İngiliz general: "Burada artık Türkler olmayacak"
Haber Vakti, Araştırmacı-yazar Nuretttin Taşkesen'e 9 Aralık 1917 İngilizlerin Kudüs'ü işgalinin 102. yıldönümünde sorularını yöneltti.
Kudüs'ün yakın tarihi konusunda yaptığı çalışmalarla adından söz ettiren yazarımız Nurettin Taşkesen'e, 9 Aralık 1917 İngiliz işgalinin 102. yıldönümü münasebetiyle Kudüs işgali öncesi ve sonrasında yaşanan ve az bilinen tarihi konulara ilişkin sorularımızı yönelttik. İşte Taşkesen'in Haber Vakti'ne yorumladığı cevaplar:
* Birinci Dünya Savaşı'nda İngilizler neden Avrupa yerine, Filistin ve Irak cephesine ağırlık verdi?
* General Edmund Allenby yeni komutan olarak Londra'dan Mısır'a giderken, Başbakan Lloyd George kendisine ne demişti?
* Nili örgütünün kurucuları Aaron ve Sarah Aronson kardeşler, Filistin'de neler yapmışlardı?
* Mareşal Falkenhayn ile Fevzi Çakmak Paşa 8 Aralık 1917 gecesi telefonda neler konuştu?
* Ahmet Cemal Paşa ile Ali Fuat Cebesoy arasındaki mesajlar neydi?
* İngiliz General Allenby, 11 Aralık'ta Kudüs'e ilk girdiğinde ne söyledi?
* Kudüs işgal edildiği gün Avrupa'da hangi başkentlerde kutlama yapıldı?
Hz. Ömer'in fethinden sonra Kudüs kaç işgal yaşadı?
Hz. Ömer'in tayin ettiği kumandan Ebu Ubeyde bin Cerrah, 637 yılında Kudüs'ü fethetmişti. Patrik Sofranyus, şehrin anahtarını yalnız halifeye verebileceğini söyleyince, Hz Ömer Kudüs'e gelmişti. Bu tarihten sonra Müslüman Kudüs iki önemli işgal yaşadı. Her ikisi de Haçlılar tarafından gerçekleştirilen bu işgallerin birincisi 15 Temmuz 1099 tarihinde, ikincisi ise 9 Aralık 1917'de vuku buldu. 1948 Yahudi işgali aslında Haçlıların Siyonistlere yaptıkları bir devir teslimden ibaretti. 1967 işgali ise, başta Mısır ve Ürdün olmak üzere Arap devletlerinin gaflet ve ihanetinden kaynaklanmış bir oyundu.
Birinci Dünya Savaşı'nda İngilizler neden Avrupa yerine Filistin ve Irak cephesine ağırlık verdiler?
Avrupa cephelerinde savaş bütün şiddetiyle devam ederken, İngilizler Ortadoğu'da iki hedef üzerinde yoğunlaşmıştı: Biri Basra Körfezi'nden hareketle Bağdat ve Irak'ı ele geçirmek, ikincisi ise Mısır üzerinden Kudüs ve Filistin'i işgal etmek. Irak'a yaptıkları saldırı Kutül Amare yenilgisi üzerine sekteye uğramış, ancak 10 ay sonra Mart 1917'de Bağdat işgal edilmişti. Şimdi hedefte Kudüs vardı. Çünkü Halifeler şehri olan Bağdat'tan sonra mukaddes şehir Kudüs de işgal edilirse, Osmanlı Devleti'nin İslam Âlemi nezdindeki itibarı ve Müslümanların maneviyatı çökecekti.
Mısır İngiliz Kuvvetleri komutanı General Murray niçin görevden alındı?
İngiltere'nin Mısır Seferi Kuvvetler komutanı General Murray, Londra'nın baskısıyla Mart ve Nisan 1917'de iki defa Gazze'ye saldırdı. Her ikisinde de büyük zayiat vererek geri çekildi. Hatta İkinci Gazze Savaşı'nda İngilizler ilk defa bu cephede basit de olsa tank kullanmışlar ama başarılı topçu bataryalarımız bu tankı vurarak saf dışı bırakmışlardı.
