Ödem nedir?
Ödem, vücudun dokularını ve organlarını çevreleyen boşluklarda sıvı toplanmasının neden olduğu şişmeye verilen isimdir. Ödem vücudun hemen hemen her yerinde oluşabilir. En yaygın ödem oluşan bölgelerden bazıları şunlardır:
- Alt bacaklar, ayak veya eller (periferik ödem olarak da adlandırılır)
- Karın (assit olarak da bilinir)
- Göğüs (akciğerlerde ise pulmoner ödem, akciğerleri çevreleyen boşlukta ise plevral efüzyon denir)
Assit ve periferik ödem rahatsız edici olabilir ve daha ciddi bir durumun işareti olabilir. Nefes almayı zorlaştıran ve yaşamı tehdit edebilen akciğer ödemi, kalp yetmezliğinin bir belirtisidir. Bu nedenle karın ve göğüs bölgesindeki ödem ihmal edilmeden kontrol edilmelidir.
Eller, ayaklar ve bacaklardaki ödem ise geçici, hafif bir ödem olabileceği gibi bazı özel durumlarda da görülebilmektedir. Ödemin yoğunluğu önemlidir.
Ödem Belirtileri Nelerdir?
Ödem belirtileri ödemin nedenine bağlıdır. Genel olarak belirtiler şöyledir:
- Cildin gergin ve parlak görünmesine neden olan şişlikler ödemin belirtilerindendir. Bu durum genellikle vücudun zemine en yakın bölgelerinde (yerçekimi nedeniyle) yani bacak ve ayaklarda daha belirgindir. Bu nedenle ödem genellikle ayakta durma, uzun süre sandalyede oturma gibi durumlarda günün sonunda alt bacaklarda (periferik ödem ) oluşmaktadır.
- Ödemli şişmiş bölgeye birkaç saniye basmak ciltte geçici bir çukur bırakacaktır. Bu şekilde ödemin varlığını görebilirsiniz.
- Geçmeyen bacak ağrısı da ödemin bir belirtisi olabilir.
- Karındaki ödemde karın kısmında şişlikler görülebilir.
- Akciğer ödeminde ise nefes alma güçlüğü görülebilir.
Ödem Neden Oluşur?
Ödem bazı durumlarda kısa süreli ve tehlikeli bir durum değilken bazen bir hastalığın habercisi olabilir. Genel ödem sebepleri ise şu şekildedir;
Seyahat: Uçak, otobüs yolculuğu gibi uzun süre oturarak seyahat etmek bacakların alt kısmında şişmeye neden olabilir. Bu durum yaygın görülür ve genellikle bir sorunun işareti değildir.
Kronik venöz hastalık: Alt bacaklarda ödemin yaygın bir nedeni, damarlardaki kapakçıkların hasar görmesi olabilir. Bacaklardaki damarlar kalbe yeterince kan pompalayamadığı için ödem oluşur. Bu duruma kronik venöz hastalık denir. Kronik venöz hastalık, alt bacaklarda sıvı toplanmasına, cildin incelmesine ve bazı durumlarda cilt yaralarının (ülser) gelişmesine yol açabilir.
Hamilelik: Hamile kadınlarda ekstra sıvı tutulması normaldir. Şişkinlik ve ödem, özellikle normal bir hamileliğin sonlarına doğru artmaktadır. Hamile kadınlarda eller, ayaklar ve yüzde ödem gelişebilir. Hamilelikte ödem dışında semptom ve bulgular yok ise ödem oluşumu tek başına tehdit oluşturmaz.
Adet dönemi: Döngüsel bir düzende (genellikle ayda bir) oluşan adet dönemi, kadınlarda ödeme neden olabilir. Bu durum adet döngüsüyle ilgili hormonsal değişikliklerin sonucu olabilir. Bu tip ödem yaygındır ve kendi kendine geçtiği için tedavi gerektirmez.
İlaçlar: Ödem, bazı oral diyabet ilaçları, yüksek tansiyon ilaçları, bazı ağrı kesiciler (ibuprofen gibi) ve östrojenler gibi çeşitli ilaçların yan etkisi olabilir. Bu ilaçların kullanımı sonrası yoğun ödem olduğunda doktora danışılmalıdır.
Böbrek hastalıkları, kalp yetmezliği, siroz gibi hastalıklar: Özellikle ciddi karın ve bacak şişlikleri, nefes darlığına sebep olabilen ödemlerde acil tedavi gerekebilir ve altta bir hastalık olabilir.
Ödem vücuttan nasıl atılır?
Ödem tedavisinde altta yatan neden önemlidir. Beslenmeyi düzenlemek, bazı durumlarda diüretik ilaç desteği, varis çorapları kullanımı gibi alternatifler basit ödemleri gidermeye yardımcı olabilir.
Her tür ödem tedavi gerektirmez. Hamilelik veya adet döngülerine bağlı ödem genellikle tedavi edilmez. Periferik ödem ve assit gibi ciddi ödemler ise, hızlı sıvı kaybının yan etkilerini en aza indirmek için genellikle yavaş tedavi edilir.
