Menopoz nedir?
Menopoz, bir kadın arka arkaya 12 ay boyunca adet görmediği zaman ve doğal yollarla hamile kalamadığında ortaya çıkar.
Genellikle 45-55 yaşları arasında başlamasıyla birlikte, bu yaş aralığından önce veya sonra da gelişebilir.
Menopoz, sıcak basmaları ve kilo alımı gibi semptomlarla kendini belli edebilir. Çoğu kadın için menopoz için tıbbi tedaviye gerek kalmamaktadır.
Menopoz ne zaman başlar ve ne kadar sürer?
Birçok kadın, menopoz semptomlarını göstermeye son adet dönemlerinden yaklaşık dört sene öncesine doğru başlar.
Semptomlar çoğu zaman son adet döneminden ortalama dört yıl sonrasına kadar devam edebilir.
Bazı insanlar, menopoz ortaya çıkmadan 10 yıl kadar öncesinde semptomlarını yaşar ve 10 kadından 1’i, son adet dönemlerinden 12 yıl sonrasına kadar belirtileri yaşamaya devam eder.
Dünyada ortalama doğal olarak menopoz yaşı 52 iken, Türkiye’de bu yaş 45-47’ye kadar düşebilmektedir.
Yapılan araştırmalara göre, Türkiye’de kadınlar için doğuşta beklenen yaşam süresi Türkiye İstatistik Kurumu 2015 verilerine göre 80,7 yıldır.
Demek oluyor ki, kadınlar, yaşamlarının büyük bölümünü menopoz sonrası dönemde geçirmekte ve bu dönemde karşılaşılacak sorunların önemi artmaktadır.
Genetik ve yumurtalık sağlığı dahil olmak üzere menopoza ne zaman başlayacağınızı belirleyebilmenize yardımcı olan birçok faktör vardır.
Perimenopoz, menopozdan önceki dönemde ortaya çıkar.
Perimenopoz, hormonlarınızın menopoza hazırlanırken değişmeye başladığı zamandır.
Perimenepoz dönemi, birkaç aydan birkaç yıla kadar sürebilir. Birçok kadın 40’lı yaşların ortasından bir süre sonra başlar.
Bazı kadınlar ise, perimenopozu atlayarak direkt olarak menopoza girer.
Kadınların yaklaşık yüzde 1’i erken menopoz veya birincil yumurtalık yetmezliği olarak adlandırılan 40 yaşından önce menopoza başlar.
Kadınların yaklaşık yüzde 5’i 40 ile 45 yaşları arasında giriyor. Bu durum erken menopoz olarak adlandırılıyor.
Perimenopoz, menopoz ve menopoz sonrası dönem:
Perimenopoz sırasında adet dönemleri düzensiz hale gelebilmektedir. Adet süreleriniz gecikebilir, bir veya daha fazla dönemi atlayabilirsiniz. Adet akışı da ağırlaşabilir yahut hafifleyebilir.
Menopoz, tam bir yıl boyunca adet görmeme olarak tanımlanır.
Postmenopoz, menopoz meydana geldikten sonraki dönemi ifade etmektedir.
Menopoz belirtileri nelerdir?
Kadınlarda menopoz deneyimi kişiden kişiye göre değişebilmektedir.
Menopoz bir anda veya daha kısa bir süre boyunca ortaya çıktığı zaman semptomlar genellikle daha şiddetlidir.
Kanser veya histerektomi gibi yumurtalık sağlığını etkileyen koşullar, sigara içmek gibi belirli alışkanlıklar semptomların şiddetini ve süresini arttırabilmektedir.
Adet değişikliklerinin yanı sıra, perimenopoz, menopoz ve menopoz sonrası semptomlar genellikle aynıdır. Perimenopozun en yaygın erken belirtileri şunlardır:
Kadınların yaklaşık yüzde 75’i menopoz nedeniyle sıcak basması yaşamaktadır.
- Sıcak basmaları, gece terlemeleri ve kızarma dahil belli başlı semptomlar.
- Daha az sıklıkta adet görmek.
- Normalde yaşadığınızdan daha ağır veya daha hafif dönemler.
Diğer yaygın menopoz semptomları şunlardır:
- Baş ağrısı
- Kalp çarpıntısı
- İdrar yolu enfeksiyonları
- Azaltılmış kas kütlesi
- Ağrılı veya sert eklemler
- Azaltılmış kemik kütlesi
- Saç incelmesi veya dökülmesi
- Yüz, boyun, göğüs ve sırtın üst kısmı gibi vücudun diğer bölgelerinde artan saç büyümesi
- Uykusuzluk sorunu
- Vajinal kuruluk
- Kilo alımı
- Depresyon
- Kaygı bozukluğu
- Konsantrasyon zorluğu
- Hafıza problemleri
- Azalan libido veya cinsel dürtü
- Kuru cilt, ağız ve gözler
- Sık idrara çıkma
- Ağrılı veya hassas göğüsler
Komplikasyonlar
Menopozun belli başlı komplikasyonları şunlardır:
- Katarakt
- İdrarı tutamamak
- Kalp veya kan damarı hastalığı
- Dipsaroni veya ağrılı ilişki
- Yavaşlayan metabolik fonksiyon
Menopoz neden oluşur?
Yumurtalıklar yaşlandıkça ortaya çıkan ve daha az üreme hormonu üreten doğal bir süreçtir.
Vücut, daha düşük seviyelere yanıt olarak birkaç değişikliğe uğramaya başlar:
- Östrojen
- Progesteron
- Testesteron
- Folikül uyarıcı hormon (FSH)
- Luteinize edici hormon (LH)
En dikkat çekici değişikliklerden birisi de aktif yumurtalık foliküllerinin kaybıdır.
