Gresham yasası, “kötü para iyi parayı kovar” diyen parasal bir ilkedir. Öncelikle para piyasalarında değerlendirme ve uygulama için kullanılır . Gresham yasası, başlangıçta, basılan madeni paraların bileşimine ve bunlarda kullanılan değerli metallerin değerine dayanıyordu. Bununla birlikte, metalik para standartlarının terk edilmesinden bu yana, teori, küresel piyasalarda farklı para birimlerinin değerlerinin göreli istikrarına uygulandı.
ÖNEMLİ ÇIKARIMLAR
Gresham yasası, yasal olarak aşırı değerlenmiş para biriminin yasal olarak düşük değerli para birimini dolaşımdan çıkarma eğiliminde olacağını söylüyor.
Gresham yasası, metalik para biriminin değer kaybetmesinin etkilerinin bir gözlemi olarak ortaya çıktı, ancak günümüzün kağıt ve elektronik para dünyasında da geçerlidir.
Yüksek enflasyonlu krizler veya uluslararası emtia ve döviz piyasaları gibi etkin bir şekilde uygulanan yasal ihale yasalarının yokluğunda, Gresham yasası tersine işler.
İyi Parayı ve Kötü Parayı Anlamak
Gresham yasasının özünde, iyi para (değeri düşük olan para veya değeri daha istikrarlı olan para) ile kötü para (aşırı değerlenen veya hızla değer kaybeden para) kavramı yer alır. Kanun, kötü paranın dolaşımdaki iyi parayı kovduğunu kabul eder. Kötü para, daha sonra, nominal değerine kıyasla eşit veya daha az içsel değere sahip olduğu düşünülen para birimidir. Bu arada, iyi para, gerçek değerinden daha büyük veya daha büyük bir değer potansiyeline sahip olduğuna inanılan para birimidir. Konsept için temel bir varsayım, her iki para biriminin de genel olarak kabul edilebilir bir değişim aracı olarak ele alınması, kolayca likit olması ve aynı anda kullanıma hazır olmasıdır. Mantıksal olarak
Gresham Yasasının Kökenleri
Madeni para basımı, uygulanan Gresham yasasının en temel örneğini sağlar. Aslında, yasanın adaşı Sir Thomas Gresham, ilgili yazısında altın ve gümüş sikkelere atıfta bulunuyordu. Gresham, 1519’dan 1579’a kadar yaşadı, kraliçeye hizmet eden bir finansör olarak çalıştı ve daha sonra Londra Şehri Kraliyet Borsasını kurdu. Henry VIII, İngiliz şilininin bileşimini değiştirmiş, gümüşün önemli bir kısmını değiştirmişti.baz metaller ile. Gresham’ın kraliçeyle yaptığı istişareler, insanların değişimin farkında olduklarını ve İngiliz şilini madeni paralarını üretim tarihlerine göre ayırmaya başladıklarını açıkladı ve madeni paraları, eritildiğinde yüz değerinden daha değerli olan daha fazla gümüşle biriktirmeye başladı. Gresham, kötü paranın iyi parayı dolaşımdan uzaklaştırdığını gözlemledi.
Bu fenomen daha önce antik Yunanistan’da ve ortaçağ Avrupa’sında fark edilmiş ve hakkında yazılmıştı. Gözleme, İskoç iktisatçı Henry Dunning Macleod’un onu Gresham’a atfettiği 19. yüzyılın ortalarına kadar resmi adı “Gresham yasası” verilmedi.
Gresham Yasası Nasıl Çalışır?
Tarih boyunca darphaneler, altın , gümüş ve diğer değerli metallerden madeni paralar ürettiler ve bu madeni paralara orijinal olarak değerlerini verdi. Zamanla, madeni para ihraççıları bazen değerli metallerin miktarını azalttı.madeni para yapmak için kullanılır ve onları tam değerli madeni paralar olarak geçirmeye çalışırdı. Normalde, daha az değerli metal içeriğine sahip yeni madeni paralar daha az piyasa değerine sahip olacak ve indirimli olarak işlem görecek ya da hiç olmayacak ve eski madeni paralar daha büyük bir değere sahip olacaktır. Bununla birlikte, yasal ihale yasaları gibi devlet müdahalesi ile, yeni madeni paraların tipik olarak eski madeni paralarla aynı nominal değere sahip olması zorunlu olacaktır. Bu, yeni madeni paraların yasal olarak aşırı değerli olacağı ve eski madeni paraların yasal olarak düşük olacağı anlamına gelir. Hükümetler, yöneticiler ve diğer madeni para ihraççıları, senyoraj şeklinde gelir elde etmek ve eski borçlarını (eski madeni paralarda ödünç aldıkları) yeni madeni paralarda (daha az içsel değeri olan) nominal değerde geri ödemek için bununla meşgul olacaklardı. .
Eski madeni paralardaki (iyi para) metalin değeri, nominal değerdeki yeni madeni paralardan (kötü para) daha yüksek olduğundan, insanlar daha yüksek değerli metal içeriğine sahip eski madeni paraları tercih etme konusunda açık bir teşvike sahiptir. Her iki madeni para türünü de aynı para birimi olarak kabul etmeye yasal olarak mecbur kaldıkları sürece, alıcılar daha az değerli madeni paralarını mümkün olduğunca çabuk geçmek ve eski madeni paraları elinde tutmak isteyeceklerdir. Ya eski madeni paraları eritip metali satabilirler ya da madeni paraları daha büyük bir depolanmış değer olarak istifleyebilirler. Kötü para ekonomide dolaşır ve iyi para, ham metal olarak satılmak üzere saklanmak veya eritilmek üzere dolaşımdan çıkarılır.