Ahmet Cemal Paşa kumandasındaki 4. Ordunun bu iki zaferi Osmanlı devletini sevindirirken, İngilizleri çok kızdırdı. Başbakan Lloyd George, hemen General Murray'ı görevden alarak yerine General Allenby'yi tayin etti.
General Edmund Allenby yeni komutan olarak Londra'dan Mısır'a giderken, Başbakan Lloyd George kendisine ne demişti?
Avrupa cephelerinin başarılı generali Edmund Allenby Haziran 1917'de törenle Londra'dan Kahire'ye gönderiliyordu. İngiliz Başbakanı Lloyd George, Allenby ile tokalaşıp vedalaşırken ona şöyle demişti:
"General, Filistin cephesinden müjdeli haberlerinizi bekliyorum. Bilhassa yılbaşından önce Kudüs'ü alıp, bütün Hıristiyan dünyasına Noel armağanı olarak sunmanızı rica ediyorum."
General Allenby Kahire'den Başbakan'a nasıl mesaj çekti?
Allenby, Kahire'ye gelip makamına oturunca kulaklarında Başbakan Lloyd George'un bu sözleri çınlıyordu. Yedi asırdan fazla zamandır Müslümanların elinde olan, 400 senedir de Osmanlı idaresinde bulunan Kudüs'ü ele geçirmek öyle kolay mıydı? General Murray'ın yaptığı hatalara düşmek istemeyen Allenby, hemen Londra'ya bir mesaj çekti:
"Sayın Başbakanım. Bu cephe Avrupa'ya hiç benzemiyor. Karşımızda Alman askeri değil, maneviyatı çok yüksek Osmanlı ordusu var. Bir Osmanlı askerine karşı dört İngiliz askeri olmadıkça taarruza geçmeyeceğim. Bu yüzden acilen takviye kuvvete, silah ve cephaneye ihtiyacım var."
Nili örgütünün kurucuları Aaron ve Sarah Aronson kardeşler Filistin'de neler yapmışlardı?
Filistin'de yaşayan ve Osmanlı tebeasından olan bazı göçmen Yahudiler, Osmanlının mağlup olması için İngilizlere yardım ederek bölgede bağımsız bir devlet kurabileceklerini düşünüyordu. İşte bu yüzden Aaron ve Sarah Aronson kardeşler ile bir grup genç arkadaşı Nili adlı bir istihbarat örgütü kurdular. Rothchild bursuyla Fransa'da okuyan ve Ziraat mühendisi olan Aaron Aronson, çekirge afetiyle mücadele için Osmanlı Ordusunda görevlendirilmişti. Herkesin giremediği askeri yasak bölgelere araştırma yapmak bahanesiyle rahatça giriyor, eline geçen bütün gizli bilgileri General Allenby'ye ulaştırıyordu.
Kızkardeşi Sarah Aronson da gençliği ve güzelliği sayesinde rahatça girdiği karargahtan gizli bilgileri sızdırmaktaydı. Çoğunluğu genç kızlardan oluşan 400 kadar amatör casus, genç subaylardan alabildikleri bilgileri ve çevrelerindeki askeri sevk ve hareketleri en ince ayrıntısına kadar Kahire'deki İngiliz üssüne bildiriyorlardı.
Ahmet Cemal Paşa 4. Ordu Komutanlığı görevinden niye alındı?
İttihat ve Terakki'nin üç önemli isminden biri olan Ahmet Cemal Paşa, Birinci Dünya Savaşına girdikten bir müddet sonra 4. Ordu kumandanı olarak Şam'a gönderildi. Başarısız olan iki Kanal Harekatı'ndan sonra kazanılan iki Gazze Zaferi prestijini artırdı. Ancak Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın başka planları vardı. Bağdat'ın işgalini içine sindiremeyen Enver Paşa, yeni bir ordu kurmayı düşünüyordu. Bu yüzden Almanya'nın yardım ve desteğini almak için bir Alman Generalinin bu orduya kumanda etmesini istiyordu.
Enver Paşa bu planları sebebiyle kader arkadaşı Cemal Paşa'yı gözden çıkardı. Hatta onun başında bulunduğu 4. Orduyu lağvetti. Kendisine hiçbir yetkisi olmayan Suriye ve Batı Arabistan Kumandanı sıfatını verdi.
Yeni Kurulan Yıldırım Ordular Grubu Komutanlığına getirilen Alman General Falkenhayn Türk Ordusunda niçin Mareşal yapıldı?
Birinci Dünya Savaşına girerken yapılan anlaşmaya göre Türk ve Alman Orduları arasındaki görevlendirmelerde bir üst rütbe geçerli olacaktı. Mesela Alman ordusundaki bir yarbay, Türk Ordusunda görev alacaksa Albay rütbesiyle işine başlıyordu. Alman Genelkurmay Başkanı iken Verdün mağlubiyetinden dolayı azledilen Erich Von Falkenhayn, orgeneral olduğu için Türk ordusuna geldiği zaman Mareşal rütbesi ile göreve başlamıştı. Hem de normal bir ordu kumandanı değildi. Suriye ve Filistin'de bulunan 7. ve 8. Orduların birleşmesinden meydana gelmiş Yıldırım Orduları Grubu kumandanı sıfatıyla tayin edilmişti.
Mareşal Falkenhayn ile Fevzi Çakmak Paşa 8 Aralık 1917 gecesi telefonda neler konuştu?
Yıldırım Orduları kumandanı Mareşal Falkenhayn'ın emrinde iki ordu kumandanı vardı. Birisi 7. Ordu kumandanı Fevzi Çakmak Paşa, diğeri 8. Ordu kumandanı Cevat Çobanlı Paşa. (Alman Von Kress Paşa'dan Kasım ayında görevi devir almıştı) 8. Ordu, Filistin'in Akdeniz'e paralel sahil kesimlerinin savunmasını yaparken, 7. Ordu da Kudüs ve çevresinin yer aldığı iç kesimlerin sorumluluğunu üstlenmişti.
Mareşal Falkenhayn'ın Kudüs savunmasına ciddi bir katkısı olmadığı gibi, göstermelik taarruzlarıyla askerimizin şehit veya esir düşmesine ve cephanemizin zayi olmasına sebep oluyordu. Umursamaz tavrını sürdüren Mareşal, nihayet İngiliz ordusunun Kudüs yakınlarına geldiği 8 Aralık gecesi, Fevzi Çakmak Paşa'ya telefon açmak lütfunda bulundu:
— Ali Fuat Paşa cesaretini yitirmiş, kendisine cesaret veremez misiniz ve Kudüs’ü muhafaza edemez misiniz?
— Mevzilerini terk eden askerler düşman tarafından takip edilerek, Kudüs’ün kenarına gelmiştir. Elimde ihtiyatım yoktur. Durumun muhafazası tehlikeli olacaktır. Bu geceden faydalanarak malzeme ve kıtalar geri hatta kuvvetli artçılar bırakarak alınmazsa, ağır toplar ve cephaneler kurtarılamayacak ve 20. Kolordu büsbütün perişan olacaktır. Fuat Paşa makine başında çekilme emrini bekliyor. Emri imza ederek, iki saate kadar ben de El-Bire’ye gideceğim.
— Mersi, mersi.
(Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi, Gn. Kur. ATASE Bşk.lığı, c. IV, Ks.2, Sina-Filistin Cephesi, s. 428.)
Ahmet Cemal Paşa ile Ali Fuat Cebesoy arasındaki mesajlar neydi?
