Rusya İmparatorluğu Müftüsü ... "Askeri İnceleme" nin sayfalarında bazılarını anlattık."Ay dokunuşa soğuk", "Genel İgelstrom ve Askeri İstihbarat Subayı Huseinov Olarak ..."). Müftüler arasında çeşitli erdemlerden insanlar vardı. Ancak hiçbiri, bence, burs ve ahlaki nitelikler üzerine Rızaitdin Fakhretdinov ile karşılaştırılamaz. Oryantalist, bilgin ve ansiklopedi, yazar, oyun yazarı, aydınlatıcı ve çok vicdani bir insan, son derece yakışıklı ... Çok ciltli bibliyografik monografı "Asar", Türki ve diğer Doğu halklarının kültürel figürlerinin eserleri hakkında, Asil, XII. 1923 tarafından ölüm yılı. Onun kaderi, karanlıkta dolaşan bir adamın katı bir şekilde düzenlenmiş bir alandan büyük sorular ve anlamlar dünyasına nasıl girdiğinin bir gösterimidir. Böyle bir atılımın ana faktörü Rus dili ve Rus kültürüne giriş olur.
... Kichu nehrinin kıyısındaki köy tarlalarla kapatılmış ve burada zaman hareket etmiyor. 'De bir köyün sözleri var. Hikayeler Bulgaristan - “Tavarikha Bulgaristan”, Müslüman köyü Şyrdan hakkında bir efsane olarak biliniyor, vaftiz edilmek istemeyen akrabalarıyla birlikte çalıştığı Babai Yuldash, Kichu ve Banna nehirlerinin birleştiği yerlere ulaşamadı. Kurucunun adını taşıyan Yuldashevo köyü, sonunda Kichuchat veya Kichuchatovo olarak adlandırılmaya başlandı; “Kichu”, “ford” anlamına gelir.
Buradaki insanlar ağır, külfetli köylü emeğiyle meşguldür ve maddenin yapısı hakkındaki sorular sadece ağacın yapısını düşünerek gider. Arabası tekerleğinin burcu neden meşe ağacından değil huş ağacından yapılmıştır? Ve ayrılmamak için!
Yaşamdaki olaylar ve değişimler uzaktaki tepelerin ötesinde bir yerde meydana gelir ve köyün sınırlarına uymaz. Burada insanlar demiryolu, lokomotif ve elektrik olmadan yaşıyorlar, ancak onlar olmadan toprağı sürdürebilecekleri, evlenebilecekleri, çocukları büyütebilecekleri, yaşlanabilecekleri ve mezarlıkta birbirlerine eşlik edebilecekleri ortaya çıkıyor. Hikaye hareketsiz ve kapalı.
Oğlunun doğduğu gün, Fahretdin Saifetdin uzaklaştı. Dönerken, iki yıl önce ölen oğlunun anısına bebek Rizaitdin'i çağırdı. Köy imamlarının aileleri zengin değildir, çocuklarına bakmaları için bakıcı ya da çocuk bakıcılığı yapma alışkanlığı yoktur. Reese anne sütünde annesinin gözetimi altında büyüdü. Yaz aylarında anne, çocuğu yanına hasat ve saman yapmak için götürdü.
Rizaitdin’in ilk çocuk izlenimlerinden biri Bath Nehri’ndeki saman yapımı ile ilgilidir. Yetişkinler biçme konusunda meşguldü, yalnız çocuk ormana girdi ve kayboldu. Uzun bir süre boyunca, uzun ağaçlar arasında dolaştı, hiçbir yol bulamadı. Hangi yoldan gideceğimi bilmeden derin bir vadiden geçtim ve büyük bir güdükte durdum. Her yönden, onu çağıran sesleri duydu, ancak bulunana kadar gözleri kapalıyken sessizce durdu. Belleğe isabet etti - yabancı bir yerde yalnız olduğunuz hissi, uzaktaki insanlar sizi çağırıyor, ama siz, kendi dünyanıza dalmışsınız, yanıt vermiyorsunuz ...
Anılar duvar kağıdı gibi yayılmaz, rastgele paramparça olurlar. İşte bir tane daha. Bir kış sabahı oğlan, tahılın harmanlandığı harman tabanına çıktı. Tahıllardan ayrılmış pullar ve çöp, tepelerin üzerine çıkarak güneşe doğru uçtu. Işınları tarafından kör edilmiş olsun, Reese bu çöpün yere nasıl düştüğünü görmedi, ya da tahıllardan gelen pulların yeryüzünden etkilenmediğini, ancak rüzgardan uzaklaştığını, ancak ondan büyük yaşta olan kardeşine sordu: “Çöp nereye uçuyor?” Tereddüt etmeden cevap verdi: “Makarievo'ya”. Bu sözler uzun zamandır çocukların hafızasına yerleşmiş durumda. Daha sonra, Reese Makarievo köyünün bir gün doğumu yeri olmadığını, büyük bir fuar olduğunu öğrendiğinde, çöpün yerden çıktığını ve geri döndüğünü fark ettiğinde, Makarievo'nun doğuya uzak bir yerde olduğuna inanmaya devam etti. Güneşin doğduğu yer. Sadece büyüyüp köyün bulunduğu haritayı görerek Makarievo'da güneşin doğduğu fikrinden kurtuldu.
Reese neden abisine mekanın ne olduğunu sormadı - Makarievo, neden çöpler orada uçuyor? Kendisi, çocukluğundan beri bir alışkanlık oluştuğunu bilmiyordu - kimseden anlaşılmaz bir şey istememek, boşuna olmasa da, uzun süre daha iyidir, ama kendin için düşünmek daha iyidir. Reese bazen acı çekti çünkü basit şeylerin özünü anlamadı, ama başkalarından yardım istemeye alışkın değildi ...
1867'in sonbaharında, Reese, amcası Gilman Karimi ile birlikte, Chistopol şehrinin medresesine gitti. Kışı okuduktan sonra eve döndü ve gelecek yıl medreseye gitmedi. Rizaitdin gençliği ve yıllarca süren çalışmalarından bahsettiğinde, Chistopol medresesinde çalışmalarını bitiremediği için pişmanlık duydu, ardından hemen bir Rus okula kayıt yaptırabilir ve ardından bir Rus üniversitesinde eğitim gördü.
1869’te, Rıza, erkek kardeşi Kashafetdin ile birlikte, Kichuchatovo’dan yirmi farklı olan Eski Shelchely köyünün eski moda medresesine gönderildi. Okuduğu ilk kitap Fazilesh Shohur'du, ilk sayfa olmadan karton üzerine yapıştırılan gri kanvasla ciltlenmiş, bazı kelimeler sökülmemesi için çarşaflarla yakılmış tabakalar.
Rıza, yaşamlarını hatırladığı kitapların yazışması için medresede aylarca ve yıllar geçirdi: “Bidan” üç kopya yazdı, “Sharha Gabdulla” - üç, “Kavagiyd” ve “Gavamil” - birer birer “Mansur Hashiyase”, “ Hayali Hashiyas "," Sadiyk "," Taglimel-mutagallim tariq-tagallim "," Mukaddimai Zhasaria ", Khalid Al-Azgari'nin" Mukaddimai Zhasaria "," Rajuzates-Suyuti "," Heinel-goylyyylymely "için yaptığı yorumlar - her biri birer kopya.
Bazen, hatalı kağıt veya hasarlı mürekkep nedeniyle sayfanın ikinci ve üçüncü kez yeniden yazılması gerekebilir. Reese, medresedeki çalışmalarının en az bir yılında birisinin ona doğru yazmayı ya da mektuplarından en az birini nasıl düzelteceğini gösterdiğini hatırlamıyordu. Rees, utançla kopyaladığı kitaplardaki sayısız hatayı hatırladı ...
Bir zamanlar eski bir shakird medreseyi ziyarete geldi, o sırada Orenburg öğretmen okulundan mezun oldu ve Rusça öğretecekti. O zamanlar Shakirdy, "Sharhe-mavakyyf" doğal bilimi üzerine bir makale okuyordu ve Rusların dünya hakkında ne düşündüklerini bulmaya karar vererek konuğa bir soru sordu: "Rus bilim adamları nasıl inanıyor: Dünya ayakta mı kalıyor mu, sürekli mi gidiyor?" Okuduğum kitaplar dünyanın dolaştığını söylüyor. ” Konuğun ayrılmasından sonra, Reese ve arkadaşı Farid, Sharhe-mavakyyf ve diğer kitaplarda bu kelimelerin onayını almak için uzun zaman harcadılar. Karar verdiler: "Ya o usta hiçbir şey anlamadı, ya da Ruslar hiçbir şey bilmiyor".
Kısa süre sonra Rıza Amca Gilman "Nozhatel-Boldan" adlı bir coğrafya ders kitabı aldı. Reese kitabı medreseye getirdi ve arkadaşı Farid okumak için aldı. Geceleri, Reese zaten yatağa girdiğinde, heyecanlı Farid, Reese'i salladı: “Önemli haberler var.” Reese ışığı yaktı.
- Ne oldu kardeşim?
- Görünüşe göre Dünya dönüyor ve Güneş bir yerde. Peki nasıl? İnanıyor musun inanmıyor musun?
- Şaka yapıyorum, muhtemelen.
- Hayır, işte kitapta yazıyor.
- Bu işte mi? Belki yanlış anladın?
- Neden burada. Birkaç kez yeniden okudum. Burada her şey kanıtlandı ve bu konuda tamamen kendime güveniyorum.
Kitabı okuduktan sonra, Reese, dünyanın gerçekten güneş etrafında döndüğünü öğrendi. Ertesi gün, arkadaşlar diğer sallanmaları anlatmaya çalıştılar, ancak onlara güldüler: “Öyle olsaydı, tavandaki hamamböceği gibi baş aşağı yürümek zorunda kalırdık. Neden aşağı düşmüyoruz ve nehirler ve denizler nasıl taşmıyor? ”Reese, henüz bir gerekçesi olmadığını hissetmekle tartışmaya karar verdi.
"Nozhatel-boldan" birkaç kez daha okudu. Coğrafya ile tanışmak için kitap bahane oldu. Ek olarak, Rusça öğrenme niyeti giderek daha güçlü bir hale geldi. Rizayitdin yirmi yaşından büyüktü, ancak zarf üzerine kendi adresini bile yazamadı. Bu konuda babasıyla konuştu, ancak uyardı: "Korkarım Rus dili sizi mahvedecek." Reese iradesine karşı gelmedi, ancak bunu daha sonra hatırlatarak şöyle dedi: "Bir kişi devletinin resmi dilini bilmiyorsa, tam teşekküllü bile sayılmaz." Yaşamını, bir rüyanın içinden bir şeyler duyan uyuyan bir adamın varlığı ile karşılaştırdı, ancak ne bir şey anlayamaz ne de üstlenemez.
Rus dilini bağımsız olarak öğrenme girişimi de başarısızlıkla sonuçlandı. Shakirdy medreseleri, mentor'a, Reza'nın gizlice bir Rus ders kitabı, Rus kitapları ve gazeteleri okuduğunu bildirdi. Reese'i çağırdı ve azarladı: “Hiçbirimiz Rusça bilmiyor, ama yaşıyoruz. Gereksiz rüyalarla kafanı sıkma. ”
Rusça'yı daha sonra öğrendi, ancak yetişkinlikte gerekli bilimsel ve tarihi literatürü okuyabildi.
1879'ta Rıza, ünlü medreseleri görmek, yeni öğretim yöntemlerini tanımak ve Rusça öğrenmek için Astrakhan'a gitmeye karar verdi. Fakat Gabdelfattah-Khazrat medresesinin başı şöyle dedi: “Rızaitdin Astrakhan için ayrılırsa geri dönmeyecek. Başka medreseler görmek isterse, Kızlau medresesine gitmesine izin verin. ” Kizlyau köyünün eski moda medresesinin düşük öğretim seviyesiyle tanındığını bilerek bunu Rizaitdina'yı sadece hayal kırıklığına uğrattığını söyledi.
Buhara'ya gitmeden önce Rızaitdin, babası Fakhrutdin-hazrat'a danışmaya karar verdi. Oğlunu kucakladı ve ağladı: "Eğer oraya gidersen, yakında geri dönemezsin ve seni asla görmeyeceğim." Ve bu yolculuktan Rızaitdin, babasını kırmamak için reddetti. Bütün bu etkinlikler daha sonra bir dizi kaçırılmış fırsat olarak adlandırıldı ...
Medresede Rızaitdin, temel bilgileri edinmenin imkansızlığından muzdaripti ve hayatını uykulu bir krallıkla karşılaştırdı. Aritmetik aşina değildi ve yanında ders kitapları ya da en basit kuralları açıklayabilecek insanlar yoktu. En azından bir broşür aradığını ne zamandır aradığını hatırladı, bunun için fuara gitti, ancak yararlı bir şey bulamadı. Ancak daha sonra yanlışlıkla Gabdelkayum-efendi tarafından yazılmış “Hisaplik” - “Aritmetik” adlı bir kitabı satın alabiliyordu. Her gün bu ders kitabını izleyerek kuralları okudu ve ardından medreselerin salkımları için bir broşür yazdı ve herkese aritmetik dersleri vermeye başladı.
1889'in baharında Rizaitdin, tam yirmi yılını geçirdiği bir medreseye veda etti. O zaman otuz bir yaşındaydı. Medreseyi bir acılık duygusuyla bıraktı: yıllar boyunca kazandığı bilgiyi birazcık toplamak zorunda kaldı. Medresedeki eğitimin son yılında, “yakın arkadaşlara hediye” tezi ve Arapça dilbilgisi “Kitab at-tasrif” üzerine bir ders kitabı yazdı. Bir yıl sonra, Fakhretdinov’un kitapları olan Kitab al-Igtibar ve Giriş Kitabı Kazan’da yayınlandı ve halk arasında kalıtımla ilgili din kanunları açıklandı. Toplamda, Fakhretdinov o zamana kadar beş kitap yayınlamıştı.
Bunlar sert kapaksız mütevazı gri-mavi kağıt broşürlerdir. Fakat sonraki tüm yaşamını belirleyen onlardı.
... Drama Dionysos'un bayramlarından geçtiği söyleniyor. Yunanca, mümkün, ancak Ufa'da tunikler için serin, ancak Dionys'a yakın olmaktan hoşlanmadılar. Fakat kim saf bir dramanın, bir arabadan insanların diğerleriyle çakıştığı pazarlarda, oturma odasının yanındaki restoranlarda ve çay evlerinde sıcak masa konuşmalarında gerçekleştiğini inkâr edecek? Sanat her zaman küçük bir çarşıdır, hışırdayan bir kalabalık konuşması, geniş bir kabilenin karışık kabilesi vardır. Bunun temeli - diyalog. Bir ile birçok arasında, bilgili ve saygısız, konuşma ile fikir arasında, farklı kültürlerden insanlar arasında.
Fahretdinov, hepsi Müslüman geleneğinde, hepsi de Rus akarsu akışına yönlendiriliyor. Ulusal tiyatro henüz doğmadı, dramaturji sadece planlanıyor, ancak Ufa kazisinin kendi nesrini oluşturduğu anlamların değiş tokuşunda sesleri çoktan duyuluyor. Kitaplarında kim konuşuyor? Öğretmenler, tüccarlar, memurlar, din adamları, yazarın kendisi. Yazılarında insanlar tanışır, bilim, endüstri, eğitim, sanat hakkında konuşur, kendi aralarında tartışırlar ve anlaşmazlıklarda kendilerini açığa vururlar. Gerçek karakterler arasındaki bu tür hayali toplantılara ve konuşmalara Fahretdinov "Majlis" denir. Majlis toplantıları resimler, eskizler ve yetişkin tiyatrosunun büyüdüğü etütlerdir.
Burada, örneğin, gerçek insanlar arasındaki kurgusal diyalogların isimleri - “Wildan ve ben”, “Ben ve Gosman”, “Zakir ve Şakir”, “Sagit, Süleyman, Salim”, “Hasan ve Hüseyin”, “Mulla Bikbulat ve Gosman ". Bu efsanevi toplantılar Ufa ya da Kazan'da gerçekleşiyor, din ve laik eğitimin avantajları ve dezavantajları, spor salonları ve üniversiteler hakkında, Rus kültürü hakkında çalışmaktan bahsediyorlar. Majlis'in bazı toplantılarında gelecekteki oyunların parçaları tahmin ediliyor. Fakhretdinov tarafından on dokuzuncu yüzyılın sonlarında yaratılan diyalog sahneleri, olduğu gibi, bir ulusal tiyatronun ortaya çıkması için zemin hazırladı.
Fahretdinov Ufa'da nasıl göründü? İki yıldan daha az bir süre önce köy camisinde hizmet veren kırsal bir imam Müslüman Dini Kurulu'nun önemli bir çalışanı haline nasıl gelebilir? Hangi bağlantılar, entrikalar ve tavsiyeler buna yol açtı?
Çıkma, entrika, tavsiye mektubu yoktu. Matbaalardaki o sıralar kesinti - yayınlanan her kitabın yetkili makamlara gönderilen kendi zorunlu kopyaları vardı. Fakhretdinov'un beş kitabının tümü Ufa müftü Sultanov'un masasına çarptı. Onları okuduktan sonra: “Öğrenilmiş bir imam bul ve beni davet et” dedi. Elbette Rızaitdin, Kazyim - dini bir yargıç, yasaların yorumcusu, anlaşmazlıklarda hakem olma - teklif edileceğini hayal etmemişti, bu pozisyonlarda tecrübeli olarak bilge olan yaşlı insanlardı. Ancak Müftü Sultanov ikna edildi: "Bilgin, gençliğin bu pozisyon için çok uygun." Fakhretdinov ve ailesi Ufa'ya taşındı.
Müslümanların Manevi İdaresi başkanlığı döneminde o zaman dört binden fazla cemaat ve üç buçuk milyon Müslüman vardı. Yönetim, bildiri, el yazmaları, tarihi ve biyografik belgeleri biriktirdi. Rizaitdin, kirli ve yazılı kağıtların sıralamasını koyar, bir arşiv ve bir kütüphane oluşturur ve gelecekteki temel eserleri için materyal toplar. Materyalleri dikkatli bir sistematikleştirmeye tabi tutuyor. “Bir Kazyam olduktan sonra neredeyse alfabeden tekrar öğrenmeye başladım” diyor.
En sevdiği konular, Rusya'nın önde gelen Müslümanlarının biyografileri ve Türk halklarının tarihidir. Ufa'da, en önemli eseri üzerinde çalışmaya başlar - belgelere dayalı Asar'ın bibliyografik koleksiyonu. Ad, "yetenekli insanların sonsuzluk içinde bıraktığı" daha genişse - "ayak izleri" veya "anıtlar" olarak çevrilebilir. Kronolojik sırayla derlenen bu çok hacimli monografi, Doğu'nun kültürel, eğitimsel ve bilimsel insanlarının yaşamına ve çalışmalarına adanmıştır. Fahretdinov, bu çalışma üzerinde yıllardır çalışmaktadır.
“Bilimsel çalışmalara girdiğinde, arşivde uzun saatler geçirdi,” diye hatırlattı kızı Asma. - Tarihi eserleri, metrik kitapları, ihtiyaç duyduğu tarihleri bulmaya ya da kontrol etmeye çalıştı. Kendisi, gülerek şöyle dedi: “Birisi beni yandan izlerse,“ Riza arşivinde ne tür bir zenginlik arıyor, belki de orada bir hazine var ve onu bulmaya çalışıyor ”dedi. Ancak, “Asar” kitabı için üç ya da dört bilim adamının doğum ve ölüm tarihlerinin doğru olduğunu bilmem, bir kova altından daha pahalıdır. ”
Asar'daki biyografik bilgiler, yazarın tarihsel ve teolojik konulara ilişkin görüşleri ve eleştirel analizi ile doludur. "Asaru", Müslüman bilimin liderlerini anlatan Fakhretdinov "Harika İnsanlar" ın kritik biyografileri döngüsüne yakın. İbn Rüşd, Magarri, İbn Garabi, İbn Teimiye, İmam Gazali ve modern Fahretdinov alimi Ahmed Mithat üzerine bir deneme yayınlandı. Rizaitdin, eski ve yeni Müslüman dünyasının göze çarpan kadınların biyografileri yazıyor.
Ufa'ya geldikten on yıldan az bir süre sonra Fakhretdinov bilgi, eğitim ve bilgiliğe hayran bırakıyor. Rus Müslümanlar arasında onun gibi öğrenilmiş insanlar yok, sadece birçok dil konuşuyor ve hemen hemen her Müslüman tarihi ve kültürü gerçeği hakkında karar veriyor. Tatarca ve Rusça'ya ek olarak, Rıza sadece Arapça, Türkçe ve Farsça konuşmuyor ve yazmıyor, aynı zamanda onları inceliyor ve bilimsel çalışmalar yayınlıyor. Chalfs, öğretmenler Fakhretdinov'a geliyor ve Fakhretdinov herhangi bir soruyu hazırlıksız olarak cevaplıyor. Fahretdinov daha çok Türklerin dilinde yazıyor. “Salim veya İffet”, “Asma veya Suç ve Cezalandırma” adlı romanlarının yazarı, Müslüman geleneği, Rus ve Avrupa bilim ve eğitimiyle ilişkisi, Doğu kadınlarının kurtuluşu ve Rus yaşam düzenine dahil olmaları hakkında çok sayıda makale.
Fakhretdinov ofisi müftünün ikinci katında, batıya bakmaktadır. Aksine, bir Ortodoks kadın din okulunun binası, arkasında Ufa Piskoposunun yüksek bir evidir, aksine Katedral ve Fakhretdinov'un penceresi arasındaki eksende Kıyamet Katedrali Ufa valisinin evidir. Güç, Ortodoksluk ve İslam - hepsi birbirine, hepsine, ama hepsine karşı.
1906 yılında, altın madencileri Rameyev'in davetiyesinde Fakhretdinov, yazar Fatikh Karimov tarafından düzenlenen Vakyt gazetesinin ikinci editörü Vremya'nın ikinci editörü olan Orenburg'a taşındı. Burada Fakhretdinov'un kişiliğinin yeni yönleri ortaya çıkıyor - örgütsel beceriler ve gazetecilik yeteneği. Yakında "Vakyt" popüler bir Türk baskısı haline gelir. Ancak, acil olarak yaşayan ve bir gün, doğa bilimci tarafından gri saçlı ve sakin olan gürültülü, huzursuz gazetecilik ortamı, “daha ciddi ve yaratıcı çalışmalara teslim olmak için sessiz bir köşeye ihtiyaç duyuyordu”. Ve sonra, özellikle Fakhretdinov için, “Shura” bilimsel gazetecilik dergisi, editörün yılın Ocak 1918 dergisinde kapanmasına kadar kaldığı “Vakyt” gazetesi altında kurulmuştur.
Bu dönemde Fakhretdinov, birçok bilim insanının, şairin, politik şahsın, askeri liderin ve hatta kapitalistlerin portreleri, Batı kültürünün ve çeşitli dünya dinlerinin portrelerini yazdı. “Shura” dergisinin hemen her sayısında bu biyografiler “Olağanüstü İnsanlar ve Büyük Olaylar” başlığı altında yayınlanmaktadır. Biyografik araştırma alanında, Fakhretdinov, kategorik ve keskin değerlendirmelere yer olmadığı zaman kapsamlı bir titizlikle, kapsamlı ve soğuk kanlı bir yaklaşımla ayırt edilir.
Orenburg'dan Ufa'ya kadar Fakhretdinov, derginin yayının kesilmesinden sonraki 1918 yılında geri döndü. Müslüman Manevi Kurulunda çalışmaya geri döndü ve yine dini bir yargıç seçildi. Zaten bir tarihçi, gazeteci ve editör olarak bilinir. Bir insan olarak dengeli, hoşgörülü, başkalarının düşüncelerine saygı duyuyor. İnanç meselelerinde fanatizmi yoktur. Fakhretdinov, dengeli kararların destekçisi olduğundan, modern kültürde sadece bilimsel ve ahlaki olanla ilgileniyor. Fakhretdinov'un teoloji alanındaki asıl işi “Dini ve sosyal konular” dır.
Fakhretdinov'un kendisini oryantal çalışmalara adamaya çok ciddi niyetleri var. İlgili teklifler akademi'den alındı ve neredeyse kabul edildiler. Ancak 1921'te Müftü Galimdzhan Barudi öldü ve 1922'te Fakhretdinov, İç Rusya ve Sibirya'daki Müslümanların Merkez Manevi Kurulu Müftüsü seçildi. Manevi İdarenin binası, yaşamının son günlerine kadar bakanlığının yeri haline gelir.
Fakhretdinov müftüsünün seçilmesiyle, Halkın Vatandaşlık İşleri Komiseri'ne dini bir derginin yayınına devam etmesi için ricada bulundu. 1924’te Fahretdinov “İslam Medresesi” - “İslam Dergisi” nin yayınlanmasını istiyor. Fakhretdinov, Tardzhimanov, Kazyi, Jahangir Abyzgildin, Mukhlisa Bubinsky, teolojik yazılar, Kur'an-ı Kerim ve bilgi materyalleri tarafından makaleler yayınlanmaktadır.
Yetkililer Fakhretdinov'un sadece bir müftü olmadığını, bunun hem gazeteci hem de ahlaki bir eğitimci olarak ve sayısız eserin yazarı olarak ağırlıklandırılmış bir ansiklopedik türünün oryantalisti olduğunu iyi biliyorlar. Fakhretdinov - Ufa yirmiliğinin ana çekim merkezlerinden biri. Yılın popüler “Volga, Oka, Kama, Vyatka ve Beyaz Rehberi” 1925 kenti şöyle anlatıyor: “Ufa, cumhuriyetin idaresinde kalıcı bir konaklama. Başkurt halk şairi Mazhit Gafuri ve tarihçi Rizaitdin Fakhretdinov sürekli Ufa'da yaşıyor. ”
Bu yıllarda müftüyü ziyaret eden büyükşehirli alimlerden biri şöyle yazıyor: “Fakhretdinov’un ansiklopedik doğası açıktır - rafında, oryantal yazarların“ Asar ”ı tarafından bilinen elli kitaptan, bir dizi eserden oluşan“ Ünlüler ”dizisinden onaltı kitaptan oluşan yaklaşık elli kitap var. etik, pedagoji, felsefe üzerine. Ayrı ayrı - birkaç yüz başlıktan, diğer yayınlardan dergi yazıları dosyalamak.
Fakhretdinov'un 1925'taki bilimsel değerine duyulan saygı göstergesi olarak, Bilimler Akademisi'nin iki yüzyılını kutlamak için Leningrad'a davet edildi. “Shura” dergisindeki çalışmaları bitirdikten sonra yedi yıl boyunca, Rızaitdin, bilimsel topluluktan uzaktı ve bu nedenle ciddi bilim insanlarıyla konuşma fırsatını bulduğu için mutlu oldu.
Leningrad’da, Kuran’ın ünlü oryantalisti ve çevirmeni olan akademisyen Ignatiy Krachkovsky ile Bilimler Akademisi’nde buluştu, uzun bir süre Arapça ile konuştu ve daha sonra Türkiye, Hindistan ve İsveç’ten gelen bilim insanlarıyla tanışıyor. Fakhretdinov, Akademi'nin tören toplantısında yer almaktan gurur duyuyor, aynı zamanda kitaplarını akademik kütüphanede görüyor. Ulusal Müze'yi ve Ermitaj'ı ziyaret eden misafirleriyle birlikte, Peterhof'a gider, burada imparatorluk sarayını içeriden coşkuyla inceler, çünkü 1888'teki ilk ziyareti sırasında binaya yalnızca bir mesafeden bakmak zorunda kaldı. Fakat onun üzerinde en büyük izlenim burada depolanan çok sayıda kitap olan Bilimler Akademisi kütüphanesi tarafından yapıldı. Akademik kütüphanede Rızaitdin, kitabını veren tarihçi Mihail Khudyakov ile tanışır.
Eve geldiğinde izlenimlerini sevdikleriyle paylaşırken, “İnsanların yöneticilerinin - bu kitapların sahiplerinin - diğer uluslara hükmetmesi şaşırtıcı değil” diyor. Asma Sharaf’ın kızı Fakhretdinov, babasının sözlerini hatırladı: “Gençliğimde Rusça öğrenseydim, birçok kitap okuyabilirdim, daha önce birçok bilimi anladım. Rus diline olan ihtiyacı çoktan anladım. Bu yüzden, bütün çocuklarımı Rus okuluna verdim, her zaman çocuklara Rus dilini öğretme ihtiyacı hakkında yazdım. ”
... Eski yaşlarında Fahretdinov, Pazar günleri Müslüman mezarlığına gelme alışkanlığına girerek mezarlarda bulunan yazılara bakarak alışkın oldu. Hayatta, onu gömeceği yeri gösterdi. Şubat 1936’ten itibaren Rızaitdin zayıflamaya başladı ve hatıralarına göre iyileşme umudunu kaybetti. Dedi ki: "Beni müftünün yanındaki caminin avlusuna gömme."
Müftülüğün çalışanlarından biri soylu edildi: “Zaman geldiğinde ve dünyayı terk ettiğimde, çocuklarım ölümü görecek ve ne yapacaklarını bilmeyerek kafası karışacak. Bu yüzden, beni gömmek için onurlu bir görevle sana güveniyorum. Her şeyi doğru yapacaksınız ve çocuklara ne yapacaklarını söyleyeceksiniz. ”
Nisan ortasında öldü. Daha önce belirtilen yere gömüldü. Mezarın üstünde Kur'an okuyorlar. Pek çok insan ona eşlik etmeye geldi, ancak kendisine yapılan konuşmalar söylenmedi - vasiyete göre, herkes sessizce aynı fikirde değildi ...
Evet, burslu olarak, Rusya İmparatorluğu ve SSCB müftülerinden hiçbiri Fakhretdinov'a eşit değil ... Ve şimdiki olanlar, bunlar nedir? Göze çarpan, hatta sürekli bir eğilim yakalayan bir özellik, Rusya, Rus dili ve Rus kültüründen bir yaka ve Orta Doğu'ya yönelme, davetlerin, paraların, bağışların vb. Geldiği Basra Körfezi ülkelerine yönelmedir. Burslar? Bilim? Eh, bu kendileri çok fazla sorun değil. Daha fazlası, tabiri caizse, idari ve mali kısımda. Müftülüğün bir konum değil, Kur'an ve Sünnete dayanan karmaşık dini konularda yargılama yapılmasını sağlayan, burs derecesinin ikincil olmadığı kısmen unutulmuştur. Yani, modern Rus müftülerinin çoğunluğu ile ilgili olarak, kırtasiye dilinde “tutulan pozisyonun tutarsızlığı” hakkında konuşabiliriz.
Bu sadece benim kişisel gözlemim değil. Müslüman topluluklarda, bu nihayet açıkça konuşulmaktadır. “Peki ben müftüm?! - Muhabirle yaptığı konuşmada, Kirov bölgesindeki Müslümanların Bölgesel Manevi Kurulu Başkanının görüşmesini yaptı Zufar-Khazrat Galiullin. - Bir müftü olmak için, ideal olarak en az yedi dini bilime sahip olmalısınız ve genellikle Müslüman alimler tarafından tanınmalısınız ... Bir müftü seçemezsiniz! Manevi yönetimin başkanı olan imam-muhtasib'i seçebilirsiniz, ancak müftüyü değil. Müftü seçmeli bir makam değildir, ancak bir dereceye kadar tanınırlık, yani, diğer ilahiyatçılar onu din bilimleri alanındaki bilgisi için bir müftü olarak kabul eder. ”
Modern Rusya'da dünyanın geri kalanından daha müftüler olduğunu not ediyorum. Tam olarak ne kadar kesin olduğunu söylemek zordur, ancak bir dizi bölgesel manevi yönetimlerin birleşmesinden sonra bile, seksenden az olmaz. Ancak, burs için yüksek kriterler açısından çok az müftülük vardır. Avrupa Rusya hakkında konuşursak, güvenle tek bir adla söyleyebiliriz - Şeyh-ül-İslam Talgat Tajuddin (Şeyh-ul-İslam - en yüksek teolojik başlık).
Buna, düzinelerce müftü ve manevi idarenin finansal akışlar için mücadele ettiği durumun, Rus hükümeti yapısında bir müftülük kurumu oluşturma fikrine aykırı olduğunu ekleyeceğim. Tarihsel olarak, devletliğin merkezileştirilmesi ve güçlendirilmesi için bir araç olarak ortaya çıkmıştır; bu, doğu ülkelerinin etkisini sınırlamanın bir yoludur (bkz. "Hilal, tamga ve haç").
Mali ve yabancı hibeler için sürekli mücadeleye öncülük eden çok sayıda müftülük, devleti merkezileştirme ve güçlendirmeye hizmet etmiyor. Bazıları kendilerini ayrıca, Rusya'nın düşman ülkeleri - ABD uyduları - Rus vatandaşları üzerindeki etki araçları olarak da ortaya koyuyor. Bu üzücü bir sonuç.