Danimarka’nın en prestijli kültürel ödülü Sonning Prize yazar Orhan Pamuk’un oldu.


Danimarka’nın en prestijli kültürel ödülü Sonning Prize yazar Orhan Pamuk’un oldu.
Danimarka'nın en geniş çaplı kültürel ödülü olan "Sonning" 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'lü yazar Orhan Pamuk'a verildi. Bu yıl ödülün Orhan Pamuk'a verilmesine gerekçe olarak, ünlü yazarın "kültürel sınırlara meydan okuması ve bu sınırların aşılması sonucunda ortaya çıkan olasılıkları açıklığa kavuşturması" gösterildi.
Orhan Pamuk, Sonning ödülünü 26 Ekim günü Kopenhag Üniversitesi'nde gerçekleşecek olan törende alacak. Sonning ödülüne daha önce layık görülen isimler arasında İngiliz siyaset adamı Winston Churchill, Alman yazar Günter Grass ve İsveçli Yönetmen Ingmar Bergman da bulunuyor.
59 yaşındaki Pamuk, 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü İsveç'in başkenti Stockholm'de almıştı. Nobel ödüllü yazarın "Saf ve Düşünceli Romancı" adlı kitabı Danimarka diline de çevrilmişti.
Kaynak: Hürriyet (15 Mayıs 2012)
Hollywood'un efsane aktörü 95 yaşındaki Kirk Douglas, 'Spartaküs'ü e-kitap olarak çıkarmaya hazırlanıyor.
İlerleyen yaşına rağmen teknolojik gelişmelerden uzak kalmayan Kirk Douglas, Haziran ayında ünlü filmi "Spartaküs"ün e-kitabını piyasaya sunacak.
1960 yapımı Roma İmparatorluğu döneminde bir kölenin haksızlık ve adaletsizliğe isyanını anlatan, Stanley Kubrick'in yönettiği Spartaküs filminde Douglas, hem oyuncu hem de yapımcı olarak yer almıştı.
Önsözünü George Clooney'nin yazdığı e-kitap, Open Road Integrated Media tarafından sunulacak ve seslendirmesini Kirk Douglas'ın oğlu, ünlü aktör Michael Douglas yapacak.
Kaynak: ntvmsnbc.com (15 Mayıs 2012)
Çeviribilim adlı çeviri ve çeviri incelemeleri dergisinin sekizinci sayısında, yine çeşitli çeviribilim, mütercim-tercümanlık ve dil bölümlerinden yazarlar çok çeşitli konuları ele alıyorlar:
Çeviride dipnot kullanımı, padişahların sipariş ettiği çeviriler, hukuk çevirisinin incelikleri, internet araçlarının çeviriye katkıları, çeviri eğitiminin simülasyon dersleriyle zenginleştirilmesi, çevirmenlerin sağlık ve sigorta sorunları.. Ayrıca dergide Rusya’nın köklü edebiyat yayınları olan Literaturnaya Gazeta’dan (Edebiyat Gazetesi) Tatiana Shabaeva’nın Çalıkuşu üzerine bir yazısı ve İnostrannaya Literatura’nın yayın yönetmeni Aleksandr Livergant’la yapılmış bir söyleşi yer alıyor.
Derginin bu sayısında çeviri örnekleri olarak, Oğuz Atay’ın çevirdiği öne sürülen “Kazanova’nın Hatıraları: Çapkın Papaz”dan bir parça, Özdemir İnce’den iki Yannis Ritsos şiiri ve Steve Jobs’un ünlü Stanford Konuşması’nın yeni, yaratıcı bir çevirisi yer alıyor.
2005 yılından itibaren internet dergisi olarak www.ceviribilim.com adresinde yayınlanan Çeviribilim dergisi, 2011 yılının başında matbu olarak yayın yapmaya başlamıştı. Daha önceki sayılarda Türkiye’de telif kanunu tarihi, Alain Badiou’nun hiperçevirisi, Menderes ve Eugene Pulliam çevirileri, çeviri sansürü gibi çeşitli dosya konuları yer almıştı.
