Stalingrad Muharebesi, Sovyetler Birliği ile Üçüncü Reich ve hatta bir bütün olarak II. Dünya Savaşı arasındaki çatışmada dönüm noktasıydı. Bundan sonrası adeta Nazi Almanya'sının ölüme terkedilmesiydi.
Moskova Muharebesi
Ekim 1941'de SSCB felaketin eşiğindeydi. Moskova'nın sadece 200 km batısındaki Vyazma'da Kızıl Ordu, öldürülen, yaralanan veya esir alınan bir milyon kadar adam kaybetti. Sovyet başkentine giden yol artık Wehrmacht (Nazi Almanyası'nın silahlı kuvvetler) için açıktı.
Sibirya, Urallar ve Rus Uzak Doğu'dan yeni bölükler gelene kadar, Sovyet komutanlığı Nazileri geriletmek için elinden geleni yaptı. Bununla birlikte, Alman ilerleyişi acımasızdı ve 2 Aralık'ta 2. Panzer Tümeni birimleri Kremlin'den sadece 30 km uzaklıktaki Krasnaya Polyana'yı ele geçirdi.
Alman komutanlığı, Kızıl Ordu'nun yakında çökeceğine tamamen inanmış durumdaydı. Son bir kesin darbe indirmeye çalışırken, aralıksız devam eden Sovyet karşı saldırılarının Alman birliklerini bitkin ve aşırı stresli bıraktığı gerçeğini görmezden geldi. En önemlisi tank ve motorlu tümenler şehre yaklaşan sayısız mayın tarlasını aşmak için mücadele ediyorlardı. Tedarik sorunları, erken başlayan sert kış koşullarında yem eksikliği nedeniyle atların topluca ölmesiyle durumu daha da kötüleştirdi.
5 Aralık'ta düşmanı tamamen hazırlıksız yakalayan Sovyet birlikleri, Georgy Zhukov komutasındaki Batı Cephesi ve Konstantin Timoshenko komutasındaki Güney-Batı Cephesi'nde büyük bir karşı saldırı başlattı. Zaten tükenmiş olan işgalciler başkentten geri püskürtüldü ve bazı yerlerde geri çekilme hayatta kalmak için bir ince çizgiye dönüştü. Almanlar ancak Ocak 1942'nin başlarında cephe hattını dengeye kavuşturmayı başardı.
“Moskova saldırısı karaya oturdu. General Heinz Guderian, Memories of a Soldier (Bir Askerin Anıları) adlı kitabında, cesur birliklerimizin tüm fedakarlıkları ve çabaları boşunaydı” diye yazıyordu. blitzkrieg ("yıldırım harbi") stratejisi başarısız olmuştu. 100-250 km uzaklaştırılan Alman birlikleri, artık Sovyet başkenti için ciddi bir tehdit oluşturmuyordu.
Stalingrad Muharebesi
Mayıs 1942'de Kharkov yakınlarındaki tartışmasız Sovyet yenilgisinden sonra, Wehrmacht (Nazi Kara Kuvvetleri), Kafkasya'nın petrol sahalarına ve Volga'daki büyük bir sanayi merkezi ve önemli bir ulaşım merkezi olan sembolik olarak Stalingrad diye adlandırılan şehrine geniş çaplı bir saldırı başlatma olanağını yakaladı. Bu muharebenin kaybı Kızıl Ordu'nun hiç kuşkusuz sonunu getirebilirdi.
Geniş çaplı bombalama ve acımasız sokak savaşları şehri tamamen harap etti. Alman saldırısına karşı çaresiz bir direniş, nehre çekilmek zorunda kalan 62. Ordu'dan geldi ve burada hayati önem taşıyan Krasny Oktyabr ve Titan-Barrikady üslerini ellerinde tutmak için canla başla savaştı.
