Sık idrara çıkma, kişinin gündüz veya gece birçok kez idrara gitmesi olarak tanımlanabilir. Bu durumu iki başlık altında inceleyeceğiz.
- Birincisi idrar miktarının değişmeden idrar yapma sıklığının arttığı durumlar (pollaküri). Bu durumu yaşayanlar genellikle sık sık ve az miktarda idrar yapmaktan şikayet ederler.
- İkincisi ise idrar miktarının arttığı durumlar(poliüri). Bu durumlarda ise kişi sık sık idrara çıkar ve genellikle her seferinde normal miktarda idrar çıkarır.
İdrar Miktarının Değişmediği Durumlar
Kişinin günlük çıkardığı toplam idrar miktarı aynı olduğu halde çeşitli nedenlerle daha sık işeme isteğinin oluşmasıdır. Sık sık idrara gidilir ve her seferinde az miktarda idrar çıkışı olur.
Örneğin günde 1600 ml idrar çıkaran birinin bunu 4 defada boşaltması beklenirken(4 defa idrara gitmeli), sık idrara çıkan birisi bunu 8 defada boşaltır. Bu da her 200ml idrarda işeme isteğinin oluştuğu anlamına gelir ki bu normal değildir.
Sık sık idrara çıkma nedenleri:
1) Prostat Büyümesi ve Kanseri
Erkeklerde sık idrara çıkma nedenleri arasında birinci sırada yer alan prostat büyümesine orta ve ileri yaşlarda rastlanılır. Prostat bezinin büyümesi sonucu idrar kesesinin çıkışında daralma ve kısmi tıkanmalar meydana gelir. Kişi işeme esnasında idrar torbasını tam boşaltamaz ve idrar kesesinde bir miktar (rezidü) idrar kalır. Bu da idrar kesesinin daha hızlı dolmasına ve sık sık idrara çıkma isteğine neden olur.
Bir örnekle açıklarsak: İdrar kesesi kapasitesi 400 ml olan birisinde, prostat büyümesinin yarattığı tıkanıklık sonucu, işeme sonrası idrar kesesinde 150 ml idrar kalmaktadır. Yani 250 ml idrar daha gelirse idrar kesesi dolacaktır. Bu da her 250 ml idrar ile (normalde 400 ml olmalı) kişinin işeme refleksinin uyarılacağı anlamına gelir. Sonucunda çok sık ve az miktarda idrar çıkarma gelişir.[ads2]
Erkekte prostat büyümesinin diğer belirtileri: İdrara geç başlama, idrar çapında incelme, idrar sonunda damlama, gece sık idrara çıkma, idrar kesesinin tam boşaltılamadığı hissidir.
Prostat Kanseri: Erkeklerde dünyada en sık, ülkemizde ise akciğer kanserinin ardından ikinci en sık görülen kanserdir. Belirtileri genellikle prostat büyümesi ile aynıdır. Prostat büyümesinin kanserden ayrımı doktor muayenesi, çeşitli görüntüleme yöntemleri ve kan PSA (prostat spesfik antijen) değerleri ile yapılır.
2) Prostat İltihabı
Prostatit olarak adlandırılan bu durum, erkeklerde sık idrara çıkma ile birlikte şu şikayetlere neden olur: idrar yanması, idrara ani sıkışma, gece sık idrara çıkma, ateş, titreme, kas-eklem ağrıları ve idrar yollarında akıntı. Prostat büyümesi bulguları ve ateşin birlikte olması prostat iltihabını düşündürür.
3) İdrar Yolu Enfeksiyonu
Kadınlarda en sık görülen nedendir. Yapısal olarak kadınlar bu duruma daha yatkındır. Özellikle sık sık idrara çıkma şikayeti bulunan genç bayanlarda, idrar yaparken yanma şikayeti de görülüyorsa akıllara idrar yolları enfeksiyonu gelir.
İdrar yolları enfeksiyonunda ani sıkışma hissi ve idrar kaçırma da görülebilir. Bu enfeksiyon böbreklere doğru çıktığında ateş, titreme, bulantı ve yan (böğür) ağrısı eşlik edebilir.
