Kan Uyuşmazlığı Nedir?
Kan uyuşmazlığı (Rh uyumsuzluğu) anne adayındaki Rh-negatif kanın, Rh+pozitif kan hücrelerine maruz kalması ve daha sonra vücudunun istilacı bir organizma olarak gördüğü kan değerlerini yok etmek için Rh antikorları oluşturmasıyla sonuçlanan bir durumdur.
Hamilelik durumunda, eğer fetüs ve anne arasında kan uyuşmazlığı varsa, annenin antikorları fetüsün kırmızı kan hücrelerine bağlanarak ve hücrelere saldırarak fetüste anemiye yol açacaktır. Bu “Yenidoğanın Hemolitik Hastalığı” olarak bilinir.
Kan Uyuşmazlığı İstatistikleri (Rh Uyumsuzluğu, Yenidoğanın Hemolitik Hastalığı)
Rakamlar, popülasyonun ortalama % 15’inin Rh-negatif olarak kabul edildiğini, yani popülasyonun % 85’inin Rh+pozitif olarak kabul edildiğini göstermektedir. Yaklaşık 1000 doğumun 1’inde kan uyuşmazlığı olduğu düşünülmektedir.
Kan Uyuşmazlığı için Risk Faktörleri
Kan uyuşmazlığının oluşmasına neden olan iki faktör vardır. Birincisi, Rh-negatif bir annenin Rh+pozitif bir fetüse sahip olmasıdır. Eğer Rh-negatif bir kadının Rh+pozitif bir bebeği varsa, o zaman bebeğin kanının bir kısmının onun sistemine girmesi mümkündür. Bu çeşitli koşullar altında gerçekleşebilir:
- Doğum sırasında,
- Doğal olarak (28. hafta ve doğum arasında),
- Amniyosentez sırasında,
- Bir kürtajda,
- Düşük yapıldığında
Rh+pozitif fetal kırmızı hücrelerin maternal dolaşıma geçmesi, annenin Rh antijenine karşı antikorlar oluşturmasını sağlar. Hassaslaşma bir sorun oluşturmaz, ancak eğer Rh+pozitif bir fetüs doğumundan bir sonraki hamilelik sırasında anti-Rh plasenta fetüse geçerse, fetal kırmızı hücreleri antikorla kaplanır ve retiküloendotelyal sistem yıkımıyla sonuçlanır. Dolayısıyla anemi ve sarılık olur. Eğer etkilenirse, yeni doğan bebek hastalığın hafif, orta veya şiddetli formları ile doğabilir.
Rh-negatif bir anne ile Rh+pozitif bir çocuk kan uyuşmazlığı için risk altındadır. Bununla birlikte, rH-negatif kan türlerine sahip insan oranının az olduğu göz önüne alındığında, bu durum çok sık görülmez. Stanford Kan Merkezi’ne göre, kan grubu yüzdesi tüm Dünya genelinde şu şekildedir:
- 0 (Rh+) insan oranı: % 37.4
- 0 (Rh-) insan oranı: % 6.6
- A (Rh+) insan oranı: % 35.7
- A (Rh-) insan oranı: % 6.3
- B (Rh+) insan oranı: % 8.5
- B (Rh-) insan oranı: % 1.5
- AB (Rh+) insan oranı: % 3.4
- AB (Rh-) insan oranı: % 0.6
Vücudun antikor geliştirmesi zaman alır, bu nedenle genellikle ilk doğan çocuklar bu sorundan etkilenmez. Bununla birlikte, anne düşük veya kürtaj nedeniyle bu durum için hassaslaşmışsa, ilk canlı doğan bebeğinde kan uyuşmazlığı görülebilir. Anne adayları doğum öncesi kan testleri ya da uygulanan prosedürler sebebiyle, Rh+pozitif kana maruz kalabilmektedir. Bunun en temel nedenlerinden biri amniyosentezdir. Amniyosentez, amniyon sıvısından bir iğne yardımıyla örnek alınmasıdır. Bu sıvı test edilerek, fetüsteki problemlerin olasılığı öğrenilebilir.
