Mesane böbreklerden üretilen idrarı depolayan organdır.Kas yapıdan oluşur, kese şeklindedir ve yaklaşık 500 cc idrar depolayabilir (Şekil 1a ve b).
İnsanların çoğu mesane henüz yarım dolu iken doluluk hisseder. Mesaneyi boşaltmak için gevşeyebilmeniz gerekir. Bu durum uygun sosyal ve çevresel faktörler varlığında mümkün olur; örneğin tuvalet ya da özel ayrılmış alan varlığı gerekir. Daha sonra beyin, mesanenin idrarı dışarı atmasını başlatmak için sinyal yollayacaktır.
İdrar yapma sıklığı bir çok faktöre bağlıdır. Özellikle de; alınan sıvı miktarı ile ilgilidir. Birçok insan tüm gün boyunca, günde 8 kereden az, gecede ya 1 kez idrara çıkar ya da hiç idrar yapma ihtiyacı duymaz.
Aşırı aktif mesane semptomları nelerdir?
İdrar depolama semptomlarıdır. Depolama semptomları şunlardır:
- Ani idrar yapma ihtiyacı ve bunun erteleyememe sıkıntısı
- İstemsiz idrar kaçırma
- Normalden daha sık idrar yapma ihtiyacı
- Gece idrar yapma ihtiyacı ile uyanma
AAM semptomları kadınları ve erkekleri sıklıkla etkiler. İnsanlar %10-20’si hayatlarının bir döneminde çeşitli derecelerde bu şekildeşikayetlerden yakınırlar.
Aşırı Aktif Mesane semptomlarının nedenleri?
AAM semptomları çeşitli nedenlerle ortaya çıkar:
- Bazı insanlar, mesanelerinde ani ve spontankontraksiyon yaşarlar.
- Bazı insanlar mesane dolumunu daha hassas hissederler.
- Bazı vakalarda böbrekler gece daha fazla idrar üretir. Bu noktüriye neden olur. Bu durum ileri yaş ve belli tıbbi durumlarla ilgili olabilir.
- Bazı kişilerin daha küçük mesaneleri vardır ve daha çabuk dolar. Bu durum çok sık görülmez.
Aşırı Aktif Mesane (AAM) Tanısı
Doktor semptomlarınızın nedenlerini anlamak için bir takım testler yapar; bu işlem tanı koyma olarak adlandırılır. AAM semptomları farklı durumlarada işaret ediyor olabilir. Örneğin; üriner enfeksiyon veya diyabet.
Öncelikle doktor veya hemşire, hastalığınızla ilgili tıbbi geçmişinizi alacak ve fizik muayenenizi yapacaktır. Eğer ihtiyaç varsa başka testler yapabilir.
AAM tanısı için bu bölümde önerilen genel bilgiler ülkeden ülkeye farklılıklar gösterebilir.
Tıbbi geçmiş
Doktor detaylı tıbbi geçmişinizi alacak ve semptomlarınız hakkında sorular soracaktır.
- Yaşadığınız semptomları tanımlayınız
- Ne kadar süredir semptomlarınız olduğunu söyleyiniz
- Aldığınız ilaçların listesini yapınız
- Daha önce geçirdiğiniz cerrahi müdahalelerin listesini yapınız
- Diğer sıkıntı duyduğunuz hastalıklardan bahsediniz
- Hayat tarzınızı tanımlayınız (egzersiz,sigara,alkol ve diyet gibi)
Fizik muayene
Doktorunuz veya hemşireniz fiziksel muayenenizde şu noktaları incelerler:
- Karnınız
- Genital bölgeniz
- Sırtınız
İdrar testi
Test için idrar vermelisiniz. Bu test üriner enfeksiyon ve idrarınızdaki az miktarda kan ya da şekeri gösterebilir.
Mesane günlüğü
Doktorunuz sizden mesane günlüğünüzü hazırlamanızı isteyebilir. Bununla beraber, ne kadar sıklıkla su içtiğinizi, ne kadar sıklıkla idrara çıktığınızı ve ne kadar idrar çıkardığınızı not edebilirsiniz. Mesane günlüğü semptomlarınızın daha iyi anlaşılması için doktorunuza yardımcı olacaktır.
