Makalede Neler Var ?
ÜREME MEVSİMİ DIŞINDA ÖSTRUSUN UYARILMASI VE
SENKRONİZSYONU
Koyunların Koça Gelmesi İçin Yapılması Gerekenler
Gebelik sürecinin 150 gün kadar olması nedeniyle, koyun ve keçilerin yılda birden fazla yavru verebilmesi olasıdır. Mevsimsel anöstrus yüzünden, ılıman iklimli bölgelerde baharda doğum yapan hayvanlar, sonbahara kadar siklik değillerdir, bu nedenle yılda bir tane yavru alınması olasıdır. Eğer her iki tür anöstrus mevsiminde iken östrusları indüklenecek olurlarsa, iki yılda 3 veya yılda iki kez yavru alabilmek olasıdır. Koyun ve keçilerde üreme mevsimi dışında östrusu uyarmak için birçok yöntem bulunmaktadır. Progesteron ve eCG’nin kombinasyonu, “koç etkisi”, suni ışıkla gün uzunluğunun değiştirilmesi (16 saat karanlığı izleyen 8 saat ışık uygulaması), dışarıdan melatonin uygulaması gibi destekleyici uygulamalar bunlar arasında sayılabilir.
Koyun ve keçilerde üreme mevsimi dışında genellikle ovariyal aktivite gözlenmez. Bu nedenle, folliküler gelişimi uyarmak amacıyla, senkronizasyon protokollerine follikül gelişimini başlatmak için gonadotropinlerin eklenmesi gerekir. Bu amaçla, üreme mevsimi içinde kullanılan progesteron emdirilmiş sünger, implant veya CIDR protokollerine PMSG veya eCG eklenerek senkronizasyon yapılabilir. Mevsim dışında prostaglandinlerin, progesteron uygulamalarına eklenmesi ile ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Pratikte sürü içinde kızgınlık gösteren hayvan popülasyonu varsa, protokole eklenmesi önerilmektedir. Tersi durumda, endokrinolojik mekanizma düşünüldüğünde, anöstrus döneminde ortamda lize edilebilecek bir korpus luteum olmayacağından, kullanılmasına gerek yoktur.
Koyunlarda En Çok Kullanılan Hormon Nedir
Gonadotropinler; anovulatör koyun ve keçilerde ovulasyonu uyarmak için progesterona dayalı senkronizasyon protokollerine ek olarak rutin bir şekilde kullanılmaktadır. Bu amaçla en çok kullanılan hormon FSH etkili PMSG’dir. PMSG’nin düşük dozları folliküler gelişimi, orta dozları ikizliği, yüksek dozları süperfollikülasyonu uyarmaktadır. Bu nedenle PMSG uygulamadan önce, uygulamadan ne beklendiğine (folliküler gelişim, ikizlik veya süperfollikülasyon), hayvanın çoklu gebelik ve doğum yapmaya uygunluğu, doğum sonrası bakabileceği yavru sayısı dikkate alınarak dozun iyi ayarlanması gerekmektedir. PMSG’nin yarılanma ömrünün uzun olması, sürekli yeni follikülleri indüklemesi ve bol sayıda anovule follikül oluşumuna neden olması gibi olumsuz etkileri bulunmaktadır (5). PMSG’nin bu olumsuz etki, özellikle süperovulasyon amaçlı uygulamalarda daha belirgin olarak gözlemlenmektedir. Üreme mevsimi dışında folliküler gelişimin yetersiz olması nedeniyle, sağaltıma PMSG eklenmesi yanında, yem desteği (flushing), ışık ayarlaması, melatonin gibi yardımcı uygulamalar da başarıyı artırır.
Pineal bir hormon olan melatonin koyunlarda fotoperiyottaki değişikliklere verilen yanıtları düzenler. Melatonin düzeyleri karanlık saatlerde yüksek, aydınlık saatlerde ise düşüktür. Üreme mevsimi dışında östrusun uyarılması amacıyla melatonin hormonu da kullanılmaktadır. Melatonin fizyolojik olarak gün ışığının azalmasına benzer etki göstererek östrusu uyarır (16) Melatonin uygulamaları embriyonun yaşam gücünü artırır ve luteal dokuyu destekler. Melatoninin deri altı implantı, vajinal sünger ve oral kapsül formları bulunmaktadır. Melatonin uygulamalarında, istenen etki için, en az 60 gün gerekmektedir (3). Melatonin, üreme mevsimini öne almak amacıyla kış sonu veya ilkbahar aylarının başından itibaren kullanılmaktadır. Melatoninin diğer senkronizasyon protokolleri ve veya destek uygulamalar ile kombine kullanılması başarı şansını artırmaktadır.