13. yüzyıldan bu yana geçen yedi yüzyıl içinde, her zaman güncel kalabilmiş; yaşarlığını hiç yitirmemiş, hem halk katında, hem aydınlar arasında, hem edebiyat alanında etkinliğini sürdüre gelmiş bir gizemci, büyük bir ozandır Yunus Emre. Uzun süre yaşamıyla ilgili yeterli bilgiler edinilemediği için, söylencelere dayalı yaşamöyküsü sürüp gitmiştir. Bugün de bu söylencelerin geçerliliğini yitirmediği söylenebilir. "Ermiş"lik katına ulaşmış bir kişi sayıldığı için Yunus Emre'nin yaşamının söylencelerle donatılmasını, bezenmesini de bir bakıma, doğal karşılamak gerekir. Yakın yıllara dek Yunus Emre'nin okuma yazma bilmez bir halk ozanı olduğu sanılıyordu. O'na "ümmi" denişinin nedeni buydu. Sonraları Yunus Emre'nin kimliği, kişiliği, şiirleri, yaşamı üzerinde derinlikli incelemeler yapan uzmanlar, daha gerçekçi sonuçlara varabildiler. Bütün yaşamının gene de gereği gibi aydınlığa kavuştuğu ileri sürülemezse de ilk yıllarda olduğu gibi, tümüyle bilgiden yoksun da değiliz.
Yunus Emre'nin kimi şiirierindeki dizelerden de yola çıkılarak, O'nun bir "ümmi" (okuma yazma bilmez) ozan olduğu yolundaki yargılar, artık geçerliğini tümüyle yitirmiştir. Anlaşılmıştır ki, Yunus Emre, bu "ümmi"lik yargısının bütünüyle dışında medrese öğrenimi görmüştür. Üstelik iyi bir öğrenim görmüştür. Felsefe Kuran'ı yorumlama bilimi olan Tefsir, İslam hukuku anlamına gelen Fıkıh, vb. bilimleri, Yunan Mitolojisini, İran Mitolojisini izlemiş, astronomi, yöntembilimi (ilm-i usuli ni, Arapçayı, Farsçayı bilen, çağının aydın, ileri bir kişisidir. Aruzla yazdığı şiirlerinden O'nun bu ölçüyü, dolayısıyla bu şiiri de bildiği anlaşılıyor.
Bu nedenledir ki, özellikle Yunus Emre ile gizemcilik üzerinde uzmanlaşmış kimi araştırmacı ve incelemeciler, Yunus Emre'nin "bir halk ozanı" olmadığını, "kesinlikle" vurgulama yoluna gitmişlerdir. Bu yargıya, bir bakıma "yanlış" denilemez. Elbette böyle bir eğitim, öğretimden geçmiş kişiyi halk ozanı" tanımlamasının dar kalıpları içinde değerlendirmek, doğru bir yargıya varmaktan alıkoyabilir bizi. O zaman, Yunus Emre'yi nereye koyacağız, sorusuna sağlıkla bir yanıt vermek gerekiyor.
Yunus Emre, her şeyden önce bir "tekke ozanı"dır da. Bektaşi'dir. Bu gerçeği de gözden ırak etmemek gerekir. Gizemciliği, derinine bilen bir kişidir.
Şiirlerinin büyük çoğunluğunu hece ölçüsüyle yazmıştır. Yedi yüzyıldan bu yana, halkın içinde, yüreğinde, dilinde, beğenisinde yaşamıştır, yaşamaktadır. İlahileriyle, nefesleriyle..
Yunus Emre ile Türk halkı öylesine bütünleşmiştir ki, onun için söylenceler çıkartılmış, dokuz yerde mezarı olduğu ileri sürülmüştür. Yunus Emre'nin dokuz ayrı yerde mezarı oluşu, O'nun Türk halkıyla nasıl bir sevgi bağıyla kenetlendiğinin de bir başka, somut örneği olsa gerektir.
Böyle olunca, Yunus Emre'yi salt "Gizemci Ozan"lar kümesinde değerlendirmek, doğru, yerinde, sağlıklı bir değerlendirme olmaz kanısını taşıyoruz. Gizemciliği ne ölçüde doğru, yerinde ise, halkla bütünleşmesi, halkın yüreğinde, düşünde, özünde yaşamakta oluşu da öylesine vurgulanması gereken bir gerçektir.
