Finlandiya bir nesle dezenformasyonu tespit etmeyi nasıl öğretiyor?
Finlandiya, Hameenlinna’da bir öğretmen olan Saara Martikka, öğrencilerine tipik bir ders veriyor: Sekizinci sınıf öğrencilerine haber makaleleri sunuyor. Birlikte tartışırlar: Makalenin amacı nedir? Nasıl ve ne zaman yazıldı? Yazarın ana iddiaları nelerdir?
“Bir şeyin iyi veya güzel olması, onun doğru veya geçerli olduğu anlamına gelmez” dedi. Geçen ay bir sınıfta öğrencilere üç TikTok videosu gösterdi ve onlar, içerik oluşturucuların motivasyonlarını ve videoların onlar üzerindeki etkisini tartıştılar.
Finlandiya’daki öğretmenler gibi amacı, öğrencilerin yanlış bilgileri fark etmeyi öğrenmelerine yardımcı olmaktır.
Bulgaristan’ın Sofya kentindeki Açık Toplum Enstitüsü tarafından Ekim ayında yayınlanan bir ankette Finlandiya, üst üste beşinci kez yanlış bilgilendirmeye karşı direnişte 41 Avrupa ülkesi arasında birinci oldu. Yetkililer, Finlandiya’nın başarısının yalnızca dünyanın en iyilerinden biri olan güçlü bir eğitim sisteminin değil, aynı zamanda öğrencilere sahte haberleri öğretmek için ortak bir çabanın sonucu olduğunu söylüyor. Medya okuryazarlığı, okul öncesinden itibaren ulusal çekirdek müfredatın bir parçasıdır.
Leo Pekkala, “Öğretmen ne öğretiyor olursa olsun, ister beden eğitimi, ister matematik veya dil olsun, ‘Tamam, bu unsurları çocuklarla ve gençlerle yaptığım çalışmalara nasıl dahil edebilirim?’ diye düşünmelisiniz.” dedi. Medya eğitimini denetleyen Finlandiya Ulusal Görsel-İşitsel Enstitüsü.
Açık Toplum Enstitüsü’nün yaptığı ankette dezenformasyona direnç açısından Finlandiya’nın ardından Avrupa ülkeleri Norveç, Danimarka, Estonya, İrlanda ve İsveç oldu. Dezenformasyona karşı en savunmasız ülkeler Gürcistan, Kuzey Makedonya, Kosova, Bosna-Hersek ve Arnavutluk oldu. Anket sonuçları basın özgürlüğü, toplumdaki güven düzeyi ve okuma, fen ve matematik puanlarına göre hesaplandı.
Yanlış bilgi ve yalan yaymak
Amerika Birleşik Devletleri ankete dahil edilmedi, ancak diğer anketler, dezenformasyon ve yanlış bilgilendirmenin 2016’dan beri daha yaygın hale geldiğini ve Amerikalıların haber medyasına olan güveninin rekor seviyelere yakın olduğunu gösteriyor. Gallup tarafından Ekim ayında yayınlanan bir anket, Amerikalıların yalnızca yüzde 34’ünün medyanın haberleri tam, doğru ve adil bir şekilde ilettiğine güvendiğini ortaya koydu; bu, kuruluşun 2016’da kaydettiği en düşük rakamdan biraz daha yüksek. Finlandiya gazetelerini temsil eden bir ticaret grubu tarafından Ağustos ayında yaptırılan bir ankete göre, Finlandiya’da Fin halkının yüzde 76’sı basılı ve dijital gazetelere güveniyor.
Finlandiya’nın dezenformasyonla mücadelede avantajları var. Onun devlet okulu sistemi dünyanın en iyilerinden biridir. Kolej bedavadir. Hükümete yüksek bir güven var ve Finlandiya, salgından en az etkilenen Avrupa ülkelerinden biri oldu. Öğretmenlere çok saygı duyulur.
Ayrıca yaklaşık 5,4 milyon kişi Fince konuşmaktadır. Pekkala, konuşmacı olmayanlar tarafından yazılan yalan içeren makalelerin bazen gramer veya sözdizimi hatalarından dolayı kolayca tespit edilebileceğini söyledi.