Yumurtalık folikülleri, yumurtalık duvarından yumurta üreten ve salgılayan, adet görmeye ve doğurganlığa izin veren yapılardır.
Çoğu kadın, akış ağırlaştıkça ve uzadıkça adet sıklığının daha az tutarlı hale geldiğini fark eder. Bu genellikle 40’ların ortalarından sonlarına kadar bir noktada ortaya çıkar.
Türkiye’de ise ortalama menopoz yaşının 46-48 olduğu bilinmektedir.
Menopoz nasıl teşhis edilir?
45 yaşından önce şiddetli menopoz semptomları yaşıyorsanız, doktorunuza başvurmanız tavsiye edilir.
Tanının erken konulması önemlidir. Menopozdaki can kayıplarının önemli bir kısmı ilk yılda gerçekleşir.
Erken tanı sayesinde erken tedaviye başlanılır.
Seyrek adet gören, sıcak basmaları ve psikolojik rahatsızlıkları olan bir kadından adetin üçüncü günü alınan kanında FSH ve LH hormonları artmışsa tanı konulabilir.
Düzensiz adet gören bir kadında FSH düzeyi 40 pg/ml üzerinde ise menopoz tanısı kesinlikle konur.
FSH düzeyi 25-40 pg/ml arasında ise premenopoz olduğu, bu dönemdeki kadınların seyrek de olsa hamile kalabileceği düşünülür.
Ancak düzensiz kanamaları olan her kadında gebelik ve düzensiz kanamaya sebep olan diğer hastalıklar araştırılmalı, ultrason yapılmalıdır.
Menopozu doğrulamak için yaygın olarak kullanılan ek kan testleri de şunlardır:
- Tiroid fonksiyon testleri
- Kan lipit profili
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Böbrek fonksiyon testleri
- Testosteron, progesteron, prolaktin, estradiol ve koryonik gonadotropin (hCG) testleri
Menopoz Tedavisi:
Menopoz belirtileriniz şiddetliyse ve yaşam kalitenizi etkileme başladıysa tedaviye ihtiyacınız olabilir.
Araştırmalara göre, hormon tedavisi, 60 yaşının altındaki kadınlarda aşağıdaki semptomların azalmasında etkili olabilir:
- Sıcak basması
- Gece terlemeleri
- Kızarma
- Vajinal atrofi
- Kemik erimesi
Yaşam tarzınızda değişikliklere gidin.
Yaşam tarzınızda küçük değişikliklere girmek küçük ve orta menopoz semptomlarınızı azaltmanıza yardımcı olabilir.
Menopoz semptomlarını yönetmek için bazı ipuçları:
Serin ve rahat bir ortamda bulunun.
Özellikle geceleri bol, katmanlı giysilerle giyinin. Bu durum, sıcak basmalarını yönetmenize yardımcı olabilir.
Yatak odanızı serin tutmanız ve geceleri ağır battaniyelerden kaçınmanız da gece terleme şansınızı azaltmaya yardımcı olabilir.
Kızarıklığı hissediyorsanız serinlemenize yardımcı olacak portatif bir fan da taşıyabilirsiniz.
Düzenli olarak egzersiz yapın.
Kilo kontrolünüzü sağlamak için günlük kalori alımınızı 400-600 kalori kadar azaltın.
Diğer yandan, günde 20-30 dakika kadar hafif egzersiz yapmanız;
- Enerjinizi arttırır.
- Daha iyi bir gece uykusunu teşvik eder.
- Ruh halinizi iyileştirir
Ek takviyelerden faydalanın.
Osteoporoz riskinizi azaltmaya ve enerji seviyelerini ve uykuyu iyileştirmeye yardımcı olmak için kalsiyum, D vitamini ve magnezyum takviyeleri alın.
Kişisel sağlık ihtiyaçlarınız için size yardımcı olabilecek takviyeler hakkında doktorunuza başvurun.
Günlük cilt bakımı uygulayın.
Cilt kuruluğunu azaltmak için günlük nemlendiricilerden faydalanın.
Bu dönemde, çok sık duş almak ve yüzmek gibi cildinizi kurutabilecek faaliyetlerden mümkün olduğunca kaçının.
Uykunuza dikkat edin.
Düzenli olarak uyku problemleri yaşıyorsanız, daha iyi bir gece uykusu alabilmek için doktorunuza başvurun.
Sigarayı ve alkolü bırakın.
Sigara kullanımından ve pasif içiciliğe maruz kalmaktan kaçının. Sigaraya maruz kalmanız semptomlarını daha da kötüleşmesine neden olabilir.
Ağırlaşan semptomlarınızı hafifletmeniz için alkol alımınızı da sınırlamalısınız. Menopoz sırasında aşırı alkol almak sağlıkla ilgili endişelerinizi artırabilir.
Son olarak;
Günümüzde çoğu kadın, menopozdan önceki dönemlerde, sıcak basmaları, gece terlemeleri ve kızarma gibi semptomları yaşar.
Menopozdan sonraki dönemde ise, semptomlar dört yıl veya daha uzun süre devam edebilir.
Belirtileriniz şiddetliyse veya yaşam kalitenizi etkiliyorsa, hormon tedavisi gibi tedavilerden yararlanabilirsiniz. Genellikle doğal ilaçlar ve günlük yaşam tarzındaki değişikliklerle semptomlarınızı azaltılabilirsiniz.