Kalp damarı darlığının tedavisinde stent mi daha iyi, bypass mı? Bu sık sorulan bir soru ve cevabı her hasta için farklı. Çünkü, herkes farklı. Doktorlar bu kararı vermeden önce pek çok faktörü göz önünde bulundururlar ve sizin için en iyisinin hangisi olduğuna öyle karar verirler. Bu yazıda bu kararın verilmesindeki genel prensipleri özetlemeye çalışacağız.
Kalp hastalıklarının nasıl tedavi edildiğine dair çoğu internet sitesinde okuduğunuz veya arkadaşlarınızdan duyduğunuz bilgiler maalesef güncel ve doğru olmayabilir hatta size zarar bile verebilir. Sizin için en doğrusunu tıbbi durumunuzu anlayan ve güncel verileri takip eden bir doktor verebilir.
Kardiyologlar ve kalp cerrahları kalp hastalıklarının tedavisini yapan iki farklı doktor grubudur. Kalp cerrahları sorunları kalp ameliyatıyla çözerken (örneğin, bypass); girişimsel kardiyologlar aynı sorunları ameliyatsız yöntemlerle çözerler (örneğin, stent).
Hem stent hem de bypass; daralmış ya da tıkanmış kalp damarlarını açmada kullanılan etkin yöntemlerdir. Bu konuda genellikle doktorunuza şu soruyu sorarsınız: “Neden stent ya da bypass öneriyorsunuz?”. Cevabın altında yatan gerçekler şunlar:
Bazı hastalarda stent tek seçenektir, bypass uygun değildir veya gereksizdir. Bazı hastalarda ise tam tersi; yani bypass tek seçenektir, stent uygun değildir veya gereksizdir. Burada sorun yok; zaten doktorlar verdikleri kararda hemfikirlerdir. Ama size bir doktor stent, diğer doktor ise bypass önermişse kafanız doğal olarak karışır. Ama çoğu hastada aslında her ikisi de tercih edilebilir; yani ikisi de yanlış değildir. Bu, size tuhaf gelebilir; “Söz konusu insan sağlığı olunca, doğru tek olmalı” şeklindeki sezgilerinize ters düşebilir. Ama güncel bilimsel veriler bu bilginin doğru olduğunu gösteriyor. Yine de bazen ikisinden biri ötekinden daha doğru bir seçenek olabilir.
Doktorunuz neden stent ya da bypassı tercih ettiğini açıklarken muhtemelen şunlardan bahsedecektir: Kalbinizdeki sorunların ciddiyetinden, diğer organlarınızdaki ilave sorunlardan ve genel sağlık durumunuzdan.
- Kalbinizdeki sorunların ciddiyeti: Damarlarınızdaki sorunlar sayıca çok fazlaysa veya kompleks ise tercih bypass lehinedir. Örneğin, üç damarda birden çok ciddi ve uzun darlıklar varsa genellikle bypass tercih edilir. Darlıklar kısa ise ve çok sayıda değilse stent daha iyi bir seçenektir. Sol ana damar, çatallı damar ve kronik tıkalı damar gibi kompleks damarlarda ise tercih genellikle bypass lehinedir. Ancak, kompleks vakalarda tecrübeli olan bir kardiyolog bu damarları stentle de açabilir.
- Diğer organlarınızdaki ilave sorunlar: Akciğer, karaciğer, böbrek veya beyin gibi önemli organlarınızda da sorun varsa bu, bypassı stentten daha riskli yapar. Örneğin, başlangıçta damarların durumu bypassın daha iyi bir seçenek olacağını düşündürse de KOAH gibi ciddi bir akciğer sorunu tespit edilirse ameliyat için zorunlu olan solunum cihazından ayrılamayabilirsiniz. Bu nedenle, bypasstan ziyade stent artık daha doğru bir tercih haline gelir. Ya da tersine, aslında stentle çözülebilecek bir sorununuz olsa da bozuk kalp kapaklarınız için zaten kalp ameliyatı olmak zorundaysanız tercih bu kez bypasstır. Böylece hem damar hem de kapak sorunlarınız tek seferde çözülmüş olur.
- Genel sağlık durumunuz: Bazı hastalar çok düşkün yapıda olabilirler; günlük hayatta tuvalete bile yardım almadan gidememek gibi. Bu hastalar bypass ameliyatını kaldıramayabilirler ve karar bypasstan stente kayabilir.
Hasta ve Hasta Yakınlarına Öneriler
- Kalp cerrahına gitmişseniz daha çok bypass; kardiyoloğa gitmişseniz daha çok stent önerecektir. Bu, doğal insani refleksler gereği böyledir ve genellikle ikisi de yanlış değildir.
- Daha önce size stentin ya da bypassın bir seçenek olduğundan hiç bahsedilmemiş olabilir. Bu tür ciddi kararlarda ikinci bir görüş almaktan çekinmeyin.
- Bypass damarı daralan ya da tıkanan hastalarda ikinci kez bypass ameliyatı yapmak çok risklidir. Bu hastalarda genellikle stent tercih edilir.
- Stenti daralan ya da tıkanan hastalarda ise stent içine yine bir stent takıp sorun çözülebilir. Çoğu kişide ilginç bir şekilde tekrar daralma olmaz. Ama, çok nadiren stent içinde bir kez daha daralma gelişebilir. Bu durumda artık genellikle stent önerilmez; bypass tercih edilir.
- Bypassta göğüste ve damar alınan bacaklarda büyük bir yara izi kalır. Bu sizin için önemli bir estetik kaygıya neden olacaksa ya alternatif ameliyat tekniklerini (küçük kesiyle veya robotla yapılan bypass) ya da stenti düşünün.
- Küçük kesiyle veya robotla yapılan bypass, klasik yöntemle yapılan bypassa kıyasla hastaya daha fazla klinik fayda sağlamaz. Asıl faydaları, daha iyi bir estetik görünüm ve daha hızlı iyileşme sağlamalarıdır.
- İlaçlı stentler ilaçsız stentlerden daha iyidir. Son nesil (en yeni) ilaçlı stentler de önceki nesil ilaçlı stentlerden daha iyidir.
- Bypass için alınacak damar için toplardamarların değil de atardamarların tercih edilmesi daha iyidir.
- Bypass olmak sonradan stent takmaya, stent takmak da sonradan bypass olmaya genellikle engel olmaz.
- Bypass ameliyatından sonra hastanın toparlaması stente göre daha uzun sürer. Bu süre bypassta genellikle birkaç hafta iken stentte birkaç gündür.
- Psikolojik yapınız çok önemlidir. Bazı insanlar korkularını yenemez ve aslında tıbben uygun olsa da bypass olmaktan kaçınır. Bu durumda kendinizi tedavisiz bırakmayın; stent olasılığını düşünün.