Chamila Nilanthi beklemekten bıktı. 47 yaşındaki iki çocuk annesi, Sri Lanka’nın başkenti Colombo’nun kuzeydoğusundaki Gampaha kasabasında gazyağı almak için üç gün kuyrukta bekledi. İki hafta önce, gaz almak için üç gün kuyrukta bekledi ama eve gazsız geldi.
“Tamamen bıktım, yoruldum” dedi. “Bunu daha ne kadar yapmamız gerektiğini bilmiyorum.”
Birkaç yıl önce Sri Lanka’nın ekonomisi, çoğu için iş ve finansal güvenlik sağlayacak kadar güçlü bir şekilde büyüyordu. Şu anda, liderleri umutsuzca Uluslararası Para Fonu ile bir kurtarma paketi müzakere etmeye çalışırken, Hindistan ve diğer ülkelerden gelen yardıma bağımlı bir çöküş halinde.
22 milyonluk bu Güney Asya ada ülkesinde olup bitenler, gelişmekte olan ülkelerde görülen olağan mali krizlerden daha kötü: Sıradan insanları yiyecek, yakıt ve diğer ihtiyaçları satın almak için mücadeleye bırakan ve siyasi huzursuzluk ve şiddet getiren tam bir ekonomik çöküş. .
Washington’daki Küresel Kalkınma Merkezi’nde kıdemli bir araştırmacı olan Scott Morris, “Gerçekten hızla bir insani krize dönüşüyor” dedi.
Bu tür afetler daha çok yoksul ülkelerde, Sahra altı Afrika’da veya savaşın parçaladığı Afganistan’da görülüyor. Sri Lanka gibi orta gelirli ülkelerde bunlar daha nadirdir ancak duyulmamış değildir: 6 milyon Venezuelalı, ekonomiyi harap eden bitmeyen bir siyasi krizden kaçmak için petrol zengini ülkelerinden kaçtı.
Bir zamanlar “Asya Kaplanı” ekonomisi olarak lanse edilen Endonezya, 1990’ların sonunda ayaklanmalara ve siyasi huzursuzluklara yol açan Bunalım düzeyindeki yoksunluğa katlandı ve otuz yıl boyunca iktidarı elinde tutan güçlü bir adamı ortadan kaldırdı. Ülke şimdi bir demokrasi ve en büyük 20 sanayi ekonomisi grubunun bir üyesi.
Sri Lanka’nın krizi, büyük ölçüde, 2019 terör saldırılarıyla birlikte önemli turizm endüstrisini harap eden pandeminin serpintisiyle birlikte şaşırtıcı ekonomik kötü yönetimin sonucudur. COVID-19 krizi, yurtdışında çalışan Sri Lankalılardan eve ödeme akışını da bozdu.
Hükümet 2019’da büyük borçlar aldı ve vergileri düşürdü, hazineyi tıpkı COVID-19’un vurduğu gibi tüketti. Sri Lanka’nın döviz rezervleri düştü ve onu ithalat için ödeme yapamaz hale getirdi veya kuşatılmış para birimi olan rupiyi koruyamadı.
Sıradan Sri Lankalılar – özellikle de yoksullar – bedelini ödüyor. Gaz ve benzin pişirmek için günlerce beklerler – 2 kilometreden (1.2 mil) fazla uzayabilen hatlarda. Bazen, Chamila Nilanthi gibi, eve hiçbir şeyleri olmadan giderler.
Şu ana kadar benzin beklerken 11 kişi öldü. Sonuncusu, Colombo’nun eteklerinde aracının içinde ölü bulunan 63 yaşındaki bir adamdı. Benzin bulamayan bazıları araba kullanmayı bırakıp bisiklete ya da toplu taşımaya başvurdu.
Hükümet şehirdeki okulları ve bazı üniversiteleri kapattı ve yakıt tasarrufu yapmak ve kendi meyve ve sebzelerini yetiştirmeleri için zaman tanımak için memurlara her Cuma üç ay boyunca izin veriyor.
Hükümet verilerine göre gıda fiyatları enflasyonu %57’de seyrediyor ve UNICEF’in geçen ay yaptığı ankete katılan Sri Lankalı hanelerin %70’i gıda tüketimini azalttığını bildirdi. Birçok aile, hükümetin pirinç yardımlarına ve hayır kurumları ve cömert bireylerden gelen bağışlara güvenir.
