Rooibos çayı, lezzetli ve sağlıklı bir içecek olarak popülerlik kazanmaktadır. Yüzyıllar boyunca Güney Afrika’da tüketilen bu çay, dünya çapında da sevilen bir içecek haline gelmiştir. Siyah ve yeşil çayın, aromatik ve kafeinsiz bir alternatifi olabilir.
Dahası, bazı araştırmacılar içindeki antioksidanların kansere, kalp hastalığına ve felce karşı koruyabileceğini iddia etmektedir. Ancak, bu faydaların kanıtlarla desteklenip desteklenmediğini merak ediyor olabilirsiniz. Bu yazıda, rooibos çayının yararları ve potansiyel yan etkileri bulunmaktadır.
Rooibos çayı nedir?
Rooibos çayı, genellikle Güney Afrika’nın batı kıyısında yetişen Aspalathus linearis denilen bir bitkinin yaprakları kullanılarak yapılır. Rooibos bitkisel bir çaydır yani yeşil veya siyah çay ile ilgisi yoktur.
Geleneksel rooibos çayı, yaprakların kırmızı veya kahverengi renge dönüşmesini sağlayan fermente işlemi ile elde edilir. Fermente edilmeyen yeşil rooibos çayı da mevcuttur. Daha fazla antioksidan ile doludur ve çayın geleneksel versiyonundan daha pahalı ve daha lezzetlidir.
Rooibos çayı genellikle siyah çay gibi tüketilir. Bazı insanlar süt ve şeker de ekler. Ayrıca bazı bölgelerde; buzlu çay, espresso, latte ve cappuccino olarak da bulabilirsiniz. Birtakım iddiaların aksine, rooibos çayı iyi bir vitamin veya mineral kaynağı değildir. Bununla birlikte, sağlık yararları sunabilecek güçlü antioksidanlarla doludur.
Tanen içeriği düşüktür, kafein ve oksalik asit içermez
Kafein, hem siyah çayda hem de yeşil çayda bulunan doğal bir uyarıcıdır. Orta derecede kafein tüketmek genellikle güvenlidir. Egzersiz performansı, konsantrasyon ve ruh hali için bazı faydaları olabilir. Ancak aşırı kafein tüketimi; kalp çarpıntısı, anksiyete, uyku problemleri ve baş ağrısı yapabilir. Bu nedenle, bazı insanlar kafein tüketiminden kaçınmayı veya kafein tüketimini azaltmayı seçmektedir.
Rooibos çayı doğal olarak kafeinsiz olduğundan, siyah veya yeşil çay için mükemmel bir alternatiftir. Ayrıca normal siyah veya yeşil çaydan daha düşük tanen seviyesine sahiptir. Tanenler, yeşil ve siyah çayda bulunan doğal bileşiklerdir ve demir gibi bazı besin maddelerinin emilimini engellemektedir.
Son olarak, siyah ve yeşil çayın aksine kırmızı rooibos çayı, oksalik asit içermez. Yüksek miktarda oksalik asit kullanmak, böbrek taşı riskini artırabilir ve bu nedenle de, böbrek problemleri olan kişiler için rooibos çayı iyi bir seçenek olabilir.
Antioksidanlar ile doludur
Rooibos çayı, yüksek düzeyde aspalatin ve kuersetin gibi sağlığa yararlı antioksidanlar içerir.
Antioksidanlar, hücrelerin serbest radikal hasarından korunmasına yardımcı olabilir. Uzun vadede, kalp hastalığı ve kanser gibi hastalıkların riskini azaltabilir.
Rooibos çayının vücudunuzdaki antioksidan seviyelerini artırabileceğine dair bazı kanıtlar vardır. Ancak, belgelenen herhangi bir artış bile küçük bulunmuştur ve uzun sürmemektedir. 15 kişide yapılan bir çalışmada, kandaki antioksidan düzeyleri, katılımcılar kırmızı rooibos çayı içtiğinde % 6,6 oranında ve yeşil çay içtikleri zaman % 2,9 oranında artmıştır. Bu etki, katılımcılar 750 mg rooibos yaprağı ile yapılan 500 ml. rooibos çayı içtikten sonra 5 saat sürmüştür.
Bir başka çalışmada ise, 12 sağlıklı erkekte rooibos çayının, kan antioksidan düzeyleri üzerinde plaseboya göre anlamlı bir etkisi olmadığı belirlenmiştir. Bu durum muhtemelen rooibos çayındaki antioksidanların, vücudunuz tarafından kısa ömürlü ya da verimsiz bir şekilde emilmesinden dolayı meydana gelmiştir.
