Kolesterol nedir?
Kolesterol bir tür lipittir. Karaciğerinizin doğal olarak ürettiği mumsu, yağ benzeri bir maddedir. Hücre zarlarının, bazı hormonların ve D vitamininin oluşumu için hayati önem taşır.
Kolesterol suda çözünmez, bu nedenle kanınızdan kendi başına geçemez. Kolesterolün taşınmasına yardımcı olmak için karaciğeriniz lipoproteinler üretir.
Lipoproteinler yağ ve proteinden yapılmış parçacıklardır. Kan dolaşımınızda kolesterol ve trigliseritler (başka bir lipit türü) taşırlar. Lipoproteinin iki ana formu düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) ve yüksek yoğunluklu lipoproteindir (HDL).
Kanınız çok fazla LDL kolesterol (düşük yoğunluklu lipoprotein tarafından taşınan kolesterol) içeriyorsa, yüksek kolesterol olarak bilinir. Tedavi edilmediğinde, yüksek kolesterol kalp krizi veya inme gibi birçok sağlık sorununa yol açabilir.
Yüksek kolesterol tipik olarak semptomlara neden olmaz. Bu nedenle kolesterol seviyenizi düzenli olarak kontrol etmeniz önemlidir. Yaşınız için hangi kolesterol seviyelerinin önerildiğini öğrenin.
LDL kolesterol veya “kötü kolesterol”
Düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) genellikle “kötü kolesterol” olarak adlandırılır. Kolesterolünüzü atardamarlarınıza taşır. LDL kolesterol seviyeleriniz çok yüksekse, arterlerinizin duvarlarında birikebilir
Böyle bir oluşum, kolesterol plağı olarak da bilinir. Bu plak arterlerinizi daraltabilir, kan akışınızı sınırlayabilir ve kan pıhtılaşma riskinizi artırabilir. Bir kan pıhtısı kalbinizdeki veya beyninizdeki bir arteri tıkarsa, kalp krizi veya felce neden olabilir.
HDL kolesterol veya “iyi kolesterol”
Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) bazen “iyi kolesterol” olarak adlandırılır. Vücudunuzdan uzaklaştırılmak için LDL kolesterolün karaciğerinize geri dönmesine yardımcı olur. Bu, arterlerinizde kolesterol plağının birikmesini önlemeye yardımcı olur. Sağlıklı HDL kolesterol seviyeleriniz olduğunda, kan pıhtısı, kalp hastalığı ve inme riskinizi azaltmaya yardımcı olabilir.
Trigliseritler, farklı bir lipid türüdür
Trigliseritler başka bir lipit türüdür. Kolesterolden farklılar. Vücudunuz hücreleri ve belirli hormonları oluşturmak için kolesterol kullanırken, enerji kaynağı olarak trigliserit kullanır.
Vücudunuzun hemen kullanabileceğinden daha fazla kalori aldığınızda, vücudunuz bu kalorileri trigliseritlere dönüştürür. Trigliseritleri yağ hücrelerinizde depolar. Ayrıca trigliseritleri kan dolaşımınızda dolaştırmak için lipoproteinleri kullanır.
Vücudunuzun kullanabileceğinden daha fazla kalori alırsanız, trigliserit seviyeleriniz yükselebilir. Bu, kalp hastalığı ve inme gibi çeşitli sağlık sorunları riskinizi artırabilir. Doktorunuz, trigliserit seviyenizi ve kolesterol seviyenizi ölçmek için basit bir kan testi uygular.
Kolesterol seviyenizi kontrol ettirmek
20 yaş ve üzerindeyseniz, Amerikan Kalp Derneği kolesterol seviyelerinizin en az dört – altı yılda bir kontrol edilmesini önerir. Yüksek kolesterol veya kardiyovasküler hastalık için başka risk faktörleri geçmişiniz varsa, doktorunuz kolesterol seviyenizi daha sık test etmenizi isteyebilir.
