Genel Bakış
Osteomiyelit (İngilizce: osteomyelitis) kemikteki bir enfeksiyondur. Enfeksiyonlar kan dolaşımı yoluyla veya yakındaki dokulardan yayılarak kemiğe ulaşabilir. Bir yaralanma kemiği mikroplara maruz bırakırsa enfeksiyonlar kemiğin kendisinde de başlayabilir.
Sigara içenler ve diyabet veya böbrek yetmezliği gibi kronik sağlık sorunları olan kişiler osteomiyelit gelişme riski daha yüksektir. Diyabetli kişilerin ayaklarında ülser varsa ayaklarında osteomiyelit gelişebilir.
Bir zamanlar tedavi edilemez olduğu düşünülen osteomiyelit artık başarıyla tedavi edilebilmektedir. Çoğu insanın ölen kemik bölgelerini çıkarmak için ameliyata ihtiyacı vardır. Ameliyattan sonra genellikle güçlü intravenöz antibiyotiklere ihtiyaç duyulur.
Osteomiyelit belirtileri
Osteomiyelit belirtileri ve semptomları şunları içerir:
- Ateş
- Enfeksiyon bölgesinde şişlik, sıcaklık ve kızarıklık
- Enfeksiyon bölgesinde ağrı
- Tükenmişlik
Bazen osteomiyelit hiçbir belirti ve semptoma neden olmaz veya belirti ve semptomları diğer sorunlardan ayırt etmek zordur. Bu özellikle bebekler, yaşlı yetişkinler ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler için geçerli olabilir.
Ne zaman doktora görünmeniz gerekir?
Ateşle birlikte kötüleşen kemik ağrısı yaşarsanız mutlaka bir doktora görünmelisiniz. Tıbbi bir durum, yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat veya yaralanma nedeniyle enfeksiyon riski altındaysanız, enfeksiyon belirtileri ve semptomları fark ederseniz hemen bir doktora başvurun.
Osteomiyelite ne sebep olur?
Çoğu osteomiyelit vakasına stafilokok bakterileri neden olur. Bu tür bakteriler, sağlıklı bireylerin bile cildinde veya burnunda yaygın olarak bulunur.
Mikroplar kemiğe çeşitli yollardan girebilirler:
- Kan dolaşımı. Vücudun diğer kısımlarındaki mikroplar (örneğin, zatürre nedeniyle akciğerlerde veya idrar yolu enfeksiyonu nedeniyle mesanede) kan dolaşımı yoluyla kemikteki zayıf bir noktaya gidebilir.
- Yaralanmalar. Şiddetli delinme yaraları mikropları vücudunuzun derinliklerine taşıyabilir. Böyle bir yaralanma enfeksiyon kaparsa mikroplar yakındaki bir kemiğe yayılabilir. Eğer bir kemiğiniz bir kısmı derinizden dışarı çıkacak kadar şiddetli bir şekilde kırılırsa mikroplar vücuda girebilir.
- Ameliyat. Eklemlerin değiştirilmesi veya kırıkların onarılması için yapılan ameliyatlar sırasında mikroplarla doğrudan kontaminasyon meydana gelebilir.
Risk faktörleri
Kemikleriniz normalde enfeksiyona karşı dirençlidir ancak yaşlandıkça bu koruma azalır. Kemiklerinizi osteomiyelite karşı daha savunmasız hale getirebilecek diğer faktörler şunları içerebilir:
Yeni yaralanma veya ortopedik cerrahi
Şiddetli bir kemik kırığı veya derin bir delici yara, bakterilerin kemiğinize veya yakındaki dokuya girmesi için bir yol sağlar. Bir hayvan ısırığı veya ayakkabının içine giren bir tırnak gibi derin bir yara da enfeksiyona yol açabilir.
Kırık kemikleri onarmak veya aşınmış eklemleri değiştirmek için yapılan ameliyatlar da yanlışlıkla mikropların kemiğe girmesine yol açabilir. İmplante ortopedik donanım enfeksiyon için bir risk faktörüdür.
Kan dolaşımı bozuklukları
Kan damarları hasar gördüğünde veya tıkandığında vücudunuz, küçük bir enfeksiyonun büyümesini önlemek için gereken enfeksiyonla savaşan hücreleri dağıtmakta sorun yaşar. Küçük bir kesik, derin doku ve kemiği enfeksiyona maruz bırakabilecek derin bir ülsere ilerleyebilir.
