Hangi zihinle okuduğunuza bağlı olarak değişebilen bir kitap Faşizmin Kitle Psikolojisi. Ben çok beğendim, bu yüzden çekinmeden on üzerinden on vererek değerlendireceğim, ama bu kesinlikle onun yüzde yüz doğru olduğunu ya da mükemmel olduğunu göstermiyor. Çünkü belli bir bilgi birikimi olmadan okunabilecek bir kitap olduğunu düşünmüyorum ve ben ne yazık ki o belli bilgi birikiminin kıyısına öyle çok da yaklaşmamışken okudum; bu durum, her şeyi değiştirmek zorunda kalıyor, zira böylece incelemem yetkin olmuş olmuyor. Bunu dikkate almanızı önermek durumundayım.
Bir kere Reich'ın ne dediğini, ne demek istediğini çok iyi kavramak gerekiyor; bu da asla onu direkt okuyarak yapılabilecek bir şey değil. Yazdıklarının tüm açıklığına rağmen, topluma bağlı olarak ortaya çıkan bunalımlı yapısı, anlaşılırlığına gölge düşürebiliyor. Kendisi kitapta sıkça, "Hitler de bunu bilmeyerek yapmıştır." (Bu Hitler savunması değildir, yaptığı çirkin şeylerin özünde ne olduğunu bilmediğine dikkat çekmek istemiştir; cümlenin yalınlığı yanıltmasın.) tarzında eleştiriler getiriyor; bu eleştirilerindeki gibi, onun cümlelerinin de bilinmeyerek farklı anlamlara çıktığını düşünüyorum. Ancak burada ne yaptığını bilmeyen Reich değildir, o yalnızca içinde bulunduğu bunalımlı bilgin rolüyle yanlış anlaşılmalara sebep olmuş olabilir. Zira bundan önce okuduğum "Dinle Küçük Adam"ında da beni yanlış düşünceler içerisine itmiş, uzun bir sorgulamanın ardından kendini kabul ettirebilmişti. Bu gibi sebeplerden, buraya bir "Faşizmin Kitle Psikolojisi okunmadan önce bilinmesi gerekenler" içerikli birkaç şey sıralamak istiyorum:
1- Frankfurt Okulu nedir, ne değildir; mutlaka öğrenin.
2- Wilhelm Reich hakkında, hiç değilse, asgari miktarda bilgiye sahip olun.
3- Faşizm nedir, ne değildir; bilin.
4- Psikolojiye olan ön yargılarınızı müsait bir yere bırakın.
5- Freud ve Marx ile ilgili birkaç temel şeyi kesinlikle kavrayın.
Bu kitap, ancak, yukarıda saydığım şeylerden sonra tam anlamıyla anlaşılabilir -ki ben de bunu yapmış değilim, bu yüzden tekrar okuyacağım.
Niçin on üzerinden on olduğuna gelelim o zaman. En önemli sebep, aktarmada bilginin yeterli olmayacağına olan inancım. Reich yalnız bilmekle kalmıyor, bildiklerini olabilecek en etkili şekilde anlatıyor. Bir yığın alıntı ekleyip düşüncelerini kanıtlamaya çalışmıyor; aksine, Hitler'in kitabından (Kavgam) kesitler alıyor, faşist parti taraftarlarının yazılarından alıntılar yapıyor ve inceliyor, derdi kanıtlamak değil. Bildiğini, herkeste olmasında ısrarcı olduğu sorumluluk duygusuyla aktarmaya çalışıyor. Yer yer söylemlerinin keskinleştiğini hissedebilirsiniz, ama inanın, onu azıcık tanısanız, bu söylemler aslında nereye çıkar, kestirebilirsiniz.
İkinci önemli sebep, yalnızca inceleme yapmak derdinde olmayışı; her incelemesinin ardından kısaca çözüm getirecek bir şeyler söylüyor ve bununla da yetinmiyor, kitabın son sayfalarını tamamen çözüm arayışına bırakıyor.
Üçüncü sebepse, yaşadıklarına ve hislerine rağmen (Dinle Küçük Adam'ı dikkatli gözlerle okuyarak bu konuda net bir fikre sahip olabilirsiniz.) umudundan vazgeçmiyor oluşu. Değişime inatla inanıyor, bu öyle önemli ki...
Bu ilk okumamdan çıkarımlarımın hissettirdiklerini açıklayan kısa bir özet. Ve hal böyleyken bile, gönül rahatlığıyla önerebilirim.
Dikkatli okumalar.