Ankara aşığı bir mimar : Albert Laprade [fr]
Fransa Dışişleri Bakanlığı, Ağustos 1933’te, Albert Laprade’ı Fransa’nın Ankara Büyükelçiliği binasının mimarı olarak görevlendirdi. Albert Laprade (1883 - 1978) tanınmayan bir mimar değildi : 1915 ile 1919 yılları arasında Fas’ta, Kazablanka şehir planının çiziminde Henri Prost ile birlikte çalıştı (Henri Prost daha sonra İstanbul şehir planı üzerinde çalışmıştır). Laprade, aynı zamanda, Rabat’da bulunan Genel Rezidans binasının mimarıdır. Paris’te bulunan Altın Kapı Sarayı da yine onun eserlerindendir. Bu Saray, yirmili ve otuzlu yılların dönüm noktasında, Art deko akımının Paris’teki gelişiminin mükemmel bir kanıtı olup, kendisi için inşa edildiği 1931 Sömürge Sergisi’nden sonra da ayakta kalmıştır. Binanın orantıları, birçok sütun tarafından desteklenen kesin çizgisi (bkz. fotoğraf ve gravürler) büyük olasılıkla Fransa’nın Ankara Büyükelçiliği planlarına da esin kaynağı olmuştur.
Albert Laprade, 1934 ile 1937 yılları arasında, şehrin ve Büyükelçiliğin kurulacağı semtin nabzını tutmak ve bina inşasındaki ve bahçe düzenlemesindeki ilerlemeleri takip etmek üzere (desenler) düzenli aralıklarla Ankara’ya geldi. Bu yeni şehre, bir mimar ve bir şehircinin tutkulu bakışlarıyla baktı. Ankara üzerine kaleme aldığı (büyük olasılıkla 1937 tarihli) bir notta, « Ankara’nın son derece dikkat çekici resmi binalara sahip olduğunu ve en önde gelenlerinin Avrupa’da daha iyi tanınmamasından üzüntü duyduğunu » ifade ediyordu. Gazi’nin, planlarının yalınlığı ve modernliğinden etkilendiği köşküne gerçekleştirdiği bir ziyaretten çok memnun kalmıştı.
« Gazi’nin köşkü çok yüksek değerde bir eserdir. İlham kaynağına, mimara, inşa edenlere ve Türk ulusuna haysiyet kazandırmaktadır. Çok seyahat ettim ve dünya üzerinde bu derece baştan çıkarıcı ve uygulamasında bu derece mükemmel olan bir başka köşk görmedim. Bu köşk muhteşem bir manzaraya sahip, içi İngilizlerin söylediği gibi tamamen « homely » (ev atmosferinde) ve dış cephelerinde büyük bir sadelik görülüyor. Gazi’nin köşkünün bu derece sade olması biraz şaşırtıcı. Bu sadelik, kuvvetli bir kişiliğin yansıması ve hiç şüphe yok ki bir siyasi fikri ortaya koyuyor. Anıtsallıktan, bir Devlet Başkanının muhiti için hayal edilmesi alışılmış olan görünüşten ve gösterişten istemli bir şekilde kaçınılmış. Gazi’nin köşkü bizi büyüledi. Her şey zevk ve uygulama açısından mükemmel. (...) Türk olsun yabancı olsun, mimarlar ya da girişimler için ne güzel bir örnek teşkil ediyor. Bu son derece modern köşk adeta bir okul niteliğinde. (...) Kötü mimarların sistemli bir şekilde elenmeleri yerinde olur. İnsanlar nankördür ve unutulurlar. Geride kalanlar yalnızca taşlardır. Bu nedenle, bu binaların şu andaki nesiller tarafından yaşanmakta olan büyük tarihi dönemle ilgili fikirler ve bilgiler vermeleri gerek ».
Laprade’ın Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni binası için projeleri (1937-1938)
Bir Ankara aşığı olan ve bu şehirdeki şehircilik hedefleriyle candan ilgilenen Laprade, Büyükelçilik binasının inşa edilmesinin ötesinde, şehir ile ilişkisinin süresini uzatmayı ve bu şehirdeki etkisini biraz daha vurgulamaya çalışmayı arzu etmiştir. İşte bu anlayışla, 11 Ocak 1937 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni binasının inşası için açılmış yarışmaya katılmıştır. Kararnamede, bu binanın « 20. yüzyılın mimari karakteristiklerine ve anıtsal bir niteliğe sahip olması» öngörülmektedir. Yarışmaya katılan toplam 14 mimardan 3’ü Fransız’dır.
Laprade’ın planları Mustafa Kemal Atatürk’e, İsmet İnönü’ye ve TBMM Başkanı Kazım Paşa’ya Ekim 1937 yılında sunulmuştur. Laprade’ın Ankara’daki ortağı J. Aggiman, bir mektupta, bu planların “çok beğenildiğini » ifade etmiştir. Yarışma 1938 Ocak ayında sonuçlanmış ve üç mimar eşit dereceyle birincilik ödülünü paylaşmışlardır : Clement Holzmeister, Albert Laprade ve Alois Mezara. En sonunda, Mustafa Kemal Atatürk’ün onayını alan, Ankara’daki birçok binada imzası bulunan ve Laprade’ın dostu (onunla aynı yarışmada bulunmaktan dolayı içtenlikle pişmanlık duyan) Avusturyalı mimar Holzmeister’in projesi olmuştur.