Sürdürülebilirlik Raporlarındaki Büyük Çelişki
Birçok sürdürülebilirlik raporunda dikkatimi çeken bir ayrıntı var. Genellikle raporun son sayfalarında "Bu rapor geri dönüştürülmüş kağıttan üretilmiştir." , "Bu raporun basımında kullanılan mürekkep doğaya zarar vermez" , "Doğaya zarar vermemek için bu rapor elektronik ortamda paylaşılmıştır" gibi notlar görürsünüz. Fakat aynı kurum iş diğer raporlara, broşürlere, kataloglara vs.'ye geldiğinde nedense bu kadar hassas olmaz. Nedense yalnızca "ne kadar çevreci" olduklarını anlattıkları raporlar "geri dönüştürülmüş kağıda" basılmış olur.
Örneğin; Bir banka raporunu geri dönüşümü yapılmış kağıda basar, fakat evinize yolladığı esktre zarfının içine 3-4 çeşit broşür koymayı ihmal etmez." Büyük bir Holding "Südürülebilirlik raporunu yalnızca elektronik ortamda paylaşır" ama aynı holding bünyesindeki bir zincir market her gün apartman kapınızın altından onlarca broşür atmakta sakınca görmez. (14 daireli apartmana 40-50 tane broşür bıraktıklarını görüyorum.)
Çevresel Ürün Beyanı, "Ürünümüz acaaaip çevreci"
Sürdürülebilirlik raporları ile ilgili olarak yukarıda açıkladığım durum aslında hep aklımdaydı. Fakat bunu dile getirmeme neden olan bugün incelediğim bir "Çevresel Ürün Beyanı" (EPD) oldu.
Bahsi geçen kurum "Bakın biz Türkiyede öncü şirketlerdeniz. Ürünümüzün ne kadar çevre dostu olduğunu bağımsız kurumlara da onaylattık. Buyrun çevresel ürün deklrasyonumuz." vb. cümlelerle EPD'sinin tanıtımını yapıyor. Öncellikle EPD'yi onaylayan bağımsız kuruluş ürünün ne kadar çevreci olduğuna değil beyanın doğru formatta ve doğru yöntemler kullanılarak hazırlandığına onay verir. Kabaca anlatmak gerekirse; EPD "ürünüm çevreci demek değil, ürünümün çevreye etkisi budur" demek için yayınlanır. Önemli bir diğer husus ise adı üzerinde EPD beyandır, "ürünün EPD alması, EPD alabilmesi, EPD'ye uygun olması, bağımsız kuruluşlarca buna layık görülmesi" gibi bir durum yoktur. Ürünün çevresel etkisini bilmek ve bunu kamuyla paylaşmak iyi niyetli ve kendine güvenen bir yaklaşımdır ve gayet olumlu bir yaklaşımdır. Fakat nasıl olsa EPD'nin ne olduğunu kimse bilmiyor diye "Ürünümüz EPD aldı, müthiş çevre dostu olduğu yurt dışındaki bağımsız kuruluşlarca onaylandı" demek doğrudan olmsa da biraz "yeşil aklama" kokuyor.Yani EPD'nin içeriğini inclelemeden yalnızca web sitesini inceleyen bir kişi "ÇEVRE DOSTU OLDUKLARI ALMAN KURULUŞLARCA ONAYLANMIŞ" şeklinde yönlendiriliyor.
Bu okuduğunun "pazarlama metni" olduğunu düşünüp "daha ayrıntılı incelemek ve EPD'nin kendisini görmek isteyen" küçük bit kitle olduğunu da düşünelim ve EPD'nin içeriğini inceleyelim. Yine aynı EPD'de gördüğüm ve şalterimi attıran nokta ise şu oldu. EPD içerisinde enerji kaynakları detaylandırılmış. Enerji kaynaklarının büyük bölümünü fosil, küçük bir azınlığını ise yenilenebilir enerji kaynaklarının oluşturulduğu gösterilmiş. "Türkiye'de bu seviyede bile yenilenebilir enerji kullanmak büyük özveri ve başarı" diye olumlu düşüncelere kapılmışken ilerleyen bölümlerde "Yenilenebilir enerjinin büyük bölümünü güneş enerjisinin oluşturduğunu. Fabrikalarda ahşap paletler kullanıldığını. Ahşap paletlerin ağaçtan üretildiğini, ağaçların da büyümek için güneş enerjisi kullandıkları" nı "yenilenebilir enerji kullanımı" olarak açıklamaları. Bu kadar mı zorlama olur arkadaş. O ahşap paleti satan firma "100% yenilenebilir" enerji kullanıyor demek ki, ülke ne seviyeye gelmiş de bizim haberimiz yokmuş.
Kullandığımız ahşap paletlerin yapımı için kesilen ağaçlar güneş enerjisi ile büyüdüğünden yenilenebilir enerji kullanıyor sayılırız. Bağımsız kuruluşça ne kadar çevre dostu olduğumuz da onaylandı.
Bu yazıda anlattığım iki örnek de duyduğumuz her "yeşilimtrak" vaade inanmayıp, kurumun samimiyetini de sorgulamamız gerektiğini gözler önüne seriyor.