Ayak şişmesi neden olur? Ayak şişmesi ve ayak bileği şişmesi oldukça yaygın yaşanan bir durumdur. Sıklıkla yaralanmalar ya da sıvı toplama (ödem) nedeniyle ortaya çıkmaktadır.
Ayak ve bilek şişmesinden endişe ediyorsanız, mutlaka tıbbi bir yardım almalısınız. Doktorunuz, ayak şişmesinin neden olduğunu anlayarak uygun tedaviyle daha fazla şişmesini önlemeye yardımcı olabilir.
Ayak şişmesinin en yaygın nedenlerini şöyle açıklamak mümkündür: (1)
Hamilelik
Hamilelik sırasında, ayakların ve ayak bileklerinin şişmesi oldukça normal bir durumdur. Bununla birlikte, ani veya aşırı şişme, hamileliğin 20. haftasından sonra yüksek tansiyon ve idrarda protein kaçağı gibi ciddi bir durumun da bir belirtisi olarak ortaya çıkabilmektedir.
Ayak şişmesi bile beraber karın ağrısı, baş ağrısı, seyrek idrara çıkma, bulantı ve kusma veya görme değişiklikleri gibi diğer belirtileri de yaşıyorsanız, hemen tıbbi bir yardım istemelisiniz (2)
Ayak ve Bilek Yaralanması
Ayak ya da bilek yaralanması şişmeye neden olabilmektedir. Bilek sıklıkla burkulma ile karşı karşıya kalmaktadır. Bir yaralanma ya da yanlış adım, ayak bileğinin burkulmasına ve bilekteki bağların hasar görmesine yol açabilmektedir. Ayak veya ayak bileği yaralanmaları nedeniyle ortaya çıkan şişliği azaltmak için bir süre hasar gören ayağın üstüne basmamak etkili olabilmektedir. (3)
Lenf Ödemi
Lenf damarlarının yokluğu, problemleri veya lenf düğümlerinin çıkarılmasından sonra yaşanan bir sıvı toplama durumudur. Lenf, geniş ve kılcal damar ağında dolaşan ve protein açısından zengin olan bir sıvıdır. Bakteri gibi istenmeyen maddeleri yakalanmakta lenf düğümleri yoluyla filtrelenmektedir.
Ancak, damar veya lenf düğümleri ile ilgili bir problem olduğunda, sıvının hareketi engellenmekte ve ayakta şişmeye yol açabilmektedir. Tedavi edilmediğinde lenf birikimi enfeksiyona ve deformiteye neden olabilir. (4)
Venöz (Toplardamar) Yetmezlik
Ayak ve ayak bileği şişmesi, venöz yetersizliğin erken bir belirtisidir. Kanın, damar yetersizliği nedeniyle ayaklardan kalbe kadar giden dolaşımda yetersiz hareket ettiği bir durumdur.
Normalde, damarlar tek yönlü valflerin yardımı ile kanın doğru yönde akmasını sağlamaktadır. Bu valfler hasar gördüğünde veya zayıfladığında, kan damarlardan geri gitmekte ve alt bacaklar, bilek ve ayaklardaki yumuşak dokuya sıvı birikmektedir.
Kronik venöz yetmezlik cilt değişikliklerine, cilt ülserlerine ve enfeksiyona neden olabilir. Venöz yetmezlik belirtileri yaşıyorsanız, tıbbi yardım almalısınız. (5)
Enfeksiyon
Ayak ve ayak bileklerinde şişme bir enfeksiyon belirtisi olabilir. Diyabetik nöropati veya ayaklarda başka sinir problemleri olan insanlar ayak enfeksiyonu riski altındadır. Diyabet hastalığınız varsa, ayak şişmesini kontrol ettirmek önemlidir, çünkü sinir hasarı ağrı hissini köreltebilmekte ve ayak sorunlarının hızla ilerlemesine yol açabilmektedir. Enfekte olduğunu düşündüğünüz şişmiş ayaklara ya da ayak bileklerine sahipseniz, hemen tıbbi bir yardım istemelisiniz. (6)
Kan Pıhtılaşması
Bacaklardaki damarlarda oluşan kan pıhtıları, kanın bacaklarından kalbe doğru dönen akışını durdurabilir. Bu durum, ayak bileklerinde ve ayakta şişmeye neden olabilmektedir. Kan pıhtıları yüzeysel (cildin hemen altındaki damarlarda bulunur) veya derin olabilir.
Derin pıhtılar bacaklardaki bir damarı veya daha fazla büyük damarları engelleyebilmektedir. Bu kan pıhtıları kalbe ve akciğerlere giderse hayati tehlike oluşturabilir. Ağrı, hafif bir ateş ve muhtemelen etkilenen bacakta renk değişikliği olmak üzere bir bacakta şişme varsa hemen tıbbi bir yardım istemelisiniz. (7)
Kalp, Karaciğer veya Böbrek Hastalığı
Bazen ayaktaki şişme, kalp, karaciğer veya böbrek hastalığı gibi bir sorun nedeniyle ortaya çıkabilir.
