1990’ların başıydı ve Batı dünyası vaatlerle dolu görünüyordu. Sovyetler Birliği çökmüştü ve onlarca yıldır küresel siyaseti saran ve şekillendiren Soğuk Savaş sona ermişti.
Orta Amerika’daki savaşların çoğu ve Arjantin ve Şili’den Brezilya’ya kadar Güney Amerika’daki en zorlu ve acımasız askeri diktatörlüklerden bazıları da öyleydi.
Dönemin Başkanı Clinton anı yakaladı ve 1994’te Miami’de düzenlenen açılış etkinliğiyle Amerikalar Zirvesi doğdu. Küba hariç tüm Batı Yarımküre ülkeleri ticaret, refah, göç ve demokrasi tartışmalarına katıldı. Ve katılan hükümetlerin her biri, büyük ilerlemenin bir işareti olarak, demokratik olarak seçilmişti.
Şimdi, ABD bu hafta Los Angeles’ta zirveye ev sahipliği yapmaya hazırlanırken, 1994’ten bu yana ilk kez bu ülkede etkinliğe ev sahipliği yapıldı, açılış çabasına katılanların çoğu, işbirliği ruhuna ne olduğunu ve neden olduğunu merak ediyor. bölünme ve huysuzluk ortak çabayı gölgede bırakmıştır.
Ve geriye daha varoluşsal bir soru kalıyor: Bu tür bir zirve yararlılığını geride bıraktı mı?
Clinton’ın Amerika Kıtası Zirvesi özel temsilcisi Mack McLarty, 1994 olaylarını hatırlatarak bir röportajda “Güzel bir andı” dedi. “İşbirliği, güven ve ilişki gerçekten oradaydı. Yükselen bir dalgaydı.”
McLarty, Başkan Biden yönetiminin bölgedeki diğer ülkelerle yeniden bir araya gelmek için “bir köprü kurabileceğini” umduğunu söyledi. Ancak pek çok kişi, yaklaşık 30 yıl önce açılan pencerenin büyük bir bölümünün kapandığına inanıyor. 1994 yılında bir dönüm noktası olarak görülen ilerleme, on yıl sona ermeden önce çözülüyordu.
Gerilemenin en bariz kanıtı, birkaç liderin olayı boykot etme kararları veya tehditleri şeklinde geldi, 1994’te duyulmamış bir pozisyon ve o zamandan beri gerçekleşen çoğu zirvede her üç veya dört yılda bir gerçekleştirildi. Bu sorun, Beyaz Saray’ın zirve hazırlıklarını kaotik bir kargaşaya sürükledi ve Latin Amerika’ya aşinalığıyla övünen bir başkan için kötü bir bakış açısı yarattı.
Zirvenin Pazartesi günü başlamasından sadece birkaç gün önce, Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanlığı, etkinliğe davetiyeler sorulduğunda haftalarca itiraz ederek, hangi ülkelerin katılacağını teyit etmeyi bir kez daha reddetti.
Bölge hükümetlerinin çoğu demokrasiden uzaklaştıkça ve hukukun üstünlüğüne vurgu yaparken, demokratik ilkelerin de mücadele ettiği ABD’den ayrılma konusunda kendilerini daha özgür hissediyorlar. Meksika Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador, Biden yönetiminin Küba, Venezuela veya Nikaragua’yı davet etmeyeceğini açıklamasının ardından katılmayacağını söyledi. Bolivya, Meksika’nın liderliğini takip etti ve birkaç Orta Amerika ülkesi hala tehlikede.
Inter-American Dialogue düşünce kuruluşunda uzman Manuel Orozco, “Amerika Birleşik Devletleri’nin Latin Amerika’daki azalan etkisi, hem burada hem de güneyde toksik kutuplaşmanın bir yan ürünü” dedi. “Demokrasinin neden önemli olduğunu gösterecek liderliğe sahip değiliz. Siyaset ve demokrasi birbiriyle konuşmuyor.”
Biden yönetimi, bazı ülkelerin katılmamasının gerçekten önemli olmadığı konusunda ısrar ederek, kendisini utandırmamak için görünürde bir girişimde zirveye ilişkin beklentileri küçümsedi.
“Bak, demek istediğim, Meksika ve diğerleriyle, katılımın işbirliğini ve hatta bir hırs seviyesini etkilemeyeceğini çok net bir şekilde ortaya koyduk. [that existed] ABD Ulusal Güvenlik Konseyi’nin Batı Yarımküre işleri başkanı Juan Gonzalez gazetecilerle yaptığı bir telefon konferansında, kesinlikle önce – zirveden çok önce,” dedi.
