Oksijen Satürasyonu Nedir?
Oksijen seviyesi, kırmızı kan hücrelerinin ne kadar oksijen taşıdığının bir ölçüsüdür. Oksijene doymuş kanın hassas dengesini korumak sağlık açısından hayati önem taşır. Oksijen satürasyonu, oksi-hemoglobinin kanda bulunan toplam hemoglobin konsantrasyonuna oranı olarak tanımlanır. Satürasyon ne demek sorusu için ise “doygunluk” cevabını verebiliriz; kandaki oksijen doygunluğu.
Oksijen Satürasyonu Nasıl Ölçülür?
1. AKG testi
AKG ölçümü yapmak için damar yerine arterden kan alınır. Damarların aksine, arterlerin hissedilebilecek bir nabzı vardır. Genellikle daha kolay hissedildiği için el bileğinin iç yüzü kullanılır. Ayrıca arterden alınan kanda oksijen bulunur, damarlarda bulunan kanda oksijen yoktur.
2. Nabız oksimetresi
Nabız oksimetresi kandaki oksijen miktarını tahmin eden ve invaziv olmayan bir cihazdır. Bu işlem, el veya ayak parmakları ya da kulak memesindeki kılcal damarlara kızılötesi ışın gönderilerek yapılır. Daha sonra gazlardan ne kadar ışığın yansıdığı ölçülür. Bu testte yüzde 2’lik bir hata oranı vardır. Bu hata payı, sonucun gerçek oksijen seviyesinden yüzde 2 daha yüksek veya daha düşük olabileceği anlamına gelir. Bu testte küçük bir hata payı olmasına rağmen kolay ve hızlı bir şekilde uygulandığı için doktorların daha sık tercih ettiği bir yöntemdir
Oksijen Satürasyonu Neden Düşer?
- Havadaki düşük oksijen miktarı hipoksemiye (kanda düşük oksijen) yol açabilir. Bu genellikle dağ tırmanışçıları gibi çok yüksek irtifalara çıkan insanlarda görülür.
- Solunum ve dolaşım sistemleri, yeterli oksijenin akciğerlerden kan dolaşımına aktarıldığından ve sonra vücuda verildiğinden emin olmak için birlikte çalışır. Bu nedenle, dolaşım sistemi ile akciğerlerden normal kan akışını engelleyen problemler hipoksemiye yol açabilir. Örneğin; kalp yetmezliği, pulmoner emboli veya kan pıhtılaşması.
- Kırmızı kan hücrelerinin eksikliği veya anemi, kanın oksijen taşıma kapasitesini sınırlar ve potansiyel olarak kan dolaşımındaki toplam oksijen miktarının azalmasına neden olur.
- Çeşitli akciğer hastalıkları, hipoksemiye yol açan kan akımı tarafından oksijen alımını engelleyebilir. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) küçük hava yollarına ve alveollere zarar verir, gaz alışverişini bozar ve oksijen satürasyonunun düşmesine yol açar.
- Kalıcı inflamasyona veya solunum yollarının daralmasına neden olan diğer akciğer hastalıkları veya alveoler hasar da hipoksemiye yol açabilir. Örnekler arasında kistik fibroz, astım, idiyopatik pulmoner fibrozis ve sarkoidoz bulunur.
- Bebeklerde satürasyon düşmesi durumu ise ebeveynlerin bebeğin yanında sigara içmeleri veya bebeğin anne sütü alamamasından ötürü görülebilir.
Düşük Oksijen Satürasyonunun Belirtileri
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Zihin bulanıklığı
- Baş ağrısı
- Hızlı kalp atımı
- Terleme
- Hırıltılı solunum
Düşük oksijen satürasyonu uzun süre devam ederse, siyanoz belirtileri görülebilir. Bu durumun belirleyici işareti, tırnak yataklarının, cildin ve mukus zarlarının mavi renge dönmesidir. Siyanoz, yaşamı tehdit edici olabilecek bir solunum yetmezliğine yol açabilir.
Oksijen Satürasyonu Nasıl Yükseltilir?
1. Egzersiz
Beynin kontrol ettiği fizyolojik bir tepki nedeniyle egzersiz sırasında oksijen seviyeleri artar. Egzersiz sırasında hücreler, istirahat halinde olduğundan daha hızlı oksijen yakarlar. Karbondioksit seviyeleri arttıkça beyin, hücrelere daha fazla oksijen sağlamak için solunumun hızını artırır.
2. Antioksidan tüketmek
Antioksidan tüketmek vücudun oksijeni daha verimli kullanmasına izin verir, böylece kan dolaşımına uygun miktarlarda oksijen girer. Antioksidanlar A vitamini, C vitamini, E vitamini ve koenzim Q10 içerir. Antioksidan açısından zengin gıdalar arasında yaban mersini, kızılcık, barbunya, enginar kalbi, çilek, erik ve böğürtlen bulunmaktadır.
3. Doğru nefes almak
Çoğu yetişkin nefes alırken akciğer kapasitesinin sadece üçte birini kullanır. Bu verimsizlik, akciğerlere ve dolayısıyla kan dolaşımına daha az oksijen girmesine neden olur ve satürasyonu azaltabilir. Daha yavaş ve derin nefes alarak akciğer kapasitesi genişletilebilir.
4. Esansiyel yağ asitleri tüketmek
F vitamini gibi esansiyel yağ asitleri, kandaki hemoglobinin taşıyabileceği oksijen miktarını artırır. Vücut, esansiyel yağ asitleri olan linoleik asit ve alfa-linolenik asitten üretemez, bu nedenle bu maddeleri içeren yiyeceklerin tüketilmesi gerekir. Ayçiçek yağı, kanola yağı ve aspir yağı linoleik asit içerir. Alfa-linoleik asit kaynakları ise soya fasulyesi, ceviz ve keten tohumudur.
5. Meditasyon
Gevşeme teknikleri, KOAH hastalarına yardımcı olabilir. Ruhen sakinleşen biri için derin nefes almak daha kolay hale gelir, stres seviyeleri düşer ve oksijen satürasyonu yükselir. Meditasyon, yoga ve pozitif düşünme alıştırmaları yaparak rahatlamaya, nefes almaya ve oksijen seviyelerini geliştirmeye yardımcı olunabilir.