Disakkarit, iki monosakkarit molekülünün birleşmesiyle oluşan bir karbonhidrat türüdür. Monosakkaritler, en basit şekeri olan tek bir şeker molekülüdür ve disakkaritler, iki monosakkaritin bir kovalent bağ ile birleşmesiyle oluşur.
Disakkaritler, doğal olarak birçok gıdada bulunur ve sindirim sistemi tarafından hidrolize edilerek monosakkaritlere ayrılır. Bazı disakkaritler, insülin salınımını tetikleyen yüksek glisemik indeksleri nedeniyle özellikle şeker hastaları tarafından sınırlandırılmalıdır.
Disakkaritler arasında en yaygın olanları şunlardır:
Disakkaritler, glisemik indeksleri, tatları ve diğer özellikleri nedeniyle birçok gıdada kullanılır. Ancak, bazı insanlar için sindirimi zor olabilir. Bu nedenle, bazı diyetisyenler, sindirimi kolaylaştırmak ve kan şekeri seviyelerini kontrol altında tutmak için bazı disakkaritleri sınırlandırmayı veya tamamen kaçınmayı önerirler.
Disakkaritler, birçok gıdada bulunan ve genellikle tatlandırıcı olarak eklenen karbonhidratlardır. Örneğin sükroz sofra şekeridir ve insanların yediği en yaygın disakkarittir. Pancar gibi diğer gıdalarda da bulunur. Sükroz gibi disakkaritler sindirildiklerinde basit şekerlerine ayrılırlar ve enerji için kullanılırlar. Laktoz anne sütünde bulunur ve bebekler için beslenme sağlar. Maltoz, genellikle çikolatalarda ve diğer şekerlemelerde bulunan bir tatlandırıcıdır.
Bitkiler enerjiyi sükroz gibi disakkaritler şeklinde depolar ve ayrıca floemde besin maddelerinin taşınması için kullanılır. Bir enerji depolama kaynağı olduğu için şeker kamışı gibi birçok bitki sükrozda yüksektir. Trehaloz, bazı alg ve mantarlarda taşıma için kullanılır. Bitkiler aynı zamanda birçok monosakkaritin bir araya gelmesiyle oluşan polisakkaritlerde enerji depolar. Nişasta, bitkilerde depolama için kullanılan en yaygın polisakkarittir ve maltoza parçalanır. Bitkiler ayrıca hücreler arasında glikoz, fruktoz ve galaktoz gibi monosakkaritleri taşımak için disakkaritleri kullanır. Monosakkaritleri disakkaritlere paketlemek, moleküllerin taşıma sırasında parçalanma olasılığını azaltır.
Monosakkaritlerden disakkaritler oluştuğunda, bir molekülden bir -OH (hidroksil) grubu, diğerinden bir H (hidrojen) çıkarılır. Molekülleri birleştirmek için glikosidik bağlar oluşturulur; bunlar, bir karbonhidrat molekülü ile başka bir grup (mutlaka başka bir karbonhidrat olması gerekmez) arasındaki kovalent bağlardır. İki monosakkaritten ayrılan H ve -OH, bir su molekülü olan H2O'yu oluşturmak için birleşir . Bu nedenle, iki monosakkaritten bir disakarit oluşturma sürecine dehidrasyon reaksiyonu veya yoğuşma reaksiyonu denir.
Disakkaritler, enzimler aracılığıyla monosakkarit bileşenlerine ayrıldığında, bir su molekülü eklenir. Bu işleme hidroliz denir. Örneğin şeker suda çözündüğünde meydana gelen çözünme süreci ile karıştırılmamalıdır. Şeker moleküllerinin kendileri çözündüklerinde yapılarını değiştirmezler. Katı şeker basitçe sıvıya dönüşür ve bir çözünen veya bir çözeltinin çözünmüş bir bileşeni haline gelir.
Sakaroz
Rafine edilmiş haliyle sofra şekeri olarak bilinen sükroz, birçok bitkide bulunan bir disakkarittir. Monosakkaritler glikoz ve fruktozdan oluşur. Şeker formunda sakaroz, tatlandırıcı olarak insan diyetinin çok önemli bir bileşenidir. Şeker ilk olarak MÖ 8. yüzyılda Hindistan'da şeker kamışından çıkarıldı ve saflaştırıldı. Aslında şeker kelimesi, adını kısmen Sanskritçe'de şeker kristallerinin adı olan khanda kelimesinden alır. Bugün, her yıl yaklaşık 175 metrik ton şeker üretiliyor.
