Bu yazımızda periskopun tarihçesi, icat edilişi ve kullanımından bahsedeceğiz. Periskop, gizli veya korunmuş bir noktadan gözlemler yapmak için kullanılan optik bir cihazdır. Basit periskoplar bir tüp kabının zıt uçlarına yerleştirilen yansıtıcı aynalar ve prizmalardan oluşur. Yansıtıcı yüzeyler birbirine paraleldir ve tüpün eksenine 45 derece açıyla yerleştirilirler.
Periskopun askeri alanda kullanımı
Bu temel periskop formundan yola çıkarak iki basit lensin daha eklenmesiyle I. Dünya Savaşı sırasında siperlerde gözlem amaçlı olarak kullanılan bir alet elde edildi. Askeri personel bazı silah taretlerinde hala periskop kullanır.
Periskoplar tanklarda yaygın olarak bulunur: Askeri personelin tankın güvenliğini riske atmadan durumlarını kontrol etmelerini sağlar. Önemli bir gelişme olarak kabul edilen Gundlach döner periskopu, tank komutanının koltuğunu hareket ettirmeden 360 derecelik görüş alanı elde etmesine izin verir.
1936'da Rudolf Gundlach tarafından patentlenen bu tasarım ilk kez Polonya'nın 7-TP hafif tankında (1935'ten 1939'a kadar üretildi) kullanıldı.
Periskoplar ayrıca askerlerin hendeklerin tepelerini görmesini sağlayarak düşman ateşine maruz kalmalarını (özellikle de keskin nişancılardan) önlüyordu. II. Dünya Savaşı sırasında topçu gözcüleri ve subayları farklı montaj teknikleriyle özel olarak imal edilmiş periskop dürbünleri kullandılar.
Aynalar yerine prizmalar ve gelişmiş fiber optikler kullanan ve görüntüyü büyütmeyi sağlayan daha karmaşık periskoplar, denizaltılarda ve çeşitli bilimsel alanlarda kullanılıyor. Klasik denizaltı periskopunun genel tasarımı oldukça basittir. Birbirlerine dönük iki teleskoptan oluşurlar. İki teleskop farklı büyütme oranlarına sahipse aralarındaki bu fark büyütme veya küçültmenin genel oranını belirler.
Periskopu kim icat etti?
Simon Lake
İlk periskop(1902) Simon Lake tarafından yapıldı ancak bugünkü modern haline getirilmesinde Sir Howard Grubb'un çalışmaları en az onun kadar önemlidir.
Elektrik motorlu denizaltı USS Holland birçok yenilikle gelmesine rağmen bir büyük kusura sahipti: Su altında görüş eksikliği. Mürettebatın dışarıda ne olduğunu görmesi için denizaltının su yüzeyine çıkması gerekiyordu. Ancak bu sayede kumanda kulesi pencerelerinden bakılabilirdi. Bu eksikliği Holland'ın gizlilik avantajını zayıflattı. Mucit Simon Lake prizmaları ve lensleri kullanarak periskopun öncüsü omniscope'u yaptı.
Howard Grubb
Astronomik aletler tasarmasıyla bilinen Sir Howard Grubb, ilk kez Hollanda tasarımı İngiliz Kraliyet Donanması denizaltılarında kullanılan modern periskopu geliştirdi. İlk nükleer enerjili denizaltı olan USS Nautilus'a su altı televizyonu yerleştirilinceye dek, periskop 50 yıldan uzun bir süre su altında görmenin tek yolu oldu.
Thomas Grubb (1800-1878) Dublin'de bir teleskop firması kurdu. Sir Howard Grubb'un babası baskı makineleri icat etmesiyle dikkat çekti. 1830'ların başında kendisi için 23 cm teleskopla donatılmış bir gözlemevi yaptı. Thomas Grubb'un en küçük oğlu Howard (1844-1931) 1865'te şirkete katıldı, elindeki şirket birinci sınıf Grubb teleskopları ile bilinmeye başladı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Grubb'un fabrikasından silah nişangahı ve periskop yapmaları istendi. Grubb bu zamanlarda periskop tasarımını mükemmelleştirmiştir.