

|Orta Çağda Avrupa


KAVİMLER GÖÇÜ (375):
Balamir yönetimindeki Kuzey Hunlar, doğu Avrupadaki Gotlar adı verilen kavimleri yenilgiye uğrattılar. Bunun üzerine bu kavimler Roma topraklarına doğru göç ettiler. Bu göç dalgası diğer kavimlerin yerlerinden ayrılmalarına neden oldu. Bu göç hareketlerinin sonuçları şunlardır:
1. Roma İmparatorluğu Batı Roma ve Doğu Roma olmak üzere ikiye ayrıldı (395). Daha sonra Batı Roma yıkıldı (476).
2. Batı Roma topraklarında barbar kavimler kendi krallıklarını kurdular.
3. Barbar krallıklarında feodalizm (derebeylik) denilen sistem ortaya çıktı.
4. Barbar kökenli kavimler hristiyanlığı benimsediler. Böylece hristiyanlık, Avrupada yaygın bir din oldu.
5. Kuzey Hunlar, bugünkü Romanya'nın bulunduğu topraklara egemen oldular ve Avrupa Hun devletini kurdular.
6.Avrupa'daki kavimlerin kaynaşmasıyla günümüz Avrupa milletlerinin oluşumu başladı.
KİLİSE
Hz. İsa'nın doğduğunda babasının olmaması, hristiyan din adamları arasında dini tartışmalara yol açtı. Konsil
Katolik kilisesinin din başkanına Papa, Ortodoksların dini liderine ise Patrik denildi. Papa Roma'da, Patrik ise İstanbul'da yaşamıştır. Patrik, doğrudan Bizans kralına bağlı olmuş, bu nedenle siyasal yetkiler kazanamamıştır.
Katolik kilisesinin lideri Papa, Batı Roma imparatorluğunun yıkılmasıyla birlikte meydana gelen siyasi boşluğu ve Barbar krallıklarda merkezi otoritenin zayıf durumda bulunmasını fırsat bilerek, gerçekleştirdiği dini uygulamalarda siyasal üstünlük kazandı. Bu üstünlüğü aşağıdaki dinsel uygulamalarda daha çok kuvvetlendirdi.
Katolik kilisesinin kuvvetlenmesini sağlayan uygulamalar şunlardır:
a. Günah çıkarma
b. Afaroz etme: Katolik kilisesine karşı olanların toplum dışına itilmesi
c. Endülüjans satma: Günahların para karşılığında affedildiğini gösterir bir belgenin verilmesi.
d. Enterdi ilân etme: Bu uygulamada papanın emrine uymayan bir kralın ülkesinde her türlü dini tören durdurulması. Bu durum halkın krala tepkisine yol açmıştır. Böylece Papalar kralın üstünde bir otorite olmuşlardır.
FEODALİTE
Feodalizm, temelde toprağın ekonomik gücüne el koyan, hak eşitsizliğine dayanan bir siyasi düzendir.
Feodalitenin (derebeyliğin) oluşumunda aşağıdaki etkenler yer almıştır.
1. Barbar kavimlerin Kavimler Göçü sürecinde yerleşik insanların topraklarını ele geçirmeleri.
2. Kavimler göçü sonunda kurulan Barbar krallıklarda meydana gelen karışıklıklarda köylülerin topraklarını koruyamamaları, bu nedenle Senyör denilen kişilerin himayelerine girmeleri.
3. Frank krallığının, Normanları (İskandinavyalı kavimlerin), Macarların ve İspanya üzerinden gelen Arapların saldırıları nedeniyle sarsılması ve bu süreçte küçük toprak sahiplerinin derebeylerden yardım istemek zorunda kalmaları.
Feodal bağlılık ilişkisi Fief sözleşmesi denilen bir anlaşmaya dayandırılmıştır. Bu anlaşmaya göre himaye altına girene vasal, himaye altına alan derebeye de süzeren denilmiştir.
FEODALİTE DÜZENİNDE SINIFLAR
1. Asiller
Sınıfların en üst tabakasını oluşturur. Geniş arazilere sahip olmuşlardır. Devlet ve askerlik işlerini egemenliklerine almışlardır. Asiller içindeki en büyük senyör o ülkenin kralı idi. Ancak her asilzade kendi bulunduğu topraklarda kendi idarelerini kurmuşlardı. Bu nedenle kralların monarşik otoritesi zayıftı. Böylece merkezi otorite güçsüz olmuştur.
