İle Laura Llach / Lucía Riera / Alexander Maxia
İsveç, 1934 ile 1976 yılları arasında ırksal biyoloji bilimine dayanan bir öjeni planı oluşturdu. “Belirli bir insan türünden kurtulmak istediler: Daha zayıf olanlardan”.
Kjell Sundstedt’in ailesi, tarihlerinin en karanlık anından hiç bahsetmemişti.
“Kimsenin konuşmaya cesaret edemediği bir sırdı. 71 yaşındaki film yapımcısı, “İsveç’te insanların kısırlaştırılmaya zorlanmasından toplum utandı” diyor.
Bunu ailesiyle bile konuşmamıştı, bu yüzden Sundstedt amcalarından dördünün zorla kısırlaştırıldığını öğrendiğinde şok oldu.
“Yoksul oldukları için kısırlaştırıldılar. Suçları yoksulluktu” diye ekliyor.
İsveç, 1934 ile 1976 yılları arasında ırksal biyoloji bilimine dayanan bir öjeni planı oluşturdu. Avrupa’da daha sonra zorunlu kısırlaştırmayı kaldıran ilk ülke, 20.000 ila 33.000 İsveçlinin kısırlaştırılmaya zorlandığı bir politika yürütüyordu.
Kurbanlar gençti ve çoğunlukla kadındı ve ‘akılsız’, ‘asi’ veya ‘karma ırk’ olduklarına karar verildi. İsveçli yetkililer, dünyanın imreneceği bir toplum yarattıklarına inanıyorlardı.
Sundstedt, “Belirli bir insan türünden kurtulmak istediler: Daha zayıf olanlardan”, diyor.
Sundstedt’in annesi İsveç başkentine kaçmayı ve kısırlaştırılmaktan kurtulmayı başarsa da, kız kardeşi Maj-Britt o kadar şanslı değildi.
Maj-Britt çok gençken anneleri öldü. Aileleri fakir olduğu için, belediyenin çocuk koruma hizmetleri müdahale etti ve kendisi ve hala evde yaşayan küçük kardeşlerine IQ testi yaptırmalarını istedi.
Sundstedt, “Bu dönemde IQ testlerine çok inanıyorlardı, zeka onlar için çok önemliydi” diyor. Bu testler temel olarak bilgiye dayalı sorulardan oluşuyordu ve Maj-Britt ve erkek kardeşleri fakir oldukları için okula düzenli gitmedikleri için bu soruları cevaplayamıyorlardı.
“Normal zeka” eşiğinin altında puan aldı ve bu nedenle “zayıf zekalı” olarak sınıflandırıldı. Sonuç olarak, bir akıl hastanesi olan Nannylund’a yollandı.
Yapımcı, “Protesto etmeye devam ettiği için akıl hastası olduğu düşünülüyordu” diye hatırlıyor.
“Sık sık IQ testi yapmalarına rağmen, kuruma girdikten sonra ‘Ah, yanılmışız’ diyemediler” diye ekliyor.
Merkezden ayrılan herkesin kısırlaştırılması gerekiyordu, kural buydu, bu yüzden Maj-Britt başka bir kuruma taşındığında onu ameliyat olması için gönderdiler.
“Babası kısırlaştırılmamasını istedi, karşı çıktı. Ama yardımcı olmadı”, diyor Sundstedt.
‘Ben olabilirdim’
Stockholm Üniversitesi’nde tarih profesörü olan Maija Runcis, kilitli ve halka açık olmayan bir alan fark ettiğinde Devlet arşivlerinde çalışıyordu.
İçinde sterilizasyon için binlerce izin belgesi vardı.
İlk okuduğu 13 yaşında bir kızdı ve rahibin onay derslerinde yeterince konsantre olamadığına inandığı için onu kısırlaştırmaya karar verdiler.
