Ahlaki kaidesi "şeref" olan dönemin lonca sistemine mensup ve dürüstlük, çalışkanlık gibi ilkelere değer veren pietist bir aileden gelen Kant, çocuk eğitimiyle ilgili şöyle söylüyor:
"Başkalarına hürmet ve saygı... çocuğun bunları yapmasını sağlamak çok önemlidir. Örneğin çocuk kendisinden daha yoksul olan bir çocuktan uzak durur, onu da kendisinden uzaklaştırır ya da ona vurursa vs. şöyle dememek lazım: 'Böyle yapma, onun canını yakıyorsun; biraz insaflı ol, yoksul biridir o.' "
Böyle söylemek zaten bir ebeveyn için en kolay yoldur. Zor ama doğru olan ise, çocuğa belli başlı ahlaki değerleri aşılayabilmektir. Ki bunlar, gelecekte de onun iyi ve faydalı bir birey olmasını, kendine güven duymasını, hayatta başarılı olmasını sağlayacak özelliklerdir aynı zamanda.
Ayvalık'a gittiğimde, bir dükkanın önünde küçük bir kız çocuğu ile yavru bir kedi görmüştüm. Çocuğun annesi olduğunu tahmin ettiğim bir kadın, başka birkaç kişiyle oturmuş, sohbet ediyordu. Çocuk kaldırımın kenarına eğilip, elini uzatarak, sevimli ve hınzır bir yüz ifadesiyle yavru kediyi yanına çağırıyordu. Cılız, kanmaya hazır kedi yanaşıyor ve küçük kız o anda şimşek gibi bir hızla doğrulup, bir ayağıyla kedinin minicik bacağına hamle yapıyordu. Neyse ki kedi ataklığıyla bu hamlelerden kurtulmayı başardı. Ülkemizdeki pek çok ebeveyn gibi bu anne de çocuğunun aslında önemli bir hayat dersiyle karşı karşıya olduğundan o an için habersizdi. Sonunda dayanamayıp seslendim ve kızın ne yaptığından annesini haberdar ettim. Annesi büyük bir vurdumduymazlıkla, "Ne yapıyor?" diye şaşkın kızına baktı, sözde sert bakışlarıyla onu uyardı ve gene sohbetine döndü. Oysa böyle bir durumda muhtemelen yapılması gereken şey, kızını karşısına alıp başka canlılara zarar vermenin doğru bir davranış olup olamayacağını birlikte sorgulamaktı.
Kant böyle durumlarda, çocuğu azarlamak, ona ceza vermek yerine, "Yapılması gereken doğru şey bu mudur?" sorusunu sormak gerektiğini söylüyor. Böylece çocuk, iyi olan davranışı sadece anne babası öyle dediği ve azar işitmekten kurtulmak için değil, "iyi olduğu için yapar."
Okuma: Immanuel Kant, Manfred Kuehn, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, çev. Bülent O. Doğan
Foto: Linh Nguyen