Toplam kolesterol seviyeniz kanınızdaki toplam kolesterol miktarıdır. LDL ve HDL kolesterolü içerir. Toplam kolesterol veya LDL kolesterol seviyeleriniz çok yüksekse, doktorunuz size yüksek kolesterol tanısı koyacaktır. Yüksek kolesterol özellikle LDL seviyeleriniz çok yüksek ve HDL seviyeleriniz çok düşük olduğunda tehlikelidir.
Gıda etiketlerindeki doymuş yağlara ve ilave şekerlere dikkat edin. Bunlardan ne kadar az tüketirseniz o kadar iyi. Günlük kalorilerinizin yüzde 10’undan fazlası doymuş yağlardan veya eklenen şekerlerden gelmemelidir.
Daha sağlıklı, doymamış yağlar tüketin. Mutfakta tereyağı yerine sızma zeytinyağı kullanmayı deneyin, yağsız et satın alın ve patates kızartması veya işlenmiş atıştırmalık yiyecekler farklı seçeneklere yönelin.
Kolesterol düzeyleri tablosu


Toplam kolesterol


HDL kolesterol


LDL kolesterol
|Kabul edilebilir||170 altı||45 üzeri||110 altı|
|Sınır||170-199||40-45||110-129|
|Yüksek||200 üzeri||–||130 üzeri|
|Düşük||–||40 altı||–|
Yüksek kolesterol belirtileri
Çoğu durumda, yüksek kolesterol “sessiz” bir sorundur. Genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz. Birçok insan, kalp krizi veya inme gibi ciddi komplikasyonlar geliştirene kadar yüksek kolesterollerinin farkında bile değildir. Bu nedenle rutin kolesterol taraması önemlidir. 20 yaşında veya daha büyükseniz, rutin kolesterol taraması yaptırın.
Yüksek kolesterolün nedenleri
Kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlar açısından zengin yiyecekleri tüketmek yüksek kolesterol geliştirme riskinizi artırabilir. Diğer yaşam tarzı faktörleri de yüksek kolesterole katkıda bulunabilir. Bu faktörler hareketsizlik ve sigara içmeyi içerir.
Genetiğiniz aynı zamanda yüksek kolesterol geliştirme şansınızı da etkileyebilir. Genler ebeveynlerden çocuklara aktarılır. Bazı genler vücudunuza kolesterol ve yağların nasıl işleneceği konusunda talimat verir. Ebeveynlerinizde yüksek kolesterol varsa, sizde de olma riski daha yüksektir.
Nadir durumlarda, yüksek kolesterol, ailesel hiperkolesterolemiden kaynaklanır. Bu genetik bozukluk vücudunuzun LDL’yi temizlemesini önler. Ulusal İnsan Genomu Araştırma Enstitüsü’ne göre, bu duruma sahip çoğu yetişkinin toplam kolesterol seviyeleri 300 mg / dL’nin üzerinde ve LDL seviyeleri 200 mg / dL’nin üzerindedir.
Diyabet ve hipotiroidizm gibi diğer sağlık koşulları da yüksek kolesterol ve ilgili komplikasyonlar geliştirme riskinizi artırabilir.
Yüksek kolesterol için risk faktörleri
Aşağıdaki durumlarda yüksek kolesterol geliştirme riski daha yüksektir olabilir:
- aşırı kilo veya obezite
- sağlıksız beslenme
- düzenli olarak egzersiz yapmamak
- tütün ürünleri kullanmak
- ailede yüksek kolesterol öyküsü olması
- diyabet,böbrek rahatsızlıkları ya da hipotirodizm sorunlarının olması
Yüksek kolesterol komplikasyonları
Tedavi edilmezse, yüksek kolesterol arterlerinizde plak birikmesine neden olabilir. Zamanla, bu plak arterlerinizi daraltabilir. Bu durum ateroskleroz olarak bilinir.
