Manyetik fırtına veya güneş fırtınası olarak da adlandırılan jeomanyetik fırtına, koronal kütle püskürmelerinin (yani Güneş’in dış atmosferinden veya koronadan kaynaklanan büyük patlamaların) neden olduğu, Dünya’nın üst atmosferindeki rahatsızlığa verilen addır.
Bu püskürmelerle ilişkili malzeme esas olarak birkaç bin elektron voltluk enerjiye sahip protonlardan ve elektronlardan oluşur . Plazma adı verilen bu malzeme , gezegenler arası ortamda saniyede 10 km’nin (6 mil) altındaki hızlardan saniyede 2.000 km’nin (1.200 mil) üzerindeki hızlara kadar hareket eder , böylece fırlatılan malzeme Dünya’ya yaklaşık 21 saatte ulaşır. Gelen plazmanın basıncı Dünya’nın dış kenarına iletilir .manyetosfer ; bu, muhtemelen hidromanyetik dalgalar yoluyla, yerde gözlemlenen jeomanyetik alanda bir artışa neden olur.
Fırtınanın ani başlangıç aşaması olan birkaç dakika boyunca , jeomanyetik alanın yatay bileşeni tüm dünya üzerinde aniden artar. Artış iki ila altı saat sürüyor ve fırtınanın ilk aşaması olarak sınıflandırılıyor. Bu dengesiz duruma yanıt olarak kuyruğun iç kısmında yeni oluşturulan manyetik çizgiler hızla büzülür ve böylece manyetosferin nötr tabakasından plazmayı Dünyanın gece tarafına doğru gönderir. Bu plazma enjeksiyonu, kutup bölgelerinde yoğun kutup ışığı gösterileriyle sonuçlanırken, kasılmalar Dünya’da kutup alt fırtınası olarak bilinen ciddi bir manyetik rahatsızlık olarak gözlemleniyor. Fırtınanın bu bölümünü, gelen plazma tarafından manyetosferin enjeksiyonu veya şişmesi nedeniyle alanın yatay bileşeninin azaldığı, 12 ila 48 saat süren fırtınanın ana aşaması takip eder. Son aşamalarda veya iyileşme aşamasında, yeni enjekte edilen plazma birkaç gün içinde yavaş yavaş gezegenlerarası ortama veya atmosfere akar ve jeomanyetik alan fırtına öncesi durumuna yaklaşır.
1859 jeomanyetik fırtınası
Carrington fırtınası olarak da adlandırılan 1859 jeomanyetik fırtınası , şimdiye kadar kaydedilen en büyük jeomanyetik fırtına . 2 Eylül 1859’da meydana gelen fırtına, güneyde tropik bölgelere kadar yoğun kutup ışığı gösterilerine neden oldu. Telgraf tellerinden geçen artan elektrik akımının telgraf istasyonlarındaki kayıt bantlarını tutuşturması nedeniyle de yangınlara neden oldu . Önceki gün İngiliz gökbilimciKraliyet Greenwich Gözlemevi’nden Richard Carrington, Güneş’te aniden beliren parlak bir nokta olan beyaz ışıklı bir güneş patlamasının ilk gözlemlerini yapmıştı . Carrington, jeomanyetik fırtına ile güneş patlaması arasındaki tesadüfe dikkat çekti (ancak doğrudan bir bağlantı olduğunu iddia etmedi), böylece uzay hava durumu araştırmaları disiplininin öncülüğünü yaptı .
Artık Güneş’teki beyaz ışık parlamasını üreten aktif bölgenin aynı zamanda bir hızlı patlamayı da ürettiği düşünülüyor.koronal kütle atımı (CME), daha sonra jeomanyetik fırtınayı üreten, mıknatıslanmış plazmanın büyük bir patlaması . Her ne kadar CME’ler sıklıkla güneş patlamalarıyla ilişkilendirilse de, ikisi bağımsız olarak meydana gelebilir.
Jeomanyetik fırtınaların tehlikeleri ve zararları nelerdir?
Teknoloji tabanlı altyapımız hızlı manyetik alan değişimlerinden olumsuz etkilenebilmektedir. Bu özellikle “manyetik fırtınalar” sırasında geçerlidir.
- İyonosfer fırtınalar sırasında ısındığı ve bozulduğu için iyonosfer altı yansımaya dayanan uzun menzilli radyo iletişimi zor veya imkansız olabilir ve küresel konumlandırma sistemi (GPS) iletişimi bozulabilir.
- İyonosferik genişleme uydu sürüklemesini artırabilir ve yörüngelerinin kontrol edilmesini zorlaştırabilir.
- Manyetik fırtınalar sırasında uydu elektronikleri, statik elektrik yüklerinin birikmesi ve deşarjı nedeniyle zarar görebilir. Astronotlar ve yüksek irtifa pilotları artan düzeyde radyasyona maruz kalabilir.
- Her ne kadar uzaydaki akımlar hızlı manyetik alan değişimleri oluştursa da, burada, Dünya yüzeyinde çok gerçek etkiler ortaya çıkabilir. Buna, elektrik şebekelerinde kesintilere neden olan voltaj dalgalanmaları da dahildir.
Öğretmenler için doğru ve reklam kaygısı gütmeyen öğretmen haber sitesi.