Yemek pişirmek için gaz bulamayan birçok Sri Lankalı gazyağı sobalarına yöneliyor veya açık ateşte yemek pişiriyor.
Varlıklı aileler, elektrik kesilmediği sürece yemek pişirmek için elektrikli endüksiyonlu fırınları kullanabilirler. Ancak çoğu Sri Lankalı, bu sobaları veya daha yüksek elektrik faturalarını karşılayamaz.
Yakıt kıtlığına öfkelenen Sri Lankalılar protestolar düzenlediler, yolları kapattılar ve polisle karşı karşıya geldiler. Bazıları yakıt hatlarında öne geçmeye çalıştığında kavgalar çıktı. Polis, asi kalabalığa saldırdı.
Geçen hafta bir gece, benzin dağıtımıyla ilgili çıkan bir anlaşmazlıkta bir askerin bir akaryakıt istasyonunda bir polis memuruna saldırdığı görüldü. Polis memuru hastaneye kaldırıldı. Polis ve asker ayrı ayrı olayı araştırıyor.
Kriz, ülkenin kentsel nüfusunun %15 ila %20’sini oluşturduğu tahmin edilen Sri Lanka’nın orta sınıfına ezici bir darbe oldu. Her şey dağılana kadar, finansal güvencenin ve artan yaşam standartlarının tadını çıkardılar.
Böyle bir geri dönüş daha önce görülmemiş bir şey değil. Aslında, 1990’ların sonlarında Endonezya’nın başına gelenlere benziyor.
Yoksul ülkeler için yardım projeleri yürüten ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı, Endonezya’nın başkenti Jakarta’daki mağazasını kapatmaya hazırlanıyordu; ülkenin yardıma ihtiyacı yok gibiydi. Jakarta’daki Dünya Bankası’na katılmadan önce Endonezya hükümetinde bir USAID projesinde çalışan ekonomist Jackie Pomeroy, “Asya Kaplanlarından biri olarak yardım listesinden çıktı” diye hatırlıyor.
Ama sonra, Tayland’ın 1997 yılının Temmuz ayında spekülatörlerle mücadele etmek için aniden para birimini devalüe etmesiyle tetiklenen bir mali kriz, Doğu Asya’yı kasıp kavurdu. Yaygın yolsuzluk ve zayıf bankalardan rahatsız olan Endonezya, özellikle sert darbe aldı. Para birimi ABD doları karşısında değer kaybederek Endonezya şirketlerini dolar cinsinden kredileri geri ödemek için daha fazla rupiah çıkarmaya zorladı.
İşletmeler kapandı. İşsizlik yükseldi. Çaresiz şehir sakinleri, kendi yiyeceklerini yetiştirebilecekleri kırsal alanlara döndüler. Endonezya ekonomisi 1998’de Depresyon düzeyinde bir performansla %13’ten fazla küçüldü.
Çaresizlik öfkeye dönüştü ve Endonezya’yı 1968’den beri demir yumrukla yöneten Suharto hükümetine karşı gösteriler başladı. Pomeroy, “Çok hızlı bir şekilde siyasi huzursuzluk sahnelerine dönüştü” dedi. “Bu bir siyasi geçiş ve Suharto meselesi haline geldi.” Diktatör, otokratik yönetime son vererek Mayıs 1998’de zorlandı.
Bir demokraside yaşamalarına rağmen, birçok Sri Lankalı felaketten siyasi olarak baskın olan Rajapaksa ailesini sorumlu tutuyor. Özel bir firmada katip olarak çalışan Ranjana Padmasiri, “Bu onların hatası ama onların hatalarının acısını çekmemiz gerekiyor” dedi.
Üç üst düzey Rajapaksa’dan ikisi – Başbakan Mahinda Rajapaksa ve maliye bakanı Basil Rajapaksa – istifa etti. Protestocular, Başkan Gotabaya Rajapaksa’nın da istifa etmesini talep ediyor. İki aydan fazla bir süredir Colombo’daki ofisinin önünde kamp kurdular.
Padmasiri, istifanın yeterli olmadığını söyledi. “Kolay kurtulamazlar” dedi. “Bu krizden onlar sorumlu tutulmalı.”
____
Wiseman, Washington’dan bildirdi.
Kaynak : https://www.independent.co.uk/news/world/americas/sri-lanka-ap-indonesia-colombo-mahinda-rajapaksa-b2111774.html