138. Piyade Tümeni'nden Er Milya Rozenberg'in hatıralarından.
Acıkmıştık ve her tarafımız bitlerle kaplıydı, ama çılgınlık içinde öyle bir noktaya geldim ki, kimseye, kendime bile acımadım… Duvardaki her tuğla için vahşice savaştık ve geceleri hem biz hem de Almanlar fabrika ve tünelleri kullanarak sürünerek ilerliyorduk. Bunu yiyecek ve mühimmat bulmak için yapıyorduk, Almanlar ise bizi Volga'ya itmek için… Göğüs göğüse çarpışmalar hiç bitmedi…138. Piyade Tümeni'nden Er Milya Rozenberg
19 Kasım 1942'de, Alman 6. Ordusu artık tamamen çıkmaza girmişken, Sovyetler, zayıf silahlandırılmış Rumen birlikleri tarafından tutulan kanatlara, büyük çaplı saldırılar başlattı. Savunmayı aşan Kızıl Ordu, Stalingrad'da 330.000 kişilik düşman kuvvetini kuşattı ve Şubat 1943'ün başında onları yok etti. Tarihin en kanlı savaşının insani açıdan maliyeti, her iki tarafta toplam iki milyon ölü ve yaralı olmuştu.
Stalingrad'daki yenilgi, Üçüncü Reich'ı ve müttefiklerini derinden şoke etti, öyle ki, çatışmaya sonradan dahil olmayı düşünenler gizlice kendilerini kurtarmanın yollarını aramaya başladı. Örneğin Türkiye, Sovyetler Birliği'nin işgaline katılma planlarından vazgeçti. Bu daha geniş küresel savaşta bir dönüm noktasıydı.
Kursk Muharebesi
1943 yazında Almanlar, Kursk şehri bölgesindeki Sovyet-Alman cephesinin orta sınırında büyük bir saldırıya hazırlanıyorlardı. Wehrmacht, Kızıl Ordu'yu burada yenerek, Stalingrad'daki yenilgiden sonra kaybettiği stratejik avantajı yeniden elde etmeyi umuyordu.
Ancak Almanların sürpriz bir saldırı planı engellendi. Sovyet askeri istihbaratı, Citadel Operasyonunu (Operation Citadel) ve hatta başlayacağı kesin tarihi bile biliyordu – 5 Temmuz.
Her iki tarafta 2 milyona yakın personel, 4.000 uçak ve 6.000 tankın yer aldığı Kursk Savaşı, diğerler muharebelerin ötesinde tarihin en büyük tank savaşı çarpışması geldi.
Büyük Alman saldırıları, Sovyet savunması tarafından şiddetli bir direnişle karşılandı ve bir hafta sonra düşman yalnızca 12 kilometre ilerleyebilmişti. “Savaş o kadar şiddetliydi ki, yaralanmak ya da ölmek istediğimi canlı bir şekilde hatırlıyorum…” diye hatırlıyor havan bölüğü komutanı Yevgeny Okishev: “Sinirler yıpranmıştı, sıcaklık yüksekti, yiyecek yoktu… Siperlerimiz yüksekteydi, bütün yaklaşma denemeleri Alman ateşiyle sonuçlanıyordu. ”
Alman ataklarına dayanan Kızıl Ordu, tükenmiş düşmanın yenilgisini başlatacak geniş çaplı bir karşı saldırı başlattı. Bu kez, Wehrmacht, SSCB'ye karşı savaştaki avantajını tamamen kaybetti; sadece geri çekilme emri verilecekti. Yıllar sonra Heinz Guderian, Bir Askerin Anıları'nda “Doğu Cephesinde artık sakin günler yoktu” diye yazacaktı.
Bagration Harekâtı
1944 yazında Kızıl Ordu, Wehrmacht'ın kendi yıldırım harbi stratejisini ona karşı planladı. Bu stratejide tank ve uçak birlikteliğinin doğru koordine edilmiş planlanması, sayısal olarak üstün düşman savunmasını alt edebileceği gösterilmişti. Şimdi Sovyetler, büyük Alman birlikleri gruplarını kuşatmak ve hızla yok etmek için bu taktiği kullanacaktı.
23 Haziran 1944'te Belarus'taki Ordu Grup Merkezine karşı başlatılan geniş çaplı saldırı, Alman komutanlığı için kötü bir sürpriz oldu. Çünkü Almanlar, Kızıl Ordu'nun, Romanya'nın petrol sahalarına ulaşmak amacıyla saldırılarının ana odağında Ukrayna'ya öncelik vermek olduğuna inanıyordu.
