KARAMAZOV KARDEŞLER
299
pek çok saydığım Agrafena Aleksandrovna'nın da kulağına çalınmıştır.
Mitya işte konuşmasına böyle başlamıştı, ama daha ilk sözlerini söyler söylemez sustu. Biz burada söylediği sözleri aynen alacak değiliz. Ancak özetini vereceğiz. Mitya durumunu şöyle özetlemişti: Kendisi bundan üç ay önce bir maksatla (bunu söylerken gerçekten «mahsus» sözünü değil de, «bir maksatla» sözünü kullanmıştı) eyalet başkentindeki avukata danışmıştı. .(Kendisi tanınmış bir avukattır. Herhalde adım işit-mişsinizdir, İşittiniz değil mi? Geniş bir alnı vardır. Devleti idare edebilecek kadar parlak bir zekâ... Sizi de tanıyor... Sizin için çok iyi sözler söyledi.» Mitya bunları söyledikten sonra tekrar sustu.
Ama sözünü arada bir böyle kesmesi onu konuşmaktan alıkoymuyordu. Hemen sonra gene birden atılıyor, gittikçe daha çok, daha çok konuşmağa başlıyordu. O Korneplodov dediği adam, herşeyi etraflıca sorduktan ve Mitya'nın kendisine ibraz ettiği vesikaları inceledikten sonra (Mitya bu vesikalardan söz ederken belirsiz şeyler söylemiş, sözünün burasında nedense çok acele etmişti) şöyle bir sonuç çıkarmıştı; ona göre, Çermeşnaya köyü, Dimitriy'e annesinden kaldığı için, ona ait sayılmalıydı ve bu konuda gerçekten dâva açmak, böylece ahlâksız ihtiyarı kıstırmak mümkündü... Çünkü bütün yollar tıkalı değildi, zaten kanun adam-terı işe nereden başlıyacaklarını bilirlerdi.»
Sözün kısası, Fiyodor Pavloviç'ten daha altı bin hat-tö yedi bin ruble koparmanın mümkün olduğu düşünü-tebilirdi. Çünkü Çermeşnaya, ne olursa olsun yirmi beş bin rubleden, hattâ belki yirmi sekiz bin rubleden da-ha az etmezdi. «Otuz bin. otuz bin eder, Kuzma Kuz-miç Ben ise düşünün, o katı yürekli adamdan on yedi bin ruble bile almış değilim!» İşte Mitya demek istiyordu ki: ,«Ben bu işi o zaman olduğu gibi bıraktım. Çünkü kanun adamlarıyla başım hoş değildir. Buraya ge-300
KARAMAZOV KARDEŞLER
linçe ise, bir karşı dava açıldığını görünce çıkmaza gir-diın.» (Sözün burasında Mitya tekrar ne söyliyeceğini şaşırdı ve gene kesin bir dönüş yaparak başka konuya atladı.) Şöyle diyordu: «Asil yürekli Kuzma Kuzmiç o canavara karşı olan haklarımı üzerinize alır mısınız? Karşılığında da bana sadece üç bin ruble verirsiniz. Olmaz mı?... Dâvayı hiçbir şekilde kaybetmenize imkân yoktur. Bu konuda size şerefimin üzerine yemin ederim. Aksine, bu işten üç bin ruble yerine altı bin, hattâ yedi bin ruble kazanabilirsiniz... Yalnız işte en önemli nokta şudur; bu isi !hemen, bugün» bitirmek gerekiyor...
«Ben size noterde mi, ne derler ona, işte orada... yani sizin anlıyacağınız, herşeye razıyım. İstediğiniz, bütün vesikaları veririm, herşeyi imzalarım... Böylece o kâğıdı hemen, eğer mümkünse, eğer imkânınız varsa, hemen bu sabah hazırlayıp bitirelim... Siz bana üç bin ruble verirsiniz... Zaten bu küçük kentte sermaye bakımından sizin karsınızda kim durabilir?... Bu parayı verince de beni şeyden... kurtarmış olursunuz... Sözün kısası, benim gibi zavallı bir adamı çok asil bir davranışta bulunabilmem için, çok yüksek bir hareket yapmam için kurtarmış olursunuz, diyebilirin... Çünkü tanıdığınız bir hanıma, sizin çok iyi bildiğiniz, bir baba gibi kendisi için üzüntü çektiğiniz b:r hanıma karşı, çok yüksek duygular besliyorum. Hattâ eğer isterseniz, bunu şöyle de anlatabilirim, bu işte üç kişi karşı karsıya gelmiştir. Kader korkunç bir şeydir Kuzma Kuzmiç!
