Yaşlılıkta kansızlık olması normal mi?
Kemik iliğinin hacmi ergenlik döneminden başlayarak ileri ki yaşlara kadar azalır. Yaşlılıktan önceki dönemde 45-60’lı yaşlarda veya üzerindeki yaş dönemlerinde ilik kaybı daha çok kaval kemiği ve kaburgalar veya omurgalarda belirgindir. Kemiklerdeki ilik dokusunun yerini ilerleyen yaşlarda bağ dokusu ve yağ dokusu aldığından 60 yaşından sonra hücrelerin sayısı azalır. Yaşlılık dönemlerinde ak yuvarlara oranla al yuvar üretimi düşer.
Yaşlılarda lenf ve dalak düğümleri gençlere göre yüzde elli daha azdır. Yaşlı hastalardaki kansızlık, yetişkin hastalardaki kansızlığa benzer özelliktedir. En fazla görülen kansızlık şekilleri kronik kanamalardan kaynaklanan demir eksikliğine bağlı veya kronik hastalıklardan oluşan kansızlıktır. Aynı zamanda yalnız yaşayan ve yeterli beslenemeyen yaşlılarda folik asit eksikliğine, B 12 vitamini eksikliğine bağlı da kansızlık görülebilir.
Yaşlılarda kansızlık (anemi) neden olur?
Yaşlılarda kansızlığa neden olan faktörler arasında alkol, sigara kullanımı ya da dolaşım bozukluğu ve bağışıklık sisteminin yeterli olmaması gibi faktörler vardır. Ayrıca mide veya bağırsak sorunları da kansızlık yapabilir. Bu tür kansızlığa genellikle orta yaş ya da yaşlı erkeklerde rastlanır.
Pankreasın yeterli çalışmaması da demir emiliminde bozulma ya da sindirim sisteminde bazı rahatsızlıklara yol açarak kansızlığa neden olabilir. Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, aspirin, ACE inhibitörleri, ACE reseptör blokerleri, antibiyotikler ve romatizma ilaçları gibi) kansızlığa neden olabilir. Bazı hormonal nedenler de (örneğin erkeklerde testosteron düşüklüğü, hipotiroidizm gibi) kansızlığa neden olabilir. Bazı yaşlı hastalarda da kansızlığın nedeni bulunamaz.
Bazı kronik hastalıklar, kronik enfeksiyonlar ve malign hastalıklar da kansızlığa neden olabilir.
- Kansızlığa neden olan kronik enfeksiyonlar: Tüberküloz, infektif endokardit, osteomiyelit, idrar yolu enfeksiyonları, mantar enfeksiyonları gibi kronikleşen enfeksiyonlar yaşlılarda kansızlığa neden olabilir.
- Kansızlığa neden olan kronik hastalıklar: Osteoartrit, romatoid artrit, kollajen doku hastalıkları, polimyaljika romatika, akut ve kronik hepatit, dekübit ülseri, kronik böbrek ve karaciğer yetmezliği gibi hastalıklar yaşlılarda kansızlığa neden olabilir.
- Kansızlığa neden olan malign (kötü huylu) hastalıklar: Metastaz (sıçrama) yapan kanserler, lösemi, lenfoma, multipl miyelom, protein enerji malnütrisyonu gibi hastalıklar yaşlılarda kansızlığa yol açar.
Yaşlılarda kansızlık (anemi) belirtileri
Yaşlılıkta kansızlığa bağlı şikayetler ve bulgular çoğunlukla sinsi seyredebileceği gibi bazı belirtiler de görülebilir.
- Solukluk, halsizlik, yorgunluk ve çabuk yorulma
- Baş ağrısı ve baş dönmesi
- Göğüs ağrısı
- Vücut sıcaklığının düşük olması/aşırı üşüme
- Fiziksel performansta ciddi şekilde azalma
- Kas gücünde azalma ve normal bireylere göre daha fazla düşme kazaları
- Kansızlıktan etkilenen kişilerde bilişsel fonksiyonlarda yavaşlama ve azalma
- Şikayetlerini anlatmada güçlük çekme gibi belirtiler ve bulgular yaşlılarda görülebilecek kansızlık belirtileridir.
Yaşlılarda kansızlık (anemi) tedavisi
Yaşlı hastalarda kansızlığın tedavisi diğer yaşlardaki hastalarınki ile yaklaşık aynıdır. Kansızlık tedavisinde amaç eksik olan değeri yerine koymaktır. Kansızlık teşhisi konulan yaşlı hastada öncelikle altta yatan neden araştırılır ve altta yatan bir hastalık var ise bunun kontrol altına alınması gerekir. Bununla birlikte altta yatan neden kolay bulunmayabilir, bu nedenle gerekli araştırmaların ve tetkiklerin yapılması çok önemlidir.
Beslenmeye bağlı kansızlık tedavisi: Kansızlık beslenme dengesine bağlı ise bunu düzenlemek için beslenme şeklinde değişiklik yapmak gerekir. Yaşlılarda yeterli ve dengeli beslenme, diğer pek çok sorunda olduğu gibi kansızlığı önlemede de çok önemlidir.
Demir eksikliğine bağlı kansızlık tedavisi: Demir eksikliğine bağlı kansızlıkta mide ve bağırsak sisteminde kan kaybına neden olan bir sorun var ise, bu durumun anlaşılması için endoskopi (gastroskopi ve kolonoskopi) gibi yöntemler ile bunun teşhisinin konulması ve nedene yönelik tedavinin yapılması gerekir. Gereken durumlarda damar yolundan demir takviyesi yapılır. Demir ağızdan veya kas içine verilirse emilimdeki değişkenlik söz konusu olduğundan tedavi her zaman işe yaramaz. Kansızlıkta dokulardaki depolarda birikmiş olan demir bittiğinde demir takviyesine ihtiyaç vardır.
B 12 vitamini eksikliğine bağlı kansızlık tedavisi: B 12 vitamini eksikliği ile alakalı kansızlıkta yaşlı hastaya tek başına veya folik asit ile beraber B 12 vitamini, diğer B gurubu vitaminleri ve karaciğer özütleri verilebilir. B 12 vitamini genel olarak kas içi yoldan verilmektedir. Bu sayede alyuvarlar ve hemoglobin değerleri daha kolay yükselebilir.
Hormonal eksikliğe bağlı kansızlık tedavisi: Endokrin bez yetmezliğine bağlı anemide eksik olan hormonun yerine konması kansızlığı düzeltebilir.
Karaciğer ve böbrek yetmezliğine bağlı kansızlığın tedavisi: Karaciğer ve böbrek yetmezliğinde karaciğer ve böbrek nakli yapılır ve bu nakil başarılı olur ise anemi düzelir, ancak nakil önceliği çocuklara ve gençlere verilmekle birlikte 7. dekattaki (70’li yaşlardaki) hastalara da karaciğer ve böbrek nakli yapılabilmektedir.
Diğer hastalıklara bağlı kansızlık tedavisi: Diğer hastalıklara bağlı kansızlık tedavisinde ise altta yatan hastalığın tedavisi, rekombinant eritropoetin (EPO) tedavisi ve öncelikle altta yatan hastalığın tedavisi gibi tedavi yöntemleri uygulanır. Bazı hastalarda ve gereken durumlarda eritrosit süspansiyon transfüzyonu tedavisi uygulanabilir fakat transfüzyon tedavisi her hastada uygulanmaz.