Tüm büyük Amerikan Pop sanatçılarından Claes Oldenburg, Avrupa’da doğan tek kişiydi. İsveçli bir diplomat olan babası ailesini bu ülkeye taşıdığında henüz ilkokuldaydı. Çok övülen bir mimari tarihe sahip olan ve kendisini haksız yere gökdelenin doğum yeri olarak adlandıran Chicago’ya yerleştiler.
Bu, kuşkusuz, çalışmaları, Amerikan boyutu ve ölçeğinde yabancıların inançsızlığına sahip olan Oldenburg için önemliydi. Heykelleri, Amerikalıların en yüksek binaları inşa ettiği ve paletli arabalar sürdüğü ve küçük İsveç köfteleri yerine büyük, peynir kaplı, kolesterol açısından zengin hamburgerler yediği bir zamana, Eisenhower dönemindeki bir kişisel tatmin anına geri dönüyor – kaygısız bir çağ öncesi. karbon ayak izleri veya ulusal bir obezite salgını hakkındaki endişeler, zevk arayışının yeniden değerlendirilmesine yol açtı.
Pazartesi günü Manhattan’daki evinde 93 yaşında ölen Oldenburg, halka açık bir anıtın ne olabileceği fikrimizde devrim yarattı. At sırtında erkeklerin bronz heykelleri ya da bir kaide üzerinde duran, kalplerini teslim eden, çağlar boyunca nutuk atan uzun zamandır unutulmuş vatanseverlerin bronz heykelleri yerine Oldenburg, sivil alanlarımızı absürt oranlarda şişirilmiş nostaljiye batırılmış nesnelerle doldurdu. Konularının çoğunun ev ve geleneksel kadın arayışları alanından çıkarılması ilginçtir. Ruj kutusu veya bahçe küreği heykeli, “Clothespin” (Philadelphia’nın Merkez Şehrindeki ahşap bir mandalın 45 fit uzunluğundaki çelik versiyonu) ya da yanında, “Split Button” heykeli (sevgili bir buluşma yeri) Pennsylvania Üniversitesi) — hepsi annemizin cüzdanlarının altında bulunabilen nesnelerin türüne dayanmaktadır.
Washington’daki Ulusal Arka Galeri’nin heykel bahçesindeki “Daktilo Silgisi, Ölçek X” (1999) için aynen – bir adam hiç böyle bir nesneyi ele aldı mı? Heykel, bilgisayar silme tuşlarının ortaya çıkmasından önce IBM Selectrics’te yazan bir nesil kadın sekreterler tarafından tercih edilen, küçük bir fırça takılı eski bir silginin 20 fit uzunluğunda, paslanmaz çelik versiyonundan oluşuyor. Başı üzerinde eğik, mavi kılları rüzgarlı görünecek şekilde düzenlenmiş, “Daktilo Silgisi”, silme eylemine güçlü bir övgü olmaya devam ediyor ve arka’nın sadece içine koyduğunuz değil, aynı zamanda çıkardığınız bir şey olduğunu hatırlatıyor.
1956’da, Yale Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra, Oldenburg New York’a taşındı ve yok olmanın eşiğindeki bohem bir ortama katılmak için zamanında geldi. Kariyeri radikal bir şevk ruhuyla başladı. Orijinal Pop sanatçılarından hayatta kalan son kişilerden biri olan Jim Dine gibi, Oldenburg da tiyatro dışı mekanlarda aktör olmayanlar tarafından sahnelenen tiyatro etkinlikleri olan “Happenings”in organizatörüydü. Kostümler giyen ressamlar, arka ve yaşam arasındaki sınırı ortadan kaldırmak için belirtilen hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olmak için seyirci katılımına güveniyordu.
