Son dönem böbrek yetmezliği, böbrek fonksiyonlarının tümüyle bozulduğu, yaşamı sürdürmek için diyaliz ve böbrek naklinin gerekli olduğu aşamadır. Böbrek nakli, hastanın vücuduna bir başka kimseden alınan böbreğin takılması olarak açıklanabilecek bir cerrahi yöntemdir. Nakil, canlı vericiden veya beyin ölümü gerçekleşmiş kişilerden yapılır.
Son Dönem Böbrek Yetmezliği Nedir?
Son dönem böbrek yetmezliği, "böbrek fonksiyonlarının kalıcı olarak bozulması" durumuna deniyor. Bu durum ilerleyerek "son dönem böbrek yetmezliği" denilen, böbrek fonksiyonlarının tümüyle bozulduğu, yaşamı sürdürmek için diyaliz ve böbrek nakli tedavilerinin şart olduğu aşamaya dönüşebiliyor.
Son dönem böbrek yetmezliği tanısı konan her hasta böbrek nakli olmak üzere değerlendirilmelidir! Böbrek nakli, hastanın vücuduna bir başka kimseden alınan böbreğin takılması olarak açıklanıyor. Nakil için kullanılacak böbrek, iki kaynaktan sağlanıyor: Canlı vericiden veya beyin ölümü gerçekleşmiş kişilerden.
Hangi Derecedeki Akrabalar, Verici Olabilir?
Sağlık Bakanlığı tarafından canlıdan organ ve doku nakillerinin denetiminin kolaylaştırılması amacıyla 'Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi' yürürlüğe girmiştir. Buna göre canlıdan organ ve doku nakli, alıcının dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dahil) kan ve kayın hısımlarından yapılabilir.
Bu kapsam dışında kalan organ ve doku verici adayların durumları, ilgili Organ ve Doku Nakli Merkezi'ndeki Yerel Etik Kurul tarafından değerlendirilip uygun bulunursa nakil gerçekleştirilebilir.
Dördüncü derece hısımlık bağı ile ilgili olarak; Türk Medeni Kanunu'nun 17. maddesinde, 'Kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur' denmektedir.
Kan Hısımlığında Kişinin Akrabalık Derecelerine Göre;
1. derece akrabaları: Annesi, babası, çocuğu
2. derece akrabaları: Kardeşi, dedesi, ninesi, torunu
3. derece akrabaları: Amcası, halası, dayısı, teyzesi, yeğeni (kardeş çocuğu)
4. derece akrabaları: 3. derecedekilerin çocuklarıdır.
Kayın hısımlığında ise kişinin eş tarafından akrabaları aynı şekilde derecelendirilir.
Akraba Dışı Vericiler
Canlıdan organ nakli, alıcının en az iki yıldan beri fiilen birlikte yaşadığı eşi, dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dahil) kan ve kayın hısımlarından yapılabiliyor.
Ancak elbette hiçbir akraba ve hısımlığın olmayan kişilerin de birbirine organ vermesi mümkün. Ancak yasa gereği bu konuda oldukça titiz bir araştırma yapılıyor.
Yukarıdaki canlı verici adayları dışında canlıdan nakil yapılabilmesi için, naklin yapılacağı ilde oluşturulacak Etik Komisyonu'nun verici ile alıcı arasında, yönetmeliğe ve diğer ilgili mevzuata aykırı herhangi bir hususun bulunmadığını ve etik açıdan organ bağışının uygunluğunu onaylaması zorunludur.
Bu durumda alıcı ve vericilerin, İl Sağlık Müdürlüğü aracılığıyla öncelikle komisyona başvurmakları zorunlu hale getiriliyor.
Kimler Böbrek Nakli İçin Canlı Verici Olamaz
- 18 yaşından küçük
- Hipertansiyonu (>140/90 mmHg) olanlar veya hipertansiyon ilacı kullananlar
- Diyabet hastaları
- Proteinüri (250 mg/24 saat),
- Tekrarlayan böbrek taşı öyküsü,
- Düşük GFR (< 80 ml/dk)
- Mikroskopik hematüri
- Böbreğinde ürolojik anormallikler olanlar
- Ciddi medikal hastalığı olanlar (kronik akciğer hastalığı, yakın zamanda tanı konulmuş kanser hastalığı)
- Şişman olanlar (İdeal kilosunun yüzde 30'un üstünde kilosu olanlar)
- Tromboz veya tromboembolizm öyküsü olanlar
- Psikiyatrik hastalıklara sahip olanlar
- Ailede kuvvetli bir şekilde diyabet, hipertansiyon ve böbrek hastalığı öyküsü bulunanlar.