“Zaman kısa, direncim sınırlı, ofis kabus gibi, evim gürültülü; ve şayet keyifli, basit bir hayat mümkün değilse ustaca manevralarla kendime yer açmaya çalışmak zorunda kalıyorum.” diyordu Franz Kafka, 1912 yılında arkadaşı Felice Bauer‘e yazdığı mektupta. Hayranı olduğumuz büyük fikirlerin ve büyük eserlerin yaratıcılarının günlük rutinleri nasıldı? Tarihin sayfalarında kendilerine yer edinmelerini sağlayan o büyük eserler hangi rutinlerin sonucunda doğmuştu? Öne çıkan bir kaçından örnekler verelim.
Albert Einstein (1879–1955)
Aslında rutini basitti. 09:00 – 10:00 arası kahvaltı yapar ve günlük gazetelere bakardı. Saat 10:30 civarında Princeton Üniversitesindeki ofisine genellikle yürüyerek giderdi. Burada öğleden sonra bire kadar çalışır sonra da öğle yemeği, kısa bir şekerleme ve bir fincan çay için eve dönerdi. Sonrasında da evde çalışmaya devam ederdi. Bu esnada ziyaretçiler ile görüşür ve sekreterinin düzenlediği yazışmalarla ilgilenirdi. Akşam yemeğini 18:30 civarında yer devamında yine çalışmaya devam ederdi. Mütevazı yaşam tarzına rağmen Einstein, Princeton’da sadece bilimsel başarılarıyla değil, aynı zamanda dalgınlığı, darmadağınık görünüşü ve ilginç alışkanlıkları ile de bilinirdi. Einstein berbere gitmekten kaçınır ve gereksiz olduğunu düşündüğü çorap ve pantolon askıları gibi şeyler kullanmazdı.
Leo Tolstoy (1828–1910)
“Her gün hiç aksatmadan yazmak zorundayım. Yazılarımı başarılı olmak için değil, rutinden çıkmamak için yazmak zorundayım.” Aslında 1860’ların ortalarında kendisinin Savaş ve Barış adlı klasiğini yazarken günlüğüne not ettiği bu sözü onun yaşantısının bir özeti gibiydi. Her sabah sekiz ile dokuz arasında uyanır, kahvaltıda iki haşlanmış yumurta yer, kısa süre sonra bir bardak çayla çalışma odasına çekilir ve sonrada buradan çıkmayarak akşam 17:00’a kadar bir daha yemek yemezdi. Bu esnada çalışma odasına kimsenin girmesine izin vermez ve bitişik odaların kapıları, rahatsız edilmemesini sağlamak için kilitlerdi. Akşam yemeğine yakın Tolstoy, arazideki bazı işleri denetlemek için yürüyüşe çıkar ve sonrasında da bir süre ailesi ile vakit geçirirdi. Yemekten sonra okumalara vakit ayırır ve gece 01:00 gibi uykuya yatardı.
Alexander Graham Bell (1847–1922)
Bell evlenmeden önce gece gündüz çalışarak günde sadece üç veya dört saat uykuya zaman ayırma eğilimindeydi. Ancak evliliğinden ve karısının hamileliğinden sonra, Amerikalı mucit daha düzenli çalışma saatlerine uymak zorunda kaldı. Ancak Bell bu durumu çok uzun süre sürdüremedi. Aklına bir fikir geldiği zaman kendini durduramadığı konusunda karısını ikna ederek, çoğu zaman tüm gece çalışmasına devam etti.
René Descartes (1596–1650)
Fransız filozof Descartes günün ortasına kadar uyumayı severdi. Uyandıktan sonra da uzun bir süre yatakta kalır, düşünür ve yazardı. Bu çalıma biçimi onun tek yoğun entelektüel çabasıydı. Erken bir öğle yemeğinden sonra yürüyüşe çıkar ya da sohbet için arkadaşlarıyla buluşurdu; akşam yemeğinden sonra yazışmalarıyla ilgilenirdi. Descartes, tembelliğin iyi bir zihinsel çalışma için gerekli olduğuna inanıyor ve kendini aşırı zorlamamaya özen gösteriyordu.