«Gerçekçilik Kuzma Kuzmiç, gerçekçilik işte budur! Yalnız, madem sizi, bu çatışmadan çoktandır sıradan çıkarmak gerekiyor, demek ortada çarpışan iki kişi kalıyor. Bunu ancak böyle anlatabilirim. Gerçi belki, pek beceriklice bir anlatış olmadı. Ama ten edebiyatçı değilim. Yani çarpışanlardan biri benim. Diğeri de o canavar! Bu bakımdan seçmek zorundasınız: Ya-
KARAMAZOV KARDEŞLER 301
ben, ya o canavar. Anladınız mı? Şimdi herşey elinizde... Üç kişinin kaderi ve iki insanın mutluluğu söz konusu... özür dilerim, laflan karıştırdım, ama ne demek istediğimi anlıyorsunuz... Bunu saygı değer gözle-fauzden okuyorum, anlıyorsunuz... Yok eğer anlama-oınızsa, o zaman benim için, bugünden tezi yok, kendimi suya atmaktan başka çare kalmıyor. İşte o kadar!» Mitya bu «o kadar» sözüyle, saçma söylevini yarıda kesti, yerinden kalkarak yapmış olduğu budalaca teklife karşılık verilmesini bekledi. Son cümleyi söylerken tirden umutsuz bir şekilde artık her şeyin mahvoldu-ğunu ve en önemlisi çok saçmalamış olduğunu hissetti. Umut ışıkları sönmüş, zihninde, birden : «Garip şey, buraya gelirken her şey iyi görünüyordu, şimdi ise böyle herşey saçma sapan oldu!» diye bir düşünce geçti. Di-mitriy konuştuğu sürece, ihtiyar, gözlerinde buz gibi soğuk bir anlamla onun her hareketini izliyerek hiç kımıldamadan oturmuştu. Mitya'nın sözleri bitince. Sam-sanov onu bir an kadar bekletti, sonunda çok kesin ve neşesiz bir tavırla :
— özür dilerim! Biz böyle işlerle meşgul olmuyoruz! dedi.
Mitya, birden dizlerinin kesildiğini hissetti. Yüzü solmuştu. Gülümsemeye çalışarak:
— Peki ama şimdi ne olacak Kuzma Kuzmiç? diye mırıldandı. Demek oluyor ki. şimdi ben mahvoldum. Ne sanıyorsunuz?
— özür dilerim...
Mitya hâlâ ayakta duruyor, hâlâ gözlerini bir noktaya dikmiş olarak kımıldamadan bakıyordu, birden ihtiyarın yüzünde bir hareket farketti. İrkildi. İhtiyar ağır ağır konuşarak:
— Bakın, beyefendi, böyle isler bizim için elverişli oünuyor. Mahkemeler başlıyacak, avukatlar, bir sürü sıkıntılar ortaya çıkacak. Ama eğer isterseniz, burada bir adam var, ona bas vurun...302
KARAMAZOV KARDEŞLER
Mitya birden:
— Aman Allahım, kimdir bu adam? Beni yeniden hayata kavuşturdunuz Kuzma Kuzmiç, diye mırıldandı...
— O adam buralı değil. Zaten şu anda kendisi burada bulunmuyor. Köylerde kereste alım satımı yapıyor. Lâkabı Lyagaviy'dir. Bu adam Fiyodor Pavloviç'le o sizin olduğunu söylediğiniz Çermeşnaya'daki koru için bir yıldır pazarlık ediyor, öyleyken, işittiğimize göre, fiyatta bir türlü uyuşamıyorlarmış. Şimdi bu adam gene gelmiş, İlyinskiy papazının evinde kalıyormuş. Vo-iovo istasyonundan on iki verst kadar ilerde. İlyinskiy köyünde. Buraya iş için, yani sizin o koru için, bana da mektup yazmıştı. Kendisine bu konuda öğüt vermemi istedi. Fiyodor Pavloviç'in kendisi gitmek istemiyormuş. Demek oluyor ki, siz Piyodor Pavloviç'den önce davranır da, Lyagaviy'e demin bana teklif ettiğinizi teklif ederseniz, belki de o zaman istediğiniz olur...
