ADS-B yani Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın, uçak ile ATC ortasında gerçek bir nezaret arayüzü oluşturmak için bir uçağın pozisyonlandırma kaynağını, uçak aviyoniklerini ve yer altyapısını birleştiren gelişmiş bir nezaret teknolojisidir.
ADS-B Nedir?
Otomatik Bağımlı Gözetleme – Yayın , bir uçağın uydu navigasyonu yahut başka sensörler aracılığıyla pozisyonunu belirlediği ve bunu periyodik olarak yayınlayarak takip edilmesini sağlayan bir elektronik görünürlük teknolojisi ve biçimidir. Yerden rastgele bir sorgulama sinyali gerekmediğinden, bilgiler, ikincil gözetleme radarının yerine hava trafik denetimi yer istasyonları tarafından alınabilir. Ayrıyeten durumsal farkındalık sağlamak ve kendi kendine ayrılmaya müsaade vermek için öteki uçaklar tarafından noktadan noktaya iletilebilir ve alınabilir. Pilot yahut harici giriş gerektirmediğinden “otomatiktir”. Uçağın navigasyon sisteminden gelen bilgilere bağlı olması nedeniyle “bağımlıdır”.[1]
ADS-B dünya çapında çeşitli yargı bölgelerinde kurulmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri Yeni Jenerasyon Hava Nakliyeciliği Sisteminin (NextGen), Tek Avrupa Gökyüzü ATM Araştırma projesinin (SESAR) ve Hindistan’ın Havacılık Sistemi Blok Yükseltmesi’nin (ASBU) bir ögesidir.[2][3][4] Avustralya hava alanında aletli uçuş kuralları (IFR) kategorisindeki uçaklar için ADS-B ekipmanı zaruridir; Amerika Birleşik Devletleri, Ocak 2020’den beri birçok uçağın (tüm ticari yolcu gemileri ve transponder gerektiren bölgelerde uçan uçaklar dahil) bu biçimde donatılmasını zarurî kılmıştır; ve bu ekipman, 2017’den bu yana Avrupa’daki birtakım uçaklar için zarurî.[5] [6] [7] Kanada, 15 Ocak 2009’dan beri klasik radar kapsamına girmeyen uzak bölgelerde (Hudson Körfezi, Labrador Denizi, Davis Boğazı, Baffin Körfezi ve Güney Grönland etrafındaki alanlar) nezaret için ADS-B’yi kullanıyor.[8] [9] Uçak operatörlerinin, ABD ve Avrupa standartlarıyla birlikte çalışabilen ADS-B eserlerini kurmaları teşvik edilmektedir ve Kanada hava trafik kontrolörleri, operatörlerin ADS-B aracılığıyla izlenebildiği durumlarda daha âlâ ve yakıt açısından daha verimli uçuş rotaları sağlayabilir.[10] [11]
Faydalar
Hem pilotlara hem de hava trafik denetimine, uçuşun hem güvenliğini hem de verimliliğini artıran birçok yarar sağlar.[16] [17]
Bir ADS-B Giriş sistemi kullanıldığında, pilot etraftaki uçakların ADS-B Çıkışı ile donatılması durumunda trafik bilgilerini görüntüleyebilir. Bu bilgiler, uçağa olan yüksekliği, tarafı, suratı ve arayı içerir. ABD’de, ADS-B Out iştirakçilerinden pozisyon raporları almanın yanı sıra, uygun yer ekipmanı ve yer radarı mevcutsa TIS-B, ADS-B Out donanımına sahip olmayan uçaklar için de pozisyon raporları sağlayabilir. ADS-R, UAT ve 1090 MHz frekans bantları ortasında Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın pozisyon raporlarını yine iletir.
Evrensel erişim alıcı-vericisi (UAT) ADS-B In teknolojisiyle donatılmış uçaklar, hava durumu raporlarını alabilecek ve ABD’de, tıpkı vakitte süreksiz bilgiler üzere okunabilir uçuş bilgilerini de ileten uçuş bilgi hizmeti yayını (FIS-B) aracılığıyla hava durumu radarını alabilecek. uçuş kısıtlamaları (TFR’ler) ve NOTAM’lar.
ADS-B yer istasyonlarının heyetimi ve çalıştırılması, hava trafik denetimi tarafından uçak ayırma ve denetimi için kullanılan birincil ve ikincil radar sistemlerine kıyasla değerli ölçüde daha ucuzdur.
Şu anda ticari olarak sunulan birtakım alternatif uçak içi hava durumu hizmetlerinin tersine, ABD’de Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın hizmetlerini yahut bunun çeşitli avantajlarını kullanmak için rastgele bir abonelik fiyatı olmayacak. Uçak sahibi ekipman ve suram masraflarını karşılarken, Federal Havacılık Yönetimi (FAA) teknolojiyle ilgili tüm hizmetlerin idaresi ve yayınlanması için ödeme yapacak.