Oldenburg’un artık tarihi olan enstalasyonu “The Store”, giderek ticarileşen galeriler alanına atıfta bulunan, açıkça genel bir başlığa sahipti. Aralık 1961’de 107 East Second Street’te kiralık bir mağazada açıldı ve ziyaretçiler yiyecek, giysi, mücevher ve diğer eşyaları – ya da daha doğrusu, ham ve sevimli bir şekilde buruşmuş bir görünüme sahip boyalı alçı kabartmaları – satın alabilirdi. (The Store’dan bir parça, bir kadın korsesinin yamuk kırmızı bir dikdörtgene bastırılmış karikatürümsü, boya sıçramış bir tasviri olan “Braselette”, Cuma gününden itibaren “New York: 1962-1964”te sergilenecek, önemli bir anket Yahudi Müzesi’nde sergi.)
Elbette The Store’dan en akılda kalan kalıntı Çağdaş Arka Müzesi’nin daimi koleksiyonunda bulunan “Pastacılık Vakası I” (1961-2)’dir. Daha önce yemek tezgahının üzerine oturmuş türden bir cam kasadan oluşur. İçeride geniş bir dilim yaban mersinli turta, elma şekeri ve muhtemelen bir dondurucuya ait olan dondurmalı dondurma bulunur, ama boşver. Erimesine izin ver! Bırak aksın! Bunlar, Baked by Melissa’nın mini keklerine heyecan veren 21. yüzyıl, gastro meraklısı Amerika’nın tatlıları değil – randevunuzla paylaşılabilecek kadar büyük, özensiz-eğlenceli tatlılar.
Oldenburg, gündelik nesnelerin heykellerini yapan ilk sanatçı değildi. The Store açılmadan kısa bir süre önce Jasper Johns, yan yana duran ve izleyicileri bunların gerçek kutular mı yoksa el yapımı nesneler mi olduğunu sorgulamaya yönlendiren iki Ballantine bira kutusunun boyalı bronz bir heykelini sergileyerek natürmort geleneğini üçüncü boyuta taşımıştı. Oldenburg, bu tür felsefi bilmecelerin yerine, heykellerinin tüketici nesneleri olarak kimliklerinden ayrılamaz olduğu için klasik bir Pop gündemi izledi. Olağandışı konulara heykelsi bir yaşam, bir animasyon duygusu getirme konusunda eşsiz bir yeteneğe sahipti.
En güçlü eserlerinin çoğu, Happenings’inde sahne alan ve sözde yumuşak heykellerini diken bir sanatçı olan ilk karısı Patty Mucha’nın katılımı olmadan düşünülemez. 1962’de Green Gallery’deki bir sergide dev bir dilim pandispanya, bir dondurma külahı ve bir hamburger yer aldı – bunların hepsi yaklaşık bir oturma odası kanepesi büyüklüğündeydi ve yere tam olarak oturdu. Onlar ve ardından gelen yumuşak heykeller – yumuşak bir daktilo, yumuşak bir ışık düğmesi – bence kısmen, sarkık, pütürlü varlıkları insan vücudunun dokunaklı hissiyle dolu olduğu için, onun en iyi çalışmalarını temsil ediyor.
Benimle paylaştığı yayınlanmamış bir anı kitabında, Bayan Mucha, kocasının eserinin yaratılmasında oynadığı kesin rolü ayrıntılarıyla anlatıyor. Örneğin, 1962 yılında “Yer Burger (Dev Hamburger)” adlı eserini yaparken, portatif Singer dikiş makinesini şehir dışına, “artık bizim stüdyomuz olan Green Gallery’ye getirdi. Diyorum bizimstüdyo çünkü bu noktada tüm inşaat dikişle gerçekleştirildi – Claes’in çok az bilgisi olan bir teknik.”
Devam ediyor, “Dikişin kendisi yorucu bir işti. Yerde oturmak, hantal kumaş kütlesini portatif dikiş makinesinin gazından çekmek bazen fiziksel olarak neredeyse imkansızdı.” İğne kırıldı; heykellere kan akıttı. Onları diktikten sonra Oldenburg, heykelleri dolgu ile doldurmasına yardım eder ve sonra onları boyardı.
