1985 yılında topluluk çerçevesi dışında başlatılan Schengen işbirliği, Schengen Bölgesi dış sınırlarındaki korumanın güçlendirilmesi konusunda teminat vererek, kişilerin, imzacı ve ortak (iç sınırlarda denetimlerin kaldırılması) ülkeler arasında serbest dolaşımını sağlar.
Schengen Bölgesi’ne 26 üye dahildir.
Schengen bölgesine üye bir ülkenin sınırlarından bir kere giren herkes, kontrol edilmeksizin diğer ülkelerin sınırlarından geçebilir. Yine de, her ülkede hareketli kontrol noktaları mevcuttur. Schengen müktesebatı ve bu müktesebata bağlı tüm faaliyetler, Amsterdam Antlaşması dolayısıyla Avrupa antlaşmalarında yer almaktadır. Günümüzde bu düzenek, AB’nin bir özgürlük, güvenlik ve adalet alanı haline getirilmesi hedefine katkıda bulunmaktadır.
Schengen Üye Ülkeleri
1985 yılında AB’nin 5 ülkesi (Almanya, Belçika, Fransa, Lüksemburg ve Hollanda) kendi aralarında sınırların kaldırıldığı bir alan oluşturmaya karar verdiler. Söz konusu alan, ilk anlaşmaların imzalandığı (14 Haziran 1985) Lüksemburg kentinin adına istinaden Schengen Bölgesi olarak adlandırıldı. Daha sonra (1990 yılında) bir uygulama konvansiyonu kabul edildi. Schengen Bölgesi, anlaşmalara dahil olan Avrupa ülkelerinin topraklarıyla gitgide genişledi: 1990 yılında İtalya, 1991’de İspanya ve Portekiz, 1992’de Yunanistan, 1995’te Avusturya ve 1996’da Danimarka, Finlandiya ve İsveç toprakları Schengen Bölgesi’ne dahil oldu.
2004 yılında AB’ne üye olmuş 10 ülkeden 9’u 21 Aralık 2007’den bu yana Schengen Bölgesi’ne dahildir (Estonya, Litvanya, Letonya, Macaristan, Malta, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Slovenya). Bu ülkelerin, söz konusu alana dahil olabilmek için, kendilerine ait dış sınırlarda etkili bir kontrol mekanizması sağlamaları gerekmekteydi. Aynı şekilde Schengen bilgi sistemi (SIS) modernize edilmeliydi. Bu ülkelerin Aralık 2007’den itibaren deniz ve kara sınırları, 29 Mart 2008’den itibaren de havaalanları olmak üzere Schengen Bölgesine dahil olmaları hususu, 2006 Aralık ayında Avrupalı bakanlar tarafından onaylandı.
1 Ocak 2012’den itibaren Liechtenstein da Schengen Bölgesi’ne dahil olmuştur.
1 Ocak 2007’de AB’ye üye olmuş Bulgaristan ve Romanya halihazırda Schengen Bölgesi’ne dahil değillerdir.
AB’ye üye 23 ülke ile (Birleşik Krallık ve İrlanda dışında) 3 ortak ülke olmak üzere toplamda 26 ülke Schengen Bölgesi’ne dahildir.
Schengen Ortak ülkeler
Avrupa Birliği’ne üye olmayan 2 Avrupa devleti İzlanda ve Norveç, imzacı ülkelerle bir işbirliği anlaşması yaparak 1999 yılında Schengen Bölgesi’ne dahil oldular. Karar alma hakkı dışında, anlaşmalara bağlı tüm haklardan yararlanmaktadırlar. 25 Mart 2001’den bu yana Schengen müktesebatı bu iki ülkede tümüyle yürürlüğe girmiştir.
İsviçre, 2004 yılında Schengen Bölgesi’ne ortak olma anlaşması hazırlamış ve bu anlaşma 2005 yılı Haziran ayında yapılan referandumda yüzde 54,6 oy oranı ile kabul edilmiştir. Ne var ki, kara sınırlarındaki kontroller 12 Aralık 2008’e, havalimanlarındaki kontroller de 29 Mart 2009’a kadar devam etmiş ve bu tarihlerde kaldırılmıştır.
Birleşik Krallık ve İrlanda : Birleşik Krallık ve İrlanda özel bir statüye sahiptir. Schengen Bölgesi‘ne dahil olan, AB’ne üye 22 devletin oybirliğiyle aldığı karar sonrasında Schengen düzenlemelerinin yalnızca bir kısmına katılmaktadırlar. Birleşik Krallık özellikle polis işbirliği ve ceza konulu adli işbirliğine, uyuşturuculara karşı mücadeleye ve Schengen bilgi işlem sistemine (SIS) katılmaktadır. İrlanda’ya gelince bu ülke esas olarak SIS’e katılmaktadır. Bu iki ülke, kendi sınırlarında kişileri denetleme hakkını mahfuz tutarlar.
Schengen Bölgesi
Schengen Anlaşmaları’nı imzalamış ülkeler tarafından oluşmaktadır.
Schengen ülkeleri şunlardır: Almanya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Hırvatistan, İspanya, Fransa, İtalya, Kıbrıs, Letonya,Liechtenstein, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Hollanda, Avusturya, Polonya, Portekiz, Slovenya, Slovakya, Finlandiya, İsveç, Norveç, İsviçre, İzlanda ve Yunanistan dahildir.
Schengen anlaşmaları, kişilerin Schengen Bölgesinde serbest dolaşımını hedeflemektedir. Sonuç olarak, Schengen anlaşmalarına üye bir devlet tarafından düzenlenmiş her tür Schengen vizesi, Schengen bölgesindeki ülkelerin tamamında geçerlidir.
Liechtenstein, 19 Aralık 2011’den bu yana Schengen Bölgesi’ne dahil olmuştur.
Liechtenstein, her ikisi de Schengen Bölgesi’ne üye ülkeler olan Avusturya ve İsveç ile iç kara sınırlarını 19 Aralık 2011 tarihinde kaldırmıştır. Schengen Bölgesi bu tarihten itibaren 26 üye ülkeyi kapsamaktadır.