“Françafrique”, Fransa ile Sahra altı Afrika’daki eski kolonileri arasındaki tarihsel ilişkiyi tanımlayan bir terimdir. Çoğu sömürge ve sömürge sonrası yapı gibi, Fransa’da onlarca yıldır nadiren meydan okundu, ancak bugün Françafrique fikri hem Fransa’da hem de Afrika’da oldukça tartışılıyor.
“Fransa” ile Fransızcadaki Afrika kelimesini birbirine bağlayan, en eski kullanımı 1955 yılına dayanan bir portmanteau, o zamanın Fildişi Devlet Başkanı Félix Houphouët- Boigny’ye atfedilir ve bu terimi Fransa ile eski kolonileri arasındaki iyi ilişkileri vurgulamak için kullanır . En geniş tanımıyla , Fransa ile Fransız egemenliği veya etkisi altına giren ülkeler ( Benin, Burkina Faso, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Komorlar, Fildişi Sahili,) arasındaki siyasi, mali, askeri, kültürel ve dilsel ilişkileri kapsar. Cibuti, Gabon, Gine, Madagaskar, Mali, Moritanya, Nijer ve Senegal.
Bu 21 ülke, çoğunlukla 1960’larda bağımsızlık kazandı , ancak Françafrique kavramı şu sorular etrafında tartışılmaya devam ediyor: Bu çoklu ilişkiler için çerçeveyi kim tasarladı? Kim ve nasıl yararlanır? Dahil olan aktörlerin hem beyan edilen hem de gizlenen motivasyonları nelerdir? 21. yüzyılda bu ilişkinin geleceği nerede? Françafrique hala geçerli ve gerekli mi?
Sömürgecilik sonrası bir dünyada, bu konudaki görüşler elbette çoktur, ancak aynı zamanda çelişkili, bölücü ve zaman ve dil boyunca sürekli gelişmektedir. Sömürgecilik travmasını kabul etme, değerlendirme ve üstesinden gelme süreci gerçekten uzun ve acı verici bir süreçtir.
Bir kavramın evrimi
II.Dünya Savaşı’nın ardından, bağımsızlık yanlısı hareketler dalgası Afrika ve Asya’daki Fransız kolonilerini kasıp kavurdu ve sonunda Fransa’yı kendi kaderini tayin haklarının meşruiyetini tanımaya zorladı.
Bununla birlikte, kolonilerindeki enerji kaynaklarını ve madenleri kullanarak kendisini zenginleştiren Fransa, bu tür kaynaklara ayrıcalıklı erişimi sürdürmeye istekliydi. Paris aynı zamanda bir dünya gücü imajıyla da meşguldü ve Sahra-altı Afrika’yı askeri üsleri koruyarak hem Sovyet hem de Amerikan etkisine karşı koruyacağı pré carré (“kendi arka bahçesi”) olarak gördü. Dönemin Fransa Cumhurbaşkanı General Charles de Gaulle, ekonomik, diplomatik, ideolojik ve iç siyasi hedeflerine hizmet edecek bir ilişkiler ağı oluşturarak ülkesinin Sahra altı Afrika’daki etkisini sürdürme fırsatı gördü.
1990’lara gelindiğinde, Afrika parası da Fransa’nın siyasi partilerini finanse etmek için genellikle açıklanmayan şekillerde kullanıldı; Afrikalı elçiler , seçimi kimin kazandığına bakılmaksızın, Fransız politikacılarının sadakatini ve kesin desteğini sağlamlaştırmak için bavullarla dolu bavullarla Fransa’ya seyahat ediyordu. Afrika devlet başkanları. Fransız siyasi partilerinin finansmanına ilişkin mevzuat 1990’larda değiştirildi, ancak bu uygulamanın o dönemden sonra da devam ettiğine dair kanıtlar var.
Ancak 1990’ların sonlarına kadar Françafrique kavramına Fransa’da itiraz edilmeye başlandı. Fransız ekonomist ve aktivist François-Xavier Verschave, “La Françafrique, le plus long scandale de la République ” (“Françafrique, [Fransız] Cumhuriyeti’nin en uzun skandalı”) başlıklı 1998 tarihli etkileyici makalesinde, bu politikalar ağının uzun süre dikkatlice görünmez tutuldu. Verschave için bu terim aynı zamanda mizahi bir kelime oyunu içeriyordu – “fric”, “nakit” anlamına gelen Fransızca bir argo kelimedir.
Ancak hiçbir Fransız cumhurbaşkanı, Başkan François Hollande’ın “Françafrique’i sona erdirmenin ” zamanının geldiğini söylediği 2012 yılına kadar Françafrique kavramını alenen sorgulamayacaktı . Bununla birlikte, Fransa’nın nüfuzunu korumak, özellikle de güvenlik çıkarlarını geliştirmek için, Fransız siyasetçiler için bugüne kadar bir öncelik olmaya devam ediyor.
