üretim teknikleri, kullanýlan maddeler, makine ve ekipman, araç ve gereçler ile bunlarýn çalýþanlarýn fiziksel özelliklerine uygun tasarlanmamasý veya kullanýlmamasýndan kaynaklanabilecek tehlikeler.
e) Kuvvetli akým, aydýnlatma, paratoner, topraklama gibi elektrik tesisatýnýn bileþenleri ile ýsýtma, havalandýrma, atmosferik ve
çevresel þartlardan korunma,
drenaj, arýtma, yangýn önleme ve mücadele ekipmaný ile benzeri yardýmcý tesisat ve donanýmlardan
kaynaklanabilecek tehlikeler.
f) Ýþyerinde yanma, parlama veya patlama ihtimali olan maddelerin iþlenmesi, kullanýlmasý, taþýnmasý, depolanmasý ya da imha
edilmesinden kaynaklanabilecek tehlikeler.
g) Çalýþma ortamýna iliþkin hijyen koþullarý ile çalýþanlarýn kiþisel hijyen alýþkanlýklarýndan kaynaklanabilecek tehlikeler.
ð) Çalýþanýn, iþyeri içerisindeki ulaþým yollarýnýn kullanýmýndan kaynaklanabilecek tehlikeler.
h) Çalýþanlarýn iþ saðlýðý ve güvenliði ile ilgili yeterli eðitim almamasý, bilgilendirilmemesi, çalýþanlara uygun talimat verilmemesi veya çalýþma izni prosedürü gereken durumlarda bu izin olmaksýzýn çalýþýlmasýndan kaynaklanabilecek tehlikeler.
(4) Çalýþma ortamýnda bulunan
fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarýnýn neden olduðu tehlikeler ile
ilgili iþyerinde daha önce kontrol, ölçüm, inceleme ve araþtýrma çalýþmasý yapýlmamýþ ise risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnda kullanýlmak üzere; bu tehlikelerin, nitelik ve niceliklerini ve çalýþanlarýn bunlara
maruziyet seviyelerini belirlemek amacýyla gerekli bütün kontrol, ölçüm, inceleme ve araþtýrmalar yapýlýr.
Risklerin belirlenmesi ve analizi
MADDE 9 – (1) Tespit edilmiþ olan tehlikelerin
her biri ayrý ayrý dikkate alýnarak bu
tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin hangi sýklýkta oluþabileceði ile bu risklerden kimlerin, nelerin, ne þekilde ve hangi þiddette zarar görebileceði belirlenir. Bu belirleme yapýlýrken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de göz önünde bulundurulur.
(2) Toplanan
bilgi ve veriler ýþýðýnda belirlenen riskler; iþletmenin faaliyetine iliþkin özellikleri, iþyerindeki tehlike veya risklerin nitelikleri ve iþyerinin kýsýtlarý gibi faktörler ya da ulusal
veya uluslararasý standartlar esas alýnarak seçilen yöntemlerden biri veya birkaçý bir arada kullanýlarak analiz edilir.
(3) Ýþyerinde birbirinden farklý iþlerin yürütüldüðü bölümlerin bulunmasý halinde birinci
ve ikinci fýkralardaki hususlar her bir bölüm için tekrarlanýr.
(4) Analizin
ayrý ayrý bölümler için yapýlmasý halinde bölümlerin etkileþimleri de dikkate alýnarak bir bütün olarak ele alýnýp sonuçlandýrýlýr.
(5) Analiz
edilen riskler, kontrol tedbirlerine karar verilmek üzere etkilerinin büyüklüðüne ve önemlerine göre en yüksek risk seviyesine sahip olandan baþlanarak sýralanýr ve yazýlý hale getirilir.
Risk kontrol adýmlarý
MADDE 10 – (1) Risklerin kontrolünde þu adýmlar uygulanýr.
a) Planlama:
Analiz edilerek etkilerinin büyüklüðüne ve önemine göre sýralý hale getirilen risklerin kontrolü amacýyla bir planlama yapýlýr.
b) Risk kontrol
tedbirlerinin kararlaþtýrýlmasý: Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün deðil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi
için aþaðýdaki adýmlar uygulanýr.
1) Tehlike veya
tehlike kaynaklarýnýn ortadan kaldýrýlmasý.
2)
Tehlikelinin, tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla deðiþtirilmesi.
