Korku filmi severler buraya!
Eğer bir korku filmi için yönetmen veya ses yapımının sıra dışı yöntemleri için öncü değilseniz, Oxford University Press’in “ağustos ayı enstrümanı”nı hiç duymamış olmanız ihtimali vardır; fakat bu sizin bahsi geçen enstrümanın çalındığını duymadığınız anlamına gelmiyor ve açıkçası farkında olmadan bu aletin sesini duymuş olmanız muhtemel.
Okyanus arpı eşsiz, el yapımı bir enstrümandır. Enstrüman, mucidi Richard Waters tarafından isimlendirilmiştir ve patenti 1975 yılında alınmıştır. Bugünlerde, hem klasik müzik hem de film müziği bestecileri tarafından kullanılmaktadır. Notasız vurmalı çalgılar kategorisine giren alet, vurmalı olarak çalınmasının yanı sıra yaylı olarak da çalınmakta; hatta yüzdürme aleti olarak bile kullanılmaktadır. Şimdi bu niş ve farklı buluş hakkındaki 10 eğlenceli gerçeğe bakalım.
- Richard Waters okyanus arpını tasarlarken üç çalgıdan esinlendi: Kalimba (1950’lerden beri ihraç edilen Afrika kökenli bir ‘parmak piyano’), nail violin* ve Tibet su davulu. Ortaya çıkan çalgı bu üç aletin karakteristik özelliklerini bir araya getiriyor.
- Okyanus arpı, bir bağlantı açıklığı yoluyla içine su dolabilen bir diyaframdan oluşmaktadır. Bu açıklık ayrıca bir ses yankılayıcı olarak da davranır. Diyafram ve açıklık/yankılayıcı enstrümanın ana kısmını teşkil ediyor ve ‘tonal çubuklar’ olarak bilinen çıkıntılı metal çubuklarla sarmalanmıştır.
- Su davulunu çevreleyen tonal çubuklar, düzenli ve düzensiz artışlar kullanılarak mikro-tonal ve diyatonik ilişkilerin bir kombinasyonuna akort edilir. Bu akort okyanus arpına çok ayırt edici bir ses verir.
- Okyanus arpı yasal olarak sadece ABD’deki bir şirket tarafından üretilir ve satılır. Mevcut en büyük okyanus arpını satın almak size yaklaşık olarak 1700 dolara mal olacaktır.
- Aleti çalmadan önce, enstrümanın alt diyaframını ve ses yankılayıcısını damıtılmış su ile doldurmanız gerekmektedir. Aletteki su miktarı aletin sesinin ince notalara akort edilmesini sağlar, su seviyesinde değişiklikler yapmak çalgının tınısını tamamen değiştirebilir.
- Çalgı çeşitli yollarla çalınabilir: Çalacak kişi çubuklara ve bir yaya reçine sürebilir ve bu yayı ses çıkarmak için kullanabilir ya da reçineyi sadece çubuklara sürüp ıslak ellerini bir yay gibi kullanarak ses çıkarabilir. Ayrıca aletin açıklığını kapatıp altından ve üstünden aynı anda vurarak bir davul gibi çalabilir.
Aşağıda, okyanus arpı ile ortaya çıkarabileceğiniz muhtelif seslerin bazılarının faydalı bir nümayişini görebilirsiniz.
- Çalgıyı çalarken yukarı doğru kaldırarak, diyaframdaki suyu bir girdap oluşturur gibi döndürebilir, böylelikle notaların bükülmesine ve garip ön yankılı seslerin oluşmasına neden olabilirsiniz.
- Notaların bükülmesiyle oluşturulan garip sesler okyanus arpını filmlerdeki ses efektleri için mükemmel bir alet haline getirir. Aslına bakarsak, Poltergeist, Matrix ve Gir Kanıma gibi kimi filmlerde okyanus arpından yararlanılmıştır.
- Okyanus arpı, birçok klasik müzik bestecisi tarafından da kullanılmıştır; Howard Goodal’ın The Dreaming adlı müzikalinin Heart of The Woods şarkısında büyük bir etkiye sahip olduğu söylentiler arasındadır.
- Kimileri, deniz hayvanlarıyla iletişim kurmak için okyanus arpını kullanmaya çalışmıştır. Anlatılanlara göre, çalgıyı elinizle bükmeniz balinaların çağrısını taklit ediyor ve okyanus arpı çalanlar, aleti denize götürüp yukarı doğru çevirerek balinalarla iletişim kurmaya çalışırken okyanus arpını bir suya batmama aleti olarak kullanmalarıyla bilinmektedirler.
Çevirmenin Notu:
* Türkçe literatüre geçmediği için orijinal isminde bırakılmıştır.
Yazar: Abigail Le Marquand-Brown
Çevirmen: Nihat Aksoy