9 Aralık gecesi Kudüs işgal edildikten sonra Kolordu Kumandanı Ali Fuat Paşa, akşama doğru Cemal Paşa’ya çektiği telgrafta şöyle diyordu:
— Paşam, Kudüs savunması için görevlendirildiğim günden beri bunca ısrar ve hatırlatmalarıma rağmen, sizin tarafınızdan istemediğim hâlde gönderilmiş olan süvari alayından başka, Yıldırım Grubu Kumandanlığı’ndan bir tabur bile imdat kuvveti alamadığımdan, kesinlikle değiştirilmeyerek haftalarca birinci hat siperlerde kalmaya mecbur olan zavallı askerimizin uğradığı aşırı yorgunluktan yararlanan İngilizler bu sabah bir baskınla o güzel Kudüs’ü işgal ettiler. Her hâlde bu işgalin sorumluluğu bütünüyle Falkenhayn Paşa’ya aittir!
Cemal Paşa da, Kudüs’ün işgali sonrasındaki fikirlerini şu şekilde ifade etmişti:
— Kudüs’ün düşmesinden doğan sorumluluk tamamen Falkenhayn Paşa’ya aittir. O, Kudüs’ü takviye etmek için elinde yeterli miktarda kuvvet olmadığını kesinlikle iddia edemez. Çünkü Kudüs bir öksüz çocuk garipliğiyle kendi zayıf ve güçsüzlüğüne terk edildiği bir sırada, Falkenhayn Cenapları Tulkerem ile dağlar arasında karşı taarruz hazırlıkları yaparak, çocuk oyuncağına benzer bazı hareketlerde bulunup yorgunluktan canı çıkmış olan zavallı Türk askerini boş yere öldürtüyordu. Bizim durumumuz ise, Kudüs’ü sol cenahımız ilerisinde bir istinat noktası gibi kuvvetle tutarak, dağlarla deniz arasında kesin ve çok müstahkem bir savunma hattı oluşturup müdafaa hâlinde kalmayı gerektiriyordu. (Cemal Paşa, Hatırat, Nehir Yayınları, İstanbul, 2006, sayfa 227)
İngiliz General Allenby, 11 Aralık'ta Kudüs'e ilk girdiğinde ne söyledi?
General Allenby tören hazırlıkları yapıldıktan sonra, 11 Aralık Salı günü El-Halil (Yafa) Kapısından Kudüs'e girdi. Tek trompet eşliğinde 150 kişilik tören alayıyla Kudüs'e giren Allenby'nin ilk sözleri şöyle oldu: "Burada artık Türkler olmayacak. Kudüs Hıristiyan Dünyasına 1918 Noel Armağanı olsun."
Böylece General Allenby kendisine verilen birinci ve en önemli görevi başarmış oluyordu. Ama işi bu kadar değildi. Daha Filistin'in tamamıyla, Lübnan ve Suriye'nin de işgal edilmesi gerekiyordu.
Kudüs işgal edildiği gün Avrupa'da hangi başkentlerde kutlama yapıldı?
Londra’da büyük bir sevinçle karşılanan bu haber, Maliye Bakanı Bonar Law tarafından Avam Kamarasında resmen duyuruldu ve bütün dünyaya ilan edildi. Bunun üzerine Londra'da Westminster Katedrali’nin büyük çanı üç yıl aradan sonra çalmaya başladı. Paris’teki Notr Dame Katedralinde ise özel bir tören düzenlendi. Roma’da da aynı anda yüzlerce çan çalmaya başladı. Kardinal Lega toplanan kalabalığa hitap ederek onları kutsadı. Papa ise savaşa katılan ülkelerin papazlarına birer mektup göndererek, Kudüs’ün tekrar Müslümanların eline geçmesi için yardım edenlerin afaroz edileceğini bildirdi.
Avrupa başşehirlerindeki sevinç gösterilerinin yanı sıra, Osmanlı ile müttefik olan ve Filistin’de İngilizlere karşı beraber savaşan Almanya, Avusturya ve Macaristan’da da Kudüs’ün işgali kutlanıyordu. Londra, Paris ve Roma gibi Berlin ve Viyana'da kiliselerin çanları sabahlara kadar çaldı. Bu şehirlerin halkı da Kudüs'ün hilalden kurtulup haça kavuşmasını kutlayarak çılgınca eğlendi. Viyana'daki bu hazin ve ibretlik olaya Milli şairimiz Mehmed Akif bizzat şahit olmuştu.