Egzama deri iltihaplanmasının neden olduğu bir cilt hastalığıdır.
Genellikle derinin kaşıntılı, kırmızı ve kuru hale gelmesine neden olur. Vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir.
Egzama birçok kişi için kronik bir sorundur. Bebeklerde yaygın gözükür ve çoğu bebek yetişkin olmadan önce bu hastalığı atlatır.
Egzama olan kişilerde astım veya saman nezlesi gibi alerjik hastalıkların gelişme riski daha yüksektir.
Atopik dermatit egzamanın pek çok türünden en yaygın olanıdır.
Egzamaya ne neden olur?
Egzama kalıtsal olabilir. Bazı genler bazı insanların ekstra hassas cilde sahip olmasına neden olur. Aşırı aktif bağışıklık sisteminin de bir faktör olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, derideki kusurların da egzamaya katkıda bulunduğu düşünülüyor. Bu kusurlar nemin deri yoluyla dışarı çıkmasına ve mikropların içeri girmesine izin verebilir.
Egzamayı tetikleyebilen faktörler:
- Stres
- Yün, sentetik kumaş ve sabun gibi tahriş edici maddelerle temas
- Sıcaklık ve ter
- Soğuk, kuru iklimler
- Kuru cilt
Egzama belirtileri nelerdir
Hemen hemen her zaman cildinizde bir döküntü veya kızarıklık görülmeden önce kaşıntı olur.
Genellikle egzama kendisini şöyle gösterir:
- Genellikle ellerde, boyunda, yüzde ve bacaklarda (ama her yerde oluşabilir) kronik kaşıntılı, kuru, kalınlaşmış deri plakaları. Çocuklarda diz ve dirseklerin iç kıvrımları da genelde dahil olur.
- Kaşıntı durumunda ciltte kuru plakalar ve kabuklu açık yaralar gelişebilir ve enfeksiyon kapılabilir.
Aşağıdaki durumlarda doktorunuza başvurmalısınız:
- Cildinizde kaşıntılı bir döküntü ortaya çıkar ve ailenizde egzama veya astım geçmişi vardır.
- Cildinizdeki iltihaplanma reçetesiz hidrokortizon kremler ile tedaviye bir hafta içinde yanıt vermez. Tedavinin daha agresif formları gerekebilir.
- Cildinizde mevcut egzama plakaları üzerinde sarımsıdan açık kahverengiye yara veya irin dolu kabarcıklar ortaya çıkar. Bu, bir antibiyotik ile tedavi edilmesi gereken bakteriyel bir enfeksiyonu işaret edebilir.
- Egzamanın parladığı zamanlarda çevrenizdeki herhangi birinden gelecek uçuk (herpes) veya genital iltihap gibi herhangi bir virüssel cilt hastalığına karşı korunmasız kalabilirsiniz. Egzamaya sahip olmak uçuk gibi basit virüsleri kapma riskinizi arttırır.
- Cildinde egzamanın olduğu yerlerde çok sayıda ağrılı, küçük, sıvı dolu kabarcıklar gelişebilir. Herpes (uçuk) basit virüsünün neden olduğu nadir fakat potansiyel olarak ciddi bir komplikasyon olan egzama herpetikuma sahip olabilirsin.
Egzamaya ne neden olur
Doktorlar egzamaya neyin neden olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Egzamanın en yaygın türü olan atopik dermatit alerji ile benzerlik gösterir. Fakat erişkinlerden ziyade daha sık çocuklarda görülen cilt tahrişi alerjik bir reaksiyon değildir. Mevcut düşünce egzamanın aşağıda belirtilen farklı faktör kombinasyonlarından biri olduğu yönünde:
- Genetik
- Bağışıklık sisteminin anormal işlemesi
- Çevre
- Cildin daha hassas olmasına sebep olabilecek aktiviteler
- Nemin dışarı mikropların içeri girmesine izin veren deri bariyerindeki kusurlar
Egzama hakkında neler biliyoruz?
Egzama bulaşıcı değildir. Siz veya çocuklarınız egzamaya sahip biri ile temasa geçtiğinde egzama kapmaz.
