30 Eylül 1895 tarihinde başlamış İstanbul'da gerçekleşmiş olaylara verilen genel isimdir. Eylemi, Ermeni Sosyal Demokrat Hınçakyan Partisi düzenlemiştir. Söz konusu eylem, 18 Eylül 1895 tarihinde planlanmışsa da yapılışı 30 Eylüle kalmıştır. Eylemin amacı, 1894 Sason, 1895 Trabzon, Samsun, Ordu ve Gümüşhane’de yaşanan toplumlararası çatışmalara dikkat çekmek, Ermenilere imtiyaz sağlamak ve bu açıdan Avrupa devletlerinin dikkatini çekmekti. Ayrıca Abdülhamit'in 1885 Mayıs Reformlarını uygulaması için baskı yapmaktı. Eylemden birkaç gün önce söz konusu eylemle ilgili bildiriler, broşürler dağıtıldı ve afişler asıldı. Eylemin yönetimini Markar Hatsakordzyan, Arşavir Gasaragam, Levon Mıgırdiçyan üstlendi. 30 Eylül tarihinde 4000'e yakın topluluk Kumkapı Kilisesinde toplanarak Bab-ı Aliye yürüdü. Hükümet tarafından yürüyüşçülere isteklerini yazılı bir halde sadrazama iletmelerini sağlayacak asker gönderildi. Lakin yürüyüşçüler kendilerine hükümet emrini getiren subayı şehit ettiler. Hükümetin bu teklifini kabul etmeyen topluluk eyleme devam etti. Bunun sonucunda, İstanbul'da üç gün sürecek olaylar başladı. Olaylar Avrupa gazetelerinde büyük yer aldı. Örgüt üyelerinin çoğu tutuklandı veya sürgüne yollandı. Kimi örgüt üyeleri de Avrupa ülkelerine gitti.
İstanbul’daki İngiliz sefirinin olayla ilgili İngiliz Dışişleri Arşivi’ndeki notları; “Gösteri 30 Eylül günü yapıldı. Ancak barışçıl amaçlı olduğu bildirilen gösteri barışçı nitelikten uzaktı. Göstericiler, hareketin organizatörleri tarafından dağıtıldığından edilmemesi gerekecek, aynı cins tabanca ve kamalarla silahlanmışlardı. Hıncak'ın gayesinin karışıklık çıkarmak, kan döktürmek yoluyla Avrupa devletlerinin Ermeniler lehinde müdahalesini teinin etmek olduğunu düşünmek için yeterli sebepler vardı… İlk ateşi açanların Ermeniler olduğundan hiçbir şüphe yoktur.”
Bab-ı ali yürüyüşünü üzerinden bir yıl geçmemişti ki ikinci bir olay bunu takip etti. Tarihe ''Banka Baskını'' olarak geçen bu olay 26 Ağustos 1896 günü yaşandı. Osmanlı Bankası Ermeni eylemcilerin işgaline uğradı. Patrik Izmirliyan’in görevden alınmasını protesto eden eylemci silahlı baskın düzenleyerek bankayı işgal ettiler.
(İstanbul'daki olaylarının haberini veren 24 Kasım 1895 tarihli bir Avrupa gazetesi)
Kaynakça
http://www.tarihtekiler.net/2013/07/bab-i-ali-yuruyusu-30-eylul-1895.html
http://www.onuncukent.com/2010/04/24/ermenilerin-1890-1909-arasinda-cikardigi-onemli-olaylar-9/
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:%C3%89V%C3%89NEMENTS_D'ORIENT.jpeg