Nefes Darlığı Belirtileri
Nefes darlığı, solunum yollarını, akciğerleri, kalbi veya kan damarlarını etkileyen birçok nedene sahip olan bir durumdur. Ortalama olarak, 70 kilo olan bir yetişkin, dinlenme saatinde ortalama 1 dakikada 14 kez nefes almaktadır. Aşırı hızlı nefes alma durumuna ise hiperventilasyon ismi verilmektedir. Nefes darlığına aynı zamanda Dispne de denmektedir. (1)
Doktorlar nefes darlığını istirahat sonucuyla, aktif olma sonucuyla ya da egzersiz yapma sonucuyla ilişkili olarak sınıflandırmaktadır. Ayrıca, nefes darlığının yavaş yavaş veya birdenbire ortaya çıkıp çıkmadığını bilmek de önemli bir kıstastır. Bu belirtilerin her biri nefes darlığının tam sebebinin belirlenmesine yardımcı olmaktadır.
Nefes darlığı belirtisine eşlik eden diğer belirtiler arasında göğüs ağrısı, endişe (anksiyete), yorgunluk, baş dönmesi, bayılma, baygınlık, öksürük, hırıltılı solunum, kanlı balgam, boyun ağrısı ve göğüs sıkışması bulunmaktadır. (2)
Nefes darlığı nasıl anlaşılır? Nefes darlığı başlangıcı ve sonrası belirtileri şöyle sıralanabilmektedir:
- Göğüs sıkışması, yeterli nefesi almada zor çekme, nefes darlığı hissi veya havasız kalma gibi belirtileri yaşadığınızı fark edebilirsiniz.
- Nefes alıp verirken hırıltılı bir solunum yaşayabilirsiniz.
- Ateş, titreme veya baş ağrısı gibi diğer belirtileri yaşayabilirsiniz.
- Özellikle uzun süre sert bir şekilde öksürürken, derin bir nefes aldığınızda kaslarınızda ağrı olabilir ya da akciğerlerinizde ağrı ortaya çıkabilir.
- Aşırı yorgun veya çok zayıf (yorgun) olabilirsiniz. Her türlü normal faaliyetlerinizi yerine getirmeniz sizin için gittikçe yapması zor bir hale gelebilir.
- Öksürme krizleri yaşanabilir, öksürük aniden başlayabilir veya uzun süreli (kronik) öksürük problemi haline gelebilir.
- Herhangi bir salgıyı (balgam) artırabilir veya çıkaramayabilirsiniz. Diğer yandan, çıkardığınızda, yeşilimsi sarı veya paslı renkli balgam çıkarabilirsiniz.
- İstirahat sırasında veya herhangi bir faaliyette bulunurken nefes darlığı yaşayabilirsiniz. Kapıyı açmak için kapıya doğru yürümek veya merdivenleri çıkmak gibi basit faaliyetler sırasında ortaya çıkabilmektedir.
- Yatakta yatarken sorun olabilir. Sonuç olarak da, iki veya daha fazla yastık üzerinde uyumanız gerekebilir.
- Nefes darlığı gecenin herhangi bir saatinde, uyanmanıza neden olabilir.
- Kalbiniz ile ilgili bir problem nedeniyle nefes darlığı çekiyorsanız, bacaklarınız özellikle ayaklarınız ve ayak bileğiniz şişmiş olabilir.
- Vücudunuz kolaylıkla su toplayabilir (ödem) veya şişmiş hissedebilirsiniz. (3)
Acil Tıbbi Yardım Gerektiren Belirtiler
Yorucu egzersiz sonrasında ortaya çıkan nefes darlığı oldukça normal karşılanmaktadır. Bununla birlikte, aşağıdakilerden herhangi biri meydana gelirse acil tıbbi yardım istenmelidir:
- Dinlenme durumunda yaşanan nefes darlığı
- Bilinç azalması
- Ajitasyon veya karışıklık
- Göğüs rahatsızlığı
- Kalp atışı hızında artış (çarpıntı)
- Kilo kaybı
- Gece terlemeleri (4)
Nefes Darlığı Nedir?
Nefes darlığı, nefes alıp vermeye çalışırken solunum zorluğu çekme durumudur. Yavaş yavaş gelişebilen nefes darlığı, aniden de başlayabilmektedir. Nefes alma güçlükleri sanki yeterince hava alamıyormuş gibi hissetmenize neden olmaktadır. Egzersiz sonrası yaşanan yorgunluk gibi hafif solunum problemleri bu kategoriye dâhil edilmemektedir.
Nefes alma zorluğu çeşitli koşullardan dolayı ortaya çıkabilmektedir. Aynı zamanda stres ve kaygı sonucu gelişebilmektedir. Sıklıkla meydana gelen nefes darlığı veya ani, yoğun nefes darlığı atakları, tıbbi yardıma ihtiyaç duyulan ciddi bir sağlık sorununun işareti olarak görülmektedir. (5)
Nefes Darlığı Nedenleri
Nefes darlığı neden olur? Nefes darlığının birçok farklı nedeni bulunmaktadır. O nedenler şöyle sıralanabilmektedir:
Akciğerlerle ilgili sorunlar
- Akciğer arterlerinde kan pıhtısı (pulmoner emboli)
- Bronşiolit
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
- Diğer akciğer hastalığı
- Zatürre
- Pulmoner hipertansiyon
Akciğerlere giden hava yollarıyla ilgili sorunlar
- Burun, ağız veya boğazdaki hava geçişlerinin tıkanması
- Havayollarında sıkışan bir nesne sonucu boğulmak
- Krup hastalığı
- Epiglottitis
Kalp ile ilgili sorunlar
- Anjin
- Kalp krizi
- Doğumdan gelen kalp kusurları (konjenital kalp rahatsızlığı)
- Kalp yetmezliği
- Kalp ritmi bozuklukları (aritmiler)
Diğer nedenler:
- Alerjiler (küf veya polen gibi)
- Havada daha az oksijen bulunan yüksek rakımlara tırmanmak
- Göğüs duvarının sıkıştırılması
- Çevredeki toz
- Duygusal sıkıntı (anksiyete)
- Hiatal herni
- Obezite
- Panik ataklar (6)
Nefes Darlığı Tedavisi
Nefes darlığı nasıl geçer? Bazen, hafif olarak yaşanan nefes darlığı normal olabilmektedir ve endişe kaynağı değildir. Çok durumda nedeni burundan nefes alamamaktır. Yorucu egzersiz, özellikle sıklıkla egzersiz yapmadığınız da bu duruma başka bir örnektir.
Nefes darlığı yeni ise ya da kötüleşirse, ciddi bir sağlık sorunundan kaynaklanıyor olabilir. Birçok neden tehlikeli değildir ve kolayca tedavi edilebilmektedir. Rahatsız edici nefes darlığı sorunu için bir sağlık uzmanınıza danışmalısınız.
Akciğerlerinizde veya kalbinizde uzun süreli bir sorun yaşıyorsanız, bu soruna yardımcı olması için doktorunuzun talimatlarını takip etmelisiniz. (7)
Nefes Darlığı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Başlangıç olarak, aile hekimi daha kolay rahat nefes almanız için size yardımcı olabilmektedir. Ancak, nefes darlığı kalp yetmezliği, astım veya KOAH gibi kronik bir sağlık sorunuyla ilgili ise göğüs hastalıkları uzmanına, onkoloji uzmanına, immünoloji ve alerji hastalıkları uzmanına ya da kalp hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (8)