Kan dolaşımını bozan hastalıklar şunlardır:
- Kötü kontrol edilen diyabet
- Genellikle sigara içmeye bağlı periferik arter hastalığı
- Orak hücre hastalığı
İntravenöz hat veya kateter gerektiren sorunlar
Dış dünyayı iç organlarınıza bağlamak için tıbbi boruların kullanılmasını gerektiren bir takım hastalıklar vardır. Bununla birlikte, bu boru aynı zamanda mikropların vücudunuza girmesinin bir yolu olarak da hizmet edebilir, bu da genel olarak enfeksiyon riskinizi artırır ve bu da osteomiyelite yol açabilir.
Bu tür borular aşağıdaki durumlarda kullanılabilir:
- Diyaliz makinesi hortumu
- İdrar sondaları
- Bazen merkezi hatlar olarak adlandırılan uzun süreli intravenöz tüpler
Bağışıklık sistemini bozan durumlar
Bağışıklık sisteminiz tıbbi bir durumdan veya ilaçtan etkileniyorsa, osteomiyelit riskiniz daha yüksektir. Bağışıklık sisteminizi baskılayabilecek faktörler şunlardır:
- Kanser tedavisi
- Kötü kontrol edilen diyabet
- Kortikosteroid veya tümör nekroz faktörü inhibitörleri adı verilen ilaçları alma ihtiyacı
Yasadışı ilaçlar
Yasadışı uyuşturucu enjekte eden kişilerin osteomiyelit geliştirme olasılığı daha yüksektir çünkü steril olmayan iğneler kullanabilirler ve enjeksiyondan önce ciltlerini sterilize etme olasılıkları daha düşüktür.
Osteomiyelit komplikasyonları
Osteomiyelit komplikasyonları şunları içerebilir:
- Kemik ölümü (osteonekroz). Kemikteki bir enfeksiyon, kemik içindeki kan dolaşımını engelleyerek kemik ölümüne yol açabilir. Antibiyotiklerin etkili olabilmesi için kemiğin öldüğü alanların cerrahi olarak çıkarılması gerekir.
- Septik artrit. Bazen kemiklerdeki enfeksiyon yakındaki eklemlere yayılabilir.
- Bozulmuş kemik büyümesi. Kol ve bacaklardaki uzun kemiklerin her iki ucunda, büyüme plakları adı verilen daha yumuşak bölgelerde osteomiyelit meydana gelirse, çocuklarda kemik veya eklemlerdeki normal büyüme etkilenebilir.
- Cilt kanseri. Osteomiyelitiniz irin akıtan açık bir yarayla sonuçlandıysa, çevredeki ciltte skuamöz hücreli kanser gelişme riski daha yüksektir.
Osteomiyelitin önlenmesi
Enfeksiyon riskinizin arttığı söylendiyse enfeksiyonların oluşmasını önlemenin yolları hakkında doktorunuzla konuşun. Enfeksiyon riskinizi azaltmak aynı zamanda osteomiyelit gelişme riskinize de yardımcı olacaktır.
Genel olarak mikropların vücudunuza kolayca erişmesini sağlayan kesiklerden, sıyrıklardan ve hayvan çiziklerinden veya ısırıklarından kaçınmak için önlem alın. Sizde veya çocuğunuzda hafif bir yaralanma varsa, bölgeyi hemen temizleyin ve temiz bir bandaj uygulayın. Yaraları enfeksiyon belirtileri açısından sık sık kontrol edin.
Osteomiyelit tanısı
Doktorunuz herhangi bir ağrı, şişlik veya sıcaklık olup olmadığını kontrol etmek için etkilenen kemiğin etrafındaki alanı hissedebilir. Ayak ülseriniz varsa doktorunuz altta yatan kemiğe yakınlığı belirlemek için kör bir prob kullanabilir.
Doktorunuz osteomiyelit tanısı koymak ve enfeksiyona hangi mikrobun neden olduğunu belirlemek için bir dizi test ve prosedür isteyebilir. Testler şunları içerebilir:
Kan testleri
Kan testleri, yüksek seviyedeki beyaz kan hücrelerini ve vücudun bir enfeksiyonla savaştığını gösterebilecek diğer faktörleri ortaya çıkarabilir. Osteomiyelite kandaki bir enfeksiyon neden oluyorsa testler hangi mikropların suçlanacağını ortaya çıkarabilir.
Hiçbir kan testi doktorunuza osteomiyelitinizin olup olmadığını söyleyemez. Ancak kan testleri, doktorunuzun hangi ek testlere ve prosedürlere ihtiyacınız olabileceğine karar vermesine yardımcı olacak ipuçları verebilir.
