Amerika Birleşik Devletleri demokrasi mi yoksa cumhuriyet mi? Cevap her ikisi de.
ABD, her kararın halk oylamasına sunulduğu bir “saf demokrasi” değildir, ancak bugün bilim adamları, “demokrasi” ve “cumhuriyet” terimlerini, gücün insanlara yatırıldığı herhangi bir hükümeti ifade etmek için birbirlerinin yerine kullanırlar. doğrudan halk veya onların seçilmiş temsilcileri tarafından
Dolayısıyla ABD’yi “demokratik bir ülke”, “anayasal demokrasi”, “demokratik cumhuriyet” olarak adlandırmak ya da gerçekten teknik olarak “anayasal federal temsili demokrasi” olarak adlandırmak da aynı derecede adildir.
Amerika Birleşik Devletleri ilk modern demokrasi iken, dünya şimdi çeşitli tatlardaki demokrasiler ve cumhuriyetlerle doludur: başkanlık cumhuriyetleri, parlamenter cumhuriyetler, anayasal monarşiler ve daha fazlası. Her demokrasi türünün avantajları ve dezavantajları vardır, ancak hepsi özgür ve adil seçimler, garantili insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi kurucu ilkeleri paylaşır.
İlk demokrasiler ve cumhuriyetler ve Amerika Birleşik Devletleri Anayasasını oluşturanların nasıl tartıştığı hakkında daha fazla bilgi edinmek için San Diego Üniversitesi’nde siyaset bilimi profesörü ve ” Halk Hükümeti: Demokrasiye Giriş ” kitabının yazarı Del Dickson ile konuştuk. “mafya yönetimi”nin tehlikelerinden kaçınırken demokrasinin “ruhunu” en iyi nasıl koruyabiliriz?
Her şey Yunanlılar ve Romalılarla Başladı
İngilizce “demokrasi” kelimesi Yunanca demokratia’dan gelir , yani “halk” ( demos ) “güç”e ( kratos ) sahiptir. Antik Yunan şehir devleti Atina, MÖ 507’de kurulan dünyanın ilk ve tek “saf” demokrasisi olarak kabul ediliyor.
Dickson, “Demokrasi, halkın yönettiği anlamına gelir ve Atinalılar bunu kelimenin tam anlamıyla aldılar” diyor. “Temsilci yoktu ve uzmanları sevmiyorlardı. Bir sorun olduğunda herkes mecliste toplanır, tartışır ve karar verirdi.”
Ancak Atina’da bile demokrasinin sınırları vardı. Kadın vatandaşlar, yabancılar veya köleler değil, yalnızca erkek Atina vatandaşları katılabilir. Bazı konular 5.000 kişilik meclis veya ekklesia’da halk oylamasına sunulurken , günlük yönetim, 500 üyesi “seçme” adı verilen rastgele bir piyango tarafından seçilen boule tarafından yapıldı. Seçilmeseler de, boule üyeleri yerel kabilelerin temsilcileri olarak işlev gördü.
“Cumhuriyet” kelimemiz , kelimenin tam anlamıyla “kamusal şey” anlamına gelen, ancak genellikle “topluluk” veya “devlet” olarak çevrilen Latince res publica’dan türetilmiştir . En eski cumhuriyet, antik Roma’da Atina cumhuriyeti ile aynı zamanda kuruldu ve Dickson, klasik dünyada demokrasi ve cumhuriyetin aynı anlama geldiğini, halk tarafından yönetilen bir hükümet olduğunu söylüyor.
Erken Roma cumhuriyetinde, yalnızca en zengin vatandaşlar (patrici sınıfı), yönetici meclis olan Senato’da sandalyelere sahip olabilirdi, ancak zamanla plebler (halk) ve diğer Roma vatandaşları sınıfları için oluşturulan ek yönetim organları vardı. Dickson, Roma cumhuriyetinin, Roma bir imparatorluk haline gelene ve bu noktada Julius Caesar gibi diktatörlerin iktidarı ele geçirmesine ve cumhuriyetin düşmesine kadar giderek daha fazla temsili hale geldiğini söylüyor.
Dickson, “Roma cumhuriyeti küçük bir ölçekte çalıştı, ancak siyasi sistem genişleyerek bir imparatorluğa dönüştüğünde ayak uyduramadı” diyor.
ABD’nin Kurucu Babaları Doğrudan Demokrasiden Şüpheleniyordu
Alexander Hamilton , James Madison, John Adams ve Thomas Jefferson gibi Kurucu Babaların acemi Amerika Birleşik Devletleri için ideal hükümet biçimini tartıştığı 18. yüzyıla hızlı bir şekilde ilerleyin . Bu adamlar, Atina ve Roma’nın eski tarihlerinde iyi eğitim görmüş ve Montesquieu, Rousseau ve Locke gibi Aydınlanma siyaset filozoflarından ilham almışlardı.
Dickson, “Anayasa’yı hazırlayanların çoğu ‘demokrasi’ ve ‘cumhuriyet’ kelimelerini sevdi, ancak anlamını beğenmediler” diyor. “Doğrudan demokrasiden oldukça şüpheliydiler, çünkü insanlar tutkulu ve bencildirler ve çoğunlukta değilseniz başınız büyük belada demektir.”
John Adams, sıradan insanların önemli siyasi kararlar almasına izin verilmesine en güçlü muhalefeti dile getirdi. Adams, “odada yetişkinlerin” olması gerektiğine inanıyordu, diyor Dickson, “büyük yıkanmamış” insanlardan daha iyi eğitimli ve daha nitelikliydi. Anayasayı hazırlayanlar için “demokrasi” ve “cumhuriyet” kısa süre sonra halkın seçilmiş temsilciler aracılığıyla siyasi iktidarı kullandığı “temsili demokrasi” ile eşanlamlı hale geldi.
