Evlilik Ya Kabus, Ya Saltanat
Erhan Özden
Evlilikler... Günümüz gençliği için ürkütücü yaşam formu. 3 yanlışın bir
doğruyu götürmesine bile gizli gizli diş gıcırdatan gençlerin, 1 yanlışın
bütünü götürdüğü evlilik sınavına bir türlü kendini hazır hissedememesi çok
yadırganmasa gerek.
Peki sınava nasıl hazırlanmalı? Dershane desteği almalı
mı? Çıkmış soruları çözmek fayda getirir mi? Süre ne kadar? Sınav ne zaman
başlıyor; evlendikten sonra mı, yoksa evlenme süreci bizzat sınavın kendisi
mi? Bu kadar bilinmezi olan bir sınavın arkasında mutlu ve mutsuz hayatı
saklıyor olması ise belki de paradoksun en kilitli yanı.
Kilidi çözmek elbette her yiğidin harcı değil. Nitekim
ABD'deki araştırmalar bakın ne diyor: 1890'da başlayan evliliklerin %10'u;
1920'de %18'i; 1950'de %30'u, 1970'te %50'si, 1990'da %67'si boşanmayla
sonuçlanmıştır. Yani günümüzde ABD'de ortalama her 3 evlilikten ancak 1'i
ayakta kalabilmektedir.
İstatistiklerdeki boşanmaya doğru hızlı yükselişin
benzerini Türkiye'de de görmek mümkün. Bu tabii ki sadece evlilik öncesi
sürecin yanlış yönetilmesiyle ilgili bir olgu değildir, evlilik içi belli
tuzaklar da tahterevalli üstündeki bu rakamların karşısına bütün ağırlığıyla
oturuyor ve tuzaklar ağırlaştıkça rakamlar daha da yükseliyor. Ancak yine de
şunu kabul etmek gerekir: Evlilik, evlilik öncesi süreçle başlamaktadır.
Sınavlarına iyi çalışanlar, en fazla nerede hata yapıldığını okuyanlar da
evliliğe bir adım önde girmektedir.
Evliliğe nasıl hazırlanmalıyım?
Belki ilginç gelecek; ama evlilik büyük oranda evlilik
öncesi süreçte inşa edilir. Bu, hayatınızı sürdüreceğiniz eşinizi daha
tanımadan zihninizin içinde bir yerlere kaydolup duran kişisel tarihinizin
geleceğinize yönelik izdüşümüyle ilgili bir durumdur. Belki bu yazıyı
okurken, belki etrafınızda gördüğünüz evlilikle ilgili gözlemlerinizle,
belki anne babanızın zihninizde bıraktığı eş ilişkisi modeliyle zihninizde
adım adım bir evlilik inşa edilir. Yani siz aslında evliliğinizi eşinizle
değil, zihninizdeki evlilik modeliyle yaparsınız. Eş adayınızı tanıdığınız
zaman da bunların yenileri eklenir. Ve siz aslında evliliğe değil, çoktan
temelleri atılmış, katları çıkılmış bir binanın çatı katında oturmaya
başlarsınız. Çoktan sıvasını çektiğiniz bir eve girerek evlenirsiniz. Yani
geçmiş tuzakların en büyüğüdür. Nelerdir bunlar?
Yüksek beklentiler
Evliliğin en kritik dönemi eşikten giriş ve ayağının
tozuyla oturma dönemidir. Eşinizi çok eskiden beri tanıyor bile olsanız bu
dönemde hiç tanımadığınız bir yaşam formuna adapte olmaya çalışırsınız. O
kadar ki kendinizin bile evlilik içindeki hali sizin için daha önce
tanışılmamış bir kişiliktir. Onu ve onun evlendiği kişiyi bu yeni form
içindeki haliyle yeniden, neredeyse sıfırdan tanımaya başlarsınız. Bu tanıma
adapte olma süreci oldukça sancılıdır.
