Dr. Battal Odabaş
Gülün Ad
İzleyeceğiniz film, ünlü italyan yazar, göstergebilimci Umberto Eco'nun ayn ad taşyan romanndan alnmştr. Roman ilk kez 1980 ylnda Il Nome Della Rosa adyla yaynlanmş, film ise 1986 ylnda çekilmiştir.
Roman ve film, aslnda, bir cinayetin gizemini çözmeye çalşyorsa da teolojik, filozofik ve tarihsel olaylar bilgece yorumlayarak gerçeğin peşinde koşmaktadr. Olaylar Baskerwille'li William ve onun cinayeti çözmek için Benedictin manastrna gönderdiği çömezi etrafnda gelişiyor. Soruşturma süresince, çok sayda başka keşiş, Yohanna'nn İncilinde anlatldğ gibi öldürülüyor.
Bologna Üniversitesi'nde göstergebilim dersleri veren ve özellikle yapsalclk açsndan estetik sorunlarn inceleyen Umberto Eco, Gülün Ad romanyla tüm dünyada satş rekorlar krd.
İtalya'nn en saygn edebiyat ödüllerinden Strega'y da kazanan Gülün Ad, Ortaçağa ve Ortaçağ felsefesine eğilir. Doğrunun ve iyinin peşindekiler mantkldr ve bilgiyi herkesle paylaşr. Kötünün ve kötülüğün arkasndan gidenler oldukça mistiktir ve bilgiyi ya kendilerinde saklarlar ya da çok az kişiyle paylaşrlar. İyiler bu dünyada yaşamak isteyenler, kötüler ise budalaca nedenlerden dolay dünya nimetlerini reddedenlerdir.
1327 ylndayz. Yeni aydnlar bilgiyi artk azizlerde ya da kutsal kitaplarda aramyor. Doğuya bakyorlar. Artk, bilgiyi her şeyi yapabilecek gücü olan biri olma arac olarak kullanmyorlar. Onu dünyada daha iyi insan olmanın bir aracı olarak kullanmıyorlar. Onu, dünyada daha iyi insan olmanın bir aracı olarakgörüyorlar. Artık papazların ve Papanın ilâhi kurallarını istemiyorlar, Prenslerin ve Kralların laik, seküler kurallarını arzuluyorlar.
İnanç için işlenen cinayetlerin adi bir cinayetten daha ürpertici olduğu bir dönem bu. Eski düzen korkutucudur ve yaklaşan kıyameti önlemek için ne olursa olsun gerekli araçları kullanacaklardır.
Mistisizm çağında bir keşiş, yürüttüğü soruşturma için mantığını kullanarak bir dizi esrarengiz cinayeti çözmek amacıyla büyük bir çaba harcar. Fanatik bir kıyamet elçisine göre bu cinayetler Tanrının dünyanın yıkılması için çaldığı sur düdüğüdür.
Baskervilleli William, hıristiyanlık dünyasının en büyük kütüphanesindeki bilgiyi korumaya ve başka bir yere taşımaya kendini adamış eski bir rahip olarak İtalyaya gelir. Baskerwilleli william burada bir köylü kadına aşık olur. Ortaçağda insanın güvencesi korkudur. Korkunun güvencesi ise gülmedir. Öyleyse gülmeyi yasakladığınız zaman kiliseyi kurtarırsınız. Aristonun gülmeyi öven kitabını kıskançlıkla saklayan keşiş Burgos sonunda kütüphaneyi yakar.
Labirent şeklinde yapılmış bu kütüphanede pagan, yahudi ve arap yazarların binlerce kitabı vardır. Hatta dinsel inançlara aykırı kitaplar bile bu kütüphanede mevcuttur. Avrupanın her yerinden gelen yazarlar ve bilginler, bu kütüphanede saklı hazineyi kullanıyorlar.
