Finansal yöneticilerin esas görevi; sağlık kurumunun ihtiyaç duyduğu kaynakları, doğru zaman ve uygun koşullarla sağlamak ve ekonomik, verimli ve etkili olarak kullanmaktır.
Sağlık kurumları, amaçlarını gerçekleştirmek için faaliyetlerini yürütürken faaliyetlerin finansmanında, öz kaynakların yanı sıra değişik oranlarda yabancı kaynak da kullanmaktadır.
Bir kurumun gereksinim duyduğu fonlar, yabancı kaynak ve öz kaynak (öz sermaye) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Sağlık kurumlarının yabancı kaynakları, kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar olmak üzere ikiye ayrılır.
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Sağlık kurumu tarafından; bir yıl içinde veya bir faaliyet dönemi içinde geri ödenmesi gereken, kurumun ilaç, tıbbi malzeme, tıbbi cihaz, inşaat, tadilat ve benzeri firmalara olan ve süresi bir yıldan az olan borçları ile bankalardan ya da diğer finans kurumlarından alınıp vadesi bir yıldan az olan kredilerini kapsayan borçlar kısa vadeli kaynaklardır.
Kısa vadeli borçlar; ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri, ödenecek diğer yükümlülükler ve diğer kısa vadeli yabancı kaynakları kapsamaktadır. Sağlık kurumları açısından önemi itibari ile burada ticari borçlar açıklanmıştır.
Ticari Borçlar: Sağlık kurumlarının, sağlık hizmeti üretiminde kullanmak üzere temin ettiği mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan, ödemesi bir yıldan kısa olan borçlardır.
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
Sağlık kurumu tarafından, kredi kurumlarından, sermaye piyasalarından ve ilişkide bulunduğu üçüncü kişi ve kurumlardan sağlanan, vadeleri bir faaliyet dönemini (yaklaşık bir yıl) aşan; ilaç, tıbbi malzeme, tıbbi cihaz, inşaat, tadilat ve benzeri firmalara olan ve süresi bir yıldan uzun olan borçlar ile bankalardan ya da diğer finans kurumlarından alınıp vadesi bir yıldan fazla olan kredileri de kapsayan borçlardır.
Sağlık kurumlarında, çoğunlukla kuruluş aşamasında, uzun vadeli yabancı kaynaklara ihtiyaç duyulmaktadır.
Kısa Vadeli Finansman Politikaları
Kısa vadeli yabancı kaynaklar, kısa vadeli varlıkları yani dönen varlıkları (işletme sermayesini) finanse etmek için kullanılmalıdır. Başka bir ifade ile sağlık kurumları tarafından; ilaç, tıbbi malzeme ve benzeri varlıkların alımı için kullanılmalıdır.
Zorunlu kalınmadığı sürece, kısa vadeli yabancı kaynaklar ile duran varlıklar finanse edilmemelidir.
Sağlık kurumlarına ait varlıklarının kullanım süresi ile varlıkların finansmanında kullanılan kaynaklar arasında denge bulunması gerekmektedir.
Ülkenin genel ekonomik yapısında sorun yaşanmadığı durumlarda, finansman kaynağı olarak kısa vadeli yabancı kaynaklardan yararlanmak olumsuz bir durum yaratmamaktadır. Ancak ekonomik durgunluk, ekonomik kriz ve işsizlik gibi sorun oluşturan durumlarda, finansman kaynağı olarak kısa vadeli yabancı kaynak kullanmak, sağlık kurumunu sıkıntıya sokabilmektedir. Bu tür olumsuz koşulların oluşmaması için, uzun vadeli yabancı kaynakların tercih edilmesinde yarar bulunmaktadır.
Kısa vadeli yabancı kaynakların maliyetinde, öncelikle bu kaynakların sadece kendi maliyetine bakılmalı ve daha sonra bu kaynakların alternatif finansman kaynaklarına göre maliyeti değerlendirilmelidir.
Sağlık kurumunun kaynak yapısı içinde, kısa vadeli yabancı kaynakların oranının daha yüksek olması, sağlık kurumuna finansmanda esneklik sağlarken, likidite açısından risk unsuru oluşturmakta, dolayısıyla karar verme sürecinde bu riskin iyi hesaplanarak sürekli izlenmesi gerekmektedir.
Taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların, devletin resmi yargı organları yerine, kendileri tarafından belirlenen hakemlerce çözümlendiği uyuşmazlık çözüm yöntemine tahkim denilmektedir. Konsolidasyon ise, bir borcun borçlusu tarafından ödenmeyip zorunlu veya gönüllü olarak vade, faiz, tür ve benzeri yönlerden yeniden yapılandırılmasına denilmektedir.
Sağlık kurumları kısa vadeli yabancı kaynak kullanırken vadesi geldiği zaman ertelenme ve uzun vadeli borca dönüştürebilme alternatiflerine sahip olmasına dikkat etmelidir.
