bir koyun cinsi oluşturan yünlü memeli türlerinden herhangi biri Ovis. Bütün koyunlar, parmak uçlu ungulates (toynaklı memeliler) ve keçi, antilop, bizon, bufalo ve sığırların yanı sıra, cesur ailenin üyeleridir (Bovidae). Yerli koyunOvis antenler) insanlar tarafından evcilleştirilen ilk hayvan türlerinden biriydi ve binlerce yıldır insan yaşamında önemli bir rolü vardı. Ayrıca çeşitli yabani koyun türleri de vardır.
Koyunlar genellikle diğer hayvanlardan daha keskindir ve bazılarında keçilerinkinden daha farklı olan boynuzları vardır. Koyun yüzünde ve arka ayaklarında koku bezleri vardır. Dört odacıklı bir mideye sahipler, bu yiyecekleri sindirmek, yutmak ve sindirmek için hayati bir rol oynamaktadır.
Yerli koyunlar yün, süt ve et (koyun veya kuzu olarak adlandırılır) için önemlidir.
Erkek koyun denir koç, dişiler denir , koyunlar ve genç denir Kuzular. Erkeklere bazen "dolar" veya "tup" de denir. Koyunlara uygulanan sıfat koyun cinsinden ve koyunlar için toplu terimler sürü ve mob. Dönem sürü ayrıca bu anlamda da kullanılır.
Yabani koyun
Yabani koyunlar çoğunlukla dağlık veya dağlık ortamlarda bulunur. Diğer değişkenlere kıyasla oldukça küçüktürler; Çoğu türde, yetişkinler 100 kg'dan (220 lbs) azdır (Nowak 1983). Diyetleri temel olarak otlardan ve diğer bitki ve likenlerden oluşur. Diğer canlılar gibi, sindirim sistemleri de, düşük kaliteli, pürüzlü bitki materyallerinde sindirmelerine ve yaşamalarına olanak sağlar. Koyun suyu iyi korur ve oldukça kuru ortamlarda yaşayabilir. Vücutları soğuktan korumak için bir kat kalın saçla kaplanır. Kat, kemps adı verilen uzun, sert tüyler ve sonbaharda yetişen ve ilkbaharda dökülen, yün denilen kısa yünlü bir astar içerir (Clutton-Brock 1999).
Yabani koyunlar sosyal hayvanlardır ve sürü olarak adlandırılan gruplar halinde yaşarlar. Bu, avcılardan uzak durmalarına yardımcı olur ve ayrıca bir araya toplanarak kötü havalarda sıcak kalmalarına yardımcı olur. Koyun sürüleri, yeni otlatma alanları ve mevsimler değiştikçe daha uygun bir iklim bulmak için hareket etmeye devam etmelidir. Her sürüde, diğerlerinin lider olarak takip ettiği, genellikle olgun bir koç olan bir koyun vardır (Clutton-Brock 1999).
Yabani koyunlarda, hem koçların hem de koyunların boynuzları vardır, koçların boynuzları daha büyüktür. Olgun bir bighorn koçunun boynuzları, geri kalan kemiklerinin bir araya getirildiği kadar, 14 kg (30 lbs) ağırlığında olabilir. Rams baskınlık ve kadınlarla eşleşme hakkı için birbirleriyle kavga etmek için boynuzlarını kullanır. Çoğu durumda birbirlerine zarar vermezler çünkü birbirlerine kafa kafaya vururlar ve kavisli boynuzları birbirlerinin vücuduna vurmaz. Ayrıca çok kalın bir cilde ve çift katmanlı bir kafatasına sahip olarak korunurlar (Voelker 1986).