Oldenburg, 1970 yılında Bayan Mucha’dan on yıllık bir evlilikten sonra boşandı ve gerçek şu ki, arkası o noktada sıcaklığını ve hassasiyetini biraz kaybetti. Yumuşak heykeller yerine, gülünç topaklı ağırlıkları ile sert metalik yüzeylere sahip anıtsal heykeller üretmeye başladı. İnsan, erken başarısında bu kadar büyük bir rol oynayan ilk karısını terk ettiği için kendini suçlu hissedip hissetmediğini merak ediyor. Bir sanatçı olarak değil, arka tarihçi olarak yetiştirilmiş ve bundan sonraki tüm çalışmalarında ismi onunla birlikte yer alacak olan ikinci eşi Coosje van Bruggen’e bir kefaret istercesine kredi vermeye başladı.
Pop-ster arkadaşı Andy Warhol’un aksine, Oldenburg hiçbir zaman halka açık bir isim olmadı ve arkası ondan daha tanınabilirdi. Bir kişilik olarak, asık suratlı olarak karşımıza çıkabilir. Çağdaş Arka Müzesi’ndeki 1969 retrospektifinin kataloğunu yazan arka eleştirmen Barbara Rose, günlüklerinde onu “hesaplarını gözden geçiren bir muhasebeci gibi, ayık ve ekonomik” olarak tanımladı.
Efsanevi matbaa yayıncısı Universal Limited Arka Editions’ın koruyucu kurucusu Tatyana Grosman, önce Oldenburg’un bir öneriyi reddetmesi üzerine gücendiğini hatırladı ve ona “Benim zaten bir annem var” diye nasihat etti.
Oldenburg’un şampiyonları, onun parlak bir ressam olduğuna ve asla gerçekleşmeyen heykeller için pek çok zekice çizimler yapan derin bir düşünür olduğuna dikkat çekiyor (ve başarısız bir asil proje gibi “entelektüel” diyen hiçbir şey yok). 1965’te, üzerinde savaşın ölen isimlerinin yazılı olduğu beton bir devden oluşan ve Broadway ve Canal Street’teki trafiği kalıcı olarak engellemek için tasarlanmış bir savaş karşıtı anıtın planlarını çizdi. Ama bunların itibarını zedelediğini düşünmüyorum. Hiç şüphesiz en iyi ressam ve büyükelçi babası gibi dünya demokrasisi için bir güç olarak hatırlanacak. Ama daha komik.
Bazen yaptığı iş iyi fiyatlandırıldı. 90’larda, Arka Metropolitan Müzesi’ndeki hediyelik eşya dükkanı, New York sokak köşelerinde satılan tuzlu krakerlerin altı inç uzunluğundaki karton versiyonu olan Oldenburg’un “NYC Pretzel”ini (1994) satıyordu. Sanırım bunun için 50 doların tamamını ödedim ve bunun (sınırlı bir sürüm yerine) açık bir baskının parçası olduğunu bilmek, onu daha çok sevmemi sağladı. Hala şöminemin üzerinde.
Ayrıca daha küçük bir Oldenburg daha aldım – beyaz bir tatlı tabağında bir dilim kek. Pasta kısmı, iki inç uzunluğunda bir boyalı alçı çubuktan oluşuyor, ancak tabak, sanatçı tarafından gerçek bir mağazadan satın alınan gerçek bir tabak. Bunu söylüyorum, bir sabah bulaşık makinemi açtığımda ve evimde (isimsiz kalacak) birinin Oldenburg tabağını yıkamak için koyduğunu fark ettiğimde yaşadığım korkuyu anlayacaksınız. Onu çıkardım ve tabak hala sıcaktı. Ters çevirdim ve gaza bastım. Sanatçının imzası – siyahla yazılmış “CO” – silinip gitmişti.
Ama bunun dışında, eser her zamanki gibi tatlı kaldı ve bunu, eserleri bulaşık makinesinde yıkanabilen tanıdığım tek sanatçı olduğunu Oldenburg’a bir övgü olarak görüyorum.