Yaptırımlara yaptırım: İran'ın resmi ŞİÖ üyeliğinin ekonomik-politik etkilerine bir bakış
Richard Nephew ve şirketinin tasarlayıp İran halkına eziyet vermesi gereken acıya şimdi Duşanbe'de karşı çıkıldı ve Tahran sokaklarında toplumsal huzursuzluğa ve geniş çaplı protestolara yol açması beklenen “İran'a yaptırım” süreci farklı bir boyut kazandı.
“Acıya neden olmak”, İran karşıtı yaptırım hareketinin ana tasarımcılarından ve mimarlarından biri olan “Richard Nephew”in, Tahran'a karşı yaptırım rejimi oluşturmanın nihai hedefi olarak nitelendirdiği bir tabirdi. Nephew, tedbirlerin İran halkına acı çektirmeyi amaçladığını ve bu nedenle ülke liderliğine Washington'un taleplerini kabul etmesi için baskı oluşturmaya başladığını söyledi.
Şimdi, İran'ı sakatlamak ve Beyaz Saray'ın taleplerine boyun eğmesinin önünü açmak için yaptırımların uygulanmasının üzerinden on yıl geçti. Bununla birlikte, pratikte ve gerçek dünyada olan şey şu ki; şu anda ABD, Avrupalı müttefiklerine nükleer anlaşmayı (JCPOA) canlandırmak için Viyana müzakerelerini sürdürmesi noktasında İran'ı ikna etmeye dönük baskı yapmaya çalışıyor ve İran, Doğu Asya ülkeleriyle işbirliği için yeni ufuklar yaratılması ve İslam Cumhuriyeti için siyasi güvenlik başarılarının sağlanmasıyla izlenecek bir gelişme olan Şanghay İşbirliği Örgütü'ne resmi ve tam üyeliğini kutluyor.
İran'ın ŞİÖ'nün dokuzuncu resmi ve daimi üyesi olarak kabul edilmesi, uluslararası düzenin dönüşümü sürecinde önemli bir uluslararası gelişme olarak yer almaktadır; Uluslararası hiyerarşinin “Amerika'nın tek kutuplu hegemonik yapısından” “esnek iki kutuplu Batı-Doğu”ya geçiş yolundaki kilometre taşlarından biri olarak gelecek yıllarda ve tarih kitaplarında tanıtılabilecek bir gelişme. Bu, eski ABD dışişleri bakanı ve Amerika'nın önemli bir stratejisti olan Henry Kissinger'ın Beyaz Saray'ı uyardığı şeyin aynısı: Radikal bir şekilde uygulandığında, ABD'nin istisnacılığının uluslararası yapıda Soğuk Savaş sonrası Amerikan düzeninin kaybıyla sonuçlanabileceği konusunda uyarmıştı. ABD'nin eski ulusal güvenlik danışmanı Zbigniew Brzezinski de The Choice: Global Domination or Global Leadership kitabında aynı noktaya vurgu yaparak, Washington'un 11 Eylül'den sonra dış politikasındaki emperyalist baskısını, dünyadaki Amerikan hegemonyasının hayatta kalmasını tehdit eden ölümcül bir zehir olarak nitelendirdi.
Ancak buradaki asıl soru şudur: İran'ın ŞİÖ üyeliğinden elde edilebilecek, bu kadar önemli ve etkili olabilecek potansiyel ekonomik kazanımlar nelerdir?
Tahran, yıllardır ABD'nin tek taraflı ve yasadışı yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmış ve bu konu, Batı Asya ülkelerinin geri kalanıyla, hatta kendi müttefikleriyle ekonomik etkileşimlerinin önünde büyük bir engel haline gelmiştir. Buna rağmen, İran ile P5+1 arasındaki nükleer anlaşmanın ve Trump yönetiminin sonrasında Biden yönetimi boyunca devam eden tedbirlerinin hüsrana uğraması, yaptırım uzmanları tarafından yapılan uyarıların, nükleer anlaşmanın etkisini gösteren çizelgenin gerçekleşmesine yol açtı. İran'a yönelik yaptırımlar, ekonomik önlemlerin etkinliğinin zirveyi aştığını gösterdi. Yani İran ekonomisi, kendisini yaptırımlara adapte edebileceği ve önceki hükümetteki bazı kesintilere rağmen yaptırımları etkisiz hale getirmek için kesin ve etkili yollar bulabileceği bir duruma ulaşmıştı.
Şimdi, İran'ın tam ŞİÖ üyeliği ile ülkenin zarar görmüş ama dirençli ekonomisi hızla toparlanabilir ve İslam Cumhuriyeti, halkının geçim kaynaklarını iyileştirmek ve büyük ekonomik yapısına fayda sağlamak dışında, dış politika stratejilerinden birine, yani ABD'nin emperyalizmine uluslararası arenada daha pratik ve görünür bir şekilde karşı durma stratejisine öncülük edebilir. Bir yandan Çin'e petrol ve doğal gaz satmak için bir ağ kurulması, diğer yandan da çok yeni İpek Yolu, Kemer ve Yol Girişimi güvenliğine katkıda bulunma prosedürü, ŞİÖ üyeliğine yükselişinin ardından İran ekonomisinde iki önemli ve etkili faktör olarak hizmet edecektir.
Bu önemli, çünkü Viyana müzakereleri sırasında Amerikan ekibi, İran'ın Çin'e günde yaklaşık bir milyon varil petrol satmasına izin verilmesini bir taviz olarak tanımladı. Ancak Tacikistan'da yaşananlar Amerikalıların bu kozunu çaldı.
Bu arada şunu da belirtmek gerekir ki İran'ın ŞİÖ'ye katılması (soğuk savaş dönemindeki gibi bir) “yeni bir Doğu bloğuna” eklenmesi anlamına gelmemektedir, bu Soğuk Savaş dönemi sonrası Amerikan yapısıyla yüzleşmek için (soğuk savaş dönemindek bloktan farklı, oluşturulan) “yeni bir Doğu bloğu” yaratılmasının habercisidir; yani, aynı şekilde, İsrail'in 2006'da Lübnan'a karşı yürüttüğü 33 Gün Savaşı, Washington adına Batı Asya bölgesinde yeni bir düzen yaratma çabasıydı ve Bush yönetiminin dışişleri bakanı Condoleezza Rice'ın ifadesiyle, savaş sırasında işlenen suçlar ve kan dökme, elbette başarısızlıkla sonuçlanan “yeni bir Ortadoğu'nun doğum sancıları” iken, şimdi, İran'ın ŞİÖ'ye resmi üyeliği, merkezinde Amerikan karşıtı bir güçle yeni bir Ortadoğu'nun yaratılması için rotanın başlangıcı olabilir.
Richard Nephew ve şirketinin tasarlayıp İran halkına eziyet vermesi gereken acıya şimdi Duşanbe'de karşı çıkıldı ve Tahran sokaklarında ve diğer şehirlerde toplumsal huzursuzluğa ve geniş çaplı protestolara yol açması beklenen “İran'a yaptırım” süreci İran'ın ŞİÖ üyeliği yoluyla yaptırıma tabi tutuldu... (Mehdi Khan'ali-Zadeh / Press TV - İntizar)