4) İdrar Kesesi Sarkması
Sistosel denilen bu durum, idrar kesesinin vajinaya doğru sarkması sonucu gelişir. Genellikle çok doğum yapmış kadınlarda pelvik kasların zayıflaması ve pelvik yapıların bozulması sonucu gelişir.
Bu durum kadınlarda idrar kaçırma, sık sık idrar çıkma, gece idrara çıkma, cinsel ilişki sırasında ağrı ve idrar kaçırmaya neden olur. Zayıflamış pelvik kasları güçlendirmek ve idrar kaçırma şikayetlerini azaltmak için kegel egzersizi yapılmalıdır. Kadınlarda kegel egzersizi nasıl yapılır? isimli yazımızda bu egzersizin ayrıntılarını bulabilirsiniz.
5) Sık Görülen Diğer Nedenler:
- Karın alt bölgesine radyasyon almış olmak. Bu durum radyasyon sistiti isimli tabloya neden olabilir. İdrar yolları iltihabı bulguları görülür.
- Omurilik yaralanmaları
- Böbrek taşı düşürenlerde, kum dökenlerde ağrı ve yanma şikayetlerine sık idrara çıkma da eşlik edebilir.
- Üretra darlığı: Üretra idrar kesesini dışarı bağlayan kanaldır. Bu kanalda oluşan darlıklar idrara sık çıkma, idrar çapında azalma,idrar yaparken yanma ve prostat büyümesinde görülen diğer belirtilere neden olabilir.
- İlaçlar ve alkol alımı idrara sık sık çıkmayı tetikler. Özellikle yüksek kafeinli içeceklerin sık tüketilmesi de bu şikayetlere neden olabilir.
- Reaktif Artrit
- Gebelik
- Aksiyete
- Aşırı aktif mesane: İdrar kesesinin, düşük seviyelerdeki idrarda bile doluymuş gibi kasılması sonucu oluşan bir durumdur. Sık sık idrara çıkma, ani sıkışma ve idrar kaçırma şikayetleri ön plandadır.
İdrar Miktarının Arttığı Durumlar
Bu durumda kişi hem çok sık idrara çıkar hem de her gittiğinde yeterli miktarda idrar çıkarır. Toplamda günlük çıkarılan idrar miktarı artmıştır(>2500ml). İdrar miktarının artması, idrara çıkma sıklığını da arttıracaktır. Bu durum fazla idrar çıkarma olarak adlandırılabilir.
Hem idrar miktarının hem de idrar sıklığının arttığı durumlar:
- Fazla miktarda sıvı alımı: Psikojenik nedenlere bağlı olarak kişinin fazla su içmesi, sık idrara çıkma şikayetini doğurur. Ayrıca kalsiyum yüksekliği, potasyum düşüklüğü ve ilaçlar çok fazla su içmeye ve çok sık idrara çıkmaya neden olabilir.
- Hipotalamusu etkileyen hastalıklar: ensefalit, tümör, sarkoidoz gibi.
- Şeker Hastalığı. Şeker yüksekliği sonucu idrarda atılan glukoz, suyun geri emilimini azaltır. Bu da idrar miktarının artmasına ve çok sık idrara çıkmaya neden olur. Vücutta su kaybı olduğu için kişi çok fazla su içer.
- Şekersiz Diyabet (diabetus insipitus); Antidiüretik Hormon(ADH) eksikliği veya böbreklerin bu hormona yanıtsızlığı sonucu kişide çok fazla su içme ve çok sık idrara gitme şikayetleri gelişir. ADH böbreklerde suyun emilimini sağlayan bir hormondur. Eksikliğinde, böbreklerde yeterince su geri emilemez ve idrar ile atılır. Bu da günlük idrar miktarını arttırarak şikayetlere neden olur.
- İdrar söktürücü ilaçlar
- Yüksek proteinli diyet ile beslenme
- Çeşitli böbrek hastalıkları: polikistik böbrek hastalığı, medüller kistik hastalık, akut tubüler nekroz, tubulointersitisyel böbrek hastalıkları.
Referanslar
Merck Manuel Hasta Belirtileri s:511-514