Mitya büyük bir sevinçle sözünü kesti:
— Dahice bir düşünce! dedi. Evet tam ona göre, tam ona göre bir iş! Kendisi pazarlık ediyormuş, ondan fazla para istiyorlarmış, şimdi ise işte çiftliğin tümünü bir senetle eline geçirmiş olacak! Ha ha ha!...
Mitya, birden kısa kısa kahkahalar atarak, duygusuz bir insan gibi, öyle beklenmedik şekilde gülmeye başladı ki, Samsanov bile birden irkilerek başını kaldırdı. Mitya sevinç içindeymiş 'gibi:
— Size nasıl teşekkür edeceğimi bilemiyorum Kuzma Kuzmiç, diyordu.
Samsanov başını eğdi:
— Bir şey değil.
— Ama siz bilmiyorsunuz! Beni kurtardınız Ah-Zaten buraya gelirken içimde bir his vardı...
şimdi o papaza gitmeli!
— Teşekküre değmez, efendim.
KARAMAZOV KARDEŞLER
303
— Hemen oraya koşuyorum, uçarak gideceğim oraya! özür dilerim, hasta olduğunuz halde sizi rahatsız ettim, ömrümün sonuna kadar unutmıyacağım bunu! Bunu size bir Rus olarak söylüyorum Kuzma Kuzmiç! Bir Rus olarak!...
— Evet, efendim.
Mitya, ihtiyarın elini tutup sıkmak istedi, ama berikinin gözlerinde garip, öfkeli bir ışık belirdi. Mitya bunu farkedince hemen elini geri çekti, ama sonradan ihtiyarı yanlış anlıyafak bundan alındığı için, kendini suçlu hissetti. Aklından: «Herhalde yoruldu da ondan» diye bir düşünce geçti. Birden bütün salonu çınlatırca-sına :
— Bunu onun için yapıyorum! Onun için, Kuzma Kuzmiç! Anlıyor musunuz? Onun için yapıyorum bunu! diye bağırdı. Eğilerek selâm verdi, sert bir dönüş yaptı, ve gene aynı hızlı, koca koca adımlarla, arkasına bakmadan kapıya doğru yürüdü.
Heyecandan neredeyse titriyordu. «Artık herşey mahvolmak üzereydi, öyleyken işte koruyucu melek gelip beni kurtardı!» diye düşünüyordu. «Madem bu ihtiyar gibi bir iş adamı (ne soylu bir insanmış... o ne kibar duruştu!) bana bu yolu gösterdi. Demek... demek artık dert bitti! İşi kazandım. Hemen yola koyulmalıyım. Gece olmadan dönerim. Gece de dönsem olur. Ama srtık iş kazanıldı demektir, ihtiyar benimle alay etmedi ya?»