Fransa’daki Françafrique’in görüşleri, sömürge dönemindeki nostaljiden (özellikle sağcılar arasında), politikalarının doğrudan eleştirisine, genellikle medya araştırmalarından, ancak akademisyenler, sivil toplum, STK aktivistleri ve Fransız-Afrika toplum liderleri tarafından ateşlenmeye kadar çeşitlilik göstermektedir . Fransız etkisinin bu artan reddi, Afrika sanat eserlerinin iade edilmesine yönelik hareket tarafından da örneklendiriliyor ve Frankofon Batı Afrika’da yükselen Fransız karşıtı duyarlılığın yüzü haline gelen Benin’den tartışmalı bir pan-Afrikalı aktivist olan Kemi Seba gibi aktivistler tarafından ilerletiliyor.
Françafrique’in temel direği: CFA frangı
Sahra altı Afrika’daki Fransız politikasının temel unsurlarından biri, 1945 yılında, alt- paranın para birimi haline gelen CFA frangının ( franc de la Communauté Financière Africaine veya “Afrika Finans Topluluğu frangı”) oluşturulmasıydı. Sahra Afrika’nın Fransız kolonileri.
CFA frangı, Fransız frangı ve daha sonra euro’ya sabitlendi. İki ayrı para birimleri oluşturulmuştur: Orta Afrika Frangı, Kamerun için, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo, Ekvator Ginesi ve Gabon Cumhuriyeti ve Benin için Batı Afrika Frangı, Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gine -Bissau, Mali, Nijer, Senegal ve Togo. Ancak pratikte, her iki para birimi de eşit ve değiştirilebilirdi.
Paris, Afrika merkez bankalarının , sabit döviz kuru üzerinden CFA’nın dönüştürülebilirliğini garanti altına almak için döviz rezervlerinin yüzde 50 ila 65’ini Fransa’nın merkez bankasında tutmasını zorunlu kıldı.
22 Aralık 2019’da, Fransa ve sekiz Batı Afrika hükümeti, CFA frangını, hala euro’ya sabitlenmiş yeni bir para birimi olan Eco ile değiştireceklerini duyurdu. Eco, Afrika’nın en büyük ekonomik birliklerinden biri olan Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’nun (ECOWAS) altı üye devleti tarafından ilk kez başlatıldığı için duyuru biraz kafa karışıklığı yarattı. Kamerunlu ekonomist Martial Ze Belinga’nın açıkladığı gibi, nihai hedef Orta ve Batı Afrika’nın çoğu için ortak bir para birimine sahip olmaktır :
Bir bakıma, artık iki Ecosumuz var. 15 Afrika ülkesinin oy verdiği ve adı 2003’te zaten kararlaştırılan bir tanesi. Ve bugün Fransa ve Batı Afrika Ekonomik ve Para Birliği (WAEMU) ülkelerinin diğerlerinden bağımsız olarak seçtiği yeni bir Eko var. Bu şaşırtıcı görünüyor. En azından onay vermeleri için beklenebilirdi.
CFA frangının rolünün değerlendirilmesi
CFA frangının sona erdiğinin duyurulması, Fransız sömürgeciliğinin mirası hakkındaki tartışmayı yeniden canlandırdı. Asıl soru, CFA frangının Batı ve Orta Afrika ekonomilerinin gelişimine fayda sağlayıp sağlamadığı veya aslında Fransa’nın yerel ekonomileri ve siyasi sistemleri manipüle etmesine izin verip vermediği ve bu bölgenin kalkınmasını engelleyip engellemediğiydi.
CFA frangı politikasının destekçileri, sistemin nispeten düşük enflasyon ve finansal istikrara izin verdiğini ve Fransız merkez bankasına yatırılan fonların Afrika hükümetlerine geri aktarılan faiz ürettiğini savunuyorlar. Mali’nin 1962’den 1984’e kadar yaptığı gibi, herhangi bir ülke CFA frangı bölgesini geçici olarak veya Gine, Moritanya ve Madagaskar’da olduğu gibi geri dönülmez bir şekilde terk edebilirdi. Destekçiler ayrıca CFA frangı Fransa’da basılabilirken, diğer Afrika ülkelerinin para birimlerinin Birleşik Krallık ve Almanya gibi ülkelerde basıldığını iddia ediyorlar.
Nijeryalı gazeteci David Hundeyin , CFA frangı etrafındaki tartışmanın genellikle popülist liderler tarafından kaçırıldığına dikkat çekiyor:
CFA konuşması etrafındaki çerçevelemenin oldukça yararsız bir etkisi, Fransa’nın çoğu zaman imparatorluğuna asılı olan mükemmel bir sömürge gücü olarak tipik hale getirilmesidir; bu, CFA Frangı’nın Fransız yeni sömürgeci boyun eğdirme aracı olduğu anlatısına tam olarak uymaktadır. 21. yüzyılda. Aslında, Fransa, 20. yüzyılın ortalarından çok farklı bir ülkedir.
