Erkeklerde üreme kompleks bir süreçtir. Partnerin hamile bırakılması için aşağıdakilerin ortaya çıkması gerekir:
- Sağlıklı bir sperm üretmelisiniz: İlk olarak, bu durum ergenlik döneminde erkek üreme organlarının gelişim ve düzenlenmesine bağlıdır. Testislerinizden en az bir tanesi doğru olarak fonksiyon göstermeli, vücudunuz testosteron ve diğer hormonları üreterek sperm üretimini başlatma ve devam ettirmeyi sağlamalı.
- Sperm semen içerisine taşınmalı: Testislerde sperm üretildiğinde, özel tüpler onları semenle karışana kadar taşırlar ve ardından da penisten boşalma sağlanır.
- Semende yeteri kadar sperm olmalı: Eğer semen içerisindeki sperm sayısı azsa, spermlerinizden bir tanesinin partnerinizin yumurtasını döllene olasılığı düşmektedir. Semenin mililitresindeki sperm miktarı 15 milyondan daha azsa ve toplamda boşalma sırasında 39 milyondan daha az sperm çıkıyorsa buna düşük sperm sayımı adı verilmektedir.
- Sperm fonksiyonel ve hareket edebilir olmalıdır: Eğer sperminizin hareket kabiliyeti normal dışıysa, partnerinizin yumurtasına ulaşmasında veya içine girmesinde sorun yaşanabilir.
Medikal Sebepler
Erkek kısırlığındaki problemlerin bir kısmı sağlık sorunları ve tedavilerden dolayı ortaya çıkabilirler. Bunların bazıları şu şekildedirler:
- Varikosel: Varikosel rahatsızlığında damarlar testisleri sıkarak kansız bırakırlar. Bu hastalık erkek kısırlığındaki en tedavi edilebilir sebeplerden bir tanesidir. Her ne kadar varikosele sebep olan temel etken bilinmese de, sıradışı testis sıcaklık regülasyonu buna sebep olabilir. Varikoseller sperm kalitesinde düşüşe neden olurlar.
Varikoseli tedavi etmek sperm adedi ve işlevini arttırabilir ve bu nedenle tüp bebek tedavisi gibi yardımcı tedavilerde de sonucu etkileyebilir.
- Enfeksiyon: Bazı enfeksiyonlar sperm üretimi, sperm sağlığı veya sperm iletimi üzerinde etkili olabilirler. Bunlar arasında Epididimis enflamasyonu, testis kanseri, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar bulunmaktadır. Bazı enfeksiyonlarda kalıcı testis zararı ortaya çıksa da, genellikle spermler elde edilebilmektedirler.
- Boşalma sorunları: Geriye boşalma, semenin orgazm sırasında penisin ucundan boşalması yerine idrar kesesine dönmesi ile gerçekleşmektedir. Bazı sağlık koşulları geriye boşalmaya sebep olabilirler ki bunlar arasında şeker hastalığı, omur yaralanmaları, ilaçlar, idrar kesesi ameliyatları, prostat ve idrar yolu problemleri bulunmaktadır.
Omurilik yaralanmalarına sahip olan veya bazı hastalıklara sahip olan bazı erkekler, sperm üretseler bile semeni boşaltamazlar. Bu hallerde genellikle sperm hala tedavilerde kullanılmak üzere elde edilebilir durumdadır.
- Spermlere saldıran antikorlar: Anti-sperm antikorları, spermleri yanlışlıkla düşman olarak gören ve ortadan kaldırmayı hedefleyen antikorlardır.
- Tümörler: Kanserler ve iyi huylu tümörler erkek üreme organlarını direkt olarak etkileyebilirler çünkü üreme hormonlarını üreten bezlerleri de etkileyebiliyorlar ve bazen de herhangi bir sebep bulunamayabiliyor. Bazı vakalarda ameliyat, radyasyon veya kemoterapi de erkek üretkenliğini etkileyebiliyor.
- İnmemiş testisler: Bazı erkeklerde, fetal gelişim sırasında testislerden biri veya ikisi normalde testisleri barındıran keseye düşmezler. Bu erkeklerde tam bir kısırlıktan öte azalmış üreme kabiliyeti daha çok öne çıkmaktadır.
- Hormon dengesizlikleri: Kısırlık testislerin kendilerindeki bozukluklardan ortaya çıkabileceği gibi hormon sistemindeki anormalliklerden dolayı da ortaya çıkabilir. Hipotalamus, hipofiz, tiroid ve adrenal bezler bunlar arasındadır. Düşük testosteron ve diğer hormonal sorunların da arkasında başka sebepler bulunabilir.
- Tüplerin ve transfer sisteminin hataları: Spermleri pek çok farklı tüp taşır ancak bu tüpler ameliyatlardan, enfeksiyonlarda, travmalardan ve anormal gelişimden dolayı zarar görebilir, tıkanabilirler.