Bu gerçektir ki, Yunus Emre'yi, "Türk Halk Şiiri"nin başustası saymamızı onu öyle de değerlendirmemizi, sunmamızı gerekli, zorunlu kılıyor. Halkla böylesine içiçe girmiş bir ozanı "halk bütünü"nden ayırmak, hem Yunus Emre'ye, hem halka haksızlık olurdu kanısındayız.
Yunus Emre çağının halk konuşma dilini kullanmış, Oğuz lehçesiyle yazmıştır. Yer yer, biraz da gizemciliğinin zorunlu sonucu sayılabilecek Türkçe olmayan sözcükler, deyimler, terimler de kullanmak zorunda kaldığı görülüyor. Ne var ki, Yunus Emre'nin asıl önemli yanı, yalın bir halk diliyle, Türkçeyle en karmaşık gizemcilik bilgilerini halka ulaştırılabilmesidir. Üstelik, bunları şiirsel deyişten uzaklaşmadan yapabilmesidir. Çünkü, Yunus Emre'nin şiirleri salt gizemciliği öğretmek amacını güden "manzume"ler değildir.
Şiirleri üzerinde özenle durulduğunda görülüyor ki, Yunus Emre, şiirlerinde gerçekten bir sözcük ustasıdır. Sözcüklerin istiflenmesinde, yerlerinin -ölçü değişmese de -değiştirilmesi, yerinden oynatılması olasılığı yoktur. Büyük ölçüde heceyi kullanan Yunus Emre, "hece"nin 7 ile 8'li kalıplarına eğilim göstermektedir.
Yunus Emre için çıkarılan söylencelerin ayrıntılarına girmeden, bugün elimizdeki bilgilere göre yaşamı da şöylece özetlenebilir:
Yunus Emre'nin doğduğu yıl kesinlikle bilinmiyor. Doğduğu yer de tartışmalı. Ancak, son yıllarda Yunus Emre'nin Porsuk Çayı'nın Sakarya'ya döküldüğü yerde, Eskişehir'in Mihalıççık ilçesine bağlı Sarıköy'de doğduğu, uzun yıllar da orada yaşadığı 1320/21 yıllarında gene Sarıköy'de öldüğü kabul ediliyor. Bu nedenle, adına bir de anıtmezar yapılmıştır.
Araştırmacılardan bir kesimi de Yunus Emre'nin, Konya'nın Karaman ilçesinde doğduğunu, orada öldüğünü, Karaman'da bir "Yunus Emre Türbesi" olduğunu da ileri sürerek, bu görüşlerinde direniyorlar. Ancak, Yunus Emre'nin Sarayköy'de doğduğu ve öldüğü daha da ağırlık kazanmış görünüyor.
Yunus Emre, gençliğinde bir süre çiftçilikle uğraştıktan sonra Taptuk Emre'nin buyruğuna girerek onun dervişi olur. Kırk yıl Taptuk'un kapısına odun taşır. Şiirlerinde de şeyhi Taptuk Emre'den sürekli saygıyla söz eder. Yıllarca Taptuk Emre'nin kapısında "piştikten" sonra da şeyh olur.
Yunus Emre, Taptuk Emre'nin düşüncelerini, inancalarını yaymak amacıyla Anadolu'yu, Kafkasya'yı dolaşmış, Şam'a gitmiştir. Sonra gene Sarıköy'e dönmüştür. Bu arada Yunus Emre'nin Mevlana ile de görüşmüş olduğunu biliyoruz.
Az sözle, ayrıntılı düşünceleri, duyguları söyleyebilmenin büyük ustasıdır Yunus Emre. Varlık, yokluk, insan-Tanrı-ölüm kavramlarını, aralarındaki bağlantıları insancıllığı sevecenliği, barışı, verimliliği, hoşgörüyü dizelerinde yoğurarak, 13. yüzyıldan bu yana bizlere dek ulaştırabilen güçlü, etkin, saygın bir ozan olan Yunus Emre'nin geleceğe de aynı güçlülükle, dirilikle, yenilikle varacağından kuşku duyulmamalıdır.