Yabani koyunlarda görme, koku ve işitme duyusu çok keskindir. Avcıları tespit ederken, yabani koyunlar çoğunlukla kaçarlar, genellikle daha yükseğe yatarlar. Ancak onlar da tekrar savaşabilirler. Dereotu koyunlarının, kurtların uçurumların önünden kesildiği bilinmektedir (Voelker 1986).Avrupa korsan
Uzmanlar arasında yabani koyunların nasıl türlere bölünmesi ve adlandırılması gerektiği konusunda bazı görüşler vardır. Bir grup koyun türü, bighorn koyundan oluşur (Ovis canadensis) ve dall koyunu (O. dallibatı Kuzey Amerika ve yakından ilişkili kar koyunları (O. nivicolaSibirya Diğer bir grup ise yerli koyunlarla daha yakından ilgilidir ve Asya mouflonunu içerir.O. orientalisevcil koyun atası olduğu sanılan,O. Vignneiyerli koyun soyuna da katkıda bulunmuş olabilir.O. ammon). Bu üç tür, Orta ve Batı Asya'ya özgüdür, Türkiye'nin dağlarında Güney İran'a yaşayan Asya mouflonu, kuzeydoğu İran'dan kuzeybatı Hindistan'a kadar idrar ve iç Asya'daki argali (Tibet, Himalayalar, Atlay Dağları vb.). )
Avrupa korsanlığı (O. musimonAkdeniz'de Korsika ve Sardunya adalarında bulunur. Tarih öncesi çağlarda insanlar tarafından oraya getirilen erken bir yerli koyun popülasyonundan kaynaklandığı düşünülmektedir (Clutton-Brock 1999; Huffman 2006; Nowak 1983).
EvcilleştirmeMenzilli bilim adamı ile otlayan koyun
Yerli koyunların orta ve güneybatı Asya’daki yabani mouflondan geldiği düşünülmektedir. O. orientalis). DNA analizi, evcil koyunların genetik yapıları için iki atadan kaynak olduğunu öne sürüyor, ancak ikinci bir alt tür katılımcısı tespit edilmedi. Sığır eti, koyunlardan (54) daha fazla sayıda kromozom (58) içerdiğinden, küflenmeye karışmasına rağmen, olası bir ata değildir. Argali koyunun 56 kromozomu ve Sibirya kar koyununun 52 kromozomu vardır.
Koyunların evcilleştirme süreci, yaklaşık 10.000 yıl önce güneybatı Asya'da başlamış gibi görünmekte ve bazı evcil hayvanların 9000 B.C.E. Irak'ta (Kreb ve Krebs 2003). Koyunların insanlarla nasıl ilişkilendirildiği bilinmemektedir. İnsanların yabani koyun sürülerinin takip ettiği, ete ihtiyaç duyduklarında öldürdükleri, diğer avcılardan da korudukları öne sürülmüştür. Koyunların, yakınlarda yetişen mahsulleri veya yabani otları yemek veya insan idrarında bulunan tuzu yalamak ya da avcıların insanlardan kaçınmaları nedeniyle insan yerleşimlerinin yanında kalmayı tercih etmesi de mümkündür. Avcıların bazen yenidoğan kuzular bulup onları evcil hayvan olarak tutmak için eve getirmeleri de mümkündür (Clutton-Brock 1999).
Evcilleştirilmelerinde önemli bir faktör, koyunların sürü liderleri olarak insanlarla ilişki kurmaya başladığı görülüyor. Bu, tek bir çobanın büyük bir koyun sürüsünü kontrol etmesini sağladı. Köpekler ayrıca sürüleri kontrol ve korumaya yardımcı olmak için kullanılmıştır. Koyunlar, ekinlere uygun olmayan kuru veya engebeli bir ülkede gelişebildiklerinden, sürülerin saklanması erken insan topluluklarına önemli bir ek kaynak sağladı. Ewes sağılmaya başladı ve her baharda koyun döken yün toplandı ve kıyafet yapmak için ipliğe eğildi.
Çobanlar, her yıl yeni kuzular vermek için en çok arzu edilen özelliklere sahip olan koyunları seçer ve koyunlar yavaş yavaş evcilleştirilir. Vahşi atalarından daha küçük, daha yavaş ve daha sakin oldular. Farklı çevresel koşullara ve seçim standartlarına bağlı olarak farklı ırklar ortaya çıktı. Çoğu cinsde, koyunlar boynuzsuz hale geldi.
Modern koyunAvustralya koyun
Şu anda 200 ila 300 veya daha fazla koyun ırkı vardır (Voelker 1986, OSU 2003). Esas olarak yün için yetiştirilenler arasında Merinos, Rambouillet, Romney ve Lincoln bulunur. Drysdale, özellikle halı yünü için yetiştirilmiş bir koyun. Et koyunları ırkları Suffolk, Hampshire, Dorset, Columbia ve Texel'dir. Saç sınıfı koyunlar, orijinal evcil ırklara benzer ve et ve deri için faydalıdır. Üretken ve hastalıklara ve parazitlere karşı oldukça dirençlidirler.