Üroflovmetri
İdrar akımının elektronik olarak kaydedildiği basit bir testtir. Kliniklerde ya da hastanelerde kolaylıkla yapılabilir. Üroflovmetri olarak tanımlanan bir kabın içine idrar yapacaksınız.
Bu test idrar akımında bir tıkanıklık olup olmadığını kontrol etmek için doktorunuza yardımcı olacaktır.
Mesanenin görüntülenmesi
Ultrasonografi yapılabilir. Yüksek frekanslı ses dalgaları ile mesanenizin görüntüleri elde edilir.
Doktor veya hemşire idrar yapma sonrası mesanenizde ne kadar idrar kaldığını inceler. Bu bilgi semptomlarınızın nedeni eğer idrar tıkanmasıise anlamamıza yardımcı olur.
Mesane incelenmesi
İdrarınızda kan varsa mesanenizi incelemek gereklidir. Doktor sistoskop olarak adlandırılan bir çeşit endoskop yardımıyla genellikle lokal anestezi altında mesanenizin içini inceler.
Ürodinamik inceleme
Ürodinami testi mesane kaslarının nasıl çalıştığı hakkında ayrıntılı bilgi verir. Test esnasında üretra ve rektuma yerleştirilen katater yardımı ile mesane ve karın içi basınç ölçülür.
AAM hasta uyumu
Aşırı aktif mesane semptomları oldukça sıkıntı vericidir fakat hayatınızı tehdit etmez. AAM semptomları uzun sure devam edebilir ve basit bir tedavisi yoktur. Farklı tedavi opsiyonları kullanılmaktadır. Birçok vakada hasta uyumu tedavinin ilk basamağıdır, sıklıkla farklı tedavi opsiyonları denenerek sizin durumunuza en uygun tedavi anlaşılabilir. Bu durumu doktorunuzla tartışabilirsiniz.
Semptomlarınızla aktif olarak başa çıkabilirsiniz. Aşağıdaki maddeler hasta uyumunu sağlamada yardımcı olacaktır:
- Doktorunuzla konuşarak hangi sıvıdan ne kadar ve ne zaman alacağınızı belirleyebilirsiniz
- İdrar kaçırma probleminiz varsa doktorunuz size elbiselerinizin ıslanmaması için pet kullanmanızı önerebilir
- Eğer doktorunuz önerirse, ani idrar hissettiğinizde idrarınızı daha uzun süre tutmaya çalışın. Bu mesaneninizin eğitilmesine yardımcı olur ve kademeli olarak tuvalete gitme aralığınızı artırır
- Pelvik kaslar yaşlanma ile zayıflar. Pelvik kasları sıkarak yapılan,Kegel egzersizleri ani idrar hissinizi baskılamanıza yardımcı olur ve kaslarınızın gücünü tekrar kazanmasına yardımcı olur
Hayat tarzı önerileri
Ek olarak genel hayat tarzı değişiklikleri semptomlarınızı yönetmenize ve hayat kalitenizi arttırmanıza yardımcı olur.
- Hergün en az 1-1.5 litre sıvı alın eğer daha çok alabilecekseniz doktorunuzla konuşun
- Eğer sıcak iklimde yaşıyorsanız ya da fazla fiziksel egzersiz yapıyorsanız daha fazla sıvı alın
- Uzun seyahatler sırasında ve öncesinde daha az sıvı alın
- Gece idrar isteği ile uyanmamak için akşam daha az sıvı alın
- Alkol ve kafein alımını azaltın çünkü bunlar idrar miktarını arttırır ve mesaneyi uyarır
- Bazı gıdalar mesaneyi uyararak AAM semptomlarını arttırır. Tüketilen gıdalardan; suni tatlandırıcılar, baharatlı gıdalar, kafein,turunçgiller ve bunların meyve suları ve gazlı içecekler kısıtlanmalıdır
- Kilo kontrolü ( vücut kitle indeksi 18-25 kg /m2) kilo azaltılması idrar kaçırma semptomlarını iyileştirir
Aşırı Aktif Mesane (AAM) ilaç tedavisi
Hastaların 1/3’ünde hasta uyumu ile alınan önlemler yetersiz kalır (bkzAAM hasta uyumu). Önlemler yetersiz kaldığında doktorunuz size ilaç tedavisi önerebilir. Bu bölüm ilaçların farklı gruplarını tanımlar. Doktorunuzla birlikte hangisinin en iyi olduğuna karar verebilirsiniz.
