1932'te Kızıl Ordu Askeri Teknik Müdürlüğü, uçak tespit araçlarının geliştirilmesi için verilen siparişleri, Halk Savunma Komutanlığı Ana Topçu Müdürlüğüne (GAU) verdi. Devlet Tarım Üniversitesi, Genel Elektrik Enerjisi Endüstrisi Müdürlüğü'nün izniyle, Leningrad'daki Merkez Radyo Laboratuvarı'na havadaki hedefleri tespit etmek için yansıyan radyo dalgalarını kullanma olasılığını test etmek için deneyler düzenlemeyi talimat verdi. Aralarındaki sözleşme 1933 yılında ve halihazırda 3 Ocak 1934'te yapıldı. Uygulamada uçak sürekli radyasyon modunda çalışan radar kullanılarak tespit edildi. Uçak sadece 600-700 metrelik bir mesafede tespit edilebilse de, tespit etme gerçeği bir başarıydı ve daha ileri bir savunma görevinin çözümüne katkıda bulundu. 1934'ta yapılan deney Rus radarının doğum günü olarak kabul edildi.
1939 tarafından, Leningrad Fizik ve Teknoloji Enstitüsü'nde (LFTI) radyo dalgaları ile uğraşan bir bilimsel ve deneysel temel oluşturuldu. Aynı zamanda, Yu B. Kobzarev'in öncülüğünde (gelecekteki akademisyen), gelecekte, ilk üretim Sovyet radarı olan Redut dürtü radarının bir modeli oluşturuldu. Bu radar istasyonunun oluşturulması, ileriye doğru atılmış önemli bir adımdı, çünkü sadece uzun mesafedeki ve neredeyse tüm yüksekliklerde hava hedeflerini tespit etmeyi değil, aynı zamanda azimut, hedef uçuş hızını ve menzilini sürekli olarak belirlemeyi mümkün kılmıştır. Dahası, bu istasyonun her iki anteninin dairesel senkronize dönüşü ile, çalışma mesafeleri içinde farklı mesafelerde ve farklı azimutlarda havada bulunan tek düzlemleri ve uçak gruplarını tespit edip, hareketlerini zaman aralıklarıyla (antenin bir dönüşü) izleyebildi.
"RUS-2" (uçak radyosu tuzağı) adı altında kabul edilmiş olan bazı radarlar sayesinde, hava savunma emri, 150 kilometreye kadar bir yarıçapa sahip bir bölgedeki hava durumunun dinamiklerini izleyebilir (1,5 kilometrelik kilometre mesafesini) havalandırmak ve niyetlerini tahmin etmek. Yu B. Kobzareva, P.A. Pogorelko ve N. Ya. Chernetsov, 1941'te seri üretime giren ilk yerli erken uyarı radarının geliştirilmesine bilimsel ve teknik katkılarından dolayı yılın Stalin Ödülünü 1941 aldı.
Radar erken uyarısı "RUS-2"
İlk durağan uzun menzilli radar istasyonlarının oluşturulmasıyla birlikte, SSCB'de savaş gemilerine ve uçaklara yerleştirilebilecek radarlar oluşturmak için çalışmalar yapılması oldukça doğaldır. "Gneiss-2" ismini alan ilk Sovyet uçak radarının geliştirilmesi tahliye aşamasındaydı. Yerleşik radarın yaratılması ile ilgili çalışmalar, 20 yılında SRI-1939'te (bugün Rusya'nın tüm Rus Araştırma Enstitüsüdür) olan Viktor Vasilyevich Tikhomirov tarafından yönetildi. Enstitüden onur derecesiyle mezun oldu ve oldukça hızlı bir şekilde bu savunma girişiminin ekibine katıldı ve "РУС-2" adı altında 1940'te hizmete giren ilk Rus uzun menzilli radarının ayarlanması ve verilmesi çalışmalarına katıldı.