Para biriminin değer kaybetmesi olarak bilinen bu sürecin sonucu , para birimlerinin satın alma gücünün düşmesi veya genel fiyatların artması yani enflasyondur. Gresham yasasına karşı savaşmak için, hükümetler genellikle spekülatörleri suçlar ve para birimi kontrolleri, madeni paraların dolaşımdan çıkarılmasının yasaklanması veya parasal kullanım için tutulan özel sektöre ait değerli metal kaynaklarına el konulması gibi taktiklere başvurur.
Bu sürecin modern bir örneğinde, 1982’de ABD hükümeti kuruşun bileşimini %97,5 çinko içerecek şekilde değiştirdi . Bu değişiklik, 1982 öncesi kuruşları 1982 sonrası muadillerinden daha değerli kılarken, nominal değer aynı kaldı. Zamanla, para biriminin değer kaybetmesi ve bunun sonucunda ortaya çıkan enflasyon nedeniyle bakır fiyatları ortalama 0,6662/lb’den yükseldi. 1982’de 3.0597 $/lb’ye. 2006’da ABD madeni paraları eritmek için sert yeni cezalar uyguladığında. Bu, kuruşun nominal değerinin satın alma gücünün %78’ini kaybettiği ve insanların o zamana kadar 1982 sonrası kuruşların değerinin neredeyse beş katı olan eski kuruşları hevesle erittiği anlamına geliyor. Mevzuat, bu suçtan suçlu bulunursa 10.000 dolar para cezasına ve/veya beş yıl hapis cezasına yol açar.
Yasallıklar, Gresham Yasası ve Döviz Piyasası
Gresham’ın yasası, günümüz ekonomisinde, ilk başta gözlemlendiği nedenlerle aynı nedenlerle oynanır: yasal ihale yasaları. Etkili bir şekilde uygulanan yasal ihale yasalarının yokluğunda, Gresham yasası tersine işleme eğilimindedir; iyi para, kötü parayı dolaşımdan uzaklaştırır çünkü insanlar işlemlerde daha az değerli parayı bir ödeme aracı olarak kabul etmeyi reddedebilirler. Ancak tüm para birimlerinin yasal olarak aynı nominal değerde tanınması zorunlu olduğunda, Gresham yasasının geleneksel versiyonu işler.
Modern zamanlarda, para birimleri ve değerli metaller arasındaki yasal bağlar daha zayıf hale geldi ve sonunda tamamen kesildi. Kağıt paranın yasal ödeme aracı olarak kabul edilmesiyle (ve kısmi rezerv bankacılığı yoluyla muhasebe giriş parası), bu, para ihraç edenlerin yeni madeni paralar basmak yerine, istedikleri zaman para basarak veya borç vererek senyoraj elde edebilecekleri anlamına gelir. Devam eden bu değer düşürme, çoğu zaman çoğu ekonomide norm olarak kalıcı bir enflasyon eğilimine yol açmıştır. Aşırı durumlarda, bu süreç hiperenflasyona bile yol açabilir; bu durumda para, kelimenin tam anlamıyla üzerine basıldığı kağıda değmez.
Hiperenflasyon durumlarında, yabancı para birimleri genellikle yerel, aşırı şişirilmiş para birimlerinin yerini alır; bu, Gresham yasasının tersine işleyen bir örneğidir. Bir para birimi yeterince hızlı bir şekilde değer kaybettiğinde, insanlar, bazen baskıcı yasal cezalar karşısında bile, daha istikrarlı yabancı para birimleri lehine kullanmayı bırakma eğilimindedir. Örneğin, Zimbabwe’deki hiperenflasyon sırasında, enflasyon Temmuz 2008’de yıllık yüzde 250 milyon olarak tahmin edilen bir orana ulaştı. Zimbabwe dolarını yasal para birimi olarak tanımak için yasal olarak gerekli olmasına rağmen, ülkedeki birçok kişi işlemlerde kullanımını bırakmaya başladı, sonunda hükümeti fiili ve müteakip de jure dolarizasyonu tanımaya zorlamakekonominin. Neredeyse değersiz bir para birimiyle ekonomik krizin kaosunda, hükümet yasal ihale yasalarını etkin bir şekilde uygulayamadı. İyi (daha istikrarlı) para, kötü (aşırı şişirilmiş) parayı önce karaborsada, sonra genel kullanımda ve nihayetinde resmi hükümet desteğiyle dolaşımdan çıkardı.
Bu anlamda, yasal ihale yasaları neredeyse tanım gereği sadece yerel para birimleri için geçerli olduğundan, Gresham yasası küresel para piyasaları ve uluslararası ticarette de düşünülebilir. Küresel piyasalarda, zaman içinde nispeten daha istikrarlı bir değere (iyi para) sahip olan ABD doları veya euro gibi güçlü para birimleri, uluslararası değişim aracı olarak dolaşıma girme eğilimindedir ve küresel olarak ticareti yapılan emtialar için uluslararası fiyatlandırma referansları olarak kullanılır. Daha az gelişmiş ulusların daha zayıf, daha az istikrarlı para birimleri (kötü para), yasal ihale olarak kullanımlarını zorlamak için kendi ihraççılarının sınırları ve yetki alanı dışında çok az dolaşıma girme veya hiç dolaşım yapmama eğilimindedir. Para birimlerinde uluslararası rekabet ve tek bir küresel yasal ihale olmadan,