Kalp sağlığını artırabilir
Rooibos çayındaki antioksidanlar, kalp sağlığını artırabilir. Bu etki farklı şekillerde gerçekleşmektedir. Birincisi, rooibos çayı içmek, anjiyotensin dönüştürücü enzimi (ACE) inhibe ederek kan basıncı üzerinde faydalı etkilere sahip olabilir.
Anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE), kan damarlarınızın daralmasına neden olarak kan basıncını dolaylı yoldan artırır. 17 kişide yapılan bir çalışmada, rooibos çayı içmek, anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) aktivitesini, yemekten 30 dakika ila 60 dakika sonrasına kadar inhibe etmiştir. Bununla birlikte, kan basıncında herhangi bir değişikliğe neden olmamıştır. Çayın kolesterol seviyelerini geliştirebileceğine dair daha umut verici kanıtlar vardır.
Fazla kilolu ve kalp hastalığı riskine sahip 40 yetişkin ile yapılan bir çalışmada, 6 hafta boyunca günde 6 fincan rooibos çayı içmek, iyi (HDL) kolesterolü artırırken, kötü (LDL) kolesterolü düşürmüştür. Ancak, aynı etki sağlıklı insanlarda görülmemiştir. Sağlıklı kolesterol düzeyleri kalp krizi ve felç de dahil olmak üzere çeşitli kalp rahatsızlıklarına karşı ek koruma sağlar.
Kanser riskini azaltabilir
Test tüpü çalışmaları, rooibos çayında bulunan kuersetin ve luteolin antioksidanlarının, kanser hücrelerini öldürebildiğini ve tümör büyümesini önleyebileceğini belirtmektedir. Bununla birlikte, bir fincan rooibos çayındaki kuersetin ve luteolin miktarı çok düşüktür. Birçok meyve ve sebzede çok daha yüksek miktarda bulunmaktadır.
Tip 2 diyabetli kişiler için faydalıdır
Rooibos çayı, aspalatin adı verilen bir antioksidanın bilinen tek doğal kaynağı olup, hayvan çalışmalarında antidiyabetik etkileri olabileceği düşünülmektedir. Tip 2 diyabetli farelerde yapılan bir çalışmada, aspalatinin kan şekeri seviyelerini düşürdüğü ve insülin direncini azalttığı görülmüştür. Bu durum da, tip 2 diyabet hastası olan veya risk taşıyan kişiler için ümit verici olabileceğini göstermiştir. Bununla birlikte, kesin kanıt için insan çalışmaları gereklidir.
Kanıtlanmamış faydaları:
Rooibos çayı ile ilgili sağlık iddiaları geniş çapta değişir. Bununla birlikte, birçoğunu destekleyecek kanıtlar yetersizdir. Doğrulanmamış faydaları şunlardır:
- Kemik sağlığı: Rooibos çayı tüketiminin kemik sağlığını geliştirdiğine dair kanıtlar zayıftır ve spesifik çalışmalar azdır.
- Sindirim: Rooibos çayı genellikle sindirim problemlerini azaltmanın bir yolu olarak önerilir. Ancak kanıtı yetersizdir.
- Diğerleri: Anekdot raporlarına rağmen, rooibos çayının uyku problemlerine, alerjilere, baş ağrısına veya kolik hastalığına yardımcı olabileceğine dair güçlü bir kanıt yoktur.
Tabi ki kanıt yetersizliği, bu iddiaların yanlış olduğu anlamına gelmez sadece tam olarak çalışılmamıştır.
Potansiyel yan etkileri:
Genel olarak, rooibos çayı çok güvenlidir. Olumsuz yan etkiler çok nadirdir. Ancak bazı yan etkiler bildirilmiştir.
Bir vaka çalışması, günlük olarak büyük miktarda rooibos çayı içmenin, karaciğer enzimlerinde artışa neden olduğunu ve bunun sıklıkla bir karaciğer problemini işaret edebildiğini göstermiştir. Ancak, bu karmaşık bir durumdur.
Çaydaki bazı bileşikler kadın cinsiyet hormonu olan östrojen üretimini uyarabilir. Bazı kaynaklar, meme kanseri gibi hormona duyarlı sorunlara sahip kişilerin, bu tür çay tüketmekten kaçınmak isteyebileceğini düşünmektedir. Ancak, etkisi çok hafiftir ve bu etkiye neden olması için çok büyük miktarlarda tüketmeniz gerekir.
Özetlersek;
Rooibos çayı sağlıklı ve lezzetli bir içecektir. Kafeinsizdir, tanen bakımından düşüktür ve antioksidanlar bakımından zengindir. Fakat, çay ile ilgili sağlık iddiaları genellikle anekdot derecesindedir ve güçlü kanıtlara dayanmamaktadır. Test tüpü ve hayvan çalışmalarında görülen rooibos çayı faydalarının, insanlar için gerçek sağlık yararlarına dönüşüp dönüşmeyeceği net değildir.