Bitkilerin Yapısı
1. Genellikle yeşil bitki yapraklarının her iki yüzeyinde de gözenek bulunur. Böyle bir saksı bitkisinin tüm yapraklarının alt yüzeyi balmumu ile kaplanırsa, bitkide ne gibi bir değişiklik olması beklenir?
A) Yapraklarının renk değiştirmesi
B) Canlılığını yitirmesi
C) Su ihtiyacının artması
D) Üreme gücünü yitirmesi
E) Gelişmenin yavaşlaması
1. Yaprağın her iki yüzünde de stoma varsa ve bir yüzünü balmumu ile kapatırsak; 1. Su kaybetmesi azalır, bunun için topraktan az su alır. 2. CO2 ve O2 alıp – vermesi azalır. 3. Fotosentez yavaşlar. Sonuçta üretilen besin azaldığı için gelişmede yavaşlama görülür. Yeşil yapraklarda sıcaklık azalırsa veya aşırı artarsa klorofil sentezi olmaz (sonbahardaki gibi). Diğer kromoplast pigmentleri kendini gösterir ve renk değişmiş olur.
Cevap – E
2. Canlılarda bir hücrelilikten çok hücreliliğe geçişte karşılaşılan sorunlar şöyle özetlenebilir:
– Hücreler arası koordinasyon
– Besin maddelerinin bütün hücrelere dağıtılması
– Artıkların iç çevreden atılması
– Organizmanın kendine benzer organizmalar oluşturması
Bu sorunlar aşağıdakilerden hangisi ile çözülebilmiştir?
A) Yüzey/hacim oranının dengede tutulması
B) Enerjinin daha verimli kullanılması
C) Topluluklar halinde yaşanması
D) Organ sistemlerinin geliştirilmesi
E) Silindirik bir dış şekil oluşturulması
2. Canlılarda tek hücrelilikten, çok hücreliliğe geçişte karşılaşılan sorunlar ve bunların çözümü organ sistemlerinin geliştirilmesi ile ortadan kaldırılmıştır. Örneğin; Hücreler arası koordinasyon, sinir sistemi vasıtasıyla ve endokrin sistemle çözülmüştür. Besin maddelerinin bütün hücrelere dağıtımı, sindirim ve özellikle dolaşım sistemiyle çözülmüştür. Artıkların iç çevreden atılması dolaşım, boşaltım ve solunum sistemiyle çözülmüştür. Diğer taraftan neslin devamı da üreme sistemi ile çözülmüştür.
Cevap – D
3. Bir bitkinin, aynı tip hücrelerden oluşmuş bir dokusunda bulunan iki hücresi arasında, aşağıdakilerden hangisi farklı olabilir?
A) Kromozomlarının sayısı
B) Genlerinin sayısı
C) Protein moleküllerinin yapısı
D) Sitoplazmalarının miktarı
E) Enzimlerinin çeşidi
3. Bir canlının, aynı tip hücrelerden oluşmuş bir dokusunda bulunan iki hücresi arasında genetiksel özellikler aynıdır. Örneğin; 1. Kromozom sayısı aynıdır 2. Genlerin sayısı aynıdır 3. Protein moleküllerinin yapısı aynıdır 4. Enzimlerin çeşidi aynıdır Ancak sitoplazma miktarı farklı olabilir. Buda hücrenin gençlik yaşlılık ve yeni bölünmesine bağlıdır. Kromozom sayısı aynı olmak zorundadır. Çünkü zigottan mitozla gelişirler. Gen sayısı da aynı olmalıdır. Çünkü proteinlerin yapısını ve çeşidini, enzimlerin yapısını ve çeşidini kontrol eden genlerdir. Hücrede aynı genler olduğuna göre, aynı özellikte protein ve enzimin sentezlenmesi doğaldır.
Cevap – D
4. Böcekçil bitkilerin beslenmesiyle ilgili bazı olaylar şunlardır:
I. Hücre zarından geçirme
II. Irganım (nasti) hareketiyle böceği yakalama
III. Amino asitleri birbirine bağlama
IV. Proteinleri parçalama
Bu olaylar hangi sıraya göre gerçekleşir?
