

Osmanlı İmparatorluğunun kurucusu Osman Bey'in babasıdır.
Ertuğrul Gazi, 1188 yılında doğmuştur. Babası (Süleyman Şah) Gündüzalp, annesi Hayme Hatundur. Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyuna mensuptur. Osmanlı Devletinin kurucusu olan Osman Beyin babasıdır. Sungur Tekin, Gündoğdu ve Dündar adlarında 3 kardeşi vardı.
9. asırda Ertuğrul Gazinin ataları, yaklaşık 50 bin veya 70 bin hane olmak üzere diğer Oğuz boyları ile beraber Moğol istilasının da etkisiyle Buhara ve Semerkant (Özbekistan) üzerinden Ceyhun nehrini (Amuderyayı) geçerek Horasan (Türkmenistan) bölgesinin Merv /Mohan şehrine yerleştiler.
11. asırın ikinci yarısında Selçuklularla beraber Azerbaycan üzerinden Doğu Anadoluya Van Gölünün batısında yer alan Ahlata ulaştılar. Süleyman Şah, aşiretiyle beraber 25 Şubat 1221 tarihinde Ahlattan kalkarak Erzincan taraflarına doğru yola çıktı. Amasyada birkaç gün kalarak bu bölgede bulunan Gürcüler ve Trabzon Rum İmparatorluğuna karşı savaştı. Fakat bu ülkede büyük bir mera bulamadı.
O sıralarda Halepte bulunan Eyyubî Devleti şubelerinden bir hükümdar, Haçlılarla çarpışmak üzere Süleyman Şahı Halepe davet etti. Süleyman Şah, bütün ağırlıklarıyla ve oymaklarıyla beraber Amasyadan yola çıktı. Elbistan taraflarından ilerliyordu. Nihayet önlerine Halep yakınlarında Fırat Nehri çıktı. Bu nehrin geçitlerini bilmiyorlardı. Süleyman Şah atını Fırat Nehrinin akarsularına sürdü. Fakat atı bu coşkun suyun akıntısına kapıldı. Süleyman Şah da ayağını üzengiden kurtaramadı. Sular atı ve Süleyman Şahı alıp gitti. Birkaç defa atıyla batıp çıktıysa da onu kurtaramadılar. Süleyman Şah, 1227 yılında 60 yaşında Fırat nehrini geçerken boğularak öldü.
Süleyman Şah'ın Sungur Tekin, Gündoğdu, Dündar Bey ve Ertuğrul Bey adında dört oğlu vardı. Sungur Tekin ve Gündoğdu, kabileleriyle birlikte eski yurtlarına Horasana döndü. Ertuğrul Gazi, annesi Hayme Ana ve küçük kardeşi Dündarın bulunduğu aşiret ise 444 çadırlık aile efradıyla beraber yeni bir yurt aramak için Pasin ovası ile Sürmeliçukur yöresine gittiler. Bir müddet sonra da batıya doğru hareket ettiler ve Ankaraya gelerek Karacadağa yerleştiler. Bir rivayete göre; bu yolculuk sırasında Erzurum-Sivas arasında yer alan Yassı Çimende Selçuklular ve Harezmşahlar arasındaki savaşta Ertuğrul Gazi idaresindeki Kayıhanlılar Selçuklu safında yer almışlar ve Harezmşahların yenilmesini sağlamışlardır.
Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubat, Ertuğrul Gazi idaresindeki Kayıhanlıları bu savaşlardaki hizmetlerinin karşılığında ödüllendirdi ve Ankaranın batısındaki Karacadağı kışlak-yaylak olarak verdi. Bu müjdeli haber Kayıhanlılar Kayseride bulunurken, Selçuklu başkenti Konyaya gönderilen Ertuğrul Gazinin oğlu Saru Batu Savcı Bey tarafından getirildi. Ertuğrul Gazinin Anadoludaki ilk konak yeri Karacadağdır.
Ertuğrul Gazi Karacadağa yerleşince, Ankara ve Eskişehir arasındaki bölgede Bizanslılara karşı savaşlar verdi. İnegöl ve Yenişehire akın düzenledi. Ertuğrul Gazi bu akında öncü kuvvetlerin komutanı olarak Selçuklu hizmetindeydi. Ermeni derbendinde Bizans ordusu ağır bir yenilgiye uğratıldı. Bu zafer sonrası Sultan, Ertuğrul Gaziyi taltif ederek Eskişehir (Sultanönü) ve çevresini dirlik olarak verdi.
Karacahisar ve Söğüt fethedildi. Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubat, Domaniç, Söğüt ve çevresini kendisine yurt/mülk olarak verdi. Yazları Domaniç yaylalarında, kışları Söğütte geçiren Ertuğrul Gazi, Selçuklu Devletinin kuzey-batı uç sınırlarını en iyi şekilde koruyup, asayişi temin etti. Ertuğrul Gazi, komşu Bizans tekfurlarına karşı kazandığı zaferlerden dolayı Gazi ünvanı aldı.
Selçuklu Devletinin Moğolların idaresi altına girdiği bir zamanda Anadoludaki Türk Beylikleri Selçukludan ayrılırken, Ertuğrul Gazi vefakârlık göstermiş ve Selçuklulara bağlı bir uç beyi olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. Ertuğrul Gazinin bu vefakârlığının neticesinde Anadolunun dört bir tarafından gelen gazilerin, dervişlerin, âlimlerin, diğer yörelerdeki Türkmenlerin onun sancağı altında toplanmasına sebep olmuştur.
Ertuğrul Gazi, yöneticiliği döneminde aşiretinin nüfusunun az olmasından dolayı barış merkezli, tedbirli ve ihtiyatlı bir siyaset izledi. Çevresinde bulunan Türkmen beylikleri ve Bizans (İnegöl-Karacahisar-Bilecik) tekfurlarıyla daima iyi geçinip onların durumlarını ve siyasi şartları gayet iyi değerlendirerek başında bulunduğu aşiretini ve idaresi altında yaşayanları sulh ve sükûn içinde yaşattı.
Ertuğrul Gazi, oğlu Osman Beye küçük bir beylik, tecrübeli kumandanlar, iyi bir nam ve fethe müsait bir zemin bırakmıştır.
Ertuğrul Gazi, Halime Hatun ile evlendi. Gazi Sarı-Batı Savcı Bey (vefâtı: 1288), Gündüz Alp (vefâtı: 1306), ve Osman Bey (1258-1326) adlarında üç oğlu oldu.
Ertuğrul Gazi, 1281 yılında Bilecik, Sögüt ilçesinde vefat etmiştir. Sögüt ilçesi'nde her yıl Ertuğrul Gazi'yi anma törenleri yapılmaktadır.
Oğlu Osman Gazi´ye yaptığı vasiyeti ile altı asır boyunca ayakta kalacak olan bir devletin idarecilik ruhunun temellerini atmıştır.