Tıkanma herhangi bir seviyede meydana gelebilir, testislerin içerisinde, testise giden tüplerde, epididimiste, vas deferens tüpçüklerinde yahut üretrada.
- Kromozom hataları: Klinefelter sendromu gibi genetik olarak miras alınan rahatsızlıklarda erkek cinsel organlarında normal olmayan gelişim ortaya çıkabilir. Kısırlık ile ilişkilendirilen diğer genetik sendromlar arasında kistik fibrozis, Kallmann sendromu ve Kartagener sendromu bulunmaktadır.
- Cinsel ilişki ile ilgili sorunlar: Bu sorunlar arasında ereksiyonu cinsellik için yeterli olacak kadar uzun süre sürdürebilmede yaşanan problemler, erken boşalma, acılı cinsel ilişki, anatomik problemler veya psikolojik ve ilişki sorunları bulunabilmektedir.
- Çölyak hastalığı: Gluten alerjisi olarak da tanımlanan bu sindirim sistemi rahatsızlığı erkekleri kısırlığa itebilir. Üreme kabiliyeti glutensiz bir beslenme düzeni ile yeniden kazanılabilir.
- Belli başlı ilaçlar: Testosteron tedavisi, uzun vadeli anabolik steroid kullanımı, kanser ilaçları ve kemoterapi, anti mantar ilaçları, bazı ülser ilaçları ve bazı diğer ilaçlar sperm üretimine sekte vurarak erkek üreme kabiliyetini azaltabilirler.
- Ameliyatlar: Vazektomi, fıtık ameliyatı, testis ameliyatları, prostat ameliyatı, karın ameliyatları gibi operasyonlar sperm üretimine sekte vurabilirler. Pek çok vakada bir başka ameliyat ile spermlerin yeniden üretilmesi kanalların açılması ile mümkün olabilmektedir.
Çevresel Koşullar
Sıcaklık, toksinler, kimyasallar gibi bazı belli çevresel koşullara maruz kalmak, sperm üretiminde veya fonksiyonlarında sorunla sebep olabilmektedirler. Bunlar arasında şunlar yer almaktadır:
- Endüstiyel kimyasallar: Benzin, tolüen, ksilen, böcek ilaçları, ot ilaçları, organik çözeltiler, boyama materyalleri ve kurşuna maruz kalmak sperm adedini azaltmaktadır.
- Ağır metale maruz kalmak: Kurşun ve diğer ağır metallere maruz kalmak kısırlığa sebep olabilmektedir.
- Radyasyon veya X ışınları: Radyasyona maruz kalmak sperm üretimini azaltabilmektedir ancak zaman içerisinde normale dönülmektedir. Ancak çok yüksek dozda radyasyon ile sperm üretimi kalıcı olarak da azalabilir.
- Testislerin fazla ısınması: Artan sıcaklıklar sperm üretimi ve fonksiyonlarını düşürebilir. Çalışmalar sınırlı ve sonuçsuz olsalar da, sauna ve sıcak su havuzlarının sperm adedini düşürebildiği belirtilmektedir.
Uzun sürelerle oturmak, sıkı kıyafetler giymek veya laptop kucakta uzun süre çalışmak da testis keselerindeki sıcaklığı arttırarak sperm üretimini bir miktar azaltabilir.
Sağlık, Hayat Tarzı ve Diğer Sebepler
Erkeklerde kısırlığa sebep olabilen diğer faktörler şu şekildeler:
- Yasadışı ilaç kullanımı: Kas kuvvetini ve gelişmesini destekleyen anabolik steroidler, testislerin büzüşmelerine ve sperm üretiminin azalmasına sebep olabilir. Kokain ve marihuana tüketimi de sperm adedi ve kalitesini düşürmektedir.
- Alkol kullanımı: Alkol testosteron düzeylerini düşürebilmekte, ereksiyon disfonksiyonlarına sebep olabilmekte ve sperm üretimini düşürmektedir. Aşırı alkolden kaynaklı karaciğer hastalıkları da üreme problemlerine sebep olabilir.
- Tütün kullanımı: Tütün ürünleri tüketen erkeklerde tüketmeyenlere göre daha az sperm adedi ortaya çıkmaktadır. Pasif içicilik de benzer bir etkide bulunmaktadır.
- Duygusal stres: Stres, sperm üretimine etkisi olan bazı hormonların üretimine etki edebilir. Ciddi ve uzun süreli duygusal stresin sperm adedini etkilediği bilinmektedir.
- Ağırlık: Obezite üreme kabiliyetlerini ciddi anlamda etkileyebilmektedir ve spermlerin kendilerini yahut hormon üretimi engellemektedir.
Uzun süre oturulması gereken mesleklerde çalışanlar ve bunun yanında kaynakçılar, kısırlık riski altındadırlar. Ancak bu bulguları destekleyecek araştırma sonuçları henüz net bir bilgi sunmamaktadırlar.