Ekim 1941: Türkler Moskova'da Almanları bekliyordu
özel diplomasi
Bildiğiniz gibi, 16 Ekim 1941'de Moskova'da meydana gelen dramatik olaylardan sonra, başkent SSCB Devlet Savunma Komitesi'nin kararıyla kuşatma durumuna transfer edildi. Diğer tedbirlerin yanı sıra, bundan önce bir dizi hükümet ve parti kurumunun Moskova'dan devredilmesinin yanı sıra yabancı büyükelçiliklerin Kazan ve Kuibyshev'e devri geldi.
Diplomatlar, 15-19 Ekim tarihleri arasında sadece beş gün içinde başkentten çıkarıldı, ancak herkes bundan memnun değildi. Bu nedenle, Türk büyükelçiliği kategorik olarak tam tahliyeye itiraz etti. Görünüşe göre Türk diplomatlar, Sovyet başkentinin olası düşüşü konusunda çok endişeli değillerdi ...
Bu anlaşılabilir bir durumdur: 1940-1943'te Türkiye'nin SSCB'ye yönelik politikası. bildiğiniz gibi, Kafkasya'da Türk birliklerinin işgalinin eşiğindeydi. 10 Haziran 18'de imzalanan 1941 yıllık "Dostluk ve Saldırmazlık Üzerine" Türk-Alman Antlaşması'nın imzalandığı andan itibaren yürürlüğe girdiğini hatırlatalım.
Yani, kelimenin tam anlamıyla, SSCB'ye karşı Nazi saldırganlığının arifesinde. Dolayısıyla bu belgenin yürürlüğe girmesindeki acele haklıydı... Üstelik Ankara bu anlaşmayı ancak 2 Ağustos 1944'te kınadı.
Ve 1941 sonbaharından itibaren Transkafkasya'nın askeri işgali için planlar, bildiğiniz gibi, sadece Almanya ile değil, aynı zamanda SSCB'nin batı müttefikleriyle de Türk stratejistleri tarafından yapıldı (bkz. Fuhrer'in Kafkas Gambiti).
Berlin'in Türkiye'yi SSCB'ye karşı savaşa dahil etmek için yaptığı son girişim, 1943 yılının Haziran ayının sonunda Poltava-Kharkov-Belgorod bölgesinde Türk Genelkurmay Başkanlığı'nın huzurunda yapılan Wehrmacht manevralarıydı. Yani, Kursk Savaşı arifesinde.
Bu manevralarda Türk heyetine Türk Milli Savunma Komitesi başkanı General Cemil Toydemir başkanlık etti (fotoğrafta Mareşal Rundstedt'in yanında). Ancak Kursk Savaşı'nın sonuçları, Transkafkasya'daki Türk saldırganlığına katkıda bulunmadı.
son diplomat
Ekim-Kasım 1941'de Moskova'daki Türk diplomatlara gelince, Ankara'ya Moskova'nın yakında düşeceği konusunda güvence verdiler ve gelecekleri konusunda pek endişeli değillerdi. 12 Ekim 1941 - SSCB'deki Türk askeri ataşesi Albay R. Hangioğlu'nun Türk Genelkurmay Başkanlığı'na verdiği rapordan:
Bu taktik bizzat Stalin tarafından seçilmiş ve uygulanmıştır. Böyle bir sisteme göre yapılacak bir savunma, Sovyet kadro ordusunun felaketine yol açacaktır. Olaylar çok hızlı gelişiyor ve açıkçası Almanlara zafer kazandıracak." (GA RF, F. R-9401, Op. 2, D. 100, L. 418-420)
14 Ekim 1941 - Türkiye'nin SSCB Büyükelçisi A.Kh.'nin raporundan. Türk Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı tarafından harekete geçirilen:
... Büyükelçilik Müsteşarı Kamil Mümtaz Bey bir süre Moskova'da kalacak ve evraklar gönderildikten sonra gidecek. Değerli eşyalar Kazan'da özel olarak belirlenmiş bir binaya yerleştirilecek." (GA RF, F. R-9401, Op. 2, D. 100, L. 422-424)
Kamil Mümtaz Bey o sırada Moskova'da kalan son yabancı diplomattı ve Kazan'a ancak Kasım ortasında ayrıldı!
elimizden geldiğince yardımcı olacağız
22 Kasım 1941 - Türkiye'nin SSCB Büyükelçisi A.Kh.'nin raporundan. Aktay'dan (Kazan'dan) Türk Dışişleri Bakanlığı'na ve Savunma Bakanlığı'na:
Ve büyükelçinin sonsözünde (resimde), kasıtlı bir çarpıtma var:
Ancak Türk tarafı, SSCB'deki uydularıyla Almanya'nın işgaline fiilen yardım etti. Bu nedenle, Ekim 1941'den bu yana Kafkasya'daki Sovyet hava savunması, Türk Hava Kuvvetleri tarafından Sovyet sınırlarının ihlallerini giderek daha sık kaydetti ve bu da Temmuz 1943'ün ortasına kadar arttı. SSCB ile kara sınırındaki askeri olaylar gibi bu tür ihlaller, özellikle Haziran-Ekim 1942'de sıktı.
Ve Mayıs 1942'de, Rus ve Azeri tarihçi Jamil Hasanlı'nın belirttiği gibi,
Buna göre, 1942 baharında, Transkafkasya Askeri Bölgesi'nin siyasi işçileri, askerleri ve subayları arasında artan Türk tehlikesi hakkında bir kampanya başlattı. Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan topraklarında, Sovyet birliklerinin sayısı 1942 sonbaharının başında 25 tam donanımlı bölüme yükseltildi.
Ocak 1945'e kadar Ankara'nın çeşitli bahanelerle Müttefiklerin kargo konvoylarının Sovyet limanlarına veya Transkafkasya demiryollarına gitmesine izin vermeyi reddetmesi de karakteristiktir. 1941-1944'te Almanya, İtalya ve Romanya'nın taşımaları serbest olmasına rağmen. Türk (Ege-Karadeniz) boğazlarından geçer.
Ayrıca Churchill ve Roosevelt, Aralık 1943'te Kahire'de yapılan üçlü müzakereler sırasında dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı I. İnönü'yü bu konularda ikna edemediler. Yine de Ankara, SSCB'ye karşı Nazi saldırganlığına doğrudan katılmaya cesaret edemedi ...
- Alexey Chichkin
- yazarın arşivinden forum.guns.ru, gettyimages.com
Abone olun ve en son haberler ve günün en önemli olaylarından haberdar olun.