I. Mary
- Önem : İngiltere tahtına oturan ilk kadın hükümdar
- Doğum : 1516
- Ölüm : 1558
- Ebeveynler : 8. Henry ve Aragonlu Catherine
Hüküm sürdüğü dönemde yaşanan dini baskılar nedeniyle “Kanlı Mary” olarak da adlandırılan Kraliçe 1. Mary İngiltere tahtına oturan ilk kadın hükümdar olması nedeniyle tarihte önemli bir figür olarak karşımıza çıkmaktadır. 8. Henry ve Aragonlu Catherine’nin tek çocuğu olan Mary’nin cinsiyeti nedeniyle taht için uygun bir isim olmadığı düşünülüyordu. Bir erkek evlat sahibi olmak isteyen Henry yeni bir evlilik yaparak Edward adında yeni bir varisin doğmasına vesile oldu. Ancak onun ölümünün ardından tahtın tek varisi tekrardan Mary oldu.
Babası 8. Henry’nin yasakladığı Katolikliği yeniden yaygınlaştırmaya çalışan 1. Mary, bu kararından dolayı yüzlerce insanın kazığa bağlanıp yakılması emrini verdi. Tahta geçmesinin ardından Katolik bir İspanyol prensi olan 2. Philip’le yaptığı evlilik çok sayıda düşman kazanmasına neden oldu. Çok geçmeden Sir Thomas Wyatt ona karşı bir isyan başlattı. Mary, aynı yıl “sapkınlık yasalarını” yeniden düzene koydu. Protestanlara karşı geniş çaplı bir baskı dalgası başlattı. 16. yüzyıl İngilteresi’nin dini karmaşa ortamında şüphesiz ki Mary’nin uygulamaları alışılmadık değildi. Babası, Protestanlığı yaymak için Mary’nin onu yasaklamak için öldürdüğünden çok daha fazla insan öldürmüştü. Ne var ki bu infazlarda kullanılan dehşet verici yöntemler Mary’nin karanlık ününü daha da arttırdı. Katolik bir varis dünyaya getiremeyen Mary, kırk iki yaşında vefat etti. Tahtı, Protestan olan Elizabeth’e bıraktı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Rumeli Hisarı
Yapıldığı dönemden itibaren Kal’a-i Cedid, Kulle-i Cedide, Yenicehisar, Yenihisar, Boğazkesen Kalesi, Boğazkesen Hisarı, Güzelhisar, Başkesen Hisar gibi bir çok isimle anılan yapının inşası kaynaklarda dört beş ay kadar sürdüğü yazmaktadır. İstanbul’un fethinden önce Boğaz’ı kontrol altında tutmak için Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırılan bu hisarın çevresinde aynı adla bir semt oluşturulmuştur. Fetihten önce Boğaz’dan Bizans’a izinsiz geçişleri önleyen kale fetihten sonra stratejik önemini kaybetti ve devlet hapishanesi olarak kullanıldı. 1509 yılında depremde zarar gören hisar 17.yüzyılda bir yangın geçirdi, Osmanlı Devleti’nde son olarak Sultan III. Selim tarafından tamir ettirildi. Daha sonra kendi haline terkedilen hisar en kapsamlı restorasyonu 1953 yılında gördü ve şu an Hisarlar Müzesi olarak hizmet vermektedir. Günümüzde Rumelihisarı adıyla tanınan kale dikdörtgen planlı olup 250 metre uzunluğunda 125 metre genişliğindedir. Kale öncelikle üç büyük burcu ile göze çarpmaktadır. Bu büyük burçların dışında duvarlar arasında on üç küçük burç ve Hisarpeçe’nin üzerinde bir küçük burç dahil olmak üzere toplam on yedi burç yer almaktadır.
-
Bidâr Kadınefendi
Alımlı bir Çerkez kızı olan Bidar Kadınefendi, II. Abdülhamid’in haremine, şehzadeliğinin son yılı olan 1875 yılında girdi ve Abdülhamid’in tahta çıktığı günlerde de kızı Naime Sultan’ı doğurdu. Bu doğum sayesinde Dördüncü Kadınefendi payesini alan Bidar Kadınefendi, Abdülhamid’in eşlerinin en güzeli ve alımlısı olarak bilinmektedir. Abdülhamid onu gençliğinde çok fazla severmiştir. Almanya imparatorunun eşi ziyaretinde sarayda yapılan karşılama töreninde padişah tarafından imparatoriçeye, eşi olarak tanıtıldığında, hem güzelliği hem de saray tarzı giyimiyle konukları hayran bırakan Bidar Kadınefendi, ince yapılı, kumral tenli ve yeşile çalan ela gözlere sahipti. Ziya Şakir Efendi, padişahın, pek sevdiği ve kıskandığı bu ufak tefek eşini bazen, kürkünün arasına alıp saatlerce yanında oturtmak gibi bir adetinin olduğunu, bir seferinde de onun pencereden kardeşi Kemaleddin Efendi’ye baktığını sanarak kıskançlık krizi geçirdiği yazmaktadır.