Mitya, evine giderken, yüksek sesle böyle kendi kendine söylemiyordu. Tabiî artık işin ona başka türlü görünmesine imkân yoktu. Yani ihtiyarın söylediği şey ya işe yarar bir öğüttü (böyle bir iş adamından başka türlüsü beklenmezdi) madem işi biliyordu, madem o Lya-gaviy adındaki adamı tanıyordu, (ne tuhaf bir soyadıydı bu!) ya da... ya da ihtiyar onunla alay etmişti! Ne yazık ki, doğru olanı, bu son düşüncesiydi. Ara-artık uzun bir süre geçtikten ve tüm o felâketler304
KARAMAZOV KARDEŞLER
olduktan sonra ihtiyar Samsanov'un kendisi de gülerek o zaman «yüzbaşı» ile alay etmiş olduğunu açıklaya-çaktı. Zaten Samsanov kötü yürekli, soğuk, alaycı bir adamdı. Üstelik bazılarına karşı hastalık derecesine varan bir antipati duyardı. Yüzbaşının sevinçli hali mi, o «üç kâğıtçının ve parayı har vurup harman savurmaya alışmış» adamın kendisi gibi, Samsanov ayarında bir adamın, tasarladığı «plân» la tuzağa düşeceğini düşünmek budalalığına kapılması mı, yoksa yemlik olarak ona "böyle bir av gösterip, para almıya gelen «o serserinin» bunları Gruşenka için yaptığını söylemesi ve kadına karşı duyduğu kıskançlık mı, o sırada ihtiyarı kışkırtan neydi? Bilmiyorum. Yalnız, Mitya onun karşısında, ayaklarının kesildiğini hissederek durduğu, budalaca: «mahvoldum» diye söylediği sırada, Samsanov ona müt-iıiş bir kinle bakıyordu. Birden Dimitriy'le alay etmek isteğini duydu. Mitya dışarı çıktıktan sonra, Kuzma Kuzmiç, öfkeden sapsarı olmuş bir halde, oğluna doğru döndü,ve bundan böyle o serserinin kesin olarak içeriye alınmamasını emrederek bir daha gözüm görmesin onu, yoksa...» dedi.
Yoksa ne yapacağını söyliyemedi. Tehdidini savu-Tamadı, ama onun kızdığını sık sık görmüş olan oğlu bile bu halini farkedince, korkudan irkildi. İhtiyar aradan bir saat geçtikten sonra bile hâlâ öfkeden tir tir titriyordu. Akşama doğru da hastalandı ve bir «tabip" çağırtmak için birini gönderdi.
II LYAGAVÎY
Böylece «dört nala» gitmek gerekiyordu. Oysa at kiralamak için elinde beş parası, bile yoktu. Daha doğ' rusu dört grivennik'i vardı. Bunca yıllık varlıklı bir ya
KARAMAZOV KARDEŞLER 305
şantıdan geriye kalan sadece buydu! Ama evinde çoktandır artık işlemeyen gümüş bir saat vardı. Dimitriy saati aldığı gibi, onu çarşıda dükkânı olan yahudi sa-atçıya götürdü. Yahudi saate altı ruble verdi. Mitya, büyük bir heyecanla: «Bunu bile beklemiyordum!» diye bağırdı. (Hâlâ müthiş bir heyecan içindeydi.) Altı rublesini kaptı, koşa koşa evine döndü. Evde, aldığının üzerine ev sahiplerinden aldığı üç rubleyi de katarak parayı tamamladı. Ev sahipleri, ellerinde kalan son para bu olduğu halde, hepsini ona seve seve vermişlerdi; Dimitriy'i o kadar seviyorlardı.
Mitya, bulunduğu derin heyecan içinde, onlara hemen orada artık kaderinin belli olacağını açıkladı ve tabiî büyük bir telâşla Samsanov'un kendisine biraz önce teklif ettiği «plân» ı da hemen hemen eksiksiz olarak anlattı. Samsanov'un kararını bildirdi, ileride olacak şeyler için beslediği ümitleri filân, hepsini açıkladı. Daha önceden de, birçok sırlarını açıkladığı ev sahipleri ona nedense, kendi ailelerinden olan bir insan gözü ile bakıyor, onu hiç de gururlu bir beyefendi saymıyorlardı. Mitya böylece dokuz rubleyi bir araya getirdikten sonra, yolcu arabası getirtilsin diye Volovo istasyonuna adam gönderdi. Ama bütün bunların yükünden, bazı olayların meydana gelmesinden bir gün önce, öğle vakti, Mitya'nın elinde bir kuruş bile bulunmadığı, para bulmak için saatini sattığı, üstelik ev sahiplerinden de üç ruble borç aldığı, bütün bunları da tanıkların gözü önünde yaptığı, herkesin aklında kal-mış, tesbit edilmiş oluyordu.
Bunu önceden belirtiyorum. Sonradan bunlara ne-den işaret ettiğim anlaşılacaktır.