Güvenlik
Durumsal farkındalık
ADS-B, pilotlara gelişmiş durumsal farkındalık sağlayarak uçmayı havacılık topluluğu için değerli ölçüde daha inançlı hale getiriyor. ADS-B donanımlı kokpitteki pilotlar, kokpit içi uçuş ekranında hava alanında faaliyet gösteren öbür trafiği görme yeteneğine sahip olacak ve net ve detaylı hava durumu bilgilerine erişebilecek. Ayrıyeten süreksiz uçuş kısıtlamalarından pist kapanışlarına kadar ilgili güncellemeleri alabilecekler.
Geliştirilmiş görünürlük
Yalnızca ADS-B Çıkışı ile donatılmış uçaklar bile, hava trafik kontrolörlerinin pozisyonlarını daha gerçek ve muteber bir halde izleme yeteneğinden yararlanacaktır. Bu sistemi kullanırken hem pilotlar hem de kontrolörler tıpkı radar fotoğrafını görecektir. Etraflarındaki hava alanını kullanan başka tam donanımlı uçaklar, ADS-B Out ile donatılmış bir uçağı daha kolay tespit edebilecek ve bu uçakla çatışmayı önleyebilecektir. Trafik uyarısı ve Çarpışma Tedbire Sistemi (TCAS) üzere eski sistemlerde, uçaklar sadece birebir teknolojiye sahip öteki uçakları görebiliyordu. Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın ile, uçakların ADS-B Out ile donatılmış olması şartıyla, bölgedeki tüm uçakları görüntüleyen ADS-B In kullanılarak uçaklara bilgi gönderilir. ADS-B, radar kapsama alanının kenar alanlarında daha düzgün nezaret sağlar. ADS-B’de radarın pozisyonlandırma sınırlamaları yoktur. Doğruluğu aralık boyunca tutarlıdır.[18] ADS-B’nin her iki formunda da (1090ES ve 978 MHz UAT), pozisyon raporu saniyede bir güncellenir. 978 MHz UAT, bilgiyi tek, kısa vadeli bir iletimde sağlar. 1090ES sistemi iki farklı cinste pozisyon raporunu (çift/tek) rastgele iletir. Pozisyonun kodunu net bir biçimde çözmek için her iki çeşitten bir pozisyon raporuna yahut yakındaki bir referans pozisyona gereksinim vardır.
Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın aşağıdakileri sağlayarak gelişmiş güvenlik sağlar:[19]
- Radar dışı hava alanında radar gibisi IFR ayrımı
- Kapsama alanı sonrasında artan VFR uçuşu
- ATC son yaklaşma ve pist doluluğu, yerde pist ihlallerini azaltır
- Daha gerçek arama ve kurtarma müdahalesi[19] – ADS-B “uçak düşmesi” bilgilerini iletebilse de FAA, ADS-B’nin “uçak düşmesi” durumunda aktifliğine ait bir çalışma bile yapma niyetinde olmadığını belirtti. Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın ekipmanının mevcut “kara kutu” kaydediciyle karşılaştırıldığında çarpışmaya sağlam olma zorunluluğunun bulunmadığı gerçeğine dayanmaktadır. ADS-B, Mart 2003’te AOPA tarafından Sivil Hava Devriyesine (CAP) gösterildi. teknolojinin CAP faaliyetlerine muhtemel entegrasyonu için uçuş şovları.[20]
- Pilotların öteki uçakları görmesine ve kaçınmasına yardımcı olur
- Kokpit son yaklaşması ve pist doluluğu
- VFR ve MVFR şartlarında görsel ayırma
- Tüm hava şartlarında VFR gibisi ayırma
- Gerçek vakitli kokpit hava durumu göstergesi
- Gerçek vakitli kokpit hava alanı ekranı
ADS-B Gelecekte küçük İHA’lar yahut drone’lar için gerekli olacak mı?
ADS-B (Otomatik Bağımlı Gözetim-Yayın), pilotlara ve hava trafik kontrolörlerine gerçek vakitli hassasiyet ve paylaşılan durumsal farkındalık sağlar. Bu temel bir NextGen teknolojisidir. ABD uçaklarının 1 Ocak 2020 prestijiyle ADB-B ile donatılması gerekiyor. ADS-B, Kısım 91 düzenlemesidir ve birçok küçük UAS yahut drone, Kısım 107 kapsamında çalışır. Gelecekte bir cins uzaktan kimlik gerekli olabilir, lakin bu düzenlemenin nasıl yapılacağı sistem çalışacak ve ihtiyaçlar şimdi kesinleşmedi.