-
Habil ile Kabil
İslami kaynaklarda Habil olarak zikredilen kelimenin aslı İbranice Hebel olup Kabil olarak geçen kelimenin aslı ise, Tevrat’ın Türkçe tercümesinde Kain şeklinde belirtilmekle birlikte İbranice’de Ķayin’dir. Tevrat’a göre Kabil Hz. Adem ile Havva’nın ilk, Habil ise ikinci oğludur. Habil koyun çobanı, Kabil ise çiftçi olmuş, bir müddet sonra Kabil toprağın mahsulünden, Habil de sürünün ilk doğanlarından ve yağlarından rabbe takdime sunmuş, fakat rab Habil’in takdimini kabul etmiş, Kabil’inkine bakmamıştır. Buna çok öfkelenen Kabil, rabbin ikazına rağmen kardeşi Habil’i öldürmüştür. Bunun üzerine rab Kabil’in toprak tarafından lanetlendiğini, yeryüzünde kaçak ve serseri olarak yaşayacağını bildirmiş, ancak bu suç sebebiyle öldürülme ihtimaline karşılık kendisine güvence vermiştir. Bundan sonra Kabil Aden’in doğusundaki Nod diyarında yaşamıştır. Bu hadisesi Kur’an-ı Kerim’de isim verilmeden şu şekilde nakledilir: “Onlara Adem’in iki oğlu hakkındaki haberi gerçek olarak oku. Hani her biri birer kurban sunmuşlardı da birinden kabul edilmiş, ötekinden kabul edilmemişti. -Kurbanı kabul edilmeyen-, ‘Seni öldüreceğim’ demişti. O da, ‘Allah sadece muttaki olanlardan kabul eder. Andolsun sen beni öldürmek için bana elini uzatsan da ben seni öldürmek için elimi uzatmam. Ben âlemlerin rabbinden korkarım. Ben dilerim ki sen benim günahımı da kendi günahını da yüklenesin ve cehennem halkından olasın. Zalimlerin cezası budur’ dedi. Nefsi kendisini kardeşini öldürmeye yöneltti ve nihayet onu öldürdü; böylece ziyana uğrayanlardan oldu. O anda Allah bir karga gönderdi. Karga ona, kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini göstermek için yeri eşeliyordu. ‘Yazık bana, şu karga kadar bile olmaktan, kardeşimin cesedini gömmekten âciz miyim!’ dedi; sonunda da pişmanlık duyanlardan oldu” (el-Mâide 5/27-31).
-
Nergisi
Arapça ve Farsça’ya hâkimiyeti yanında geniş bilgisiyle de tanınan, zarif, nüktedan, rindmeşrep ve hoşsohbet bir kişiliğe, hassas bir ruha, kırılgan bir mizaca sahip olan Nergisî, Kadı Nergisîzâde olarak bilinen bir aileye mensup olduğundan Nergisî mahlasını aldı. Öğrenimine Saraybosna’da başladı, daha sonra İstanbul’a giderek Kafzâde Feyzullah Efendi’ye intisap etti ve onun derslerine katıldı. Babasının vefatı üzerine geçim sıkıntısı yüzünden tahsilini yarıda bırakmak zorunda kaldıysa da Feyzullah Efendi’den mülâzemet alarak maaşa geçti. Feyzullah Efendi’den sülüs, nesih ve ta‘lik öğrenen Nergisî birçok yerde müderris olarak görev yaptı, ardından İstanbul’a gelerek kadılığa geçti, Rumeli sadâretine bağlı kadılıklarda bulundu. Yenipazar sancağı kadılığını yürütürken Sultan II. Osman’ın katledilmesi, arkasından hâmisi Kafzâde Fâizî’nin vefatı üzerine duyduğu derin üzüntü sebebiyle Yenipazar’dan ayrılarak İstanbul’a döndü. Daha sonra Ordu-yı Hümâyun’a vak‘anüvis sıfatıyla katıldı. Bu görev, bütün ömrü dolaşmakla geçen ve lâyıkıyla takdir edilmediğinden şikâyet eden Nergisî için IV. Murad’ın bir taltifi sayıldı.
-
Haluk İpekten
Aslen Ispartalı olan Haluk İpekten, İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu’nu ardından Vefa Lisesi’ni bitirdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun oldu (1954). Kayseri Pazarören İlköğretmen Okulu’nda Türkçe öğretmenliği (1954-1955) ve İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nde (Türkiyat Enstitüsü) kütüphane memurluğu (1955-1959) yaptıktan sonra Erzurum Atatürk Üniversitesi’ne eski Türk edebiyatı asistanı olarak girdi (1959). 1962’de doktorasını tamamladı. Alanıyla ilgili araştırmalar yapmak üzere gittiği Paris’te iki yıl kaldı (1963-1965). 1969’da doçent, 1988’de profesör oldu. Yaptırdığı doktora tezleriyle bunların önemlilerinin gün ışığına çıkmasını sağlayan Haluk İpekten, Ali Nihad Tarlan’ın doktora öğrencisiydi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun