Yatırımcıların ve piyasaların yalnızca işletmelerin temelleri olarak ekonomik ve finansal analizleri temelinde hareket etmesi iyi olurdu. Ancak, zaman zaman, yatırımcıların öz kontrolden yoksun olduğu, irrasyonel davrandığı ve kişisel önyargılara dayanarak gerçeklerden ziyade kararlar aldığı görülmektedir.
Bu tür psikolojik etkilerin, yatırımcılar ve buna bağlı olarak piyasalar üzerindeki çalışmasına davranışsal finans denir.
Makale kapsamındaki içerikler
Davranışsal Finans Nedir?
Davranışsal finansın, piyasaların ve yatırımcıların irrasyonel davranışlarını rasyonel bir şekilde açıklamanın bir yolu olarak ortaya çıktığını ya da alkışlanan bir ekonomistin belirttiği gibi, psikoloji ve sosyoloji de dahil olmak üzere daha geniş bir sosyal bilim perspektifinden finansmanı söyleyebilirsiniz.
Geleneksel finansal teori, piyasaların ve yatırımcıların rasyonel olduğunu savunur. Yatırımcılar mükemmel bir öz kontrolüne sahipler ve bilişsel hatalar ya da bilgi işleme hatalarıyla karıştırılmazlar.
Şimdi, Kurumsal Finans Enstitüsüne göre, davranışsal finans yatırımcıların “rasyonel” değil “normal” olarak kabul edildiğini; kendi kontrolleri için sınırları oldupunu, kendi önyargılarından etkilenipve yanlış kararlara yol açabilecek bilişsel hatalar yapabildiğini söylemektedir.
Davranışsal bir ekonomi alanı olan davranışsal finans çalışması, 1980’lerde, Verimli Pazar Hipotezi olarak kabul edilen şeyde çatlaklar ortaya çıkmaya başladığında ortaya çıktı.
Davranışsal Finans Tanımları
Davranışsal finans; Bilgisel piyasa etkinliğinden sapmaları, piyasa oyuncularının (yatırımcıların) tam rasyonel olmayan davranışları ile açıklamaktadır.
Davranışsal finans; insan davranışlarının, hisse senetleri fiyatlarının hareketinde (işleyişinde), nasıl etkili olduğu ile ilgilidir.
Davranışsal finans, geleneksel ekonomi ve finans ile davranışsal ve bilişsel psikolojiyi birleştirerek insanların psikolojisinin, düşünce ve davranışlarının finansal kararları nasıl etkilediği üzerine çalışan bir başka deyişle insanların ekonomik kararlarını açıklamaya çalışan nispeten yeni, ancak hızla gelişen bir alandır.
Davranışsal finans, bireylerin rasyonel olmadıkları varsayımıyla, geleneksel finans teorilerinin açıklamakta yetersiz kaldığı piyasa anomalilerini inceler. Bunu yaparken de psikoloji, sosyoloji ve antropoloji vb. bilim dallarından yararlanır.
Verimli Pazar Hipotezi
Verimli Pazar Hipotezi veya EMH, hisse fiyatlarının belirli bir yatırım veya pazarla ilgili tüm bilgileri her zaman yansıttığını belirten bir yatırım teorisidir. Bu nedenle yatırımcılar düşük değerli hisseler satın alamaz veya şişirilmiş fiyatlar için stok satamazlar. Alfa olarak adlandırılan, riske göre ayarlanan fazla getiri, EMH’de tutarlı olamaz, yani yalnızca içeriden alınan bilgiler, riske göre ayarlanmış getiri ile sonuçlanabilir.
Fakat eğer EMH gerçek olsaydı, uzman stok toplama veya pazar zamanlaması ile bile genel piyasayı geride bırakmak imkansız olurdu. Bir yatırımcının “pazarı yenebilmesinin” tek yolu daha riskli yatırımlar satın almak olacaktır. Bu nedenle, EMH’ye inananların değeri düşük stokları aramanın temel ya da teknik analizlerle piyasa trendlerini tahmin etmeye çalışmanın bir yararı olmadığını söylüyorlar.
