Çoğumuz ay sonunu biraz daha fazla parayla geçirmek isteriz. Ne yazık ki, kısıtlı bir bütçeyle ay sonunu rahat getirmek mümkün olmuyor, nasıl tasarruf yapılması gerektiğini anlamak gerçekten de zor. İnternet üzerinden finans makalelerini okursanız, kendi öğle yemeğinizi evden götürmekten, bir ay boyunca tüm harcamaları dondurmaya kadar her türlü tasarruf stratejisini duyarsınız. Ama hangilerinin gerçekten işe yaradığını nasıl anlayabilirsiniz?
Şimdi bu sorunun bir cevabı var. 2020 yılında, özel bir araştırma ve anket firması 2.000 kişinin dahil olduğu en iyi ve en kötü finansal kararlar hakkında bir anket yaptı. Firmanın insanlara sorduğu sorulardan biri, para biriktirmek için hangi stratejileri denedikleri ve hangilerinin onlara gerçekten yardımcı olduğuydu.
Ankete katılanlar, kendileri için en iyi beş tasarruf stratejisini belirledi. Para tasarrufu konusunda ankete katılanların stratejilerinin nasıl işe yarayacağına dair bazı tavsiyeler hazırladık.
1. Bütçe Yapın
Bütçe, paranız için bir diyet gibidir. Her ay ne kadar kazandığınızı hesaplayarak bir tane yaparsınız. Ardından, bu rakama dayanarak, kira, yemek, ulaşım vb. gibi farklı şeylere ne kadar para harcayabileceğinizi hesaplarsınız. Her kategoride ne kadar harcayabileceğinizi öğrendikten sonra, her ay bu sınırlara bağlı kalmaya çalışırsınız.
Bütçeleme İyi Bir Strateji mi?
Bütçe yapmak, ankete katılanlar arasında açık ara en popüler tasarruf stratejisiydi ve aynı zamanda en etkili olanıydı. Ankete katılanların yaklaşık %44’ü bütçeyi tasarruf etmek için kullandıklarını, %42’si ise bunun kendilerine yardımcı olduğunu söyledi. Bu, bütçelemeyi deneyen tüm insanların %95’inden fazlasının bunu faydalı bulduğu anlamına gelir.
Ancak anket bütçelemenin işe yaradığını gösterse de, çoğu kişi bunu etkili bir şekilde yapmıyor. 2019 yılında yapılan farklı bir ankette, her üç kişiden birinden daha azının ayrıntılı bir hane bütçesine sahip olduğunu gösteriyor.
Bütçeleme Nasıl Yapılır
Belki de bu kadar az insanın gerçekten bütçe yapmasının nedeni, nasıl başlayacaklarını bilmemeleridir. Ancak bütçe yapmak o kadar da zor değil. Temel süreç için aşağıda ki adımları takip edin:
Her Ay Eve Ne Kadar Para Aldığınızı Hesaplayın: Çoğu işçi için bu miktar bir aydan diğerine aynı veya hemen hemen aynıdır.
Her Ay Ne Harcadığınızı Hesaplayın: Kira gibi bazı giderler her ay aynıdır. Bakkaliye gibi diğerleri bir aydan diğerine değişir. Bu kategoriler için, her ay ne kadar bütçe ayıracağınızı bulmak için bir ortalama alabilirsiniz. Borçlarınız varsa, ödemeleri bütçe kalemi olarak eklemeyi unutmayın.
Ara Sıra Harcamalar İçin Para Ayırın: Hastane giderleri veya oto tamirleri gibi bazı masraflar yalnızca arada bir ortaya çıkar. Bunlara her yıl ne kadar harcamanız gerektiğini hesaplayın ve maliyeti 12’ye bölün. Böylece, ortaya çıktıklarında bu maliyetleri karşılamak için her ay bir kenara para ayırabilirsiniz.
Takip Etmenin Bir Yolunu Bulun: Harcamalarınızı her ay eski usul bir kağıt ve kalemle yazabilirsiniz. Ancak, elektronik tablolar gibi modern araçlar bunu kolaylaştırır. Harcamalarınızı otomatik olarak takip etmek için Mint gibi ücretsiz uygulamaları kullanabilirsiniz.
Planınızı Gerektiği Gibi Ayarlayın: İlk ayda tüm bütçe rakamlarınızı tam olarak alamama ihtimaliniz yüksek. Harcamalarınızı takip ederken, bütçenizi aşma eğiliminde olduğunuz kategorilerden, altında kaldığınız diğer alanlara paranızı kaydırabilirsiniz. Zamanla, ihtiyaçlarınıza uygun bir bütçeye doğru ilerleyebilirsiniz.