Konjenital sükraz-izomaltaz eksikliği (CSID) olan kişiler sakaroz intoleransıdır ve sükroz-izomaltaz enzimini eksik tuttukları için onu iyi sindiremezler. CSID'li bazı insanlar da nişastaları sindirmekte zorlanırlar. Sükroz intoleransı olan bir kişi sükrozu mümkün olduğunca sınırlamalıdır ve takviye veya ilaç almak zorunda kalabilir.
Maltoz
Malt şekeri olarak da bilinen maltoz, iki glikoz molekülünden oluşur. Malt, tahıllar yumuşayıp suda büyüdüğünde oluşur ve biranın, tahıl gevreği, makarna ve patates gibi nişastalı yiyeceklerin ve birçok tatlandırılmış işlenmiş gıdanın bir bileşenidir. Bitkilerde, nişasta gıda için parçalandığında maltoz oluşur. Büyümek için tohumları çimlendirerek kullanılır.
Laktoz
Laktoz veya süt şekeri, galaktoz ve glikozdan oluşur. Memelilerin sütü laktoz bakımından yüksektir ve bebekler için besin sağlar. Çoğu memeli, laktozu yalnızca bebekken sindirebilir ve olgunlaştıkça bu yeteneğini kaybeder. Aslında, yetişkinlikte süt ürünlerini sindirebilen insanlar, aslında bunu yapmalarına izin veren bir mutasyona sahiptir. Bu nedenle pek çok insan laktoza karşı toleranssızdır; insanlar, diğer memeliler gibi, bu mutasyon yaklaşık 10.000 yıl önce belirli popülasyonlarda yaygınlaşana kadar çocukluktan sonra laktozu sindirme yeteneğine sahip değildi. Bugün, laktoz intoleransı olan insanların sayısı, Kuzey Avrupa'da <%10'dan Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerinde %95'e kadar değişen popülasyonlar arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Farklı kültürlerin geleneksel diyetleri bunu tüketilen süt ürünleri miktarına yansıtır.
trehaloz
Trehaloz ayrıca maltoz gibi iki glikoz molekülünden oluşur, ancak moleküller farklı şekilde bağlanır. Bazı bitkilerde, mantarlarda ve karides ve böcekler gibi hayvanlarda bulunur. Arılar, çekirgeler ve kelebekler gibi birçok böceğin kan şekeri trehalozdan oluşur. Parçalandığında uçuş için hızlı enerji sağlayan verimli bir depolama molekülü olarak kullanırlar.
laktuloz
Laktuloz, fruktoz ve galaktozdan oluşur. Kabızlık ve karaciğer hastalığını tedavi etmek için kullanılabilir ve ince bağırsakta aşırı bakteri üremesini test etmek için de kullanılabilir. Bazı ülkeler bunu yiyeceklerde kullanır, ancak şeker hastalarına potansiyel olarak zarar verebilecek bir farmasötik olarak görüldüğü için Amerika Birleşik Devletleri'nde buna izin verilmez.
selobiyoz
Maltoz ve trehaloz gibi, selobiyoz da iki glikoz molekülünden oluşur, ancak bunlar yine farklı bir şekilde bağlanır. Bitki hücre duvarlarının ana bileşeni olan selülozun hidrolize edilerek yapılmış olduğu bulunmuştur. Cellobiose, kimyasal analizler yapmak için bakteriyolojide, bakterilerin incelenmesinde kullanılır.
kitobiyoz
Chitobiose, birbirine bağlı iki glukozamin molekülünden oluşur. Yapısal olarak, selobiozun bir hidroksil grubuna sahip olduğu bir N-asetilamino grubuna sahip olması dışında selobioza çok benzer. Bazı bakterilerde bulunur ve enzim aktivitesini incelemek için biyokimya araştırmalarında kullanılır. Ayrıca mantarların hücre duvarlarını, böceklerin, eklembacaklıların ve kabukluların dış iskeletlerini oluşturan kitinde ve ayrıca balıklarda ve ahtapot ve kalamar gibi kafadanbacaklılarda bulunur.
İlgili Biyoloji Terimleri