Mitya dört nala Volovo istasyonuna gitti. Gerçi
yolda eninde sonunda artık «bütün bu işleri» yoluna
koyacağını düşünerek derin bir sevinç içinde idi, ama
Karamazov Kardeşler II — F: 20306
KARAMAZOV KARDEŞLER
gene de kendisi kentte yokken, Grusenka ne olacak diye korkudan içi titriyordu. Ya şene kadın tam da o gün, sonunda sabredemeyerek Fiyodor Pavloviç'e gitmeğe karar verirse? O zaman ne olacaktı? Mitya işte bunu düşündüğü için gideceğini ona söylemeden yola koyulmuş, ev sahiplerine de eğer biri gelip de kendisini sorarsa, nereye gittiğini söylememelerini tenbih etmişti. Arabanın içinde sarsıla sarsıla giderken: 'Muhakkak, muhakkak iyi olur, herhalde... işi burada bitirmeli...» İşte Mitya içi ürpererek bu hayaller içindeydi. Ama ne yazık ki, hayallerinin »plânına» uygun olarak gerçekleşmesine imkân olmayacaktı...
BİT kez, Volovo istasyonundan sonra köye gittiği için geç kaldı. Köyün on iki verst değil, on sekiz verst mesafede olduğu meydana çıktı. İkinci olarak İlyinskiy papazını evde bulamadı. Peder, komşu köye gitmişti. Mitya, gene yola koyularak artık yorgunluktan bitkin hale gelmiş, aynı atların koşulu olduğu arabayla, komşu köye gidip, papazı buluncaya kadar gece bastırdı.
Görünüşte çekingen ve yumuşak bir adam olan «peder» ona hemen o Lyagaviy'in gerçi daha önce kendi evinde misafir kaldığını, ama şimdi Kuru Köy'de bulunduğunu, korucunun baktığı koru için pazarlık etmeğe geldiğinden ötürü, geceyi onun evinde geçireceğini anlattı.
Mitya onu hemen Lyagaviy'le buluşturması ve böylece »kendisini kurtarması» için papaza ısrarla yal varınca, peder önce kararsızlık gösterdi, ama sonunda, herhalde içinde bir merak duymağa başladığı için, genç adamı Kuru Köy'e götürmeğe razı oldu. Yalnız işin kötüsü oraya, «yaya» olarak gitmelerini sağlık vermiş^-Söylediğine göre o köye kadar ancak bir verst'ten «bir parçacık daha fazla» yol vardı.
Mitya, tabiî kabul etti ve o arşınlık adımlarıyla yü-rümeğe başladı, öyle hızlı yürüyordu ki, zavallı Pe
KARAMAZOV KARDEŞLER
307
dercik» arkasından yetişmek için neredeyse koşuyordu. Papaz, daha ihtiyarlamamış ve çok ihtiyatlı bir adamdı. Mitya, hemen ona da plânlarını açıkladı. Heyecanla, sinirli sinirli Lyagaviy ile ilgili olarak öğütler istedi ve yol boyunca hep konuşup durdu. Papaz dikkatle dinliyor, ama pek az öğüt veriyordu. Mitya'nın sorduğu sorulara ise belirsiz karşılıklar vererek: «Bilmiyorum, ah., bilmiyorum, nereden bileyim ben bunu?» gibi sözler söylüyordu. Hattâ Mitya, miras konusunda babasıyla kendisi arasında o anlaşmazlıklardan söz açınca, papaz bazı bakımlardan Fiyodor Pavloviç'e bağlı olmak zorunda bulunduğu için korkuya bile kapıldı.
Bu arada hayretle, Mitya'nın o alım satımla geçinen köylü Gortskin'e neden Lyagaviy dediğini sordu ve bir görev yerine getirir gibi, ona bu adamın gerçekten, bir Lyagaviy olduğunu, ama ona bunu söylememek gerektiğini, onun bundan fena halde alındığını, bu yüzden kendisine muhakkak «Gortskin» demek gerektiğini söyledi. Sonra: «Bunu yapmazsanız, onunla hiç anlaşamazsınız, zaten sizi dinlemez bile!» diyerek sözünü bitirdi.