Konu BaşlıklarıEdit
2. Yunus Emre'nin Eserleri
- 2.2. Risaletü'n-Nushıyye
Şiirleri=Edit
AlfabetikYunus Emre şiirleriEdit
- Acep Hale Geldim - Acep Oldu Halim - Acep Şu Yerde Var M'ola Şöyle Garip Bencileyin - Aç Gözün -Adı Müslüman - Adım Deliye Takma-Ağla Gözüm Ağla Gülmezem Gayri -Akıl Ermez Bu Hale- Aklı Koma Beleşte -Aklın Yar İse- Alemler O'na Aşık -Allah Korkusu -Araya Sınır Düştü - Aşık Kendi Kanını - Aşık mıdır - Aşık Oldum- Aşka Sena- Aşksız Adem -Aşksız Olmayayım - Aşksızlara Verme Öğüt - Aşk Bezirganı - Aşk Kitabı - Aşk Bir Nimet-Aşk Boyası - Aşk Dadıyla - Aşk Elinin Haberi- Aşk Eri -Aşk Eteğin Tutmak Gerek - Aşk İle Biliş - Aşk İle Gelen - Aşk İle Gelen Gelsin -Aşk Makamı Âlidir - Ay-u Güneş Pervanesi -Aydayın Birin Birin - Ayetin Var
- Baki Değil -Baki Dirlik-Bana Seni Gerek Seni- Battın Tut - Bayram Düğün Bana - Bela-yı Aşk -Ben Bilirim Namazımı - Ben Ölüyüm Göremezem -Bencileyin - Beni Bende Sanman - Benim Ay'ım -Benim Bunda Kararım Yok- Benem Umman - Beri Gelmek - Beyan Eyleyem - Bilmediler -Bir Müşkile - Bize Dünya Gerekmez - Bu dünyaya- Bu Menşur Ne- Bugün Devlet Benim -Bulduk ol canı- Buldum İse- Buldum Ol Cananımı -Bulmadı Aşka Çare
- Can Bir Misafir - Can Dudağı- Canlar Feda -Can Kapılır- Can Kulağı -Can Olasın- Canlar Canını Buldum Bu Canım Yağma Olsun- Canlara Can Yahut Gönülde Gizlenen - Candan Geçmeden- Cihan Hayran Ona - Cuşa Geldim - Cümle Alem Hayran Ola -Cümle Gönüller - Cümle Vücudda Bulduk
- Çarem Yok- Çarem Yok 2 - Çark Vurup - Çerh-ı Felek
- Değme Göz Görmez -Denizlere Daldım Ben - Dervişler - Dervişler 2 - Deva Nedir - Devlet Benim İmiş- Devran Benimdir -Devranım Sürem-Dil Tutula- Diriliş -Doldu Meydanımız- Dost Bağı Bülbülü - Dost İline Uçayım - Dost Meclisi- Dosta Giderken- Dosttan Haber - Durağım Gülistan Ola - Dünya Bir Hayal - Dünya bir tuzak- Dünya Sevgisi- Dünyaya İnanırsın- Düştü Gönül - Düştüm Aşkın Od'una
- Ecel Serhengi- Er Oldur- Erenler- Esir Olmayınca- Ey Ahi- Ey Aşıklar - Ey Derviş- EY Derviş 2 -Ey Dost 1- Ey Dost 2- Ey Dost 3- Ey Dost 4 - Ey Dost 5 -Ey Gönül 1-Ey Gönül- Ey Hakk'ı Görmez- Ey Padişah- Ey Veli- Ey Yarenler- Ey Yarenler 2 -Ey Yarenler Ey Kardeşler Korkarım Ben Ölem Deyi
- Gaflet - Garkoldu Kaldı- Gel İmdi -Giderim Ben Yol Sıra-Girdim Aşkın Denizine- Gazel- Gelin Bulalım Onu- Genc-İ Nihan - Gerçek Erenler - Gönül Yıktın İse - Gönülde Tahtı -Gönül Cemaat - Gönül Neyi Sever İse- Gönül Yıktın İse - Gönülde Sır Ol-Gönülde Tahtı - Gör Nicesi Üzgelir - Gözüm Seni Görmek İçin Elim Sana Ermek İçin-Gözüm Yaşım Dinmez Benim - Gözün Bağlamış - Gözyaşı Vadisi - Gümüşlene -Günahım Çok - Gündüz gözlerim- Güzaf Değildir -
