Paralel devlet, 1932 doğumlu Amerikalı siyaset bilimci ve tarihçi Robert Paxton tarafından üretilmiş bir kavramdır. Devletin içinde yer edinen ve yasal olmayan organizasyonları tanımlayan bir ifadedir.
Türkiye’de Paralel Devlet
Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, “paralel devlet” (ya da “paralel yapı”) terimini, üst düzey bürokratik ve adli konumlarda yer alan ve hükümeti yıkmaya teşebbüs etmesinden ötürü FETÖ mensupları için kullanmıştır. Ancak bu, Paxton tarafından üretilen terimin anlamı ile zıt bir anlama sahiptir, çünkü Robert Paxton tarafından belirtilen paralel devlet, legal olmasa da devletin lehine çalışan yapılardır.
Nitekim FETÖ, Türk Ordusunun ve Türk Devletinin yıpratılmasına yönelik faaliyet yürüttüğü için Paxton’un paralel devlet kavramına uymamaktadır. Fakat, kavramın ilk kez böylesine geniş çaplı olarak Erdoğan tarafından FETÖ yapılanması için kullanılmasından ötürü, FETÖ-Paralel Devlet Yapılanması bir çok dilde binlerce akademik makalede yer edinmiş ve literatüre geçmiştir.
Robert Paxton’un Paralel Devleti
Nazi Almanyası, Faşist İtalya, Sovyetler Birliği ve Kuzey Kore gibi totaliter toplumlarda yer alan paralel devletler ise, Robert Paxton tarafından literatüre kazandırılan ‘paralel devlet’ kavramındaki gibi, çeşitli partiler, gençlik örgütleri, STK’lar, işçi örgütleri, ticari örgütler ve milislerden oluşur.