Mitya, böyle şeyler üzerinde duramıyacak kadar acele ettiğim belirtecek şekilde, fazla hayret göstermedi ve papaza Samsanov'un o adamdan söz ederken bu adı kullandığını söyledi. Papaz bunu öğrenince, hemen konuyu değiştirdi. Oysa eğer, o sırada aklına gelen ihtimali Dimitriy Fiyodoroviç'e açmış olsaydı, iyi olurdu. Papaz Samsanov'un Mitya'yı köylünün yanma gönderirken ondan Lvagaviy diye söz etmesine bakılırsa, belki de, onunla alay etmiş olduğunu ima edebilir ve «acaba işin içinde bir dalavere yok mu?» diye sorabilirdi. Ama Mitya'nın «böyle önemsiz şeyler» üzerinde durmağa vakti yoktu. Acele ediyor, koca koca adımlar atarak yürüyordu. Ancak Kuru Köy'e geldikleri vakit bir verst değil, bir buçuk verst değil, belki üç verst yürüdükleri-üi anladı. Fena halde canı sıkıldı, ama kendisini tuttu.308
KARAMAZOV KARDEŞLER
Köy evine girdiler. Pederin tanıdığı olan korucu, evin bir bölümünde oturuyordu, öbür bölüme, sofanın öbür tarafındaki temiz olan bölümüne ise Gorstkin yerleşmişti. İzbenin bu temiz olan bölümüne girip yağh bir mum yaktılar. İçerisi fazla ısınmamıştı. Meşe tahtası bir masanın üzerinde, sönmüş bir semaver, semaverin hemen yanında üzerinde fincanlarla bir tepsi, sonuna kadar içilmiş bir şişe rom, bitirilmemiş bir ştof votka ve buğday ekmeği artıkları vardı.
Gelen yabancı ise bankın üzerine uzanmış, üst giysilerini çıkarıp başının altına yastık yapmış olarak yatıyor, horul horul uyuyordu. Mitya, ne yapacağını bilemeyerek durdu: »Tabiî, uyandırmalıyız,» dedi. «Benim işim çok önemli. Buraya gelirken o kadar acele ettim ki, gene bugün, hem de hemen geri dönmem gerekiyor!» diye endişeyle söylendi. Ama korucu ile papaz konuşmadan duruyor, düşüncelerini açıklamıyorlardı.
Mitya, yaklaştı, adamı uyandırmağa çalıştı. Bü-,yük bir çaba göstererek onu ayıltmağa çalışıyordu. Ama adam bir türlü gözünü açmıyordu. Mitya: «Sarhoş,» dedi. «Şimdi ne yapmalı? Allahım ne yapmalı?» Birden müthiş bir sabırsızlıkla uyuyanı kollarından, bacaklarından tutup çekiştirmeğe, başını sağa sola çevirmeğe, vücudunu kaldırıp bankın üzerine oturtmağa çalıştı. Ama bütün bu çabaları, adamın sonunda garip garip homurdanmasından ve dilini iyice döndürememekle birlikte, şiddetli küfürler savurmasından başka bir sonuç vermedi.
Sonunda peder:
— Hayır, iyisi mi biraz bekleyin, dedi. Belli ki ko nuşacak halde değil...
Korucu:
— Bütün gün içti, diye söze karıştı.
Mitya:
— Aman Allahım! diye bağırdı. Şu anda ona ne
KARAMAZOV KARDEŞLER
309
kadar ihtiyacım olduğunu, nasıl bir umutsuzluk içinde bulunduğumu bir bilseniz! Peder:
— Ama sabaha dek beklemeniz daha doğru olur, diye tekrarladı.
Mitya:
— Sabaha dek mi? Rica ederim... Bu imkânsız bir şey! dedi ve büyük bir üzüntü içinde sarhoşu uyandırmak için gene ileri atılacak oldu, ama çabalarının tüm. yararsızlığını hemen kavrayarak vazgeçti.
Peder susuyor, uykulu görünen korucu ise somurtuyordu. Mitya büsbütün umutsuzluğa kapılarak:
— Gerçekçilik insanı ne felâketlerle karşılaştırıyor! dedi.
Yüzünden sel gibi ter akıyordu. Peder müsait bir anda, çok yerinde olarak, uyuyan adamı uyandırmayı başarsalar bile, sarhoş olduğu için, gene de hiçbir konuşma yapabilecek durumda olmayacağını söyledi. «Sizin ise önemli bir işiniz var, onun için en doğrusu, siz bunu yarın sabaha bırakın!» dedi.