Egzama aile içinde farklı kişilerde görülür. Bu da egzamanın gelişimindeki genetik rolü işaret eder. Egzama, astım veya saman nezlesi gibi mevsimsel alerjilere sahip aile bireyleri ya da akrabalar egzama için büyük bir risk faktörüdür.
Doktorlar şiddetli egzamaya sahip çocukların büyük bir çoğunluğunun ileride astım veya diğer alerjileri geçireceğini biliyor.
Doğum sırasında annenin yaşı. Nedeni belli değil ama yaşlı kadınların doğurduğu çocukların genç kadınların doğurduğu çocuklara kıyasla egzama geçirmeleri daha yüksek bir olasılık.
Çevrenin rolü. Çocuklar aşağıdaki durumlarda daha yüksek olasılıkla egzamaya sahip olacaktır:
- yüksek sosyal sınıfa ait olanlar
- kirlilik düzeyi daha yüksek kentlerde yaşayanlar
- soğuk iklimlerde yaşayanlar
Egzama alerjik bir reaksiyon değildir. Öyle olsa bile, egzama olan çocukların büyük bir kısmında ayrıca gıda alerjileri de var. Bu; süt, yumurta ve fındık gibi belirli yiyeceklerin egzamaya neden olduğu ya da daha kötüleştirdiği anlamına gelmez. Çocuğunuzun beslenmesinden herhangi bir gıdayı kaldırmadan önce aile hekiminiz veya doktorunuz ile görüşüp çocuğunuzun gerekli besinleri aldığından emin olun.
Tetikleyicilerin egzamadaki rolü
Tetikleyici egzamaya neden olan bir şey değildir. Fakat parlamasına veya parlaklığın artmasına neden olabilir.
En yaygın tetikleyiciler cildi tahriş eden maddelerdir. Örneğin, egzamaya sahip pek çok kişide, cilt ile temas eden yün veya el yapımı lifler/iplikler parlamaya neden olabilir.
Cildi tahriş edebilecek diğer şeyler:
- Sabunlar ve temizlik maddeleri
- Parfüm
- Makyaj
- Toz ve toprak
- Klor
- Çözücüler
- Ortamdaki tahriş edici maddeler
- Sigara dumanı
Bağışıklık sistemi üzerinde etkisi olan bazı özel durumlar da parlamaları tetikleyebilir. Örneğin, parlamaya neden olabilecek ya da kötüleştirebilecek şeyler:
- Soğuk algınlığı veya nezle
- Bakteriyel enfeksiyon
- Küf, polen veya evcil hayvan deri döküntüleri gibi şeylere olan alerjik reaksiyon.
Stres de muhtemel tetikleyici olarak tanımlanmıştır.
Cildin kurumasına veya hassaslaşmasına neden olan aktiviteler ve çevresel faktörler de parlamayı tetikleyebilir. Bazı örnekler:
- Uzun süre suda kalma
- Çok sıcak veya çok soğuk olmak
- Terlemek ve sonrasında soğumak
- Çok sıcak veya çok uzun süreli duş veya banyo yapmak
- Banyodan sonra cilt kayganlaştırıcı kullanmamak
- Kışın düşük nem
- Bütün bir yıl kuru iklime sahip bir yerde yaşamak
Egzama Türleri
Egzama cilt iltihaplanmasına neden olan yaygın bir problemdir. Genelde dermatit olarak da adlandırılır.
Egzama çeşitli formlarda gelir. Egzamanın farklı türleri aşağıdaki semptomlara neden olma eğilimindedir:
- Kaşıntı. Kaşıntı şiddetli olabilir. Genelde kaşıntıdan dolayı cilde zarar gelir.
- Pullanma. Cildin yüzeyi kabarıp dökülerek cilde kaba ve pullu bir görünüm verebilir.
- Kızarıklık. Etkilenen cilt kanayabilir ve lekeli görünebilir.
- Sıvı dolu kabarcıklar. Bunlar dışarı sızıp kabuk oluşturabilir.
- Çatlama. Şiddetli etkilenen ciltte ağrılı, derin çatlaklar oluşabilir. Bunlara fissür de denir.
