Yetişkin bir insanın vücudunda yaklaşık 50-60 trilyon hücre bulunur ve bu hücreler bir düzen içinde birlikte çalışarak dokuları, organları ve sistemleri oluşturur. Sistemler birbirleriyle uyum içinde çalışmak ve etkileşim içinde bulunmak zorundadır. Vücuttaki sistemlerin birbirleriyle uyumlu çalışması ve homeostazinin korunması sinir sistemi, endokrin sistem ve bağışıklık sistemi gibi denetleyici ve düzenleyici sistemler sayesinde gerçekleşir.
Homeostazi, değişen çevre koşullarına rağmen vücut içi fizyolojik ortamın dengede tutulması olarak tanımlanabilir. Sinir sistemi ve endokrin sistem homeostazinin kontrolü için birlikte çalışmalarına rağmen, çalışma şekilleri birbirlerinden farklıdır. Sinir hücrelerinde uyarının iletilmesi elektriksel ve kimyasal olarak gerçekleşir ve çok hızlıdır. Miyelin kılıflı bir sinir hücresinde uyarı iletimi ortalama 120 m/s hızla gerçekleşir, yani elimize batan bir iğnenin uyarısının sinir hücreleri ile merkezî sinir sistemine taşınması çok kısa bir zaman alır.
Oysa endokrin sistemdeki hormonların uyarı iletimi daha yavaştır. Bunun sebebi, hormon üretiminin ve hormonların kanla taşınmasının zaman almasıdır. Siz bu yazıyı okuyup anlarken beyninizdeki ve vücudunuzdaki sinir hücreleri kusursuz bir şekilde iş yaparlar. Beynin 1 cm3 ünün içinde yaklaşık 50 milyon sinir hücresi vardır. Bu hücreler vücuttaki diğer sinir hücrelerine bir ağ gibi bağlanarak düzenli bilgi akışını kontrol ederler. Sinir sistemi, nöron adı verilen çok fazla özelleşmiş hücrelerden ve nörogliya (gliya) hücrelerinden oluşur. Şimdi bu hücreleri ve görevlerini daha detaylı olarak inceleyelim.
Sinir Hücresi (Nöron)
Sinir hücresi vücudumuzun en fazla özelleşen hücrelerinden biridir ve temelde üç kısımdan oluşur: Hücre gövdesi, dendrit ve akson
Sinir hücresinde uyarının iletim yönü, dendritten aksona doğrudur. Sinir hücresinin hücre zarına nörolemma, sitoplazmasına nöroplazma denir.
Hücre gövdesi: Mitokondri, ribozom, endoplazmik retikulum gibi organellerin ve çekirdeğin bulunduğu kısımdır. İyi gelişmiş ve belirgin bir çekirdekçik içerir. Bazı sinir hücrelerinde birden fazla çekirdek bulunabilir. Granüllü endoplazmik retikulumun bulunduğu, mikroskopta daha koyu renkli görülen bölgeler Nissl cisimcikleri olarak adlandırılır. Hücre gövdesinde ayrıca hücre iskeletinin elemanı olan nörofibriller bulunur. Sinir hücrelerinde sentrozom bulunmaz ve sinir hücrelerinin bölünme yetenekleri çok sınırlıdır
Dendrit: Hücre gövdesinden çok sayıda çıkan uzantılardır. Nöronların di- ğer sinir hücrelerinden uyarı almasını sağlarlar.
Akson: Dendrit gibi hücre gövdesinden çıkar, fakat tek bir uzantı şeklindedir, dallanma yapmaz. Akson uzunluğu farklı sinir hücrelerinde değişiklik gösterir. Omurilikten çıkan ve ayak parmaklarına kadar uzanan siyatik siniri, insan vücudundaki en uzun aksona sahiptir. Aksonun görevi hücre gövdesinden aldığı uyarıyı diğer sinir hücresine doğru taşımaktır. Akson boyunca ilerleyen uyarı, akson ucundan diğer sinir hücresinin dendritine aktarılır.
Makaleyi okumayı bitirdiğine göre hemen bir yere gitme, bir önceki yazımız olan Fermantasyon Nedir başlıklı makalemizi okumak ister misiniz?