Kan Uyuşmazlığı Nedir, Neden Olur?
Kan uyuşmazlığı, annenin Rh negatif, babanın ise Rh pozitif olmasıdır. Kan uyuşmazlığının, hamilelikte gerekli önlemler alınmak şartı ile, sorun yaratması önlenebilir.
Kan Uyuşmazlığı Neden Sorun Yaratır?
Hamilelikte, normalde anne ve bebeğin kanları birbirlerine karışmaz. Ne var ki, nadiren bebekten küçük bir miktar kan plasentayı geçip annenin kanına karışır. Böyle bir durumda, kan uyuşmazlığı olan kadın (karnındaki bebek Rh pozitif ise) sanki bebeğe alerjikmiş gibi tepki vererek, bebeğin kanına saldıran antikorlar üretir. İşte, bu antikorları üretmiş olan kadın artık “duyarlılaşmış” demektir. Aradan bir süre geçtikten sonra, annedeki bu antikorlar bebeğe geçer ve bebeğin kan hücrelerini parçalamaya başlarlar. Sonuçta bebekte şiddetli hastalık, beyin hasarı, ölüme kadar bile gidebilen kansızlığa neden olurlar.
Kan Uyuşmazlığı Neden İlk Hamilelikte Sorun Çıkarmaz?
Kan uyuşmazlığı olan annede, yeteri kadar çok antikor oluşması zaman alan bir süreçtir ve bu sırada bebek genellikle doğmuş olur. Sonraki hamilelikte bebek etkilenmeye başlar ve her hamilelikte durum daha da kötüleşir.
Hamilelikte Kan Uyuşmazlığının Riskli Olduğu Durumlar
Kan uyuşmazlığı olan bir kadının hamileliğin son aylarında antikor geliştirme riski vardır. Ayrıca aşağıdaki durumlarda da bu risk artmıştır:
- Düşük
- Kürtaj
- Dış gebelik
- Kan verilmesi
- Amniyosentez
- Koryon villus örneklemesi (CVS)
- Kanama
Kan Uyuşmazlığı Testi (İndirek Coomb’s Testi)
Kan uyuşmazlığı testi ile bir kadının antikor geliştirip geliştirmediği anlaşılabilir. Hamileliğin başında, 28. haftasında ve gerekli olduğu diğer zamanlarda kan uyuşmazlığı testi yapılır.
Kan Uyuşmazlığı İğnesi (Anti-D)
Henüz antikor geliştirmemiş bir hamileye, kan uyuşmazlığı iğnesi yapılarak, kadının antikor geliştirmesi ve dolayısıyla bebekte sorun çıkması önlenebilir. Kan uyuşmazlığı iğnesi hemen hemen tüm vakalarda başarılı olur. Gelgelelim, anne zaten duyarlı ise (antikor geliştirmişse) artık bir yararı olmaz.
Kan uyuşmazlığı iğnesi yapıldığı hamilelik için geçerlidir. Her hamilelikte tekrarlanması gerekir.
Kan uyuşmazlığı iğnesi genellikle kas içine yapılır. Kan uyuşmazlığı iğnesinin yan etkileri ilacın enjekte edildiği yerde ağrı veya vücutta görülen hafif bir ateştir. Her iki yan etki de genellikle kendiliğinden geçer.
Kan Uyuşmazlığı İğnesi Ne Zaman Yapılır?
1) Doğumdan sonra bebek Rh pozitif ise
Doğumdan sonra çocuğun kan grubuna bakılır. Eğer Rh pozitif ise anneye bir kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır. Bu iğne %99 başarılı olur. Eğer bebek Rh-negatif ise doğumdan sonra kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmaz.
Kan uyuşmazlığı iğnesi doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede, ancak daima 72 saat içinde yapılır. Eğer 72 saat içinde yapılmamışsa, yine de iğne için her türlü gayret sarfedilmelidir çünkü 10 gün sonra bile yapılan iğnenin bir miktar koruyucu etkisi vardır. Bu süreler, aşağıda anlatacağım, antikor gelişmesini uyaran diğer olaylarda da (düşük, kürtaj gibi) geçerlidir.
Tüpleri bağlanmış bile olsa, doğumdan sonra kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmasında fayda vardır. Bunun 3 nedeni vardır:
- Kadın sonradan tüplerini açtırmaya karar verebilir.
- Tüplerin bağlanması çok düşük bir ihtimalle başka bir hamileliği engelleyemeyebilir.
- Gelecekte kan verilmesi gereken bir durumda iğne, antikor üretmesini önler.
2) Her hamilelikte 28. haftada
Kan uyuşmazlığı olan bir kadına 28. haftada kan uyuşmazlığı testi yapılır. Bu testte antikor gelişmediği görülürse (indirek Coomb’s testi negatif çıkarsa) kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır. Böylece, hamileliğin son üç ayında oluşabilecek gizli kanamalar nedeniyle sorun çıkması önlenmiş olur. Hamilelik, tahmini doğum tarihini aşarsa ilave bir kan uyuşmazlığı iğnesi yapılması gerekebilir. Doğum sonrası yapılacak olan iğneyle birlikte başarı şansı %99.5′tan daha fazladır.
3) Gerekli diğer durumlarda
Yukarıda belirtmiş olduğum, antikor gelişmesi riski olan durumlarda da kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmalıdır. Bu durumlar:
- kanama
- düşük
- dış gebelik
- kürtaj
- amniyosentez
- koryon villüs örneklemesi (CVS)
Düşükte Kan Uyuşmazlığı İğnesi
On iki haftadan büyük her düşükte kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır.
On iki haftadan küçük, kendiliğinden oluşan düşükte, düşük sonrası kürtaj gibi bir müdahelede bulunulmamışsa, kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmaz.
İlaçla gerçekleştirilen düşükte (hiçbir müdahelede bulunulmasa bile) ve kürtajda gebelik haftası ne olursa olsun kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır.
Düşük Tehlikesinde Kan Uyuşmazlığı İğnesi
On iki haftadan büyük hamileliklerde, düşük tehlikesi durumunda kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır. Kanama ara ara devam ederse, 6 hafta sonra iğne tekrarlanır.
On iki haftadan küçük hamileliklerde kan uyuşmazlığı iğnesi aşağıdaki durumlarda ve özellikle gebelik haftası 12′ye yaklaşıyorsa yapılması düşünülebilir:
- aşırı kanama
- tekrarlayan kanama
- kanamayla birlikte karın ağrısı
Antikor Gelişirse Ne Yapılır?
Kan uyuşmazlığı iğnesi, zaten antikor geliştirmiş bir kadına yararlı olmaz. Bebeğin risk altında olup olmadığını görmek için hamilelik yakından takip edilir.
Şiddetli vakalarda bebeğin erken doğurtulması gerekebilir veya anne karnında iken bebeğe kan verilir. Daha az şiddetli vakalarda bebek normal zamanında doğurtulur. Doğumdan sonra da bebeğin kanının değiştirilmesi gerekebilir.
İlgili Yazı Yok.