Çocuğunuzu etkili dinleyin: Çocuğunuzun onu dinlediğinizi hissetmesi, önemsendiği duygusunu oluşturur. Çocuğunuz sizinle bir şey paylaştığında başınızı sallayarak (örn. “hıhı” tepkisi), onun cümlelerini anladığınız şekilde yeniden ona söyleyerek (örn. “bu duruma kızmış gibisin”), size anlattıklarını daha iyi anlamak için ona sorular sorarak (örn. “peki bu durumda sen ne yaptın?”) onu etkili dinlediğinizi gösterebilirsiniz.
Tavsiye yazı: Buluğ Çağına Giren Çocukta Görülen Özellikler
“Sen” dili yerine “ben” dili kullanarak konuşun: Çocuğunuza onun yaptıklarından söz ederek onu uyardığınızda “sen” dilini kullanmış olursunuz. Bu durum onun kendini suçlu hissederek savunmaya geçmesine yol açar. Örn. “sorumluluklarını yerine getirmiyorsun, odanı hiçbir zaman toplamıyorsun” ifadesi “sen” dili kullanımına örnektir.
“Ben” dili kullanıldığında ise çocuğunuz kendi kişiliğine yönelik eleştiriye direkt maruz kalmadığından çocuğunuzla aranızdaki iletişim bozulmaz. Çocuğunuz savunmaya geçmek yerine kendi yaptığı davranışı değerlendirmeye yönelir. Örn. “Odan dağınık olduğunda ben evimizi düzensiz buluyorum ve bundan rahatsız oluyorum” ifadesi “ben” dili kullanımına örnektir.
Dinlerken çocuğunuzu yargılamamanız, utandırmamanız, onun ciddi bir tavırla anlattıklarına gülmemeniz de önemlidir.
Aile ve kendisi ile ilgili kararlar alırken, çocuğunuzun da katılmasını destekleyin: Önergenlik dönemindeki çocuğunuz artık büyümeye başladığını hisseder ve kendisi de bir yetişkin gibi alınan kararlara katılmak ister. Gerek kendisi, gerekse aile ile ilgili kararlarda çocuğunuzun fikrini sormanız onun gelişimi açısından oldukça yararlıdır. Bu sayede özgüveni artar ve karar verme becerisi gelişir.
Kişiliğini değil, davranışını eleştirin: Bir eleştiride bulunurken öncelikle o durumla ilgili olumlu eleştiriler yapın; daha sonra olumsuza geçin. Eleştirilerinizde “şımarık bir çocuksun”, “tembel bir çocuksun” gibi ifadeler yerine “bu davranışının uygun bir davranış olmadığını düşünüyorum”. “bugün dersine yeterince çalışmadığını düşünüyorum” gibi ifadeler kullanın.
Yoğun çatışmaya girmekten kaçının. Çatışmaların güç savaşına dönmesine izin vermeyin:
Önergenlik dönemindeki çocuğunuzun sizinle artan bir şekilde çatışmaya girmesi, eskiden söz dinlerken artık ufak tefek şeylerde bile size olumsuz tepkiler vermesi beklenen bir durumdur. Kimliğini, kişiliğini oluştururken sizinle çatışmaya girerek, otoriteye karşı gelerek kendisini kanıtlama ihtiyacı duyar. Burada önemli olan anne-baba olarak sizin bu çatışmaların bir gelişim dönemi özelliği olduğunu bilmeniz ve çatışmayı olumsuz sonuçlara yol açmadan sona erdirmenizdir. Size karşı geldiği durumlarda ona ısrarla otoritenizi kabul ettirmek yerine öncelikle onun söylediklerini dinleyip anladığınızı hissettirmeniz; daha sonra ona kendi düşüncelerinizi açıklayıp durumu birlikte değerlendirmeyi önermeniz yararlı olacaktır. Eğer o anda siz ya da çocuğunuz kızgın olduğunuz için bunu yapmak istemezseniz tartışmayı sonlandırıp konuyu daha sonra görüşmek istediğinizi belirtebilirsiniz
.
Ona değer verdiğinizi, onu önemsediğinizi hissettirin: Önergenlik ve ergenlik döneminin sağlıklı bir şekilde geçirilmesi için en önemli nokta çocuğunuzun kendisini değerli hissetmesidir. Fırsat bulduğunuz her durumda bunu ona hissettirmeniz önemlidir.
Önergenlik dönemine giren çocuğunuzla yaşadığınız tüm sıkıntılar önergenliğin bir belirtisi olmayabilir. Eğer çocuğunuz yoğun bir kaygı, sürekli bir üzüntü, ders notlarında ciddi bir düşüş vb. yaşıyorsa bu durum başka bir sıkıntının belirtisi olabilir. Bu tür durumlarda psikolojik danışmanlarla iletişime geçmek en doğrusudur.