Her iş ya da kariyerin bir insan-çevre ilişkisi vardır ki bu, o kariyerin ayırt edici özelliğidir. İlginizi çeken kariyer ya da işin ne olduğunu bize söylerseniz biz de genel hatlarıyla ne tür insanlarla çalışmayı tercih edeceğinizi size söyleyebiliriz. Ya da diğer taraftan bakalım: Bize ne tür insanlarla çalışmayı tercih edeceğinizi söylerseniz biz de hangi kariyerin bunu size sunacağını söyleyebiliriz. Bu teoriyi bulan ve kendi kendinize uygulamanız için sistemi kuran (merhum) Dr. John L. Holland’dır.
Holland, tüm iş yerlerini araştırdıktan sonra bir işin size sunacağı temelde altı tane insan-çevre ilişkisi olduğunu belirtti. Hadi onlara tek tek değinelim.
1. Gerçekçi İnsan-Çevre: “Nesneleri, aletleri, makineleri ve hayvanları net, düzenli ve sistematik şekilde kullanmayı” tercih eden insanlar bu grupta yer alır. Gerçekçi, tesadüfen, Plato’nun bir kişinin duyularıyla algılayabileceği “gerçek” kavramını ifade etmektedir. Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: R = (Realist-Gerçekçi) doğayı, bitkileri, hayvanları, sporları ya da aletleri, makineleri veya dışarda olmayı seven insanlar.
2. Araştırmacı İnsan-Çevre: beyinlerini kullanmayı özellikle de “fiziksel, biyolojik ya da kültürel fenomenleri gözlemlemeyi ve sembolik, sistematik ve yaratıcı şekilde araştırmayı” tercih eden insanlar bu grupta yer alır. Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: I = (Investigation – Araştırmacı) çok meraklı ve nesneleri, insanları ve bilgileri araştırmayı, analiz etmeyi seven insanlar.
3. Sanatçı İnsan-Çevre: “Belirlisiz, özgür ve sistematik olmayan aktiviteleri ve sanatsal çalışmaları ve bu şekilde bir şeyler yaratmayı” tercih eden insanlar bu grupta yer alır.
Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: A = (Artist – Sanatçı) çok yaratıcı, sanatsal, hayal edebilen, yeniliklere açık ve zamanı kontrol etmeyi sevmeyen insanlar.
4. Sosyal İnsan-Çevre: “Diğerlerini bilgilendirmeyi, eğitmeyi, geliştirmeyi, iyileştirmeyi ve aydınlatmayı,” tercih eden insanlar bu grupta yer alır. Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: S = (Social – Sosyal) insanlara yardım etme, öğretme ve hizmet etme eğiliminde olan insanlar.
5. Girişimci İnsan-Çevre: “Organizasyonel ya da kişisel çıkarlar nedeniyle insanları etkilemeyi.” tercih eden insanlar bu grupta yer alır. Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: E= (Entrepreneur – Girişimci) bir projeyi ya da organizasyonu yönetmeyi, bir şeyler satmayı ya da insanları etkilemeyi, ikna etmeyi ve onları yönetmeyi seven insanlar.
6. Gelenekçi İnsan-Çevre: “Kayıt tutma, dosyalama, çoğaltma, belli bir plana göre yazılı ve sayısal bilgileri organize etme, işleri ve veri işleme araçlarını yönetme gibi net, düzenli ve sistematik şekilde bilgileri düzenlemeyi…” tercih eden insanlar bu grupta yer alır. “Gelenekçi”, bu çevrede yer alan insanların genellikle sahip olduğu “değerleri” ifade etmektedir ki aynı zamanda kültürümüzün tarihi akışını da yansıtmaktadır. Ben bu kavramı şu şekilde özetliyorum: C = (Conservative – Gelenekçi) ayrıntılı işleri, görev ve projeleri tamamlamayı seven insanlar. John’un teorisine göre eğer yeterli zaman verilirse her birimiz tüm altı kişilik kuramın her birinde yetenekli olabiliriz. Ancak çocukluğumuzdan yetişkinliğimize kadar olan sınırlı sürede bu insan-çevre ilişkisi içinden sadece üç tanesi üzerine tercihlerimizi ve hayatta kalma becerilerimizi geliştirme eğiliminde oluyoruz ve yetişkinliğe doğru yol alırken bu durumu bizi kimin büyüttüğü, kimi takdir ettiğimiz, bu üç insan-çevre ilişkisinde uzman olmak için ne kadar zaman ayırdığımız belirlemektedir. Tüm altı harf içerisinden -RIASEC- siz tercih ettiğiniz üç insan-çevre ilişkisini seçin ve bu size kendi “Değer (Holland) Kodu” nuzu verecek örneğin SIA. Şimdi asıl soru ise, Hangi Üçe sahip olduğunuz. John ile arkadaşlığımız uzun yıllara dayanırdı ve 1975’te, John’un “Kendini Araştırma Envanteri”ni temel alarak kendi kodunuzu bulmanız için hızlı ve kolay bir yol keşfettim ve bu çalışmam, burdan elde edeceğiniz sonuç ile John’un “Kendini Araştırma Envanteri”nden elde edeceğiniz sonucun %92 oranında aynı olduğunu ortaya koydu (bu durum John’u güldürdü). Daha net bir cevap istiyorsanız John’un “Kendini Araştırma Envanterini” kullanabilirsiniz. ( www.self-directed-search. com) Ancak eğer aceleniz varsa elinizin altında üstelik ücretsiz olanı var ve ben bunu “Parti Egzersizi” diye adlandırıyorum. İşte egzersizin nasıl yapılacağı (lütfen yapın): Aşağıda parti yapılan bir odanın yukarıdan görünüşü yer almaktadır. Bu partide aynı ilgi alanlarına sahip tüm kişiler odanın bir köşesinde toplanmışlar ve bu, tüm altı köşe için de geçerlidir.