Mitya kollarım iki tarafa açtı, sonra razı oldu.
— Ben burada kalacağım, mum da burada kalacak, burada kalıp müsait anı yakalamağa çalışacağım. Uyandığı vakit başla...
Korucuya doğru döndü:
— Sana mumun parasını da, burada konaklama ücretini de vereceğim. Sonradan Dimitriy Karamazov'u hatırlarsın. Yalnız şimdi sizinle ne yapacağız bilmiyorum, sayın peder. Siz nereye yatacaksınız?
Peder:
— Yok canım! Ben evime gideceğim, efendim... Onun kısrağına biner giderim...
Bunu söylerken korucuyu işaret ediyordu.
— Eh artık izninizle, size basarılar...
Böylece karar verdiler. Papaz, sonunda ondan kurtulduğu için memnunluk duyarak, kısrağa binip gitti.310
KARAMAZOV KARDEŞLER
Ama giderken gene de düşünceli düşünceli başını sallıyor, içinden: »Acaba bu meraklı olayı velinimetim Fi-yodor Pavioviç'e haber vermeli mi?» diye kendi kendine soruyor, »belki de bir bakarsın, öyle bir saatine gelir, işi öğrenir, öfkeye kapılır, yardımlarını kesiverir» diye söyleniyordu.
Korucu kaşındı, sonra hiç konuşmadan kendi odasına gitti. Mitya ise banka oturdu ve dediği gibi «müsait anı yakalamağa» hazırlandı. Ruhuna ağır bir sis gibi, müthiş bir sıkıntı çökmüştü. Derin, korkunç bir sıkıntı! Oturuyor, düşünüyor, ama düşünce bile bir sonuca yaramıyordu. Mum yandıkça eriyordu, ısınan odada bir cırlak böceği çıtırdamağa başlamıştı. İçerisi da-yanılmıyacak derecede ısınmıştı. Mitya'nın gözünün önünde, birden bahçe canlandı. Bahçenin arkasındaki yolu görür gibi oldu, babasının evinde, gizlice bir kapı açılıyor, Gruşenka bu kapıdan içeri koşarak giriyordu... Birdenbire banktan fırladı...
Dişlerini gıcırdatarak:
— Feci bir şey! diye söylendi, uyuyan adama bir robot gibi yaklaştı, yüzüne bakmağa başladı.
Bu kupkuru, çok yaşlı olmayan, oldukça uzun yüzlü, kıvırcık saçlı, kızıla çalan incecik sakallı bir adamdı. Sırtında basma bir gömlekle, cebinden gümüş bir saat kösteği görünen siyah bir yelek vardı. Mitya bu surata, büyük bir nefretle bakıyordu. Adamın saçlarının kıvır kıvır olması nedense içinde özel bir kin uyandırıyordu. O sırada, kendisinin, o ertelenmesi imkânsız sorunu ile, bu adam karşısında bitkin bir halde durması, bu iş için bunca fedakârlık etmiş, bunca şeyi bırakmış olması, çok ağırına gidiyordu. Başkalarının sırtından geçinen bu adam için: «Oysa şimdi bu adam, kaderimi elinde tutan bu adam. sanki hiçbir şey olmamış gibi horul horul uyuyor, sanki başka bir gezegenden gelmiş gibi...» diye düşündü. Sonra birden yüksek ses-
KARAMAZOV KARDEŞLER
331
le: «Ah! kader bana ne oyun oynadı!» diye söylendi ve birden büsbütün kendini kaybederek, gene sızmış olan köylüyü uyandırmak için onun üzerine atıldı. Adamı garip bir öfke ile uyandırmağa çalışıyor, üstünü başını yırtıyor, sarsıyor, hatta dövüyordu. Ama beş dakika kadar uğraştıktan sonra, gene hiçbir başarı elde edemeyince, gücünü yitirmiş olarak, umutsuzluk içinde, tekrar gidip banka oturdu.
— Saçma, saçma! diye yüksek sesle söyleniyordu... Sonra nedense:
— Hem... tüm bunlar ne onur kırıcı! diye ekledi.