Tarihçi, “Uygulamaları incelediğimde, binlercesini incelediğimde ‘Aman Tanrım, ben de olabilirim, komşum da olabilir, kim olursa olsun’ diye düşündüm” diyor tarihçi.
“Çünkü belki de çok mutluydum ya da tırnaklarımı boyamaktan ya da makyaj yapmaktan hoşlanıyordum. Bu bazen uygulamada sebep olabilir. Topluma uyum sağlamadıysanız, kısırlaştırılma riskiniz vardı” diye ekliyor.
Tarihçinin tanımladığı şekliyle bu, İsveç refah devletinin güzel resmindeki ilk çatlaktı.
Yasaya göre, bir kişi öjeni, sosyal veya tıbbi nedenlerle rızası olmadan bile kısırlaştırılabilir.
Bu yasa, Devlet Irk Biyolojisi Enstitüsü tarafından yürütülen öjeni ve genetik alanında yıllarca süren araştırmaların ardından uygulandı.
1922’de kurulan öncü enstitü, 1927’de Almanya’da benzer bir enstitünün kurulmasına ilham verdi. Rolü, yetkililere genetik bilgisinin toplumda nasıl uygulanabileceği konusunda tavsiyelerde bulunmaktı.
İsveç’te enstitünün finansmanı geniş bir siyasi destek gördü.
“Komünistler dışındaki tüm partiler bunu destekliyordu. Uppsala Üniversitesi’nde bilim tarihi profesörü olan Sven Widmalm, “Bu bir halk sağlığı önlemi olarak tanımlandı” diyor.
“Bilim o zamanlar Tanrı idi. Böylece hukuku ve toplum mühendisliğini desteklediler”, diyor Runcis. “Toplumu ‘akılsızlardan’ temizlemenin bilimsel yolu buydu”.
Kısırlaştırılmanın utancı
O zamanlar devlet tarafından yürütülen kısırlaştırma programı bir sır değildi. Kamuoyu tartışması ışığında gerçekleştirildi. Widmalm’a göre İsveç toplumunun gözünde “kitlesel propaganda ve çok az eleştiri” vardı.
“Devlet Irk Biyolojisi Enstitüsü müdürü Herman Lundborg, bir tür ‘ırksal intihar’dan korkuyordu çünkü kötü genlere sahip insanlar orta sınıftan daha fazla ürüyorlardı” diyor.
1990’larda yapılan bir parlamento soruşturmasının ardından hükümet, zorla kısırlaştırma kurbanlarına tazminat teklif etti. Her kurban için 175.000 SEK (yaklaşık 15.000 Euro) tutarında bir mali tazminat planı oluşturdular.
Toplam 3000 tazminat davası sonuçlandı, bu, zorla kısırlaştırıldığından şüphelenilen kişilerin sayısına kıyasla çok düşük bir sayı.
Runcis başvuruları incelerken kendi annesinin kısırlaştırıldığını görünce hayretler içinde kaldı.
“Onu dosyalarda buldum, bunu bilmiyordum. Tazminat alabileceğini söyledim ama “Ayıp, asla istemeyeceğim” dedi profesör.
Maj-Britt ile birlikte kısırlaştırılan Sundstedt’in amcası da tazminat talebinde bulunmadı. “Kendini damgalanmış hissetti. Kızlarla çıkmak bile istemiyordu, kısırlaştırıldığını bildiklerini sanıyordu” diyor film yapımcısı.
Amcasının kısırlaştırılan iki tanıdığı da kendilerine yapılanları anlayınca intihar etti.
“Kimin yaşayacağını ve kimin yok olacağını seçmek korkunç bir düşünce. Kendilerine hümanist diyen ve iyi bir şey yaptıklarını sanan insanlar vardı ki bu daha da ürkütücü” diye ekliyor.
Bu makale, Gazetecilik fonu Avrupa.
Kaynak : https://www.euronews.com/2023/06/08/how-did-sweden-sterilise-up-to-30000-people-against-their-will-in-the-cause-of-eugenics