Warren Buffett gibi yatırımcılar da uzun süre boyunca sürekli olarak “piyasayı yenerek” ya da daha iyi getiri elde ederek EMH’yi reddettiler.
Borsa fiyatlarının rayiç değerlerinden sapabileceğine dair kanıt olarak, EMH eleştirmenleri, Dow Jones Industrial Average’ın bir günde% 20’den fazla kaybettiği 1987 borsa kazası gibi olaylara işaret etmektedir.
Ekonomi Bilimleri ve Yale Akademisyeni, 2013 yılında Nobel İktisat Bilimleri Ödülü’nü kazanan Notbel Ödülü’nü kazanan Robert J. Shiller, Verimli Piyasalar Teorisinden Davranışsal Finansa “Akademik finans’ın uzun bir süre önce geliştiğini belirten 2003’te Ekonomik Perspektifler Dergisi’nde yayınlanan bir bildiriyle açıkladı.”
Shiller, EMH’nin heyecanı 1970’lerde bulunduğunu belirtti.
1970’lerde borsa getirilerindeki hafif seri bağımlılıklar gibi bazı “anomaliler” verimli piyasaların hipotezinde çatlaklar gibi görünmeye başladı.
Ayrıca, EMH’ye olan inancının “1980’lerde birçok anormallik keşiflerinin art arda gerçekleşmesi” ve özellikle de geri dönüşlerin aşırı oynaklığının kanıtı tarafından aşındığını belirtti.
Fakat 1980’lerde “aşırı oynaklık kavramıyla temsil edilen anomali”, “Ocak etkisi” veya “haftanın etkisinin günü” den bile daha büyük olan teoriye bağlı olarak derin dalgalanmalara neden oldu.
Shiller, “Aşırı oynaklığa ilişkin kanıtlar, fiyat değişikliklerinin hiçbir sebep olmadan gerçekleştiğini,“ güneş lekeleri ”veya“ hayvan ruhları ”veya sadece toplu psikoloji nedeniyle meydana geldiklerini ima ediyor gibi görünüyor” dedi.
Böylece, 1990’lı yıllarda davranışsal finans araştırması doğdu.
“Gerçekten,” diye yazdı Shiller, “kendimizi finansal piyasaların her zaman iyi çalıştığı ve fiyat değişikliklerinin her zaman gerçek bilgileri yansıttığı varsayımından uzaklaştırmalıyız.”
Dot-com boom denilen ve ardından gelen büstün ardından yazan Shiller, spekülatif balonun kökeninin insan kaynaklı ve keyfi geri besleme ilişkilerinde bulunduğunu ve kaynakların gerçek ve önemli bir yanlış tahsisini yaratması gerektiğini belirtti.
Davranışsal Finans Kavramları
Davranışsal finansmanın dört ana anahtarı vardır.
- Zihinsel muhasebe – Belirli amaçlar için para tahsis etme eğilimi
- Sürü davranışı – İnsanların çoğunluğun mali davranışını taklit etme alışkanlığı
- Sabitleme – Harcama düzeyinin kolay bir referansa eklenmesi, örneğin popüler bir şey için daha fazla para harcamak gibi.
- Yüksek kendi kendine derecelendirme – Bireylerin kendilerini ortalama bir bireyden daha yüksek sıraya koyma eğilimi.
Davranışsal Finans Örnekleri
Davranışsal finansın eylem halinde olduğu birkaç örnek.
- Bir şirket aleyhine dava açılır. Yatırımcılar, şirket ile olan geçmiş deneyimlerinden, dava haberlerinin şirketin hisse fiyatlarının düşmesine neden olacağını bildiklerini biliyorlar. Birçok yatırımcı, şirket hisselerini satar ve varlığın değerinde düşüşe neden olur. Daha sonra, aynı sektördeki diğer şirketlerdeki yatırımcılar da benzer bir şirkete dava açıldığını bilerek davalardan korkuyorlar. Bu yatırımcılar varlıklarını satarlar. Aynı sektördeki diğer şirketlerdeki hisselerin fiyatları da düşüyor. Ancak hiçbir şirket herhangi bir işlem yapmadı veya aleyhinde karar vermedi. Hisse fiyatının düşmesi için somut bir sebep olmamıştır.