3) Riskler ile
kaynaðýnda mücadele edilmesi.
c) Risk kontrol
tedbirlerinin uygulanmasý: Kararlaþtýrýlan tedbirlerin iþ ve iþlem basamaklarý, iþlemi yapacak kiþi ya da iþyeri bölümü, sorumlu kiþi ya da iþyeri bölümü, baþlama ve bitiþ tarihi ile
benzeri bilgileri içeren planlar hazýrlanýr. Bu planlar iþverence uygulamaya konulur.
ç) Uygulamalarýn izlenmesi: Hazýrlanan planlarýn uygulama adýmlarý düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici iþlemler tamamlanýr.
(2) Risk
kontrol adýmlarý uygulanýrken toplu korunma
önlemlerine, kiþisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden olmamasý saðlanýr.
(3) Belirlenen
risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapýlýr. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adýmlar tekrarlanýr.
Dokümantasyon
MADDE 11 – (1) Risk deðerlendirmesi asgarî aþaðýdaki hususlarý kapsayacak þekilde dokümante edilir.
a) Ýþyerinin unvaný, adresi ve iþverenin adý.
b) Gerçekleþtiren kiþilerin isim ve
unvanlarý ile bunlardan iþ güvenliði uzmaný ve iþyeri hekimi olanlarýn Bakanlýkça verilmiþ belge bilgileri.
c) Gerçekleþtirildiði tarih ve geçerlilik tarihi.
ç) Risk deðerlendirmesi iþyerindeki farklý bölümler için ayrý ayrý yapýlmýþsa her birinin adý.
d) Belirlenen
tehlike kaynaklarý ile tehlikeler.
e) Tespit
edilen riskler.
f) Risk
analizinde kullanýlan yöntem veya yöntemler.
g) Tespit
edilen risklerin önem ve öncelik sýrasýný da içeren analiz sonuçlarý.
ð) Düzeltici ve önleyici kontrol
tedbirleri, gerçekleþtirilme tarihleri ve sonrasýnda tespit edilen risk seviyesi.
(2) Risk deðerlendirmesi dokümanýnýn sayfalarý numaralandýrýlarak; gerçekleþtiren kiþiler tarafýndan her sayfasý paraflanýp, son sayfasý imzalanýr ve iþyerinde saklanýr.
(3) Risk deðerlendirmesi dokümaný elektronik ve benzeri ortamlarda hazýrlanýp arþivlenebilir.
Risk deðerlendirmesinin
yenilenmesi
MADDE 12 – (1) Yapýlmýþ olan risk deðerlendirmesi; tehlike sýnýfýna göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli iþyerlerinde sýrasýyla en geç iki, dört ve altý yýlda bir yenilenir.
(2) Aþaðýda belirtilen durumlarda ortaya çýkabilecek yeni risklerin, iþyerinin tamamýný veya bir bölümünü etkiliyor olmasý göz önünde bulundurularak risk deðerlendirmesi tamamen veya kýsmen yenilenir.
a) Ýþyerinin taþýnmasý veya binalarda deðiþiklik yapýlmasý.
b) Ýþyerinde uygulanan teknoloji, kullanýlan madde ve
ekipmanlarda deðiþiklikler meydana gelmesi.
c) Üretim yönteminde deðiþiklikler olmasý.
ç) Ýþ kazasý, meslek hastalýðý veya ramak kala olay meydana gelmesi.
d) Çalýþma ortamýna ait sýnýr deðerlere iliþkin bir mevzuat deðiþikliði olmasý.
e) Çalýþma ortamý ölçümü ve saðlýk gözetim sonuçlarýna göre gerekli görülmesi.
f) Ýþyeri dýþýndan kaynaklanan ve iþyerini
etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çýkmasý.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeþitli ve Son Hükümler
Büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazýrlanmasý gereken iþyerlerinde
risk deðerlendirmesi
MADDE 13 – (1) Kanunun 29 uncu maddesi gereðince büyük kaza önleme politika
belgesi veya güvenlik raporu hazýrlanan iþyerlerinde; bu belge ve raporlarda deðerlendirilmiþ riskler, bu Yönetmeliðe göre yapýlacak risk deðerlendirmesinde
dikkate alýnarak kullanýlýr.
