JAPONCA
2017 itibariyle, Japonya’nın nüfusu yaklaşık 126.67 milyondur. Japonya’nın homojen bir ülke olması nedeniyle hemen hemen nüfusun tamamı japonca konuşmaktadır. Bu, japonca’yı dünyanın en çok konuşulan dokuzuncu dili yapmaktadır. Ancak japonca, Japonya dışındaki herhangi bir bölgede konuşulmamaktadır.
Japon dilinin kökeni hakkında birçok teori vardır. Bazı akademisyenler, söz dizimsel olarak Türkçe ve Moğolca gibi Altay dillerine yakın olduğunu ve Korece ile benzerliğinin yaygın olarak kabul edildiğine inanmaktadır. Morfoloji ve kelime dağarcığının ise güneyde Malay ve Polinezya dillerinden tarih öncesinde etkilendiğine dair kanıtlar vardır.
Japonca ve Çince, konuşulan diller olarak farklı olsa da, Japon yazı sistemi Çince’den gelmektedir. Japonya’da Çince yazı, beşinci veya altıncı yüzyılda tanıtıldıktan sonra, Çince karakterlerden dönüştürülmüş iki fonetik (hiragana ve katakana) ile de desteklenmiştir.
Çok sayıda yerel lehçe hala kullanılmaktadır. Tokyo konuşmasına dayanan standart Japonca; radyo, televizyon ve film gibi medyanın etkisi altında kademeli olarak yayılıyorken, Kyoto ve Osaka halkı tarafından konuşulan lehçeler özellikle gelişmeye devam ederek prestijlerini korumaktadır.
Japonca Ses Bilimi
İspanyolca ve italyanca konuşanlar, Japonların ünlü harflerinin (a, i, u, e, o) bu dillerin ünlülerine çok benzer şekilde telaffuz edildiğini göreceklerdir. Uzun ünlüler (aa, ii, uu, ei veya ee, oo), kısa sesli harflerin uzunluğunun iki katına çıkarılmasıyla üretilir (ei sıklıkla iki ayrı sesli harf olarak telaffuz edilir). Kısa ve uzun ünlüler arasındaki ayrım çok önemlidir, çünkü kelimenin anlamını değiştirir.
Ünsüzler; k, s, sh, t, ch, ts, n, h, f, m, y, r, w, g, j, z, d, b ve p’dir. Ünsüz olarak sh, t, ts ve j ile birlikte, tek ünsüzler olarak kabul edilir.
Japoncanın ingilizceden önemli bir farkı, hiçbir stres aksanı içermemesidir: her heceye eşit gerilimler verilir. İngilizcede heceler bazen uzatılırken, Japoncada, hecelerin dizeleri metronomun düzenliliği ile konuşulur. İngilizce gibi, Japonca da yüksek ve alçak tonlu aksan sistemine sahiptir.
Japonca Gramer
Temel yapıya gelince, tipik Japonca cümle, bir nesne-fiil paterni izler. Örneğin; Ahmet ga ringo o tabeta tam anlamıyla “Ahmet bir elma yedi” anlamına gelir. Bu nedenle de türkçe cümle yapısına çok benzer.
Japonlar çoğu zaman konuyu veya nesneyi, hatta her ikisini de bağlamdan anlaşılacağını düşünerek cümleden çıkarabilir. Böyle bir durumda, yukarıda verilen cümle, ringo o tabeta (“elma yedi”) veya basitçe tabeta (“yedi”) olabilir.
Japoncada, ingilizceden farklı olarak, sözcük sırası, bir cümlede isimlerin gramer işlevlerini göstermez. Gramatik işlev yerine, isimleri takip eden parçacıklar, yani; ga, wa, o, ni ve no konu veya cümle için önemlidir.
Japonca sözel çekimlerde kişi ya da sayı belirtisi yoktur. Modern dilde, sözlük formlarındaki bütün fiiller, u sesli harfiyle son bulur. Yani “yemek” fiili sözlükte “taberu” olarak geçer. Diğer bazı çekim biçimleri tabenai (“ yemez ”veya“ yemem ”), tabeyo (“ yiyelim ”), tabetai (“yemek istiyorum”), tabeta (“yedik veya yedim”), tabereba (“birisi yerse”) tabete (ye), taberareru (yiyebilmek, yedirilmek), tabesaseru (yedirmek) ve tabero (“ye!”). Japonca gramer tabiki bundan ibaret değildir. Japonca dilbilgisi verecek yeterlilikte olmadığım için şimdilik bu kısa bilgiler fikir sahibi olmanız için yeterlidir.
Japonca Yazı
Japoncada, çince karakterler veya ideogramlar her kelimeyi yazarken kullanılır. Çince karakterler ile birlikte kullanmak için kana adı verilen iki ayrı fonetik alfabe tasarlanmıştır. Zaman zaman, yazılı dil aynı zamanda latin harfleri de içerir. JPN gibi kısaltmalarda, ürün rakamlarında ve hatta tüm yabancı sözcüklerde latin harfleri kullanılır. Böylece modern Japoncayı yazmak için toplam dört farklı alfabeye ihtiyaç vardır; hirgana, katakana, kanji ve romaji (latin).
