Yazan: Lily Rothman
1 Mayıs’ın uzun, görünüşte çelişkili anlamları olan iki yüzü var. Bir yandan 1 Mayıs çiçekler eşliğinde baharı karşılayan bayram olarak kutlanırken öte yandan bir işçi dayanışması ve protesto günüdür; ABD, resmi İşçi Bayramı’nı Eylül ayında kutlasa da birçok ülke İşçi Bayramı’nı Mayıs’ın ilk günü kutlar.
Peki olaylar nasıl gelişti?
Pek çok tarihsel olay gibi, bu da tamamen rastlantı sonucu oluştu. TIME’ın 1929’da açıkladığı gibi, “Eski moda insanlara Mayıs Günü, çiçekler, çimenler, piknikler, çocuklar, temiz çamaşırlar demektir. Sosyalistler ve Komünistler için dik durmak, konuşma yapmak, gösteri yapmak, bombalar, tuğla savaşları, vicdani şiddet demektir. Bu çağrışım, yaklaşık 200.000 ABD’li işçinin, günlük çalışma saati olarak sekiz saat istemeleriyle ülke çapında bir grev gerçekleştirdiği 1886 yılının 1 Mayıs Gününe dayanıyor.”
1 Mayıs 1886’daki emek eylemi alelade bir grev değildi; Haymarket meselesi olarak bilinen şeyin bir parçasıydı. O yılın 1 Mayıs’ında, Chicago (diğer şehirlerle birlikte), günlük sekiz saatlik çalışma süresini destekleyen büyük bir sendika gösterisinin yapıldığı yerdi. Chicago protestoları birkaç günlük eylem olarak düşünülüyordu. 3 Mayıs’ta, şehirdeki McCormick Reaper tesisinde düzenlenen grev şiddetli bir hale geldi; ertesi gün, Haymarket Meydanı’ndaki barışçıl bir toplantı daha da şiddetlendi. TIME, bu olayı 1938’de şöyle özetledi:
4 Mayıs 1886 gecesi saat 10’dan birkaç dakika sonra Chicago’da bir fırtına patlamaya başladı. Yağmurun ilk damlaları düşmeye başladığında Haymarket Meydanı’nda bulunan paketleme merkezindeki kalabalık dağılmaya başladı. Saat 8’de, 3.000 kişi olan göstericiler, anarşistlerin polis vahşetini kınadığı ve sekiz saatlik çalışma saatini talep etmelerini dinlerken, saat 10’u gösterdiğinde yalnızca birkaç yüz kişi kalmıştı. Gösteride kargaşa çıkmasına karşın olay yerinde bekleyen belediye başkanı evine gidip uyumuştu. Son konuşmacı, 180 polis memurundan oluşan bir grubun, toplantıdan kalanları dağıtmak için olay yerinden bir blok ötede toplandığında konuşmasını bitiriyordu. Hoparlör vagonuna yakın bir yerde durdular. Bir komiser kalabalığa dağılmasını emretti ve konuşmacı toplantının barışçıl bir toplantı olduğunu haykırırken, polis tarafında bir bomba patladı. Aralarında yedisinin öldüğü 67 polis yaralandı. Polis ateş açtı, birkaç kişiyi öldürürken 200 kişiyi yaraladı ve Haymarket Trajedisi, ABD tarihinin bir parçası oldu.
1889’da Uluslararası Sosyalist Kongresi, Haymarket trajedisini anmak için 1 Mayıs’ın, bugün Uluslararası İşçi Günü olarak bilinen birçok yerde uluslararası bir işçi tatili olacağını ilan etti.
ABD’de bu tatil, Soğuk Savaş’ın erken dönem komünist öfkesi sırasında özellikle hor görüldü. 1958 Temmuz’unda Başkan Eisenhower, 1 Mayıs’ta “dünya işçileri” ile dayanışmadan kaçınmak amacıyla 1 Mayıs “Sadakat Günü” adlı bir kararı imzaladı. Kararda, “Amerika Birleşik Devletleri’ne olan sadakatin yeniden doğrulanması ve Amerikan özgürlüğünün mirasının tanınması için özel bir gün” olacağı bildirildi.