Bu sayıdaki başlıklar ise şöyle:
• Aleksandr Livergant: “Çevirmenin Yolu, Kayıp Yolu” HANİFE ÇAYLAK (Puşkin Üniversitesi)
• Kemal Abdulla Nobel’e Aday Oldu SEVİNÇ ÜÇGÜL (Erciyes Üniversitesi)
• Çalıkuşu’nun Rusya’ya Gelişi TATIANA SHABAEVA (Literaturnaya Gazeta)
• Türkiye’de Çeviri Eğitimi Üzerine MİNE YAZICI (İstanbul Üniversitesi)
• Hukuk Çevirisinde Uçuşan Kavramlar SÂKİNE ERUZ (İstanbul Üniversitesi)
• Çevirmen Olarak Bilirkişilik BÜLENT ACIMAZ (İstanbul Üniversitesi)
• “Çeviri Cenneti” ÜLKER İNCE (çevirmen)
• Bir Diliçi Çeviri Örneği: “Dipnotlar” AYŞE BANU KARADAĞ (Yıldız Üniversitesi)
• Eugene Nida: A Lost Methodology ÇAĞDAŞ ACAR (Leuven Üniversitesi)
• “İşveren” Padişah, “Çevirmen” Mercümek Ahmed Olunca… ESHÂBİL BOZKURT (Kırklareli Üniversitesi)
• Çokdilli ve Çoksesli Ağ MEHMET ŞAHİN (İzmir Ekonomi Üniversitesi)
• Ardıl Çeviri Odaklı Simülasyon Dersleri NİHAL YETKİN (İzmir Ekonomi Üniversitesi)
• ÖZDEMİR İNCE çevirisiyle YANNİS RİTSOS
• Stanford Konuşması “Cehalet İştahınızı Kabartsın” STEVE JOBS
• Cehaletin Ortasında Bir Gezgin, Steve Jobs ÖZLEM VURAL (Ege Üniversitesi)
• “Kazanova’nın Hatıraları: Çapkın Papaz” Çeviren OĞUZ ATAY mı?
• Kapak Konusu: Yeniden Kore, Nire? Kore Artık Türkiye’nin Komşusu: NATO için ne çevireceğiz? SABRİ GÜRSES (çevirmen)
• Genel Sağlık Sigortası ve Çevirmenler SABRİ GÜRSES
• MEDYADA ÇEVİRİ: HSYK ÇEVİRİ KRİZİ
edebiyathaber.net (15 Mayıs 2012)
Forbes Türkiye, mayıs sayısında ülkenin en çok kazanan yazar listesini, satış ve kazanç rakamlarıyla birlikte yayımladı. Beşinci kez hazırlanan listede 2011′in rekorlar yılı olduğunu belirten Forbes, yazının başlığını da “Edebiyatın Zaferi” olarak attı.
Edebiyatla az çok ilgili olan herkesin bildiği gibi, bu tür durumlarda akla ilk gelen, “Çok satanlar gerçek edebiyat mıdır?” sorusu oluyor. Biz burada başka mühim noktalara değinmek istediğimiz için bu soruyu başka bir yazıya bırakarak Forbes‘un dosyasını incelemeye girişiyoruz. Listedeki 20 yazar baskı adetleri ve toplam cirolarıyla aşağıdaki gibi:
1. Ayşe Kulin / 1.634.660 TL / Everest Yayınları / 588.500 baskı adedi / 8.173.300 ciro
Forbes, yazının ikinci paragrafında, rakamlarla ilgili ilk analizlerinden biri olarak, “Rakamlar, sıklıkla yinelenen ‘ülke olarak okumuyoruz’ yakınmalarını biraz ezbere söylendiğini gösteriyor,” yorumunu yapmış. Yılın başında da Munir Üstün Twitter sayfasında yayınevlerinin 2011 yılında toplam 287 milyon bandrol aldığını açıklamış, nüfus hesabından bunun kişi başına yedi kitap anlamına geldiğini belirtmişti.
Alınan bandrol sayısı (yani basılan kitap adedi), en çok kazanan yazarların kitaplarının baskı adedi belki Türkiye’de yayıncılığın nasıl ve ne kadar gelişip büyüdüğü konulu bir araştırmanın verileri olarak kullanılabilir, ama ülkedeki okuma alışkanlıklarıyla ilgili söylediklerini değerlendirirken çok dikkatli olmak gerekir. Forbes‘cular da, Munir Üstün de en temel soruyu atlıyor: Basılan bu kitaplardan kaçı satılıyor? Forbes listesinde yer alan yazarların eserleri bir yana, çoğu kitap ortalama 1.500 adet basılır, bu rakam Türk edebiyatçılarında bir nebze yükselse de, yabancı kitaplarda daha da düşebilir. Öncelikle bir durup bunun ne kadar düşük bir sayı olduğunu değerlendirmek gerekir — nüfusunun yaklaşık 70 milyon olduğu söylenen bir ülkede bir kitap yalnızca bin kişi için yayımlanıyor. Bundan hemen sonra da bu 1.000 adedin kaçının satıldığını sormak gerekir — bir kitabın yalnızca 100 adet sattığı da görüldüğü gibi, çok ama birçok kitap hiçbir zaman ikinci baskı yapmadan kelepire düşüyor.