1940'te yapılan radyo endüstrisi araştırma enstitülerinin tahminlerine göre, zamanının teknolojisine dayanarak oluşturulan uçak radarının, kablolar ve güç kaynakları ile birlikte 500 kg'dan daha az ağırlıkta olmaması gerektiğini belirtmekte fayda vardır. Bu tür bir ekipmanın mevcut Sovyet tek kişilik savaşçılarına yerleştirilmesi mümkün değildi. Dahası, böyle bir radarın çalışması (o yıllarda radyo mühendisliğinin gelişimi düzeyinde, pilotu pilot uygulama sürecinin kendisinden ayıran) sürekli bakım gerektiriyordu. Bu durumdan çıkış yolu, çok koltuklu bir uçağa bir uçak radarının yerleştirilmesiydi. Burada, Sovyet mühendisleri bisikleti icat etmedi ve İngiliz meslektaşları daha önce de aynı çözüme ulaştılar. SRI Hava Kuvvetleri S.P. Suprun'un test pilotunun önerisine göre, dalış bombacısı Pe-2, Sovyet endüstrisinin yılın 1940'unun sonunda geçtiği ilk Sovyet radarının taşıyıcısı olabilir.
1941'in başlangıcında, yerleşik radarın işletim modeli radyo endüstrisinin Araştırma Enstitüsünde toplandı, istasyon "Gneiss-1" adını aldı. İlk Rus havacılık radarı, doğal olarak, kusurlu ve eksik olduğu ortaya çıktı. Ek olarak, deneyler ve testler sırasında, yerleşik radarın kalbi olan santimetre menzilli klystron jeneratör lambasının tüm temini harcandı ve yeni lambaların üretimini sipariş edecek hiçbir yer yoktu. Büyük Vatanseverlik Savaşı’nın patlaması, elektrik ve radyo endüstrileri dahil olmak üzere birçok Sovyet sanayi girişiminin doğuya boşaltılmasını sağlamıştır. Boşaltmalar arasında klystronların geliştiricisi vardı - NII-9. Bu araştırma enstitüsünün uzmanları ve donanımları çeşitli fabrikalara dağılmış ve enstitü gerçekten var olmamıştır. Radyo Mühendisliği Araştırma Enstitüsü boşaltıldı ve Sverdlovsk'taki yeni yerde, gerekli test ve laboratuvar olanaklarını restore etmek gerekiyordu.
SRI-20’in Barnaul’a tahliyesi Temmuz 1941’in başlarında başladı. Yeni yerde, neredeyse sıfırdan, çok zor koşullarda, gerekli araçların ve eğitimli personelin feci bir kıtlığı ile, Tikhomirov liderliğinde Gneiss-2 olarak atanan ilk Rus havacılık radarı kuruldu. Birkaç ay içinde, başarılı bulunan istasyonun prototip testlerini tamamlamak mümkün oldu, ardından ilk radar öne çıktı.
Araç üstü radar seti "Gneiss-2"
İlk Sovyet havacılık radar istasyonunun oluşturulması konusunda çalışmaların yapıldığı hız aşağıdaki gerçeklerden değerlendirilebilir. Ekipman, belgelerin tamamen serbest bırakılmasını beklemeden yapılmıştır. Radar istasyonunun montajı, iş ve taslak taslaklarının kavramsal şemasına uygun olarak gerçekleştirilirken, hareket halindeyken ortaya çıkan kusurlardan kurtulup değişiklikler yaptı. Yapılan çalışmalar sonucunda, Gneiss-2 radarının ilk “uçuş” modeli, 1941'un sonuna kadar hazırdı. İstasyonun radyasyon gücü 10 kW idi, bir dalga boyu 1,5 metre ile çalıştı.