- Fani Dünya- Fani Nakşı Niderler -Firkat- Firkat 2
- Hak Çalab'ın - Hak kandadır - Hak Kapısı- Hakk'ı Bulmak - Haldaş Ol Sırrımıza -Hak nuru-Han Ü Manın Garka Vere -Havf u Reca -Hayran Eyle Beni- Hazrete Götürür -Her Biri BİR Hal İle -Her Kim Ki Dervişlik Bağışlana- Her Yerde Kudretullah - Hey Dost - Hırka İle Taç Değil- Hicap -Hicap Nedir - Hiçbir Kişi Bilmez Bizi Biz Ne İşin İçindeyiz
- İçtiği Kan -İdam-ı Ebedi Yok - İhlas Şiiri Veya Tevhid-i Tam- İlahi- İlliyin- İlm-i Ledündür Üstadım -İster İdim Allah'ı-İşim Aşk İledir -İşitin Ey Yarenler Aşk Bir Güneşe Benzer
- Kaalü Bela - Kaalü Bela 1 -Kabir- Kanaat - Kanlı Yaşım -Kardaşlar - Kardeşler- Kardeşler1 -Kimse Bilemez- Kimse Bilmez Halimi- Kimse Dilim Bilmez Benim -Kendimde Buldum - Kimse Bana Nesne Demez - Konuban Geçti- Korkudan Kurtuldum - Kudret Dili- Kudret Dili 1 - Kudret Dili 2 - Kur'an İlminden -Kutlu Kalem
- Mahşer -Maksuduma Erdim-Masiva'yı Terk 1- Masivayı Terk 2 -Menzil Irak- Miskin Yunus - Miskinlik Eteğini Tut -Muhasebe - Muştulatınız Aşıklara - Mücrimim - Mühr-Ü Süleyman (A.S) - Münker ü Nekir - Mürşiddir Kur'an Bana- Müslüman- Müşahede
- Nasuh Tevbesi- Ne Bulduysa Yaktı- Ne Gam- Ne Var Ne Yokum- Nefs-i Emmare- Neler gezer -Nem ola derviş benim- Nice Sabreyleyim- Nihan İçinde- Nolduğumu Bilmezem
- Ol Dost Bize Gelmez İse Ben Dosta Geri Varayın - Ol Kim Halim Bile - Ol Yola Düşüp Geldim
- Ölem Bir Gün --Ölüm- -Ölümü Anmak -Ölümü Tefekkür-Ömür İpi-Ömür Sermayesi
- Padişaha Kul Gerek -Parelendi Ciğerim - Pinhan Eyledi
- Razımı Sana Direm- Riyayı Katmayalar - Ruhun Bekası
- Sabahın Sinleye Vardım-Sabır 1-Sabır 2 - Sabrı Buldum - Sağdır Sol Değil - Sahib-i Keyvan Olayım - Sen Neyimiş Ben Neyimiş - Sensin Benim Canım Canı Sensiz Kararım Yokdurur -Server Eyledi -Severim Ben Seni Candan Içeri - Sır Aç - Sırat-ı Müstakim -Sırrımı Aleme Çaktım - Sohbet İle Bu Demi -Söyleme Fasit Haber - Sözlerin Aslı- Sözü Pişirmek - Sualim Var -Sufiyem - Sultan mısın -Sur-u İsrafil - Susuzluğum Kanmaz
- Şirin Kılınç - Şükür Hakk'a
- Taptuk Gibi Serveri Var- Taşa Gelir - Taze Güller Açılmış -Tecelli - Tehi Görme Kimseyi -Terk-i Dünya - Tut Erenler Eteğin -Tutsaklık - Tutuştu Bağrım
- Uluya Vardın İse - Unutmak Gerek -Unuttun Kıyameti
- Üstadım Hak - Üzer Ölüm
- Var yüreğim -Vasfına Eremez - Vecd - Vuslat 1 - Vuslat 2 - Vuslat 3 - Vücud Şehrine Girmek