- ‘Sürü davranışının’ bir başka örneği Google’dır. Bazı yatırımcılar, kendi önyargılarından habersizler, telefon listesinde “AAA” ya dayanan bir müteahhit seçmek gibi, alfabetik sıraya göre yatırım yapmayı tercih edebilirler. Örneğin, Apple Inc.’in ( AAPL – Rapor Al ) hisse senedinin AAPL olması için bir neden var . Peki ya Google? Google, adını 2015’in altında, Google’ın faaliyet gösterdiği “umbrella” olarak değiştirdi.
Davranışsal Finans Neden Önemli?
Davranışsal finansman ilkelerinin farkında olmak, yatırımcıların gerçeklere karşı algılarını kontrol etmelerine yardımcı olabilir. Bu, bir yatırımcının önceki portföy değerinin fiyat seviyesine “bağlandığı” ve piyasadaki veya hatta görünümdeki değişiklikleri hesaba katmadan önceki, genellikle daha yüksek olan değeri mevcut değerle sürekli olarak karşılaştıran durumdur.
Bir yatırımcı ayrıca, belirli bir güvenlik için ödenen fiyatı da değerlendirebilir ve düşük performansa rağmen satış yapmayı reddedebilir. Değer kaybının nedenlerini dikkatlice değerlendirmeden en azından bir zarardan ziyade kırılmasını umabilir.
Sürü, kendi yatırımlarınızda farkında olmanız ve bunlardan kaçınmaya çalışmanız için başka bir davranış. Sürü tam olarak düşündüğünüz gibi gösterilir ki bu da kalabalık ile ilişkilidir. Bu, daha az karmaşık yatırımcıların sıkıntı yaşadığı durumdur. Eğer “herkes” belirli bir güvenlik satın alıyorsa, neden, fiyatının artmakta olduğu gerçeği dışında (insanlar içine aldıkları için), yatırımcılar genellikle iyi bir şeyden mahrum kalmak istememekle atlarlar. Bu tam olarak piyasa ve menkul kıymetlerin “baloncukları” nasıl oluşturduğudur. Sürü, yatırımcının finansal hedefleri veya risk toleransları için uygun olmayan yatırımlar satın almasına neden olabilir .
Bunun tersi de geçerlidir. Örneğin, bir borsa endeksi düşmeye başladığında, çoğu zaman yatırımcılar zararları önlemek için yatırım fonlarında bile varlıklarını tasfiye etmek isterler. Ancak anlayışlı bir yatırımcı, genellikle menkul kıymetlerin ve piyasaların, satın almak isteyenler kadar yükseldiğini ve birkaç büyük yatırımcının satıldığı zaman düştüğünü söyleyebilir. Hareketin arkasındaki nedenler “sürüyü” izlemeden önce, yani şirket veya piyasa hakkında “yükseliyor” veya “düşüyor” dışında mevcut olan herhangi bir bilgiyi izlemeden önce incelenmelidir. Sık sık, anlayışlı ve büyük yatırımcılar kar almak için bir ralliden sonra satmak.
Yüksek öz değerlendirme, aşırı güven olarak da kabul edilebilir. Bu davranış sıklıkla yatırımcıları da belaya sokar, çünkü örneğin bir sonraki “sıcak” hisse senedini veya yatırım eğilimini tespit ederken, sizden daha zeki veya daha yetenekli olduğunuza inanılır. Kendine aşırı güvenen bir yatırımcı, diğerlerinden daha sık alım satım görmekte ve diğerlerinden daha iyi bilgiye sahip olduklarına inanmaktadır. Sık alım satım yapmak çoğu zaman komisyon, vergi ve zararlardaki artıştan kaynaklanan düşük portföy performansına yol açar.
Görüyorsunuz, davranışsal yatırımın farkında olmak, kendinizin ve başkalarının, harekete geçmeden önce para biriktirmenize ve daha dikkatli görünmenize yardımcı olabileceğini görüyorsunuz.