A) II - I – III – IV
B) II – IV – I – III
C) II – III – IV – I
D) III – I – II – IV
E) III - IV - II - I
4. Böcekçil bitkiler böcekleri yakalarlar, sonra enzimleri dışarı salgılarlar, proteinlerini amino asitlere kadar parçalar, amino asitleri zardan içeri alır ve kendi içinde tekrar protein sentezleyerek ihtiyacını karşılarlar. Bu bitkiler, azotça fakir topraklarda yetişirler ve azot ihtiyaçlarını böceklerin yapısındaki organik maddelerden (proteinlerden) karşılarlar. Bu azotları organik madde olarak kendi hücrelerine alırlar.
Cevap – B
5. Bir hücrelilerden oluşan kolonilerin aşağıdaki özelliklerinden hangisi, sadece en gelişmiş kolonilerde bulunur?
A) Bireylerin jelatinimsi bir madde içinde bulunması
B) Her bireyin kendi besinini sağlaması
C) Farklı işlevleri gerçekleştiren birey gruplarının olması
D) Sitoplazmadaki göz beneklerinin her bireyde iyi gelişmiş olması
E) Her bireyin klorofil taşıması
5. Bir hücrelilerden oluşan en gelişmiş kolonide bulunan özellik, hücreler arasında işbirliğinin olmasıdır. Bazı hücreler fotosentez yaparak koloninin besinini yapar. Bazıları hareketi sağlayarak koloninin taşınmasını gerçekleştirir. Diğer bazı hücreler (içteki hücreler) üremeyi sağlamaktadır. Fakat hücrelerde dokulaşma görülmez. Seçeneklere bakarsak, bireylerin jelatinimsi bir madde içinde bulunması sadece en gelişmiş kolonilerin özellikleri değildir. Her bireyin kendi besinini sağlaması söz konusu değildir. Yani her birey (her hücre) fotosentez yapmaz. Sitoplazmadaki göz benekleri her bireyde iyi gelişmiş değildir. Her birey klorofil taşımaz. Çünkü hepsi fotosentez yapmaz. Bu koloni volvox’dur.
Cevap – C
6. Farklı nemlilikteki ortamlarda yaşamaya uyum yapmış üç bitki birbiriyle kıyaslandığında, gözeneklerin yaprak yüzeyine göre konumlarının aşağıdaki gibi olduğu belirlenmiştir;
1. Bitki türünde : En derinde
2. Bitki türünde : Derinde
3. Bitki türünde : Yüzeyde
Buna göre, bu bitki türlerinin yaşadıkları ortamlardaki nem miktarı, aşağıdakilerin hangisinde verildiği gibidir?
1. Bitki türünün
2. Bitki türünün
3. Bitki türünün yaşadığı ortam yaşadığı ortam yaşadığı ortam
A) Çok nemli Orta nemli Az nemli
B) Az nemli Orta nemli Çok nemli
C) Az nemli Çok nemli Orta nemli
D) Orta nemli Çok nemli Az nemli
E) Orta nemli Az nemli Çok nemli
6. Farklı nemlilikteki ortamlarda yaşayan bitkilerin stomalarına bakıldığında, su probleminin olmadığı (çok nemli) yerlerde yaşayan bitkilerin stomaları yaprak yüzeyindedir. Kurak bölgelere gidildikçe stomaların yaprağın daha derinliğine gömüldüğünü görüyoruz. Aynı zamanda stoma sayısının azaldığıda da bir gerçektir. Çünkü, stomalar ne kadar yüzeyde ise o kadar fazla suyun bitkiden uzaklaştığı görülmüştür. Bitkilerin ortama uyarak yaşaması için stomayı daha derinlerde bulundurması gerekir.
Cevap – B
7. Çok hücreli hayvansal organizmaların,
I. Hücreleri arasında iş bölümünün olması
II. Dokusal yapıya sahip olması
III. Hücrelerinde organellerin bulunması özelliklerinden hangileri, bir hücreli organizmaların oluşturduğu kolonilerde (Volvox gibi) bulunmaz?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) II ve III
7. Bir hücreli organizmaların oluşturduğu kolonilerde (Volvox gibi) hücreler arasında iş bölümü vardır. Bazı hücreler hareketi sağlar, bazıları beslenmeyi ve bazıları üremeyi sağlar. Bundan dolayı bu canlı ne tek hücrelilere, ne de çok hücrelilere dahil edilemez. Bu volvox, tek hücrelilerle – çok hücreliler arasında bir geçiş canlısıdır. Hücrelerinde organelleri bulunur, çünkü her hücre yine kendi metabolizmasını kendisi gerçekleştirir. Solunum, protein sentezi vb. gibi. Bu olaylar da organel bulundurmakla olur. Ancak besin yapmayan hücrelerde kloroplast organeli bulunmamaktadır. Ancak soru da zaten kloroplastı değil genel bir özellik olarak sorulmuştur.