Nedene bağlı olarak egzama parlayabilir ve şiddetli semptomlara sebep olabilir. Ama aynı zamanda daha az şiddetli semptomları olan kronik bir sorun haline de gelebilir.
Atopik Dermatit
Atopik dermatit egzamanın en yaygın çeşididir. Genelde aşağıdaki durumlara sahip insanları etkiler:
- Astım veya saman nezlesi
- Ailesinde egzama, astım veya saman nezlesi geçmişi olanlar
- Nemin dışarı, mikropların ise içeri girmesine sebep olan cilt bariyer kusurları
Atopik dermatit genelde bebeklik ya da çocuklukta başlar. Fakat her yaşta insanda görülebilir.
Genelde cildi aşağıdaki alanlarda etkiler:
- Yüz
- Eller
- Ayaklar
- Dirsek içi
- Diz arkası
Cildi kaşımak zamanla onu sert ve kırmızı yapar. Kaşımak ayrıca enfeksiyon kapabilecek yaralar açabilir. Atopik dermatitin semptomlarını daha kötü yapabilecek tahriş ediciler:
- Sabun
- Pürüzlü giysiler
- Ev kimyasalları
- Yiyecekler, toz ve diğer alerji tetikleyiciler.
Atopik dermatitin tedavisinde aşağıdakiler kullanılır:
- Cildi yumuşatıcı ürünler ve kremler
- Stereoit kremler ve merhemler
- Bağışıklık sistemini kontrol eden ilaçlar
- Enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antibiyotikler
- Psoralen adı verilen ilaç ile birlikte ya da tek başına ultraviole ışınlar
Kontakt Dermatit
Kontakt dermatitin iki türü vardır:
- Tahriş edici kontakt dermatit
- Alerjik kontakt dermatit
Bu tür egzama bir maddenin ya da cisimin cilde hasar vermesiyle başlayabilir. Bu maddeler kimyasal temizleyiciler ve sık el yıkamadan da kaynaklanabilir.
Tahriş edici kontak dermatit güçlü bir tahriş ediciye temasla gelişebilir veya tahriş ediciyle sürekli temas halinde olma ile de ortaya çıkabilir.
Kontakt dermatit alerji tetikleyen bir maddeye dokunmasıyla gelişebilir, örneğin;
- Nikel
- Kozmetik
- Zehirli sarmaşık
Kontakt dermatitin gelişmesinde özellikle eller korunmasızdır. Atopik dermatit olmayan insanlarda da kontakt dermatit görülebilir.
Tahriş edici kontakt dermatit için kullanılan tedaviler:
- Cilt yumuşatıcı, yağlandırıcı
- Stereoit tedavisi
Alerjik tetikleyicilerden kaynaklanan kontakt dermatit tedavisinde stereoit ilaçlar da kullanılır. Bunlar cilt üzerine sürülür ya da tablet olarak alınır.
Kontakt dermatit tedavisinde antibiyotiklere de ihtiyaç duyulabilir. Gelecekte başka tahriş edicilere ya da alerji tetikleyicilere temas etmemeye çalışmak ayrıca önemlidir. En çok etkilenen elleri korumak için eldiven giyilebilir.
Dishidrotik Dermatit
Bu egzama türü elleri ve ayakları etkiler. Sebebi bilinmemektedir.
İlk belirtileri şiddetli kaşıntı olabilir. Sonrasında kabarcıklar ortaya çıkabilir ve birkaç hafta sonra da pullu plakalar meydana gelebilir. Bazen ellerde veya parmaklarda derin çatlaklar görülür.
Bu egzama türü kronik ve ağrılı hale gelebilir.
Tedavileri arasında:
- Serin, ıslak basınç
- Cilde sürülen ya da ağız yoluyla alınan stereoit ilaçlar
- Ultraviole A terapisiyle birlikte alınan Psoralen
Numuler Dermatit
Bu egzama türü genelde kadınlardan çok erkeklerde görülür. Erkeklerde genelde 50’li yaşlarından önce ortaya çıkmaz. Kadınlarda ise daha çok ergenlik ya da erken yetişkinlik döneminde görülür.
