Tarih Arşivi ve Cumhuriyet Tarihi Forumunda Kafkasya Türkleri Konusunu Okuyorsunuz..
kafkasya,
kafkasya nogayları
-
14 Mart 2008 21:04
Börtecine
Devamlı Üye
Kafkasya Türkleri
Kafkasya Türkleri Hakkında Bilgi
Hun ve Avarlardan itibaren Kafkasya, çeşitli Türk boylarının yerleşimine sahne oldu. Bölgede yerleşen Türk toplulukları kimi zaman bölgenin hakimi olurken, kimi zaman da başka hakimiyetler altında milli kimliklerini korumayı bildiler. Bugün Kafkaslar bölgesinde Rusya Federasyonu'na bağlı yönetim birimleri içinde varlığını sürdüren Türk toplulukları şöyle sıralanmaktadır:
Nogay Türkleri:
'Nogay' adı, Cengiz Han'ın büyük torunu Nogay'dan gelmektedir. Nogaylar, 13'üncü yüzyıldaki Moğol istilasına kadar, eski Kıpçak sahasında göçebe olarak yaşamaktaydı. Daha sonraları 'Nogay' adı, Altınordu'nun bir kısmına kumanda eden Nogay Han'ın idaresi altındaki boylara verildi. Böylece İrtiş Nehri'nden başlayarak Kırım'a kadar yayılan büyükçe bir Türk topluluğu 'Nogay' adı altında birleşti.
Moğol tarihçileri, Nogayları, Moğollardan önceki uzun zaman içerisinde hep Kanglı, Uz, Peçenek gibi Türk boylarından saymışlardır. Nogay Türkleri bugün Rusya Federasyonu sınırları içinde Kızılyar, Babayurt, Acıkulak, Hasavyurt, Şelkov, Kava, Kaya Sulin ve Çerkesk'te yerleşik bulunmaktadır. Toplam nüfusları 100 bine yakın olarak tahmin edilmektedir.
Kundur Türkleri:
Nogaylara çok yakın, muhtemelen onlardan kopma bir Türk boyu. Kundurlar, yaşadıkları alanın kara ormanlarla kaplı oluşu yüzünden, kendilerini Karaağaç diye isimlendirmektedir. Çeşitli tarihi olaylar yüzünden Kafkasya Türk Topluluğundan ayrılarak idil (Volga) deltası ile Astrahan şehrinde yerleşmişlerdir. Fakat yazılı kaynaklarda, Nogay Kara-Ağaçları olarak sayılmaktadırlar, Türkolog Vambery, 'Kundur' adını, 'Kondur diye yorumlayarak, bu Türk boyunu Kuma ve Terek ırmakları boyunda vaktiyle yaşamış olan Nogay boyuna dayandırmaktadır.
Kazay ve Kas-Pulat gibi iki topluluğa ayrılan Kundur Türkleri, Nogayca ile müşterek şekil ve ses bilgisiyle sözlük özelliklerine sahip olup, öz ağızlarını korumuşlardır.
KAZAN TATARI BİR TÜRK (ASTRAHAN) KARAÇAY TÜRKÜ BİR KADIN (KARAÇAY)
Kuzey Kafkasya Nogayları ile ortak folklor özellikleri taşımaktadırlar.
Karaçay Türkleri:
Öteden beri Kuban Irmağı'nın kaynak bölgesinde yerleşik bulunan Karaçaylılar, komşuları Çerkezler tarafından Dağ Tatarı diye adlandırılmıştır. Yaygın kanaate göre Kıpçak boyuna mensup olan Karaçay Türkleri, bugün yaşadıkları bölgeye Kuma bozkırlarından göç etmişlerdir. Bölgedeki varlıkları Hunlara ve Kuban Bulgarlarına kadar dayanmaktadır.
Karaçay Türkleri, 16'ınca yüzyıldan itibaren Kafkasya'nın yerli halklarıyla kaynaştılar. Rusya Federasyonu'na bağlı Karaçay-Çerkez bölgesinde yaşamakta olan Karaçay Türklerinin lehçesi, Balkar lehçesi gibi Kıpçak-Kuman Türkçesi grubuna girmektedir. Gramer ve sözlükleri, belli ölçüde işlenmiştir.
Tamamı sünni Müslüman olan Karaçay Türklerinin 1897'de 25 bin 686 olan nüfusu, 1905'te 27 bin 174'e ulaşmıştı. Ancak aynı yıl Karaçaylılar'ın bir bölümünün Türkiye'ye göç etmesiyle, bölgedeki nüfuslarında bir azalma oldu. Karaçay Türklerinin Türkiye'ye göç eden bölümü, 1910'a kadar Konya civarına yerleşti. Daha sonra İkinci Dünya Savaşı sonrası sürgünden kurtulan bir grup da yine Konya'ya geldi. Bugün Türkiye'deki Karaçay Türklerinin büyük bölümü Konya, Eskişehir, Tokat, İstanbul, Kayseri ve Afyon civarında yaşamaktadır.
Sovyetler döneminde ise Karaçay nüfusu büyük iniş-çıkışlar gösterdi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan sürgün Karaçay Türklerinin nüfusunu büyük ölçüde azalttı. 1959'da itibarları iade edilip, yurtlarına dönmelerine izin verilmesine rağmen, sürgüne gönderilen Karaçayların önemli bölümü Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da kaldı. 1926'da 55 bin 100 olan Karaçay nüfusu 1939'da 75 bin 800'e, 1959'da 81 bin 400'e, 1970'de 112 bin 700'e ve 1979'da 131 bin 100'e ulaştı. 1999 itibarıyla 200 binin üzerinde bir nüfusa sahip olan Karaçay Türklerinin çok büyük bölümü Karaçay-Çerkez Özerk Cumhuriyetinde yaşamaktadır.
