Asya (Büyük) ve Avrupa (Batı) Hun İmparatorluğu
Tarihte bilinen ilk Türk devleti olan Büyük Hun İmpatorluğu, en güçlü dönemini Mete zamanında yaşadı ve en geniş sınırlara ulaştı. Mete, doğudaki Moğol Tunguz kabilelerini ve Tanrı Dağlan civannda yaşayan Yüeçileri yenilgiye uğrattı. İpek Yolu’nun denetimini ele geçirdi. Çin İmparatoru Kao-ti’ yi yenilgiye uğrattı. Kısa zamanda Türk boylarını bir yönetim altında topladı ve büyük bir imparatorluk kurdu. Mete, M.Ö. 174 ‘te öldüğü zaman Büyük Hun İmparatorluğu’nun sınırları doğuda Kore’ye, batıda Aral Gölü’ne, kuzeyde Baykal Gölü’ne güneyde Tibet’e ve Karakurum Dağları’na kadar uzanıyordu.
Orta Asya’da meydana gelen göçler sonucunda göç etmeyip ana yurtta kalan Türk boylarından Hunlar, Orta Asya’nın doğusuna çekilip Orhun ve Selenga Irmaklan çevresine yerleştiler ve bugünkü Moğolistan’ı içine alan bölgede devlet kurdular. Hunlann bilinen ilk hükümdarlan Teoman (Tuman), dağınık Hun boylannı bir yönetim altmda topladı. Çin’in kuzeyindeki otlakları ele geçirdi. Bu durum, ekonomileri hayvancılığa dayanan ve göçebe olan Hunların ekonomik yönden güçlenmelerini sağladı.
Bir Türk kavmi olan Kuşhanlar (Kuşanlar) M.S. 30’lu yıllarda, Kuzey Hindistan, Afganistan ve Türkistan’ın bir bölümünde imparatorluk kurdular. Kuşhanlar en parlak dönemlerini 78 -120 yılları arasında yaşadılar. Kuşhanlar Devleti 176’da sona erdi.
Batı Hun İmparatorluğu en parlak dönemini Attila (400 – 453) zamanında yaşadı ve geniş sınırlara ulaştı. Attila, gerçekleştirdiği Doğu Roma (447), Batı Roma (451) ve İtalya (452) seferleri sonucunda ülkesinin topraklarını genişlettiği ve çeşitli toplulukları egemenliği altına aldı.
Büyük Hun İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra dağılan ve batıya çekilen Hunlar, ilk olarak Ural ve Volga Irmakları arasına yerleştiler. 374 yılında Karadeniz’in kuzeyinden batıya doğru yeniden göçe başladılar. Bu sırada Hunlann başında Balamir bulunuyordu.
Büyük Hun İmparatorluğu yıkılınca, Çin egemenliği altına girmek istemeyen Hunlann bir bölümü batıya göç ederken, bir bölümü de güneye inip Afganistan’ın kuzeyine yerleştiler ve burada Ak-Hunlar (Eftalitler) Devleti’ni kurdular. Ak-Hunlar Devleti, 564’te Göktürklerin ve Sasanilerin saldırılan sonucu yıkıldı.
Çin İmparatoru Shih-huang-tî (M.Ö. 247 – 210) Hun akınlannı durdurmak amacıyla, daha önce kuzey sınırında inşa edilmiş olan kaleleri bir duvarda birleştirerek Çin Seddi’ni meydana getirdi. Çin Şeddi, 2450 km uzunluğunda, llm yüksekliğinde ve 7.5 m genişliğinde bir duvar olup, her 100 m de bir gözetleme kulesi bulunmaktadır.