Marco Polo’nun Çin’de hiç bulunmadığı, efsanevi gezilerinden 700 yıl sonra bile akademisyenler tarafından tartışılmaktadır.
1254’te Venedik Cumhuriyeti’nde doğan Marco Polo, 17 yaşına geldiğinde tüccar Asya’ya gitmiştir. Önündeki 24 yılı, uzak toprakları keşfetmek ve gözlemlerini belgelemek için harcamış; gözlemlerini daha sonra “Marco Polo’nun Seyahatleri” (The Travels of Marco Polo) kitabında yazmıştır. Araştırmacının kendi hesabına göre, Çin ve Moğolistan‘ı derinlemesine gezerek Moğol İmparatoru Kubilay Han’ın hükümdarlığında bir süre görev yapmıştır. Polo nihayetinde zengin bir tüccar olarak döndüğü Venedik’te ölmüştür.
Marco Polo’nun Çin’e ve Uzakdoğu’ya yaptığı yolculuklar onu, tarihin en büyük kaşiflerinden biri yapmıştır ancak arkeologlar, onun Çin’e hiç gitmediğine ve Uzakdoğu hakkındaki bilgileri diğer gezginlerden aldığına inanıyorlar.
18.yüzyılın ortalarına doğru insanlar Marco Polo’nun Uzak Doğu seyahatlerinin gerçek olup olmadığından şüphelenmeye başlamıştır. Bir arkeolog ekibine göre, Marco Polo’nun Çin ve Uzakdoğu‘da yıllar geçiren bir tüccar olması şöyle dursun, Karadeniz’den daha doğuya gitmemiş olması bile muhtemel. Arkeologlar, Venedikli maceraperestin 13. yüzyılda Karadeniz’deki İranlı tüccarlardan Çin, Japonya ve Moğol İmparatorluğu‘nun hikayelerini dinleyerek, Doğu’daki gizemli topraklar hakkında bilgi sahibi olduğundan şüphelenmektedir.
Daha sonra hikayeleri bir araya getirerek 1271-1291 yılları arasındaki seyahatlerini anlatan bir kitap haline getirdiği ve Moğol hükümdarı Kubilay Han ile olan ilişkilerini ayrıntılarıyla anlattığı düşünülmektedir. Bunları “Dünyanın Hikaye Edilişi” (The Description of the World) adlı kitabında yazan Marco Polo’nun, kitabında, Kubilay Han’ın Japonya‘nın 1274 ve 1281’de teşebbüs ettiği Japonya istilalarındaki tutarsızlık ve hatalara dikkat çekiliyor.
Marco Polo’nun, Kubilay Han’ın hükümdarlığında bir elçi olarak çalıştığı iddia edilmiştir; ancak ismi hayatta kalan Moğol ve Çin kayıtlarından hiçbirinde ortaya çıkmamıştır.
İtalyan arkeologların Marco Polo‘nun seyahatleri konusundaki kuşkuları, bir İngiliz akademisyen tarafından ortaya atılan bir teoriye destek vermektedir.
1995’te yayınlanan bir kitapta, İngiliz Kütüphanesi’ndeki Çin bölümünün başkanı Frances Wood, “Marco Polo Çin’e Gitti mi?” sorusuna cevaben, onun muhtemelen Karadeniz’in ötesine geçemediğini savunmuştur.
Günlük yaşamın ve ritüellerin keskin bir gözlemcisi olmasına rağmen, Marco Polo’nun Çin’deki kadın ayaklarına, yemek çubuklarına, Çin çay içme adetine, Çin yazısına ve hatta Çin Seddi’ne değinmediğini belirtmiştir.
Daily Telegraph‘a da konuşan Dr. Wood, “Venedikli arşivlerinde Polo ailesinin Çin ile doğrudan temas kurduğunu ispat eden bir şey yok, geride bıraktıkları miraslarında Çin’den hiçbir şey bulunamadı,” demiştir.
Wood ayrıca, “Bir teori var, o da Farslı bir tüccar tarafından yazılan Marco Polo‘nun Çin rehber kitabı kopyasının olması. Kitabın tümünde yalnızca yaklaşık 18 cümle Polo’nun ağzından yazılmıştır – “Bunu kendi gözlerimle gördüm” dediği olaylar son derece nadirdir.” açıklamasında bulunmuştur.
Frances Wood’a göre bu kitap, “Bir kişinin hesabı olmaktan ziyade, o zamanlar Avrupa’nın Uzak Doğu bilgi birikiminin Ortaçağ veritabanı.”
Ancak, Almanya’nın Tubingen Üniversitesi‘nden Hans Ulrich Vogel, Marco Polo’nun Çin’de bulunduğu savunmaktadır. Çin tarihi profesörü, “Marco Polo Çin’de idi” adlı kitabında, Venediklilerin gerçeği söylediğini kanıtlamak için şüphe edenler tarafından yapılan tüm argümanlara karşı koymuştur. Örneğin, Polo’nun Çin Seddi‘nden bahsetmediğini, çünkü Çin Seddi’nin Polo’dan birkaç yüz yıl sonra Ming Hanedanlığı döneminde tamamlandığını söylemiştir. Vogel, 13. ve 14. yüzyılların Çin kayıtlarında, Batılı elçilerin ziyaretlerinin sıklıkla geçtiğini ve Polo’nun dikkate alınmadığını savunmuştur.Vogel‘e göre, Marco Polo’nun Çin seyahatini doğrulayan başka şeyler de var; para ve tuz üretimi. Polo, Moğol Çin medeniyetinin bu yönlerini Batılı, Arap ya da Fars çağdaşlarından daha ayrıntılı olarak belgelemiştir. Bu, Venediklinin kendi gözlem gücüne dayandığına dair bir ipucudur. Vogel, Polo’nun kağıt paranın büyüklüğü ve tuzun değeri hakkında iddialarının, arkeolojik kanıtlarla ve Yuan resmi kaynaklarındaki belgelerle kontrol edildiğine dikkat çekmiştir.
Marco Polo‘nun Çin’e gitmiş olduğu ve Kubilay Han‘a katılıp katılmadığı hala bilinmemektedir. Ancak onun “gerçek ya da kurgusal” yolculuğunun yankıları halen dünyada hissedilmektedir.
KAYNAKLAR