Fazıl Say’ın yüzü
Habertürk yazarı Muhsin Kızılkaya, “Tekrar tekrar çal Fazıl Say” başlıklı yazısı ile beni yıllar öncesine götürdü…
Yıl 1991. Fazıl Say Berlin HDK Sanat Yüksek Okulu'nda asistan. 21 yaşında. Geçinemiyor. Ek işler yapıyor; konserler, ders vermenin yanında bir Jazz Club'ta cuma ve cumartesi akşamları çalıyor. Bir gece…
Hoş bir bayan piyanonun yanına geliyor Fazıl Say'a teklifte bulunuyor:
-“Ben Berlin Hilton'un halkla ilişkiler müdürüyüm, yılbaşı gecesi projem var, tüm Hilton Oteli, ‘Casablanca' filmi konseptinde donatıyorum: Humphrey Bogart, Ingrid Bergman heykelleri, dev fotoğraflar, Casablanca uçağı vs. Berlin'i aradım taradım, tek bir siyahi piyanist bulamadım. Filmin önemli sahnesidir, ‘Play again Sam', (Tekrar çal Sam) şarkısı. Sam da sürekli ‘As time goes bye' şarkısını çalar hep. Siz bütün gece, saat akşam 6'dan sabah beşe kadar hep aynı şarkıyı, çalacaksınız. Siz bu işi yapar mısınız. Ama kendinizi boyamanız lazım, siyahi olmanız için…”
Bu anıyı hoş sohbetiyle Fazıl'dan dinlemelisiniz. Sonuçta Fazıl geceye gidiyor sabaha kadar aynı şarkıyı çalıyor; ama kendini siyaha boyama konusunda sorun yaşıyor, boyayamıyor!
Muhsin Kızılkaya'nın yazısına, “Tekrar tekrar çal Fazıl Say” başlığını koymasının bu anlattığım anıyla hiç ilgisi yok. O, Datça Açıkhava Tiyatrosu'ndaki konserde Fazıl Say'ı ilk kez dinlediğini, nasıl etkilendiğini anlatıyor. Ve konuyu Fazıl Say'ın politik kimliğine getiriyor.
“LAİK DEPRESİF”
Kızılkaya, Fazıl Say için, “Bir zamanlar ‘laik depresif' bir hastalıktan mustarip olması” cümlesiyle başlayıp şu cümleyle bitiriyor:
-“Geriye bir tek şey kalacak, yaptığı birbirinden muhteşem eserler. Sahiden Beethoven sağcı mıydı yoksa solcu mu? 9. Senfoni hangi yanımıza iyi geliyor? Yaralarımıza mı siyasal fikirlerimize mi? Ruhumuzu mu besliyor yoksa kinimizi mi?”
Bu cümleye dair ilk söyleyeceğim şu:
Beethoven solcu idi!
1789 Fransız Devrimi'ne yol açan toplumsal olayların tutuşturduğu dönemde yaşadı.
Devrime inandı, devrime bağlandı.
Aydınlanmacıydı. Ulusalcıydı. Halkçıydı.
Beethoven, ulusal şair Goethe'ye hayrandı ama onun soylular önünde dalkavukluk yapmasını kıyasıya eleştirmekten de geri durmadı.
Beethoven, 3. Senfoni/ “Eorica” (Kahramanlık) eserini, tüm Avrupa'ya özgürlük getirecek Fransız devrimi öncülerinden Napolyon Bonapart için besteledi. Ancak ihtilalden sonra Napolyon kendini 1804'te imparator ilan edince Beethoven tepki gösterdi:
-“Öyleyse sıradan bir ölümcül olmaktan öteye geçmiyor! Sadece tutkusunu şımartacak, şimdi kendini tüm insanlardan daha üstün görecek, zorba olacak!”
Ümidi boşa çıkan Beethoven çalışma masasına gitti, “Buonaparte” yazan sayfayı ikiye bölüp yere attı.
Napolyon diktatörlere karşı çıkan Beethoven'ın tarihsel duruşu budur, solcudur.
Bitmedi.
HİÇ ÇABALAMAYIN
Fransız devrimi yenilip yoğun baskı dönemi gelince Beethoven mektubunda dostuna yakındı:
-“Neredeyse tek başıma yaşıyorum. Sevdiğim her şeyden ayrı yaşamak zorunda bırakıldım.”
Böyle bir dönemde, Friedrich Schiller tarafından 1785'te yazılan “Ode to Joy” (Neşeye Övgü) şiirini –birazcık değiştirerek- besteledi: 9. Senfoni…
Tüm karamsarlığa rağmen yaşlı ve sağır Beethoven'ın, hapis yatan, sürgüne gitmek zorunda bırakılan, şiir-tiyatro yazması yasaklanan Schiller'in şiirini bestelemesi, politik tavır değil midir?
Bu sebeple… Şili'de diktatör Pinochet'e karşı gösteri yapan öğrencilerin en büyük silahı 9. Senfoni olmadı mı?
Mesele şu:
Neoliberalizm, sanatı, politik-devrimci anlamı dışına çıkarmayı başardı.
Bunlara göre Che Guevara, yakışıklı bir romantik maceracı idi!
Bunlara göre Nazım Hikmet, yakışıklı romantik şair idi!
Politik kimlikleri yoktu sanki…
Yollarını çizen, eserlerini doğuran politik bilinçleri değildi sanki…
Hepsi sanki bir fanus içinde yaşıyorlardı; toplumsal gerçeklerden kopuk!
Muhsin Kızılkaya, Fazıl Say'ın siyasal tavrını eleştiriyor:
– “Laik depresif bir hastalık!”
Aslında şunu demek istiyor:
Odatv.com