3. YÖNTEM
3.1 Araştırmanın Modeli
Bu araştırmada hem nicel hem de nitel araştırma yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde veriler deneysel yöntemle toplanmıştır. Deneysel araştırma yaklaşımı etki ve tepki ilişkisini ortaya çıkarmak için oluşturulan araştırma metodudur. Deneysel araştırma yaklaşımı, bir veya birden fazla değişkendeki sistematik değişimlerin etkisinin gözleyebilmesine olanak sunduğu için, nedensel ilişkilerin tanımlanmasında kullanılabilir. Deneysel yaklaşımın en önemli avantajı etkisi araştırılmayan değişkenleri daha geniş kontrol edebilme yeteneğidir. Daha geniş kontrol ise çalışmanın iç geçerliliğinin artmasını ve nedensellikle ilgili varsayımlarımıza daha fazla güvenebilmemizi sağlamaktadır. Bununla birlikte etkisi araştırılmayan değişkenler üzerindeki daha fazla kontrol, çalışmanın dış geçerliliğini tehdit eden yapaylığa neden olmaktadır. Bu nedenle deneysel araştırma, artan içgeçerlik için dış geçerliği feda eder. Bu dezavantajına rağmen deneysel araştırma eğitim araştırmacıları için değerli bir metottur (Johnson & Christensen, 2008: 292).
Deneysel araştırmalar bağımsız değişkenin etkisinin ortaya konulmasında kontrol altında tutulan değişkenlerin çokluğu veya azlığına göre zayıf veya güçlü desenler olarak iki grupta incelenebilmektedir. Kontrol edilmeyen herhangi bir değişken çalışmanın gücünü etkileyebilmektedir. Zayıf deneysel araştırmaların içgeçerliliğini
tehdit eden faktörler güçlü deneysel desenlere göre daha fazladır. Tek gruplu son-test, tek gruplu ön-test son-test ve eşitlenmemiş gruplarda son-test desenleri zayıf deneysel desenlerdir. Güçlü deneysel desenler ise içgeçerliğin yüksek olduğu deneysel araştırma desenleridir. Ön-test-son-test kontrol gruplu, son-test kontrol gruplu, faktöryel ve tekrarlı ölçümler desenleri güçlü deneysel desenlerdir. Bu desenlerde etkisi araştırılmayan değişkenlerin kontrolü daha fazladır (Johnson & Christensen, 2008: 312). Bu çalışmada güçlü deneysel desenlerden kontrol gruplu ön-test-son-test deseni kullanılmıştır. Çalışma, gruplar denkleştirildikten sonra deneysel işleme başlandığı için denk kontrol gruplu ön-test-son-test desenine uygundur.
Deneyde etkisi araştırılmayan değişkenler (kontrol değişkenleri) deneyde etkisi araştırılan değişken dışındaki değişkenler olup, bulguların kontrol dışı değişmesine neden olabilmektedir.
Bu çalışmada iç-geçerliğin artırılması, diğer bir ifade ile etkisi araştırılmayan (kontrol) değişkenlerin etkilerinin ortadan kaldırılması için tablo 6’da belirtilen tedbirler alınmıştır.
Araştırma kapsamında deneysel çalışmalardaki iç-geçerliği tehdit eden faktörlerle ilgili alınan tedbirler ve sonuçları aşağıda verilmiştir.
Öncelik-sonralık etkisi
Bu çalışmada ortama eklenen yöntem kullanımı sebep iken akademik başarı, matematik dersine yönelik tutum ve matematiğe yönelik sınav kaygısındaki değişimler sonuçtur. Bu nedenle öncelik-sonralık sorunu bulunmamaktadır.
Deneklerin geçmişi etkisi
Deneklerin geçmişinin çalışmanın sonuçlarını etkilememesi için uygulama okulunun seçilmesi sürecinde 3 farklı okula (Hidayet Ortaokulu, Abdulkadir Eriş Ortaokulu ve Sümer Ortaokulu) gidilmiştir. Okullarda birbiri ile benzer özellikler gösteren yeter sayıda sınıf olup olmadığının anlaşılması için üç okulda da ön-test uygulanmıştır.
