Politika emrindeki kilitlenmelerin sonucu olarak ciddi şekilde zayıflamış bir ekonomi ile karşı karşıya kalan hükümetler, şimdi ekonomiye başka bir ağır darbe vurmaya hazır. En sevilen uygulama daha fazla bütçe açığı harcamasıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde Başkan Biden, 1.9 trilyon dolar tutarında bir teşvik programını açıkladı. Bu miktar, zaten likidite ile dolu bir ekonomiye girecektir. Geçtiğimiz on iki yıl boyunca, Amerikan merkez bankası bilançosunu üç büyük artışla genişletti; ilki Temmuz 2008'de 900 milyar dolardan Kasım 2008'de 2,1 trilyon dolara, ardından Kasım 2012'de 2,8 trilyon dolardan Kasım 2014'te 4,5 trilyon dolara ve, nihayet, Eylül 2019'da 3,8 trilyon ABD Doları'ndan Şubat 2021'de 7,6 trilyon ABD Doları'na yükseldi.
Bu parasal genişleme, fiyat seviyesinde henüz önemli bir artışa yol açmadı, çünkü bu dönemde parasal işlemlerin hızı (GSYİH / M1), 2007'nin dördüncü çeyreğindeki 10,6 faktöründen, yılın dördüncü çeyreğinde 3,5'e düştü. Parasal enflasyonun etkisi henüz hizmet malları fiyatlarında ortaya çıkmamış, ancak yükselen finansal varlık ve gayrimenkul fiyatları var.
Parasal teşvikle birlikte 2008'den bu yana muazzam bir mali artış geldi. Kamu borç oranı (GSYİH'nın yüzdesi olarak federal hükümet borcu) 2007'de yüzde 62,6'dan 2012'de yüzde 100'e yükseldi ve 2020'de yüzde 107,6'ya ulaştı. 2008 krizine cevaben mali ve parasal teşvik politikaları güçlü ekonomik büyümeye yol açmadı (şekil 1).
Şekil 1: ABD Reel GSYİH'nın Yıllık Ekonomik Büyüme Oranı, 1995–2020
Kaynak: TradingEconomics
Uzun vadeli ekonomik büyümeyi artırmak için Biden planından beklenecek çok az şey var. Planı büyük olasılıkla tüm bu geçmiş politikalarda olduğu gibi başarısız olacaktır. Kısa ömürlü bir toparlanmanın ardından, ekonomi yeniden çöküşe girecek. Ancak bu hızlı yükselişten sonra koşullar eskisinden daha kötüye gidecek. Çöküşten çıkmak yerine, bu tür teşvik politikaları uzun vadede durgunluğu derinleştirmekte ve uzatmaktadır.
Refahı geri getirmek, farklı bir dizi politika gerektirir. İhtiyaç duyulan şey, sermaye birikimine dayalı ekonomik büyümedir. Böyle bir politika, mevcut kriz karşısında özellikle acildir, çünkü kilitlenmeler ekonominin sermaye stokunu dünya çapında azaltmış ve tedarik zincirlerini kesintiye uğratmıştır. Böyle bir durumda, kaba Keynesciliğin uygulanması düpedüz delilik anlamına gelir. Depresyonu engellemeyi ve ekonomiyi durgunluktan çıkarmayı vaat eden böyle bir politika, tam tersi sonucu doğuracaktır. Bu teşvik politikası çöküşü derinleştirecek ve uzatacaktır. Kamu harcamalarının sözde mali çarpanının vaat edildiği gibi çalışmadığına dair çok sayıda kanıt var.
Farklı bir yol, özel sektörü yasal kısıtlamalardan kurtarmak ve vergi yükünü hafifletmektir. Bu tür politikalar, ekonomik iyileşmenin yolunu hazırlar. Kamu yardımını genişletmek yerine, girişimcilik ruhu harekete geçirilmelidir. Borç yönetiminin hileleri ve yeni para politikası planları yardımcı olmayacak. Anahtar, sürdürülebilir ekonomik büyümedir. Ekonomi büyüdükçe ve gelirler ve istihdam arttıkça, kamu borç oranı düşer ve dolayısıyla yüksek enflasyon tehdidi azalır.
Borç kaynaklı bir iyileşmenin iki olası sonucu vardır. Büyük teşvikler bile talebin genişlemesine yol açmayabilir. Bu durumda, genişletici politikanın nihai sonucu, yalnızca çöküşün devam etmesi değil, aynı zamanda politikanın daha yüksek bir kamu borç oranı getirmesi ve dolayısıyla gelecekteki ekonomik büyüme potansiyelini azaltmasıdır. Bununla birlikte, teşvik politikasının amaçlandığı gibi işlemesi gerekiyorsa ve ekonomi güçlü bir toparlanma yaşarsa, bu ekonomik genişleme, talebin genişlemesi yetersiz kapasite kısıtlamasını bulduğu için daha yüksek fiyat enflasyonu tarafından durdurulacaktır.
Rothbard'ın Tarifi
Karmaşadan çıkmanın doğru yolu, Murray Rothbard'ın Büyük Buhran analizinde geliştirdiği şekliyle Rothbardian reçetesinin uygulanmasıdır. Bu kitapta Rothbard, depresyondan çıkmanın daha fazla kamu borcu değil, özel sektörün genişlemesi olduğunu açıklıyor. Son zamanlarda yapılan ampirik çalışmalar bu tezi doğrulamaktadır.
