De Havilland DH-106 Comet 1 (1949)
Britanyalı şirketin ürettiği uçak, seri üretilen ilk jet motorlu yolcu uçağıdır.
Teknoloji
Etiketler
uçak, Comet, havacılık, jet motoru, yolcu taşıtı, yolcu taşımacılığı, gázturbina, afet, felaket, kaza, hava basıncı, Yakın Çağ, taşımacılık, icat
İlgili ekstralar
Görüntüler
DH-106 Comet 1
Britanyalı de Havilland Aircraft Company Limited şirketinin ürettiği uçak, seri üretilen ilk jet motorlu yolcu uçağıdır.
Uçağın prototipinin ilk uçuşu 1949'da gerçekleşti. Üç yıl sonra, 1952'de BOAC Comet'lerin ilk tarifeli seferini de başlattı.
Uçakta sivil havacılıkta yenilik sayılan birçok eleman bulunuyordu. Comet yolcular tarafından da çok beğenildi. Üstelik işletilmesi de çok ekonomik görünüyordu.
Ancak yaptığı kazalardan sonra Comet yüksek beklentileri bir daha karşılayamadı. (Buna rekabetçi Amerikalı rakiplerin başarıları da katkıda bulundu.)
Yapısı
- pilot kabini
- gövde - İnce kaplamalı, temiz tasarımlıydı. Kargo bölümü alt kısmında yer alıyordu.
- kanat - Büyük yüzeye sahip olan trapez kanatlar altta yer alıyordu.
- jet motor - İki çift turbojet motor, kanat köklerine gömülüydü.
- hava girişi
- pencereler - Başlangıçta dikdörtgen biçimindeydiler ancak kazalar sonrasındaki incelemeler sonucunda yuvarlak olarak değiştirildiler.
- BOAC - 1939'da kurulan British Overseas Airways Corporation'un kısaltması.
- iniş takımı
- kanatçık
- flaplar
- çıkışlar
- dikey dengeleyici
- istikamet dümeni
- irtifa dümen kumandası
- yolcu kabini - Yüksek irtifalarda oluşan vakum nedeniyle basınçlandırılmıştı.
Comet dönemin uçaklarından daha konforlu yolcu kabinine (daha geniş koltuklara) sahipti. Büyük pencereler, rahat koltuklar ve masalar da yolcu konforunu yükseltiyordu.
Uçakta soğuk ve sıcak yemekler hazırlamak için uygun mutfak; kadın ve erkek yolcular için ayrı lavabolar bulunuyordu.
Yolcular için en büyük sürpriz uçağın oldukça sessiz olması (motorlar ses perdeleriyle, yolcu kabini ise ses yalıtımıyla donatılmıştı) ve düzgün (titreşimsiz) ilerlemesi oldu. Bu unsurlar dönemin pervaneli uçaklarında hiç yoktu.
Üstelik Comet aynı mesafeyi rakiplerinden %50 daha hızlı katedebiliyordu.
Basınç değişimi
- atmosfer basıncı: 100 kPa
- atmosfer basıncı: 19 kPa
- kabin basıncı: 100 kPa
- kabin basıncı: 79 kPa
Temiz tasarımlı, konforlu ve ekonomik olan Comet'lerin tarifeli seferleri 1952'de gerçek bir başarı öyküsünün başlangıcına imza attı.
Ancak hemen ilk ve sonraki yıllarda ciddi kazalar gerçekleşti. İlk iki seferde büyük olasılıkla pilotlar hata yapmıştı, ama üçüncü kazaya bir tasarım hatası yol açmıştı.
Bu üçüncü kaza yüzünden uçaklar hava durumu radarı ve özel servo direksiyon ile donatıldı.
Ne yazık ki bir sonraki yılda yine kazalar oldu: İki Comet Akdeniz'e düştü. Düşen uçaklarda bulunan herkes hayatını kaybetti. Sonuç olarak Comet'ler hemen hizmetten çekildi, üretimi ise durduruldu.
Denizden çıkartılan enkaz en ince ayrıntısına kadar incelendi. Gövdesinde özel basınç testleri yapıldı.
Bunların neticesinde kazalara yorulma çatlaklarının neden olduğu ortaya çıktı. Yorulma çatlaklarının oluşmasına bir taraftan dikdörtgen şekilli pencerelerin köşelerinde yoğunlaşan basınç, diğer taraftan pencere çerçevelerinin yanlış montaj yöntemi neden oldu.
Şirket köşeli pencereleri yuvarlak olarak değiştirdi ve gövde ile kanatların yapısını da güçlendirdi.
Comet'lerin kazaları ve sonuçlarında gerçekleştirilen geliştirmeler diğer uçak üreticilerine de değerli dersler verdi.
