2011den beri süren Suriye krizinde yeni bir döneme girildi:
1. Dönem, Atlantik Kampının Suriyede iç savaş başlattığı 2011den kabaca 2015e kadar süren dönemdi.
2. Dönem, Rusyanın sahaya askeri olarak inmesiyle kurulan denge dönemiydi. Kabaca 2015-2018 yılları arasındaki bu dönemde Şamın egemenliği yeninden ve adım adım tesis edildi.
3. Dönem ise barışın inşası dönemi olacak. Kuşkusuz barışın inşası dönemi de inişli, çıkışlı ve uzun süren karmaşık bir dönem olacak.
CENEVRE, ASTANA, SOÇİ
Süreci bir de organizasyonlar düzleminde ele alalım:
1) Savaşı başlatanların kurduğu Cenevre masası, Suriyeyi parçalama masasıydı.
2) Barışı inşa etmek isteyenler, o masanın karşısına Astana sürecini koydular. Astana süreci güvenlik odaklı bir süreçti.
3) Şimdi Soçide bu kez diplomasi odaklı barışın inşası süreci başlıyor: Suriye Ulusal Diyalog Kongresi.
ŞARTLARI KAZANLAR BELİRLİYOR
Peki Soçide masaya kimler oturacak?
Cenevre masasını savaşı başlatanlar kurmuştu, savaşın taraflarını da bölünme ve parçalanmayı kabul etmek üzere masaya çağırmışlardı.
Fakat Soçi masası öyle olmayacak! Masaya barışı inşa etmek isteyenler ve buna razı olacaklar oturacak!
Savaşı sürdürmeye çalışacak olanlar, barışa karşı çıkmayı sürdürenler, Esadı tanımayanlar, Suriyenin siyasal birliğini ve toprak bütünlüğünü kabul etmeyenler Soçi masasına oturamayacak.
Bu silahların kanunudur; masayı yenen kurar ve oturacaklar o şartlarla oturur.
ESADIN ÜÇ HEDEFLİ MESAJI
Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, Rusya Başbakan Yardımcısı Dmitriy Rogozinle görüştükten sonra yaptığı açıklamada, aslında Soçi masasına kimlerin oturabileceğini tarif etti.
Esadın ABD destekli PYDyi vatan haini diye nitelemesi üç hedefli bir mesajdı:
1) Mesajın ilk hedefi doğrudan PYDnin kendisineydi. Esad PYDye, ABDyle iş birliğini sürdürmesi halinde Soçide masada olamayacağını söylüyordu.
2) Mesajın ikinci hedefi, dış güçlerle iş birliği yapan diğer örgütlereydi: İş birliği yapmayı bırakan, Suriye ordusuna silah sıkmaktan vazgeçen ve Suriyenin siyasal birliği ile toprak bütünlüğünü kabul eden örgütler, Soçi masasına oturabilecek.
3) Mesajın üçüncü hedefi ve adresi Ankaraydı. Esad Ankaraya özetle yanlış başladığın işi düzelt diyordu. Madem ABDnin PYD üzerinden Suriyenin kuzeyinde kurmaya çalıştığı koridor, Ankara ve Şam için ortak tehditti, o zaman Ankara artık Şamla anlaşmayı kabul etmeliydi. Esad, Ankaraya bu mesajı gönderdi.
MOSKOVANIN STRATEJİSİ
Esadın üç hedefli bu mesajı, Moskovanın stratejisiyle de uyumlu:
1) Moskova, sahaya indiği süreçte, denge kurmanın yolunun Türkiyeyi karşı kamptan koparmak olduğunu hesaplayarak hareket etti. Türkiye o kamptan ayrılırsa, ya da en azından oradaki ağırlığını azaltırsa, bu ABDnin Suriye düzleminde kurduğu Türkiye-S.Arabistan-Katar üçlüsünü dağıtacak ve Moskovanın inisiyatif almasını sağlayacaktı.
Askeri olarak terörün güzergahının kapanacak ve lojistik destek yollarının kesilecek olması hayati önemdeydi, öyle de oldu.
2) Moskova, PYD konusunda da, bu örgütü ABD denetiminde çıkarma, en azından o denetimi azaltarak örgütü ve temsil ettiği kuvveti Suriyenin bütünlüğü içinde tutma stratejisi isliyor.
Moskova o nedenle PYDnin dün Astanaya katılmasını istemişti, bugün de Soçide olmasını savunuyor. Fakat henüz Türkiyenin itirazını kırabilmiş değil.
Rusya Astana olmayınca PYDyi Moskova konferansına çağırmış, PYDye Moskovada resmi temsilcilik açma izni vermiş ve sık sık PYDli yetkililerle görüşmüştü. Dahası sahada kimi bölgelerde doğrudan YPGliler ile Rus askerleri eşgüdüm halinde olmuştu.
Şimdi Rusya ABDnin güç kaybettiği koşullarda PYDnin bu ülkeyle iş birliğini kırarak örgütü Suriyenin bütünlüğü içinde tutmak istemektedir. Bunun için de Türkiyeyi ikna etmek istemektedir.
Moskova, ABDnin uzun dönemli stratejisi ve Irak örneği nedeniyle de, PYDnin ABD denetiminde olmasındansa, kimi haklar karşılığında Suriyenin bütünlüğü içinde yer almasını istemektedir. Bunu hem Suriye hem bölge ama hem de kendi ulusal çıkarları nedeniyle istemektedir.
Önümüzdeki günler, işte bu stratejinin gereği olarak Ankara-Moskova temaslarına ve Rus yetkililer ile PYDnin görüşmelerine sahne olacak.