1. Odanın hangi köşesi sizi iç güdüsel olarak kendisine çekiyor ve uzun süre hangi tür insan grubuyla birlikte olmaktan en çok zevk alırsınız? (Çekingenliği ya da onlarla ne konuşmanız gerektiğini bir yana bırakın; sadece dinleyin.)
O köşede yer alan harfi bir kağıda yazın.
2. Onbeş dakika sonra seçtiğiniz köşedeki herkes karşı taraftaki parti için o köşeden ayrılacak ve köşede yalnız siz kalacaksınız. Şu anda geriye kalan gruplar içinden hangi köşeye ya da gruba dahil olmak ve uzun süre hangi tür insan grubuyla birlikte olmaktan en çok zevk alırsınız?
O köşede yer alan harfi daha önce yazdığınız harfin yanına koyun.
3. Onbeş dakika sonra bu grup da başka bir parti için ayrılır ve sadece siz kalırsınız. Şimdi geriye kalan köşe ve gruplardan hangisinde uzun süre olmaktan en çok zevk alırsınız?
O köşede yer alan harfi daha önce sıraladığınız iki harfin yanına yazın.
Seçtiğiniz üç harf sizin “Holland Kodu” nuz olarak adlandırılacak. Kodunuzu internette araştırarak hangi mesleklerin size uygun olduğunu rahatça belirleyebilirsiniz. Ya da daha detaylı bilgilenme için Richard N. Bolles’un hayatta nasıl bir mesleğe sahip olmamız gerektiğini anlatan “Paraşütün Ne Renk?” adlı kitabını okuyarak çok net bir tablo ortaya koyabilirsiniz
Yeri gelmişken, John, insanlardan kodlarının tüm altı versiyonunu (teknik adı permütasyon) bir yerlere yazmalarını istedi. Bu, şu anlama geliyor diyelim ki sizin kodunuz SIA, permütasyonu da şu şekilde olur: SIA, SAI, IAS, ISA, ASI, AIS. Kariyerinizi kodunuza uygun şekilde yapacak olursanız bu gerçekten faydalı bir yöntemdir. En çok kullandığınız arama motoruna “Kariyer İçin Holland Kodları” yazın ve karşınıza bir çok site çıkacaktır. Dahası John ve ben bu uygulamanın üzerine birlikte hayal kurarak çalıştık: Yapmayı hayal ettiğiniz her şeyi listeye yazın. Her birinin sağ tarafına her biri için üç harften oluşan Holland Kodu’nuzun ne olabileceğini tahmin etmeye çalışın – sadece tahmin! Bunu yaptıktan sonra ilk sırada yer alan herhangi bir harfe 3 değeri verin; ikinci sıradaki herhangi bir harfe 2 değeri verin ve üçüncü sıradaki herhangi bir harfe 1 değeri verin (örneğin IAS için “I” harfine “3”; “A” harfine “2” ve “S” harfine “1” puan verebilirsiniz). Bunu belirlediğiniz her kod için yapın ve sonrasında her harf için verilen puanları toplayın. “R” harfi kaç puan aldı, “I” harfi kaç paun aldı gibi hesaplamalar yapın. İşlemi tamamladığınızda sırasıyla en çok puanı alan üç harfi belirleyin ve böylece hayalinizdeki Holland Kodu çıkmış olacak. John’un bana söylediği gibi “Bir kişinin kodunu belirlemenin en güvenilir yolu budur ama sen ve ben hariç kim buna inanır?
Not: Yukarıda belirtilen test ve anlatılanlar Richard N. Bolles’un “Paraşütün Ne Renk?” adlı kitabından alınmıştır.