2. Rahipler
Katolik kilisesine bağlı din adamlarıdır. Dinsel uygulamalara dayanarak toplumda üstünlüklerini kurmuşlardır. Senyörlere (derebeylere) destek olmuşlardır. Böylece sömürüye ortak olmuşlardır.
3. Burjuvalar
Şehir ve kasabalarda ticaret ve zanaatla geçinmişlerdir. Bulundukları bölgedeki senyörlere vergiler vermişlerdir. Ortaçağın sonuna doğru zenginleşmişler ve böylece asillere karşı daha güçlü hale gelmişlerdir.
4. Köylüler
Özgür köylüler ve köle köylüler (serfler) olarak ikiye ayrılmışlardır.
Özgür köylüler: Topraklarda özgürce üretim yaparlardı. Ancak bağlı oldukları senyöre vergi verirlerdi. Ayrıca senyörlerin angaryalarını yapmak zorunda kalmışlardır.
Serfler: Köle durumunda olan köylülerdir. Topraklarla alınıp satılmışlardır.
SKOLASTİK FELSEFE
Yunan felsefecilerinden Aristo'nun düşüncelerinden kaynaklanan, dilbilgisi ve mantık yöntemiyle katolik mezhepinin kuralları savunan felsefi öğretidir. Bu felsefede din adamları kendi çıkarları doğrultusunda toplumsal, siyasal ve doğa olaylarını açıklamışlardır. Kilise okullarında ve manastırlarda gelişen bu felsefede neden nasılcı düşünüş, deney–gözlem ve tartışma yasaklanmıştır. Bu durum bilimsel gelişmeleri engellemiştir. Bu durumlardan dolayı Orta Çağ Avrupası karanlık bir dönem olarak nitelenir.
HÜMANİZMA
Avrupada Ortaçağın sonlarına doğru doğan, konusu insanlık ve tabiat sevgisi olan fikir akımıdır. İlk önce İtalya'da doğmuş ve edebiyatta başlamıştır.
MAGNA KARTA LİBERTUM
(BÜYÜK ÖZGÜRLÜK BİLDİRGESİ) (1215)
İngiltere'de Kral Yurtsuz John'a baskıcı yönetiminden dolayı derebeyler isyan ederek Magna Karta denilen belgeyi kabul ettirmişlerdir. Bu belge kralın haklarını kısıtlamıştır.
Belgeye göre Kral, derebeylerin onayı olmadan vergileri arttırmayacak, keyfi uygulamalar yapmayacak, haksız yere tutuklama ve sürgün cezaları vermeyecek.
Yukarıdaki gelişme, İngiltere'de ilk kez hukuk devleti kavramını ortaya çıkarmıştır. Bunun sonunda başlayan demokratik gelişmeler İngilterede parlamentonun açılmasını sağlamıştır (1295). Bu gelişmeyle Avrupada ilk kez meşrutiyet yönetimi İngilterede kuruldu.
denilen meclislerde Hz. İsa'nın tanrı olup olmadığı konusu tartışılmıştır. Bu tartışmaların sonucunda hristiyanlıkta mezhepler ortaya çıktı. Başlıcaları Katoliklik, Ortodoksluk ve Nasturilik idi.
HAÇLI SEFERLERİ
Dini Nedenler
1. Hristiyanların Kudüs'e ziyaretlerinin müslümanlar tarafından engellendiğinin iddia edilmesi.
2. Hristiyanlığın Kluni tarikatına bağlı olanların müslümanlara karşı hristiyanları kışkırtmaları
3. Katolik din adamlarının Hristiyan halkı Günahlardan kurtulmak ve cennete gitmek için müslümanlara karşı savaşa çağırmaları
4. Papalığın Ortodoks hristiyanları kendisine bağlayarak hristiyanlığın lideri olmak istemesi
Siyasi Nedenler
1. Bizans'ın Anadolu Selçuklu devletinin ilerleyişine karşı Avrupa'daki krallardan yardım istemesi
2. Az topraklı şövalyelerin ve asillerin kendi mevkilerini kuvvetlendirmek istemeleri
Ekonomik Nedenler
1. Feodalite nedeniyle yoksullaşan Avrupalıları, Hristiyan din adamlarının zenginlik vaadiyle kışkırtmaları
2. Müslümanların yaşadığı ülkelerin ve Asya'nın diğer yerlerdeki ekonomik kaynaklarının Avrupalılar tarafından abartılması ve bunların ele geçirilmek istenmesi.
HAÇLI SEFERLERİNİN BAŞLAMASI
I. Haçlı Seferi (1096–1099)
Öncü Haçlı grubu Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan tarafından imha edildi. Ancak asıl Haçlı grubu sayıca çok fazla idi. Haçlıların fazlalığı karşısında Selçuklular, başkent İznik'i boşalttılar. Konyayı başkent yaptılar.