Japonca’da kanji olarak adlandırılan çince karakterlerin aslında her biri bir şeyi veya fikri sembolize eden ideogramlardır. Bir kanjinin birden fazla sese sahip olması yaygındır. Japonya’da kanji, hem Çince kökenli hem de yerel Japonca sözcükleri yazmak için kullanılırlar.
İki kana alfabesi vardır. Bunlardan biri, çoğunlukla kadınlar tarafından eskiden beri kullanılan hiragana’dır. 48 karakterden oluşur ve yerel olarak yazmak için kullanılır. Japonca kelimeler, ekler, fiil sonları ve genel kullanım için resmi olarak onaylanmış karakterlerle yazılamayan Çince sözcükleri yazmak için Katakana denen diğer kana alfabesi de 48 karakterden oluşan bir alfabedir. Çoğunlukla, Çince dışındaki yabancı kelimeleri yazmak, vurgulamak için, ses yansıması için ve bilimsel isimler için kullanılır. Her iki kana türü, yazıldıkları orijinal Çince karakterlerin tam formlarından daha kolay yazılır.
Japonca’da Kanji Karakterleri
Japonca sözlüklerin 50.000 karaktere kadar tanımları olsa da, şu anda kullanılan sayı çok daha azdır. 1946’da Eğitim Bakanlığı, ilk ve ortaokulda 996, genel ve resmi kullanım için ise 1.850 karakter sayısını kullanım olarak benimsedi. Bu liste, 2010 yılında 2,136 karakter içeren benzer bir liste ile değiştirilmiştir. Bununla birlikte, gazeteler dışındaki yayınlar bu listeyle sınırlı değildir ve pek çok okuyucu standart devlet okulu müfredatında öğretilenlerden çok daha fazla karakterin anlamını bilir.
Yukarıdan aşağıya doğru okunan dikey çizgilerle Japonca yazılması veya yazdırılması gelenekseldir. Çizgiler sayfanın sağ tarafından başlar ve sıradan kitaplar genellikle batı dilindeki bir kitabın tam tersi yönünde başlar. İstisnalar ise, yatay çizgilerle basılmış ve soldan sağa okunan özel konulara (bilimsel ve teknik konular) ayrılmış kitaplar ve süreli yayınlardır. Günümüzde kitapların yatay çizgilerde basılması eğilimi olduğu görülmektedir.
Japonca’da Yabancı Kelimeler
Japonca, sadece yerli kelime değil, aynı zamanda kökeni çince olan çok sayıda yabancı kelimeye de sahiptir. Çince kelimelerin çoğu, bugün, Japonya’nın dışından gelmiş gibi algılanmadıkları için günlük dilin bir parçası olmuştur. Çin’in yüzyıllar boyunca kültürel etkisi, entellektüel ya da felsefi bir bağlamda kullanılan birçok kelimenin Çin kökenli olmasıyla sonuçlandı. Ondokuzuncu yüzyılın sonlarında ve yirminci yüzyılın başlarında Batı’dan yeni kavramlar sunulduğunda, çoğu zaman Çince karakterlerin yeni kombinasyonları oluşturularak çevrildi ve bu kelimeler modern Japonca tarafından kullanılan anlamlı bir entellektüel kelime hazinesi oluşturdu.
Bu kelimelere ingilizce ve diğer Avrupa dillerinden ödünç alınan birçok kelime de eklenir. Yeni sözcükler bu şekilde devam ederken, batılı sözcükleri, örneğin “volunteer”, “newscaster” vb. kelimleri olduğu gibi kullanmak yaygın olmuştur. Japoncada ayrıca, gece oyunları için “nighter” ve maaşlı çalışan için “salaryman” gibi sözde-ingilizce kelimeler icat edildi. Bu eğilim son yıllarda önemli ölçüde artmıştır.
Japonya’nın ihracat hacmi ithalattan çok daha küçük olmasına rağmen, bir dizi Japon kelimesi artık diğer dillerde tanıdık bir şekilde kullanılıyor. İngilizce örnekler şunlardır: anime, dojo, futon, geyşa, haiku, hara-kiri, judo, kaizen, kamikaze, karaoke, karate, kimono, manga, ninja, origami, ronin, sake, samuray, sashimi, sayonara, shogun , sudoku, sumo, suşi, tempura ve tsunami.
Japonca’da Saygı Dili
Japonlar, konuşmacının konuştuğu kişiye saygı duyduğunu göstermek için kullanılan keigo adı verilen bütün bir onursal dil sistemini geliştirdi. Bu, farklı konuşma seviyelerini içerir ve keigo’nun usta kullanıcısı, istenen nezaket derecesini üretmek için, seçim yapılabilecek geniş bir kelime hazinesine ve ifadeye sahiptir.