Balkar Türkleri:
Eskiden Kuzey Kafkasya'nın Terkski vilayeti ile Çerek, Çegem ve Baksan ırmakları boyunda yerleşik olan Balkar Türkleri, Sovyetler Birliği döneminde Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyeti sınırlan içine alındılar.
Başlangıçtan itibaren Karaçay Turklerliyle beraber olan ve sadece yerleştikleri coğrafyaya izafeten kendilerini 'Malkar' diye adlandıran Balkar Türkleri, yine kendi aralarında 'Taul' (Dağlı) adını da kullanmaktadır.
Balkarların Kafkasya'da yerleşmeleri kolay olmadı. Bir yandan Ruslarla, diğer taraftan Kafkaslardaki yerli halklarla aralarında cereyan eden çatışmalar, Balkarları büyük ölçüde yıprattı. 15'inci yüzyılda Kabardeylerin baskısı sonucu, Balkar Türkleri Karaçaylardan ayrıldı. Elbruz Dağı'nın batısında Karaçaylar kalırken, doğusundakiler Balkar adıyla tanındı.
KARAÇAY TÜRKLERİ(ÜÇKULAN/KARAÇAY
Balkarlar, 2'inci Dünya Savaşı sonrası gönderildikleri sürgünden, ancak büyük kayıplarla geriye dönebildiler.
Balkar Türkleri bugün 5 kola ayrılmaktadır. Bunlar; Bezengiy (Bizingi), Hulamlı, Çegemli, Urusbeyli ve Baksanlı'dır. Lehçe olarak Balkarlar, Karaçaylar gibi Kıpçak-Kuman Türkçesine mensuptur.Balkar Türklerinin 1926'da 33 bin 300 olan nüfusları 1939'da 42 bin 700, 1959'da 42 bin 400, 1970te 59 bin 500 ve 1979'da 66 bin 40O'dü. 1999 itibarıyla sayıları 130 bin civarında olan Balkar Türklerinin yüzde 88'i Kabardey-Balkar özerk Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır.
Diğer taraftan, Karaçay ve Balkar Türklerinin 5 bine yakın bölümü Doğlat, Gökçeyayla (Afyon), Yağlıpınar (Ankara), Akhisar, Belpınar, Ertuğrul, Yazılıkaya (Eskişehir), Eğrisöğüt ( Kayseri), Başhüyük (Konya), Emirler (Sivas), Çilehane, Arpacı ve Karaçay'da (Tokat) yaşamaktadır. Ayrıca Türkiye'nin muhtelif illerinde az sayıda Karaçay-Balkar Türkü bulunmaktadır.
Kafkasya Türkmenleri:
Rusya Federasyonu'na bağlı Kuzey Osetya Özerk Cumhuriyeti sınırları içinde Vladikafkas (Ordjonikidze) kenti civarında, Kara Nogay Bozkırları'nın kuzey kesimlerinde yaşayan Kafkasya Türkmenlerinin nüfusu 15 bin civarında tahmin edilmektedir.
Kafkasya Türkmenleri, büyük Türkmen boyundan kopmuş bir topluluktur. 3 ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar; Çavdur, Sönçhacı ve İğdır'dır. Kendi içlerinde şive farklılıkları bulunmakla birlikte Kafkasya Türkmenleri, lehçe olarak ana Türkmen lehçesine bağlıdırlar.
Ahıska Türkleri:
Bir anlamda Anadolu Türklerinin en talihsizlerinden olan Ahıska Türkleri, Osmanlı imparatorluğu döneminde 19'uncu yüzyılda Anadolu'dan alınarak; Ardahan'dan, bugün Gürcistan sınırları içinde kalan Ahıska(Ahaltksıke)'ya kadar olan bölgeye yerleştirildiler.
Osmanlı Devleti'nin bu iskan politikasının temelinde, Kafkaslarda devam eden Rus yayılmacılığına karşı, bölgedeki etnik yapıyı sağlama alma ve sınır güvenliğini sağlama düşüncesi yatmaktaydı.
Rusların Kafkasları tamamen kontrolleri altına almaları ve Osmanlı İmparatorluğu'nun çökmesi neticesinde, Ahıska bölgesi Türkiye sınırlarının dışında kaldı. Ahıska Türkleri, İkinci Dünya Savaşı'nda Almanlara yardım ettikleri gerekçesiyle, diğer Kafkas toplulukları gibi sürgün edildi. Fakat, 1950'li yıllardan itibaren diğer Kafkas topluluklarının ana vatanlarına dönmesine izin verilirken, Ahıska Türkleri de Kırım Türkleri gibi bu haktan mahrum bırakıldı.
Bugün Kafkasya'dan Rusya içlerine, Azerbaycan'dan Kazakistan'a kadar çok geniş bir coğrafyaya dağılmış bulunan Ahıska Türklerinin nüfusu tam olarak bilinmiyor. Kafkasya bölgesinde yaşayanların sayısı 70-80 bin dolayında tahmin ediliyor. Bir bölümü de Türkiye'ye dönerek çeşitli illere yerleşmiş durumda.
'Meshet Türkü' diye de bilinen, fakat kendilerini 'Osmanlı Türkü' olarak adlandıran Ahıska Türkleri, Orta Asya'da sadece 'Türk' adıyla anılıyor.
-
07 Aralık 2009 12:01
Kafkasya Görsel