Birden fazla iþveren
olmasý durumunda risk deðerlendirmesi çalýþmalarý
MADDE 14 – (1) Ayný çalýþma alanýný birden fazla iþverenin paylaþmasý durumunda, yürütülen iþler için diðer iþverenlerin yürüttüðü iþler de göz önünde bulundurularak ayrý ayrý risk deðerlendirmesi gerçekleþtirilir. Ýþverenler, risk deðerlendirmesi çalýþmalarýný, koordinasyon içinde yürütür, birbirlerini ve çalýþan temsilcilerini tespit edilen riskler konusunda bilgilendirir.
(2) Birden
fazla iþyerinin bulunduðu iþ merkezleri, iþ hanlarý, sanayi bölgeleri veya siteleri gibi yerlerde, iþyerlerinde ayrý ayrý gerçekleþtirilen risk deðerlendirmesi çalýþmalarýnýn koordinasyonu yönetim tarafýndan yürütülür. Yönetim; bu koordinasyonun yürütümünde, iþyerlerinde iþ saðlýðý ve güvenliði yönünden diðer iþyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri
almalarý için ilgili iþverenleri uyarýr. Bu uyarýlara uymayan iþverenleri Bakanlýða bildirir.
Asýl iþveren ve
alt iþveren iliþkisinin bulunduðu iþyerlerinde risk deðerlendirmesi
MADDE 15 – (1) Bir iþyerinde bir veya
daha fazla alt iþveren bulunmasý halinde:
a) Her alt iþveren yürüttükleri iþlerle ilgili
olarak, bu Yönetmelik hükümleri uyarýnca gerekli risk deðerlendirmesi çalýþmalarýný yapar veya yaptýrýr.
b) Alt iþverenlerin risk deðerlendirmesi çalýþmalarý konusunda asýl iþverenin sorumluluk alanlarý ile ilgili ihtiyaç duyduklarý bilgi ve belgeler asýl iþverence saðlanýr.
c) Asýl iþveren, alt iþverenlerce yürütülen risk deðerlendirmesi çalýþmalarýný denetler ve bu konudaki çalýþmalarý koordine eder.
(2) Alt iþverenler hazýrladýklarý risk deðerlendirmesinin
bir nüshasýný asýl iþverene verir. Asýl iþveren; bu risk deðerlendirmesi çalýþmalarýný kendi çalýþmasýyla bütünleþtirerek, risk kontrol tedbirlerinin uygulanýp uygulanmadýðýný izler, denetler ve uygunsuzluklarýn giderilmesini saðlar.
Çalýþanlarýn bilgilendirilmesi
MADDE 16 – (1) Ýþyerinde çalýþanlar, çalýþan temsilcileri ve baþka iþyerlerinden çalýþmak üzere gelen çalýþanlar ve bunlarýn iþverenleri; iþyerinde karþýlaþýlabilecek saðlýk ve güvenlik riskleri ile düzeltici ve önleyici tedbirler hakkýnda
bilgilendirilir.
Risk deðerlendirmesi
rehberleri
MADDE 17 – (1) Ýþverenlere, risk
deðerlendirmesi ile ilgili yükümlülükleri bakýmýndan yardýmcý olmak veya yol göstermek amacýyla risk deðerlendirmesi rehberleri hazýrlanabilir. Rehberler iþyerinde çalýþan sayýsý ve iþyerinin bulunduðu tehlike sýnýfý göz önüne alýnarak; sektör, meslek veya yapýlan iþlere özgü olabilir.
(2) Kamu kurum
ve kuruluþlarý, kamu kurumu niteliðindeki meslek
kuruluþlarý, iþçi-iþveren ve memur sendikalarý ile kamu yararýna çalýþan sivil toplum kuruluþlarý faaliyet gösterdikleri sektörde rehber çalýþmalarýnda bulunabilir.
Bakanlýkça, bu Yönetmelik hükümlerine uygunluðu yönünden deðerlendirilerek
onaylanan taslaklar, Bakanlýk tarafýndan sektör, meslek veya yapýlan iþlere özgü risk deðerlendirmesi
uygulama rehberleri olarak yayýmlanýr.
Geçiþ hükmü
GEÇÝCÝ MADDE 1 – (1) 6 ncý madde uyarýnca oluþturulacak risk deðerlendirmesi ekibinde, mezkûr maddenin birinci
fýkrasýnýn (b) bendinde sayýlanlarýn bulundurulma zorunluluðu Kanunun 38 inci
maddesinde belirtilen sürelere uygun olarak aranýr.
Yürürlük
MADDE 18 – (1) Bu Yönetmelik
30/12/2012 tarihinde yürürlüðe girer.
Yürütme
MADDE 19 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakaný yürütür.