İshal
Bağırsak enfeksiyonlarına bağlı ishaller ani olarak başlar ve günlerce sürebilir, bir de süreğen ishaller vardır. Genellikle dengesiz ve yetersiz beslenme, bağırsak asalaklarının varlığı ve enfeksiyonla¬ra bağlı olarak oluşabilir.
İshal temel besin öğelerinin bağırsaklar tarafından alımını bozar, iştahı azaltır. Bebekte aşırı miktarda elektrolit (kanda bulu¬nan sodyum, potasyum gibi mineraller) ve su kaybına yol açar. bebeğin derisi kurur, tonusu azalır, gözlerinde ve bıngıldağında çökme olabilir. Bu aşırı su ve tuz kaybına dehidratasyon denmekte¬dir. Ölüme neden olabilen tehlikeli bir durumdur. Dehidratasyon üçe ayrılır.
1. Hafif dehidratasyon: Çocuk susamış ve huzursuzdur. Solu¬num, nabız, kan basıncı, fontanel, göz küreleri ve deri turgoru nor¬maldir. Göz yaşı vardır. Dil nemlidir. İdrar azalmamıştır.
2. Orta dehidratasyon: Çocuk susamış ve huzursuzdur. Solunum derin bazen hızlı, nabız hızlı ve zayıf, kan basıncı normal ya da düşüktür. Fontanel çökük, deri turgoru azalmış, dil kuru. gözyaşı yok¬tur. İdrar azalmış ve koyudur.
3. Ağır dehidratasyon: çocuk halsiz ve dalgındır. Koma ve şok gelişebilir, solunum derin ve hızlı, nabız hızlı ve yüzeyel, kan basıncı düşük, deri turgor ve tonusu azalmış, fontanel iyice çökük, göz küreleri yumuşak, göz yaşı yok. dil kuru ve idrar yoktur.
Orta ve ağır dehidratasyonu olan bebeklerin karın derisi iki parmak arasına alınıp çekildiğinde eski haline çok yavaş gelir. Sanki parmakla tutulan deri bölümü eski halini almak istemez gibidir. Oysa dehidratasyonu olmayan bir bebekte bırakır bırakmaz eski ha¬lini alır.
Bebeğin havale geçirmesi, sürekli uyku isteğinin olması, zaman zaman bilincinin kapanması tehlikeli belirlilerdir. Ateşi ve kilosu ölçülerek yazılmalıdır. Eğer kiloda ani düşme varsa sıvı kaybı çok birimekte belirtilmiş olan duyarlı yapılması gerekir.. Ağızdan verilen besinle rin ve sulu şeylerin hatta suyun ishali artıracağı düşüncesiyle kesil mesi ölüme yol açabilir. Aksine bebeğin ve çocuğun yitirdiği sıvı v elektrolitlerin zaman geçirilmeden yerine konması gerekir.
İshal başlar başlamaz bol miktarda sulu yiyecekler verilmeli dir. Çocuk kötüleşirse, aşın tuz ve su kaybı olursa tuz şeker kansın ile tedavi edilmelidir. Pirinç suyu, meyve (elma. şeftali) suyu, açı! çay. yoğurt, patates, muz. verilebilir. Anne sütü emiyorsa emme mih tarım artırmak özellikle yararlıdır. Zaten anne sütü emen bebekk ishale daha seyrek yakalanırlar.
Sağlık ocakları ve sağlık evlerinde bol miktarda ishal paketle verilmiştir. Paketin üzerindeki açıklamaya aynen uyularak bu pake teki karışımı sulandırıp bol bol içirmek yeterlidir.
Hazır toz paketlerinden uygun karışımın nasıl yapılı] içirileceği aileye gösterilmeli, öğretilmelidir. İyice öğrendiklerinde emin olunduktan sonra yeterince verilmeli ve evde uygulama sürdürmeleri sağlanmalıdır. Verilecek miktar hafif dehidratasyonc ilk 4 saatte 50 mi / kg, orta dehidratasyonda 100 mi / kg olmalıdı Daha sonraki saatler için kaka yaptıkça 10 mi / kg içirilir. Ağır d hidratasyonda ve saatte dörtten fazla kusması olanlarda damarda tedavi verilir.
Eğer hazır paketler yoksa 3.5 gram sofra tuzu (ya da enjektöı üç sanllmetreküp). 40 gram toz şeker veya 20 gram glikoz (30 santiı etreküp glukoz ya da 50 santimetreküp toz şeker)2.5 gram yemi karbonaü (3 cc) katılır.
Santimetreküp (mi) ölçümleri herhangi ber enjektörün pistoı çıkartıldıktan sonra yapılabilir. Bu amaçla beşlik ya da onluk e jektörler kullanılır.
Tuz ve şeker karışımı evde de hazırlanabilir, ölçekli bir kaba bir litre, temiz, kaynatılmış ve soğutulmuş, ya da çay demlendikten sonra demlikte kalan sudan konur. Genellikle beş su bardağı dolusu bir litre gelir. Silme bir tatlı kaşığı tuz katılarak karıştırılır. Buna iki silme yemek kaşığı şeker katılır, silme yaparken bir bıçak sırta ile kaşığın taşan bölümü silinerek kaba geri dökülür. Geri kalan miktar suya katılır.
Çocuk ağızdan alabildiği sürece bol miktarda sıvı ve yiyecek vermelidir, idrar rengi normale göre daha koyu hale gelmiş, derisi, ağız İçi, dudak içleri ve dudakları çatlak, gözleri çukurda, bıngıldağı çökmüş, kas tonusu azalmış, ileri derecede bitkin çocuklarda sıvı tedavisi damardan verilmelidir.
Bazı aileler İshali sadece dışkının sulu olarak akması sandıklarından, bu belirtiyi ortadan kaldıran bazı ilaçlar kullanma eğilimindedir. Yan bilgilenme nedeniyle bazı sağlık personeli de bu gibi ilaçlan önerirler. Ancak bu, ölüme yol açabilen tehlikeli bir uygulamadır. Bazı ilaçlar bağırsak hareketlerini yavaşlatarak, dışkının çıkmasını engellerler. Anne baba da çocuğun ishalinin iyi olduğunu zannederler. Oysa bağırsakta kandan su vev elektrolit çekilmesi sürmekte yani gerçek anlamda ishal varlığını korumaktadır. Aynca bu durumda bakteriler uzun süre bağırsakta kalır ve bağırsak duvarını delerek kana geçme olanağını bulurlar. Mikropların vücuda yayılması ve bebeğin ölüm tehlikesi artar.