CGTN / Timothy Kerswell
Çin, “Xinjiang’da Bütün Etnik Grupların Haklarına Saygı Göstermek ve Korumak” adlı Beyaz Kitabı yayımlayarak Xinjiang’da Batı’nın yanlış bilgilendirmesine karşı önemli bir adım attı. Beyaz Kitap, Çin’in bütün etnik gruplar için Xinjiang’da hakları nasıl iyileştirdiğini açıklıyor. Xinjiang’ın 1949 yılından bu yana genel insani gelişimi dikkat çekici ve çok çeşitli hakları kapsıyor. Bu, Çin’in siyasi sisteminin farklı ve karmaşık gerçeklikleri nasıl başarı hikâyelerine dönüştürdüğünün diğer bir örneğidir.
Sosyalist bir ülke olarak Çin’in insan hakları yaklaşımı geçimi ve kalkınmayı öncelikli hale getiriyor, çünkü insanlar yararlanacak kaynaklara sahip değilken kavram olarak haklardan konuşmanın anlamı yoktur. Xinjiang’da ekonomik gelişme daha fazla haktan yararlanmanın temelini oluşturdu mu? Sabit fiyatlarla Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) temel alındığında Xinjiang 1955 yılına göre bugün 30 kat daha fazla zengin. 1978 yılında kentsel kesimde ikamet edenlerin kişi başına düşen geliri 319 yuandan 2020 yılında 34 bin 838 yuana, kırsal kesimdekilerin ise 119 yuandan 14 bin 56 yuana yükselirken, insanların daha fazla harcanabilir geliri var.
Çin bunu nasıl başardı? Çin yoksulluğu ortadan kaldırmaya öncelik verdi, altyapıyı inşa etti, halkını eğitti, istihdamı öncelikli hale getirdi ve uygun fiyatlı konut sağladı. Xinjiang’da bölgesel bütçenin yüzde 70’ten fazlası refah politikalarına harcandı. 2016 yılından 2020 yılına kadar kırsal kesimlerde 1,2 milyon ve kentsel kesimlerde 1,3 milyon uygun fiyatlı konut inşa edildi. Eğitime büyük miktarda yapılan harcamalar Xinjiang’da işçilerin becerilerini ve istihdam edilebilirliğini artırdı. Bununla birlikte hükümet politikası ayrıca her hanehalkının çalışan bir aile üyesine sahip olması için “sıfır istihdama sahip aileleri” hedefleyerek, istihdam teşviki konusunda ince bir yaklaşım sergiledi.
Ne yazık ki, son zamanlardaki aşırı dincilik ve terörizmle ilgili deneyimleri hakkında düşünmeden Xinjiang hakkında konuşmak mümkün değildir. Xinjiang’da aşırı dinciler insanları etnik köken ve din temelinde harekete geçirmeye teşebbüs ettiler ve dünyanın birçok kesiminde olduğu gibi ekonomik güçlükleri sömürdüler. Bölgedeki nefret kışkırtıcılığı ve terörist saldırılar Xinjiang’ın her yerinde ölümlere ve dehşete yol açtı. Çin, mesleki eğitimler yoluyla ekonomik fırsatlar sağlarken ve aşırı dinciliğin etkisi altına girenleri radikallikten uzaklaştırırken organize suç örgütü ve terörist gruplarla mücadelede “sert güç” kullanarak karşılık verdi. Genel amaç, Xinjiang’da ikamet eden herkesle müreffeh bir geleceği paylaşmak için bir vizyon sağlamaktı.
ÇİN YOKSULLUĞU ORTADAN KALDIRMAYA ÖNCELİK VERDİ
Bu konuda sayısız Batılı kaynaktan sonsuz yaygarayla karşılaşacağınızdan emin olsanız da sizin için açıklamama izin verin. İnsanların yaşamı açıkçası daha iyiye gidiyor ve 2016 yılından bu yana terörist bir saldırı söz konusu değil. Milyonların öldüğü Irak ya da Afganistan’daki gibi hiç kimse bombalanmadı. Çin’in radikalleşme karşıtı stratejisini eleştirenlerin karmaşık sorunları halletmede daha iyi bir yolu varsa, onların yöntemlerinin uygulamada nasıl daha iyi olduğunu kanıtlamaları gerekmektedir. Aksi takdirde sessiz kalmalıdırlar.