Charles Darwin (1809-1882)
Darwin’in bir günü yürüme, kestirme, okuma ve yazma dönemlerine bölünmüş durumdaydı. Sabah erken bir yürüyüşe çıkar, kahvaltı eder ve sabah 08:00’da çalışmasına başlardı. Çalışmasına 90 dakika sonra ara verir ve karısı Emma ile biraz zaman geçirir, mektupları okur ve 10: 30’da çalışma odasına geri dönerdi. Öğlene kadar planlı işlerini tamamlamaya çalışırdı. Ardından tekrara uzun bir yürüyüşe çıkar, yürüyüş dönüşünde mektuplara cevap verir ve kalan zamanını da uzanarak ve okuyarak doldururdu. Bu işlerin ardından 3. yarım saatlik yürüyüşü gelirdi. Daha sonra fazla yemek yemese de akşam yemeğinde ailesine katılır, yemekte sadece yumurta veya küçük bir parça etle çay içerdi. Sonrasında eşi ile tavla oynar, bilimsel bir kitap okur, yatmadan hemen önce kanepede uzanır ve Emma’nın piyano çalmasını dinlerdi. Yaklaşık saat 22: 00’de yatağa giderdi. Kendisi bu rutinini tam 40 yıl sürdürdü.
Paul Erdos (1913–1996)
Erdos, yirminci yüzyılın en parlak ve üretken matematikçilerinden biriydi. Aynı zamanda sadece bir çift valizle yaşayan, yırtık pırtık takım elbiseler giyen ve kazandığı tüm parayı başkalarına veren adeta matematiksel bir keşişti. Bir de gecede sadece birkaç saat uyuyan fanatik bir işkolikti. Erdos, diğer matematikçilerle kısa ve yoğun bir işbirliği içinde çalışmayı severdi ve yeni yetenekler aramak için dünyayı dolaşırdı. Bu esnada genellikle bir meslektaşının evinde kalır ve neredeyse tüm gün yanında kaldığı kişiyi de zorlayarak matematik çalışmakla geçirirdi.
Ludwig van Beethoven (1770–1827)
Beethoven şafak vakti uyanır, tek tek saydığı 60 kahve çekirdeğinden oluşan kahvesini içer ve sonra başka bir şey yemeden öğleden sonraya kadar çalışırdı. Öğle yemeğinden sonra gününün çoğunu kaplayacak uzun bir yürüyüşe çıkardı. Bu esnada aklına gelen düşüncelerini not etmek için cebinde her zaman bir kalem ve birkaç sayfa müzik kağıdı taşırdı. Akşamları genellikle arkadaşlarla zaman geçirir ancak kışın evde kalıp kitap okumayı tercih ederdi. Akşamları nadiren müzik üzerine çalışır ve en geç saat 22.00’de yatağa giderdi.
Thomas Mann (1875-1955)
Mann sabah 08:00’de uyanır, kahvesini içip kahvaltısını eder ve saat 09: 00’da çalışma odasının kapısını kapatırdı. Bu esnada ziyaretçilere, telefon görüşmelerine ya da ailesine kendisini kapalı hale getirirdi. Çocukların, Mann’ın başlıca yazı saatleri olan 09:00 ile öğlen arasında herhangi bir gürültü yapmaları kesinlikle yasaktı. Öğlen yemeğini çalışma odasında yer ve devamında ilk purosunun tadını çıkarırdı. Sonra saat 16:00’ya kadar gazete, dergi ve kitap okur, devamında ailesi ile biraz zaman geçirir, yürüyüşe çıkardı. Akşam yemeğinden sonra kısa bir okuma molasının devamında odasına çekilirdi.
Yukarıdaki örnekleri incelediğimiz zaman başarının sırlarından birisi de öyle ya da böyle bir günlük rutin oluşturmak gibi gözüküyor…
Göz atmak isterseniz:
Kaynak: Mason Currey, Daily rituals: how artists work, 2013
Matematiksel