Manastırın etrafındaki dünya çalkantılar içindedir. Bir yazar, Barbara Tuchman, bu çağı belâlı 14. yy olarak adlandırıyor. Kentlerde zenginliğin artması toplumsal yapıyı değiştiriyor. Dante, manastırlardaki latince öğrenimini tehdit eden, anadilinde, oldukça ciddi yapıtlar yayınladı. İlahi Komedya bunlardan bir tanesidir. O dönemde iki büyük kargaşa başgösterdi. Birincisi Papa ve Kutsal Roma İmparatorluğu üstünlük için savaşıyorlar. İkincisi, Papa ve Fransiskan mezhebine bağlı olanlar iktidar için mücadele ediyorlar. Tartışma şu: Kilise, dünya nimetlerini elinde tutup güncel politikada bir rol mü oynamalı yoksa insanın gücünü temsil ederek yoksullara ve kimsesizlere yardım mı etmeli? Bu içiçe geçmiş mücadelenin yanında çok sayıda din dışı grup, kilisenin ve toplumun yerleşik düzenine saldırıyor. Bazıları püritendir, zenginliği ve papalığın şatafatını küçümserler; bazıları da zenginlere karşı savaşılmasından yanadırlar. Yerleşik ahlâki değerlere karşı çıkılması için çalışmalar yapıyorlar. Manastır, papayla yapılan bu tartışmalarda kaybeden taraftan olan çok sayıda insanı barındırır. Bazıları Fransiskandır bazıları ise geçmişi karanlık kişilerdir.
Romanları filme aktarmak her zaman tartışmalı olmuştur. Econun bu romanı da oldukça zor okunan bir romandır. Romanın kurduğu atmosferi görselleştirmek çoğu zaman zordur. Öykünün özünü korumak çok önemlidir. Bu yapılmazsa roman filme alınmış olmaz başka bir film ortaya çıkar. Bizden bir örnek olarak Yaşar Kemalin İnce Memed adlı romanını verebiliriz. Romanı okuyup filmini görmüş olanlar bu farkı açıkça görmüşlerdir.
Sinema tarihinde ilk roman uyarlamasını Georges Méliès yapmıştır. Bunlar, Robinson Crusoe, Gülliverin Yolculukları, Aya Yolculuk gibi filmlerdir. Victor Hugonun Sefiller romanı da ilk kez Pathé şirketi tarafından 1909da filme alındı. Daha sonra edebiyat, sinema için bulunmaz bir kaynak oldu. Avrupalı sinemacılar Hollywoodla mücadeleye girişince değişik konular bulmaya çalıştılar. Böylece edebiyat uyarlamaları ve sanat sineması yaygınlaştı. Hatta yapımcılar, edebiyatçılardan sinemaya yakın yapıtlar vermelerini istedi. Bu filmler pek de uzun sayılmazlar. İlk uzun metraj edebiyat uyarlaması Tom Amcanın Kulübesidir: 20 dk. Yapıtları sinemaya en çok uyarlanan yazar William Shakespearedir. Bu ünlü yazarın yapıtlardan tam 307 film yapılmıştır.
Şimdi izleyeceğiniz film de bu edebiyat uyarlamalarından biri. Filmi, Ateş Savaşı, Ayı, Sevgili, Tibette Yedi Yıl gibi filmlerden anımsayacağınız Fransız yönetmen Jean-Jacques Annaud sinemaya uyarlamış. Daha çok tarihsel uyarlamalar ve antropolojik filmler yapmayı seven yönetmen, Odéon Photo dergisi aracılığıyla sinemayla tanışıyor. Ünlü fransız sinema okulu IDHECe giriyor ve aynı zamanda başka bir okuldan edebiyat diploması alıyor. 60lı yıllarda televizyon için yaptığı reklâm filmleriyle bu işe başlıyor ve 500e yakın bir kaç saniyelik küçük komediler çekiyor.
Bir görevle Kameruna gittikten sonra Afrikaya aşık oluyor ve ilk uzun metrajlı filmini orada çekiyor: Şarkılı Zafer (La Victoir en chantant). Bu film En İyi Yabancı Film Oscarını alıyor.
Yönetmen, Gülün Adını filme aktarmak için üç yıl araştırma yapmış. Dekorlar, yeniden oluşturulan büyük mekânlar oldukça başarılı. Yönetmen de. Sean Connery bu filmde, daha önce James Bond filmleriyle yarattığı izlenimi silmeyi başarıyor ve başarılı bir oyun sergiliyor. Amadeus filminde Salieriyi canlandıran Murray Abraham ve Christian Slater da oldukça başarılı bir oyun sergiliyorlar.
Econun oldukça hacimli romanını kısaltma zorunluluğu ortaya çıkınca yönetmen, bazı şeyleri atmak zorunda kalmış. Yapılan felsefi göndermeler, dinsel tartışmalar çıkarılınca, yer yer mizah öğesinin ağır bastığı bir gerilim filmine dönüşmüş.
İtalyan görüntü yönetmeni Tonino Delli Collinin yarattığı görsel atmosfer filmin başarısını artıran etmenlerden. Film, En İyi Yabancı Film dalında Fransız Césare ödülünü aldı.
İyi Seyirler.