Yine de ABD’li yetkililer, göçün zirvenin en önemli konusu olacağını vurguladılar. Bazı uzmanlar, Meksika ve ABD’ye yasadışı göçün çoğunun kaynağı olan Orta Amerika ülkelerinden bazılarının etkinlikte bulunmaması durumunda ne gibi ilerleme kaydedilebileceğini sorguladı. Zirve, diğer Güney Amerika ülkeleriyle birlikte komşu Kolombiya ve Brezilya’ya yerleşmek için ülkelerini terk eden milyonlarca Venezuelalı gibi diğer göçmenlik konularına da odaklanacak.
Uzun zamandır Latin Amerika uzmanı ve Wilson Center araştırma enstitüsünde seçkin bir araştırmacı olan Cynthia Arnson, “bazı ülkeler nazlı oynuyor olabilir” dedi. [about their attendance] maksimum faydayı elde etmek.”
Örneğin Brezilya’nın sağcı popülist Devlet Başkanı Jair Bolsonaro, Beyaz Saray kendisine Biden ile ikili görüşme sözü verene kadar katılmayacağını açıkladı. Benzer şekilde, Arjantin’in solcu Cumhurbaşkanı Alberto Fernández, Biden’ın kendisini şahsen aramasının ardından birkaç gün öncesine kadar çitin üzerindeydi.
Arnson, “Bugün ABD etkisinin önceki on yıllara göre daha az olduğuna şüphe yok” dedi. Bununla birlikte, bölge genelinde demokrasinin erozyona uğradığı bir zamanda Biden yönetimi demokrasiyi savunmada başı çekiyor.”
Değişen ilişkilerde oyunun kurallarını değiştiren bir diğer faktör: Çin.
1994 yılında, Amerika Birleşik Devletleri, yarım küredeki diğer tüm ülkelerden çok daha büyük bir ekonomiye sahip kasabadaki tek oyundu. Çin bugün olduğu gibi bir oyuncu değildi ve birçok ülkenin hala Pekin ile değil Tayvan ile diplomatik ilişkileri vardı.
Ancak bugün Çin katlanarak büyüdü ve özellikle demokratik uygulamalar veya insan hakları konusunda sorgulanmak istemeyen hükümetlere hitap eden 4.3 trilyon dolarlık Kuşak ve Yol altyapısı ve ithalat-ihracat girişimiyle Latin Amerika’ya derin girişler yaptı.
“ABD, Latin Amerika ülkelerine sürekli şu mesajı veriyor: Çin ile iş yapmayın. Senin için kötü,” dedi Arnson. “Ancak ABD’nin ne sunacağı hala net değil. … Amerika Birleşik Devletleri oyuna deri koyduğunu göstermeli.”
Çin bölgeye para akıtırken, Latin Amerika ülkelerinden ABD ile serbest ticaret anlaşmalarına ilişkin bazı tekliflerin yanıtsız kaldığını kaydetti. Ticaret, giderek kutuplaşan bir iç siyasi meseledir ve Biden’ın attığı adımları daha da karmaşık hale getirir.
1994 zirvesinin ayırt edici özelliği, bölge genelinde ticaret engellerini ortadan kaldırmak için iddialı bir plan olan Amerika Serbest Ticaret Bölgesi için bir öneriydi. Ancak, birkaç yıl sonra yetkililerin nihai şartlar üzerinde anlaşamaması üzerine dağıldı.
Kendi Arjantin’inde eski bir insan hakları yetkilisi ve şu anda Amerikan Üniversitesi Washington Hukuk Fakültesi’nde misafir öğretim üyesi olan Santiago Cantón, “Demokrasi ve insan hakları söz konusu olduğunda her zaman altın on yıl olan 90’lara atıfta bulunuyoruz” dedi. “Şu anda durum tamamen farklı,” diye ekledi, yarıkürede demokrasinin ciddi şekilde bozulmasına dikkat çekti.
Amerika Kıtası Zirvesi’nde bulunan mevcut ve eski yetkililer, 1994 ruhunun neredeyse ölü olduğu konusunda anlaştılar.
Clinton Beyaz Saray’da McLarty ile birlikte çalışan ve şu anda Amerika ve Amerika Topluluğu Konseyi’nin başkan yardımcısı olan Eric Farnsworth, “Bizim bakış açımızdan, Latin Amerika ve Karayipler için heyecan verici bir fırsattı” dedi. “Karşılıklı çıkarlarınız vardı. Bir araya gelmeye karar veren bir bölgeydi. Ve daha teknokratik, büyümeye odaklanan farklı bir liderlik sınıfıydı. Farklı bir yolu teşvik etme şansı vardı.”