Forbes analizine, ne tür eserler veren yazarların ve hangi yayınevlerinin ön plana çıktığına değinerek devam ediyor. Listeyi vermeden önce yazıyı şu sözlerle kapatıyor:
Yukarıdaki yorumumuza nazaran, öncelikle yazarların gerçekten de satış değil, baskı adedine göre kazanç sağladıklarını belirtelim. Bundan sonra beş yıllık bir süreyi “geriye dönük analiz yapabilecek derinliğe” ulaşmak için yeterli görenForbes‘a, listelerinde yalnızca yirmi tane yazar bulunduğunu hatırlatalım. Çok satan bir yazarla ortalama bir yazar arasındaki uçurumu fark etmek için aslında bizzat bu listeye bakmak yetiyor. 1 numaradaki Ayşe Kulin’in kazancı 1 buçuk milyon lirayı geçerken, 20 numaradaki Kahraman Tazeoğlu’nunki 150 bin lira bile etmiyor. Bu durumda bırakın “ortalama”yı, en çok satan 50. yazarın ucu ucuna yazarak geçinebileceğini, geri kalanların ise, birçok yazarın zaten yaptığı gibi hayatlarını başka işlerle kazanmak zorunda kalacaklarını görüyoruz. Telif ödemelerini para değil, kitapla alan yazarların bulunduğu bir piyasada bir avuç yazarın kazancını kutlamak adına Forbes bir yana, BirGün gazetesinin dahi “Kim demiş yazmak kazandırmıyor diye” şeklinde başlıklar atması acı.
Tüm bunlardan sonra insan ister istemez Forbes‘un verileri doğru okumadığını, ama aklında halihazırda var olan bir çerçeveye oturtmak için sağından solundan kıvırttığını düşünüyor. Üstelik bahsettiğimiz bu iki nokta (baskı adedi ile okuma alışkanlığı ve en çok kazanan yirmi yazar ile geri kalan yazarların arasındaki ilişki) en temel meseleler. Listenin devamında gelen “En Çok Satan Kitaplar” ve “En Çok Ciro Yapan Kitaplar”ı incelediğimizde telif oranlarındaki farkın kazancı nasıl etkilediğini görüyoruz. Aşkın Gözyaşları I en çok satan kitapken, ciro listesinde altıncı sırada yer alıyor. Benzer bir şekilde en çok ciro yapan İskender, çok satanlar arasında üçüncü sırada. Demek Elif Şafak Sinan Yağmur’dan daha yüksek bir telif oranıyla çalışıyor. Kitap satış fiyatları da ciroyu oldukça etkiliyor. Beş yayınevi ve bir dağıtım şirketiyle Türkiye’nin en büyük yayın grubu olan Alfa Yayın Grubu, düşük kitap fiyatlarıyla tanınıyor. Örneğin çok satan kitaplar arasında yedinci sırada olan Her Şey Beyinde Başlar (Mümin Sekman), ciro listesinde yer bile almıyor.
Dergi, geçen yılki listesinde İskender Pala’nın kazancıyla ilgili bir tartışma yaratmıştı — Kapı Yayınları verilen bandrol rakamlarının eksik olduğunu söylediğinde, verileri ISBN ajansından aldığını belirten Forbes, yayınevlerinin kitabın satış adedinden fazla bandrol alabildiklerini iddia etmişti. Bandrol bedavaya değil, parayla alınan bir şey olduğu için bu söylenen pek mantıklı gelmiyor kulağa. Doğru olduğu varsayılsa bile, o zaman yalnızca bir yazar ve bir yayınevi değil, tüm listenin sağlamlığının sorgulanması gerekmez miydi?
Forbes’un “Edebiyatın Zaferi” olarak nitelediği listedeki yazarların kazançlarında gözümüz yok. Dileğimiz, öncelikle Forbes ve bu yirmi yazar ile basının, daha da önemlisi okurların, bunun aslında bir avuç yazarın zaferi olduğunu fark etmesi. Yayıncılıkta başta yazarların olmak üzere çevirmenlerin, editörlerin, düzeltmenlerin ve bir kitabın oluşumda emeği geçen diğer herkesin çalışma şartlarının ortaya koydukları işle orantılı bir şekilde düzelebilmesi için henüz önümüzde uzun bir yol var. Yolun başını ise insanların okuma alışkanlığı çekiyor.