Numuler dermatit madeni para görünümlü kırmızı lekelere sebep olur. Bu lekeler daha çok aşağıdaki bölgelerde görülür:
- Bacaklar
- Ellerin arkası
- Dirsekle bilek arası
- Bel
- Kalça
Numuler dermatite neyin sebep olduğu bilinmiyor. Fakat, aşağıdaki faktörler numuler dermatitin ortaya çıkmasına sebep olabilir:
- Soğuk, kuru hava
- Formaldehit benzeri kimyasallara maruz kalmak
- Nikel benzeri metallere maruz kalmak
Tedavisinde kullanılan yöntemler:
- Cildinizi yaralanmalardan ve diğer hasarlardan korumak
- Ilık duş veya banyo yapmak ve sonrasında vücuda nemlendirici sürmek
- Kızarıklığa stereoit merhem sürmek
- Ağız veya enjeksiyon yoluyla stereoit tedavisi görmek
- Enfeksiyon oluşması halinde antibiyotik almak
Nörodermatit
Bu tür egzamaya sahip olan kişilerde alışkanlıktan sıklıkla kaşıdıkları için spotlar halinde cilt tahrişi oluşur.
Bu tür egzama genellikle aşağıdaki bölgeleri etkiler:
- Sırt
- Boynun arkası veya yanları
- Genital
- Kafa derisi
- Bilekler
- Ayak bilekleri
- Kulağın içi ve arkası
İnsanlar gün içerisinde farkına varmadan etkilenen bölgeleri kaşıyabilir. Uyku esnasında da kaşıyabilirler.
Genelde nörodermatit fazla büyümeyen cilt lekeleri oluşturur. Fakat tahriş olan cilt sertleşebilir ve derin bir şekilde buruşabilir. Tahriş olan bölgelerde ayrıca enfeksiyonlar oluşabilir.
Bu tür egzamanın temel tedavi yöntemi kaşımamaktır. Aynı zamanda, cilde sürülen stereoit ilaçlar da faydalı olabilir.
Nörodermatit kafa derisini etkilediği zaman tedavisi daha zor olabilir. Bu tür durumlarda, ağız yoluyla alınan stereoit ilaç prednisone gerekebilir.
Seboreik Dermatit
Bu egzama türü kepek olarak da bilinir. Bebeklerde kafa derisini etkiler. Yetişkinlerde, genelde aşağıdaki alanları etkiler:
- Kaşlar
- Burun kenarları
- Kulak arkası
- Kasık
- Göğüs
Seboreik dermatit derinin pullanmasına neden olur. Normalde yukarıda belirtilen bölgelerde yaşayan bir tür mayanın aşırı büyümesinden kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca kafa derisindeki hücrelerin aşırı büyümesinden ve hızlı dökülmesinden de kaynaklanabilir. AIDS’li insanlar gibi özellikle bağışıklık sistemi düzgün çalışmayan kişilerde tedavisi zor olabilir.
Tedavisi bebekler ve diğer yetişkinler arasında farklılık gösterebilir. Tedavileri arasında:
- Salisilik asit, selenyum sülfit, çinko pritiyon veya katran içeren şampuanlar
- Antifungal (mantarkıran) ilaçlar veya etkilenen bölgelere sürülebilen stereoit losyonlar
- Stereoit losyonlar
Stasis Dermatit
Bu egzama türü alt bacağındaki damarların kanı kalbe düzgün gönderemediği insanlarda gelişebilir.
Stasis dermatit hızlı bir şekilde gelişebilir ve ciltte akıntı ve kabuklanmaya sebep olabilir. Zamanla, bu egzama türü ciltte kahverengi lekeler oluşmasına sebep olabilir.
Tedavileri arasında:
- Stereoit kremler veya merhemler
- Cilde sürülebilen kremler veya losyonlar
- Nem kompresleri
- Enfeksiyonlar için antibiyotikler
- Ayakları kaldırmak
Tedavisi
Egzama teşhisi için, doktorunuz öncelikle sizinle semptomlarınız ve sağlık geçmişinizle ilgili konuşacaktır.