Halihazırda bir bütçe oluşturduysanız ancak buna bağlı kalmakta zorlanıyorsanız, belki de tek ihtiyacınız olan farklı bir yöntemdir. Zarf bütçeleme, her bütçe kategorisi için kullanabileceğiniz nakit miktarını fiziksel olarak bir kenara koyduğu için birçok kişi için işe yarar. Fazla harcamanın bir yolu yok çünkü para bir kez bittiğinde gitmiş olur.
Sorununuz gelirinizin aydan aya değişmesi ise, sıfır tabanlı bütçeleme sizin için doğru yaklaşım olabilir. Bu sistemle, harcamalarınızı bu ay ne kadar yapacağınıza değil, geçen ay ne kadar kazandığınıza dayandırırsınız. Bu şekilde, geliriniz beklediğinizden daha az çıkarsa, eksik kalma riski yoktur.
2. Dışarıda Daha Az Yiyin
Restoranlarda yemek yemenin pahalı olduğu bir sır değil. Yapılan bir araştırmaya göre, bir restoran yemeğindeki malzemeler maliyetin sadece %32’sini oluşturuyor. Yani aynı yemeği evde kendiniz pişirirseniz, sadece üçte birine mal olur.
Günlük bir fincan kahve gibi küçük yemek ve içecek masrafları bile artabilir. Bu kahve sadece 2 TL’ye mal olabilir, ancak bir yıl boyunca her gün bir tane alırsanız, bu 700 TL’nin üzerinde bir kahve olur. Bu nedenle, sık sık dışarıda yemek yiyorsanız, kesinti yapmak bütçenizde büyük bir nakit birikimini serbest bırakabilir.
Bu Strateji Ne Kadar İyi Çalışıyor?
Ankete yanıt verenlerin %43’ü dışarıda yemek yemeyi azalttıklarını ve %33’ü bunun sonucunda paradan tasarruf ettiklerini söyledi. Yani bu stratejiyi deneyen dört kişiden üçü, kendileri için işe yaradığını söyledi. Bu, ilk olarak bahsettiğimiz bütçeleme stratejisinin yardım ettiği %95’lik kadar etkileyici değil, ama yine de oldukça iyi.
Nasıl Yapılır
Kendiniz için yemek yapmayı bilmediğiniz için sürekli dışarıda yemek yiyorsanız endişelenmeyin, yemek yapmayı öğrenmek kolaydır. Acemi aşçılar için TV programları, yemek kitapları, dergiler ve internette ücretsiz tarifler de dahil olmak üzere tonlarca kaynak var. Başlamak için birkaç basit tarif seçin, malzemeleri satın alın ve yemek yapmaya başlayın.
Ayrıca evde yemek pişirmenin sıfırdan yemek pişirmek anlamına gelmediğini de unutmayın. Bir kutuda tavuk suyu veya bir kavanozda makarna sosu almanın yanlış bir tarafı yok. Bu hazır malzemelerle bile, ev yapımı bir yemek, bir restorandan alınan yemekten çok daha ucuzdur. Mutfağınızda en sevdiğiniz yemeklerle kendinizi şımartmak, kendinizi mahrum hissetmeden paradan tasarruf etmenize yardımcı olabilir.
3. Bozuk Para Kavanozu Edinin
Bir para kavanozu, para biriktirmek için kendinizi kandırmanın basit bir yoludur. Tek yapmanız gereken her günün sonunda cebinizdeki tüm bozuk paraları çıkarıp bir kavanoza atmaktır. Buradaki fikir, bu tuhaf değişim parçalarının, onları önemsemeyeceğiniz kadar küçük miktarlar olmasıdır. Ancak zamanla, bu küçük miktarlar, bankada saklayabileceğiniz çok daha büyük miktarlara dönüşebilir.
Bozuk Para Kavanozu Ne Kadar Etkili Olur
Anketteki insanlar bu yaklaşımla karışık sonuçlar elde etti. Ankete katılan tüm insanların %32’si denedi ve %17’si (yarıdan biraz fazlası) bu stratejiyi faydalı buldu. Nakit olarak daha fazla alışveriş yapan insanlar için muhtemelen daha etkili, bu nedenle ceplerinde daha fazla değişiklik olur.
Bu Stratejiyi Nasıl Yapabilirsiniz
Bu tasarruf stratejisinin güzel yanı, yapmanın inanılmaz derecede kolay olmasıdır. Tek ihtiyacınız olan bir kavanoz ve onu koyacak bir yer. Dilerseniz kavanozu ne için biriktirdiğinizi hatırlatması için “Tatil Birikimi” gibi bir etiketle etiketleyebilirsiniz. Sonra kavanozun dolmasını izlerken, hedefinize yaklaştığınızı hayal edebilirsiniz.