Napolyon'a karşı 1812 Vatanseverlik Savaşı (Napolyon'un Rusya seferi) sırasında bir Rus komutanı olan Pyotr Bagration'ın adını taşıyan Bagration Harekâtı, iki aydan biraz fazla sürdü. Bu süre zarfında, 600 km batıya ilerleyen Sovyet birlikleri, Belarus topraklarını ve doğu Polonya'nın bir kısmını kurtardı ve Varşova ve Doğu Prusya sınırlarına ulaştı. Yarım milyona yakın askeri personelin öldürüldüğü, yaralandığı veya esir alındığı Ordu Grubu Merkezi (Heeresgruppe Mitte), fiilen ortadan kalktı.
Belarus gerillaları operasyonda önemli bir rol oynadı. Sadece düşmanın savunmasındaki en zayıf bölgeleri işaret etmekle kalmadılar, arkadan saldırdılar ve savaşın en belirleyici anlarında hücum birliklerine yardım ettiler. Mareşal Ivan Baghramyan, Zafere Böyle Gittik (Thus We Went to Victory) kitabındaki anılarında “Her gün raydan çıkan faşist trenlerin listesi daha da uzuyor” diye yazıyordu: “Nazi'nin planladığı demiryolu operasyonları neredeyse felç oldu ve karayolları artık onlar için daha kolay değildi. Gerillalar (Partizanlar) burada da gece gündüz soluklanmalarına izin vermediler.”
17 Temmuz 1944'te, Beyaz Rusya'daki çatışmalar sırasında yakalanan Alman savaş esirlerinden oluşan bir bölük, Moskova sokaklarında yürütüldü. Birkaç düzine general de dahil olmak üzere toplam 57.000 Alman askeri ve subayı, Sovyet başkentindeki “Moskova Zafer Geçit Töreni”ne katıldı.
Berlin Muharebesi
Üçüncü Reich'ın başkentine yapılan saldırı için, Sovyet komutanlığı iki milyondan fazla bir kuvvet topladı. Wehrmacht, SS ve Volkssturm'un (Yurt Muhafızları) 800.000 askeri SSCB'ye karşı çıkmaya çalıştı. Alman askerleri, arka arkaya birkaç savunma hattıyla şehirlerini zaptedilemez bir kaleye dönüştürdü.
20 Nisan 1945'te, 79. Tüfek Kolordusu'nun uzun menzilli topçuları, Berlin'e ilk topçu saldırısını başlatarak Führer'i doğum gününde “kutladı”. Beş gün sonra şehir Kızıl Ordu tarafından kuşatıldı.
Yaklaşık bir hafta boyunca Berlin sokaklarında şiddetli çatışmalar devam etti. Almanların her caddesi barikatlar, sığınaklar, siperler ve makineli tüfeklerle doluydu. Sovyet birlikleri merkeze yaklaştıkça direniş daha da güçlendi.
30 Nisan, Reichstag için savaşın başladığı gündü. 1 Mayıs sabahı kırmızı bayrak çekilse de çatışmalar gün boyu sürdü.
Aynı gün, yani 30 Nisan'da Hitler'in intiharından sonra, yeni Alman liderliği Sovyet komutanlığına bir ateşkes teklif etti ve SSCB buna karşılık verdi. Elbette koşulsuz teslim olmaktan daha azını kabul etmeyecekti. Almanlar bunu reddetti ve savaş tazelenen bir güçle yeniden başladı. Ama uzun sürmesi mümkün değil. 2 Mayıs'ta Berlin garnizonu en sonunda teslim oldu.
“Askerlerimiz savaşta muazzam bir kahramanlık ve cesaret sergilediler. Ordumuzun olgunluğu, savaş yıllarında büyümesi, Berlin Savaşı'na tamamen yansıdı. Berlin operasyonundaki askerler, çavuşlar, subaylar ve generaller yaratıcı bir şekilde olgun, kararlı ve sonuna kadar cesur olduklarını kanıtladılar” diye yazdı Mareşal Georgy Zhukov.
Toplamda, 75.000'den fazla Sovyet askeri, Alman başkenti için yapılan savaşlarda hayatlarını kaybetti.