Cevap – B
8. Bitkilerde terleme, I. Madensel tuzların taşınmasına yardımcı olma II. Bitkinin aşırı ısınmasını önleme III. Fotosentez ürününün köklere taşınmasını sağlama işlevlerinden hangilerini gerçekleştirir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
8. Terleme ile yaprak hücreleri su kaybeder. Bunun sonucu yaprak hücrelerinin ozmotik basıncı artar. Bu basınç bitkinin üst kısımlarında bir “emme kuvveti” meydana getirir. Emme kuvveti ile ksilem borularındaki su yukarı çekilir. Suyun hareketi ile kökten su ve mineral girişi olur. Bitkiye yeni suyun alınması ile bitkinin aşırı ısınması da önlenmiş olur. Terleme ksilemi doğrudan etkiler, floeme etki etmez. Dolayısıyla fotosentez ürünlerinin taşınmasında terlemenin etkisi yoktur.
Cevap – D
9. Çok yıllık bitkilerde mevsime bağlı olmaksızın görülen yaprak dökümüne, ortamdaki, I. Suyun azalması II. Sıcaklığın azalması III. Işık alma süresinin gittikçe kısalması koşullarının hangileri neden olur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
9. Bitkilerin yaşadığı topraktaki su gerekenden daha az miktara düşerse iklime bağlı olmaksızın bitkide metabolizma yavaşlar. Bu durumda bitki fazla besin yapamadığı için, metabolizmanın daha hızlı olduğu yer olan yapraklarını döker ve minimum metabolizmayla hayatta kalmaya çalışır. Çünkü kök ve gövdede metabolizma yavaştır. Ayrıca topraktaki minerallerin alınması ve fazla ısının atılması için de su gerekir. Ortam sıcaklığının artması ister iklimden kaynaklansın, isterse deneysel olsun, terlemeyi artırır. Kaybedilen su kısa sürede temin edilemezse yapraklar atılarak terleme ve su kaybı önlenmeye çalışılır. Çünkü gövdedeki su kaybı çok azdır. Işık şiddetinin azalması ya da ışık alma süresinin azalması da fotosentez hızını yavaşlatır. Besin yapımı azalır. Bu hal uzun sürerse bitki yapraklarını kaybedebilir. Özetle belirtecek olursak her üç durum bitki için bir olumsuzluktur. Bitki bu durumlardan kurtulabilmek, tamamen ölmek yerine minimum metabolizmayla hayatta kalabilmek için yapraklarını dökerler. Kısa sürede şartlar normale dönerse tekrar yaprak oluşturabilir.
Cevap – E
10. Parankima doku, bitkide bulunduğu bölüme göre yapısal ve işlevsel farklılıklar gösterir. Aşağıdaki bitki bölümlerinin hangisinde bulunan parankima doku hücrelerinde, kloroplast miktarı en çoktur?
A) Genç gövde epidermisinin altında
B) Mantar tabakanın altında
C) Çimlenmemiş tohumun içinde
D) Emici tüylerin altında
E) Genç gövdenin öz bölgesinde
10. Bitkilerin, kloroplast taşıyan en önemli parankima hücreleri yapraklarda bulunur. Bunlara palizat parankiması ve sünger parankiması denir. Aynı özümleme parankimasından, otsu gövdelerde ve genç gövdelerde de bulunur. Kaktüsler gibi yaprağı olmayan bitkilerin odunsu gövdelerinde bu parankimalardan vardır. Gövdedeki bu parankima epidermisin hemen altında yer alır. Tohumlarda ve emici tüylerde kloroplastlı hücreler bulunmaz. Gövde de mantar tabaka oluşmuşsa, gövde yaşlanmış, kloroplastlı hücreler farklılaşmış ve kloroplastsız hale gelmiştir. Gövdelerin öz bölgesi mantarlaşmış ve ölü hücrelerden oluşur. Hemen dışarıda odun boruları bulunur. Yani kloroplast taşımazlar.
