Birinci sason isyanı
Birinci sason isyanı hakkında bilgi
Sason, günümüzdeki yeni idarî düzenlemelerden sonra Batman iline bağlı bir ilçedir. Dağlık bir arazi üzerinde bulunan ilçe, 1894te yani burada ilk isyanın çıktığı zaman, idarî yönden Bitlis vilayetinin Muş sancağına bağlı idi.
1894 isyanı, bazı eserlerde Sason isyanı olarak geçtiği gibi, Sason kazasına bağlı bir köy olan Talori adıyla da anılmaktadır.
Bu makalede, Tahkik Heyetinin Osmanlı temsilcilerinin stanbul yönetimine günlük olarak gönderdiği raporlar ve Tahkik Heyetinin inceleme sonunda hazırladığı ortak rapor esas alınarak bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Bunlara www.alasayvan.net ilâve olarak 4.Ordu Kumandanı Müşir Zeki Paşanın raporları da kullanılmıştır. Sason/ Talori isyanı anlatılırken genellikle Tahkik Heyetinden ve ortak rapordan söz edilmekle birlikte, Tahkik Heyetinin günlük raporları ve diğer raporlar pek kullanılmamıştır. Onun için bu çalışma, önemli bir eksiği doldurabilir.
Ermeni sorununun anlatıldığı eserlerin çoğunda Sason isyanı ile ilgili küçük çaplı bilgiler bulmak mümkündür. İnternette ise, çok sayıda sitede Ermeni sorununa yer verilmiştir. Sitelerin birçoğu Ermeniler tarafından hazırlanmıştır. Türkler tarafından hazırlanan site sayısında son yıllarda artış göstermiştir.
Ermeni sorunu ile ilgili olarak ngilizce, Türkçe, Ermenice ve birçok dilde yayınlanmış çok sayıda eser bulunmaktadır. 1894 Sason/Talori isyanını da anlatan eserlerden bir kısmı, beşinci bölümde İlgili Kaynaklar başlığı altında verilmiştir.
Sason ile ilgili olarak Ermeni kaynaklarında çokça yer alan ve Zazalar ile Ermeniler arasında sahiplenme sorunları yaşanan bir konu da, Sasonlu www.alasayvan.net David Destanı'dır. Ermeni yazarları tarafından kayda geçirilip kitaplaştırılmış olan Sasonlu David Destanı, diğer adıyla David Of Sassoun Or Meherrs Door/ Sasonlu Davut veya Mher Kapısı, Ermeni yazarlar tarafından hayalci bir şekilde abartılmıştır.