Yaklaşık 5000 yıl önce bugün Kuzeybatı Hindistan ve Pakistan’da Mezopotamya ve eski Mısır ile eşdeğer bir uygarlık gelişti. Indus uygarlığının halkı her şeyin tarımını gerçekleştirmiş ve önünde sonunda temel kapalı sıhhi tesisat ve kamu kanalizasyon sistemlerine sahip en az beş büyük şehir kurmuştur.
Harappa ve Mohenjo-Daro’nun ünlü siteleri de dahil olmak üzere bu şehirlerden birkaçı, büyük buzulların beslediği nehirler boyunca yer alıyor. Ancak şimdiye kadar bulunmuş olan Bronz Çağı İndus köylerinin büyük kısmı, Thar Çölünün kuzeyinde ve Ganj-Yamuna ile İndus nehri sistemleri arasında akan sudan uzaktadır. 1800’lerin sonlarında, arkeologlar ve jeologlar, eski bir nehir yatağı gibi, bu yerleşimlerin birçoğunda yer alan kuru bir paleokonselin bulunduğunu belirttiler. Varsayım, yerleşimlerin önce nehrin yanında büyüdüğü idi.
Şimdi, yeni araştırmalar bu eski hikayenin tamamen yanlış olduğunu ortaya koyuyor. Nitekim, kurak kanalı dolduran nehir, Indus uygarlığının çağlarından 3,000 yıl önce kurumuş. Bunun yerine, bu köyleri dolduran antik insanlar, mevsimlik muson seline ve eski nehir vadisinin zengin, su sıkıştıran killerine, gelişen bir tarım sistemi için dayanmış olabilirler.
Imperial College London’da bir sedimantolog olan baş araştırmacı Sanjeev Gupta şunları söyledi: “Çok çeşitli manzara içinde hayatta kalmayı başardılar. Bu daha zengin bir hikâye haline getiriyor.”
Nehir Gizemi
Gupta ve meslektaşları bir süredir Hindistan’daki Ghaggar ve Pakistan’daki Hakra adında paleo-kanalın gizemini ortaya çıkarmak için çalışıyorlar.
Gupta, Liva Science’a “Yapacağımız şey, arkeolojik anlayışı desteklemek için detaylı bir jeolojik analiz yapmaktı,” diye konuştu. Bu önce kuru kanalın ayrıntılı topografik haritalarını oluşturmak için bölgenin çeşitli uydu görüntülerini, radar görüntüleri ile birleştirdi.
Ardından, Hindistan Teknoloji Enstitüsü’nden Rajiv Sinha ve Ajit Singh’in başkanlığını yürüten bir saha ekibi, kuru kanalın hemen yanında yer alan Kalibangan’ın Indus bölgesindeki paleo kanalından tortu örnekleri aldı. Gupta, özenli bir süreçti, diyor. Ekip kumlu topraklarda 131 metre (40 metre) delik açtı. Parçalanmayan çöküntünün parçalanamayan özlerini çıkartmak için, aynı anda 3.3 fit (1 m) derinliğe kadar matkap yapmak zorunda kaldıklarından, opak varillerdeki uzun kum ve toprak sütunlarını kaldırdılar. Beş çekirdek açtılar ve her birini toplamak yaklaşık bir hafta aldı.
Toplama sürecinin sıkıntısı, laboratuvarda gerçekleşecek detaylı işe kıyasla hiçbir şey değildi. Araştırmacılar çekirdeği yarı yarıya keserek yarı yarıya yarıladılar, böylece tortu türlerini analiz ettiler ve diğeri yaşları ortaya çıkarmak için sofistike analizler gerçekleştirdiler.
Değişen Bir Nehir
Çökeltilerin sunduğu ilk bilgi, paleo-kanalın bir zamanlar bir nehir olmasıydı.
Gupta, “Bu güzel nehir yatakları ile Himalaya nehirlerinin tüm özelliklerini bulduk” dedi. Koyu kahverengi ve gri kumlar engebeli dağlardan yıkanmıştı. Hangi nehrin bu dağlık çökeltileri aşağıya düşürdüğünü anlamak için, araştırmacılar, kumlardaki iki mineralin yaşlarını hesaplamak için buluşma teknikleri kullandı: mika ve zirkon. Ekip, binlerce tahılın (yalnızca mika altı saatte 24 saat çalışarak) incelendiğinde, tortuların yaşlarının bir nehir ile eşleştiğini ve bu nehrin tek başına olduğunu keşfetti: Şimdi Pencap’a doğru batı yönünde akan Sutlej bölgesi.