Kaynak: koltukname.com (14 Mayıs 2012)
Modacı Karl Lagerfeld'in tasarladığı kağıt kokan parfüm 'Paper Passion', Ağustos ayında piyasaya çıkacak. Parfüm, misk ve leylak ile zenginleştirildi.
Karl Lagerfeld'in imzasını taşıyan 'Paper Passion' (kağıt tutkusu), İtalya Milano'daki tasarım haftasında görücüye çıktı. Parfümün ambalajı, 32 sayfalık bir kitaptan oluşuyor. Kitabın önsözü Lagerfeld'e ait. Tasarımcı, yazısında, gerçek bir kağıt tutkunu olduğunu belirtiyor.
Kağıt kokulu parfüm üretme fikri, yayıncı Gerhard Steidl'a ait. "Yeni basılmış bir kitabın kokusu, uyuşturucuyla aynı etkiyi yaratıyor" diyen Steidl, parfüm tasarımcısı Geza Schön'e başvurmuş. Müşterileri arasında Madonna ve futbolcu Lionel Messie gibi starların da bulunduğu Schön de 13 ham maddeyi karıştırarak parfümü üretmiş. Müşterilerinin isteği üzerine misk ve leylak ile parfümü zenginleştirmiş. Nobel ödüllü Alman edebiyatçı Günter Grass da parfüm için bir şiir yazmış.
Sueddeutsche'nin haberine göre; Paper Passion, müzeler, konsept mağazalar ve küçük parfümerilerde satılacak.
Kaynak: ntvmsnbc.com (14 Mayıs 2012)
Nâzım Hikmet , Londra Metrosu trenlerinde düzenlenen ‘Yeraltında Dünya Şiirleri’ (Worlds Poems on the Underground) sergisinde şiiri yayımlanan altı şairden biri oldu.
Şairin ‘Geceleyin Bakü’ adlı şiirinin İngilizce çevirisi, metrodaki vagonların duvarlarında Londra’da yapılacak Olimpiyat Oyunları’ sonuna kadar sergilenecek.
Sergide Nâzım Hikmet ile birlikte Sujata Bhatt, Niyi Osundare, John Agard, Imtiaz Dharker, Lotte Kramer’ın birer şiiri yer alıyor. Altı şiirin tamamı, 1986’dan bu yana Londra Metrosu’nda sergilenen şiirlerden seçmeler ile birlikte 100 bin kopya basılacak bir kitapçıkta da yer alacak ve kitapçık, Olimpiyatları boyunca Londra Metrosu’nda ücretsiz olarak dağıtılacak.
Sergi, Olimpiyat Oyunları’na paralel olarak düzenlenen, dört yıla yayılmış etkinlikler bütünü olan ‘kültürel olimpiyat’ın doruk noktası niteliğindeki ‘Londra 2012 Festivali’ kapsamında düzenleniyor.
Kaynak: Radikal (14 Mayıs 2012)
Sine Ergün’ü okumanın tuhaf bir yanı var: Kendinizi sıra dışı ve cinsiyetsiz bir yazarla tanışmış, farklılaşmış hissediyorsunuz.
Altıyı bir geçe eve yollanırım. Altı elli ikide evin altındaki bakkaldan dört bira alırım. Kedim kapıda karşılar. Biraları koklar, salına salına kabının başına gider, kafasını bana çevirir. Gider
mamasını veririm. Üç birayı buzdolabına koyarım, ötekini açarım. Balkona
gider otururum, yoldan geçenlere bakarım. İşten dönenler geçer, yorgun, yavaş. Sonra durağanlık. Dışarı çıkanlar geçmeye başlar, hızlı adımlar. Arada kalkar sıradaki birayı alırım.
Kedim gelir, bacağıma sürtünür, esner, içeri girer. Hiçbir şey düşünmem.
Zaten tek şey vardır kafamda, başkasına yer açamam. Dördüncü biram on gibi biter.
Son yudumlara doğru elim telefona gider. Aradığınız kişiye şu an ulaşılamıyor,
der kadın, Öldü çünkü, diye bitiririm sözünü.
(Aradığınız Kişiye Şu Anda Ulaşılamıyor adlı öyküden…)
Burası Tekin Değil, son yıllarda niteliği giderek artan öykücülüğümüzün en dikkat çekici kitaplarından biri. Sine Ergün, yirmi yedi kısa öyküsünün yer aldığı bu ilk kitabında her türlü gösterişten, süslü anlatım yöntemlerinden uzak kalmayı başarıyor; alabildiğine yalın bir dille yazıyor. Öykülerin güzelliği de bu yalın anlatımın okurda bıraktığı çok özel, buruk duygudan kaynaklanıyor. Burası Tekin Değil, özellikle kent insanının fotoğrafına bakan, okuduktan sonra uzun süre unutulmayan öykülerden oluşan bir kitap.
