Biliyorsunuz, toplumumuz içinde Ay ve Güneş tutulmalarının depremle ilişkili olduğu, maalesef yaygın bir yanlış inanış.
Gerçekle depremlerle hiçbir bağlantısı olmayan bu konu hakkında bir şeyler söylemek istedik. Tübitak, zamanında bu konuda bir araştırma yapmıştı. Bu araştırmanın verileri üzerinden hareket edelim:
1900 ile 2005 tarihleri arasındaki toplam 239 Güneş tutulması ile bu tutulmalardan 10 gün öncesi ve sonrasındaki 6 veya üzeri şiddetteki büyük depremler incelenmiş. Bu incelemeye göre:
• 10 gün önceki dönemde en az 1 deprem olanlar: %40.17
• 10 gün sonrasına kadar en az 1 deprem olanlar: %44.35
• Hiç deprem olmayanlar: %15.48
Tabi ki bilimsel deneyler “kontrollü” yapılır. Yukarıdaki verilere göre, Güneş tutulması ile depremler arasında cok “sağlam” bir bağ varmış izlenimi oluşuyor. Bu bağı kontrol etmek için bilim insanları, bu 239 Güneş tutulmasına denk sayıda rastgele tarihler seçiyorlar ve bu rastgele seçilen tarihlerin 10 gün öncesi ile 10 gün sonrası arasında olmuş depremlere bakıyorlar:
• 10 gün önceki dönemde en az 1 deprem olanlar: %43.51
• 10 gün sonrasına kadar en az 1 deprem olanlar: %41.84
• Hiç deprem olmayanlar: %14.64
Yani, “herhangi bir günün ardından” gerçekleşen depremlerle, Güneş tutulmaları dönemlerinde gerçekleşenler arasında oransal olarak hiç bir fark bulunmuyor.
Bu durum, Ay tutulmaları için de geçerli. Var olan Ay tutulmaları, süper Ay, en büyük dolunay vs dönemlerine yakın zamanlarda gerçekleşen büyük depremler ile, yılın rastlantısal olarak seçilen herhangi bir zamanında yaşanan depremler arasında istatistiksel açıdan bir fark yok.
Daha açık anlatırsak; mesela her yıl birkaç kez olan “cemre düşmesi” yahut “bayram” tarihleri depremle istatistiksel olarak ne kadar ilgili ise, Güneş tutulmaları da ancak o kadar ilintili olabiliyor. Ama tabi, Güneş veya Ay tutulması akılda kalan bir olay olmasına rağmen kimse, önemsiz (ve de uydurma) bir tarih olan cemre düşmelerini hatırlamadığı, veya bayram tarihlerinin fiziksel bir belirtisi olmadığı için sonrasında deprem oldu mu olmadı mı merak etmiyor, yazıp çizmiyor, komplo teorisi üretmiyor…
Unutmayın, Dünya üzerinde her yıl 7 ve üzeri büyüklükte 2 ila 5 arası deprem olur. Ancak bu depremler, çoğunlukla insan yerleşiminin olmadığı bölgelerde gerçekleştiği için haber niteliği taşımazlar. Çünkü, %70’i sularla kaplı olan Dünya üzerindeki %30’luk karasal alanın sadece yaklaşık %5’lik bir kısmında insan yerleşimi vardır. Geri kalan karasal alanlar ya ıssız çöller, ya da insan yerleşiminin çok düşük olduğu dağlık yüksek bölgelerdir.
Tübitak’ın burada yazdığımız çalışması haricinde, İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü’nden Dr. Tansel Ak’ın farklı bir araştırmasını buradan okuyabilirsiniz.
Zafer Emecan