Evrim Ağacı olarak geçen günlerde bizim de yayınladığımız bir haber, şu anda halen yabancı kaynaklarda tartışılmaktadır. Ancak herkes "yeni vücut kısmı keşfedildi" fikrine katılıyor gözükmüyor. io9'un yaptığı bir haber şu şekilde:
"Cerrahlar insan dizinde yeni bir bağ keşfetti." diye yazıyor bir başlık. Bir diğeri ise "Anterolateral bağ: Bilim insanları dizimizde yeni bir bağ keşfetti." diyor. Bu gibi başlıklar internette son birkaç gündür dolaşıp duruyor. Hepsi saçmalık. "Daha önceden bilinmeyen" bu bağ, zaten 1879 yılında keşfedilmişti.
Ortopedik Cerrahi uzmanı olan Johan Bellemans tarafından Journal of Anatomy dergisinde yayımlanan yeni makale, bağı tanımlıyor. Bu yayın yeni değil, Ağustos'ta yayımlandı. Üstelik makalede, çok açık bir şekilde "inci benzeri, dirençli ve lifli bağ"ın Fransız cerrah Paul Segond tarafından bundan 130 yıl ince keşfedildiği ve tanımlandığı söyleniyor. O zamandan sonra ise bu bağ "orta-üçüncü lateral kapsüler ligament", "kapsülo-osöz iliotibial bağ katmanı" ve "anterolateral bağ" isimleriyle anılmaktadır. Bu makalenin yazarları, sadece son ismi kullanmayı tercih etmişlerdir ve ALL olarak kısaltmışlardır.
Bu makalenin yaptığı şey, anterolateral bağ ile yakınındaki diğer bağların arasındaki ilişkilerin nitel ve nicel analizidir. Bir diğer deyişle şu soru sorulmaktadır: Birkaç yüz yıldan fazla bir zamandır bildiğimiz bu bağ, diz ve bacağımızdaki diğer organlarla nasıl ortak olarak çalışmaktadır?
Makalenin sonucu şu şekilde:
"Yapısı ve anatomik konumu düşünülecek olursa, ALL'nin iç tibiyal rotasyonu ve dolayısıyla pivot kayması fenomenini kontrol ettiği varsayılmıştır, ancak bu biyomekanik fonksiyonu doğrulamak için daha fazla çalışma yapılmalıdır."
Biyomekanik mühendisleri bu ve bunun gibi vücut parçalarımızın nasıl çalıştığını anlamak için tüm hayatlarını adamaktadırlar. Bu, kalp ve diz kapakları için de geçerlidir. Anatomik tanımlama, keşfetmek anlamına gelmemektedir.
---
io9'un haberi bu şekilde. Ne var ki, Evrim Ağacı olarak makaleyi okuduğumuzda, io9'un tepkisini anlaşılır bulmakla birlikte, biraz fazla tepki gösterildiğini gördük iki taraftan da... Makalenin "Giriş" kısmında belirtildiği ve io9'un tespit ettiği gibi, Fransız cerrah Paul Segond bu yapının varlığını keşfetmiş ve tanımlamıştır; ancak fonksiyonu ve yapısının detaylarını sadece varsaymak zorunda kalmıştır. Bu sebeple, makalenin anlattığına göre, neredeyse hiçbir anatomi kitabısında diz anatomisinde bu yapıya yer verilmemektedir ve fonksiyonları açıklanamamaktadır. Bu da birçok soru işaretine ve kafa karışıklığına neden olmaktadır.
Dolayısıyla, io9 doğru bir tespit yapmaktadır; belki "ilk defa keşfedilen" bir yapı değildir; ancak gerçekten ne olduğunu ilk defa anlamaktayız. Bunun örnekleri bilim tarihinde çok sık görülür ve en müthiş örneği, Mendel Genetiği olsa gerek... Mendel tarafından 19. yüzyılın ortasında ve sonlarına doğru genetiğin temelleri atılmış olsa da, kimse buna önem vermemiştir ve genetik asla ortaya çıkmamıştır. Ta ki 1900'lü yılların başlarında genetiğin "yeniden keşfedilmesi" ve bilim tarihini değiştirecek adımların atılmaya başlanması gibi... Bu "ikinci keşif" belki genetiğin ilk keşfi olarak kabul edilemez; ancak en az Mendel'in keşfi kadar önem verilmelidir. Zira ilk etapta ciddiye alınmaması (temel sebebi dil farklılığıdır) ne kadar kötü olsa da, sonuçta ciddiye alınmamıştır ve bu kadar önemli bir bilimsel atılım gölgede kalmıştır. Yeniden keşfedip popülerleştirmeyi başaran isimler de olmasaydı, bu bilim belki de bugün halen soru işareti olarak kalacaktı.
ALL de belki hayatımızı değiştirecek bir keşif ya da yeniden tanımlama değil; ancak anatomi ve özellikle de dizinden sıkını çekenler açısından oldukça önemli bir keşif olarak kabul edilebilir. 19. yüzyılda ilk olarak tanımlanmış olsa da, 2013 senesinde ilk defa tam olarak tanımlanabilmiş ve gerçekten üzerine eğilmeye başlanmıştır. Dolayısıyla verilen ilk haberlerin de, bir miktar abartıldığını kabul etmekle birlikte, aşırı hatalı bir iş yapmadıklarını söyleyebiliriz.
Yine de haber alırken bu tür detaylara dikkat etmekte fayda var. Evrim Ağacı olarak üzerimize düşeni yapıp, bunu da sizlere aktarmış olalım. Özet olarak, makalenin Tartışma kısmının ilk birkaç satırından bir çeviri aktaralım:
"Bu makalenin ana bulgusu, anterolateral ligament (ALL) olarak bilinen bağ dokusunun ayrı ve net bir ligament yapısı olduğu ve insan dizinin anterolateral açısında yer aldığıdır. Her ne kadar bugüne kadar ara sıra bu yapının varlığına dair raporlar yazıldıysa da (...), bu yapının kesin anatomisi ve fonksiyonu hakkındaki bilgiler oldukça bulanık ve kafa karıştırıcıydı. Lateral femur ve tibiya arasında bulunan bu bağ dokusunun varlığı ilk olarak 1897 yılında Paul Segond tarafından tanımlanmıştır ve Segond bunu 'kuvvete dayalı iç rotasyonaaşırı gerilim gösteren, inci benzeri, dirençli, fiberli yapı" olarak tanımlamıştır. Ancak bu yapı zamanla unutulmuştur, ta ki tekrardan 1970'lerin sonunda Jack Hughston tarafından yeniden bahsedilene kadar. (...) Günümüze yaklaştıkça bu yapının varlığıyla ilgili ara sıra çeşitli bilgilere rastlansa da, yapıya dair anatomik karakterizasyon, çizim veya fotoğraf bulunmamaktadır ve bu da, bu yapının gizemine gizem katmaktadır."
Sevgiler.
Teşekkür: Bu konuda dikkatimizi çeken İstem Fer'e teşekkür ederiz.
Kaynak: io9