Finlandiya’daki öğretmenlerin medya okuryazarlığı öğretmeleri gerekmesine rağmen, derslerin nasıl öğretileceği konusunda önemli ölçüde takdir yetkisine sahiptirler. Bir lise öğretmeni olan Bayan Marticka, bilgileri manipüle etmenin ne kadar kolay olduğunu görmek için öğrencilerine kendi videolarını ve fotoğraflarını düzenlettirdiğini söyledi. Helsinki’de bir öğretmen olan Anna Airas, kendisinin ve öğrencilerinin “aşı” gibi kelimeleri aradıklarını ve arama algoritmalarının nasıl çalıştığını ve neden ilk sonuçların her zaman en güvenilir olmayabileceğini tartıştıklarını söyledi. Diğer öğretmenler de son aylarda Ukrayna’daki savaş sırasında devlet destekli propagandanın etkileri hakkındaki tartışmalarda Rus haber sitelerini ve memleri temel aldıklarını söylediler.
Rusya ile 833 millik bir sınırı paylaşan Finlandiya, 2013 yılında medya eğitimi için ulusal hedeflerini geliştirdi ve sonraki yıllarda öğrencilere dezenformasyonu fark etmeyi öğretmek için kampanyasını hızlandırdı. Bir devlet kurumu olan Finlandiya’nın Ulusal Eğitim Ajansı’nda proje koordinatörü olan Paivi Leppanen, Rus dezenformasyon tehdidinin “yaptığımız şeyin temellerini değiştirmediğini, ancak bize artık ne yapmamız gerektiğini gösterdiğini” söyledi. ” Finlandiya’nın Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne katılma hedefi gibi konularda.
Bugünün gençleri sosyal medya ile büyümüş olsalar da bu, kendilerini politikacıların manipüle edilmiş videolarından veya TikTok’taki haber makalelerinden nasıl koruyacaklarını bildikleri anlamına gelmiyor. Aslında, İngiliz Gelişim Psikolojisi Dergisi’nde geçen yıl yayınlanan bir çalışma, ergenliğin komplo teorisi için en yoğun dönem olabileceğini ortaya koydu. Çalışma yazarları, gençlerin dünya hakkındaki inançlarını etkileyen sosyal medyanın katkıda bulunan bir faktör olabileceğini yazıyor.
Yine de Finlandiya hükümeti, öğrencilerin ulaşılması en kolay gruplardan biri olduğunu söylüyor. Bay Pekkala, artık gençler için programlar olduğuna göre, hükümetin yaşlıları yanıltmak için online bilgileri belirlemek için kütüphaneleri öğrenme merkezleri olarak kullandığını söyledi.
Etkili dersler tasarlamak, her yaş grubundaki öğretmenler için zorlayıcı olabilir. Helsinki’de bir ortaokul ve lise öğretmeni olan Mari Uusitalo, “Yüzlerce yıldır incelediğimiz edebiyat hakkında konuşmak kolay,” diyor.
Temel bilgilerle başlar – öğrencilere Instagram ve TikTok’ta gördükleri ile Fin gazetelerinde okudukları arasındaki farkı öğretmek. “Sosyal medya ve gazetecilik arasındaki ilişkiyi anlamazlarsa, sahte haberleri, dezenformasyonu veya rastgele bir şeyi gerçekten anlayamazlar” dedi.
Bayan Uusitalo’nun öğretmenlik yaptığı 16 yıl boyunca, öğrencilerin kitaplarla daha az, oyun ve videolarla daha fazla zaman geçirmelerine bağladığı bir eğilim olarak okuduğunu anlamada net bir düşüş gördü. Daha zayıf okuma becerileri ve daha kısa dikkat süreleri ile öğrencilerin yanlış haberlere inanmaya veya yanlış veya yanıltıcı bilgileri tespit etmek için konular hakkında yeterli bilgiye sahip olmamaveyaha yatkın olduklarını söyledi.
Bayan Uusitalo, öğrencileri Finlandiya Başbakanı Sanna Mari’nin bu yaz bir partide dans edip şarkı söylediğinin sızdırılmış videolarından bahsederken, sosyal medyada dolaşan videolardan nasıl haber çıkabileceğine dair bir tartışmayı yönetti. Öğrencilerinden bazıları, TikTok ve Twitter’da bunu öneren videolar gördükten sonra Bayan Marie’nin partide uyuşturucu kullandığına inandı. Bayan Marin, uyuşturucu almayı reddetti ve daha sonra yapılan testler negatif çıktı.
Bayan Uusitalo, amacının öğrencilere gerçekle kurguyu ayırt etmelerini sağlayan teknikleri öğretmek olduğunu söyledi. “Benim gibi düşünmelerini sağlayamam” dedi. “Onlara kendilerini ifade etmeleri için araçlar vermeliyim.”