Vertigonun sözlük anlamına baktığınızda “baş dönmesi, oryantasyon kaybı ve kontrol kaybı” olarak tanımlandığını görebilirsiniz. Vertigo çoğunlukla fiziksel nedenlerden dolayı görülür.
Vertigo genellikle yükseklik korkusuyla karıştırılır ancak, yükseklik korkusunun (akrofobi) neden olduğu baş dönmesi veya denge kaybı korkunun vücutta yarattığı aşırı stres sonucu görülmektedir.
Vertigo ise stresten bağımsız olarak ortaya çıkabilir ve başlıca nedenleri arasında başın pozisyonunun aniden değiştirilmesi, iç kulak iltihabı, iç kulakta sıvı birikmesi ve migren gelmektedir.
“Araç tutması” vertigo nedenleri arasında gösterilmektedir ancak her araç tutan kişide vertigo (baş dönmesi) görülmeyebilir veya vertigoya bağlı baş dönmesi her zaman hareketle birlikte olarak ortaya çıkmaz.
Vertigo Belirtileri
Bu ataklar sırasında baş dönmesine ek olarak işitme kaybı, kulak çınlaması, denge kaybına bağlı yürüme zorluğu ve bilincin zayıflaması gibi diğer belirtiler görülebilir.
Atak şiddetliyse ve uzun sürdüyse mide bulantısı, kusma, aşırı terleme ve/veya anormal göz hareketlerine yol açabilir.
Vertigo Nedenleri
Periferik vertigo genellikle dengeyi saylayan iç kulaktaki vestibüler sistemde oluşan ani veya geçici değişiklere bağlı olarak ortaya çıkar. Vücudun hareketini ve başın pozisyon değişimi algılayan kanallarla beyne sinyaller gönderen bu sistem doğru çalışmadığında baş dönmesine yol açar. Baş dönmesine ek olarak bulantı, kusma, işitme kaybı, kulak çınlaması ve kulak ağrısı gibi diğer belirtiler görülebilir.
Merkezi vertigo ise periferik vertigoya göre daha şiddetli bir baş dönmesine yol açarak kişinin yürümesini hatta ayağa kalkmasını engelleyebilir. Konuşmanın bozulması ve çift görme, bulanık görme merkezi vertigonun diğer belirtileri arasındadır.
Servikal omurga bozuklukları, ataksi (kasların koordinasyon bozukluğu) bozuklukları, epilepsi, migren, çoklu skleroz ve diğer bazı hastalıklar merkezi vertigoya yol açabilir.
Vertigoya neden diğer bazı sağlık koşulları şunlardır;
Pozisyona Bağlı Vertigo: Pozisyona bağlı vertigoda (BPPV) baş dönmesi atakları kısa sürelidir ancak şiddetli olabilir. Bu ataklar çoğunlukla başın pozisyonunun yatakta dönme, otururken ayağa kalkma gibi nedenlerle değişmesi sonucu görülür. Bu vertigo türü vertigonun en yaygın olarak görülen türüdür ve kadınlarda erkeklere oranla 2 kat daha fazla görülür.
İç Kulak İltihabı: Ani ve şiddetli baş dönmesi iç kulak iltihabının belirtileri arasında yer almaktadır. İltihaba bağlı baş dönmesi bir kaç gün boyunca devam edebilir ve denge sorunları dışında mide bulantısına, kusmaya yol açabilir.
Meniere Hastalığı: İç kulak sıvısının normalden fazla veya az olması durumunda vertigo görülebilir. Kişi baş dönmesiyle birlikte denge kaybı, işitme kaybı yaşayabilir.
Vestibüler Migren: Migrenin neden olduğu vertigo 1-2 saatten 1-2 güne kadar yayılabilir. Baş dönmesi genellikle baş ağrısı ile birlikte yaşanır ancak bazen baş ağrısı olmayabilir. Migren atakları sırasında güçlü ışık ve yüksek sesler de baş dönmesine yol açabilir.
Akustik Sinir Urları: Dengeyi sağlamaya yardımcı vestibüler sinirlerin büyümesi baş dönmesi ve denge kaybına yol açabilir. İç kulakla beyin arasında iletişimi sağlayan bu sinir büyüdüğünde baş dönmesine ek olarak işitme kaybı da yaşanabilir.
İlaçlar: Tansiyon düşürücü ilaçlar bazen kan basıncını aşırı düşürerek baş dönmesine neden olabilir. Pek çok diğer ilacın da baş dönmesine yol açtığı bilinmektedir. Düzenli olarak kullandığınız bir ilaç varsa yan etkileri konusunda doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.
Ne Zaman Doktora Gitmeli?
Nedensiz baş dönmesi ciddi bir sağlık sorununun işareti olabileceği için dikkatle takip edilmelidir. Eğer yeni, diğerlerinden farklı ve şiddetli baş ağrısı, boyun ağrısı, bulanık görme, ani işitme kaybı, konuşma güçlüğü, kol ve bacaklarda güç kaybı, bilinç kaybı, yürüme güçlüğü, göğüs ağrısı veya çarpıntı gibi belirtilerden birini veya bir kaçını bir arada yaşıyorsanız vakit kaybetmeden doktora görünmelisiniz. Acil durumlarda 112 ambulans servisini arayabilirsiniz.
Vertigo Tedavisi
Çok çeşitli vertigo testleri bulunmaktadır. Doktorunuz sizin durumunuza göre bu testlerden birini veya bir kaçını isteyebilir.
Vertigonun en sık görülen tipi olan “pozisyona bağlı vertigo” tedavisinde genellikle “Epley manevrası” adı verilen yöntem kullanılır. Bu yöntemde başın pozisyonu değiştirilerek baş dönmesi tetiklenir. Bu tedavi yönteminde hedef vertigoya neden olan zerreciklerin iç kulağa geçirilerek sabitlenmesidir.
Epley manevrasıyla benzeşen Semont manevrası yöntemi de pozisyona bağlı vertigo tedavisinde kullanılmaktadır.
Epley manevrası doktor muayenesinde yapılabilen bir uygulamadır ve toplamda 15 dakika kadar sürer. Vertigo tedavisinde etkili bir çözüm sunan Epley manevrasının birkaç seans tekrar edilmesi gerekebilir.
Vertigo tedavisinde kullanılan ilaçlar araç tutması ve mide bulantısını önlemek için kullanılan ilaçlarla aynıdır. İlaç tedavisi vertigoyu ortadan kaldırmaya değil neden olduğu sorunları kontrol altına almaya yöneliktir.