Çin, farklı hükümet seviyelerinin politika geliştirmeyi bilgilendiren bir süreçte insanlarla diyalog içinde olduğu danışma demokrasisini uygulamaktadır. Bu yaklaşım yüksek seviyede temsili gerektirmektedir. Çin’in Xinjiang’daki politikaları, Xinjiang ve hükümet arasındaki yakın ilişkilere dayandığı için büyük başarı kaydetti. Xinjiang’ın Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı’nda 34 üyesi var ve bunların yüzde 52,9’u etnik azınlık gruplarından. Bu, 13. Ulusal Halk Kongresi’nde tül bölgesel milletvekillerinin yüzde 62,3’ü, Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi 13. Halk Kongresi’nin yüzde 64,4’ü ve etnik azınlık gruplardan gelen ilçe seviyesindeki halk kongrelerinin yüzde 73,5’inden oluşan ortak bir siyasi sistemdir.
1949 yılından bu yana Çin okuryazarlığın ilerletilmesinde ve ilköğretime erişimde bir dünya lideridir. Anaokulları, ilkokullar ve ortaokullara kayıtların yüzde 90’ın üzerinde olduğu Xinjiang’da da durum farklı değil. Bu, 56 üniversite ve 37 mesleki ve teknik koleje ev sahipliği yapan Xinjiang’da yükseköğretime yapılan önemli harcamalarla ilgilidir. Xinjiang hakkında sıkça tartışılan politik soru dil çeşitliliğinin korunmasıdır. Çin, ülke çapında standart Çincenin kullanımını teşvik etmektedir. Bu arada önemli tedbirler, yasal sistem, eğitim, medya, sanat ve edebiyat gibi önemli alanları kapsayan etnik azınlık dillerinin kullanımı ve gelişimini garanti etmektedir.
Her ilkokul ve ortaokul etnik azınlık dillerini kapsayan kapsamlı bir kurs yapısına sahiptir. Ancak bu dillerin geliştirilmesi, Xinjiang sakinleri kendi dillerini siyasi ve yasal alanda kullanma hakkına sahip olduğu için sınıfta sona ermiyor. Azınlık dilleri, 52 etnik azınlık dilinde gazete yayınlanması, 120 süreli yayın, televizyon ve radyo istasyonlarını kapsayan gelişen bir kamu yaşamının parçasıdır. Sanat ve kültür ve Xinjiang halklarının kültürel mirasının korunması için ayrıca önemli finansmanlar mevcuttur.
Xinjiang’daki aile planlaması politikası ve sözde etnik azınlıkların hedef alınması hakkında aptalca gaza basılmasından bahsetmezsem ihmalkâr davranmış olurum. Çin’de aile planlama politikası, basitçe söylemek gerekirse insanlık tarihindeki en başarılı ve faydalı sosyal politikalardan biridir ve Çin’de yoksulluğun sona erdirilmesinde önemlidir. Başlangıçtan itibaren bu politika, Xinjiang’da olanlar dâhil etnik azınlıklar için tercihli düzenlemeler sağlamıştır. Xinjiang’da aile planlaması politikası, çok mantıklı bir sınır olan kentte yaşayan her çifte iki çocuk ve kırsalda yaşayan her çifte üç çocukla, evrensel olarak sadece 2017 yılında uygulandı. Bu, Batı akademisindeki birçoğunun artık sürdürülemez aile büyüklüğünün savunucuları ve doğum kontrolü ile diğer üreme sağlığı önlemlerinin karşıtlarının olduğu zamanların bir işaretidir.
Çin’deki yabancı bir siyaset bilimci olarak sık sık Xinjiang ve Uygurlarla ilgili sorularla karşılaşıyorum. Bölgeyle ilgili verilen yanlış bilgilendirme miktarı dikkate alındığında asla şaşırmıyorum, ancak her zaman aynı yanıtı veriyorum. Dünyadaki her yer gibi Xinjiang’da kendi politika güçlüklerini paylaşıyor, ancak Xinjiang ve Uygurlar gayet iyiler.