Ocak ayında, Sverdlovsk yakınlarındaki havaalanında yılın 1942'i, bombardıman Pe-2'in üzerine yerleştirilen "Gneiss-2" radarını kullandı. Kısa bir süre sonra istasyonun testleri başladı. Kontrollerin ve araçtaki Gneiss-2 radar göstergesinin, radar operatörünün kabininde (navigatör daha önce o yerdeydi) ve radar birimlerinin bir kısmının silahşör kabinine monte edildiğini belirtmek gerekir. Bu değişikliklerin bir sonucu olarak, uçak ikiye katlanarak aracın savaş yeteneklerini bir miktar azalttı. O zamanlar hala deneysel olan yeni radarın performansının değerlendirilmesine paralel olarak, bir radar istasyonu ile donatılmış uçakların taktikleri ve kullanım yöntemlerinin geliştirilmesi süreci vardı. Böyle bir uçağın ana rolü gece savaşçısının rolü olmuştur.
V.Tikhomirov şahsen istasyonun yaratılması çalışmalarını yönetti, E.S. Stein bu proje üzerinde Hava Kuvvetleri ile çalıştı. İstasyonu hedef olarak test ederken Sovyet bombardıman uçağı SB kullanıldı. Günün her saatinde radar ekipmanlarının hata ayıklaması ve hata ayıklaması yapıldı, mühendisler doğrudan havaalanında çalıştı. Çeşitli tipteki antenleri kontrol etmek, ekipman arızalarını ortadan kaldırmak ve istasyon tasarımında değişiklik yapmak için bir işlem yapıldı. Çalışma sırasında, radarın “ölü bölgesini” 300 metrelere ve ardından 100 metrelere düşürmeyi ve operasyonun güvenilirliğini artırmayı başardık. Aynı zamanda, SRI-20 ekibi ve yönetimi, böyle bir radar oluşturmanın önemini anladı. Mühendislerin ve sıradan işçilerin, savaşın zorlu günlerinde, zemin testlerinin tamamlanmasından önce bile emek coşkusu, Pe-15 ve Pe-2 savaş uçakları için ilk 2 radarı Gneiss-3 serisini piyasaya sürdü. Yerli bir radarla donatılan uçağın ilk savaş kullanımı, Moskova yakınlarındaki 1942'un sonunda gerçekleşti.
Gneiss-2 radarlı Pe-2
Temmuz ayında 1942, Gneiss-2 istasyonu başarılı bir şekilde durum testlerini geçebildi. Savaş zamanlarında böylesine karmaşık bir ürünün geliştirilmesinin ve işletmeye alınmasının hızı etkileyiciydi. Ocak ayında, Pe-1942 üzerine kurulan ilk havadan radar olan 2, test etmeye başladı. Zaten 1942'un sonunda, Gneiss-2 radarı ile donatılmış uçaklar, Moskova yakınlarındaki muharebe misyonlarına katılıyor ve ardından Stalingrad Savaşı'na katılıyor. 16 Haziran 1943, istasyon resmen Sovyet Hava Kuvvetleri tarafından kabul edildi. 1946’te Tikhomirov, Gneiss-2 radarının gelişimi için ikinci Stalin Ödülünü aldı.
Temmuz 1942'ta sona eren durum testleri sırasında, aşağıdaki sonuçlar elde edildi:
- bombardıman uçağı hava hedefinin tespit aralığı - 3500 metre;
- açısal koordinatlarda hedefin hedeflenmesinin doğruluğu ± 5 derece;
- düşmanı ararken minimum uçuş yüksekliği - 2000 metre (radyo dalgalarının dünya yüzeyinden yansıması ile ilgili problemlerin ortadan kalktığı minimum yükseklik).
1942'in sonunda, Stalingrad savaşının en yoğun döneminde, geliştirme ekibiyle birlikte savaş alanına giden Tikhomirov. Burada, mühendisler, Pe-2 bombardıman uçaklarına radarın yerleştirilmesi ve işletmeye alınması için çalışıyorlardı. Tikhomirov'un kendisi genellikle Gneiss-2 radarının operatörü olarak uçtu ve şahsen pilotların eğitimine dahil oldu. Tikhomirov tarafından donatılan uçaklar, Luftwaffe'in Stalingrad tarafından çevrili Paulus grubuna çeşitli kargolar sağlamaya çalıştığı “hava köprüsünü” engellemek için Sovyet komutanlığı tarafından kullanıldı. Böylece, radarlı ilk Sovyet uçağı, Nazilerin Volga kıyılarındaki yenilgisine katkıda bulundu. Pe-2 uçaklarının Gneiss-2 radarı ile kabul testleri zaten 1943'da yapıldı, Leningrad'ın yakınlarında yapıldılar.
