CIMS (Annelik Hizmetleri Geliştirme Koalisyonu) tarafından önerilen Anne-Dostu Doğum Girişimi’ne göre, Anne-Dostu bir hastane, doğum merkezi ya da evde doğum hizmeti:
1. Doğum yapan bütün annelere şunları sunar:
– Babalar, eşler, çocuklar, aile üyeleri ve dostlar da dahil olmak üzere kendi seçecekleri doğum eşlikçilerine sınırsız erişim;
– Becerikli bir kadının sürekli duygusal ve fiziksel desteğine sınırsız erişim (örneğin bir doula veya doğum sürecinde destekleyici bir profesyonel);
– Profesyonel ebelik bakımına erişim.
2. Müdahale önemleri ve sonuçları da dahil olmak üzere, doğumla ilgili uygulanmalar ve prosedürler hakkında doğru tanımlayıcı ve istatistiki bilgi sunar.
3. Kültürel açıdan yetkin bir bakım sunar; yani annenin etnik grubuna ve dinine göre belli inançlara, değerlere ve geleneklere saygı gösterir.
4. Doğum sürecinde ve doğumda, gebeye yürüme, hareket etme ve istediği pozisyonu seçme özgürlüğü sunar (herhangi bir komplikasyonu düzeltmek için özellikle bir sınırlama gerekmediği sürece) ve litotomi pozisyonunun (bacaklar kaldırılarak sırtüstü yatış) kullanımını tercih etmez.
5. Aşağıdaki uygulamalar için açıkça tanımlanmış politikaları ve prosedürleri vardır:
– Bir doğum alanından diğerine nakil gerektiğinde ilk uzmanla iletişimi sürdürmek de dahil olmak üzere, perinatal döneminde diğer doğum hizmetleriyle işbirliği yapar ve karşılıklı danışır;
– Anneyle bebeği, doğum öncesi ve hastane sonrası uygun takip ve emzirme desteği kaynaklarına yönlendirir.
6. Bilimsel kanıtlar tarafından desteklenmeyen uygulamaları ve prosedürleri tercih etmez. Bunlara aşağıdakiler dahildir ama bunlarla sınırlı değildir:
– Tıraş;
– Lavman;
– Serumlar (damardan verilen damla);
– Beslenmeyi engelleme;
– Zarların erken patlaması;
– Elektronik cenin gözlemi. Diğer müdahaleler şunlara sınırlıdır:
– Yüzde 10 veya daha düşük oranda doğumu yapay olarak (serum / suni sancı ile) başlatma yüzdesi;
– Yüzde 20 veya daha düşük oranda epiziyotomi uygulaması ve yüzde 5 veya daha düşük oran hedefi;
– Devlet ve normal gebeliği takip eden özel hastanelerde yüzde 10 veya daha düşük sezaryen oranı ve yüksek risk hastanelerde yüzde 15 veya daha düşük sezaryen oranı;
– Yüzde 60 veya daha yüksek SSVD (sezaryenden sonra vajinal doğum) oranı veya yüzde 75’in üzerinde SSVD oranı hedefi vardır.
7. Personelini ilaca dayanmayan ağrı kesici teknikleri üzerinde eğitir ve özellikle bir komplikasyonu düzeltmek için gerekmedikçe analjezik veya anestetik ilaçların kullanımını teşvik etmez.
8. Hasta veya prematüre doğumlar, gebelik sorunları da dahil olmak üzere bütün anneleri ve aileleri bebeklerine dokunmaya, kucaklarına almaya ve emzirmeye teşvik eder.
9. Yeni doğan bebeğin dini olmayan nedenlerden dolayı sünnetini önermez.
10. Başarılı emzirme süreçleri için WHO-UNICEF (sayfa 563’te yer alan) “On Adımda Bebek Dostu Girişimi’ni” uygulamaya çalışır.
Daha fazla bilgiyi, CIMS (Annelik Hizmetleri Geliştirme Koalisyonu) web sitesinde bulabilirsiniz.
Tabiiki Türkiye’deki şartlar ABD’deki şartlardan farklı olduğu için, Türkiye Sağlık Bakanlığın hedefleri biraz farklıdır. Oturduğunuz il ve gittiğiniz hastaneye göre bulabildiğiniz hizmet sınırı daha çok yukarıdaki uygulamaları veya aşağıdakine yaklaşabilir.
