Somatizasyon, psikolojik veya duygusal faktörlerin fiziksel (somatik) belirtiler olarak ifadesidir. Örneğin, stres bazı kişilerde baş ağrısı, göğüs ağrısı, sırt ağrısı, mide bulantısı veya yorgunluk gibi rahatsızlıkların gelişmesine sebep olabilir. Somatizasyonun ortaya çıktığı bozukluklar, somatik belirti bozukluğundan (önceden somatizasyon bozukluğu olarak adlandırılır) temaruza kadar değişir.
Alexskopje / Shutterstock
Bu gibi rahatsızlıkları olan insanlar genelde fiziksel sorunlarına odaklanırlar, yani psikiyatrik bakım aramak yerine genellikle tıbbi tavsiye ve tedavi arar.
Somatik Belirti Bozukluğu ve İlişkili Bozukluklar
Somatizasyon bozuklukları ile hastalar, fiziksel problemlere tepki olarak aşırı veya zayıf uyarlanmış düşünce, duygu ve davranışla bağlantılı devam eden fiziksel belirtiler yaşarlar. Hastalar genellikle sıkıntılıdır. Sosyal olarak, işte veya akademik olarak işlev görmekte güçlük çekerler. Bu bozukluklar şunları içerir:
- Somatik belirti bozukluğu
- Hastalık kaygısı bozukluğu (anksiyete)
- Konversiyon bozukluğu (ruhsal sıkıntıların bedensel sorunlara dönüşmesi)
- Veraset bozukluğu
- Diğer tıbbi durumları etkileyen psikolojik faktörler
Bu faktörlerden en yaygın ikisi somatik belirti bozukluğu ve hastalık kaygısı bozukluğudur.
Somatik Belirti Bozukluğu
Somatik belirti bozukluğu, fiziksel belirtilere yanıt olarak sağlıksız düşünce, duygu ve davranışla ilişkili devam eden fiziksel problemlerle tanımlanır. Belirtiler gerçekten yaşanır, ancak tıbbi bir durum mevcut olabilir veya olmayabilir. Doktorlar genellikle durumu hastanın geçmişine dayanarak teşhis eder ve tedavinin odak noktası, gerekli olmayan herhangi bir tedavi veya teste maruz kalmaktan kaçınıp, destekleyici olarak devam eden bir doktor-hasta ilişkisidir.
Hastalık Kaygısı Bozukluğu
Hastalık kaygısı bozukluğu, bir kişinin meşgul olduğu ve ciddi şekilde hasta olmaktan korktuğu dönem için tanımlanır. Hasta tıbbi olarak değerlendirildikten ve herhangi bir fiziksel hastalığın olmadığı konusunda güvence verildikten sonra bile, eğer korkular ve bulgular 6 ay ya da daha uzun süre devam ederse teşhis edilir. Tedavi, muhtemelen davranışsal terapi ve seçici serotonin geri alım inhibitörlerinin kullanımıyla birlikte güçlü bir doktor-hasta ilişkisine odaklanır.
Konversiyon Bozukluğu
Konversiyon bozukluğu, tipik olarak zayıf koordinasyon veya denge, uzuv felci, halsizlik, körlük, sağırlık, duyu kaybı, tepkisizlik, yutma güçlüğü veya idrar retansiyonu (idrar yapamama) gibi motor veya duyusal işlevleri içeren sinir sistemi belirtilerini ifade eder.
Belirti başlangıcı tipik olarak stresli bir olaya yanıt olarak ortaya çıkar. Teşhis, belirtilere neden olabilecek altta yatan herhangi bir tıbbi durumun açığa çıkmasına dayanır. Durum, geç çocukluk veya erken yetişkinlik döneminde gelişme eğilimindedir ve kadınlarda, erkeklere göre daha yaygındır. Konversiyon bozukluğu psikolojik çatışmanın bir sonucu olarak gelişebilir. Örneğin, birine vurmak için bir dürtü hisseden, ancak şiddete başvurmak istemeyen biri, aniden kollarında uyuşma yaşayabilir.
Veraset Bozukluğu
Bu, belirtileri tahrif etmek için bir neden bulamayan hasta göz önünde kendine zarar vererek zihinsel veya fiziksel belirtilerin tahrif etmesi anlamına gelir. Bu tür güdüler, davadan kaçınmayı, işten uzaklaşmayı veya maluliyet ödeneği almayı içerebilir. Kişi, belirtileri tahrif etmenin yanı sıra, başkalarını ameliyat gibi tıbbi müdahalelerin gerekli olduğuna ikna etmek için yapılan testlere bile müdahale edebilir. Bu bozukluğu olan bir kişi, belirtileri tahrif ettiğinin farkında olabilir, ancak neden bu şekilde davrandığını bilemeyebilir veya davranışını bir sorun olarak görmeyebilir. Bu bozukluğu tanımlamak ve tedavi etmek zordur, ancak davranışın neden olduğu ciddi yaralanmaları önlemek için müdahale çok önemlidir.
Diğer Tıbbi Durumları Etkileyen Psikolojik Etkenler
Bu, zihinsel veya davranışsal etkenlerin diyabet, kalp hastalığı gibi mevcut bir tıbbi sorunun sonucu üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunda ve sonucunda acı çekme, ölüm, sakatlık ya da hastaneye yatış riskini artırdığında teşhis edilir. Bu tür unsurların örnekleri arasında belirtilerin ciddiyetinin veya öneminin reddedilmesi, tedavilere uyulmaması veya test yaptırma isteksizliği yer alır. Bu durumun sonuçları, tedavi başarısızlığı ve tıbbi durumların alevlenmesidir. Müdahale yaklaşımları psikoterapi ve hasta eğitimini içerir.
Temaruz
Bu, kötüye kullanım ilaçları almak, işten uzaklaşmak veya askerlik hizmetinden kaçınmak gibi bir teşvik varlığında zihinsel veya fiziksel belirtilerin kasıtlı olarak tahrif edilmesi ve bu sayede veraset bozukluğunun ayırt edilmesidir. Geleneksel hasta bakımı modeli, hastaların hastalık belirtilerinin gerçek olduğunu varsayan bir doktor-hasta ilişkisine dayandığından dolayı, bu durumu yönetmek doktorlar için zordur. Bu nedenle doktorlar, bir hastayı temaruz için değerlendirmekten rahatsızlık duyabilirler.
Temaruz teşhisi, hastanın öyküsü, psikolojik durumu ve uygun laboratuvar incelemelerinin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesinden sonra herhangi bir tıbbi sorunun olmamasına dayalı olarak yapılır.
Çeviren: Betül Nupelda Çiftçi
Düzenleyen: Başak Şevval Mete
Yazan: Sally Robertson
Kaynak: News Medical