İncir Arıları ve İncir Meyvelerinin Karşılıklı Evrimi: Yediğimiz İncirler İçinde Ölen Arılar!
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, U.S. Forest Service isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
İncir ağaçlarının (Ficus sp.) gözle görülür çiçekleri yoktur. Dolayısıyla ilk etapta onların rüzgar ile tozlaştığını düşünebilirsiniz; ancak bu da doğru değildir. Bu durumda incir bitkileri nasıl ürerler? Çiçeği olmayan bir bitkiye hangi tozlaştırıcı uğrasın ki?
Aslında incirlerin son derece çekici çiçekleri vardır; ancak bu çiçek, bitkinin dallarında değil, incir meyvesinin içinde bulunur.
İncir Meyvesi ve Tozlaştırıcısı
Normalde "meyve" dediğimiz yapı, tohum taşıyan çiçekli bitkilerin çiçeklenmesi sonrası yumurtalıkların biçim değiştirmesiyle ortaya çıkan yapıdır. Birçok meyve, basit meyve adını verdiğimiz, tek bir pistil yapısına (yani dişi üreme organlarını barındıran karpellerden bir veya birkaçını barındıran tek bir parçaya) sahip olan, tek bir çiçekten oluşan, basit veya karmaşık bir yumurtalığın farklılaşmasıyla ortaya çıkan yapıdadır. Örneğin kayısı, zeytin, şeftali gibi meyveler basit meyvelerdir.
Çoklu meyve veya "infloresan" (İng: "inflorescence") olarak bilinen meyvelerse, meyve üreten çiçek öbeklerinden oluşan bir kümedir.[2] Örneğin ananas, dut, ekmek ağacı bu tür meyvelere sahiptir. İşte incir de öyle! Çoklu meyveler çiçeklendikleri zaman "meyve başı" veya "infruktesan" (İng: "infructescence") denen bir yapıya dönüşürler.[1] İncir meyvesi, bir meyve başıdır ve incirlere özgü yapıya sikonyum (İng: "syconium") adı verilir. Yani "incir meyvesi" diye adlandırdığımız yapı, çok sayıda meyvenin bir arada bulunmasıyla oluşur. Hatta incir, özünde fazlasıyla etlenmiş bir internod (sürgün parçası) olduğu için "aksesuar/sahte meyve" olarak da kategorize edilebilir.[3]
Ama ne olursa olsun önemli olan ve anlaşılması gereken, bir incir yerken ağzınızda çıtırdadığını hissettiğiniz her bir parçacığın bir çiçeğe karşılık gelen bir tohum olduğudur. Dolayısıyla incirin üreyebilmesi için, bu tohumların toprağa ulaşması gerekir. Ama daha önemlisi, o çiçeklerin en başından bir şekilde döllenmesinin gerekmesidir.
Bu sıra dışı çiçeği dölleyen sıra dışı bir hayvan grubu vardır: Agaonidae ailesine mensup incir arısı olarak bilinen bir arı grubu.
İncir ağaçları, Akdeniz ve Asya'ya özgü olsa da artık Dünya genelinde yetişen tropik bitkilerdir. Örneğin günümüzde ABD'de yetişen 2 incir türü vardır: Florida İnciri (Ficus aurea) ile Kısayapraklı İncir (Ficus citrifolia). Bunların her ikisi için de ayrı ayrı özelleşmiş incir arıları bulunur. Her iki arı türü de son derece küçüktür ve bu nedenle kolay kolay göze çarpmazlar. Bu nedenle "incir arısı" haricinde halk arasında kullanılan yaygın bir isme de sahip değillerdir. Her iki tür de Pegoscapus cinsine mensuptur. Florida İnciri'ni Pegoscapus mexicanus türü tozlaştırır, Kısayapraklı İncir bitkisini ise Pegoscapus tonduzi.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
İncirin İçinde Ölen Arılar
Olgunlaşmamış meyvenin içindeki dişi çiçekleri tozlaşmaya hazır olduğunda, incir meyvesi kendi türüne özgü incir arısını adeta "baştan çıkaran" bir koku salgılamaya başlar. Ama bu koku, incir arısının sadece dişilerini kendisine çeker. Kokuyu takip eden dişi arılar, incir meyvesini bulurlar ve her incirin dibinde bulunan daracık açıklıktan zar zor içeri girerler. Bu açıklık öylesine dardır ki, dişi arılar meyvenin içine girene kadar kanatlarını ve antenlerini sürtünme nedeniyle kaybedebilir. Ama bu önemsizdir, çünkü dişinin artık antenlere veya kanatlara ihtiyacı olmayacaktır.
