Hava Kütlesinin Tanımı, Hava Kütlesi nedir
Hava kütlesi, belirli bir yükseklikte, hemen hemen aynı sıcaklık ve nemlilik koşullarında bulunan geniş atmosfer kütlesi. Belirgin sınırlara sahip olan bu tür kütleler, kimi zaman yatay olarak yüzlerce ya da binlerce kilometreye yayılabilir ve dikey olarak da stratosfere (Yer yüzeyinden yaklaşık 10 km yükseklikte) kadar uzanabilir. Düzgün sıcaklık ve nem dağılımına sahip geniş kara ya da deniz yüzeyleri üzerindeki atmosfer bölümlerinin, yüzeyin bu özelliklerini soğurması durumunda hava kütleleri oluşur. Dünyanın en büyük hava kütlelerine kutup enlemlerinde ya da astropik enlemlerde rastlanır. Orta enlemlerdeki hava kütleleri ise, kutup bölgelerinde ve tropik bölgelerde oluşan kütlelerin karışımı ya da karşılıklı etkileşimi sonucunda ortaya çıkan uyarlanmış kuşaklardır.
Hava kütleleri genellikle, oluştukları başlıca dört bölgeye göre, Kutup (soğuk ve kuru), Kuzey Kutup (serin ve nemli), Ekvator (sıcak ve kuru) ve Tropik (ılık ve nemli) kütleleri olarak sınıflandırılır.
Kutup hava kütleleri, kışları Orta Asya, Kanada’nın kuzeyi ve Antarktika gibi geniş bölgeler üzerinde oluşur. Bunlar oldukça kararlı kütlelerdir ve yoğunlaşma türleri içermezler. Güçlü atmosfer çalkantıları sonucunda topraktan ısı ya da nem aldıklarında konvektif stratokümülüs bulutları oluştururlar ve kısa süreli sağanak yağmur ya da kar yağışlarına yol açabilirler. Yazları kara kütlelerinin ısınması sonucunda, aşağı enlemlere doğru hareket eden Kutup hava kütlelerinin sıcaklığında ve nemliliğinde değişiklikler olur. Gündüzleri hemen her zaman stratokümülüs bulutları oluşur, ama hava kütlesinin üst bölümlerinin daha kararlı olması, sağanak yağmur oluşumunu engeller.
Kuzey Kutup hava kütleleri hem Kuzey, hem de Güney yarıkürelerdeki kutup bölgelerinde oluşur. Genellikle, Kutup hava kütlelerinden daha çok nem içerirler. Orta ve yüksek enlemlerde, karaların içine doğru hareket ederken karşılaştıkları dağ yamaçlarında yükselmeye başladıklarında ya da siklon etkisinde kaldıklarında, şiddetli yağışlara yol açarlar.
Ekvator hava kütleleri, daha çok yaz aylarında orta ve aşağı enlemlerdeki kurak bölgelerde ve çöllerde oluşur. Kütleler buralarda genellikle aşırı derecede ısınır, ama içerdikleri nem çok düşük olduğundan şiddetli kuru konveksiyon, yoğunlaşma düzeyine ulaşmaz. Ekvator kütleleri, hava kütleleri arasında en kuru olanıdır ve dünya çapındaki astropik çöl kuşağının sürekliliğini sağlar.
Tropik hava kütleleri, yıl boyunca nem taşıyan ve yağmur oluşturan en önemli hava kütlesidir. Kışları kutup bölgelerine doğru hareket eden tropik kütleler, soğuk kara yüzeyine ısı kaybederek soğur ve bu nedenle sis ya da alçak kümülüs ya da stratokümülüs bulutlarının oluşmasına, yağmur çiselemelerine ve görüş eriminin azalmasına yol açar. Bu hava kütlelerinin siklon bölgelerinde yükselirken çok hızlı ısı kaybetmeleri, şiddetli cephe ve konveksiyon yağmurlarının oluşmasına neden olur. Denizlerin ve siklon bölgelerinin üzerindeki Ekvator hava kütleleri yazın ve kışın aynı özellikleri gösterir. Ama yazları ılıman kara bölgeleri üzerindeki hava kütleleri çok ısınır, bu nedenle sis ve alçak kümülüs bulutları yerine, geniş bir alana yayılan boranlara yol açar.