Kavanozunuz dolduğunda birikimlerinizi bankaya götürebilirsiniz. Çoğu banka, madeni paraları yatırmadan önce saymanızı ve sarmanızı ister, ancak genellikle paketleyicileri ücretsiz olarak sağlarlar. Madeni paralar tatil gibi özel bir amaç için ayrılmışsa, bankada bunun için ayrı bir hesap açabilirsiniz.
4. Borçtan Uzak Durun
Borç, büyük bir bütçe bozucu olabilir. 2019 yılında kredi kartı borcu olan aileler faize yılda ortalama 1.300 TL harcadı. Dolayısıyla, herhangi bir borcunuz varsa, onu ödemek bütçenizde büyük bir değişiklik yaratabilir. Ve şu anda borcunuz yoksa, bu şekilde kalmak size yolda büyük paralar kazandırabilir.
Borçtan Uzak Durmak Ne Kadar Etkili Olur
Borçtan kaçınma istatistikleri biraz şaşırtıcı gelebilir. Ankete katılanların yalnızca %22’si bu yaklaşımı denediklerini işe yaramadığını söylerken, %26’sı bunun kendileri için işe yaradığını söylüyor. Bu, bazı kişilerin kullanmasalar bile bu yöntemle para biriktirdiği anlamına gelir!
Bu nasıl mümkün olabilir? Büyük olasılıkla, bu insanların kastettiği şey, borçtan kaçınmaya çalışmadıklarıdır. Daha sonra geriye dönüp baktıklarında, borçsuz kalmanın tasarruf etmelerini çok daha kolay hale getirdiğini fark ettiler.
Borçtan Nasıl Uzak Durabilirsiniz
Borçtan uzak durmak size çok para kazandırabilir, ancak çoğu insan için bunu yapmak kolay değildir. 2018 raporunda, Türkiye’de ikamet edenlerin %80’inden fazlasının bir miktar borcu olduğunu gösteriyor. İşte en yaygın dört borç türü ve bunlardan kaçınmanın bazı yolları veya zaten borçluysanız bunları ödemenizin yöntemleri.
İpotekli Borçlar
İpotek, Türkiye’de ki en yaygın borç şeklidir. Türkiye nüfusunun yaklaşık %44’ünden fazlasının bir tane ipotek borcu mutlaka var ve borçlu oldukları ortalama miktar 100.000 TL’nin üzerinde.
Bununla birlikte, ipotekler diğer birçok borç türünden daha az tehlikelidir. Bunlara olan faiz genellikle düşüktür ve genellikle aylık sabit taksitlerle ödenir. Ayrıca, ev sahipleri ödedikleri ipotek faizi üzerinden vergi indirimi alırlar.
Son olarak, ipotek borcu almak uzun vadede karşılığını verebilir çünkü ondan kazandığınız varlık (eviniz) genellikle zaman içinde değer kazanır. Ve öyle olmasa bile, bir ev satın almak, ömür boyu her ay kira ödemekten daha az maliyetli olabilir. İpotek varken genellikle her ay daha fazla ödersiniz, ancak bir kez ödendiğinde, hayatınızın geri kalanında kira ödemeden yaşayabilirsiniz. Bu nedenle, nakit parayla bir ev satın almaya gücünüz yetmiyorsa, ipotek almak sağlam bir finansal hamle olabilir.
Ancak bu, yapmanız gerekenden daha fazla ipotek borcu almak için bir neden değildir. Bu nedenle, kiralama ve satın alma maliyetlerini karşılaştırırken, sağlam bir bütçe belirleyin ve karşılayabileceğinizden daha fazla ev satın almaktan kaçının. Ayrıca, yönetebileceğiniz en büyük ön ödemeyi yapın, böylece çok fazla borç almak zorunda kalmazsınız. Bu, aylık ödemelerinizi düşük tutacak ve özel ipotek sigortasının ek maliyetinden kaçınmanıza yardımcı olacaktır.
İpoteğinizi erken ödemek için de adımlar atabilirsiniz. Örneğin, her bir ipotek ödemesine biraz fazladan ekleyebilir veya anaparanız için fazladan toplu ödeme yapabilirsiniz. Ayrıca, büyük bir aylık ödeme yerine iki haftada bir yapılan daha küçük ödemelerle daha hızlı ödeme yapabilirsiniz. İpoteğinizi yeniden finanse etmek, faizi azaltabilir ve bu ekstra ödemelerin yönetimini kolaylaştırır.