Şubat-Mayıs 1943 arasındaki dönemde, Leningrad hava savunma sisteminde Gneiss-2 radarı bulunan uçaklar kullanıldı. Onlar, İkinci Hava Savunma Birliği'nin 24 Muhafızları Avcı Havacılık Alayı'nın bir parçasıydı. Hava hedeflerini yakalarken, gece savaşçıları yere dayalı erken uyarı radarı RUS-2 kullanılarak hedefe yöneltildi ve düşman uçaklarına yaklaşırken kendi araç radarlarını kullandılar. Hava hedefini bulduktan sonra, Gneiss-2 araç radarının operatörü, pilot ile hedefle buluşma için gerekli talimatları iletti.
Gneiss-20 radarlı A-2G
1943'te, SSCB'de, Gneiss-2M olarak adlandırılan radarın geliştirilmiş bir sürümü oluşturuldu. Bu istasyonda, sadece hava hedeflerini değil, aynı zamanda düşman yüzey gemilerini de tespit etmeyi mümkün kılan yeni antenler kullanıldı. 1943'in sonbaharında, böyle bir istasyon Hazar Denizi'nde test edildi, daha sonra hizmete girdi ve seri üretime girdi. Toplamda, 1944'in sonunda, SRI-20'te 230'ten daha fazla Gneiss-2 radarı oluşturuldu.
Şubat ayından Haziran ayına kadar, 1943, Gneiss-2 radarı tarafından Amerikan A-20 bombacısı ile test edildi ve gece savaşçısı olarak kullanılabileceği düşünüldü. Pe-2 bombardıman uçağıyla karşılaştırıldığında, ödünç verilen uçakların bir takım avantajları vardı, bu nedenle, Temmuz 1943'te, 56 13. uzun menzilli avcı havacılık bölümünün oluşturulması başladı. Bölünme, A-45 uçaklarıyla donanmış iki alaydan (173 ve 20) oluşuyordu. Devletin her bir alayının, 32 uçaklarına ve 39 ekiplerine sahip olması gerekiyordu. Ayrıca alay, erken uyarı radarı olan ENG-2 ile donatılmış bir radar şirketinden oluşuyordu. Bu uzun menzilli havacılık bölümü (ADD) alt yönetimde kaldı. Mayıs 1944'ten itibaren, bölüm alayı cepheye geldi ve büyük ulaşım merkezlerine güvenlik sağlamak için kullanıldı. Düşman uçaklarıyla savaşmanın yanı sıra, Gneiss-2 ile donatılmış uçaklar mayın torpido alaylarında düşman yüzey gemilerini tespit etmek için de kullanıldı.
Kendi üretimi Gneiss-2 ve Gneiss-2M radarlarına ek olarak, savaş yıllarında Sovyet uçaklarına Amerikan radarları da yerleştirildi. Toplamda, ABD, müttefiklerine, özellikle de İngiltere'ye yapılan teslimatlarda 54'ten daha fazla binlerce havadan radar gönderdi. SSCB'de iki tip 370 radar istasyonu sağlandı: 320 - SCR-695 ve 50 - SCR-718. II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden hemen sonra, 1945'in ikinci yarısında, Gneiss-5 hava radarı SSCB'de hizmete girdi ve seri üretime girdi. Durum testlerinin bir sonucu olarak, bu radar, 7 kilometrede hava hedeflerinin (hedef 8000 metre yüksekliğinde) tespit edilme aralığını göstermiştir.
Bilgi kaynakları:
http://www.airwar.ru/enc/fww2/pe2gneys.html
http://hist.rloc.ru/lobanov/3_01.htm
Bartenev V.G. Rusya radyonun doğum yeridir. tarih denemeler
Açık kaynaklı materyaller