BELGELER
BOA, Y. PRK. DH, 5/83
Daire‑i Umûr‑ı Dahiliye
Mektubî Kalemi
Sivas Vilayeti'nden Dahiliye Nezâreti'ne gönderilen telgraf sureti
Cevap: 9 Şubat 1893. Merzifon'da Protestan Mektebi yanındaki Malko'nun evinin yanmasına yol açan sebeplerin araştırılmasına çalışılmaktadır. Osmanlı tebaasından olan ve yanan binada ayda 1 lira ücretle bekçilik yapan Nişan'ın yapılan sorgusunda, "alevlerin görülmesiyle "yangın var!" diyerek yüksek sesle bağırdığını, bu sırada mektebin marangozu olup avlu içinde oturan Osmanlı tebaasından Kazaros adındaki kişinin oda penceresinden: "Ben biliyorum, sesini kes! Bundan asla sana zarar gelmez. Karışma, varsın yansın!.." demesi üzerine susmaya mecbur kaldığını, yangının başlangıcında mektepte bulunan tulumbanın hemen kullanılması halinde yangının bastırılması mümkün iken tulumbaya el dahi süremediklerini, hükümetten gelen polis ve jandarmalara bir süre kapının açılmadığını, yangın sona erdiğinde ise polislerin birçok kişi ile birlikte bina avlusunun iç ve dış taraflarında incelemelerde bulunmalarına rağmen karda hiçbir ize rastlanmadığını" ifade etmiştir.
Marangozun da sorguya çekilmek üzere polis tarafından çağırıldığı, ancak okul müdürü ve Amerika misyonerlerinden Herricks tarafından salıverildiği, hükümetin yapacağı araştırma ve incelemelerin Nişan'ın olaylar hakkındaki ifadelerini kuvvetlendireceği ve bu yangının içeriden yaptırıldığının şüphesiz olduğu bu kez Zabtiye Kumandanlığı'ndan gelen telgrafta bildirilmiştir.
Mektep Müdürü Herricks'in Kazaros'u salıvermediği hususu 5 ve 8 Şubat 1893 tarihli iki ayrı telgrafımla arz olunmuştur. Bu mektepte bulunan Syclo‑style Matbaası'nın henüz mahallî hükümete teslim edilmediği, Sivas'taki Protestan Mektebi'nde iki senedir mimograf adı verilen bir çeşit baskı aletinin bulunduğunun anlaşılması üzerine bunun Amerika misyoneri olan mektep müdüründen talep edildiği halde getirilmediği ve Protestan Mektebi'nde öğretmen olup evinin aranmasına lüzum görünen bir Ermenin de mektep içinde kalmakta olduğu mahallî mutasarrıflıktan bildirilmiştir. Bütün bu sebepler dolayısıyla vilayet dahilinde bulunan Protestan mekteplerinin idarelerine karşı bazen bir derece zor kullanmak gerekli görülmektedir. Bu konuda yapılacak muamelenin bir an önce bildirilmesi istirham olunur.
16 Şubat 1893
Halil