Kredi Kartı Borcu
Kredi kartı borcu ikinci en yaygın türdür. Türkiye’nin yaklaşık %40’ı kredi kartlarına borçludur ve ortalama kullanım limitleri 3.500 TL’nin üzerindedir. Kredi kartı borcu, faiz oranları çok daha yüksek olduğu için ipotek borcundan çok daha zararlıdır. Bir kredi kartındaki ortalama yıllık faiz oranı, bir ipotek için yalnızca %4,3’e kıyasla %16’nın üzerindedir.
Neyse ki, kredi kartı borcu da kaçınılması en kolay borç türlerinden biridir. Kartınızdan, ayın sonunda ödeyebileceğinizden daha fazlasını asla ödememek basit bir meseledir. Harcamalarınızı kredi kartı ile kontrol edecek disipline sahip değilseniz bunun yerine nakit veya banka kartı ile alışveriş yapın. Bu şekilde, muhtemelen sahip olduğunuzdan daha fazlasını harcayamazsınız.
Zaten kredi kartı borcunuz varsa, ödemenin birkaç yolu vardır. Kuruşları sıkıştırarak, aylık ödemenize eklemek için ekstra nakit kazanabilirsiniz. Her ay sabit bir miktar ayıramıyorsanız, kredi kartı bakiyesine bulabildiğiniz küçük meblağları koyarak borç kar yağışı kullanabilirsiniz. Zamanla, bu küçük miktarlar çok daha hızlı bir getiri sağlayabilir.
Bakiyenizi daha düşük bir faiz oranıyla farklı bir karta aktarırsanız, bakiyenizi daha hızlı ödeyebilirsiniz. Bu şekilde, her bir aylık ödemenizin daha fazlasını anaparayı ödemeye ve daha azını faize ayırabilirsiniz.
Araç Kredileri
Araç kredileri, kredi kartı borcu kadar yaygın değildir. Özel bir araştırma şirketinin raporuna göre, Türkiye’nin üçte birinden fazlası araba kredisine borçlu. Araba borcu genellikle kredi kartı borcundan daha yüksektir ve ortalama 25.000 – 50.000 TL civarındadır.
Yine de, ihtiyacınız yoksa düşük faiz bile ödemenin bir anlamı yok. Bir araba bir evden çok daha ucuza mal olur, bu nedenle arabanız için nakit ödeme yapmak çok daha fazla insan için makul bir seçenektir. Yeni bir araba yerine kullanılmış bir araba satın alırsanız daha da kolaydır.
Zaten bir araba borcunuz varsa, bir ipotek ödemek için kullandığınız stratejilerle araba kredinizi erken ödeyebilirsiniz. Aylık ödemenizi tamamlayabilir, ekstra ödeme yapabilir veya aylık yerine iki haftada bir ödeme yapabilirsiniz. Bu stratejiler ödediğiniz faizi azaltacak ve sizi borçtan daha çabuk kurtaracaktır.
Öğrenci Kredileri
Öğrenci kredileri diğer borç türlerinden daha az yaygındır, ancak her yıl artmaktadır. Genel olarak, Türkiye’de yaklaşık %21’inin öğrenci kredisi vardır ve ortalama borç 16.000 TL’dir.
Öğrenci kredisi borcundan kaçınarak üniversite eğitimi almak zordur, ancak bunu yapmanın yolları vardır. Yeterince iyi bir öğrenciyseniz, öğrenim masraflarınızın bir kısmını veya tamamını karşılayan liyakate dayalı burslara hak kazanabilirsiniz. İhtiyaç temelli mali yardıma kredi yerine hibe şeklinde de başvurabilirsiniz.
5. Minimalist Bir Yaşam Sürün
Minimalizm, gönüllü sadeliğin bir biçimidir. Bu, sizin için en önemli olan şeye odaklanabilmeniz için hayatınızı temellere indirgemek anlamına gelir. Minimalist bir yaşam tipik olarak daha küçük bir ev, daha az giysi ve süslü elektronikler gibi daha az “oyuncak” anlamına gelir. Ama aynı zamanda daha az iş ve zevk aldığınız şeyler için daha fazla boş zaman demektir.
Bu Strateji Ne Kadar Etkili
Bu, kullanmak istemeyen insanlar için bile işe yarayan başka bir tasarruf stratejisidir. Ankete katılanların sadece %16’sı minimalist bir yaşam tarzına başladıklarını söylüyor. Yine de ankete katılanların %18’i bu şekilde yaşamanın tasarruf etmelerine yardımcı olduğunu söylüyor.
Bu durumda, minimalist yaşam, başka kurtarma yollarının bir yan ürünü olabilirdi. Büyük olasılıkla, bazı insanlar bir bütçeyle yaşama çabalarının bir parçası olarak yaşam tarzlarını küçültmüştür. Sonra zamanla, daha basit yaşam tarzlarının daha fazla tasarruf etmelerine yardımcı olduğunu fark ettiler.
Nasıl Yapılır
Minimalizmin ne anlama geldiğine dair birçok yanlış anlama var. The Minimalists blogu, birçok insanın tüm minimalistlerin egzotik yerlerde işsiz, arabasız, televizyonsuz, ailesiz ve 100’den fazla eşyasız küçük dairelerde yaşadığını düşündüğüne dair şakalar yapıyor. Gerçek şu ki, bu şekilde minimalist olabilirsiniz ama buna mecbur değilsiniz.
Minimalizmin asıl amacı, hayatta sizin için önemli olmayan şeylerden kendinizi kurtarmaktır. Bu fedakarlık ile ilgili değil. Önem verdiğiniz şeylere daha fazla yer açmak için hayatınızda istemediğiniz şeyleri temizlemekle ilgilidir. Yani daha az şeyle yaşamak aslında sizi daha tatmin edebilir.
Daha basit bir hayat yaşamanın en güzel yanı, bunu yapmanın doğru ya da yanlış bir yolu olmamasıdır. Şehirden uzak bağımsız bir kulübede yaşayarak ve kendi yemeğinizi yetiştirerek minimalist olabilirsiniz. Ya da kentsel bir çatı katında yaşayabilir, her gün işe yürüyerek gidebilir ve sokak performanslarına katılabilirsiniz. Her şey, sahip olduğunuz şeylere daha az ve yaşamınızla ne yaptığınıza daha fazla odaklanmakla ilgilidir.
Bu tür bir hayatla başa çıkabileceğinizden hala emin değilseniz, küçükten başlamayı deneyin. Hayatınızda ihtiyacınız olmayan veya istemediğiniz birkaç şey bulun. Örneğin, gardırobunuz aşırı doluysa, bazı kıyafetlerden kurtulmak için bir hedef belirleyin. Ya da internette çok fazla zaman geçirdiğinizi düşünüyorsanız, ekran başında geçirdiğiniz zamanı azaltmak için bir hedef belirleyin.
Ne yaparsanız yapın, gerçekten sevdiğiniz şeylerden vazgeçerek hayatınızı basitleştirmeye çalışmayın. Bunun yerine, en az ödül için en çok çalışmayı gerektiren şeyleri seçin. Bunlardan kurtulun ve bunun size nasıl hissettirdiğini görün. Daha az eşyayla hayattan daha çok keyif aldığınızı ve aynı zamanda paradan tasarruf ettiğinizi fark ederseniz şaşırmayın.
Son Sözlerimiz
Daha fazla para biriktirmenin yollarını arıyorsanız, bu stratejiler başlamak için iyi birer seçenektir. Başkaları üzerinde işe yaradıklarını zaten biliyorsunuz, bu nedenle sizin için de işe yarama olasılığı yüksek. Ancak, iki ayağınızı birden atıp tüm stratejileri aynı anda denemenize gerek yok. Bunun yerine, hangilerinin sizin için işe yarayacağını bulun.
Örneğin, dışarıda yemek yemek hayattaki en büyük zevklerinizden biriyse, restoran yemeklerini azaltmak muhtemelen işe yaramayacaktır. Sadece hayal kırıklığına uğrayacak ve birkaç hafta içinde pes edeceksiniz. Bunun yerine, restoran bütçenizi koruyun ve ölçeklendirmek için başka bir şey arayın.
Aynı şekilde, borçtan kaçınmak da genel olarak iyi bir fikirdir. Ancak hayattaki en büyük amacınız ev sahibi olmaksa sadece ipotek borcundan kurtulmak için bu hayalinizden vazgeçmemelisiniz. Bunun yerine, ödemelerini kolayca karşılayabileceğiniz bir ev arayın.
Hangi tasarruf stratejisini deneyeceğinizden emin değilseniz, muhtemelen en iyi seçeneğiniz bütçe yapmaktır. Bütçelerle ilgili en iyi şey, bunları ihtiyaçlarınıza ve hedeflerinize uyacak şekilde ayarlayabilmenizdir. Daha iyi bir ev alabilmek için arabanıza daha az harcama yapmak için bütçe ayırabilirsiniz ya da tam tersi. Her şey paranızı en önemli oldukları yere koymakla ilgili.