*Romanya Masonluğuna önemli hizmetleri olan Micael Noradunghian, amcası ve Abdulhamit’in Dışişleri Bakanı Mason Gabriel Noradunghian’ın desteği ile hızla yükselmişti
Ivan Patzaichin, Lipovan (Rus Ortadoks) etnik kökenli Rumen kano- kayık sporcusu.
1968, 1972, 1980 ve 1984 Yaz Olimpiyatları’nda dört kez altın madalya aldı. Üç kez de gümüş madalya aldı.
1975 yılında Beden Eğitimi ve Spor Enstitüsü’nden mezun oldu ve Bükreş’te Dinamo Spor Kulübü’ne üye oldu.
1949 doğumlu olan bu ünlü Romen sporcu Ivan Patzaichin, 5 Eylül 2021 tarihinde öldü.
Ölümü geniş yankı buldu.
Konuşanlardan biri de Masonların büyük üstadı Stelian Nistor oldu ve Ivan’ın Loca Yüksek Kurulu’nun 33. Üyesi olduğunu açıklayarak büyük bir kayba uğradıklarını söyledi.
Masonluk malum ‘Gizli’liği ile ünlü bir örgüt.
Nistor, Ivan’ı deşifre edişi ülkede Masonluk ve tarihini yeniden gündeme getirdi.
Tarihçi Marius Oprea Komünizmin gelişi ile Masonluğun Romanya’da uykuya dalışını, sonra bazı komünistlerin mason, bazı masonların da komünist oluşunu irdelemeye başladı.
Tarihçi Oprea, Birinci ve İkinci Dünya savaşları arasında Büyük Üstat Jean Pangal sürgünden sonraki ilk itirafına dikkat çekti. “Biz Masonlar ülkesi değiliz. Zamanı sır olarak tutamayız.” … “Biz muhalefette yaşayamayız. Kamu gücüne, yürüyüşe, üniformaya, geçiş törenine ve müziğe ihtiyacımız var.”
Romanya’da Masonluk İkinci Dünya Savaşından sonra yeniden doğarken diğerlerinin yanı sıra Micael Noradunghian ismi önemliydi.
“Micael, 1873 yılında Konstantinepolis’te (İstanbul) doğmuştu ve mühendisti. Paris ve Brüksel’de ekonomi okumuştu.”
Yazarın kibirli ve küstah diline göre “Osmanlı İmparatorluğu’nun Ermeni hükümdarlarından (hükümdar burada ‘hakimiyet’ anlamında kullanılıyor) varlıklı bir aileden gelen önce Londra’ya, sonra da Ermenilere yönelik bir program bağlamında amcası II. Abdülhamid’in dışişleri bakanı Gabriel Noradunghian yardımı ile Paris’e geldi.
(İlber Ortaylı Gabriel Noradunghian efendinin derlemeci olduğunu yazarken, Başbakan Bülent Ecevit’in Dışişleri Bakanlarından A. Gündüz Ökçün de Nafia Nazırı olduğundan bahsetmekte ve kendisinden Bağdat Demiryolu hattı ile ilgili alıntılar yapmaktadır)
Buradan, zaten Masonlukta elde ettiği tüm rütbeleri amcası tarafından sağlanan Micael Noradunghian, 1920’de Fransa Birinci Konseyi adına Romanya’ya geldi. Romanya’da Masonluk düzenini “yeniden uyandırdı”. 1928 yılında Kral Ferdinand tarafından Romanya’ya verdiği önemli hizmetleri nedeniyle Romanya vatandaşı yapıldı.
1937’de Paris’teki arkadaşı Rene Raymond tarafından desteklenerek İskoç Riti Masonik Locası’nın Egemen Büyük Onursal Başkanı oldu.
Micael Noradunghian 1944 yılında yeniden Romanya’ya geldi ve Masonluğu yeniden diriltti.
1945-1948 Masonluk ile Komünist rejim arasında işbirliğinin iyi olduğu dönemdi. 1948 yılında Konünistler tarafından kendisine Romanya’da Masonluk faaliyetine son vermesi istendiyse de 1949-1951 tarihleri arasındaki faaliyetleri nedeniyle güvenliğin (Securite) kara listesine alındı. Yaşlanmıştı hem komünistlerle hem Securite ile işbirliği yaptı.
Micael Noradunghian’ın ölümünden sonra, Romanya’da kaçamayan Masonlar zindanlarda çürütüldü.
***
Romanya eski Ekonomi Bakanı Varujyan Vosganyan’ın 12 dilde yayınlanan “Fısıltılar” (Cartea șoaptelor) adlı kitabının 2012 yılında yapılan ikinci baskısında ise Micael Noradunghian liderliğindeki Romanya’daki Masonların, Romanya’nın ABD’nin yeni bir üyesi olmasını hedefleyen bir plan hazırladığı bilgisi de yer aldı.
Anlatılanlara göre Romanya, Amerikan Anayasasını ve “sadece geçiş gücüyle değil, aynı zamanda para birimindeki Masonik sembollerle de güçlü olan ulusal bir para birimi olarak doları” kabul edecekti.
***
Romanya Masonluk tarihinin önemli isimlerinden Osmanlı Dışişleri Bakanının yeğeni Micael Noradunghian adına Romanya ve Ermenistan arasındaki ilişkileri geliştirmek için 2013 yılında “Mihail Noradunghian Vakfı” adında bir kurumun kurulmasının birinci aşamasının tamamlandığı duyurulmuştu. Vakfın aralarında Türkçe’nin de bulunduğu 13 dilde faaliyet yürüttüğü bildirilmişti.
Osmanlı Dışişleri Bakanı Gabriel Noradunghian’ın yeğeni Micael Noradunghian
Foto:araratonline.com