Farnsworth ve diğerleri, 1994’ün sakin günlerinin sadece beş yıl sonra kaybolmaya başladığını söylüyor. Venezuela’da, karizmatik, ateşli bir sosyalist olan eski ordu komutanı Hugo Chavez bir seçimi kazandı ve cumhurbaşkanı olarak yemin etti. Venezüella’nın ana ihracatı olan petrol fiyatlarındaki ani artışlarla desteklenen 2013’teki ölümüne kadar iktidarda kaldı. Seçilmiş halefi Nicolás Maduro, Venezüella ekonomisinin, sağlık sisteminin ve kalan tüm demokratik özgürlüklerin yok edilmesini denetledi.
Chavez, Bolivya, Ekvador, Nikaragua ve Arjantin’deki solculara ilham verdi. Ancak hem solda hem de sağda, süresiz olarak veya en azından çoğu ülkede belirlenen süre sınırlarının ötesinde iktidarda kalmaya çalışan cumhurbaşkanları ve başbakanlar vardı. Bu taahhütlerin artık katı olmadığı ABD tarafından demokrasi ve insan hakları konusunda ders alacak kadar sabırları yoktu.
11 Eylül 2001, New York ve Washington’daki terörist saldırılar da ABD’nin odağını büyük ölçüde değiştirdi ve çıkarlarını değiştirdi.
Ardından, 2000’lerin ortalarında, Latin Amerika’nın geniş hammadde, enerji ve diğer emtia kaynaklarına aç olan Çin hamlesine başladı. Çin, ipleri bağlı da olsa büyük krediler sunmaya geldi.
2022 Amerika Kıtası Zirvesi üzerindeki kafa karışıklığı ve kargaşa, bu tür toplantıların katılanlar için faydalı olmaya devam edip etmeyeceği konusundaki tartışmaları da körüklüyor. Bazı uzmanlar, yalnızca genel coğrafyanın paylaşıldığı geniş ve farklı ülkeleri bir araya getiren bir etkinliğin artık uygulanabilir olmadığını söylediler. Diğerleri, bir ABD başkanının ortak çıkarları tartışmak için bölge liderlerinden oluşan daha küçük gruplarla görüşmesini önerdi.
Farnsworth, “Benim düşünceme göre, zirvenin bir rolü var … ama coğrafi olarak değil stratejik olarak düşünmemiz gerekiyor.” Dedi.
Buna ek olarak, nüfusu çok büyükten çok küçüğe değişen ülkelerin katıldığı konferansın tasarımı, bölgesel konularda herhangi bir birleşik eylem gerçekleştirmeyi zorlaştırıyor. Aslında, son beş zirve, bu tür olayların olağan taçlandırıcı kodası olan ortak bir deklarasyon üretemedi. ABD’li yetkililer, bu yıl göçmenlik konusunda bir Los Angeles bildirisi yayınlamayı umduklarını söylüyorlar.
Başkan Obama’nın iki Amerika Kıtası Zirvesine katılımını koordine eden eski özel asistanı Dan Restrepo, “Zirvenin resmi mekanizmaları aracılığıyla hiçbir şey elde edilemez” dedi. “Zirve sisteminin kendisi bu kadar işlevsiz. Ancak zirvede, eyleme zorlayıcı bir olay olduğu için faydalı olabilecek şeyler yapabilirsiniz.”
Latin Amerika meselelerini takip edenlerin bir diğer endişesi de ABD’nin zirveden sonra bölgeye olan ilgisini ve ilgisini sürdürüp sürdürmeyeceği, yoksa sadece etkinliği düzenleyip yoluna devam edip etmeyeceği.
Bazıları, en iyi ihtimalle, Biden yönetiminin ABD’nin bağlantısının kesildiği hissine karşı çıkması gerektiğini söylüyor.
Eski bir Pentagon yetkilisi ve şu anda Amerikalar Arası Diyalog başkanı olan Rebecca Bill Chavez Cuma günü bir video konferansta yaptığı açıklamada, “Bu bir defalık olmamalı” dedi. “Ama bir fırlatma rampası.”
Washington’daki Times personel yazarı Courtney Subramanian bu rapora katkıda bulundu.
Kaynak : https://www.latimes.com/politics/story/2022-06-06/summit-of-the-americas-opens-in-los-angeles