İsveç'in köfte ile uzun bir geçmişi var ve nesiller boyunca geleneksel köttbullar bir gurur sembolü olarak görülüyordu. Ancak dünya çapında pek çok kişi tarafından sevilmesine rağmen, ancak IKEA onları bir imza yemeği olarak sunmaya başladığında gerçekten başarılı oldular.
Bu, elbette, birçok kişinin kökenlerini araştırmasına neden oldu.
Ortadoğu'da bu kadar yaygın olan bir tarif nasıl olur da İskandinavya'ya ulaşıp ulusal yemek haline gelebilir? Bu soruyu cevaplamak için neredeyse iki yüz yıl geriye gitmemiz gerekiyor.
Köfte , genellikle köfte olarak bilinen kıymadan yapılır. Bugün yaklaşık 291 çeşit köfte yapımı var ve bunların büyük çoğunluğu Türkiye menşeili.
Ama bunun İsveç köftesiyle ne ilgisi var?
19. yüzyılda köfte hazırlamanın birçok yöntemi vardı ve her tarz bölgeden bölgeye ve köyden köye farklılık gösterirdi. Eşsiz malzemeler, hazırlama sürelerindeki farklılıklar ve kullanılan et türü, hiçbir köftenin aynı olmadığı anlamına geliyordu. Ancak zamanla, bazıları aile sırrı olarak saklanan bu tarifler ortadan kayboldu.
Hikâyemiz işte bu yiyecek yaratıcılığı çağında başlıyor. Ancak bu, şanslı olan gezgin bir sous şefinin sonucu değildi; hayır, köfte tarifini eve getiren İsveç Kralı XII. Ve her şey onun Osmanlı İmparatorluğu'ndaki beş yıllık kalışı sırasında başladı.
Ama neden oraya gitti ve köfte tarifi İsveç'e nasıl geri döndü?
Charles XII, 1697-1718 yılları arasında İsveç kralıydı, ancak on beş uzun yıl boyunca devamsız bir kraldı. Ülke, Rusya, Danimarka ve Polonya'ya karşı uzun ve meşakkatli bir kampanya olan Büyük Kuzey Savaşı'na karışmıştı . İsveç İmparatorluğu'nun çöküşüne ve Rus İmparatorluğu'nun kurulmasına yol açan bir kampanyaydı.
Ama köfte hikayemizi ilginç kılan da sonrasında yaşananlar. Poltava Savaşı'nın ardından kral, İsveç'e geri dönmek yerine 1.000 adamını aldı ve güneye, Osmanlı İmparatorluğu'na doğru çekildi.
Orada karşılandı ve günümüz Moldova'sında bir şehir olan Bender'e yerleşmesine izin verildi. Neyse ki Ruslardan kaçmayı başardı ve şans eseri karşılaştı. Bu beklenmedik müttefikle ilgilenen Osmanlı hükümeti, kaldığı süre boyunca devlet bütçesinin bir parçası olarak harcamalarını finanse etti.
Beş yıllık kalışı sırasında, Charles ve çevresini barındırmak için küçük bir köy inşa edildi. Türkler ona karşı misafirperverdi ve varlığının Rus etkisini zayıflatacağına inanıyorlardı. Hatta Sultan III. Ahmed , savaş sırasında Ruslar tarafından satılan esir kadın ve çocukların bir kısmını getirip , iyi niyet göstergesi olarak Charles'a gönderdi.
Charles büyük bir askeri komutan olmasına rağmen, bu kadar az adamla ülkesine dönme riskini alamazdı. Bunun yerine, zamanını beklemeyi seçti ve Osmanlılar ile Rusya arasında bir savaş başlatmaya çalıştı.
Düşmanlıklardaki duraklama, ona yemek de dahil olmak üzere ihmal ettiği diğer yaşam alanlarından zevk alması için zaman verdi. Alkol almamanın güçlü bir savunucusu olarak Türk kahvesinin atası olan şerbeti sevmeye başladı.
Ama elbette, ilgisini çeken sadece içki değildi; İsveçliler, özellikle baharatlı kuzu ve dana eti ile yapılan köfte, köfteye bayıldılar. Charles, düzenli olarak ödüllü kahvesiyle bu inceliği bile yaşardı.