Ailenizde kızarıklık, kaşıntı ve astım ve saman nezlesi gibi diğer alerji kaynaklı sağlık sorunu geçmişi olup olmadığını soracaktır.
Egzama teşhisi için belirli bir test olmamakla birlikte, iyi bir sağlık geçmişi taraması ve cildinizin incelenmesi yeterli olacaktır.
Egzamanın tedavi yöntemleri nelerdir?
Egzamayı kontrol altında tutabilmek için iyi bir cilt bakımı anahtar elementtir. Hafif egzama sahibi bazı insanlar için, cilt bakım rutinlerini değiştirmek ve yaşam tarzından küçük birkaç değişiklik yapmak egzama tedavisi için yeterli olacaktır. Egzamayı daha şiddetli yaşayan diğer insanların ise semptomlarını kontrol altında tutabilmek için ilaç almaları gerekebilir.
İlaçsız tedaviler aşağıdakileri içerir:
- Hafif sabun ve nemlendirici. Cildinizi kurutmayacak hafif bir sabun veya sabun yerine geçen birşey kullanmak en iyisi olacaktır. Syndet adı verilen yumuşak sentetik sabunlar genelde eczanelerde satılır. Marka adı doktorunuz tarafından tavsiye edilebilir. İyi bir nemlendirici (krem, losyon veya merhem formunda) cildinizin doğal nemini korumaya yardımcı olur ve duş veya banyodan hemen sonra kullanılmalıdır.
- Kısa, ılık duş. Egzama teşhisi konan insanlar ciltlerini kurutmaya sebep olabilecek uzun veya çok sıcak duş veya banyodan kaçınmalıdırlar.
- Stresin azaltılması. Stresi azaltmak gerekir. Düzenli egzersizler yapılmalı ve rahatlamak için günde belirli saatler ayrılmalı.
- Nemlendirici edinilmeli.
Egzama için kullanılan ilaç tedavileri ve diğer yöntemler:
- Hidrokortizon. Reçetesiz hidrokortizon krem veya merhemler hafif dereceli egzamalarda yardımcı olabilir. Daha şiddetli egzamalarda reçeteli stereoit kremler gerekebilir.
- Antihistamin. Benadryl gibi ağız yoluyla alınan antihistaminler reçetesiz alınabilir ve semptomları hafifletmede yardımcı olabilir. Bunların bazıları uykuya sebep olabilir ki eğer gece vakti ortaya çıkan kaşıntılar varsa bu faydalı olabilir.
- Kortikostereoit. Diğer ilaçlar başarılı olmazsa, doktorunuz oral kortikostereoitler yazabilir. Ağız yoluyla kortikostereoit almadan önce muhakkak doktorunuzun yönergelerini göz önünde bulundurun.
- Ultraviyole ışın terapisi. Çok şiddetli egzamaya sahip insanlar ultraviyole ışın tedavisinden faydalanabilirler.
- Immuno-suppresantlar. Bağışıklık sistemini bastıran ilaçlar da bir seçenek olabilir. Diğer ilaçlar başarısız olursa cyclosporine, azathioprine veya methotrexate de kullanılabilir.
- Immuno-modulatorler. Bu tür ilaçlı kremler iltihaplanmayı kontrol altında tutarak ve bağışıklık sistemi reaksiyonlarını azaltarak egzama tedavisinde kullanılır. Elidel ve protopic bunlara örnektir.
- Reçeteli nemlendiriciler. Bunlar derinin bariyerlerini değiştirirler. Hylatopic Plus, Mimyx ve Epiceram bunlara örnektir.
UYARI: ABD İlaç ve Gıda İdaresi Elidel ve Protopic’in paketlenmesiyle ilgili uyarı yayınladı. Uyarıda doktorlara Elidel ve Protopic’in yalnızca diğer ilaçların başarısız olması durumunda yetişkin ve 2 yaşının üzerindeki çocuklara kısa süreli kullanım olarak yazılması tavsiye edildi. Daha genç çocukların bu ilaçları almaması gerekir.