Enflasyonunun yüksek, belirsizliğin fazla olduğu ekonomik ortamlarda, yani ekonomik konjonktürün olumsuz olduğu durumlarda, sağlık kurumları faaliyetlerini kısa vadeli yabancı kaynaklarıyla sürdürmek zorunda kalabilmektedirler. Bu durumlarda, sağlık kurumları finansal yöneticilerinin, yurt içi ve yurt dışı ekonomik konjonktürü sürekli olarak izlemesi ve değerlendirmesi önem taşımaktadır.
Kısa Vadeli Finansman Kaynakları
Kısa vadeli finansman kaynakları şu şekilde sıralanabilir:
Uzun Vadeli Finansman Kaynakları
Uzun vadeli finansman kaynakları şu şekilde sıralanabilir:
Özkaynak , işletmenin kuruluşunda ve faaliyet dönemi sırasında işletme sahip ya da ortakları tarafından sağlanan kaynaklardır. Yeni kurulan tüm işletmeler için ilk fon kaynağını, öz kaynaklar oluşturmaktadır.
Öz kaynakla finansmanın avantajları:
Öz kaynakla finansmanın dezavantajları:
Öz Kaynakla Finansman Kararını Etkileyen Faktörler
Öz Kaynaklar İçerisinde Yer Alan Hesap Grupları
Kaynak maliyeti 3 farklı yöntemle hesaplanabilir:
Yabancı Kaynak Maliyetinin Hesaplanması
Yabancı kaynak maliyeti aşağıdaki formülle hesaplanabilir:
I 0 = Yabancı kaynağın sağladığı nakit girişi
C = Yabancı kaynak nedeniyle katlanılacak nakit çıkışları (faiz ve anapara ödemeleri)
k b = Yabancı kaynak maliyeti
n = Yabancı kaynağın vadesi
Öz Kaynak Maliyetinin Hesaplanması
Öz kaynak maliyeti üç unsuru kapsamaktadır:
Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyetinin Hesaplanması
Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti aşağıdaki formülle hesaplanır:
k a : Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti
w e : Öz kaynağın toplam sermaye içindeki payı
k e : Öz kaynak maliyeti
w b : Yabancı kaynağın (borcun) toplam sermaye içindeki payı
k bs : Vergi sonrası yabancı kaynak maliyeti
Sermaye yapısı ile ilgili yaklaşımlar aşağıda kısaca açıklanmaktadır.
Net Gelir Yaklaşımı
Firma değerlemesinde kaldıraç faktörünü aşırı biçimde dikkate alan yöntemde, iki varsayım söz konusudur; öz kaynak maliyeti borç maliyetinden yüksektir ve borç ve öz kaynak ve yabancı kaynak maliyeti sabittir. Başka bir ifade ile borç ve öz kaynak maliyeti sermaye yapısından etkilenmemektedir.
Net Faaliyet Geliri Yaklaşımı
Kurumun sermaye yapısındaki değişmelerin, firmanın piyasa değerini ve ortalama sermaye maliyetini etkilemeyeceği öngörülmektedir.
Geleneksel Yaklaşım
Sağlık kurumunun sermaye yapısı içerisinde borcun ağırlığının artması belli bir noktaya kadar firma değerini yükseltmektedir.
Modigilani-Miller (MM) Yaklaşımı
MM yaklaşımına göre, düşük faizle borçlanmanın olumlu etkisi, riskteki artışın sermaye maliyetini artırması sonucu ortadan kalkacak ve firma değeri değişmeyecektir.
Risk ve getiri oranları arasında denge kurarak ve sermaye maliyetini en aza indirgemeye çalışarak, firmanın hisse senedi fiyatını maksimize eden yapıya, optimal sermaye yapısı denilmektedir.
Bir kurum için optimal sermaye yapısına ulaşmak, sermaye maliyetini en düşük düzeye indirmek anlamına gelmektedir.
Optimal sermaye yapısının belirlenmesinde, hisse başına kar analizi, nakit akışı (hisse başına nakit) analizi, risk analizi ve esneklik analizi gibi yaklaşımlar kullanılmaktadır.
Finanslama kararları; ülkeden ülkeye, sektörden sektöre değişiklik göstermektedir. Finanslama kararlarını etkileyen faktörler; uygunluk, risk, vergi, maliyet, esneklik, kontrol, zamanlama, bir grubun bünyesinde yer alıp almama, genel ekonomik durum, endüstrinin özellikleri ve işletmenin özellikleridir.
Sağlık kurumlarının, kendi özelliklerine uygun olarak ve kaynak seçimini doğru şekilde yaparak; borç-öz kaynak bileşimlerini oluşturmaları ve yatırım projelerini optimal sermaye yapısını bozmayacak şekilde finanse etmeleri, hem finansal sıkıntı içine girerek varlıklarını tehlikeye atmamaları açısından hem de etkili, verimli, ekonomik ve kaliteli hizmet sunmaları açısından önemlidir.