Tedavi kararını etkileyen faktörler:
- Semptomlarınız
- Tıbbi geçmişiniz
- Kullandığınız diğer ilaçlar
- Ülkenizde bulunan ilaçlar
- Sizin kişisel tercih ve değerleriniz
Bu bölümde AAM semptomlarına karşı ilaç tedavisi hakkında genel bilgiler bulunur.Bazı durumlar ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir.
AAM tedavisinde kullanılan ilaçlar birkaç farklı gruba ayrılır:
- Muskarinik reseptör antagonistleri
- Beta-3 agonistleri
- Desmopresin
Muskarinik reseptör antagonistleri
Muskarinik receptor antagonistleri (MRAs) ani idrar yapma ihtiyacını gideren ve anormal mesane kasılmalarını azaltan ilaçlardır. AAM tedavisinde en sık kullanılan ilaçlardır. MRA’lar birkaç adet farklı tipi vardır:
- Darifenasin
- Fesoterodin
- Oksibutinin
- Propiverin
- Solifenasin
- Tolterodin
- Trospiumklorid
Yan etkileri genellikle hafiftir. Bunlar ağız ve göz kuruluğu, asit reflüsü ve kabızlıktır. Nadiren bazı vakalarda bulanık görme, baş dönmesi ve idrar yapma güçlüğü görülebilir.
Beta-3 agonistler
Beta-3 agonistler yeni grup ilaçlardır, MRA’larabenzer olarak mesanede anormal kasılmaları ve AAM semptomlarını azaltır. Günümüzde sadece mirabegron kullanılmaktadır.
Mirabegron eğer MRAs tedavisi başarısız olursa ya da yan etkilerinden dolayı kullanılamıyorsa önerilir. Mirabegron yan etkileri genellikle hafiftir.
Desmopresin
Desmopressin vücutta üretilen idrar miktarını azaltır. AAM de temel semptomnokturi ise önerilir. Desmopresingece idrar ihtiyacı ile uyanmanızı azaltır. Tablet, nazal sprey, melt (dil altı) tablet şeklinde uyumadan önce alınır. İlaç etkisi 8-12 saat sürer.
Desmopresin kan sodyum seviyesini düşürebilir. Bu yüzden tedavi öncesi ve esnasında kan testleri yapılmalıdır. Az görülen yan etkileri başağrısı, mide bulantısı, ishal, karın ağrısı, baş dönmesi ve ağız kuruluğudur. Nadiren bazı vakalarda, desmopressin tansiyon yüksekliğine yol açar, ayak ve ayak bileğinde şişlik oluşur (periferal ödem).
AAM de ikinci düzey tedavi
Bazen reçete edilen ilaçlar semptomlarınızı gidermez. Bu vakalarda diğer tedavi opsiyonları kullanılır. Doktorunuzla konuşarak en iyi çözüm kararlaştırılır.
Bu bölüm ikinci düzey tedavi için genel bilgiler önermektedir ve bu durum ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir.
Sık kullanılan tedavi opsiyonları:
- Mesane içine botulinum toksin enjeksiyonu
- Norömodulasyon olarak da bilinen sinir uyarılması
- Cerrahi yöntemler ile mesane kapasitesinin arttırılması
Botulinum toksin
Ticari isimlerinden birisi botoks olan, botulinum toksin sıklıkla kozmetik cerrahide kullanılır. Toksin mesane duvarına AAM semptomlarına neden olan sinir aktivitesini azaltmak için enjekte edilir. Bu tedavi ani idrar hissi, idrar sıklığı ve ani idrar hissi ile idrar kaçırma şikayetlerini iyileştirilebilir.