Basında şiddetli bir ağrı başlamıştı. Aklından: -Yoksa çekip gitmeli mi? Vazgeçip gitmeli mi?» diye bir düşünce geçti. «Hayır. Madem öyle, artık sabaha dek kalacağım! Mahsus kalacağım işte, mahsus kalacağım! Ne diye geldim sanki buraya, öyleyse? Zaten nasıl gidebilirim, buradan neyle gidilebilir artık? Hay Allah! Ne saçmalık!» diye söyleniyordu.
Başağrısı gittikçe şiddetleniyordu. Hareketsiz oturuyordu. Nasıl olup da, böyle bir anda, böyle oturduğu yerde uykuya daldığını bilemedi. İki saat ya da biraz daha uzun bir süre uyumuştu herhalde. Dayanılmaz, bağırtacak kadar şiddetli bir baş ağrısıyla uyandı. Şakakları zonkluyor, başının üst tarafı acıyordu. Uyanınca, uzun bir süre tam anlamıyla kendine gelemedi ve başına gelenleri bir türlü kavrayamadı. Sonunda fazla ısınmış olan odada müthiş bir kömür kokusunun yayılmış olduğunu hissetti. Eğer uyanmasaydı belki de ölecekti. İhtiyar köylü ise, hâlâ yatıyor, horluyordu. Mum iyice erimişti, neredeyse sönmek üzereydi. Mitya bağırarak, sallana sallana atıldı, sofadan geçip korucunun odasına gitti. Korucu hemen uyandı, öbür odada kömürün havayı zehirlediğini öğrenince, yapılacak şeyleri emretmek için dışarı çıktı, ama olmayı, şaşılacak kadar kayıtsız bir tavırla karşılamıştı. Bu da Mitya'yı hem
312
KARAMAZOV KARDEŞLER
gücendirmiş, hem de şaşırtmıştı. Karsısında durmuş kendini kaybetmiş gibi:
— Ya ölürse, ya ölürse, o zaman ne olacak... O zaman ne olacak?, diye yüksek sesle söylenip duruyordu.
. Kapıyı, pencereyi açtılar, borunun anahtarını çevirdiler, Mitya, sefadan suyla dolu bir kova getirip önce kendi başını ıslattı, sonra bir bez bulup onu suya daldırdı ve Lyagaviy'in basına yapıştırdı. Korucu ise, tüm olaylara hâlâ olup biten her şeyi önemsiz görüyormuş gibi bir tavırla bakıyordu. Pencereyi açtıktan sonra canı sıkılarak:
— Bu kadarı da yeter! diyerek demir feneri Mitya'-nın yanında bırakıp, gene uyumağa gitti.
Mitya, sarhoşla yarım saat kadar uğraştı, hep başını ıslatıyordu ve artık ciddi olarak tüm geceyi uyumadan geçirmeye karar vermişti. Ama yorgunluktan bitkin bir hale gelince, bir dakikacık soluk alabilmek için oturdu, bir an gözlerini kapadı, sonra farkında bile olamadan, banka uzandı ve ölü gibi derin bir uykuya daldı.
Uyandığı vakit, artık çok geçti. Saat sabahın hemen hemen dokuzuna gelmişti. Isıl ışıl bir güneş küçük evin iki penceresinden içeri giriyordu. Dünkü kıvırcık saçlı köylü, bankın üzerinde oturuyordu, artık sırtına uzun ceketini giymişti. Önünde yeni yakılmış bir semaver ile başka bir ştof duruyordu. Eskisi, dünkü artık bitmişti. Yenisinin de yarısından fazlası içilmişti. Mitya yerinden fırladı, ama hemen o uğursuz köylünün gene sarhoş hem de kendini bilemeyecek, ayılamaya-cak kadar sarhoş olduğunu anladı. Gözleri yuvalarından uğramış gibi bir an ona baktı. Köylü ise hiç konuşmadan sinsi sinsi, insanı gücendiren garip bir sakinlikle kurnaz kurnaz, hattâ, karşısındakini küçük gördüğünü belirten bir tavırla, bakıyordu. Ya da Mit-ya'ya öyle gelmişti. Sarhoşa doğru atıldı: