Tarihi değiştiren iki yıkım
Berlin Duvarı 1989 yılının, Mostar Köprüsü ise 1993 yılının 9 Kasım'ında yıkılmıştı ve iki yıkım da bölgede önemli değişikliklere yol açmıştı
Dünya Bülteni/ Haber Merkezi
9 Kasım iki önemli yıkımın yıldönümü olarak biliniyor. 1989 yılının 9 Kasım'ında Berlin Duvarı 500 bin insanın katıldığı büyük eylemde çekiçlerle yıkılırken 1993 yılının 9 Kasım'ında ise Bosna'daki en önemli Osmanlı eserlerinden Mostar Köprüsü, Hırvatlar tarafından yerle bir edildi.
BERLİN DUVARI'NIN YIKILMASI
Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov'un ziyaretinden sonra Demokratik Almanya'da değişimin ilk işaretleri görülmeye başlamıştı. Yıllardır ülkeyi demir yumrukla yöneten Hönecker (Höneker) sağlık sorunu nedeniyle 18 Ekim'de görevinden istifa etti ve 30 Ekim'de doğu Berlin'de yarım milyon insan rejimi protesto etmek için sokaklara döküldü.
Batı'ya kaçışların önünü alamayan Doğu Alman Hükümeti, 9 Kasım 1989'da duvarın kaldırılmasına karar verdiğini açıkladı. Bu haber duyulur duyulmaz duvarın her iki tarafında insanlar birikmeye başladı. Gece yarısına doğru Demokratik Alman Hükümeti ilk olarak Brandenburg Kapısı'ndan başlayarak barikatları kaldırdı.
Bu beklenmedik gelişme üzerine her iki Almanya'dan gelen insanlar, duvarın üzerinde buluştu. İnsan seli, birkaç saat içinde yüz binlere ulaştı. Ve insanlar ellerinde çekiçlerle duvarı kırmaya başladı.
O gece duvarın üzerinde binlerce Alman'ın büyük bir coşku içinde buluşması, 45 yıldır ayrı yaşamak zorunda bırakılan Alman halkının yeniden birleşme umudunu taşıyordu. Berlin duvarının her iki yakasında da büyük bir coşku vardı. 28 yıldır Berlin'i ikiye bölen duvar yıkılıyordu, yıllardır ayrı yaşamaya mahkum edilen insanlar kucaklaşıyordu.
Bir dönemi başlatan bu duvar, 9 Kasım 1989'da yıkılırken, dünya yeni bir döneme adım atıyordu. Yıkılan duvarla birlikte Demokratik Almanya da bir yıl sonra tarihe karıştı. İki Almanya 45 yıl sonra 3 Ekim 1990'da birleşti.
İkinci dünya savaşından sonra oluşan doğu-batı kamplaşmasına da Berlin duvarının yıkılmasıyla son nokta konuldu. Duvarın ardından Sovyetler Birliği ve Doğu Bloğu'nun dağılması bölge dengelerini bir kez daha değiştirdi. Sosyalist rejimler bir bir yıkıldı. Varşova Paktı ortadan kalktı. Dünya bir anda tek kutuplu bir düzene girdi.
BERLİN DUVARI'NIN YIKILMASININ SONUÇLARI
Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında ortaya çıkan yeni bağımsız devletlerin önceliği batıya entegrasyon oldu. NATO üyeliği bu sürecin en önemli adımlarından birisiydi. Rusya'yı daha da yalnızlaştırmak isteyen batı, bu süreci elinden geldiği kadar hızlandırdı.
Sovyetler Birliği'nin 1991'de dağılması sonrası, NATO hedefsiz kaldı. Ancak ittifak o tarihten bu yana savunma rolünü, "alan dışı" faaliyetlerde de kullanmaya başladı. 1997 yılının mayıs ayında NATO- Rusya Daimi Ortaklık Konseyi oluşturuldu. Amaç Rusya'ya, karşılıklı çıkarların söz konusu olduğu konuların tartışılmasında yapıcı bir rol vermekti.
12 Mart 1999'da; Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya NATO'ya üye olan ilk eski Varşova paktı ülkeleri oldu. böylece NATO'nun üye sayısı 19'a yükseldi.