Botulinum toksin injeksiyonları için genellikle lokal anestezi kullanılır. Bazen diğer anestezi tipleri kullanılabilir. Doktor sistoskop olarak bilinen bir çeşit endoskop kullanarak üretradan mesaneye girer, sistoskop bir kamera yoluyla mesanenin yüksek çözünürlüklü görüntüsünü elde ederek küçük video monitöre yansıtır. Doktor küçük dozda botulinum toksinini mesane duvarının farklı yerlerine enjekte eder (Şekil 2).
İşlemin etkisi zamanla azalır ve 4-9 ay sonra tedavi tekrarına ihtiyaç duyulur. Bazı hastalar (% 10 dan az) botolimum enjeksiyonundan sonra idrar yapma güçlüğü olabilir ve bir katetere ihtiyaç olabilir. Kateterler üriner enfeksiyon riskini arttırabilir ve doktorunuz antibiotik verebilir.
Sinir uyarılması
Norömodulasyon olarak da bilinen sinir uyarılması mesaneyi kontrol eden sakral sinirleri uyarmak için elektrik akımları kullanan bir tedavidir. İki çeşit sinir uyarılması vardır:
- Ayak bileği seviyesinde iğne kullanılarak tibial sinir uyarılması
- Sakral sinir uyarılmasında kalça kısmınıza bir cihaz implante edili
Mesane cerrahisi
Semptomlarınız ilaç veya diğer tedavilerle iyileşmezse mesane cerrahisine ihtiyaç duyabilirsiniz. İşlemin amacı mesane kapasitesini arttırmaktır. Bu mesane basıncını azaltacaktır ve mesaneniz daha çok idrar depolayacaktır.
Doktor alt karın bölgesine bir kesi yapar ve mesane boyutunu artırmak için bir parça bağırsağınızı kullanır. Bu işlem mesane büyütme veya istiridye sistoplasti olarak isimlendirilir ve günümüzde nadiren uygulanır (Şekil 3). Eğer bu cerrahi size önerilirse içerik ve yan etkilerini doktorunuzla konuşmalısınız çünkü bunlar çok belirgin olabilir.
Şekil 4: Kapasitesini arttırmak için mesane cerrahisi.
AAM ile yaşamak
AAM semptomları hayatı tehdit edici olmamasına rağmen yaşam kalitenizi olumsuz yönde etkiler. Farklı insanlar semptomlar ve tedavinin yan etkileri ile farklı şekilde başa çıkarlar. Yaşam kalitesi fiziksel ve fizyolojik sağlığı birlikte içerir. Sadece sağlıklı hissetmek değil AAM semptomlarının psikolojik baskısından kurtulmak da önemlidir. Ani idrar yapma hissi veya sık idrar yapma gibi semptomlaryaşam kalitesi üzerinde olumsuz etki yapar. AAM semptomları olan kişiler evi terk etmeden önce tuvalet yerlerini belirleme ihtiyacı hisseder ve toplu aktivitelerden kaçınabilir. Aynı zamanda gece idrar yapma ihtiyacı nedeniyle uykusuz kaldığından enerji seviyesi düşer ve günlük aktivitelerini yerine getirmekte zorlanır. İdrar kaçırma ile sonlanan ani idrar hissi atakları utanç vericidir ve özgüveninizi azaltır.
Bu problemler partnerinizi etkileyebilir. Örneğin, partneriniz gece tuvalete kalkmanız sırasında uyanabilir. AAM semptomlarınız sebebi ile sosyal aktivitelerden kaçınabilirsiniz ve bu da partnerinizin sosyal hayatını etkileyebilir ve sizinle partnerinizin yaşama sevincinizi engelleyerek yalnızlık hissine sebep olabilir.
Semptomları kontrol altında tutmak için çeşitli yollar vardır. Bu semptomlar ilişkilerinizde mutlu olmanızı ve toplumunuzdaki sosyal kültürel ve ekonomik hayata katılımınızı engellememelidir. Semptomlarınız size rahatsız ederse yardım isteyin,aile doktorunuza veya üroloji doktoruna danışın.
Yardım istemek
AAM semptomları ilerleyen yaş ile birlikte daha sık görülür. Fakat yaşlanmanın normal bir parçası veya tedavi edilemez bir problem gibi görülmemelidir. Eğer rahatsızlık veren semptomlarınız varsa doktorunuza gitmeniz ve durumunuzu konuşmaktan utanmamanız önemlidir.