Bazen Hayat ise Sine Ergün’ün iki yıl aradan sonra gelen yeni öykü kitabı… Kısa ve yalın öyküleri bir araya getiren bu kitapta da hayatın sıradan görünen yüzüne eğiliyor yazar. Ama insanın içini kemiren, bir kez farkına varıldıktan sonra unutulamayan ayrıntılar yakalıyor orada…
Tiyatro ve sinema alanlarında da çalışmış ve ürün vermiş bir yazar olan Sine Ergün, “ben” kişisiyle başladığı öykülerin tamamında hayatın kendisine odaklıyor okuru; öyküleri okurken yazarın varlığını bile unutuyorsunuz!
SİNE ERGÜN
1982’de doğdu. Öykü, şiir, deneme ve çevirileri Notos, Kitap-lık, Sıcak Nal, Özgür Edebiyat, Sözcükler, Sınır, Ğ ve Patika dergileri ile çeşitli derlemelerde yer aldı. Yurt içi ve yurt dışı sergilere, sanatçı programlarına katıldı. İlk öykü kitabı Burası Tekin Değil’i (2010) Bazen Hayat (2012) izledi.
edebiyathaber.net (14 Mayıs 2012)
İspanya'nın El Pais gazetesine konuşan Orhan Pamuk, "Artık Türkiye, Avrupa'ya doğru yürümüyor diye ağlamıyorum. Avrupa, üst sınıf için bir rüya olmaya devam ediyor. Ama ekonomik patlama Avrupa heyecanını azalttı" dedi.
Orhan Pamuk, İspanya'nın El Pais gazetesine verdiği demeçte, "Türkiye'de özellikle Avrupa ile birleşmeye inananların kalplerin kırıldığını" ifade ederek, "İlk Sarkozy ve Merkel'in açıklamaları, daha sonra ekonomik kriz ve 2008'deki finans krizinden Türkiye'nin çok fazla etkilenmemesi, Türkiye'nin Avrupa perspektifinin gerçekleştirilmesini zor bir hale getirdi" yorumunda bulundu.
Son 10 yılda AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerin bazı ters duygular yarattığını belirten Pamuk, "Artık Türkiye, Avrupa'ya doğru yürümüyor diye ağlamıyorum. Avrupa, üst sınıf için bir rüya olmaya devam ediyor. Ama ekonomik patlama Avrupa heyecanını azalttı. Avrupa ile birleşme çoğunlukta ekonomik bir arzu. Siyasi veya kurumsal değil" ifadesini kullandı.
Pamuk ayrıca, "Türkiye'de şu anda endişe konusu ne?" sorusuna da "Türkiye'de iki şeyin olduğunu düşünüyorum. Askeri güç azaldı. Ve uzun yıllar laikliği korumak için askeri destekleyen milliyetçi burjuvazi şu anda kaygılı. Buna rağmen Türklerin yarısından fazlası laikliğe inanıyor. Ben, Türkiye'nin başlıca sorununun Kürt meselesi olduğuna inanıyorum. Hükümet, tolerans ve yumuşak bir şekilde bu konuya nasıl yaklaşacağını bilmiyor. Meseleyi ortadan kaldırmak için yeniden eski yöntemleri kullanıyorlar" yanıtını verdi.
Türkiye'de üst sınıfın sadece İstanbul'da olmadığını, Anadolu'dan gelen yeni bir üst sınıf bulunduğunu söyleyen Nobel ödüllü dünyaca ünlü yazar, "Anadolu'dan gelen, daha muhafazakar ve dini yönü ağırlıklı olan, AKP'yi destekleyen yeni bir burjuvazi var. Bu İstanbul burjuvazisinin biraz rahatsız hissetmesine neden oluyor. Ama unutulmamalıdır ki son 10 yılda mevcut iktidarla Türkiye çok daha zengin ve başarılı oldu. İstanbul ve onun burjuvazisi de öyle. Bu burjuvazi yıllar boyunca zenginliğini meşrulaştırmak için Batılılığını kullandı ve bu yeni durum onları biraz sinirlendiriyor" dedi.
Kaynak: ntvmsnbc.com (14 Mayıs 2012)
01-07 Haziran 2012 tarihlerinde Bodrum Belediyesi işbirliğiyle, gerek çevre il ve ilçelere, gerekse Akdeniz ülkelerine bir merkez oluşturmak amacıyla Bodrum Belediye Meydanı’nda gerçekleştiriliyor.
