Geleneksel tırmanış göz önüne alındığında, sağlam emniyet noktası oluşturmak belkide en düşündürücü kısım. Tabiki “ya bu işi en iyi ben biliyorum, en çok bana soracaksınız” düşüncesinde bir insan değilseniz.
Düzgün oluşturulmuş kılavuzlar genelde, ingilizce kısaltması SERENE (güvenli / katı, verimli, yedekli, eklenmeden eşitlenmiş) ve ERNEST (eşitlenmiş, yedeksiz, uzantısız, güvenli, zamanında) hakkında bize bilgi vermeye odaklıdır. Bu durum lider tırmanış yapacak bireyi daha çok yorumlamaya sürükleyebilmekte.
Daha materyalist düşünmek gerekirse bir puanlama yöntemiyle istasyon yapılabileceği fikri uzun zamandır geleneksel tırmanış için zaten konuşulmaktaydı. Hatta bu işi kendine göre planlayan bir çok lider tırmanışçı konu hakkında yazı yazmıştı.
Bize en düzgün ve anlaşılabilir olan planlama sistemini, Amerika Alpine Enstitüsü Genel Müdürü Jason D. Martin sundu.
Martin şu şekilde bir yazı yazmış:
Son 18 yılda, yüzlerce tırmanışçıya geleneksel tırmanışın nasıl yapılabileceğini öğrettim. Deneyimsiz olan liderler genelde kötü denecek istasyonlar kurarak, çoğu zaman sinir bozucu bir süreç yaşattılar. Neyin iyi neyin kötü olduğu konusunu anlatmak oldukça zordu ve bu insanların rehber olmadan önce sağlam bir rehberliğe ihtiyaçları vardı. Zayıf istasyonlar çoğunlukla felaketle sonuçlanır.Yıllar önce, 12 noktalı emniyet hakkında tırmanma eğitmeni kılavuzundan bir makale okumuştum. Bu yöntemi geçmişte bir kaç eğitmen denemiş fakat popülerlik kazanmadığı için devam etmemişti. 12 noktalı sistemi kullanarak eğitim vermeye başladım, öğrencilerin kolaylıkla düzgün ankrajlar kurabildiğini gördüm. Belki çok pratik yöntemler kullanmadılar fakat kendi başlarına kaldıklarında onları güvenli tutabilecek bir şeye ihtiyaçları var. 12 noktalı sistem, tüm bunlara izin verdi.
Geleneksel tırmanışa başladığınız zaman bir çok eğitmen size istasyonun üç iyi parçadan oluşması gerektiğini anlatır. Bu doğru bir nokta, fakat iyi kısmını açıklamak ve derecelendirmek, istasyon güvenilirliği için oldukça önemli. İyi kısmı genelde havada kalır ve gerçekten iyi kısmı gerçekleşmezse üç noktalı istasyon oldukça yetersizdir.
12 noktalı sistem, üç parçalı sistemi desteklemekle kalmaz, aynı zamanda açıklarını kapatır. Sistemi açıklamak gerekirse, üç tane 4 puanlık ankraj kullanırsanız 12 puan eder ve bu size düzgün bir istasyon kurduğunuzu söyler. Bu sistemin en güzel özelliği aldığınız ankraj noktasının aslında 4 puan alamayacak kadar kötü olabileceğini söylüyor ve siz iyi kavramını bir kez daha hatırlamış oluyorsunuz.
Liderlerin göz önünde bulundurması gereken 3 hususa değinmeden bu 12 puanlamalı sistemin başlaması mümkün değil, o yüzden puan alabilmek için öncelikle bu 3 kurala uymanız gerekmekte.
1- Emniyet için yerleştirilen aletin düzgün yerleştirilmiş olması, şiddetli bir şekilde çektiğinizde gelmemesi ve sağa, sola, aşağıya, yukarıya çok hareket etmemesi. Kullanılan yuvanın temiz olması.
2- Kullanılan kaya oldukça güvenilir olmalı. Yoğunluğu ve genel mukavemeti puanlamada oldukça büyük rol oynamakta. (Granit, kumtaşından daha güçlü olma eğilimindedir, vb..)
3- Sağlam gözükmeyen kayalardan, ışıl ışıl parlayan çatlaklardan dolayı 12 puanı bulamamak genelde yaşanan bir sıkıntıdır. Hedefinize ulaşmak için beş, altı hatta 12 parça kullanmanız gerekebilir.
Puanlama için örneklere göz atmak gerekirse;
12 puan: Büyük(en az masa büyüklüğünde), yerin içine sabit,hareket etmeyecek, çatlakları olmayan, kararlı bir kaya.
12 puan: sağlam kök tabanından emniyet alınmış, gövde çapı en az 18 inç olan yaşayan büyük bir ağaç.
6 puan: sağlam ve iyi çakılmış bir bolt.(kesinlikle geleneksel rotaları boltlamayınız, hatta elinizden geliyor ise hiç bir kayayı boltlamayınız.)
4 puan: büyük ve güvenilir kayada büyük boylarda sağlam emniyet noktası.(stoper boyutu en az 8)
3 puan: büyük ve güvenilir kayada orta boyutta emniyet. (Stoper boyu 4-7)
1-2 puan: güvenilir kayada küçük emniyet. ( stoper boyutu 1-3)
Daha ayrıntılı bilgi için, Jason D. Martin’in ilgili yayınlarına ulaşabilirsiniz.
Bizim için bir lider, lider olmadan önce yüzlerce kez kaza yaşayamayacağı veya ayağının yere değdiği yerlerde, gerçek kayada deneme yapmalı. Günümüz Türkiye tırmanış camiasında bir çok insan bir kaç kez deneyip “tamam ben oldum yaa” demekte. Bundan kaynaklı yaptığı hataları güvenli varsayıp, yıllar içerisinde tırmanış deneyimiyle harmanladığında, insanlara çok saçma bilgiler vermekte. Siz siz olun kendini eğitmen olarak tanıtıp size tırmanış eğitimi veren insanlara(bu kişi federasyon eğitmeni olsa dahi) itibar etmeyip, alanında uzman ve devamlı bu konu üzerinde ar-ge çalışması yapan kurum/kişilerin, çıkarmış olduğu yazılı veya görsel kaynakları inceleyerek bu işe devam edin.
Unutmamakta fayda var, bir malzemenin en iyi ve güvenilir kullanımını üretici firma bilir. Daha iyi bildiğini ve size değişik kullanımlar gösterebileceğini söyleyen insanlara itibar etmeyiniz. Kullanım kılavuzunun gösterdiği sınırları aşmak büyük bir riski göze almaktır.