Ayak bileği şişmesi kalp yetmezliğinin işareti olabilir.
Böbrek hastalığı ayrıca ayak ve ayak bileği şişmesine neden olabilir. Böbrekler düzgün çalışmadığında, vücutta sıvı birikebilmektedir.
Karaciğer hastalıkları karaciğerin albumin adı verilen ve kan damarlarının çevresindeki dokulara sızıntı yapmasını önleyen bir proteinin üretimini etkileyebilmektedir. Yetersiz albumin üretimi de ayak ve bilek şişmesi ile sonuçlanan sıvı sızıntısına neden olabilir. (8)
İlaçların Yan Etkisi
Birçok ilacın bir yan etkisi olarak ayakta ve ayak bileğinde şişme ortaya çıkabilmektedir. O ilaçlardan bazıları şunlardır:
- Östrojen ve testosteron gibi hormon ilaçları
- Kalsiyum kanal blokerleri (kan basıncı ilaçlarının bir türü)
- Androjenik, anabolik steroidler ve prednizolon gibi kortikosteroidler de dahil olmak üzere steroidler
- Trisiklik antidepresanlar ve monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOI) dahil olmak üzere antidepresanlar
- Non steroidal antiinflamatuar ilaçlar
- Diyabet için kullanılan ilaçlar (9)
Ayak Şişmesi Nedir?
Ayak şişmesi ya da ayak bileği şişmesi, çoğu insanın hayatlarının bir döneminde etkilendiği oldukça yaygın bir sorundur. Çoğu zaman ayak şişmesi ya da bilek şişmesi ciddi bir durum değildir ve kendi kendine normal haline dönmektedir, ancak bazen tıbbi yardım gerektiren ciddi bir sağlık sorununun bir belirtisi olarak ortaya çıkabilmektedir.
Ayak şişmesi ve ayak bileği şişmesi tipik olarak yumuşak dokularda biriken sıvı nedeniyle gelişmektedir. Sıvı küçük damarlardan sızmakta ve yakındaki dokularda toplanmaktadır. Sonuç olarak da, sodyum (tuz) ve su seviyeleri yükselmektedir. (10)
Ayak Şişmesi Belirtileri
Ayak şişmesi başlangıcında, şişme nedeniyle cilt oldukça gergin bir hal almakta ve bu da kişiye rahatsızlık vermektedir. Bu durumda, çorap ve ayakkabı giymekte neredeyse mümkün olmayan bir hale gelmektedir. Ayaklar oldukça ağır hissedilmekte ve hareket ettirmesi zorlaşmaktadır.
Ayak şişmesi nasıl anlaşılır? Ayak şişmesiyle birlikte yaşanan diğer belirtiler şunlardır:
- Ayak bileklerinin şişmesi
- Ayak şişmesinin dize kadar gelmesi
- Parmakla şiş alana bastırınca çukur olması
- Bastırınca oluşan çukurun 10 dakika daha fazla bir süre sonra düzleşmesi
- Şişmiş olan alanlarda kızarıklık ya da sıcaklık hissi
- Uyuşma, karıncalanma ya da ağrı (11)
Ayak Şişmesi Tedavisi
Ayak şişmesi nasıl geçer? Ayak şişmesini hafifletmenin en kolay yolu ayağı yüksekte tutmaktır. Dizlerinizin, uylukların ve belinizin arkasındaki baskıyı azaltmak ve maksimum fayda sağlamak için bacaklarınızı kalp seviyenizden daha yüksekte tutmalısınız. Kenarları yüksek olan bir koltuğa uzanıp ayakları da o yüksekliğe koyup biraz uzanmak oldukça etkili bir yöntem olabilmektedir.
Ayak şişmesini hafifleten diğer yöntemler şunlardır:
- Düzgün oturan ayakkabı ve çorap giymek
- Kas aktivitesini artırmak için arada yürümek
- Uzun süre ayakta durmaktan kaçınmak
- Otururken ayaklarınızın üzerine ağırlık veya basınç koymaktan kaçınmak
- Bol su içmek
- Tuz alımı sınırlandırmak
- Kısa bir süre diüretik (idrar söktürücü) kullanmak (12)
Ayak Şişmesi Ameliyatı
Ayaktaki şişme ciddi bir yaralanma ya da kemik hasarı nedeniyle ortaya çıktıysa, hasarı onarmak için ameliyat gerekli olabilir. (13)
Ayak Şişmesi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Ayak şişmesi tanısı ve tedavisi için ortopedi bölümüne başvurmanız gerekir. (14)