Bu keşif, Sutlej’in bir zamanlar şimdi kuru paleo-kanaldan akıp geçtiğini, ancak tarih boyunca bir süre rotasının oynadığını ortaya koyuyor. Avulsiyon olarak adlandırılan bu süreç bazen nehirlerle olur. Ama Sutlej ne zaman bu süreci atlattı?
Araştırmacılar öğrenmek için, optik uyarılmış lüminesans olarak adlandırılan başka bir sofistike teknik kullandı. Gupta, kuvars veya feldispat gibi tortulların taneleri gömüldüğünde, cevherleri elektronları uyaran çevredeki topraktaki radyasyona maruz kaldıklarını açıkladı. Bu heyecanlı elektronlar zamanla birikirler ve tortu günışığına en son maruz kaldıklarından beri geçen zamanı ölçen bir çeşit doğal kronometre yaratırlar.
Bu tekniği kullanarak, araştırmacılar, beş Kalibangan çekirdeğini ve diğer Sutlej yolunun diğer yerlerinden altı çekirdekle tarihlendirdiler. Gupta, 4.800 – 3.900 yıl önceki Indus köylerinin doruk noktasına geldiği dönemde, ince kumların ve çamurların hakim olduğunu belirtti.
Gupta şunları söyledi: “Bunlar düşük enerjili nehir ortamları veya göller. Yani büyük Himalaya nehri yok.”
Sakin sular
Sutlej bir zamanlar buzul çökeltilerini yıkamak ve muhtemelen bölgeye şiddetli mevsimsel sel baskını getirmek üzere eski kanalı terk etti. Ancak buluşma, 15.000 ila 8000 yıl önce Sutlej’in rotayı değiştirdiğini gösterdi. Gupta, nedenini hiç kimse bilmiyor, diyor; fakat seyir değişimi, yer altı sularını zengin bir şekilde ve vadiyi kaplayan beton kitlelerin içinde sızarak küçük, mevsimlik muson nehirleri ile besledi. Bu durum düşük yoğunlukta bir nehir vadisinin gerisinde kaldı. Vahşi bir buzul nehri yanında yaşamak için daha güvenli bir yer olmanın yanı sıra, vadi verimli bir yerdi.
Gupta, “Aslında bu kasaba ve yerleşimlerin burada geliştiğini düşünüyoruz, çünkü bu aslında tarım için iyi bir yer” dedi.
Çalışma, belgelemeler yapan ve araştırmaya katılmayan New York Üniversitesi’ndeki Indus uygarlığının uzmanlarından Rita Wright gibi arkeologların ileride kullanması için somut veriler vermeye devam ediyor. Wright, Live Science’a, Bronz Çağı İndus halkının ekolojik çeşitliliğine giderek daha hassaslaştıklarını; ancak su kaynaklarıyla ilgili yeni bilgilerin, araştırmacıların Indus yerleşim kalıplarını düşünme şekillerini değiştirebileceğini söyledi. Ghaggar-Hakra kanalındaki nehirlerin olmadığı zamandaki eski insanlar, örneğin nesiller boyu köylerde kalmaktan çok su peşinde dolaşmış olabilirler.
Wright, “Bir arkeolog olarak, bunu okuduğumda, ‘Ah, belki de bu yüzden bölgedeki yerleşimlerin çokluğunun nedeni belki de budur. Belki kısa ömürlüdürler.’ dedim,” diyor.
Gupta, bölge hala Hindistan’ın ekmek sepeti. Yeraltı suları hala tarlaları besliyor, ancak yeraltı suları tükeniyor. Araştırma ekibi şimdi yer altı sularının nasıl aktığını ve gelecekte nasıl en iyi şekilde yönetilebileceğini anlamaya yönelik bir proje üzerinde çalışıyor.
Gupta, “Su kaynakları halen temel olmaya devam ediyor,” dedi.
Haberimiz hoşunuza gittiyse aşağıdaki ilgili yazıları da mutlaka okumalısınız.
Haber: Stephanie Pappas
Kaynak: livescience
Çeviren: Bünyamin Tan