Üretim Nedir
Ekonomi bilimi, bir taraftan büyüyen ve çeşitlenen gereksinimler, diğer taraftan bu gereksinimleri karşılamaya yarayan kaynaklar arasındaki dengenin kurulması için uğraş verir. Bu dengenin kurulması ciddi bir iştir ve çok klasik bir yaklaşımla, gereksinimlerin kısıtlanması ya da kaynakların artırılması yöntemi ile bu denge sağlanabilir. Ancak ekonomi biliminin genel yaklaşımı kaynakların artırılması, yeni kaynaklar bulunması yönünde olmuştur. Gereksinimleri karşılamaya yarayacak kaynaklar sağlanmalı, çoğaltılmalı ve hazır hale getirilmelidir. Bu yaklaşım da ister istemez üretim, tüketim ve değişim gibi faaliyetleri öne çıkarmıştır.
Üretim konusunda üç temel sorunun cevabı aranacaktır:
- Hangi mal veya hizmetler, ne miktarlarda üretilecektir?
- Karar verilen mal veya hizmetlerin üretiminde hangi yöntemler kullanılacaktır?
- Bu mal ve hizmetler kimler için üretilecektir?
Aslında bu sorular tüm ekonomilerde geçerli temel sorulardır. Ama bu soruların cevaplanmasında farklı çözüm yolları izlenmiştir.
Bir kısım toplumlarda çözüm için serbest piyasa mekanizması kullanılmıştır. Bazı toplumlarda ise cevaplar merkezi otoritenin kararlarında aranmıştır. Ancak ister sosyalist sistem ister kapitalist sistem benimsemiş olsun, ister az gelişmiş ister çok gelişmiş bir ekonomik yapıya sahip olunsun, neticede çözülmesi gereken sorun kaynak kullanımı sorunudur. O zaman yukarıdaki soruları açmak gerekir:
Hangi mal veya hizmetler, ne miktarlarda üretilecek?
Kaynaklar sınırsız değildir. Ama gereksinimler sınır tanımıyor. O zaman hangi mal veya hizmetlerin ne kadar üretmesi gerektiği belirlenmiş olmalıdır. İmar çalışmalarına mı yoksa konut yapımına mı önem verilmeli? Sağlık hizmetleri mi öncelikli yoksa eğitim hizmetleri mi? Bu sorular toplumun yapısına ve yaşanılan zamana göre birbirine eklenip gider.
Hangi mal veya hizmetlerin üretileceğine karar verildikten sonra ne kadar üretileceğine karar verilmelidir. Önemli olan toplumun gereksinimlerine en uygun şeklide üretimin yapılmasıdır.
Üretimde hangi yöntemler kullanılacak?
Yani üretim kimler tarafından yapılacak, hangi kaynaklar kullanılacak ve hangi teknolojik yöntemler takip edilecek?
Mal veya hizmet elde edilirken değişik üretim yöntemleri kullanılabilir. Daha çok emek, daha az sermaye kullanılıyorsa bu emek yoğun üretim yöntemidir. Ama daha az emek daha çok sermaye kullanılıyorsa bu sermaye yoğun üretim yöntemidir. Sorun bu yöntemlerden hangisinin kullanılacağıdır. Nüfusu fazla olan ama sermayesi yetersiz olan gelişme sürecindeki ülkelerde, daha çok emek yoğun üretim yöntemi kullanılır. Nüfusu düşük ama sermayesi yüksek ülkelerde ise sermaye yoğun üretim yöntemi kullanılır.
Üretim kimler için yapılacak?
Bu sorun tüketici kesimin gereksinimlerinin ne kadarının karşılanacağı ile ilgilidir. Kaynaklar kısıtlı olduğuna göre herkesin her isteğinin karşılanması mümkün değildir. Aslında bu sorun bir gelir bölüşümü sorunudur. Toplam üretim yani ulusal gelir nasıl paylaşılacaktır? Çünkü bir kısım insanlar üretime emeği ile katılmıştır. Onlar bu emeklerinin karşılığını ücret olarak alacaktır. Bir kısım insanlar üretime sermayesi ile katılmıştır. Onlar bir faiz beklentisi içindedir. Bir kısım insanlar üretime toprağı ile katılmıştır. Onların beklentisi ne kadar kira alacağıdır. İşte bu gelir paylaşımı önemli bir ekonomik sorundur. Paylaşımdan doğan huzursuzlukları önlemek ve adil bir gelir dağılımı sağlamak gerekir. Adaletsiz bir gelir dağılımı refah seviyesini düşürür.
Kısaca kaynak kullanımı ve gelir paylaşımı üretimin iki temel sorunudur.