Amaç: Anne sağlığı hizmetlerinin niteliğini ve niceliğini artırarak anne adaylarının güvenli, kaliteli doğum hizmetine ulaşmalarını sağlamak amaçlanmıştır. Anne, bebek ve aile dostu modelde, mahremiyete dayalı tek kişilik “Doğum Üniteleri”nin oluşturulması esas alınmıştır. Normal doğumu özendirmek, müdahale oranlarını azaltmak hedeflenmektedir. Yanında uygun bir refakatçi ile gebeler kendilerini rahat, ev ortamında hissedebilmeli, hareket özgürlüğü sağlanabilmelidir.
Anne Dostu Hastane Kriterleri aşağıda sunulmaktadır.
1. Güvenli ve kaliteli gebelik izlemi ve doğum hizmeti almak bütün anne adaylarının hakkıdır.
· Gebe ve lohusa takipleri güncel bilimsel kriterlere göre hazırlanmış olan yazılı takip protokollerine uygun olarak yapılmalıdır.
2. Verilen hizmet, gebelik dönemi, travay, doğum ve doğum sonrası bakım ve danışmanlık hizmetlerini kapsamalıdır.
· Gebelere doğum öncesi bakım ve danışmanlık hizmeti verilirken gerekli bilgilendirmeler yapılmalı ve “Aydınlatılmış Onam Formu” okutulup imzalatılmalıdır.
· Gebeler doğumun planlanmasına katkıda bulunabilmelidir.
· Gebe ve yakınlarının doğum şekilleri ve verilecek ilaçlarla, yapılacak tetkik ve müdahalelerin, gebe açısından muhtemel yarar ve zararları konusunda tam ve doğru olarak bilgilendirilmesini esas alan bir hizmet modeli uygulanmalı, gebe ve yakınlarına yönelik gebelik ve doğumla ilgili bilgilendirme materyalleri (yazılı, görsel, maketler, modeller vs.) olmalıdır.
3. Kurumlarda poliklinik, eğitim, danışmanlık ve doğum hizmeti verilen ortamlar ulusal standartlara uygun hazırlanmalıdır.
· Kurumlar 7 gün 24 saat hizmet verebilen, anne ve bebek ihtiyaçlarına göre düzenlenen ünitelerden oluşmalıdır.
· Doğum üniteleri ulusal denetimlerle sınıflandırılmış olmalı ve kurumlar sağladıkları bakımın kalitesinden sorumlu olmalıdır.
· Doğum hizmeti sunan yataklı tedavi kurumları, her gebe ile birebir ilgilenen, onlarla iyi iletişim kuran yeterli sayı ve kalitede sağlık personeline sahip olmalıdır.
· Doğum hizmeti sunan yataklı tedavi kurumları güvenli kan transfüzyonunun sağlanması ve hastane enfeksiyonlarının önlenmesine yönelik gerekli tedbirleri almalıdır.
4. Mahremiyet beklentileri itina ile karşılanmalı, hijyen ve konfor standartları yüksek tutulmalıdır.
· Gebenin kendini rahat ve konforlu hissetmesi sağlanmalı, yanına uygun bir refakatçi seçebilmelidir.
· Doğum sürecinde servislerde gebeye fiziksel ve duygusal destek birebir olmalı ve gebeler bu desteğe kolaylıkla ulaşılabilmelidir.
· Travay sırasında gebe için pozisyon kısıtlaması olmamalı, istediği pozisyonda yatabilmeli, odada rahatça yürüyebilmeli, hareket edebilmelidir.
· Gebelerin aktif pozisyonlarda ıkınmaları teşvik edilerek, doğum gerçekleştirilmelidir.
5. Kanıta dayalı olmayan müdahaleler rutin olarak uygulanmamalıdır.
· Beslenme ve sıvı alımı kesilmemelidir.
· Lavman, traş gibi işlemler rutin olarak uygulanmamalıdır.
· Erken amniyotomi, sık tuşe, üretral kateter uygulanmamalıdır.
· Kurumun sezaryen oranı, kabul edilebilir minimum ve maksimum seviyeleri aşmamalıdır.
6. Hizmet sunumu için gerekli olan insan kaynakları ve lojistik destek optimum düzeyde olmalıdır.
· Doğum öncesi, doğum ve doğum sonrası hizmetler multidisipliner yaklaşım ile donanımlı bir ekip tarafından verilmelidir. Yüksek riskli gebelere yaklaşım ve sevk konusunda doğum hizmeti sunan yataklı tedavi kurumunun yazılı bir eylem planı olmalıdır.