Festivalin ilk yılındaki konuk ülkesi “Yunanistan” ve teması “Komşuluk.” Festival her yıl bir Akdeniz ülkesini konuk ülke olarak ağırlayacak ve her yıl konuk ülke ile Bodrum-Türkiye arasında köprü oluşturacak bir temaya sahip olacaktır.
Türkiye’nin ve Akdeniz ülkelerinin saygın ve önemli yazarlarını, kültür adamlarını, akademisyenlerini ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya toplayarak, kültürler arası diyaloğun gelişmesine katkıda bulunacak bu etkinlik, Bodrum’u kısa sürede bölgenin vazgeçilmez bir merkezi haline getirecek ve kültür aracılığıyla bölge barışına katkı sağlayacak bir platform yaratacaktır.
Yazar söyleşileri, imza günleri, okul öncesi çocuklara ve öğrencilere yönelik grafik, karikatür, edebiyat atölyeleri, binlerce çeşit kitap Bodrum’da 01-07 Haziran 2012 tarihlerinde ziyaretçilerini bekliyor…
Organizasyonun,
Kaynak: izmirdesanat.org (14 Mayıs 2012)
Türkiye’deki Goethe-Institut’lar, 2012 Grimm yılı nedeniyle, bir çeviri yarışması düzenliyor.
Grimm Kardeşler'in ünlü masal derlemesi 1812 yılında yayımlanmıştır. Çocuk ve aile masalları nesiller boyunca birçok kitaplıkta yerini almış ve 160 dile çevrilmiştir.
Türkiye’de ikâmet eden herkes çeviri yarışmasına katılma hakkına sahiptir. Katılabilmek iҫin, profesyonel çevirmen olmanız gerekmez, ancak bir edebiyat yarışmasının taleplerini de küçümsemeyiniz.
Kazananlar, edebiyat çevirmenlerinden oluşan profesyonel bir jüri tarafından belirlenecektir.
Çeviriler için son başvuru tarihi 30 Haziran 2012'dir.
Bu yarışmada 3 para ödülü verilecektir. Birincilik ödülü sahibi 1500 TL, ikincilik ödülü sahibi 500 TL, üҫüncülük ödülü sahibi 250 TL kazanacaktır.
edebiyathaber.net (14 Mayıs 2012)
Mine Söğüt’ün kitabında Dolapdere; ‘İstanbul’un herhangi bir semti’. ‘İstanbul’un kalbinde saklanan muhteşem bir cehennem. Ve ateşi o kadar küstah ki kendinden olmayanı ne ısıtıyor ne yakıyor’.
Dolapdere; Kürt ağıtının Çingene ağıtını, Çingene cümbüşünün Kürt tililisini yendiği yer burası.
‘“Kendi”ne ait olanla “bize”e ait olanın kesişmediği’, göçün bir diğer anlam taşıdığı fakir insan uygarlığı.
İnsanları, ‘Kadim Kast sistemi’ içinde doğan dünyanın 72 Ulusunun en alt boyunu oluşturan insancıkları… Onlar, geceleri yan yana uyumamak için gündüzleri yan yana yaşanacak olan her şeyi yaşayıp bunu yenen kentin muavinleri. Karınaçlığına Yaşayan Muavinler.
Onlar, Kaderleri ‘fareler tarafından kemirilmiş, delik deşik edilmiş’, ‘Bermuda Şeytan Üçgenin tam ortasında alev alev’ yanma daveti alan mahallenin ‘çığlıkları müzik, tüm inlemeleri nağme’ insanlar.
‘Sayfası hiç koparılmayan bir takvime mahkûm olmuş’, bu İstanbul’un göbeği kesilmemiş Dolapdere’sine, doğarken göbek bağı ile bağlı olmayan ama bağlanan insanları, insancıkları…
Neşe ve umudun ‘yakın bir zamana kadar yoksulluktan bir adım önde’ olduğu burada, her şey tepetaklak.
Dolapdere, ‘Küçüktür; ama bir dünyadır’ bu bağlamda.
Kitapta ‘yetmiş iki milletin adam olamamış, dikiş tutturamamışları, gelmiş oraya sığınmış’ olan insanları olduğunu söyleyen Yaşar Kemal’in sesini de duyarız.
Adı konmuş ya da konmamış, ‘uzun ve vahşi savaşların rüzgârları yüzünden doğdukları yerlerden kaçıp buraya sığınan’ insanların, kara gün ve gecelerden kalma nefeslerini, bazen bir ruh bazen de bir tarihsel anı olarak dolaşırken buluruz burada, bu kitapta.
