Sel Baskınları İklim Değişikliğini Tetikliyor Mu?
Sel Baskınları Neden Olur?
Geçen haftanın başlarında eyaletin kıyılarında şiddetli yağmur yağdı ve bazı bölgelerde 24 saatte 300 mm’nin üzerinde yağış kaydedildi. Bu, KwaZulu-Natal’daki yıllık yağışın yaklaşık üçte biri. Yağmura, güney Afrika’nın doğu kıyılarında güçlü bir hava sistemi neden oldu. Sonbahar aylarında bu kıyı açıklarında kesintiler sıklıkla görülür. Bu sistemler, büyük dalga olaylarının yanı sıra yerel taşkınlara da neden olabilir.
Durban liman kenti 2016’dan beri neredeyse her yıl sel olayları yaşadı. Buna göre, bu selden sorumlu fırtınalar tipik olarak 24 saat içinde 100 mm-150 mm yağmur yağdı. 11-12 Nisan 2022 tarihleri arasında bir fırtına sistemi bundan daha fazla yağmur yağdırdı. Yıkıcı sel, heyelan ve can kaybına neden oldu . Bölgedeki son taşkınların iklim değişikliği bağlamında mı daha sık meydana geleceğini yoksa sadece tuhaf olaylar mı olduğunu sormak doğaldır. Bu fırtınanın iklim değişikliğinin bir sonucu olduğunu kesin olarak söylemek mümkün değildir. Ancak bilim adamları, bu tür yoğun hava sistemlerinin gelecekte daha sık meydana geleceğine inanıyorlar.
Belki de daha alakalı olan soru şudur: Bunun geldiğini gören var mı? Basit bir cevap yok. Bu, on yıllardır dünyanın her yerindeki bilim insanlarını ve mühendisleri zorlayan bir şey. Örneğin, bilim adamları, bu tür soruları ele almak için ilkelerini uygulamaya çalışıyorlar.
Taşkınları tahmin etmek iki yöntemden oluşur. İlki, meteoroloji istasyonlarından ve nehir ölçümlerinden gelen yağış ve sel kayıtlarına dayanır. Güney Afrika, ülke genelinde bu istasyonların çoğuna sahiptir. Bu istasyonların uygun şekilde bakımının yapılması hayati önem taşımaktadır.
İkinci yöntem bilgisayar modellemesini içerir. Yağışların nereye yağacağını, ne kadar yağacağını ve bunun sele neden olup olmayacağını tahmin etmek zor. Bu süreçler, bölgesel iklim modellerinde çözülmeyen mekansal gradyanlara bağlıdır. Örneğin rüzgar, yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eder ve bazen de beraberinde yağmuru getirir.
Ancak rüzgar hızı (ve yağmurun ne kadar çabuk geldiği), yüksek ve alçak basınç arasındaki farka bağlıdır. Bunun tipik olarak doğru bir şekilde modellenmesi çok zordur. Bilgisayar gücündeki ilerlemeler gelecekte bu sorunu çözebilecektir.
Suyun zemine ulaştığında nereye akacağını tahmin etmek de zordur. Bazı sular toprağa sızar ve yeraltı suyu olarak akar, bazı sular ise yüzey boyunca akar (yüzey akışı olarak adlandırılır). Hem yüzey hem de yeraltı suyu akışı nehirlerde akan suya katkıda bulunur. Zemin doygunsa, daha az sızma olur ve daha fazla yüzey suyu nehirlere akarak daha fazla sele neden olur. Artan yüzey akışı da toprak kaymalarına ve erozyona katkıda bulunur. Şehirlerde ve yerleşim alanlarındaki sertleşmiş geçirimsiz yüzeyler de yüzey akışının artmasına neden olur. Fırtına süresi, sel baskınını etkileyebilecek başka bir faktördür. Tüm bu faktörler, önemli sel olaylarını tetiklemek için bir araya gelebilir.
Mühendisler ve şehir yöneticileri bu olaylara gerçek zamanlı olarak yanıt vermek için nasıl planlar geliştiriyor? Olası bir cevap, tahmin erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesinde yatmaktadır.
Erken uyarı sistemi, Avrupa Orta Menzilli Hava Tahminleri Merkezi ve Ulusal Çevresel Tahmin Merkezleri gibi küresel modelleme merkezlerinden gelen çıktıları küçülterek çalışır. Bu veriler, bölgesel ve yerel ölçekte sel ve kıyı süreçlerini öngören sayısal modellere aktarılır. Avrupa Merkezi modeli, selden yaklaşık üç gün önce şiddetli yağmur öngördü. Ulusal Merkezler modeli yoktu. Bu, hava durumunu tahmin etmedeki zorlukları ve ardından gelen herhangi bir karar verme sürecini vurgular.
Son sel olayından elde edilen gözlemler, sistemi iyileştirmek ve daha da geliştirmek için hala uzun bir yol olduğunu gösteriyor. Bu, devlet daireleri, üniversiteler ve topluluklar arasında gelişmiş veri paylaşımına dayanacaktır. Şu anda bu, politika nedenleriyle Güney Afrika’da kolay değil. Ayrıca, hükümet ve yerel makamlar, şehir mühendisliği personeline ve teknik karar vericilere yatırım yapmalıdır. Son olarak, tahmin sistemi işe yarasa bile, geleceğin Afrika şehirlerinin polis, kurtarma görevlileri, sağlık görevlileri ve barınma yerleri gibi afet yönetim ekipleri şeklinde önemli “yerde” desteğe ihtiyacı var.