NATO'nun beşinci genişleme süreci ise mart 2004'te gerçekleşti. Bu tarihte eski Sovyet cumhuriyetlerinden Estonya, Litvanya ve Letonya ile eski Doğu Bloku ülkelerinden Slovenya, Slovakya, Bulgaristan ve Romanya'nın ittifaka katılımıyla üye sayısı 26'ya çıktı. Daha sonra Hırvatistan, Arnavutluk ve Makedonya da NATO'ya üyelik başvurusunda bulundu.
İttifak 1995 yılı sonunda tarihinde ilk kez Birleşmiş Milletler'in verdiği yetkiyle, Bosna'daki barış anlaşmasının askeri hükümlerinin uygulanması için çok uluslu bir güç olan IFOR'u oluşturdu.
NATO 1999'da da, Kosova'daki Sırp güçlerini geri çekilmeye zorlamak için 11 hafta boyunca Yugoslavya'ya hava saldırısı düzenledi. Bu, NATO'nun tarihindeki en geniş kapsamlı askeri operasyondu.
11 Eylül saldırıları NATO için de bir dönüm noktası oldu. NATO, 2003 yılında ilk kez operasyonlarını Avrupa dışına taşıdı. İttifak, Afganistan'ın başkenti Kabil ve çevresinde, Birleşmiş Milletler kararıyla oluşturulan barış gücünün, stratejik komutasını üstlendi.
OSMANLI'NIN İNCİSİ: MOSTAR
Bosna Hersek'in önemli şehirlerinden birisi olan Mostar'daki Neretva Nehri üzerinde bulunan Mostar Köprüsü 1566 yılında Osmanlı'nın en önemli mimarlarından Mimar Sinan'ın talebelerinden Mimar Hayrettin tarafından inşa edildi. Yapımında 456 kalıp taş kullanılan Neretva Nehri'nden 24 metre yüksekte 30 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğinde olan köprü, Hersek bölgesinin en büyük şehrine de adını verdi. Mostar Köprüsü, şehirde ticareti canlandırdı ve zenginleştirdi. Böylece Mostar, Hersek bölgesinin önemli bir şehri haline geldi.
KÜLTÜREL ÇEŞİTLİLİĞİN SEMBOLÜYDÜ
Bosna Hersek'in referandumla bağımsızlığını ilan etmesinden sonra ülkede iç savaş başladı. Müslüman Boşnaklar önce Sırpların ardından Hırvatların zulmüne maruz kaldı. Müslümanlara yönelik adeta soykırım uygulanan savaşta İslam Medeniyetine ait eserler de tahrip edildi. Bosna'daki en önemli Osmanlı eserlerinden biri olan Mostar Köprüsü 1992 yılında önce Sırpların saldırısına uğradı. 1993 yılının 9 Kasım'ında ise Hırvatlar tarafından yıkıldı.
Mostar Köprüsü, Mostar şehrinin Boşnak ve Hırvat kesimini birleştiriyordu ve yüzyıllar boyunca Bosna'da hoşgörü ve kültürel çeşitliliğin sembolü olarak görülüyordu. Köprünün yıkımı, Mostar'ın çok uluslu mirasının reddedilmesi anlamına geliyordu. Hırvatlar ve Sırplar köprüyü yıkmak suretiyle, Müslümanları Bosna'da istemediklerini deklare etmişti. Hırvatların saldırısı sonucu köprünün dev taşları Nehrin sularına gömüldü. 1993 yılının Kasım ayının sonunda ise tamamen yıkıldı ve kullanılamaz hale geldi. İngilizler köprünün yerine geçici olarak demir bir köprü inşa etti.
TÜRKİYE'NİN GİRİŞİMLERİYLE YENİDEN YAPILDI
Türkiye'nin girişimleri ile Mostar Köprüsü 1997'de aslına uygun olarak yeniden yapıldı. Macar dalgıçlar tarafından Neretva Nehri'nin derinliklerine gömülen taşlar vinçlerle çıkarıldı fakat kullanılamaz duruma gelmişlerdi. Bunun üzerine Mostar'da yıllardır kapalı olan taş ocağı yeniden açılarak köprünün taşları yeniden yapıldı. Köprünün yapımını bir Türk şirketi üstlendi.
İnşaatı tamamlanan köprü 23 Temmuz 2004 tarihinde düzenlenen törenle yeniden açıldı. 2005 yılında ise Mostar Köprüsü, tarihi şehirle beraber Dünya Kültür Mirası listesine eklendi.