· İsteyen hastalara doğum analjezisi hizmeti sunulabilmelidir.
7. Acil obstetrik durumlarda sevk kriterlerine uyulmalıdır.
· Doğum öncesi, doğum ve doğum sonrası hizmetlerin yönetiminde devamlılık gözetilmelidir.
· Gebelik, doğum ve lohusalığa bağlı bir komplikasyon nedeniyle müracaat eden gebeler hemen kabul edilip gerekli tıbbi müdahale gecikmeksizin yapılmalıdır.
· Hasta stabilize edildikten sonra sevk edilmelidir.
· Sevk, 112 ile irtibata geçilerek yapılmalıdır.
· Sevk edilen kurum, sevk eden kuruma vakalarla ilgili geri bildirim yapmalıdır.
8. Doğum hizmeti anne ve bebek odaklı olmalıdır.
· Bebek Dostu Hastane kriterlerine uyulmalıdır.
· Anne ve ailelerin doğan bebeklerini kucaklamaları ve dokunmaları sağlanmalı ve devamı desteklenmelidir.
· Lohusa normal doğum sonrası en az 24, sezaryen doğum sonrası en az 48 saat hastanede kalmalı, postpartum bakım almalıdır.
9. Hizmet sunanların bilgi ve beceri kapasitesini güçlendirmeye yönelik aktiviteler planlanmalı ve uygulanmalıdır.
· Hizmet içi eğitimlerin sürekliliği sağlanmalıdır.
· “Doğum Öncesi Bakım”, “Acil Obstetrik Bakım”, “Doğum ve Sezaryen Eylemi”, “Doğum Sonu Bakım Yönetim” Rehberlerinin kullanımı konusunda izleme değerlendirme çalışmaları yapılmalıdır.
· Bünyesinde çalışan hekim ve diğer sağlık personelinin bu prensip ve ilkeleri benimsemeleri ve bilgilendirilmeleri sağlanmalıdır.
· Çalışanlar referans materyallere 24 saat erişebilmelidir.
10. Verilen hizmetlerle ilgili gerekli kayıtlar tutulmalı ve düzenli aralıklara analizleri yapılarak hizmetlerin geliştirilmesinde kullanılmalıdır.
· Merkezler, sunulan hizmetlerin nitelik ve niceliğine yönelik kayıtları elektronik ortamda düzenli ve doğru bir şekilde tutmalıdır.
· İstatistiksel veriler internet ortamında yayınlamalı, tüm kurumların ve vatandaşların erişimine açık tutulmalıdır.
· Maternal ve perinatal mortalite ve morbiditeleri dikkatlice izlenmeli, bu amaçla düzenli geribildirim toplantıları yapılmalıdır.
Bebek-Dostu doğum alanları, başarılı emzirme uygulamaları için en uygun çevreyi yaratmak adına belli adımlar atmışlardır.
On Adımda Bebek-Dostu Girişimi, WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve UNICEF (Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu) tarafından organize edilen uluslararası bir politikadır. Bu girişim, anne ve babaların bebeklerinin bakım ve beslenmeleriyle ilgili bilinçli seçenekler yapabilmeleri için destekleyici politikalar ve uygulamaları olan hastanelere onur veriyor. On Adıma uyan hastaneler, başarılı emzirme başlangıcı için uygun bir ortam yaratıyorlar.
Bebek- Dostu hastaneler şunları yapacaktır:
1. Düzenli olarak bütün sağlık personeline öğretilen yazılı bir emzirme politikası yerleştirmek.
2. Bu politikayı uygulamak için bütün sağlık personeline gerekli becerileri öğretmek.
3. Bütün hamile kadınları emzirmenin yararlı ve uygulamalarıyla ilgili bilgilendirmek.
4. Doğumdan bir saat sonra annelerin emzirmeye başlamalarına yardımcı olmak.
5. Bebeklerinden ayrılsalar bile annelere emzirmeyi ve sütlerini korumayı öğretmek.
6. Tıbbi açıdan gerekmedikçe, yeni doğan bebeklere anne sütü dışında yiyecek veya içecek vermemek.
7. Bebeklerin annelerin odasına verilmesini ve yirmi dört saat yanlarında kalmasını teşvik etmek.
8. Bebek istediği zaman emzirmeyi teşvik etmek.
9. Emzirilen bebeklere emzik veya biberon verilmesini engellemek.
10. Emzirme destek grupları kurulmasını sağlamak ve taburcu edilirken annelere bu grupları tavsiye etmek.