Beyninizi, şeker veya aşırı büyük bir öğün yedikten çok az bir süre sonra hiç durgun hissettiniz mi? Muhtemelen bir şeker parçalanmasının etkilerini hissediyorsunuz ki bu da, yeni araştırmanın gösterdiğine göre, bilişsel işlevinizi gerçekten yavaşlatabilir.
Çift-kör plasebo kontrollü bir çalışmada, katılımcılar, glikoz veya sofra şekeri tükettikten sonra, fruktoz (meyve şekeri) veya yapay tatlandırıcı sukraloz (plasebo) tüketen katılımcılara kıyasla, zihinsel görevleri tamamlamada bir gecikme gösterdiler ve önceden açlık durumu bu etkiyi artırdı.
PsyPost sitesinde anlatılana göre, “Duyularımızın, davranışlarımızı ve günlük yaşantımızı nasıl etkilediğine hayran oldum.” demişti Otago Üniversitesi yazarı Mei Peng. “Özellikle de şeker tüketiminin beynimizin çalışma şeklini nasıl değiştirebileceğine. Tatlılık algılama durumunda, yavaş yavaş bu tadı kayırmaya doğru evrildik.”
Birçok araştırma glikozun bilişsel işlev üzerindeki etkisini inceledi. Tüm yaştaki insanlar için, bu maddenin hafıza fonksiyonunda olumlu etkileri olduğu görülüyor; ama diğer bilişsel fonksiyonlar üzerine -tepki süresi, dikkat, yüz tanıma ve çalışma belleği gibi- yapılan deneyler karışık sonuçlar getirdi, dedi çalışma yazarları.
Fruktoz ve sakaroz gibi diğer şekerlerin bilişsel fonksiyona etkileri de tam anlaşılmıyor. Bu önemli, çünkü onlar farklı şekilde metabolize ediliyor – fruktoz, glikozun yaptığı gibi kan-beyin engelini geçmez, karaciğerde metabolize edilir ve sakaroz, kendi yollarıyla metabolize edilen fruktoza ve glikoza ayrılır.
Glikoz, sakaroz ve fruktozun karşılaştırmalı etkilerini saptamak için, araştırmacılar 49 üniversite katılımcısını topladılar.
16 hafta boyunca, bu katılımcılar gruplara bölündüler ve grupları değiştirmeden dört hafta boyunca her hafta aynı deneme seanslarına katıldılar. Hangi grupta olduklarını bilmiyorlardı. Bazı katılımcılar testten önce on saat boyunca perhiz yapmaları için talimat aldı.
Sonra onlara ya glikoz, fruktoz, sakaroz ya da plasebo sukraloz içeren bir içecek verildi. Yirmi dakikalık bir zaman aralığından sonra, bilişsel fonksiyon testlerinden geçirildiler – tüm katılımcılar için aynı sırada, aynı sorularla, aynı test.
Bunlar; bilgi işlemeyi, yürütücü işlevi ve seçici dikkati sınamak için tasarlanmıştı, ki bunların hepsi prefrontal lob ile ilişkilidir. Kan şekeri düzeyleri, aynı zamanda bir parmak prik testiyle de ölçüldü.
Test sonuçları; glikoz ve sakaroz tüketen katılımcıların, soruları cevaplamada ortalama en fazla 200 milisaniye veya 0.2 saniye daha yavaş olduğunu gösterdi. Bu kulağa fazla gelmeyebilir ama bilinen en yüksek ortalamanın 921 milisaniye olduğuna göre, bu cevap sürelerinin tümüne baktığımızda iyi bir yüzde.
Bu da -en azından belirli tür şekerler için- “şeker koması” diye bir şeyin olduğunu ve bunun daha fazla araştırma gerektiren bir alan olduğunu ileri sürüyor.
“Örnek boyutu diğerlerine oranla küçük olmasına rağmen, bizim gözlemlediğimiz etkiler büyük çapta.” demişti Peng.
“Gelecek araştırma, nörolojik görüntüleme tekniklerini kullanarak, şeker tüketiminden sonra farklı beyin bölgelerinin nasıl değiştiğinin niceliğini daha fazla belirtmeli. Bu bizim, glikoz tüketiminden sonra dikkat eksikliğinin nasıl ortaya çıktığını daha iyi anlamamızda yardımcı olacaktır.”
Araştırma Physiology & Behaviour adlı dergide yayımlandı.
Yazar: Michelle Starr
Çevirmen: Almıla Cerit
Kaynak: Science Alert