Ancak Charles, Osmanlı dünyasının zevklerinden yararlanamadı. Hâlâ orada olmayan bir kraldı ve geçici hükümet, geri dönmemesi için Rusya ile savaşı sona erdirmekle tehdit ettiğinde, geri adım atmak zorunda kaldı.
Beş yıl sürgünde kaldıktan sonra, Charles ve adamları ve birkaç Türk iş adamı ve yetkilisi 1714'te İsveç'e ulaştı. İsveçlilere eşlik eden bu gezginlerin çoğu ayrılmak yerine kalmayı tercih etti.
Muhtemelen kralın en sevdiği yemeklerden biri olan kötbullar tarifi , kraliyet şeflerine öğretilmiş ve önümüzdeki iki yüz yıl boyunca sürecek yeni bir mirasa başlamış olabilir.
Ama tarif sonsuza kadar bir sır olarak kalmayacaktı. Charles döndükten birkaç on yıl sonra , Stockholm seçkinleri için sık sık yemek hazırlayan ünlü bir aşçı olan Cajsa Warg'ın Genç Kadınlar için Temizlik Rehberi kitabında basıldı. Köttbulları hazırlama, pişirme ve servis etme yöntemini kitabında anlatmış.
Orijinal tarif yıllar içinde gelişse de, sürgündeki bir kralın yediği basit bir yemek olarak başlayan yemek, kısa sürede İsveç'in ulusal yemeklerinden biri haline geldi.
Kim bilir, belki Charles tarifi yanında getirmeseydi, o zaman bu köfte çeşidi de sonsuza kadar ortadan kalkacaktı.
Yemek insanları bir araya getirir ve dünyanın neresine giderseniz gidin farklı mutfakları keşfetmekten keyif alan insanlar her zaman olacaktır.
Ama bazen bir restorana gitmek kadar kolay olmadığını unutuyoruz. Üç yüz yıl önce, topyekün savaşın ortasında, bir İskandinav kralı bile yabancı bir yemeği severdi.
Bugün tükettiğimiz her yemeğin kendi hikayesi var. Bazıları savaştan doğdu, bazıları kazara, bazıları ise nesiller boyunca gelişen basit aile tarifleriydi.
İnsanların farklılıkları olabilir ama iş lezzetli bir yemeğe gelince, işte o zaman bir araya gelebiliriz.
İsa - o gerçek bir insandı, değil mi? Dönemin çağdaşlarının çoğu ihtiyatlı olma eğilimindeyken ve muhtemelen yaptığı konusunda hemfikir olsa da, kanıtlarda büyük boşluklar var. Aslında, varlığına dair bu kadar az doğrudan kanıt olmasına şaşırdım.
Erkeklerin evlilik ilanlarını nasıl yazdığını biliyor musunuz? “Deforme olmamış” ve “olması gereken dişler” listenin başındaydı. Kadınların olmadığı bir dünya hayal edin.
Yaz sonu ve sonbahar nostaljik mevsimlerdir. Sokak lambaları ışıklarını yağmurlu sokaklara saçıyor ve ayakların altındaki yapraklar - alacakaranlığın gölgelerinde soluk kırmızı-turuncu - geçmiş günlerin bir hatırlatıcısı.
İnsanlar sanata çekilir. On yıldan fazla bir süredir araştırmacılar, izleme sanatının sağlığımız ve esenliğimiz üzerindeki olumlu etkisini araştırıyorlar.
Bu blogda, İngilizce'ye yaklaşımımı nasıl ve neden değiştirmeye karar verdiğimi ve yaptığım bazı etkinliklerden para kazanarak bir yıldan kısa bir sürede fakir bir B1'den başlayarak B2 seviyesine nasıl geldiğimi tartışacağım. İçindekiler Okulda örnek bir öğrenci olmasam da İngilizce öğrenmek her zaman kültürel geçmişime eklemek istediğim bir şeydi.
Bugün farklı bir yolculuğa çıkıyoruz. Çoğunlukla resimler.