Basit bir cümle, konuşulan kişiye göre konuşmacının durumuna bağlı olarak 20’den fazla farklı şekilde ifade edilebilir. Uygun düzeyde bir kibar konuşmaya karar vermek oldukça zor olabilir çünkü kibar konuşma; göreceli durum, sosyal statü, rütbe, yaş, cinsiyet ve hatta yapılan ya da yapılmış olan iyilikler gibi karmaşık bir etken kombinasyonu tarafından belirlenir. İki kişinin ilk defa bir araya geldiği, birbirlerinin grup üyeliğinin farkında olmadığı ve sosyal duruşu benzer gibi göründüğü, yani elbisenin belirgin farklılıkları olmadığı durumlarda, keigo dilinin kullanılan bir seviyesi vardır.
Keigo ustalığı hiçbir şekilde basit değildir ve bazı Japonlar diğerlerine göre çok daha yeteneklidir. Neredeyse sayısız onursal terim, konuşmanın çeşitli kısımlarında (isimler, sıfatlar, fiiller ve zarflar) bulunur. Yoksul terimler olarak adlandırılan sözler, muhattabı ve akrabaları, evi veya mülkleri ile doğrudan ilişkili olan şeylere atıfta bulunurken kullanılır. Aksine, kişinin kendisi ya da kendisiyle ilgili olan şeyleri ifade ederken konuşmacı olarak kullandığı özel alçakgönüllü terimler vardır.
Japonca isimler
Japoncada önce soyisim ve sonra isim kullanılır. Ancak, Japonya’daki ingilizce gazeteler ve dergiler, genellikle batı kültürlerindeki sıraya göre isim, soyisim şeklinde yazılar sunmaktadır. Başka bir kişiye hitap ederken, bay-bayan ifadesini soyadı sonrasında kullanmaktadırlar. Örneğin Watanabe-san gibi. Son ek, genellikle çocuk isimlerine ve yakın arkadaşların adlarına eklenir. Naruto-kun, Chie-chan gibi. “Öğretmen” veya “doktor” için sensei gibi diğer ekler de aile isminden sonra eklenir. Ör: Watanabe sensei gibi.
Çocuklara verilen isimler ve onların çince karakterleri, iyi şans getireceği umuduyla seçilir. 2015 itibariyle, hükümet belirli isimlerde kullanılmak üzere toplam 2.998 karaktere izin vermiştir. Mesela benim oğlanın ismi 惟佐(isa) kızınki de 世奈(sena).
Japonca Metni Yazma
Japonca eskiden hantal makineler kullanılarak yazılırdı. 1978 yılında, Japonca kelime işletim sistemi tanıtılmış, Japonca’nın klavye aracılığıyla fonetik olarak girilmesine olanak tanınmıştır. Japonca sözcükler, sözcük işleme yazılımı kullanılarak iki kana, komut dosyasından veya latin alfabesinden biri kullanılarak yazılabilir. Giriş yöntemi editörü (IME) yazılımı fonetik eşleşmeleri görüntüler ve kullanıcının doğru karakterleri seçmesine izin verir.
Japonya’da metin mesajlarını ve e-postaları anlık olarak göndermek için keitai (cep telefonları) kullanımı özellikle gençler arasında oldukça popüler hale geldi. Cep telefonunun küçük tuş takımındaki metin girişi, kana dizisinin belirli bir sırasındaki karakterleri seçmek için sayı tuşlarına birçok kez basarak, başparmak ve işaret parmağı kullanılarak yapılır. Kana girildikten sonra, gerektiğinde Çince karakterlere dönüştürülebilir. Bununla beraber klasik Q klavye ile kelimenin japonca okunuşunu yazıp önünüze getirilen kanji karakterleri seçerek de bunu yapmak mümkündür.
PC tabanlı mesajlaşmada, kısaltmaların, kısaltılmış kelimelerin ve sembollerin sık kullanımını yaygınlaştırma eğilimi vardı ve bu keitai mesajlaşmasında daha da hızlandı. Japonca kaomoji, yüz karakterleri olarak bilinen geniş kapsamlı bir dizi ifadeye sahiptir. Ayrıca, kelime veya kelime öbeklerinin yerine cep telefonu metin mesajlarına kolayca gömülebilen birçok grafik emoji resim karakteri vardır. Emoji ayrı bir dünya olduğu için burada o konuya girmeyeceğim.
Cep telefonları ve PC’ler aracılığıyla gönderilen kısa metin mesajları ile iletişim kurabilen çocuklar yetişkin olduklarında ve işe girdiklerinde, çoğunlukla Japonların geleneksel olarak kullandıkları yolun aksine doğru gidiyorlar.
Sizlere Japonca dilinin yapısını ve kullanımını kısaca anlatmaya çalıştım. Umarım Japonca hakkında aklınızda bazı fikirler oluşmuştur. Japonca öğrenmek diğer dillere göre biraz zorlu bir yoldur. Ekstra masa başı çalışma ister. Japonca öğrenmek isteyenlerin düzenli çalışmaları ve pratik yapmaları şarttır. İyi çalışmalar…