Hakkımızda Sosyalist Birlik (Marksist)
Temel Çelişme Devrimin Alt Aşamalarında Değişiyor Mu?
Gülizar Özkaya
Temel çelişki, şeylerin gelişim süreci boyunca devam eden ve şeylerin gelişim sürecinin temel doğasını belirleyen çelişkiyi ifade eder. Örneğin, halk kitleleri ile emperyalizm, feodalizm ve bürokratik kapitalizm arasındaki çelişki, Çin'in yarı-sömürge ve yarı-feodal toplumundaki temel çelişkiydi. Bu çelişki yeni demokratik devrimin zaferi ile birlikte bu temel çelişme yerini yeni bir temel çelişmeye bırakmıştır.
Temel çelişki tüm yeni demokratik devrim süreci boyunca devam eder ve demokratik devrim sürecinin temel doğasını tanımlar. Baş çelişki ise karmaşık şeylerin çelişkili sisteminde baskın bir konuma sahip olan ve şeylerin gelişim sürecinde belirleyici bir rol oynayan çelişkiyi ifade eder.
Temel çelişki ve baş çelişki farklı düzeyleri ifade eden kavramlardır. Temel çelişki toplumsal ve tarihsel gelişimin kaynağı ve itici gücü iken, baş çelişki bugünkü mevcut toplumsal gelişimin belirleyicisi konumda olan çelişkisidir. Temel çelişkiler ile baş çelişkiler arasındaki ilişkinin doğru bir şekilde kavranması ve ele alınması, toplumsal gelişme ve ilerlemenin teşvik edilmesi için önemli bir ön koşuldur. Temel çelişki ancak her ara aşamada baş çelişkinin çözülmesi yoluyla kademeli olarak çözülebilir. Baş çelişkinin çözülme derecesi, temel çelişkinin gelişimi üzerinde belirli bir etkiye sahip olacaktır.
Çin Komünist Partisi Siyasi Sözlüğü' ne göre Çin Devrimi üçü iç savaş biri dış ulusal savaş olarak 4 aşamadan geçerek zafere ulaştı.
Marksist Sözlüğe göre 1919-1949 arasında temel toplumsal çelişmenin bir tarafında dış emperyalizm ve iç feodalizm vardı, diğer tarafında halk kitleleri…
Bu temel çelişme iki çelişmenin iç içe geçmesinden oluşuyordu: emperyalizm ile Çin ulusu arasındaki çelişki ve feodalizm ile halk kitleleri arasındaki çelişki….
1930'lardan itibaren bürokratik kapitalizm de temel toplumsal çelişmenin diğer tarafında yer almaya başladı: emperyalizm, bürokratik kapitalizm ve feodalizm ile halk kitleleri arasındaki çelişki….
Yeni Demokratik Devrimin baş görevi üç dağı yani emperyalizmi, bürokratik kapitalizmi ve feodalizmi yıkmaktı. Fakat Mao Kuomintang ve Komünist Parti henüz ikinci iş birliği dönemi içinde Japonya Karşıtı Savaş içindeyken "üç dağ" yerine "iki dağ" vurgusu yapmış ve bürokratik kapitalizmi dışarıda bırakıyordu: emperyalizm ve feodalizm…
Mao Kuomintang'a karşı Halk Kurtuluş Savaşı sürerken 1949 yılında yazdığı bir değerlendirmede bürokratik kapitalizmi aynı zamanda içerdeki tekelci kapitalizm olarak niteledi… ve üç dağı devirme görüşünü yeniden öne çıkardı.
Devrimin 4 aşamasında temel toplumsal çelişmenin kendisini ifade biçimi ve devrimin o aşamadaki görevleri değişiyordu:
DÖRT DÖNEMDE TEMEL ÇELİŞMENİN KENDİSİNİ İFADE BİÇİMLERİ: BAŞ ÇELİŞMELER
1921'den 1927'ye kadar baş çelişki Kuzey Savaş Ağaları ile Kuomintang+Komünist devrimci güçler arasındaydı.
1927'den 1937'ye kadar baş çelişki Kuomintang rejimi ile Çin'deki çeşitli devrimci üs bölgelerindeki Komünist Sovyet rejimi güçleri arasındaydı.
1937'den 1945'e kadar baş çelişki Japon emperyalizmi ile Çin'in Japonya saldırganlığı karşıtı güçleri arasında yaşanmıştır.
1945'ten 1949'a kadar ise baş çelişki Kuomintang rejimi ile Çin Komünist Partisi arasında yaşanmıştır.
Tüm bu 4 aşamada temel toplumsal çelişme değişmeden kalıyordu.
ÇİN'DE SOSYALİST DÖNÜŞÜMÜN TAMAMLANMASINDAN SONRA TEMEL ÇELİŞME VE BAŞ ÇELİŞME
Marksizm, toplumdaki temel çelişkinin üretim ilişkileri ile üretkenlik, üstyapı ile ekonomik temel arasındaki çelişki olduğunu savunur. Bu, her toplumsal formasyonda var olması gereken temel çelişkidir. Belirli üretim ilişkileri belirli üretici güçlere, belirli üstyapılar da belirli bir ekonomik temelin gelişimine uyum sağlamalıdır. Ancak Marksizme göre her türlü uyum ya da denge görecelidir.
SOSYALİZM VE KOMÜNİZMDEKİ FARK
Birincisi, herhangi bir toplumda toplumsal üretici güçler ile toplumsal üretim ilişkileri arasında, ikincisi üretim ilişkileri ile üstyapı arasındaki çelişki ve dengesizlik mutlaktır. Bu nedenle, üretim ilişkileri ile üretici güçler, üstyapı ile ekonomik temel arasındaki çelişki, ilkel toplum, köleci toplum, feodal toplum, kapitalist toplum, sosyalizm ve gelecekteki komünist toplum da dahil olmak üzere herhangi bir toplumsal formasyonda bulunmak zorundadır.
Bunlar arasında sadece ilkel komünal toplumda, mevcut sosyalist toplumda ve komünist toplumda, üretici güçler ile üretim ilişkileri arasındaki ve ekonomik temel ile üstyapı arasındaki temel çelişki sınıf çatışması niteliğinde değildir, ve bu toplumsal yapılarda temel çelişme kendisini ileri ile geri, doğru ile yanlış arasındaki çelişki olarak gösterecektir.
Üretici güçler ile üretim ilişkilerinin ve ekonomik temel ile ve üstyapının çelişkili hareketleri tarihsel materyalizmin temeli ve özüdür.
Bu temel çelişkinin uzantısı, insan ve doğa arasındaki çelişkidir. İnsan ve doğa arasındaki çelişki de her toplum biçiminde her zaman var olacak bir temel çelişkidir.
ÇKP, Devrimden sonra 1956, 1987 ve 2017 tarihlerinde baş çelişmeyi yeniden tanımladı…
1987 yılındaki Parti kongresinde baş çelişme şu şekilde tanımlanmıştı: "Ekonomi, siyaset, kültür ve toplumsal yaşam alanlarında çeşitli çelişkiler bulunmaktadır. Bazı uluslararası ve ülke içi nedenlerden ötürü sınıf çelişmeleri toplumumuzda gelecekte de hala belirli bir oranda varlığını sürdürecektir, bu gerçeğe karşın toplumdaki baş toplumsal çelişki olarak geri toplumsal üretim koşulları ile halkın sürgit büyüyen maddi ve kültürel talepleri arasındaki çelişkidir,
Bu çelişme sosyalizmin ilk başlangıç aşamasının bütün süreci boyunca sürecek ve toplumsal yaşamın her alanında kendisini çeşitli biçimlerde ifade edecektir." 1956 yılındaki 8. Parti Kongresinde yapılan baş çelişme tanımı da 1987'deki tanımla benzerlikler gösteriyordu.
30 yıl sonra 2017 yılında Xi Jinping Parti Kongresine sunduğu raporda baş çelişme için şu ifadeyi kullandı: "Çin'de sosyalizm inşasın yeni bir döneme girmesiyle, baş çelişme halkın artan daha iyi bir yaşam gereksinimi ile kalkınanın dengesiz ve uygunsuz durumda olması arasındadır."