Etlik Piliçlerde Bacak Sağlığınin Tespiti İçin Yürümenin Değerlendirilmesi ve Puanlanması
Etlik Piliçlerde Bacak Sağlığınin Tespiti İçin Yürümenin Değerlendirilmesi ve Puanlanması
Modern broiler ırkları ataları ile kıyaslandığında oldukça değişmişlerdir. Yabani tavuklar karınlarını doyurmak için günlük zamanlarının %60’ını hareket ederek geçirirlerken günümüzün modern broileri günlük zamanlarının %80’ini yatarak geçirmektedir (Havenstein et al. 2007;). Bu hareketsizlik kümes içinde yem ve suya ulaşmalarını zorlaştırdığı için oldukça endişe vericidir (Thorp 1992).
Dolayısıyla sürdürülebilir performans için broilerin yürüme kabiliyetinin sürekli gözlenmesi büyük önem taşımaktadır. Çünkü özellikle geç yaşlarda ayak problemlerinden kaynaklanan ekonomik kayıplar tüm sektörün en önemli sorunlarından birini oluşturmaktadır.
Bu yazı sahada görevli teknik personelin ayak problemi ile ilgili aynı dili konuşması bakımından, tam olmasa da kısmi olarak ölçülebilir bir kıstas getirmeyi amaçlamaktadır. Güvenilir ve ölçülebilir veriler, müdahaleyi hızlandıracak ve ekonomik kaybı azaltacaktır.
PUANLAMA: Broilerde bacak problemlerinin puanlanması ilk olarak Garner et al (2002) tarafından yapılmıştır. Bu puanlamaya göre yürüme özellikleri 0 normal, en kötü ise 5 olarak düzenlenmiştir.
Puanlama kriterleri*
Puan 0: Normal. Yürüme, adım atarken bile akıcıdır ve kesintisizdir. Ayak kalktığında tam kıvrılır. Puan 1: Yürüme akıcı değildir ama topallığı fark etmek ve sebebini bilmek çok zordur. Ayak yukarı kalktığında bazen tam kıvrılmayabilir. Puan 2: Yürüyüş düzensizdir, adım atarken ayak kaldırdığında düz ve kısa kalır. Topallık Kaynağı kolayca tanımlanır. Puan 3: Broiler, harekete zorlanmadığı sürece çökme/yatma eğilimindedir. Diğer işaretler puan 2 deki bulgulara benzer. Hayvan yürürken sıklıkla dengesini sağlamak için kanatlarını kullanır. Puan 4: Hayvan hareket etmeye isteksizdir ve sadece zorunlu hallerde hareket eder. Genelde birkaç adım attıktan sonra ilerlemeye başlamadan önce çöker. Dengeyi sağlamak için kanatlarını kullanır ve toplalık kolaylıkla fark edilebilir. Puan 5: Broiler, hareket etmeye isteksizdir ve ayakta duramaz. Zorda kaldığında ayaklarını yerde sürüyerek ve kanatlarını kullanarak yürür. Genelde kanatlar geniş ve açık konumdadır. Bu tip hayvanlar sürünün geri kalanları ile kıyaslandığında canlı ağırlık olarak daha geridir.
UYGULAMA: - Hayvanların yürümeye teşvik edilerek puanlanması: Kümesin bir köşesinde rastgele seçilen 50 hayvan plastik veya bir mukavva materyalle çevrilir. Hayvanlar sakinleştikten sonra çember açılarak yürümeleri sağlanır. Gözlemci onları rahatsız etmeden arkalarından yavaşça yürür. Hayvanlar puanlanır. İkinci uygulama kümesin diğer köşesinde aynı şekilde tekrarlanır ve puanlama yapılır.Garner et al (2002)
Puanlama neticesinde ortalama skor eğer 3 ve daha üstü bulunursa hayvan refahı bakımından risk olduğu anlamına gelir. Genelde hayvanlar topallıktan dolayı rahat değildirler. Araştırmalar göstermiştir ki bu tip hayvanlar normal yeme göre ağrıyı önleyecek ilaçlar içeren yemleri daha fazla tercih etmektedir (Danbury et al (2000).
Barbaros GÖKÇEYREK
* spca.bc.ca/farm • email@example.com. November 2008**Kaynak: Brazilian Journal of Poultry Science, Revista Brasileira de Ciência AvícolaISSN 1516-635X Jul - Sep 2009 / v.11 / n.3 / 149 – 154