Antik Roma yolları Latince 'viae' olarak tanımlanmakta idi ve Latince 'vehere' yani taşıma, getirme ve götürme anlamına gelen sözcükten türetilmişti. Antik Roma yollarının yapımı askeri, ticari ve siyasal nedenlerle gerekmiş ve Romalılar bu yollar ağ sistemini yapıp ve sonra bakımını sağlamakta büyük deneyim kazanmışlardır. Romalıların yaptığı ilk yol, Consul Cladius'un MÖ. 312'de başlattığı Appian yoluydu. Roma merkezinden başlayan, 288 bin kilometre yolu 200 yıl içinde yaptılar. Bu yolla batıda Avrupa, doğuda Filistin, güneyde Mısır'a kadar ele geçirdiler. İmparatorluğun zirve döneminde, günde yarım kilometre yol yapılıyordu. Bazıları günümüze dek kalabilmişlerdir. Bu yollar nedeniyle Romalılar orduları için emniyetle ve hızla büyük alanlar içinde hareket alanı sağlamışlardır. Bu yollar aynı zamanda haberleşme iletişim için elzem olmuştur. İktisadi bakımdan ise antik Roma yolları Roma yiyecek ve emtia ticaretinin gelişmesinde ve çok geniş bir alanda Roma mallarının yayılıp dağıtılabilmesine yol açmıştır. Roma İmparatorluğu'nun en parlak zamanlarında antik Roma yolları ağı 85 bin 4 kilometrelik karayollarını kapsamaktaydı ve 372 bağlantıdan oluşmaktaydı. Antik Roma yolları bir mahalden diğer mahale asker ve askeri malzeme taşımak için yapılmakla beraber bu yollar ana taşıt olarak atlı araba için yapılmıştı. Roma İmparatorluğu'nun çökmesinden sonra bile bu yolların çoğu bin, iki bin yıl aynı güzergâhtan iletişimi sağlamaya devam etmişlerdir.
Antalya'DA ÇOK SAYIDA
Şimdi de yapılan araştırmalarda Prokonsül Mantus Aquilia tarafından M.Ö. 129-128 yıllarında Anadolu'da yaptırıldığı kabul edilen bu Antik Roma yollarının kalıntılarını Antalya bölgesinin çeşitli yerlerinde görmek mümkündür. Bu eski yol sistemi ile birçok önemli kent, Ege kıyısındaki Efes'e bağlanmıştı. Bu yolların Augustus'un kurduğu kolonileri birbirine bağlamak ve askeri amaçlar ile yaptırdığı konusunda araştırmacılar fikir birliği içindedir. Roma İmparatorluk yolları, öncelikle devletin, ordunun ve ordu görevlilerinin, eyalet valilerinin ve beraberindekilerin, imparatorluğun vergi memurlarının yararlanması için planlanmış ve yapılmıştı.
