ÇANAKKALE, Marmara bölgesinde, Çanakkale boğazının Anadolu yakasında bir kent ve il merkezi. Yöredeki kazılar ve ortaya çıkartılan buluntulardan, Çanakkale yöresine ilk kez İ.Ö. 4000’de yerleşilmeye başlandığı anlaşılmaktadır.
Çanakkale’nin 30 km. güneyinde bulunan Truva’da yapılan kazılarda üst üste kurulmuş dokuz ayrı antik kent ortaya çıkarılmıştır.
Çanakkale İlinin Tarihi ( Tarihçesi)
İ.Ö. 9. ve 8. yüzyıllarda Yunanlar yörede koloniler kurdular. Gelibolu İ.Ö. 546’da Persler’in yönetimine girdi ve sonraki Pers savaşlarında önemli bir askeri merkez oldu.
Bölge, İ.Ö. 334’de Büyük İskender’in egemenliğine girdikten sonra daha bir çok kez el değiştirdi. İ.Ö. 191’de Gelibolu’yu bu kez de Romalılar ele geçirdi. Doğu Roma İmparatorluğu zamanında güvenliği sağlamak için boğazın iki kıyısına surlar yaptırıldı, ancak buradan geçiş tam olarak önlenemedi.
Çanakkale’nin kuruluşu ise çok daha yenidir. Fatih Sultan Mehmet, bugünkü yerleşim yerinin güneyindeki düzlükte “Boğazhisar” adı verilen kaleyi yaptırdı (1452) ve hemen kenarına da bir kasaba kurdurdu. Burada oturanlar dere kenarından çıkardıkları özlü topraklardan yaptıkları çanak ve çömlekle ün kazandılar. Daha sonra Boğazhisarı’na “Çanak Kalesi” denildi. Çok geçmeden de bölge bugünkü adını aldı.
Çanakkale Boğazı çevresi Osmanlı Devletinde uzun süre Kaptanpaşa Eyâleti’ne bağlı kaldı.
Vilayetler İdaresi kurulunca Akdeniz Adaları İli’nin merkezi oldu. 1876’da Biga Sancağı’nm merkezi yapıldı. 1881’de Karesi Sancağı’na bağlandı. 1888’de yeniden sancak merkezi oldu. Bölge, Çanakkale Savaşları’nda bütünüyle yandı (1914-16). Cumhuriyet döneminde ise il merkezi oldu (1926).