Ateroskleroz ciddi bir durumdur. Arterlerinizden kan akışını sınırlayabilir. Ayrıca tehlikeli kan pıhtıları geliştirme riskinizi artırır.
Ateroskleroz, aşağıdakileri gibi yaşamı tehdit eden birçok komplikasyonla sonuçlanabilir:
- inme
- kalp krizi
- anjin (göğüs ağrısı)
- yüksek tansiyon
- periferik vasküler hastalık
- kronik böbrek hastalığı
Yüksek kolesterol ayrıca safra dengesizliği yaratarak safra taşı riskinizi artırabilir.
Diyet yoluyla kolesterolü düşürmek
Sağlıklı kolesterol seviyelerine ulaşmanıza ve bunları korumanıza yardımcı olmak için doktorunuz diyetinizde değişiklikler önerebilir. Örneğin, size şunları önerebilirler:
- kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlarda yüksek gıda alımınızı sınırlayın
- tavuk, balık ve baklagiller gibi yağsız protein kaynaklarını seçin
- meyve, sebze ve kepekli tahıllar gibi çok çeşitli yüksek lifli yiyecekler yiyin
- kızartma yerine, haşlanmış, buğulanmış, ızgara ve kavrulmuş yiyecekleri tercih edin
- fastfood ve abur cuburlardan kaçının
Kolesterol, doymuş yağlar veya trans yağlar bakımından zengin gıdalar şunları içerir:
- kırmızı et, sakatat, yumurta sarısı ve yüksek yağlı süt ürünleri
- kakao yağı, hurma yağı veya hindistancevizi yağı ile işlenmiş gıdalar
- patates cipsi, soğan halkası ya da kızarmış tavuk gibi fazla kızarmış yiyecekler
- bazı kurabiye ve kekler gibi bazı pişmiş ürünler
Balık ve omega-3 yağ asitleri içeren diğer yiyecekleri yemek de LDL seviyenizi düşürmeye yardımcı olabilir. Örneğin, somon, uskumru ve ringa balığı zengin omega-3 kaynaklarıdır. Ceviz, badem, öğütülmüş keten tohumu ve avokado da omega-3 içerir.
Kolesterol et, yumurta ve süt ürünleri gibi hayvansal ürünlerde bulunur. Yüksek kolesterolü tedavi etmeye yardımcı olmak için doktorunuz yüksek kolesterol gıda alımınızı sınırlandırmanızı önerebilir. Örneğin, aşağıdaki ürünler yüksek seviyelerde kolesterol içerir:
- kırmızı etin yağlı kısmı
- karaciğer ve sakatat
- yumurta, özellikle yumurta sarısı
- tam yağlı peynir, süt, dondurma ve tereyağı gibi yüksek yağlı süt ürünleri
Doğal yollarla kolesterol nasıl düşürülür
Bazı durumlarda, ilaç almadan kolesterol seviyenizi düşürebilirsiniz. Örneğin, besleyici gıdalar tüketmek, düzenli egzersiz yapmak ve tütün ürünleri içmekten kaçınmak yeterli olabilir. Bazı bitkisel besin takviyelerinin kolesterol seviyelerini düşürmeye yardımcı olabileceğini iddia edilir. Örneğin:
- sarımsak
- alıç
- astragalus (geven otu)
- kırmızı pirinç mayası
- bitki sterol ve stanol takviyeleri
- yulaf, yulaf ezmesi
- keten tohumu
Ancak, bu iddiaları destekleyen kanıt düzeyi değişiklik göstermektedir. Ayrıca, ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) bu ürünlerin hiçbirini yüksek kolesterol tedavisi için onaylamamıştır. Bu durumun tedavi edilmesine yardımcı olup olamayacaklarını öğrenmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Herhangi bir bitkisel besin takviyesi almadan önce mutlaka doktorunuzla konuşun. Bazı durumlarda, aldığınız diğer ilaçlarla etkileşime girebilirler.