Federal düzeyde olsa da, Anayasa başlangıçta yalnızca Temsilciler Meclisi’nin doğrudan seçilmesine izin verdi. Senatörler seçilmedi, ancak 17. Değişikliğin yürürlüğe girmesiyle 1913’e kadar eyalet yasama organları tarafından atandılar . Ve başkan, halk oylamasıyla değil, seçim kurulu tarafından seçildi – ve hala da öyle.
Yine de, doğrudan demokrasinin unsurları, oy çokluğuyla kabul edilen eyalet oylamaları ve inisiyatiflerinde varlığını sürdürüyor. Ve eski okul Atinalı ayırma fikri bile, vatandaşların rastgele hizmet vermeye çağrıldığı modern Amerikan jüri görevi sisteminde varlığını sürdürüyor.
Farklı Demokrasi ve Cumhuriyet Türleri
ABD Anayasası, hükümetin üç kolu arasında bir güç dengesi oluşturmak üzere tasarlanmıştır : yasama (Kongre), yargı (mahkeme sistemi) ve yürütme (başkan, başkan yardımcısı ve kabine).
Bu güç ayrılığı, kısmen, Anayasa’nın kaleme alındığı 18. yüzyılda Birleşik Krallık’ta var olan parlamenter modele dayanıyordu. Birleşik Krallık o zamanlar bir demokrasi değildi, ancak bir hükümdara (kral veya kraliçe) ek olarak , en azından ismen aristokrasi tarafından seçilen temsilcilerden oluşan güçlü bir Parlamentoya (yasama meclisi) sahipti.
Dickson, “Birleşik Krallık, gücü bir (hükümdar), az (Lordlar Kamarası) ve çok (Avam Kamarası) olarak ayırdı” diyor. “ABD bunu aldı ve değiştirdi.”
ABD’nin baş yönetici olarak bir hükümdar yerine bir başkanı var. Ve Lordlar Kamarası ve Avam Kamarası yerine Amerika’nın bir Senatosu ve Temsilciler Meclisi var. (Birleşik Krallık’ta 2009 yılına kadar bir Yüksek Mahkeme yoktu . O zamana kadar yargı yetkisi Parlamento’daydı.)
Bu Amerikan demokrasi tarzına “başkanlık modeli” denir, çünkü başkan baş yöneticidir ve Kongre üyelerinden ayrı olarak seçilir. Yürütme organının başı olarak cumhurbaşkanı, Kongre tarafından kabul edilen yasa tasarılarını veto etme, Yüksek Mahkeme’ye üye atama ve ordu başkomutanı olarak hizmet etme gibi belirli yetkileri de kullanır.
Meksika, Brezilya ve Filipinler de dahil olmak üzere dünyada ABD ile tıpatıp aynı başkanlık modelini takip eden yaklaşık 80 demokrasi ülkesi var. Ek olarak 23 ülkenin hem cumhurbaşkanı hem de başbakanı var ve cumhurbaşkanı icra başkanı olarak görev yapıyor. Fransa, Rusya ve Güney Afrika bu “yarı başkanlık” demokrasilerine örnektir.
Modern demokrasinin ikinci büyük türü, halkın doğrudan yöneticiye oy vermediği “parlamenter model”dir. Bunun yerine, Parlamento üyelerine oy veriyorlar ve hangi siyasi parti Parlamentoda sandalyelerin çoğunluğunu kazanırsa, başbakan olarak adlandırılan baş yöneticiyi seçiyor. Başbakan genellikle iktidardaki siyasi partinin başıdır.
Dünyada 36 parlamenter cumhuriyet ve ayrıca gerçek bir güce sahip olmayan bir figür gibi davranan hem başbakan hem de hükümdarın bulunduğu 36 anayasal monarşi var. İrlanda, Fiji ve Bangladeş, hükümetleri parlamenter modele dayanan ülkelere örnektir. Modern Birleşik Krallık anayasal bir monarşidir.
Başkanlık ve parlamenter demokrasiler arasındaki önemli bir fark, yürütme ve yasama organları aynı parti tarafından kontrol edildiğinden, parlamenter sistemlerin güç üzerinde daha az kontrole sahip olmasıdır. Bu, parlamenter siyasette genellikle daha az tıkanıklık olduğu anlamına gelir; bu, iktidardaki parti için harika, ancak azınlık muhalefeti için daha az.
Dickson, “Başkanlık sistemi yavaş hareket edecek şekilde ayarlandı” diyor. “Hiç kimse işleri yoluna koyamaz ve azınlık haklarını alt edemez.”
İster başkanlık ister parlamenter sistem olsun, modern bir demokrasiyi gerçek bir demokrasi yapan şey, bir dizi demokratik ilkeye sadık kalmaktır : hukukun üstünlüğü (anayasalcılık), özgür ve adil seçimlere dayalı temsil ve ifade özgürlüğü de dahil olmak üzere garantili haklar, basın ve din. Bu ölçüye göre, bazı ülkeler sözde demokrasidir, ancak pratikte değildir.
İlginç bir şekilde, 2019 Pew anketine göre, hem ABD hem de Birleşik Krallık vatandaşları, insanların çoğunluğunun demokrasinin işleyişinden memnun olmadığı 12 ülke arasında yer alıyor.