Öte yandan, CFA frangı politikasını eleştirenler, bunu gizli bir mali sömürgecilik biçimi olarak nitelendirirken, bazıları, Fransa Merkez Bankası’na zorunlu mali rezervlerin depozitoyu tanımlamak için “Fransız sömürge dönemi vergisi” sloganını kullandı . 2015, 14 milyar avroyu temsil ediyordu.
Paris’in yıllarca birçok Afrika merkez bankasının yönetim kurullarında temsilcilere ihtiyaç duyduğu ve karar alma sürecinin bağımsızlığına ilişkin meşru endişeleri gündeme getirdiği doğrudur. Senegalli ekonomist Demba Moussa Dembele’nin de belirttiği gibi, bu sistem altında “Afrika ülkeleri likit varlıklarından mahrumdur.” Dembele, konvertibilite sisteminin kriz zamanlarında büyük miktarlarda Afrika sermayesinin Fransa’ya geri kaçmasına izin verdiğine dikkat çekiyor. Genel olarak, sorunun egemenlikle ilgili olduğu, yani her ülkenin kendi para birimi üzerinde tam kontrole sahip olması gerektiği sonucuna varıyor.
Togo’lu ekonomist Kako Nubukpo’ya göre asıl mesele, mali politikaların Orta Avrupa Bankası tarafından dikte edilmeye devam etmesi ve Afrika ekonomileriyle pek ilgisi olmayan bir Avrupa kalkınma modelini yansıtmasıdır:
Almanya’nın para politikasını uygulayarak ülkelerimizin gelişebileceğini düşünmüyorum. Ama durum bu. Euro’ya olan sabitlememiz bizi zayıf ekonomilerde güçlü bir ülkenin para politikasını uygulamaya zorluyor. Bu, ihracatın vergilendirilmesi ve ithalatın sübvanse edilmesi anlamına gelir.
Ülkelerimizin Almanya’nın para politikalarını uygulayarak gelişebileceğini sanmıyorum. Yine de durum bu. Euro’ya sabitlenerek, güçlü bir ülkenin para politikasını zayıf bir ekonomiye zorladık. Bu, ihracatın vergilendirilmesi ve ithalatın sübvanse edilmesi anlamına gelir.
Dembele’nin endişelerini dile getiren Nubukpo, şunları da not ediyor:
Dönüştürülebilirliğin bir sınırı olmadığı için, yerel seçkinler paralarını yabancı bir hesaba koymakta veya bir Paris dairesi satın almakta özgürdür. Bu merkezi noktadır. Bu sistemi değiştirmeye ilgi duymayan rantiye seçkinlerimiz var. Ekvator Ginesi’nde, sermayenin sahipliğini karşılamak için GSYİH’nın yarısı yurtdışına aktarılıyor. Önemli.
Konvertibilite için bir sınır olmadığından, yerel seçkinler paralarını denizaşırı bir hesaba yatırmakta veya Paris’te bir daire satın almakta özgürdür. Temel sorun budur. Mülklerinden elde ettikleri gelirle geçinen ve sistemi değiştirmeye hiç ilgi duymayan seçkinlerimiz var. Ekvator Ginesi’nde, gayri safi yurtiçi hasılanın yarısı gayrimenkul satın alımını desteklemek için yurtdışına aktarılır. Bu oldukça önemli.
Senegalli iktisatçı Ndongo Samba Sylla , Fransa’nın eski Kuzey Afrika kolonileriyle bir karşılaştırma yaparak şunları kaydetti:
“CFA frangı, inandırıcı ve istikrarlı bir para birimi olarak nitelendiriliyor, çoğu para çıkaran Afrika ülkesinin deneyimi göz önüne alındığında önemli bir erdem. Bununla birlikte, bu karşı argüman kusurludur: Deneyimler, bağımsızlık sonrası frangı bölgesinden çekilen ve kendi para birimlerini basan Fas, Tunus ve Cezayir gibi ülkelerin ekonomik olarak herhangi bir CFA frangı kullanıcısından daha güçlü olduğunu gösteriyor. “
Ekonomik argümanların ötesinde, mesele aynı zamanda Fransa’nın sömürge geçmişine ya da bunun eksikliğine ilişkin bir kamuoyu tartışması ile ilgilidir. Boubacar Boris Diop, bir Senegalli yazar ve gazeteci olarak gözlemler:
“Açıkçası, Frankofon Afrikalı entelektüellerin uysal sessizliği, Fransız kamuoyunun Françafrique ile ilgili yanlış bir şey olmadığını düşünmesinin ana nedenidir.”
Kaynak https://globalvoices.org/2020/02/05/francafrique-a-term-for-a-contested-reality-in-franco-african-relations/