CGTN / Bradley Blankenship
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) , bu hafta yayınladığı yıllık raporunda, merkez bankalarının, özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Merkez Bankası’nın (Fed) faiz oranlarını artırmaya devam etmesi halinde küresel ekonomik durgunluk ve uzun süreli durgunluk riski olacağı uyarısında bulundu. UNCTAD, bu durumun yoksul ülkelerdeki ekonomik çıktının üç yılda 360 milyar dolar tutarında gerilemesiyle, özellikle bu ülkeleri etkileyeceğini bildirdi.
UNCTAD, Fed ve zengin ülkelerdeki diğer merkez bankalarının mevcut politikasının, talebi düşürerek arz yanlı sorunları çözmeye çalıştığına, ancak bunun hiçbir anlam ifade etmediğine ve etkisi olmadığına işaret etti. UNCTAD, gördüğümüz enflasyonun talep odaklı değil, arz odaklı olduğunu vurguluyor. Fed ve diğer merkez bankaları, devam eden Covid-19 salgını veya son yıllarda mütevazı ücret artışlarından kaynaklı bastırılmış talebin, enflasyonun suçlusu olduğuna dair yanlış fikirde ısrar ediyor. Ancak bu yanlıştır. Amerikalıların salgın sırasındaki enflasyonu teşvik eden durum bitti ve bu kırk yıldaki en yüksek enflasyonun temel itici gücü değil.
FED'İN FAİZ ORANLARINI ARTIRMASI GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİ KÖTÜ ETKİLEYECEK
Salgın sırasında işçilerin ücretlerindeki herhangi bir artış, aslında gerçek anlamda ücret düşüşlerine dönüştü. Kontrol dışı tüketim harcaması yoktur; talep basitçe salgın öncesi seviyelerdeki bulunduğu yere uyum sağlıyor. Aynı şekilde, bazı Amerikalıların çalışma konusundaki isteksizliğinin enflasyonu teşvik edebileceğine inanılıyordu. Bu sadece, Covid-19 enfeksiyonundan kaynaklanan engellilik hali yüzünden çalışamayan tahmini 500 bin kişiye beklenmedik bir darbe değil, aynı zamanda Fed’in şimdiki kendi politikasıyla çelişen bir durumdur.
Pantheon Macroeconomics baş ekonomisti Ian Shepherdson’in bir raporda dediği gibi: “Fed açıkça iş gücü piyasasının tamamen hızla zayıflamasını istiyor. Bizim için açık olmayan şey bunu sebebidir.” İşçi eksikliğinin, kritik öneme sahip tedarik zincirleri ve günlük hizmetleri zorlaştırdığına inandırıldık. Şimdi Fed işsizliği artırmak istiyor ve hiç kimse, bu alanda eğitim görmüş ekonomistler bile tatmin edici bir açıklama bulamıyorlar.
Öyleyse enflasyonun sebebi nedir ve onunla ilgili ne yapabiliriz? Enflasyon arz yanlı bir mesele olduğu için tedarikçilerle ilgisi vardır. Önemli bir faktör, özellikle ABD’de, dev şirketlerin piyasadan herhangi bir uygulanabilir bir tepki olmadan yüksek fiyatlar belirlemesine olanak sağlayan rekabet eksikliğidir. Gıda ve enerji dâhil önemli endüstriler o kadar tekelleşmiştir ki bu şirketler artan fiyatların desteğiyle rekor karlar elde ediyorlar.
TEDARİK BASKILARINI ÇÖZMEK
Tedarikçiler üzerindeki diğer önemli baskı, aklın almayacağı şekilde halen sona ermeyen Covid-19 salgınının sürmesidir. Batılı ülkeler kendilerini bu sonbaharda başka bir enfeksiyon dalgasının ortasında bulduğunda ve virüsün yeni türleri ortaya çıktığında, çalışma gücünün önem bir miktarı herhangi bir zamanda çalışmaz hale gelebilir. Bunun tedarik zincirleri üzerinde hemen bir etkisi vardır ve birçok ülkenin, enfeksiyonların zirve yapması riski altında tedarik zincirlerinin çökmesini önlemek için karantina tavsiyelerini niçin gevşettiğini açıklıyor.
Arz yönlü diğer önemli sorun iklim değişikliğidir. Kereste, yarı iletken ve gıda ürünü dâhil birçok anahtar endüstri, iklim değişikliğinden kaynaklı aşırı hava olaylarından etkilendi. Bu sorun sona ermiyor ve sadece yeşil ekonomide ve sürdürülebilir altyapıda çok ihtiyaç duyulan yatırım olmaksızın daha da kötüleşecek. Avrupa’nın, ABD’de Meksika Körfezi yakınındaki “Kasırga Yolu”nun tam ortasındaki terminallerde bulunan ABD sıvılaştırılmış doğal gazı (LNG) ithalatına bağımlılığı arttığı için Avrupa daha fazla doğal ve insan kaynaklı felaketlerle karşılaşabilir.
GELİŞMEKTE OLAN EKONOMİLER CEZALANDIRILIYOR
Tedarik baskılarını çözmek, Washington’daki siyasetçilerin şimdiye kadar göstermedikleri cesareti gerektirecektir. Fed, nasıl yapılacağını bildiği tek şeyi yapmak için sınırlı araçlarını kullanmakla sıkışıp kaldı: Faiz oranını yükseltmek. Bu ABD dolarını güçlendiriyor ve ekonomiye yardım ediyor görünümü verirken, gerçekte hiçbir şey yapmıyor ve gelişmekte olan ekonomileri cezalandırıyor.
Fed, faiz oranlarını artırmaktan kaçınmalı ve atacağı her adımı gelişmekte olan ülkelerle birlikte koordine etmelidir. Bu arada ABD Kongresi, ülkede enflasyonu engellemek için piyasa rekabeti, salgın ve iklim değişikliği gibi önemli konuları ele almalıdır. ABD’li temsilcilerin UNCTAD’ın tavsiyelerine kulak vermesi ve birçok Avrupalı ülke zaten yapmaya başladığı için beklenmedik kazanç vergisi uygulaması kolay bir başlangıç olabilir.