Dronlar için ADS-B: Uçaklar neden her vakit ortaya çıkmıyor?
Drone sanayisi otomasyona ve uzun menzilli uçuşa yanlışsız ilerledikçe, drone teknolojisinin de daha kuvvetli güvenlik standartlarına ayak uyduracak formda gelişmesi gerekiyor. Bu gelişme için gerekli olduğu önerilen teknolojilerden biri ADS-B’dir.
Ancak ADS-B’nin kullanımı eleştirisiz değildir. Birçoğu, drone’larda bu türlü bir özelliğe sahip olmanın pratikliği hakkında yorum yaptı. Birtakım uçakların neden ADS-B takip aygıtlarında görünmediğine dair de birçok soru var. ADS-B tam olarak nedir ve dronların buna sahip olması hakikaten değerli mi?
ADS-B, Otomatik Bağımlı Nezaret Yayını manasına gelir. Uydu navigasyonu ile belirlenen pozisyonunu periyodik olarak yayınlayan uçaklara dayanan bir nezaret sistemidir. ADS-B sinyalleri daha sonra hava trafik denetimi yahut bölgedeki öbür uçaklar tarafından izlenebilir ve böylelikle kendi kendine ayırma prensipleri uygulanabilir. ADS-B’nin kullanılması, izleme istasyonlarının rastgele bir sorgulama sinyali yayınlama gereksinimini ortadan kaldırır. ADS-B’nin, hava seyahatinde birincil gözetleme tekniği olarak radar izlemenin yerini alabilecek bir sistem olduğu düşünülüyor.
İki farklı hizmete ayrılmıştır: “ADS-B Çıkışı” ve “ADS-B Girişi”. İkisi ortasındaki fark isimlerinden epey açıktır. ADS-B Out hizmeti, uçağın kimliği, pozisyonu, yüksekliği ve suratı üzere dataları içeren bilgi paketlerinin periyodik yayınlarının iletilmesinden sorumludur. Çoklukla yer istasyonlarında bulunan ADS-B In hizmeti daha sonra bu sinyalleri alır.
ABD’de ADS-B sistemi, Trafik Bilgi Sistemi – Yayın (TIS-B) ve Uçuş Bilgi Hizmetleri – Yayın (FIS-B) kullanımıyla daha da geliştirilmiştir. TIS-B aracılığıyla yer ekipmanı ve yer radarı, ADS-B Out ile donatılmamış olsa bile uçağın pozisyonunu iletebilir. FIS-B aracılığıyla hava şartları, süreksiz uçuş kısıtlamaları (TFR’ler) ve Havacılara Bildirim (NOTAM) hakkındaki bilgilerin iletilmesi de mümkündür.
Geleneksel teknolojilerle karşılaştırıldığında bu sistemleri kıymetli ölçüde daha ucuz ve bakımı daha kolaydır. Ekipmanın uçakta satın alınması ve kurulumunun maliyeti dışında, Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın hizmetlerinin kullanımıyla ilgili rastgele bir fiyat yoktur. ADS-B’nin tüm idare masrafları FAA tarafından karşılanır
Drone’lar ADS-B teknolojisini nasıl kullanıyor?
DJI, 2019 yılında Ocak 2020’den sonra piyasaya sürecekleri drone’ların neredeyse tamamının ADS-B In özelliğine sahip olacağını duyurdu. Daha spesifik olarak DJI buna “AirSense” özelliği ismini verdi. AirSense ile drone pilotları yakınlarda beşerli bir uçak varsa bildirim alıyor. İhtarın ciddiyeti, uçağın ne kadar yakın olduğuna bağlı olarak da değişir.
Bugüne kadar ADS-B Out modülüyle donatılmış ticari bir drone bulunmuyor. Bunun nedeni, bilhassa günümüzde ABD’de ne kadar çok drone’un bulunduğunu göz önünde bulundurursak, gereksiz sinyal trafiğine neden olabilmesidir. Drone pilotlarının da her vakit yerini beşerli uçaklara bırakması bekleniyor, hasebiyle pozisyon datalarını aktarmalarına gerek kalmıyor.
DJI dışında hiçbir büyük drone üreticisi şimdi ADS-B’yi kullanmayı taahhüt etmedi. Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın sinyallerini taramakla ilgileniyorsanız, el tipi bir tarayıcı satın almak mümkündür. Tecrübe AirSense kadar kusursuz olmasa da bu tarayıcılar durumsal farkındalığın geliştirilmesinde uzun bir yol kat ediyor.
Tüm beşerli uçakların ADS-B Çıkışına sahip olması gerekiyor mu?