Yirminci yüzyılda, yapay liflerin icadı hala çok önemli olmasına rağmen ve soğuk hava giyimi için en popüler lif olmayı sürdürmesine rağmen yün pazarının bir kısmını elinden aldı. Yapışkan örtü hala takılıyken koyun derisi önemli bir öğedir ve palto, bot, kilim ve diğer ürünler için kullanılır.
Olgun koyun ve kuzudan genç olanlardan koyun ise koyun eti denilen koyun eti üretimi ve tüketimi Amerika Birleşik Devletleri'nde düşmekle birlikte, artan ekonomik koşullar nedeniyle Çin'de artmaktadır. Hindistan ve Orta Doğu'da, sığır ve domuz eti yemeye ilişkin dini kısıtlamalar, aynı zamanda koyun eti tüketiminin artmasına katkıda bulunmaktadır (Miller 1998).
Ewes sütü, dünyanın birçok yerinde peynir ve yoğurt üretiminde kullanılmaktadır. Tanınmış koyun sütü peynirleri, Fransa'nın Roquefort'unu, Corsica Brocciu'yu, İtalya'nın Pecorino'yu ve Yunanistan'ın Beyaz Peynirini içerir.
2005 yılında dünya koyun nüfusu bir milyarın üzerindeydi. Çin, çoğu et için yetiştirilen yaklaşık 170 milyon koyuna sahiptir. Avustralya, yaklaşık 100 milyon, Yeni Zelanda ise yaklaşık 50 milyon (insan nüfusunun çok daha fazlası) koyun ürünlerinin dünya ihracat ticaretine hükmediyor. Diğer Asya ülkelerinde, Avrupa, Afrika ve Güney Amerika'da da çok sayıda koyun bulunur (Miller 1998).
YünRAM’leri kesmek, Avustralyalı sanatçı Tom Roberts tarafından resim (1856-1931)
Yün, koyun ve keçileri içeren Caprinae alt ailesinin hayvanlarının kürklerinden elde edilen elyaftır. Bununla birlikte, alpaka ve tavşan gibi bazı diğer memeli türlerinin kıllarına yün de denilebilir.
Yünün onu diğer saç veya kürk türlerinden ayıran iki niteliği vardır: çatıda zona gibi üst üste binen pulları vardır ve kıvrılır; Bazı koyunlarda, yün liflerinin inç başına 20'den fazla bükümleri vardır. Polar, yün paltoyu hayvandan kesildikten sonra, ancak işlenmeden önce adıdır.
Tarihsel olarak, bazı koyun ırklarında, yün ilkbaharda dökülmedi, ancak yıl boyunca büyüdü ve genellikle ilkbaharda yılda bir kez kesildi ya da sıkıldı; malzeme yününün üretilmesi. Koyun sürüleri Asya ve Avrupa'ya yayıldıkça yün, giyimde en çok kullanılan liflerden biri haline geldi ve ticaret ve ticarette çok önemli bir ürün oldu. Yünün ölçeklenmesi ve kıvrılması, yapağı döndürmeyi ve keçeyi (paspaslama, yoğunlaştırma ve bastırma) kolaylaştırır. Bu özellikler, tek tek liflerin birbirlerine dayanmaları için birbirlerine yapışmasına yardımcı olur. Kıvrılma nedeniyle, yün kumaşlar diğer tekstillere göre daha fazla kütleye sahiptir ve havanın tutulmasına neden olur, bu da ürünün ısınmasını sağlar. Yalıtım aynı zamanda iki şekilde de çalışır; Kuzey Afrika çölündeki bedeviler ve Tuaregler sıcağı uzak tutmak için yün giysiler kullanıyor.
Kıvrım miktarı, yün liflerinin kalınlığına karşılık gelir. Merinos gibi ince bir yün inç başına yüz kıvrımlarına sahip olabilirken, karakul gibi kaba yünler inç başına bir ila iki kıvrım içerebilir. Bunun aksine, saç, herhangi bir kireçlenme varsa, kıvrılmadığında ve kıvrılmadığında çok azdır ve bu nedenle ipliğe bağlanma yeteneği çok azdır. Koyunlarda, yapağıdaki saç kısmına kemp denir. Kemp yününe göreceli miktardaki miktarlar ırktan üretime değişebilir ve bazı polarleri yorganlar veya diğer yalıtıcı ürünler için eğirme, keçe veya taraklama için daha arzu edilebilir kılar.