Mali kısıntı yoluyla obez durumun azaltılması ekonomik genişlemeye yol açar. Kamu sektörü ne kadar küçülürse, özel sektör o kadar genişleyebilir. Ekonomiyi yönlendiren daha fazla kamu borcu değil, özgürleşmiş piyasalarda gelişen girişimciliktir.
Özel sektörün kâr beklentisinin ötesinde uyarıcılara ihtiyacı yoktur. Özel ticari faaliyet koşulları iyileştiği için kar beklentileri yükseldiğinde, yatırımlar artacaktır. Daha fazla istihdam ve artan gelirler takip edecektir. Daha yüksek kâr beklentileri, sermaye yatırımını beraberinde getirir ve böylece daha yüksek ekonomik büyüme için zemin hazırlanır.
Daha az harcama, daha fazla tasarruf ve laissez-faire, Rothbard'ın krize karşı reçetesidir. Murray Rothbard, America’s Great Depression adlı kitabında, Avusturya'nın iş döngüsü teorisini uyguluyor ve Roosevelt yönetimi tarafından 1930'ların depresyonuyla mücadele etmek için alınan önlemleri kınıyor. Yüksek ücretleri korurken ve işsizliği sübvanse ederken daha fazla harcamayı teşvik etmek ve ekonomiyi şişirmek için alınan önlemler krizi daha da kötüleştirdi. Rothbard'ın çöküşten kurtulma tarifi, geçmişte Büyük Buhran sırasında yapılanların ve bugün uygulananların tam tersidir
(tablo 1)
Ne Yapılmalı Ne Yapılmamalı
Kötü yatırımların tasfiyesini hızlandırın Kötü yatırımların tasfiyesini geciktirin
Bırakın deflasyonun seyrini sürdürmesine izin verin Ekonomiyi yeniden şişirin
Tasarrufları artırın Tüketimi teşvik edin
Devlet harcamalarını kısın Devlet harcamalarını artırın
Vergileri düşürün Vergileri artırın
Ücret oranlarının düşmesine izin verin Ücret oranlarını stabilize edin
Büyük Buhran hakkındaki tüm karşıt kanıtlara rağmen, kitle iletişim araçlarındaki ve yüksek öğrenim okullarındaki amansız tekrarlar nedeniyle, Roosevelt’in ekonomi politikalarının ülkeyi Buhran'dan çıkardığı efsanesi hâkim olmaya devam ediyor. Aksine durum böyledir. Roosevelt’in yanlış tasarlanmış politikaları depresyonu uzattı ve derinleştirdi. Keynesçi ve parasalcıların mitlerinden farklı olarak, ne genişleyen mali ne de genişleyen para politikası ekonomiyi Buhran'dan çıkarmaya yardımcı olmadı.
Büyük Buhran'ın sorunu talep eksikliği değil, Roosevelt'in ekonomik politikalarının girişimci ruhu mahvetmesi ve kapitalizme olan güveni söndürmesiydi.
Marshall Planı hakkında da benzer efsaneler yayılıyor. Başarısı, paketin büyüklüğüne (nispeten küçüktü) değil, yardımı alabilmek için alıcı ülkelerin ekonomik liberalleşmeye, parasal ve mali istikrara ve dünya ekonomisine entegrasyonun desteklenmesine rıza göstermeleri şartına bağlıydı.
Keynesyen talep yanlı ekonomi, artık iktisadın akademik bir disiplin olarak ayırt edici özelliği olmasa da, hala siyasette ve merkez bankacılığında derinlemesine kökleşmiş durumda. Politika aktivizmi, önlemlerin arkasında sağlam bir duruş değil. Laissez-faire çözümleri bir kenara atılıyor çünkü politikacılar harekete geçmek istiyor. Hükümetteki yetkililer diğer insanların paralarıyla oynuyorlar ve bu tür bir politika milletin refahına zarar vermesine rağmen bu kamu harcamalarının bir kısmını elde eden insanlardan alkış alıyorlar.
Rothbard'ın ekonomisi açısından bu süregiden politika oyunu tamamen saçmadır. Rothbard’ın tarifi yalnızca çöküşten kurtulmak için bir reçete değil, aynı zamanda bir çöküşe düşmemek için bir kılavuzdur: borçtan uzak durun ve rekabetçi piyasalardaki girişimcilerin işlerini yapmasına izin verin.
Sonuç
Dünyanın büyük bir kısmı, piyasa ekonomisinin başarısızlığı nedeniyle değil, kilitlenme politikaları nedeniyle ciddi bir ekonomik krize girdi. Şimdi ekonomi politikası bir dönüm noktasındadır. Bir tarafta, açık harcama ve parasal genişleme politikasına devam etme eğilimi var. Diğer çıkış yolu, serbest piyasalar lehine cüretkar ekonomik reformlar olacaktır. Teşvik politikalarının yolu, ekonomiyi uzun süreli bir depresyona veya enflasyonla birlikte olduğunda stagflasyona itecektir. Diğer yol, iş dostu bir ortam yaratacak ve özel sermaye yatırımına dayalı ekonomik büyümeyi sağlamak için girişimcilik ruhuna güvenecektir. Şu an itibariyle, doğru yolun alınacağına dair çok az umut var. Ne yazık ki, öyle görünüyor ki, birçok insanın uyanması başka bir felaket gerektirecek.
Yazar - Antony P. Mueller
Bu yazı mises.org sitesinin ''Rothbard Explains How to Recover from an Economic Crisis'' adlı yazının çevirisidir.