Aynı bakkala giden, aynı veya farklı şeyler alan, birbirlerinin kaderlerinden habersiz ama kaderlerinin birbirleri kadar kötü olduğunu bilen, belki de sırf bu yüzden birbirlerine hiçbir şey sormayan insanlar… Dolapdereliler.
Bunları içinde uyutan Dolapdere, kısacası ‘bir insan mahşeridir, doğudan, batıda, güneyden, kuzeyden ipini koparan soluğunu burada almıştır’.
‘Artık derelerinden eser kalmamış’, ‘şehrin en renkli cinayetleri’ni, ‘en renkli aşklarını’ içinde bulunduran Dolapdere, yazarın ilk defa seksenli yıllarda bulunması esnasında onun zihninde yaptığı etkinin, ilk başta günlüğü düşürülen kısa bir nottan giderek kendini sıyıran, büyüyen ve kocaman bir anıya dönüşen bir yarılma… Ve bu yarılmanın peşine düşen bir anlatıcı…
Kürt Kediler Çingene Kelebekler, Dolapdere ve Hayalet Mektup olmak üzere üç parçadan oluşan 112 sayfalık bu yapıt, İstanbul’un kırk semti, kırk yazar tarafından ele alınması projesi dolayısıyla yazılmış. Mine Söğüt’e Dolapdere kalmış kala kala. Ya da özel istekte bulunmuş! Olayları, durumları, çalkantıları birinci tekil şahıs olan Ben’in ağzından öğreniyoruz. Her ne kadar bu ben üç ayrı bene dönüşse de…
Kürt Kediler Çingene Kelebekler kitabın birinci paçasını oluşturuyor.
Bu parçada Kürtler ve Çingeneler arasında yapayalnız yaşayan, Madam olarak bilinen anlatıcı ağzıyla anlatılır. Madam; kendi dilinden hiç anlamayan o insanların kendisini hiçbir zaman anlamayacağını da bilen, öldüğü zaman kendisinden geride kalacak o evin, kendisini anlamayacak olanlara kalacağı korkusunun ölüm korkusundan üstün geldiği o evde, kendisi ile birlikte evi tutuşturmayı bilincinde canlandıran bir yalnız insan…
Bu parçada, bir Kürt kedi olur, bir kedi kelebek. Yine çingene de öyle. Bütün bunlar Madam’ın zihninde.
Bu iki toplum, bu iki toplumdan olmayanların zihninde yaratılmış olan o tanımlarla tanımlanır bu parçada. Ya da tanımlandığı zannedilir. Biri çok olan, akın akın gelen, öbürü hesapsız kitapsız bir yaşam süren topluluk…
İkinci parça ise “Dolapdere” adındadır. Kendisine de alt başlıklar oluşturan bir başlık.
Bu parça bir gezerin, bir seyyahın gözüyle görülmüş ve yine aynı seyyahın ağzıyla anlatılmış. Kokusundan, tadından, görünüşünden bir şeyin içini anlayan, hemen tanımlayan bir seyyah. Hem iyi bir gözcü, hem iyi bir kalp okuyucusu. Ve de bir geçmiş bilimcisi. Ruhun yırtılmalarına bazen ufak bazen de derin derin okumalarla değinen bir seyyah. Doktor.
Dolapdere’de geçen gezilerinde gördüğünü, konuştuklarını, konuşamadıklarını, araştırmaları sırasında bulduklarını serpiştirir bu bölüme.
Bu parçanın ilk alt başlığı “Dolapdere ve ben”dir.
Bu alt başlık altına anlatıcı, Dolapdere ile tanışmasına değinir. İlk başta neler hissettiklerini anlatır.
“Burası Dolapdere” ise, Dolapdere’yi, insanlarını, insanların itilmişliklerinin tablosunu çizer kelimeleriyle.
Mahallenin eski adına ve geçmişine dayandığı kısım ise “Mahallenin makûs tarihi”dir. Dolapdere’de yaşanan bir cinayeti gazeteden ve ansiklopedi’den yaptığı anlatılarla ele aldığı kısım Dolapdere Cinayeti’dir. Dolapdere Cinayeti alt başlığında kullanılan her iki kelimeyi diğer alt başlıklardan farklı olarak ilk harfini büyük yazar anlatıcı. Bir başka yerden aldığını gözümüze sokmak içindir belki de bu.
İstanbul’un baştanbaşa ‘eski uygarlığın çöplüğü’ olduğunu öğreniyoruz “Kadife abla”dan. Ziba sokağını.
‘Allah’a inanan ama Allah’ın korumadığı insanları’.