YOL KULLANIMI
Bugün hala az çok kalıntılarını gördüğümüz eski Roma yollarının kullanımı, bugün ülkemizdeki otoyollarda olduğu gibi paralı idi. Yalnız görevli devlet memurlarından, posta arabalarından herhangi bir ücret alınmadığı gibi, bunların ihtiyacı olacak tüm araçları sağlamak yöre halkına aitti. Bu uygulama yolun yakınında yaşayan halka ağır bir yük getiriyor ve şikâyetlerine yol açıyordu. Hatta bazı memurların bu kolaylığı istismar etmeleri, eyalet valileri tarafından görevli memurlara "Görev Belgesi" verilmesi uygulamasını getirmişti. Bu bilgileri bazı yollara konan 'Yol Kullanma Yönergesi' olarak tanımlayabileceğimiz yazıtlardan öğreniyoruz. Tek bilinen yolu kullanan tüccar ve yolcuların, at ve yük arabası kirası olarak hep aynı miktarı ödemeleri gerektiği idi. Bu ücretler bir kişinin bir saat içinde kat edebileceği yol mesafesi olarak belirleniyordu. Ayrıca bir araba, bir katır ve bir eşek için yol kullanma ücretleri birbirinden farklı idi. Resmî görevle yolculuk yapanlar, ücret ödemedikleri gibi, ne şekilde ağırlanacağı konusunda da bazı kurallar getirilmişti. Romalılar devrinde bu yol kuralları yerine Osmanlı Devleti'nde Derbentler hemen aynı işlevi üstlenmişlerdi. Döşeme Boğazı'ndaki antik Roma yolunun başlangıcında böyle derbent kalıntısı vardır. Ulaşım güvenliğini sağlayan birer karakol görevi gören derbentler dağ, geçit, köprü, kavşak gibi yol ve ulaşım açısından stratejik önemi olan noktalarda kurulurdu. Bunlar yolun önemine göre küçük kale biçiminde olduğu gibi, han ve kervansaraylar da derbent olarak kullanılırdı. Yol güvenliği bulunmayan yerler, halkın ya da yerel yöneticilerin başvurusu üzerine başkentten gönderilen görevlilerce incelenerek derbent kurulmasının gerekliliği saptanırdı.
DÖŞEME YOLU
Antalya-Burdur yolunda, Organize Sanayi Bölgesi'ni geçtikten sonra, Çubuk Boğazı'na girmeden doğu yönüne Kovanlık Köyü yoluna saparsanız, biraz ileride sağda bazı duvar kalıntıları görürsünüz. Bu kalıntılar eski bir Derbent yapısına aittir. Derbent'in hemen önünden geçen, tabanı taşlarla döşeli ve Romalılar devrinde yapıldığı kabul edilen bir yol, buradan Dağ Beldesi'ne kadar inişçıkışlarla gitmektedir. Bu zemini taş döşemeli Antik yol nedeniyle, bu bölgeye eski devirlerden beri "Döşemealtı" denilmiştir.
YOL MESAFE TAŞI
Antik Roma İmparatorluğu yollarında her Roma miline denk gelen 1000 adım mesafede, mesafe taşları dikiliyordu. Bu taşlara yolu yaptıran o günkü imparatora ait bilgiler ve bir sonraki yerleşim yerinin adı kazılıyordu.
ANTALYA ANTİK YOLLAR HARİTASI
Helenistik Devirden günümüze kadar, Antalya'da birçok yolun güzergâhı hemen hemen hiç değişmemiştir. Bu yollar, Karya ve Pamfilya'yı, Likya sahilleri boyunca uzanarak birbirine bağlanmıştır. Bu yol, Kaunos'tan başlayarak Kadynda, Telmesos (Fethiye), Pydai (Özlen), Patara (Ovagelmiş), Habessos (Kaş), Aperlai (Sıcak), Myra (Demre), Limyra (Zengeder), Korydalla (Kumluca), Phaselis (Tekirova), üzerinden Olbia'ya gelmekte buradan da Antalya'ya ulaşmaktadır. Kaş ilçesini Gömbe üzerinden Elmalıya bağlayan yol da (Habesos-Komba, Kadyanda) hemen hemen aynen korunmuş durumdadır. Kaş'tan başlayarak Patara, Xanthos, Pınara, Tlos ve kuzeye yönelen Araxa, Bubon, Balbura, Oinoanda'ya varılır ve buradan yol Kibyraya geçer. Antik Coğrafyacı Strabon, bu yollar hakkında geniş bilgiler vermiştir. Bugün bu yolların kalıntılarını, Antalya il merkezindeki Antalya Kültür Merkezi yakınında, Konyaaltı'ndaki Olbia Antik kentinde; Antalya'nın 35 km batısında Döşemealtı Boğazında, yine Antalya'ya 30 km kadar kuzeybatıdaki Yenice Boğazı'nda görüyoruz. Ayrıca Serik'in kuzeyinde Selge harabelerine giderken bu antik yolların kalıntılarına rastlanmaktadır.