Tablo 6
6. İç-geçerliği Tehdit Eden Faktörler ve Çalışmada Alınan Tedbirler
İçgeçerliği Tehdit Eden Faktörler Çalışmada Alınan Tedbirler Sonuç
Öncelik-sonralık (ambiguous temporal precedence)
Deneysel işlemin uygulanması Yöntem kullanımı ile sürece etki edilmiş olup, etkinin sonuçları incelenmiştir. Deneklerin geçmişi (History) Grupların eşitlenmesinde matematik karne notu, genel
not ortalaması, cinsiyet, akademik başarı, matematik dersine yönelik tutum ve matematik sınavı kaygısı değişkenlerinin hepsinin eşitlenmesine çalışılması
Benzer özellikler gösteren gruplara ulaşabilmek için farklı okullarda ön-testler
uygulanarak benzer özellikli denek gruplarına ulaşılmıştır. Olgunlaşma (Maturation) Deneysel çalışmanın çok uzun tutulmaması ve bilişsel
ve fiziksel gelişim dönemlerinin kritik noktalarının olmadığı yaş grubunun tercih edilmesi
Denek gruplarında, sunulan öğrenme yaşantılarından kaynaklanan değişimler dışında ciddi bir değişim gözlenmemiştir. Ölçme etkisi (Testing) Ön-testin, tüm denek gruplarına uygulanması
Olası bir etki her iki grup için benzer şekilde oluşturulmuştur
Araç (Instrumentation) Ön-test ve son testte aynı ölçme aracının kullanılması “Ölçme aracına yatkınlık” değişkeninin performansa etkisi ortadan kaldırılmıştır. Yapay Regresyon (Regression
Artifact)
Öğrencilere cevabını bilmedikleri soruları boş bırakmaları gerektiğinin belirtilmesi
Şans başarısının etkisi azaltılmıştır. Deneklerin seçimi (Differential
Selection)
Araştırma probleminde yer alan değişkenlere göre eşit düzeyde olan gruplardan deney ve kontrol gruplarının
yansız seçilmesi
Grupların seçilmesinden kaynaklanan etkinin ortadan kaldırılması Denek kaybı (Differential Attriation) Devam durumunun notu etkileyeceğinin belirtilmesi Devamsızlık yapan öğrenci olmamıştır.
Katkı ve etkileşim etkisi (Additive and Interactive Effects)
Ön-test ve son-test arasında disiplin problemi çıkaran öğrencilerin deney dışı bırakılmasının kararlaştırılması
Disiplin problemi nedeniyle deney dışı bırakılan öğrenci olmamıştır
Okullardan birinde (Sümer Ortaokulu) hem akademik başarı, hem matematik dersine yönelik tutum hem de matematik sınavı kaygısı değişkenleri arasında anlamlı fark çıkmayan iki sınıf (7D ve 7E) olduğu görülmesinin ardından bu sınıfların bulunduğu okulda deneysel işlemler yürütülmüştür. Bu sayede deneklerin geçmişinden kaynaklanabilecek farklılıklar azaltılmıştır.
Olgunlaşma etkisi
Deneysel çalışma için seçilen denek grupları 7.sınıfa devam eden öğrencilerden oluşmaktadır. Öğrencilerin yaşları 13-14 arasında değişmekle birlikte bu yaş grupları fiziksel olarak ergenlik döneminde (12-18 yaş) bulunmaktadır (Senemoğlu, 2004). Bilişsel olarak Piaget’e göre (1973) soyut işlemler (11 yaş ve üzeri), Bruner’e göre (1966) sembolik dönemde (7-18 yaş) bulunmaktadır. Benzer şekilde ahlaki olarak Kohlberg’e göre (1963) geleneksel düzeyde (10-15 yaş), Piaget’e göre (1964) ahlaki özerklik (12 yaş ve üzeri) döneminde yer almaktadır. Kişilik gelişimi olarak Freud’a göre genital dönemdedirler (12 yaş ve üzeri) (akt: Senemoğlu, 2004).
Deney grubunun yaşı dikkate alındığında teorik olarak olgunlaşma nedeniyle ortaya çıkabilecek bir etkiye maruz kalmadığı görülmektedir.
