Tansiyonu yükseklerde felç olasılığı 5-30 kat artar. Felcin birinci nedeni tansiyon yüksekliğidir. Erişkinlerde en sık görülen beyin hastalığı yüksek tansiyon ve damar sertliğine bağlı felçlerdir. Bu nedene bağlı felçlilerin dörtte biri 1 ayda ve yarısı 5 yıl içinde hayata veda eder. Felç geçirenler ilk aylarda beyindeki olaylar sonucu, daha sonra kalp hastalığından ölürler. Yüksek tansiyon-arterioskleroz beyinde başlıca şu tabloları yaratır:
1 — Boyun ve beyin atardamarlarının daralma veya tıkanması: Boyun atardamarlarında nabız kaybolur, hastada geçici beyin kansızlık nöbetleri denen ve en fazla birkaç saat süren hareket, his, konuşma ve görme bozuklukları olur, bunların nedeni boyun atardamarlarından beyine küçük pıhtılar ve kolesterol billurları atılmasıdır. Herkes hastanın felç olduğuna inanır, sol veya sağ taraf felçli veya hissizdir, bir göz tamamen kör olabilir (amarosis fugax) veya hasta dünyanın sol veya sağ yarısını göremez olur. Ancak bütün bu arazlar birkaç saatte kaybolur. Krizler giderek sıklaşarak nüks eder. Aslında bu küçük ve geçici felçler büyük felçlerin habercisidir.
2 — Beynin içindeki küçük atardamarların tıkanması: Bu damarların tıkanması beynin içinde 0.5-15 mm, çapında boşluklar oluşturur, bu nedenle bunlara göl biçimi doku ölümleri (laküner enfarkt) denmektedir. Otopsilerin %10 unda laküner enfarktlara rastlanır, sayıları 15 kadar olabilir, fakat ortalama 3’dür Lakünler başlıca 4 tablo yapar:
A — Bir yarıda tam felç
B — Bir yarıda tam his kaybı
C — Bir kol ve bacakta denge kaybı ve aynı tarafta bacak felci
D — Bir tarafta yalnız el ve yüz felci ve konuşma bozukluğu.
3 — Beyin kanaması: 50 yaş üstünde sıktır ve en öldürücü şekildir. Tansiyon daima yüksek, kusmalar sık ve % 50 olguda baş ağrıst vardır. Hastanın durumu giderek kötüleşir, komadan sonra ölüm sıktır. Beynin içinde toplanan kan beyni sıkıştırır, beyin su alıp şişer ve beyin kendi zarları arasında boğularak ölüm meydana gelir. Beynin şişmesi düzelince hasta hızla komadan çıkar. Beyindeki kanama % 90 olguda Beyin-Omurilik sıvısına açıldığından bel kemiğinden alınan su kanlı gelir. Küçük beyin kanamalarında hastanın dengesi bozulur, bas ağrısı ve baş dönmesi vardır. Gözler kanamanın aksi yöne kayar. Beyin sapı kanamalarında iki kol ve iki bacak felçlidir, gözler yanlara bakamaz, göz bebekleri 1 mm, kadardır. ateş yükselir, gözler her 5 saniyede bir kendiliğinden aşağı kayar ve sonra yukarı gelir, hastada “beyinsizleşme katılığı” denen genel bir serilik oluşur, bu hastalar 2 gün içinde ölürler. Beynin İç çekirdek kanamalarında gözler kanamaya veya burun ucuna çevrilir .bir yarıda hissizlik, felç veya görme kaybı olabilir. Küçük beyin kanamalarında ameliyatla derhal kafayı açıp basıncı düşürmek beyin olumunu önler ve hayat kurtarır.
4 — Tansiyon krizi: Bu çok hazin bir tablodur: Hasta devamlı baş ağrıları ve kusmalarla komaya girer, görme ve konuşma kaybolur, sara nöbetleri başlar. Böyle bir hastada genellikle habis tansiyon denilen hızlı seyirli bir tansiyon vardır. Göz diplerine özel bir aletle bakılınca (oftalmoskopi) görme sinirinin şiştiği (papilla ödemi) görülür ve bununla teşhis konur, ancak bu bulgu her zaman yoktur. Bu tablo derhal tedavi edilmezse birkaç saatte ölümle son bulur. Tansiyon normale düşürülünce hasta 1 saatte İyileşir. Önceleri bu durum beyin damarlarının aşırı daralmasına bağlanıyordu (spazm), bugün beyin damarlarının ileri derecede genişlemesi sonucu beyne çok kan hücum etmesi olarak genellikle çok yüksek tansiyonlarda görülür.