Nitekim bu yüzden olsa gerek istatistiklere göre
evlilik içindeki ilk iki yıl boşanma rakamları için tramplen görevi
görmektedir. Evde hiç tanımadığınız bir adam varmış gibi kendinizi o adama
ve eve yabancı hissetme sizde hızla ondan uzaklaşma arzusunu doğurabilir.
İşte bu dönemin zaten kendiliğinden var olan bu
"mevzuya uyanma" hali öncesinde; evlilikle ilgili taşıdığınız yüksek
beklentilerle, "her şey çok güzel olacak, yepyeni bir hayat başlayacak"
tarzı Polyanna şarkılarıyla yükselmişseniz, yerçekimi size daha sert bir
"merhaba" diyecektir.
Evliliğin de hayat içindeki diğer süreçler gibi bir
süreç olduğunu, yine mutlu ve mutsuz zamanların olacağını, eşinizle ilgili
hiç fark etmediğiniz ve derin bir "tüh be" çekeceğiniz şeylerin pandoranın
kutusundan henüz çıkmadığını daha baştan kabul etmek, evliliğin eşiğinden
hemen sonra gelen kriz dönemine sizi daha güçlü ve ayakta sokacaktır.
Geç'ememiş geçmiş...
Evlilikle ilgili o daha başlamadan ucu geçmişte yakılan
bir diğer dinamit ise geçmiş deneyimlerin talepler üzerindeki şarj edici
özelliğidir. Kişi o döneme kadar neyin açlığını fazla yaşadıysa bu gelecekte
kostüm değiştirerek o nispette bir yüksek "talep"le karşısına çıkacaktır.
Bir köşede unuttuğunuzu sandığınız acımsı halleriniz size zombilik
yapacaktır. Bu açlığa dayalı yüksek talep ve elde edememe korkuları bir
noktadan sonra kişide hezeyan rengine girip zihninde evlilik filmini daha
başlamadan oynatan, başa alan, sonra tekrar oynatan Hitchcock filmlerine
dönüşebilir. Kişi, yönetmenliğini ve aktörlüğünü aynı anda yaptığı bu filmin
yüksek tansiyonu içindeki gerginlikle kendini doğrulayan kehanetin üzücü
tablosuyla karşılaşabilir.
Yani sakınılan göze çöp batmakla kalmayıp, gözü
dağlayabilir. Önceki ve yeni hayatınız arasındaki rasyonel ayrımı yapmanız
ve iç korkularınızla yüzleşmeniz, bu konuda eş adayınıza da açık olmanız,
kendinizi anlatmanız, geçmiş deneyimlerin TNT türündeki bomba etkisinden
geleceğinizi kurtarmak adına bir anlam ifade edecektir.
Zedelenen mahremiyet anlayışı
Evlilik öncesi evliliğe götürücü ya da götürmeyici
ilişkilerin her biri sizin evlilikle ilgili mahremiyet-güven algınızdan
kendisine bir parça kiralamaktadır. Bu kiralamaların fazlalığı sizin için
evliliğin özel ve alabildiğine "öznel" anlamını zedeleyebilir. Şimdi şu
satırı okuyan pek çok kişi "Aman canım sınırlarını bildikten sonra ne
alakası var!" diyor belki; ama somut sınırı korumanın soyut sınırların
korunma garantisi olmadığını fark etmek gerekir. Sizin psikolojik anlamdaki
her yakınlaşmanız, gelecekte evliliğinize yapacağınız yatırımın,
fedakarlığın, eşinizi diğerlerinden ayıran "özerliğinin bilinçaltınızda
azalmasına neden olabilir.
İlişkiniz siz farkında bile olmadan evlilik içinde bile
eşinizi diğerleriyle mukayese eden, onun "özel" olma halini zedeleyen artı
eksi eksenli bir matematiksel hesaba dönüşebilir ki bu da matematik kadar
sentetik bir duygusuzlukla evliliğinize devam etmenize neden olabilir.
Evlilik öncesi yakınlaşmalarınızı küçümsemeyin,
kendinize ait psikolojik sınırlara da en az fiziksel sınırlar kadar özen
gösterin. Ve evlenene kadar kimse için "özel insan" bakışınızı kiralamayın.