Bir sarmaşık diyordu o aşk için. "Aşk" sözcüğü zaten sözlükte sarmaşık demekmiş. Bir sarmaşık çınarları, servileri nasıl sarıp sarmalarsa, aşk da öyle sarıp sarmalarmış çınar gibi yiğitleri, servi boylu dilberleri. Ver her sarmaşık, sardığı ağacı kuruturmuş sonunda. Dıştan yemyeşil ve güzel gösterirmiş ama içten içe kurutur, çürütür, çökertirmiş.Babil'de Ölüm İstanbul'da Aşk, İskender Pala (Sayfa 48)
bana satırlarınızın güzel olup olmadığını soruyorsunuz. bana soru soruyorsunuz. daha önce başkalarına da sormuşsunuzdur. dergilere yollamışsınızdır onları. diğer şiirlerle kıyaslamışsınız ve bazı editörler yazdıklarınızı reddettiğinde mutsuz hissetmişsinizdir. şimdi, madem benim tavsiyemi merak ettiniz ve bana bu soruyu sordunuz; öyleyse, sizden rica ediyorum böyle şeyler yapmaktan vazgeçin artık.Genç Bir Şaire Mektuplar, Rainer Maria Rilke
dışınıza bakıyorsunuz, ve şu an sizin en çok kaçınmanız gereken şey bu. kimse size tavsiyede bulunamaz ya da hiç kimse yardım edemez size bu konuda. yapabileceğiniz yalnızca tek bir şey var. kendinizi bulun. içinize girin. sizi yazmaya kışkırtan sebebi keşfedin; kalbinizin en derinlerindeki köklerine kadar uzanıp uzanmadığını görün; yazmanız yasaklandığında ölecek gibi hissedip hissetmeyeceğinize dair bir itirafta bulunun. herşeyden daha fazla olarak: gecenizin en sessiz anında sorun kendinize: yazmalı mıyım? derinlerdeki cevap için kazın kendinizi.
şayet, bu cevap bir yerinizi kımıldatmaya başlar, bu dört başı mağrur soruyu, güçlü ve basit bir "çünkü mecburum" cevabı ile karşılarsanız, yaşamınızı bu gereklilik üzerine kurun; bütün yaşamınızı. en ufak ve en umursamaz anınız dahi, bu içgüdünüzün bir kanıtı ve işareti olmalı.
ardından doğa'ya yaklaşın. ve sonra, daha önce hiç kimse denememişçesine, ne gördüğünüzü, hissettiğinizi yazmaya çalışın. aşkınızı ve kaybedişinizi yazın. aşk şiirleri yazmayın; o vasat ve sıradan biçimlerden kaçının: aşk şiirleri, çalışması en zor şiirlerdir, çok büyük ve adanmış bir güç gerektirirler iyi, kendine has, görkemli bir gelenekle ilişki kurmuş olabilmeleri için. kısacası, kendinizi genel olan meselelerden kurtarın ve gündelik yaşamın size sundukları üzerine yazın; acılarınızı tasvir etmeyi deneyin ve arzularınızı, zihninizden geçiveren düşünceleri ve içinde güzellik barındıran inançlarınızı. tüm bunları, kalpten, hissederek, içinizden geldiği gibi, samimiyetle, susarak."
Kitap başından sonuna kadar okuyucuyu sarıyor ,tipik Dostoyevski eseri , rutubetli evler,fakir insanlar.Romanın kahramanlarının ruh tahlilleri için özel bir çaba sarfedilmemiş ,yaşanan olayların sürecinde bu kişilik tahlilleri okuyucuya bırakılmış sanki , Vadideki Zambak´ta ki gibi iki aşk arasında bocalayan bir erkeği burada da görüyoruz,tavsiye ediyorum.
Aeden, başta içine girmekte zorlandığım, sonrasında ise merakla okuyup hızla bitirdiğim bir roman oldu. bilimkurgu, fantazi, aşk, macera ögelerini günümüz dünyasının çevre kirliliği, hayvan hakları, plansız şehirleşme ve kaynakların orantısız kullanımı gibi konularla harmanlayarak anlatan yazar daha önce yaptığı gibi bir üçlemenin ilk kitabını sunuyor bize. birkaç kendini tekrarlayan cümle, ufak editör hataları var; ama dili oldukça akıcı. medyada rastladığım haber ve yorumlara bakınca biraz abartıldığını düşünüyorum. dünya meselelerine az buçuk kafa yoran birinin yaşadığı huzursuzluk sayfalara sızmış, kitlesel bir bilinç uyandırılmaya çalışılmış, didaktiğe kaçan söylemler de mevcut. bu katılığı yumuşatmak için de bir nevi aşk merkeze oturtulmuş. bir nevi diyorum; çünkü dünyada yaşayanları insansı olarak tanımlayacak kadar aşmış bir ırkın kalça ve göğüslere bakarak tahrik olması bana çok tuhaf geldi.
Özellikle ilk yarısı çok güzel keşke ikinci yarısı da ilk yarısı gibi devam etseydi. (spoiler) Kitabın adı Cemile olduğu için aşk hikayesi diyebiliriz. Sadık olsaydı mesela iyi bir ihanet hikayesi diyebilirdik belki. Aytmatovun diğer kitaplarında da yasak aşklar var böyle. Ama Cemile başta mutlu mutlu şarkılar söylediğine göre, sevmeden evlendirildiğini düşünüyorum ve soruyorum size, acaba Sadık gelseydi ve Cemileyle hayatına devam etseydi böyle de çok hüzünlü olmaz mıydı? Neyse sonuç olarak Aytmatov her zamanki gibi o kadar güzel anlatmış ki, okurken farklı farklı dünyalara götürüyor. Taa içine işliyor insanın.