Görüntüleme testleri
- Röntgenler. X ışınları kemiğinizdeki hasarı ortaya çıkarabilir. Bununla birlikte, osteomiyelit birkaç hafta boyunca mevcut olana kadar hasar görünmeyebilir. Osteomiyelitiniz daha yakın zamanda geliştiyse daha ayrıntılı görüntüleme testleri gerekli olabilir.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRI). Radyo dalgalarını ve güçlü bir manyetik alanı kullanan MRI taramaları, kemiklerin ve onları çevreleyen yumuşak dokuların olağanüstü ayrıntılı görüntülerini üretebilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT). CT taraması, birçok farklı açıdan alınan X-ışını görüntülerini birleştirerek kişinin iç yapılarının ayrıntılı kesit görünümlerini oluşturur. CT taramaları genellikle yalnızca birisinin MR çekememesi durumunda yapılır.
Kemik biyopsisi
Kemik biyopsisi, kemiğinize ne tür bir mikrop bulaştığını ortaya çıkarabilir. Mikrobun türünü bilmek, doktorun bu tür enfeksiyon için özellikle işe yarayan antibiyotiği seçmesine olanak tanır.
Açık biyopsi, kemiğe erişmek için anestezi ve ameliyat gerektirir. Bazı durumlarda, cerrah biyopsi almak için derinize ve kemiğinize uzun bir iğne sokar. Bu prosedür, iğnenin yerleştirildiği bölgeyi uyuşturmak için lokal anestezik kullanılmasını gerektirir. Rehberlik amacıyla röntgen veya diğer görüntüleme taramaları kullanılabilir.
Osteomiyelit tedavisi
Osteomiyelit için en yaygın tedavi, enfekte veya ölü kemik kısımlarının cerrahi olarak çıkarılması ve ardından hastanede intravenöz antibiyotik verilmesidir.
Ameliyat
Enfeksiyonun ciddiyetine bağlı olarak osteomiyelit ameliyatı aşağıdaki prosedürlerden bir veya daha fazlasını içerebilir:
- Enfekte bölgeyi boşaltın. Enfekte olmuş kemiğinizin etrafındaki alanı açmak, cerrahınızın enfeksiyona yanıt olarak biriken irin veya sıvıyı boşaltmasına olanak tanır.
- Hastalıklı kemik ve dokuyu çıkarın. Debridman adı verilen bir prosedürde, cerrah hastalıklı kemiğin mümkün olduğu kadar çoğunu çıkarır ve tüm enfekte alanların çıkarıldığından emin olmak için küçük bir sağlıklı kemik payı alır. Enfeksiyon belirtileri gösteren çevre doku da çıkarılabilir.
-
Kemiğe kan akışını yeniden sağlayın. Cerrah, debridman prosedürünün bıraktığı herhangi bir boşluğu vücudunuzun başka bir kısmından bir parça kemik veya deri veya kas gibi başka bir dokuyla doldurabilir.
Bazen kemik grefti veya doku grefti geçirebilecek kadar sağlıklı olana kadar cebe geçici dolgu maddeleri yerleştirilir. Greft vücudunuzun hasarlı kan damarlarını onarmasına ve yeni kemik oluşturmasına yardımcı olur.
- Tüm yabancı nesneleri çıkarın. Bazı durumlarda daha önceki bir ameliyat sırasında yerleştirilen cerrahi plak veya vida gibi yabancı cisimlerin çıkarılması gerekebilmektedir.
- Uzvunu ampute et. Son çare olarak cerrahlar, enfeksiyonun daha fazla yayılmasını önlemek için etkilenen uzuvun ampute edilmesini isteyebilir.
İlaçlar
Kemik biyopsisi, enfeksiyonunuza ne tür bir mikropun neden olduğunu ortaya çıkaracak ve böylece doktor, bu tür enfeksiyona karşı iyi sonuç veren bir antibiyotiği seçebilecektir. Antibiyotikler genellikle yaklaşık altı hafta boyunca kolunuzdaki bir damar yoluyla uygulanır. Daha ciddi enfeksiyonlar için ek bir oral antibiyotik kürü gerekebilir.
Tütün içiyorsanız sigarayı bırakmak iyileşmeyi hızlandırmaya yardımcı olabilir. Ayrıca, diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutmak gibi, sahip olabileceğiniz kronik durumları yönetmek için de adımlar atmanız gerekir.