ADS-B Çıkış hizmetlerini kullanma gerekliliği, 14 CFR § 91.225 (Otomatik Bağımlı Gözetleme-Yayın Çıkış ekipmanı ve kullanımı) tarafından zarurî kılınmıştır. Bu cins ekipmanlara yönelik standartlar, 14 CFR § 91.227 (Otomatik Bağımlı Gözetim-Yayın Ekipman dışı performans gereksinimleri) ile daha detaylı olarak açıklanmaktadır.
Akılda tutulması gereken bir nokta, Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın gerekliliklerinin uçaktan bağımsız olarak muhakkak hava alanı çeşitleri için geçerli olmasıdır. Üstte belirtilen maddelere nazaran ADS-B Out aşağıdaki senaryolarda gereklidir:
- A Sınıfı hava alanının tamamı
- Yüzeyden 10.000 feet MSL’ye kadar B Sınıfı hava alanı, Mod C perdesinin ötesine 10.000 feet MSL’ye kadar uzanan hava alanı dahil
- Yüzeyden itibaren 4.000 feet MSL’ye kadar C Sınıfı hava alanı, yatay sonun üzerindeki hava alanı da dahil olmak üzere 10.000 feet MSL’ye kadar
- 48 bitişik eyalette ve Columbia Bölgesi’nde 10.000 fit MSL’nin üzerinde E Sınıfı hava alanı, 2.500 fit AGL’deki ve altındaki hava alanı hariç
- Amerika Birleşik Devletleri kıyı şeridinden 12 deniz mili dahilinde, Meksika Körfezi üzerinde 3.000 feet MSL ve üzerinde E Sınıfı hava sahası
- Mod C Perde içinde yahut yüzeyden 10.000 feet MSL’ye kadar Ek D, Kısım 91, Kısım 1 kapsamında listelenen rastgele bir havaalanının 10 deniz mili yarıçapı dahilinde
- Bölüm 91’de belirlendiği üzere, bir uçak, her ikisi de Versiyon 2 ADS-B Çıkış sistemi olan 1090ES (DO-260B) yahut UAT (DO-282B) transponderini kullanarak ADS-B Çıkış ihtiyaçlarına uyabilir. Bir uçak, pozisyonunu ve suratını havadayken en az saniyede bir, sabit durumdayken en az beş saniyede bir iletmelidir.
Yukarıdaki soruyu cevaplamak için – HAYIR, tüm beşerli uçakların ADS-B Çıkışına sahip olması gerekmez. Kurallar sırf makul hava alanı tipleri için geçerli olduğundan, ADS-B OUT sistemlerinin sadece belirlenen bölgeler içerisinde nizamlı olarak uçan uçaklarda olması beklenmektedir.
Askeri uçaklar ve öbür devlet uçakları bazen Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın gerekliliklerinden muaftır. Askeri üslerin yakınında uçuyorsanız bu dikkate almanız gereken bir şeydir.
Neden kimi uçaklar ADS-B In özelliği olmasına karşın görünmüyor?
Bu soru dolaylı olarak evvelki kısımda yer almaktadır; uçakların muhakkak hava alanı çeşitlerinde ADS-B Out sinyallerini yayınlamasına gerek yoktur.
Drone pilotları için kurallardaki en göze çarpan eksiklik G Sınıfı hava alanı olmalıdır. Sonuçta birçok drone operasyonu G Sınıfında yahut “kontrolsüz” hava alanında yapılıyor. G Sınıfında uçuyorsanız, drone’nuzun alarmlarından rastgele birini tetiklemeden yakınınızda uçan bir helikopter görürseniz şaşırmayın. Ayrıyeten D Sınıfı havalimanlarıyla bağlı hava alanının rastgele bir yükseklikte Otomatik Bağımlı Nezaret – Yayın gerekliliğine sahip olmadığını da belirtmekte yarar var.
ADS-B Çıkışının gerekli olmayacağı birkaç potansiyel durum vardır. Bunlar çoğunlukla ziraî ilaçlama, helikopter çeşitleri, acil müdahale, arama kurtarma ve havadan haber yayını üzere alçak irtifa operasyonlarını içermektedir. Bu süreçleri gerçekleştiren kuruluşlar ya Çıkışının gerekli olduğu eşiğin altına uçabilir ya da ATC’den uzun vadeli bir LOA alabilir.
ADS-B Out sinyallerini yayınlayan birden fazla uçak, muhtemelen denetimli hava alanında uçacak olan ticari uçaklardır. Bunlar, drone uçuşu için yasal olanın çok ötesinde irtifalarda olacakları için drone pilotlarıyla pek alakalı değildirler.