Amerikan mimar I M Pei, ya da tam ismiyle Ieoh Ming Pei, 26 Nisan 1917’de Çin’in Guangzhou kentinde doğdu. Amerika’ya 1935 yılında eğitim amaçlı göç etti. Burada ilk olarak Pensilvanya Üniversitesi’nin mimari mühendislik bölümünde okumaya başladı. Ardından MIT’e geçiş yaptı. 1939 yılında mezun olduktan sonra ülkesine dönmek istemiş fakat o yıllar tam da 2. Dünya Savaşı’nın patlak verdiği döneme denk gelmişti. Dolayısı ile Pei ülkesine dönememiş, Amerikalı bir mimar olarak burada yaşamaya devam etmiştir.
1946’da yüksek lisans yapan Pei, 1945-48 yılları arasında aynı birim olan Harvard Üniversitesi Tasarım Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1948 yılında New York’taki Webb & Knapp’ta mimar olarak meslek pratiğine başladı. Bu ofiste şehir planlama projeleri üretti. 1954 yılında ise Amerikan vatandaşı olup bir yıl sonra kendi şirketi olan I M Pei & Associates’i kurdu.
1960 yılında bir yarışma sonucunda Ney York’taki Kennedy Uluslararası Havalimanı’nın mimari tasarımını yapmak üzere seçildi. 64’de ise başka bir yarışma sonucunda Harvard Üniversitesi’ne ait olan John F. Kennedy’i Anma Kütüphanesi’ni tasarladı. I M Pei, kamusal binaların yanı sıra aynı zamanda şehir planlama projelerinde de oldukça aktifti.
Pei’nin mimarlık ofisi 1966 yılında I M Pei & Partners olarak isim değiştirdi ve 1968 yılında Amerikan Mimarlar Kurumu tarafından en başarılı Mimarlık Ofisleri ödülünü aldı. 1989’da şirket bir daha isim değiştirerek Pei Cobb Freed and Partners‘e dönüştü. 1990’da ise mesleki pratikten uzaklaşarak mimari projelerde danışman olarak hizmet vermeye başladı.
Dünya mimarisine büyük katkılar sunan Pei, 1983 yılında Pritzker ödülüne layık görüldü. 1989’da Japon Sanat Cemiyeti’nden İmparatorluk Ödülü, 1993 yılında Başkanlık Özgürlük Madalyası, 2010’da ise RIBA tarafından İngiliz Kraliyet Madalyası’na layık görüldü. Bunların dışında meslek hayatı boyunca bir çok başarıya imza atan ve ödüllere layık görülen I M Pei, 16 Mayıs 2019 tarihinde New York’da 102 yaşındayken hayata gözlerini yumdu.
En Başarılı I M Pei Projeleri
Pei’nin tasarımlarında kütleler, formlar ve malzemeler arasında kontrast bulunmaktadır. Yapılarında geometrik biçimleri radikal şekilde kullanan Pei, bunları bir arada ustalıkla kullanır ve modern mimari yapılarını geometrik formlar ile süslerdi.
1. Louvre Piramidi
1989’da Paris’teki tarihi Louvre Müzesi’nin avlusunda inşa edilen Louvre Piramidi ilk yapıldığında büyük tartışmalara sebep oldu. Bu kare tabanlı üçgen piramit, tüm dikkatleri etrafındaki tarihi yapılardan alıp üstüne çekmektedir. Narin çelik strüktürün içine yerleştirilen yüzlerce cam parça ile piramit, saf estetik tasarımıyla çağımızın en modern yapılarındandır. Bu saydam tasarım sayesinde avlunun altında bulunan yer altı galerilerine ışık alma imkanı sağlanmıştır. 20.6 metre yüksekliğe sahip olan ana piramidin kare tabanındaki her bir kenar 35 metre genişliğindedir.
2. İslam Eserleri Müzesi
Doha, Katar’daki bu müze 2008 yılında ziyarete açıldı. Pratik mimarlık hayatından uzaklaşsa da yoğun ısrar sonucunda bu yapıyı tasarlamayı kabul etti. İslam yapılarına ve kültürüne uzak olması sebebiyle 6 ay boyunca Ortadoğu’daki bazı İslam ülkelerini gezerek uzak olduğu bu medeniyet hakkında önemli bilgiler topladı. Yapının hem iç hem de dış cephede Fransa topraklarından getirtilen bir çeşit kireç taşını kullanmıştır.
3. Luce Anıtı Şapeli
Tunghai Üniversitesi sınırları içinde yer alan bu Hristiyan şapeli Tayvan’da bulunmaktadır. Pei’nin erken dönem eserlerinden biri olan Luce Anıtı Şapeli 1962-1963 yılları arasında inşa edilmiştir. Altıgen plana sahip olan yapı, müthiş formu ile Tayvan mimarisi adına önemli bir eserdir. Ahşap ve camın şekillendirdiği yapıda, ahşap strüktürü destekleyen betonarme ve çelik taşıyıcı malzemeler kullanılmıştır.
4. Dallas Belediye Binası
1960’larda yeni seçilen başkan Kennedy’nin Dallas için oluşturduğu gelişim planlarından biri de belediye binasının yenilenmesiydi. Ona göre bir belediye binası orada yaşayan halkın kültürünü ve kimliğini yansıtmalıydı. Pei’nin tasarımında kuzeyde bulunan şehir merkezindeki yeni yüksek ofis binaları ile diyalog kurma arzusu var. Mimar bu diyaloğu çıkmalar ile sağlamış. En üst kata doğru cephedeki konsolları daha da uzatarak yapıyı oldukça eğimli göstermiştir. 34 derece eğimli olan cephe, yapıyı Texas eyaletinin sert iklim şartlarından ve yağmurdan korumaktadır.
5. Suzhou Müzesi
Pei, kendi mimari dilini Çin’deki yerel mimari ile bütünleştirip 2006 yılında bu modern müzeyi tasarlamıştır. Tarihsel bilgiyi ve kültürü, modern dil ile harmanlamaya çalışan günümüz mimarları bu konuda Pei’nin Suzhou Müzesi’ni kesinlikle incelemeli ve dersler çıkarmalıdır. Yapıda mimarın tasarım karakterini yansıtan üçgen, dikdörtgen ve piramit gibi şekiller yapı formunun belirleyici hatlarını oluşturmuştur.
Yapı arka bahçesindeki bir gölün etrafında şekillenmiştir. Pei, bahçe ve bina tasarımını tek bir tasarım konusu olarak ele aldığını söylemiştir. Mimarın aktardığına göre batı mimarisinde bahçe tasarımı ve mimari tasarım iki farklı alandır. Çin geleneğinde ise bunlar tek bir tasarım konusunun parçalarıdır. Pei’nin yapı ile bütünleştirdiği çevre tasarımında köprüler, bahçeler ve su ögeleri yer almaktadır.
6. Çin Bankası Kulesi
Son olarak listemizde Çin Bankası bulunuyor. Modern bir anıtı andıran 367.5 metre yüksekliğindeki ve 72 katlı bu gökdelen Hong Kong’tadır. Yapının kare formu cephesindeki taşıyıcı çelikler ile desteklenmekte. Bu taşıyıcı elemanlar birbirleri ile birleşerek üçgen formlar oluşturuyor. Kütle yukarıya doğru üçgen prizmalar şeklinde eksilerek incelmekte. En üst blokta tek bir adet üçgen prizma kalana kadar bu azalma devam ediyor.