Başınç değişiminin pencere tipleri üzerindeki etkisi
- dikdörtgen pencere - Sıklıkla yapılan basınçlandırmalar yüzünden köşeli pencerelerin köşelerinde yorulma çatlakları oluştu.
- yuvarlak pencere - Kazalardan sonra uçakların köşeli penceleri yuvarlak olarak değiştirildi. Böylece pencerelerde oluşan gerilim de azaldı.
Atmosferde yukarıya gittikçe hava basıncı azalır: On bin metrelik uçuş yüksekliğinde yer seviyesindekinin yaklaşık dörtte-beşte biridir.
Böylece dış ortamdaki hava basıncından daha yüksek basınca sahip yolcu kabinindeki hava, yolcu kabininin duvarını dışarı iter. (Yolculuk sırasında yolcu kabinindeki hava basıncı da azalır, ama azalma çok küçük miktarda gerçekleşir.)
Bununla beraber on bin metrelik yükseklikte havanın sıcaklığı yaklaşık -40 °C'dir ve kabinin duvarını dışarıdan soğutarak kabini küçültür.
Üstelik yüksek hızdan dolayı oluşan sürtünme buna tam karşı etki yapar: Uçağın dış yüzeyini ısıtır.
Kalkış ve iniş sırasında uçağa etki eden kuvvetler de hesaba katıldığında iskeletin ve kanatların bu olağanüstü kuvvetleri karşılamak için olabildiğince dayanıklı olması gerektiği kolayca anlaşılır.
Kabinin duvarını etkileyen kuvvetler tarafından oluşturulan gerilim köşeli pencere çerçevelerinin köşelerinde yorulma çatlaklarının ortaya çıkmasına yol açtı. Yuvarlak pencerelerde kabinin şekil değiştirmesinden (genişleme, küçülme) dolayı oluşan gerilim çok daha düşüktür.
Animasyon
- pilot kabini
- gövde - İnce kaplamalı, temiz tasarımlıydı. Kargo bölümü alt kısmında yer alıyordu.
- kanat - Büyük yüzeye sahip olan trapez kanatlar altta yer alıyordu.
- jet motor - İki çift turbojet motor, kanat köklerine gömülüydü.
- hava girişi
- pencereler - Başlangıçta dikdörtgen biçimindeydiler ancak kazalar sonrasındaki incelemeler sonucunda yuvarlak olarak değiştirildiler.
- BOAC - 1939'da kurulan British Overseas Airways Corporation'un kısaltması.
- iniş takımı
- kanatçık
- flaplar
- çıkışlar
- dikey dengeleyici
- istikamet dümeni
- irtifa dümen kumandası
- yolcu kabini - Yüksek irtifalarda oluşan vakum nedeniyle basınçlandırılmıştı.
Anlatma
Britanyalı de Havilland şirketinin ürettiği Comet, seri üretilen ilk jet motorlu yolcu uçağı olup havacılık tarihinde gerçek bir kilometre taşıdır.
Londra ile Johannesburg arasındaki ilk tarifeli sefer 1952'de gerçekleşti.
Daha sonra jet motorlu yolcu uçaklarının adlandırıldığı "jetliner" ifadesi de bu zamanda ortaya çıktı.
Temiz tasarımlı uçak o zamana dek alışılmış olandan çok daha konforlu ve hızlı bir yolculuk sağladı.
Ekonomik işletme nedeniyle de başarılı olduğu düşünülen uçak beklentileri karşılayamadı, çünkü tasarım hatalarından kaynaklanan kazalar yaptı.
Şirket her ne kadar bu hataları düzelterek sivil havacılığın daha güvenli olmasına katkıda bulunduysa da geliştirilmiş Comet gözlerini yükseklere diken Amerikalı üreticilerin modelleri tarafından piyasadan dışlandı.
İlgili ekstralar
Havacılık tarihi başlangıcından günümüze kadar takip edilebilir.
Havalimanında havacılık için gerekli altyapı ve hizmetler sağlanmaktadır.
Turbo jet motoru uçaklarda kullanılır.
Bu iki katlı, geniş gövdeli dev yolcu uçağı beş yüzden fazla yolcu kapasitesine sahiptir.
Jumbo Jet, Dünya'nın en çok bilinen yolcu uçaklarından biridir.
Bombardier şirketi küçük yolcu uçağını tasarlarken ana hedefi hız, konfor ve ekonomiklikti.
Sesten bile hızlı uçan ilk yolcu uçağının tarifeli seferleri 1976'da başladı.
Elektrikli süpürge hafif vakum oluşturur ve içine giren yüksek basınçlı havanın yardımıyla tozu emer.
En önemli ulaşım ağlarının (kara, deniz, hava) gösterilmesi.