

Aabye Kierkegaard Kimdir? (1813 - 1855)


Soren Aabye Kierkegaard Türkçe telaffuz önerisi: (Sörın Kirkıgor) (1813-1855), Danimarkalı filozof ve teologdur.
Danimarkanın Kopenhag şehrinde, son derece dindar bir Lüteriyen (Protestan Reform Hareketi sonucunda ortaya çıkan ve Martin Lutherin öğretisini temel alan Hristiyan mezhebi) ailede dünyaya gelmiştir. Kierkegaard dindar babasının etkisiyle din eğitimi alarak ve katı bir dinsel atmosfer içinde yetişmiştir.
Kopenhag Üniversitesinde teoloji, felsefe ve edebiyat eğitimi görmüştür. Ama Kierkegaard daha çok güzel sanatlara düşkün, heveskar biri olduğu için avare, uçarı, zampara bir hayat yaşamıştır. Ta ki 1838de, yirmi beş yaşında yaşadığı yeniden uyanışla tekrar Hristiyan inancına adanana kadar.
Kierkegaardın özel hayatındaki olaylar, felsefesini de etkilemiştir. Lüteriyen papazı olmayı planlamış, ama daha papaz okuluna kayıt olmadan, 1840da Regina Olsenla nişanlanmıştır. Oysa babasından kalan mirasa rağmen, yazı yazmak, aile geçindirmek için yeterli bir meslek değildir. Bu nedenle Kierkegaard 1841de nişanı atmış, ama bu olay onun felsefeye doğru hamlesine zemin hazırlamıştır.
Bozulan nişanın ardından mücadele ve münakaşalardan kaçmak için şehri terk etmiş ve Berline taşınarak orada ilk kitabını yazmıştır; iki ciltlik bir eser olan Ya Ya Da (1843) isimli bu kitapta estetik (Epikürosçu) yaşam biçimiyle, etik (Stoacı-Kantçı) yaşam biçimi kıyaslanmaktadır. Kierkegaard sonuçta toplam otuz kadar kitap yayınlamış ve sadece ilk kitabı kâr getirdiği için hepsinin basımını kendi cebinden ödemiştir. Eserlerinin çoğu mahlaslarla yayınlanmıştır. Hatta aslında, bir takma ismi bir başka takma isim altındaki kendi yazılarına saldırmak için kullanmıştır. Reginadan uzak kalmak, yazılarında dönüp dönüp ele aldığı bir konudur. Felsefi olarak kendisini, Wilhelm Hegelin (1770-1831) o dönem Kopenhagda çok popüler ilan sistematik felsefesine sürekli karşı çıkarken bulmuştur. Kierkegaard, yürürken tuhaf bir şekilde geriye doğru kaykılmasına sebep olan bir sırt rahatsızlığından dolayı sürekli ve şiddetli acı içindeydi. Hem aşkta hem de mesleki arzularında hüsrana uğramıştı öğretmenlik pozisyonu alamamıştı, ama yine de üretken bir yazardı.
Fiziksel sıkıntıları ve yazma programının stresi sağlığını bozdu ve 42 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Kierkegaard, var oluşçuluğun öncülerinden sayılır. Var oluşçu felsefe bir bakıma her var oluşçu filozofta kendine özgü bir nitelik kazanarak ayrıca tanımlanır, ancak bilinen genel nitelikleri ve felsefi özgüllüğü açısından var oluşçuluğun kurucu isimlerinin başında Kierkegaard sayılmaktadır. Kierkegaardın belli bir felsefi sistematik geliştirmediği doğru olmakla birlikte (Kierkegaard bu anlamda Nietzsche gibi bağımsız ve dizgesiz filozoflardandır), kullandığı kavramlar ve felsefe yapma tarzı sonradan var oluşçu felsefelerde görülen nitelikleri barındırır. Kierkegaardın itiraz ettiği ve sürekli eleştirdiği filozof Hegeldir. Hegelin rasyonalist ve sistematik felsefesi Kierkegaard için kabul edilemezdir.Kierkegaardın Hegelden daha çok asıl olarak Hegelciliki hedeflediği söylenebilir. Var oluşçu felsefelerde görülen kavramların çoğunluğu öncül olarak Kierkegaardda görülür: saçma, bunaltı, korku ve kaygı. Kierkegaardın felsefi sorunsalı bir bakıma mevcut Hıristiyanlık içinde ve hatta karşısında nasıl iyi bir Hıristiyan olunacağı noktasına da bağlıdır. Kierkegaard, felsefe tarihinin soyut mantıksal kurgularla geliştiğini ve bu nedenle bireyi, bireyin gerçek yaşamını gözden kaçırdığını düşünür. Ona göre var oluş, somut ve öznel insanın yaşamıdır. Bu nedenle felsefe somut düşünmeye, yani var oluşa yönelmelidir.
Kendisi de dinsel düşünceleri olan birisi olmakla birlikte sürekli din adamlarıyla, kurumlarıyla ve düşünceleriyle çatışma halinde oldu. Mevcut Hıristiyanlığın yozlaşmış olduğunu ileri sürdü ve Hıristiyan inancının tamamen yenilenmesine yönelik eleştiriler geliştirdi. Kierkegaard, din ve tanrıyı tamamen bireysel bir konu olarak değerlendirdi. Bu yönde giderek sistematik felsefenin bireyi göz ardı eden bütüncüllüğünü de reddetti. Felsefesinde bireyi merkeze aldı.
Ayrıca Lütfen Bakınız:
- Aabye Kierkegaard kimdir?
- İnanç ve etik ilişkisi
- Kierkegaardda hakikat ve öznellik
- Kierkegaardda hayat tecrübesinin üç aşaması
- İnanç sıçraması nedir?
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Ömer YILDIRIMın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı, "Her Yönüyle Felsefe" Kennet Shouler