Ödeminiz varsa diyetinizdeki tuzu (sodyum) azaltın. Sofra tuzu, maden suyu ve işlenmiş gıdalarda bulunan sodyum ödemi arttırabilir. Tükettiğiniz tuz miktarını azaltmak ödemin azalmasına yardımcı olabilir. Salça, turşu, zeytin, peynir gibi besinler tuzu yüksek besinlerdir. Beslenmede bunları da azaltmalısınız.
Diüretikler, ancak doktor tavsiyesiyle kullanılabilir. Diüretikler, daha fazla su ve sodyum atımına neden olan ve ödemi azaltabilen ilaç türüdür. Diüretikler dikkatli kullanılmalıdır çünkü çok fazla sıvının çok hızlı atılması kan basıncını düşürebilir, baş dönmesine veya bayılmaya neden olabilir. Ayrıca diüretik ilaçların kontrolsüz kullanımı böbrek fonksiyonlarını bozabilir.
Ödemi azaltmak için;
Hareketinizi arttırın. Hareketsizlik ve tüm gün oturmak da ödem sebebi olabilir. Yürüyüş yaparak, gün içinde koltuktan sık sık kalkarak bu ödemi azaltabilirsiniz.
Su için. Az su tüketimi de vücutta su tutulmasına ve ödeme neden olabilir.
Varis çorapları kullanılabilir. Bacak ödemi için kompresyon çorapları kullanılarak bu durum önlenebilir ve tedavi edilebilir. Çoraplar, diz boyu, uyluk boyu ve külotlu çorap dahil olmak üzere çeşitli yüksekliklerde bulunmaktadır. Etkili kompresyon çorapları en fazla basıncı ayak bileğine uygular ve bacağın yukarısındaki basıncı kademeli olarak azaltır.
Vücut pozisyonu ödem atmada önemlidir. Bacak, ayak bileği ve ayak ödemini atmak için bacakları günde üç veya dört kez kalp seviyesinin üzerine kaldırmak iyi gelecektir.
Vücuttan kilolarca ödem atılır mı?
Vücuttan kilolarca ödem atar gibi tanıtımlarla bir besini veya çayı tüketmek doğru değildir. Vücudunuzda yoğun ödem olduğunu düşüyorsanız mutlaka hekim desteği almalısınız.
Yeşil çay ödem attırır mı?
Yeşil çay ödem atıcı olarak bilinen bir çaydır. Yeşil çayın bu etkisi antioksidanlarca zengin olmasından ve diüretik etkisi olmasından kaynaklıdır ancak yeşil çayı ödem için kontrolsüz tüketmek doğru değildir. Herhangi bir hastalık, özel durum yoksa günde 1-2 fincan yeşil çay ödem problemi için içilebilir. Tansiyon ve böbrek hastaları yeşil çayı tüketmeden önce hekimine danışmalıdır.
1 günde ödem atmak mümkün mü?
Ödem atıcı besinler diyetisyeniniz veya ilaçlar hekiminizin kontrolünde kullanılmalıdır. Ödeminiz kısa süreli seyahat sonrası bir ödem ise veya regl sebebiyle oluştuysa birkaç günde kendiliğinden azalacaktır. 1 günde ödem atmak için bol su için ve tuz tüketiminizi azaltın.
Hastalık dışında ödemi olanlar ve 1 günde ödem atmak isteyenler için bitki çayı tarifimizi deneyebilirsiniz.
Ödem atıcı çay tarifimizi gün içinde herhangi bir zamanda içebilirsiniz.
Malzemeler
1 adet poşet yeşil çay
Kaynamış su
2 tane karanfil
Küçük bir parça kök zencefil (2 gram kadar)
1 adet kırmızı elmanın kabuğu
Tarifi: Yeşil çayı, elma kabuklarını, karanfili ve zencefili 200 ml kaynamış suda demleyin. Ödem yoğunluğunuz göre 2-4 gün arası her gün hazırlayıp içebilirsiniz. Buna ek olarak günde 1.5-2 litre su tüketmeyi unutmayın. Ödem atıcı çay tarifimiz herhangi bir kronik hastalık sorunu olmayan bireyler içindir.
Zencefillli ödem atıcı çay tarifi sağlıklı herkes için uygundur ancak bitki çaylarını içmesi tehlikeli olan gebeler, emzirenler, çocuklar, tansiyon, böbrek hastaları ve bu içerikteki herhangi bir besine alerjisi olanlar dikkat etmelidirler. Diğer ödem atıcı çay tariflerimize blogumuzdaki fit tarifler bölümünden ulaşabilirsiniz.
Diyetisyen Dilan Sezen, Ege Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik bölümünden ‘Onur Öğrencisi’ olarak mezun olmuştur. Hem eğitim sürecinde, hem de sonrasında bir çok seminer ve kurslara katılmıştır. Kilo alma, kilo verme, hastalıklarda beslenme, gebe-emziren anne beslenmesi, online diyet ve takibinde danışan kabulü yapmaktadır.