Haçlılar, Fatimilerden Kudüs'ü aldılar. Kudüs Latin Krallığını kurdular.
II. Haçlı Seferi (1147–1149)
Nedeni:
Musul'daki Zengiler Atabeyliğinin Urfa Haçlı beyliğini yıkması.
Anadolu'ya gelen haçlılar yenilgiye uğratıldı.
III. Haçlı Seferi (1159–1192)
Nedeni:
Mısır'daki Eyyubi hükümdarı Selahattin Eyyubinin Kudüs Latin krallığını Hıttin Savaşıyla yıkması.
Sefere İngiliz, Fransız ve Alman kralları katıldı. Selahattin Eyyubi Kudüs'ü Avrupalılara kaptırmadı. Savaş sonunda yapılan anlaşmaya göre Hristiyan hacılar Kudüsü serbest ziyaret edeceklerdi.
IV. Haçlı Seferi (1204)
Nedeni:
Haçlıların Kudüs'ü almak istemeleri ve Eyyubi devletine son vermeyi amaçlamaları. Avrupalılar amaçlarından vazgeçerek Bizans devletine son verdiler. İstanbulda Latin krallığı kurdular. Katolik haçlılar, İstanbul'daki Ortodoks halka mezhep baskısı yaptılar. Bir kısım Bizanslı komutanlar, İznik Rum krallığı ile Trabzon Rum Pontus devletini kurdular.
İznik Rum krallığı, sonraki dönemde Bizans devletini yeniden kurdu. Ancak IV. haçlı seferi, Bizans devletinin daha da fazla zayıflamasına neden oldu.
HAÇLI SEFERLERİNİN SONUÇLARI
Türk ve İslâm Dünyası Bakımından Sonuçlar:
1. Anadolu Selçuklu devletinin Marmara Bölgesindeki ilerleyişi durmuştur. Türkler İç Anadoluya geri çekilmek zorunda kalmıştır.
2. Türklerin Bizans'ı yıkmaları gecikmiştir.
3. Anadolu Selçuklu Devleti, Danişment Beyliği, Zengiler Atabeyilği, Eyyubi Devleti ve Memluklu Devleti İslam ülkelerini Hristiyanlara karşı korudular ve Hristiyanlığın Ortadoğuda yayılışını engellediler.
Dini Sonuçlar
1. Papalık ile Katolik din adamlarına Hristiyanların duyduğu güven azaldı.
2. Papalık kurumu güç kaybetmeye başladı.
Siyasi Sonuçlar
1. Seferlere katılan derebeylerin bir kısmının ölmesi ve bazılarının ekonomik güçlerini kaybetmesi kralların monarşik idaresinin kuvvetlenmesine yaradı.
2. Papalığın ve Katolik kilisesinin gücünü kaybetmesi, kralların otoritesinin artmasına yaradı.
3. Anadolu Selçuklu devletinin Anadolu'da üstünlük sağlaması gecikti.
Ekonomik ve Bilimsel Sonuçlar
1. Batı ve Doğu Akdeniz limanları arasında ticaret canlandı.
2. Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı kuvvetlenmeye başladı.
3. İtalya'daki Venedik, Cenova ve Napoli şehirleri deniz ticaretiyle zenginleşti.
4. İslam ülkelerindeki fen ve teknik eserler Avrupalılarca öğrenilmeye başlandı. Bu durum Yeniçağdaki Hümanizm, Rönesans, Reform ve Coğrafi Keşiflere katkıda bulundu.
5.Avrupalılar, Kağıt yapımı ve matbaa tekniklerini öğrendiler. Bu durum Rönesansa, Reforma ve Hümanizme etkide bulundu.
YÜZYIL SAVAŞLARI (1337–1453)
Nedeni: İngiliz kralının veraset yoluyla Fransız tahtının kendisine ait olduğunu iddia etmesi ve Fransa'yı işgal etmesi.
Fransızlar İngilizleri ülkelerinden çıkardılar. Bu savaşlarda Fransa'daki derebeylerin ölmesi, Fransız kralının monarşik idaresinin artmasına yaramıştır.
İKİ GÜL SAVAŞLARI (1450–1485)
Nedeni: İngilterede Yüzyıl Savaşlarını kaybeden krala karşı diğer soyluların taht kavgasını başlatmalarıdır.
İngiliz kralı muhalif soyluları yenilgiye uğrattı.