Güzelliğin bir ateş olup buraya sürüklediği ‘çaresiz’ kızları…
Ya “Yaşıtım Hevida”. Ne yok ki burada. ‘Kimsenin sevmediği hem içleri hem dışları kalabalık’ olan ve buraya en son yolu düşen Kürtler.
‘İlk gidenlerin artığı metruk binalara’ yerleştirilmek zorunda bırakılan Kürtler. Sürgünler, zorunlu göçler ve ölümlerle gelen Kürtler. Tamamen çöplük olan İstanbul’a yolu en son düşenler. Her şeyin fazlasıyla bulunduğu Kürtlerde yoksulluk da boldur.
Her şeye rağmen, umut eden sabreden Kürtlerin Sabır anlamına gelen bir Kadını. Hevida. Hêvîda’nın her şeyi gibi, habersiz olduğu yazı dilindeki isminin şapkalarını da kaybeden sabırlı bir Kürt kadını.
Hevida’dan sonra bir kadın daha vardır. Bir çocuk anne. “Nur yüzlü Mersiye”. ‘Kadın olmanın ve hedef tahtasının hep ama hep ortasında durmanın, kadim bir günahkârlığının ağır tedirginliği’ni, iliğin en açılmamış, keşfedilmemiş, dokunulmamış, DNA’sı çözülmemiş bir halde, bir sır gibi kendisinde saklanan Mersiye.
Ya “Ruandalı Gaspard”a ne demeli? Es mi geçmeli?
Belki adı bile konmamışken, çıbıldak iken hayata karşı, bütün yükünü erken taşımaya zorlanan, ailesini kaybeden bir çocuk.
‘Hayatta kalmak yaşamakla bir tutulma’masını en iyi bilenlerdir biri. Gaspard. Kimliksiz, dilsiz, ülkesizlerin yarasından sızan “biri.
“Garbis Usta’nın otomobilleri ile
Faça Mesut’un bujileri”
‘yaşadığı kümeste bileklerini kesmiş 12 yaşındaki bir tinerci çocuk (Faça Mesut, T.Ç) için elinden hiçbir şey gelmez’ o bir zamanların en iyi motor ustası Garbis usta. ‘ Sıradan hikâyeler barınamaz’ denilen Dolapdere’ye en uygun kaçanlardan ikisi.
“Allah’a yakın, Allah’tan uzak”
‘Yanan bir kilise. Çanı yok. Cemaati üzgün’. Bu kilise Allah’a yakın Allah’tan uzak olan nicelerin yaşadığı Dolapdere’nin yalnızlığını daha çok derinleştiren, kendisinin yalnızlığıdır. Bu mahallenin ‘riskli ve yarını meçhul insanlar’ı…
‘Kendini tekrarlaya tekrarlaya çoğalan kimi köhne kimi modern bir sürü iş yeri’nin listesi verildiği “Cahil mahallenin üniversitesi” bölümünde yazar aynı zamanda ellili yılların maddi varlıkların listesinde veriyor.
Bir de zenginlerin okuduğu bir üniversite sığmış bu mahalleye. Onların hiç okumayacak olan o üniversitede her gün yeni araştırmalar yapılıyor onlar üzerine, onlardan habersiz…
Üç pazarlı Dolapdere’de üç pazarın pazarcıları, müşterileri… Renk renk insancıkları…
‘Geri kalmış fakir ülkelerde futbol genç erkekler için bir peri masalıdır’ cümlesi “Futbolcu olma hayali” başlığı her şeyi bir cümlede anlatmaya yeterli.
“Artık yoklar” ve “Hala varlar” listesi.
Bu listede ‘ne ararsanız yok, ne ararsanız var’ işte.
Üçüncü parça
Hayalet Mektup
Onu tanıyan, ailesini bilen, küçüklüğünü, okulunu, annesiyle babasının gençliğini, babasının ölümü dahil birçok şeyi bilen, ‘İnsan mı şehri biçimlendirir, şehir mi insanı?’ bilmecesini çözen Mine’nin gençliğini bile ona anlatan bir mektup. Mektup sen diye anlatır her şeyi, samimi bir dil kullanır alıcıya karşı. Sanki bir yaşamı birlikte geçirmişler gibi. Ve küçük ayrılmalar hariç öyle…
Peki kim bu gönderici?
Takyedin Çiftsüren (13 Mayıs 2012)
Sempozyumun tanıtımı dolayısıyla
Bu kapsamda 15-17
Prof. Dr. Doğan, Türk ve İran toplumlarının
Sempozyumun tanıtımı dolayısıyla
Bu kapsamda 15-17
Prof. Dr. Doğan, Türk ve İran toplumlarının