Kan Uyuşmazlığı Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı, bebeğin sarılık ve anemi gibi semptomları üzerinde yapılır. Annenin kan grubu da tanı koymada önemlidir. Gebelikte gidilecek ilk muayene sırasında yapılan genel tarama testinde, kan uyuşmazlığına da bakılacaktır. Rh-negatif kadınlar kendi sağlıkları için hiçbir risk altında değildir, çünkü antikorlar hayatının geri kalanı boyunca vücudunda kalır, sadece doğumda riski artıran bir durumdur. Yenidoğan sağkalım oranı, % 70 ila % 100 arasında olabilir.
Kan Uyuşmazlığı Nasıl Tedavi Edilir?
Rh-negatif anneden olan Rh+pozitif bebeğin doğumundan itibaren 60 saat içinde bir anti-D gama globülin enjeksiyonu uygulanarak antikor geliştirmeleri önlenebilir. Gelecekteki bebekleri korumak için, bu tüm durumlarda kesinlikle yapılır. Bir kadın D-rh antijenine duyarlı hale geldiğinde, anti-D globulinin etkisi olmaz. Yani özünde antikorların fetüs veya yenidoğan üzerinde herhangi bir etkisi olmaz. Enjeksiyon hamileliğin sona ermesinden sonra ya da bir Rh-negatif anne kanının Rh+pozitif bir bebekle temas etmiş olabileceğine inanmak için başka bir neden varsa da verilir.
Kan Uyuşmazlığı Nelere Sebep Olabilir?
Kan uyuşmazlığı için önlem alınmadığı takdirde, ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu komplikasyonlar arasında aşağıdakiler bulunur:
- Bebekte sıvı birikmesi veya şişme
- Zihinsel işlev, hareket, işitme ve konuşma ile ilgili sorunlar
- Nöbet
- Anemi
- Kalp yetmezliği
- “Kernikterus” olarak bilinen yeni doğan sarılığı neticesinde bebekte beyin hasarı
Bebeğin ölümüne de neden olabilir. Bununla birlikte, kan uyuşmazlığı, gelişmiş ülkelerde ve yeterli tıbbi muayene ve bakım sonucunda nadiren bir sorun teşkil etmektedir.
Yenidoğanın Hemolitik Hastalığı
Yenidoğanın hemolitik hastalığı, fetüs veya yenidoğan bebekte görülen bir kan bozukluğudur. Bazı bebeklerde hayatı tehdit edici olabilir. Normalde, kırmızı kan hücreleri vücutta yaklaşık 120 gün yaşar. Bu bozuklukta, kandaki kırmızı kan hücreleri normalden daha erken tahrip olur.
Hamilelik sırasında, doğmamış bebeğin kırmızı kan hücreleri plasenta yoluyla annenin kanına geçebilir. Yenidoğanın hemolitik hastalığı, annenin bağışıklık sistemi, bebeğin kırmızı kan hücrelerini yabancı olarak gördüğü zaman ortaya çıkar. Antikorlar daha sonra bebeğin kırmızı kan hücrelerine karşı gelir. Bu antikorlar bebeğin kanındaki kırmızı kan hücrelerine saldırır ve vücuttan çok erken ayrılmasına neden olur. Bir anne ve onun doğmamış bebeği farklı kan türlerine sahip olduğunda gelişebilir. Doğmamış bebeğin kan türünün anne ile uyuşmaması için birden fazla yol vardır.
- A, B, AB ve O, 4 ana kan türüdür.
- Eğer anne Rh-negatif ise ve anne karnındaki bebek Rh+pozitif hücrelere sahipse. Bu form ortaya çıktığında, bebekte çok ciddi anemiye neden olabilir. Çoğu durumda önlenebilir.
- Minör kan grubu antijenleri arasında daha az yaygın olan uyumsuzluk türleri vardır. Bunlar da ciddi sorunlara neden olabilir.
https://www.myvmc.com/diseases/rhesus-disease-rh-incompatibility-rh-factor-disease-haemolytic-disease-of-the-newborn/
https://www.healthline.com/health/rh-incompatibility
https://medlineplus.gov/ency/article/001298.htm