Yün genellikle kremsi beyaz bir renk olmasına rağmen, bazı koyun ırkları siyah, kahverengi (ayrıca moorit olarak da adlandırılır) ve gri gibi doğal renkler üretir.
Koyundaki yün, değerli lanolin, ayrıca kir, ölü deri, ter artıkları ve bitkisel maddeler içeren yüksek düzeyde bir grese sahiptir. Bu durum "gres yağı" veya "gres yağıdır" olarak bilinir. Yün ticari amaçlarla kullanılmadan önce, ovalanmalı veya temizlenmelidir. Daha az işlenmiş yünlerde, bitkisel madde elle uzaklaştırılabilir ve lanolinlerin bir kısmı daha yumuşak deterjanlar kullanılarak bozulmadan kalabilir. Bu yarı yağlı yün, ipliğe dönüştürülebilir ve Aran Adası balıkçılarınınki gibi özellikle suya dayanıklı eldivenler veya kazaklar halinde örülebilir. Yünden çıkarılan Lanolin kozmetik endüstrisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Dinde koyunMesih olarak tasvir Agnus Dei, Tanrı'nın Kuzu
Koyun kültür ve dinde yaygın sembollerdir. Eski Türkiye’deki Çatal Huyuk’ta, koç başları ile birlikte koç kafaları, 8.000 yıllık tapınaklarda bulunur (Budlansky 1992). Eski Mısır doğurganlık tanrısı Heryshaf, bir koçun başı olan bir adam olarak tasvir edildi. Çin Budizminde, koç Buda'nın doğumuna katılan hayvanlardan biriydi ve Çin burçlarının işaretlerinden biri olarak onurlandırıldı. Koç Koç, aynı zamanda Batı burçlarının işaretlerinden biridir.
Ortadoğu’nun koyun yetiştirme alanlarında geliştirilen üç İbrahimî din, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam, koyun ve koyun yetiştirme her üçünde de önemli rol oynamaktadır. İncil'e göre, İbrahim, Yakup, Musa ve Davut'un hepsi çoban olarak çalıştı. Yahudilikte, İbranilerin Mısır'dan kaçışlarını anmak için geleneksel olarak Fısıh'ta yenir. İbrahim'in oğlunun yerine geçen bir koç kurban etmesi, her yıl festivalde Müslümanlar tarafından anılıyor Kurban Bayramı. Koyun sembolik olarak İncil'de birçok kez belirtilir; belki de en ünlüsü Mezmur 23'te başlıyor, ki “Tanrı benim çobanım”. Hıristiyanlıkta çobanlar İsa'nın doğuşuna katıldılar ve kendisine İyi Çoban ve Tanrı'nın Kuzusu olarak geçiyor.
Referanslar
- Budiansky, S. 1992. Vahşi Anlaşma. New York: William Morrow ve Şirketi. ISBN 0688096107
- Clutton-Brook, J. 1999. Evcil Memelilerin Doğal Tarihi. Cambridge, İngiltere: Cambridge Üniversitesi Basını. ISBN 0521634954
- Huffman, B. 2006. Nihai Ungulate Sayfası. 13 Ocak 2007 tarihinde alındı.
- Krebs, R. E. ve C.A. Krebs. 2003. Çığır açan Bilimsel Deneyler, Antik Dünyanın Buluşları ve Keşifleri. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-31342-3
- Miller, S. 1998. Koyun ve Keçiler. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı, Dış Tarım Servisi. 13 Ocak 2007 tarihinde alındı.
- Nowak, R.M. ve J. L. Paradiso. 1983. Walker'ın Dünya Memelileri. Baltimore: Johns Hopkins Üniversitesi Yayınları. ISBN 0801825253
- Oklahoma Eyalet Üniversitesi (OSU). 2003. Hayvancılık Irkları: Koyun. 13 Ocak 2007 tarihinde alındı.
- Parker, D. 2001. Koyun Kitabı. Atina: Ohio Üniversitesi Basını. ISBN 0804010323
- Voelker, W. 1986. Yaşayan Memelilerin Doğal Tarihi. Medford, NJ: Pleksus Yayını. ISBN 0937548081