- Ya İlahi - Ya Rab - Yağmaya Verdik - Yakın Zaman İçinde -Yalvar Çalab'a - Yanar Vücüdum -Yanarım - Yane Yane -Yar Yüreğim Yar Gör Ki Neler Var-Yavıkıla Kendözünü -Yine Geldi Aşk Elçisi Yine Doldu Meydanımız - Yok Kararım Sensiz - Yok Yere Harcamışım Ben - Yoldaşımız İman- Yönüm Dosttan Yana - Yunus Neci - Yüreğim Yandı
- Zebun Olmuştur -Zerre Değil - Zikrullah
- Âşıklar ölmez - Âşık - maşuk -Âşıklara din ne hacet - Âşık mıdır - Ab-ı hayat - Ah n'ideyim ömrüm seni - Arayı Arayı Bulsam İzini - Arifler ortasında - Ayetler ile bilinen - Aşk - Aşk bahrisi - Aşk imamdır bize - Aşk kitabın okuruz - Aşk makamı - Aşk odu -Aşk ver bana - Aşkla gelen erenler - Aşkın aldı benden beni -Aşkın Elinden - Aşkın oku
- Bana namaz kılmaz diyen -Ben bir aceb ile geldim -Ben Dervişim Diyene- Ben Yürürem Yane Yane - Benem ol aşk bahrisi - Benim canım uyanıktır -Birgün-Bir Kez Gönül Yıktın İse - Bir nazarda kalmayalım - Bir sakiden içtik şarap - Bir sualim var sana- Biz Kimseye Kin Tutmayız - Bu bir acaib haldir - Bu zamanda müslümanlar - Bulduk ol cânı - Bütün alem bir içinde
- Can içinde can ol - Canlar cânını buldum - Canım kurban olsun - Cefanın adı aşk - Çağırayım Mevlam Seni - Çeke Geldi Çeke Gider - Çıktım Erik Dalına
- Dertli dolap - Dervişlik dedikleri - Dervişlik der ki bana Dervişlik yolu - Dilsizler haberin - Dosttan Haber Kim Getirir
- Elhamdulillah -Erenler nerededir - Erenler yolu - Ey beni ayıplayan - Ey âşıkan ey âşıkan -Ey Yarenler, Ey Kardaşlar - Ezelden var idi
- Gel Gidelim Dosta Gönül - Gel Gör Beni Aşk Neyledi -Geldi Geçti Ömrüm Benim- Göçtü Kervan -Gönül Calab'ın tahtı - Gönüller yapmaya geldim
- Haber eylen âşıklara - Hak Calabım Hak Calabım - Hak bir gönül verdi - Hak isteyen - Hakikatin mânâsı - Hakkı buldum cân içinde - Her kancaru döner isem - Her kaçan anarsam seni - Hiç bir kişi bilmez bizi
- İlim İlim Bilmektir - İşitin ey yarenler
- Kime gönül verir isem - Ko ben şeyhin eşiğinde yanayım - Koğıl ölüm endişesin - Kıyamet gününde mahşer yerine
- Lâ şerike okursun
- Ne zaman anarsam seni - Nice besleyesin- Niçin Ağlarsın Hey Bülbül - Niteliğim soran
- Ol calabımın aşkı
- Selam olsun - Sema - Sensin kerim -Sevi- Sevelim sevilelim - Severem ben seni candan içeri - Sordum Sarı Çiçeğe - Sufiyim halk içinde - Sun kadehi ey saki - Söyleyemem - Söz isteyen - Söz ola kese savaşı - Sözlerin aslı - Sırra erdim -
- Şol cennetin ırmakları - Şöyle garip bencileyin
- Taştın Yine Deli Gönül - Tehi görme kimseyi - Tehi görmen siz beni
- Vücud şehri - Vücudda bulduk
- Ya Muhammed canım arzular seni- Yalancı Dünyaya - Yar Yüreğim Yar - Yemen Ellerinde Veysel Karani - Yusuf'u Kaybettim