Ölçme etkisi
Hem deney hem kontrol grubunda yer alan öğrencilere ön-test uygulanmıştır. Uygulamalar arasında geçen süreler de birbirine eşit olacak şekilde düzenlenmiştir. Her iki grup da ön-testten 35 gün sonra son-teste; son-testten 21 gün sonra kalıcılık testine tabi tutulmuştur. Bu şekilde ön-test uygulanmasının sonuca etkisi demek olan “ölçme etkisi” ortadan kaldırılmıştır. Araştırmanın deneysel işlemine ait zaman çizelgesi şöyledir:
Tablo 7
7. Deneysel İşlem Zaman Çizelgesi
Tarih Yapılan İşlem
23.03.2013-25.03.2013 Ön-testlerin deney ve kontrol gruplarına uygulanması 30.03.2013-03.04.2013 Uygulama öğretmeninin SYÖY konusunda bilgilendirilmesi 04.04.2013-03.05.2013 Deney ve kontrol grubunda öğretimin gerçekleştirilmesi 02.05.2013-03.05.2013 Deney ve kontrol gruplarında son-testlerin yapılması 09.05.2013 Deney grubundaki öğrencilerle görüşme yapılması
Araç Etkisi
Öğrencilere ön-test ve son-test olarak aynı ölçme araçları verilmiştir. Bu sayede öğrencilerin, soru çeşidine aşina olmamaktan kaynaklanan başarısızlıklarının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Öğrenciler yeni bir soru çeşidi ile karşılaştıklarında, “sorunun nasıl çözüleceği bilgisi”ne sahip olmamaları durumunda soruyu yanlış çözebilmektedirler. Bu nedenle soru çeşitlerinin aynı olması “soruyu nasıl çözeceği bilgisine sahip olma” özelliğinden arınık olarak hedeflenen performansı ölçmeye yardımcı olmuştur. Bu da “araç etkisinin” ortadan kaldırıldığı anlamına gelmektedir.
Yapay regresyon etkisi
Öğrenciler genellikle cevabını bilemedikleri veya birkaç seçenek arasında kaldıkları zaman seçeneklerden birini tercih ederler. Bu tercih bir başka zamanda aynı soruyla karşılaştıklarında cevabı yine bilmiyorlarsa farklılık gösterebilmektedir. Bu durumda ölçmede yapay bir regresyon meydana gelmektedir. Öğrencilerin cevabını bilmedikleri soruyu boş bırakmaları ve sınavdan bekledikleri puanı sınav kâğıdına yazmaları istenmiştir. Sınavdan beklediği puanı alan öğrencilere fazladan 10 puan verileceği bildirilmiştir (fazladan verilen puanlar araştırmaya dâhil edilmemiştir). Bu sayede öğrencilerin bilmedikleri soruları işaretlemek yerine doğruluğuna emin oldukları soruları işaretlemeleri sağlanmış olup öğrencilerin şans başarısından kaynaklanabilecek yapay regresyonların önüne geçilmeye çalışılmıştır.
Deneklerin seçimi etkisi
Araştırma probleminde yer alan akademik başarı, matematik dersine yönelik tutum ve matematik dersi sınav kaygısı değişkenlerine göre deney ve kontrol grupları yansız atama yolu ile belirlenmiştir. Aynı matematik öğretmeninin ders verdiği sınıflara uygulanan ön-testler sonucu denk olduğu görülen sınıflar kura ile deney ve kontrol grupları olarak belirlenmiştir. Bu sayede denek seçiminden kaynaklanabilecek yanlılık ortadan kaldırılmıştır.
Denek kaybı etkisi
Araştırma devam ederken devamsızlık yapan öğrenciler araştırmanın hedeflere ulaşmasını zorlaştıran faktörler arasında yer almaktadır. Öğrencilerin devamının sağlanması için her bir devamsızlık için sınav puanlarının 5 puan azaltılacağı
belirtilmiştir. Öğrencilerin derse devamı sağlandığı için herhangi bir denek kaybı etkisi yaşanmamıştır.
Katkı ve etkileşim etkisi
Deneysel işlem devam ederken bazı öğrencilerin uymaları gereken kuralların dışında davrandıkları görülebilmektedir. Bunun yanı sıra, süreçte ortaya çıkan ve öncesinde önlem alma gereksinimi duyulmayan değişkenler süreci etkileyebilir. Örneğin çalışma gruplarından birinde öğrencilerden biri sürekli espriler yapabilir veya çok kızgın bir öğrencinin kızgınlığı diğer öğrencileri de etkileyip, öğrenmelerine etki edebilir. Tahmin edilebilenler konusunda uygulama öğretmeni uygun sınıf yönetimi stratejileri konusunda eğitime tabi tutulmuş olsa da, süreçte tahmin edilemeyen bir gelişme olması durumunda, ilgili öğrencinin ne tür bir etkide bulunduğu öğretmen tarafından ders bitiminde gözlem formuna işlenmesine karar verilmiştir. Ayrıca, uygulama devam ederken disiplin cezası alan öğrenci olursa, ilgili öğrencinin verilerinin uygulamadan çıkarılması kararı alınmıştır.