Cevap – A
11. Bazı bitkilerde, l. Stoma bulunmayan yeşil ince gövde ll. Kazık kök lll. Sadece üst yüzeyinde stoma bulunan yapraklar lV. Su depolanmış kalın gövde V. Geniş, parçalı yapraklar Vl. Kalın mantar tabakasıyla korunan gövde gibi özellikler bulunur. Bu özelliklerden, aşağıdakilerin hangisinde verilenlerin ikisi de, karşısında belirtilen ortama en uygundur? Özellikler Ortam
A) l ve V Kurak iklim
B) lll ve Vl Kurak iklim
C) ll ve V Kurak iklim
D) ll ve lV Su ortamı
E) l ve lll Su ortamı
11. Kurak ortam bitkilerinde, kazık kök, su depolayan gövde, kalın mantar tabakalı gövde, stomaların yaprak derinliğine gömülmesi, stomaların yaprağın alt yüzeyinde yoğunlaşması, yaprakların ince olması gibi adaptasyonlar vardır. Nemli ya da su ortamındaki bitkilerde ise, ince gövde, parçalı ve geniş yaprak, saçak ve yüzeyde kök, stomaların yaprak üst yüzeyinde yoğunlaşması gibi adaptasyonlar bulunur. Buna göre I. ve III. özellikle su bitkilerine özgüdür. Diğerleri uygunluk göstermez.
Cevap – E
12. Suda yaşayan bir canlı kolonisinin bazı özellikleri şunlardır: l. Birer çift kamçı taşıyan 16 hücreden oluşmuştur. ll. Hücrelerin işlevleri birbirlerinin aynıdır. lll. Hücreler, jelatinimsi bir kılıfla bir arada tutulmuştur. lV. Hücreler, koloniden ayrıldıklarında da bir birey gibi canlılıklarını sürdürebilmektedir. Yukarıdaki özelliklerden hangileri, bu koloninin çok hücreli canlı olmadığının kanıtlarıdır?
A) l ve ll
B) l ve lV
C) ll ve lll
D) ll ve lV
E) lll ve lV
12. Bir hücre topluluğunun çok hücreli canlı kabul edilebilmesi için;
– Hücreleri arasında işlevsel ve yapısal farklılıklar bulunması
– Hücreleri bir arada tutan bağlantıların olması gerekir.
Bu özelliği göstermeyen koloniler çok hücreli değil, bir hücreli canlı kabul edilirler. Örneğin, bakteri kolonileri, geçici olarak biraraya gelmiş ökaryot bir hücreliler bu tip hücre kümeleridir. Bunlar birbirlerinden ayrıldıklarında, tek başlarına yaşamlarını ve üremelerini devam ettirebilirler. Çünkü her hücre bütün hayatsal olayları başarabilir. Soruda verilen öncüllerden ll ve lV çok hücreli canlı özelliklerini gösterir.
Cevap – D
13. Kurak bir ekosistemde bulunan, farklı türlere ait iki otsu bitkinin, aşağıdaki özelliklerden hangisi bakımından benzer uyum yapması beklenmez?
A) Çiçeğin anatomik yapısı
B) Yaprak yüzey genişliği
C) Stomaların konumu
D) Yaprakta kütikula tabakasının kalınlığı
E) Kök uzunluğu
13. Hem kurak ortam bitkileri hem de nemli ortam bitkileri yaşadıkları ortamlara uygun adaptasyonlara sahiptirler. Kurak ortamda yaşayan bitkilerde su kaybını azaltmak için yapraklardaki stomalar hem yaprağın alt kısmında bulunmaktadırlar, hem de epidermis yüzeyinden daha derindedirler. Buna benzer bir uyum yapraktaki kütikula tabakası içinde geçerlidir. Kurak ortam bitkilerinde bu tabaka kalındır Bitkilerde yapraklar fotosentezle besin üretiminin ve terlemeyle su kaybının en yoğun olarak yapıldığı yerlerdir. Kurak ortam bitkilerinde yapraklar su kaybını azaltmak için dar yüzeyli, nemli ortamlarda ise geniş yüzeylidir Kurak ortamlarda topraktaki su oranı da azdır. Buralarda yaşayan bitkiler topraktan daha çok su alabilmek için derinlere doğru uzanan kazık köklere sahiptir. Bitkilerde çiçek yapısı türler arasında farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar bitkilerin sınıflandırılmasında kullanılır. Ancak nemli veya kurak ortama uyum için oluşmuş bir çiçek şeklinden söz edilemez.
Cevap – A