Meyvenin içinde yavaş yavaş ilerleyen dişi arı, yumurtalarını gelecekte tohum olacak çiçeklere bırakır. Bu sırada, kendisinin doğmuş olduğu önceki incir meyvesinden üzerine yapışan polenleri de incirin içindeki bu yolculuğu sırasında yeni incire aktarmış olur. Bu polenler, arının sadece yumurta bıraktığı çiçeklerin değil, ulaştıkları bütün çiçeklerin döllenmesini sağlar. Yumurta bırakılan çiçekler kolay kolay gelişemezler; ancak polenlerin bütün çiçeklere ulaşabiliyor olması, incirin öyle veya böyle yeterli sayıda tohum üretebilmesini sağlar.
Bu, dişi arının sonudur. Artık yumurtalarını güvenli bir şekilde bıraktığı için, evrimsel görevini tamamlar ve ölür.
Arının yumurtaları, incirin tohumları içinde büyüyen yumrulara dönüşür. Birkaç hafta içinde gelişimlerini tamamlayan yumurtalardan çıkan yeni arılar, incir tohumlarının içinde doğarlar. İlk olarak erkekler doğar ve hemen çiftleşecek dişiler aramaya başlarlar. Dişilerden çok daha küçük olan erkeklerin kanatları yoktur ve bu nedenle asla uçamazlar. Bu yüzden de hemen doğdukları incirdeki ve civarındaki incirlerdeki dişilerle çiftleşmek zorundadırlar. Üstelik bu çiftleşme, daha tam olarak yetişkin hale gelmemiş dişilerle olur.
Çiftleşmeyi başaran erkekler, üreme sonrasında anneleri gibi ölürler. Bu ölüm, neredeyse her zaman doğdukları incirin kendisinde yaşanır. Yani erkek incir arıları, doğdukları incirin ötesindeki dünyayla hiçbir zaman tanışamazlar.
Dişi yavrular ise yumurtadan çıktıkları anda çoktan döllenmiş ve gebe haldedirler. Dolayısıyla kendileri de çoktan yumurta bırakmaya hazırdırlar. Tabii bu sırada incir bitkisinin erkek organları da tozlaşmaya hazırdır. Dolayısıyla kanatlı dişiler doğdukları inciri terk etmeden önce, ister istemez bu polenler de vücutlarına yapışır.
Bu arılar, kendilerine yeni bir incir meyvesi bulurlar, kanatlarını yitirirler, yumurtalarını bırakırlar, bu sırada polenleri de o incire taşımış olurlar ve böylece döngü devam eder.
Sonuç
Bu türden bir partnerlik, hem bitki hem de tozlaştırıcının karşılıklı olarak özelleşmesini ve hassas bir şekilde ayarlanmasını gerektiren, muhteşem bir karşılıklı evrim örneğidir: Arılar evrimleştikçe incirler evrimleşir, incirler evrimleştikçe arılar evrimleşir.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Mantık dediğimiz kavram düşünce ile aynı şey mi?
- İmkansız diye bir şey var mıdır, varsa nedir?
- Işık konisi nedir? Açıklarmısınız?
- 26
- 10
- 6
- 5
- 3
- 3
- 3
- 3
- 2
- 2
- 2
- 0
- R. H. J. Schlegel. (2003). Encyclopedic Dictionary Of Plant Breeding And Related Subjects. ISBN: 9781560229506. Yayınevi: CRC Press.
- R. W. Spjut, et al. (1989). Confusion Between Multiple And Aggregate Fruits. The Botanical Review, sf: 53-72. doi: 10.1007/BF02868781. | Arşiv Bağlantısı
- McGill University. Fruit. Alındığı Tarih: 09 Ağustos 2021. Alındığı Yer: McGill University | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/01/2022 00:17:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10833
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.