Süreçteki etkinliklerin öğrenciler için farklı olması ilk zamanlarda sınıf içi disiplinin sağlanmasını zorlaştırdığı görülmüştür. Uygulama öğretmeni deney grubundaki iki öğrenci için gözlem formu doldurmuştur. Yapılan değerlendirmede, öğrencilerin süreçteki öğrenmelere, uygulamadan ihracını gerektirecek kadar olumsuz etki etmediği görülmüştür.
İçgeçerliği artırmanın amaçlandığı bu tedbirler sayesinde, araştırmada yer alan değişkenler arasındaki ilişkilerin doğal ilişkiler olduğu söylenebilir. Etkisi araştırılmayan (Kirletici ikincil) değişkenlerin etkilerinin ortadan kaldırılması nedeniyle ön-test ile son-test puanları arasındaki farkın etkisi araştırılan SYÖY’den kaynaklandığı söylenebilir.
Deneysel araştırmalar saha deneyi (field experiment), laboratuar deneyi ve internet deneyi olmak üzere üç farklı şekilde kurulabilir. Eğitim araştırmaları genellikle saha deneyleri ile yürütülmektedir. Saha deneyleri gerçek hayat düzenekleri üzerine kurulurlar. Bir değişkendeki değişimin gerçek hayatta işe yarayıp yaramadığının tespiti için ideal olması saha deneylerinin avantajıdır. Dezavantajı ise etkisi araştırılmayan (kirletici ikincil) değişkenlerin etkisinin laboratuar deneylerindeki kadar iyi kontrol
edilememesidir.
Deneysel araştırmalarda bağımsız değişkenler, üç şekilde manipüle edilebilir. Bunlar:
Varlığa karşı yokluk tekniği (presence versus absence technique) Miktar tekniği (Amount Technique)
Çeşit Tekniği (Type technique)
Varlığa karşı yokluk tekniğinde bir şeyin varlık veya yokluğu durumunda bağımlı değişkendeki değişimler izlenirken; miktar tekniğinde bir şeyin miktarının değiştirilmesi durumunda oluşan değişimler izlenir. Diğer bir manipülasyon tekniği ise bağımsız değişkenin çeşidinin değiştirilmesidir. Bu tekniğin kullanımında katılımcılar için sunulan değişkenler farklılaşmaktadır. Farklı eğitim yaklaşımlarının, yöntemlerinin, tekniklerinin veya materyallerinin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin incelenmesinde kullanılan bu teknik, özellikle eğitim araştırmalarında sıkça kullanılmaktadır (Johnson & Christensen, 2008).
SYÖY’ün ve matematik dersi öğretim programında yer alan yöntemlerin öğrencilerdeki akademik başarı, matematik dersine yönelik tutum ve matematik sınavı kaygısı değişkenlerindeki etkisi arasında farklılaşmanın olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmış olup, farklı eğitim yöntemlerinin bağımlı değişkenler üzerindeki etkisi araştırıldığı için bu araştırmada “çeşit tekniği”ne başvurulmuştur.
Önce bir ön-test uygulanmış ve ön-test puanlarına göre birbirlerine denk gruplar belirlenmiştir. Gruplardan birinde deneysel işlem uygulanırken diğerinde MEB-TTKB (2009) tarafından hazırlanan ders planları uygulanmaya devam etmiştir. Deneysel uygulamanın ardından da son-test uygulanmış ve gruplardaki öğretim etkinliklerinin etkileri karşılaştırılmıştır. Ayrıca etkisi araştırılan SYÖY’ün öğrenciler tarafından nasıl değerlendirildiğinin belirlenmesi amacıyla deney grubu öğrencilerinin tamamından SYÖYDÖ aracılığıyla veriler toplanmıştır.
Araştırmanın nitel boyutunda ise veriler görüşme (SYÖYGF) yöntemi kullanılarak toplanmıştır. Son-test puanlarına göre seçilen 8 öğrenci ile yapılan uygulamalar hakkında görüşme yapılmış olup yöntemin öğrencilerde bıraktığı izlenim
belirlenmeye çalışılmıştır.