Cengiz Han’ın (Temüjin) sağ kolu olan Subutay Noyan (Subotai), cesur ve güçlü bir strateji uzmanıydı. Subutay, imparatorluğun genişlemesine yardım etmek için ünlü Moğol liderleri için güvenilir bir seçim oldu. Moğollara sadece bir genç olarak katıldı, ancak inanılmaz yetenekleri onu Cengiz Han’ın savaşçılarından (diğer komutanlarından bazıları; abisi Jelme (Çelme), Jebe ve Kubilay’dır.) biri haline getirdi.
Subutay, hem ünlü Moğol lideri Cengiz Han’ın hem de oğlu ve ardılı Ogedey Han’ın yönetiminde hizmet etti.
Subutay Noyan Hayatı
Adının anlamı hakkında kesin bir şey söylemek mümkün değildir. En fazla herzaman yapıldığı gibi iyi, yüce gibi anlamalar verilebilir.
Subutay’ın 1160’ların -1170’leri arasında muhtemelen Üst Onon Nehri’nin hemen batısında doğduğuna inanılmaktadır ve kaynakların 1176’nın doğum yılı olduğunu belirtmektedir. Bu General, Moğol kabilesi olarak kabul edilmeyen Uriangkhay olarak bilinen bir kabileden geldi. Bunlar, Moğollardan farklı olarak, atlılar olarak bilinmeyen, kürk ticareti ve demircilik konusunda uzmanlaşmış orman insanlarıydı.
Subutay’ın bir demircinin oğlu olduğu ve babasının adını Kınan (Qaban) olarak veren bir kaynak olduğu kaydedilmiştir. Bir demirci olarak, Subutay’ın babası hizmetlerini Moğollara, silahlar ve pişirme kapları gibi kırık metal nesneleri tamir etmeyi teklif ederdi. Belki de bu genç Subutay’ın Moğollarla ilk karşılaşmalarını yaşayacaktı.
Komutan Subutay
Bir genç olarak, Subutay Cengiz Han’ın ordusuna katıldı. Bir kaynağa göre, Subutay Moğol ordusuna katılmak için ayrıldığı zaman 14 yaşındaydı ve savaş alanı için hâlâ oldukça gençken, Han’a kapı görevlisi olarak atandı. Bu pozisyonda Subutay Moğol savaş sanatını öğrenmeye başladı. Orman bekçisi olarak Subutay, binicilik konusunda hiçbir tecrübeye sahip değildi ve onu, kendisine bağlı olduğu Moğol memurundan öğrenmeye başladı. Ayrıca yayı kullanmayı ve sonra iki unsuru birleştirmeyi öğretti.
Subutay Moğol saflarından geçti ve sonunda Cengiz Han’ın çevresinin bir parçası oldu. Bu, çoğu zaman Moğol liderinin meritokrasi uyguladığını ve hatta Moğol olmayan bir Subutay’ın bile ordusunda öne çıkabileceğine dair kanıt olarak kabul edilir. Askeri bir komutan olarak Subutay, Batı’daki kampanyaları için belki de en iyi bilinen kişidir. Bu askeri seferler sırasında Subutay Moğolları, Ruslar, Polonyalılar ve Macarlar da dahil olmak üzere bir takım düşmanlara karşı yönetti.
İlk Seferler
Cengiz Han, Subutay’ı Haverezm Hükümdarı II. Muhammed’e, İrghiz boyunca saldırdı. Subutay onu sert bir savaştan sonra yendi. Cengiz Han, 1219 yılı sonlarında Haverezm ile savaşmak için batıya doğru yöneldi. II. Muhammed, Cengiz Han karşısında duramaz. II. Muhammed, Orta İran’a kaçarak kendini kurtarmaya çalıştı. Cengiz Han, Subutai ve Jebe’yi 10.000 adamla onu bulmaları için yollar. Muhammed yakalandı. 1221 yılının başlarında öldü.
Moğollar, Derbent Geçidi’ni geçmek için kış aylarında Kafkas Dağları’nı geçtiler. Subutai, Alan ve Don Kıpçaklarını yendi. Kalka boyunca bir Rus ordusunu ezdi (31 Mayıs 1223). Ama Volga Bulgar topraklarına yapılan baskın yenilgi ile sona erdi. Subutai takviye aldı.
Xia ve Jin’e (Merkez Çin) Sefer
Subutai 1226 yılında Xia’ya karşı seferde önemli bir rol oynadı. 1227’de üst Wei Nehri boyunca Jin bölgelerini fethetti. Moğol seferleri Cengiz Han’ın ölümüyle yarıda kesildi.
Cengiz Han oğlu Ögedey 1230-1231 yıllarında Ögedey, ordusuyla Jin’e (Merkez Çin) gitti. Subutay’ın, Honan ovalarına girme teşebbüsü başarısızlıkla sonuçlandı. Moğollar kuşatıldı ve ikincil bir hedef olan Fengxiang’ı aldı.
1231-1232’de Moğollar başka bir girişimde bulundu. Bu kez Subutay, Jin ordularına üstünlük sağlar. Moğollar, Sanfeng (9 Şubat 1232), Yangyi (24 Şubat 1232) ve T’ieh’ling’de (1 Mart 1232) belirleyici zaferler kazandı. Ögedey ve ana Moğol ordusu Moğolistan’a döndü. Subutai’y, Honan’ın fethini tamamlamak için küçük bir güçle bırakıldı.
Avrupa’ya Seferler
Ögedei, ordunun büyük bir bölümünü batıdaki Kıpçak ve Bulgarları ezmek için göndermeye karar verdi. Subutay operasyonları yönetmek için görevlendirildi (prens Batu’nun genel komutası altında). Kıpçaklar’ı Hazar Denizi’nin kuzey tarafında yendi ve daha sonra Volga Bulgarlarını fethetti.
1237’nin sonlarında Subutai, Ryazan ve Vladimir-Suzdal’a saldırdı. Hızlı bir şekilde alındı. Moğollar, 1238 yazını Don Nehri boyunda konaklar. 1239’da Rus devleti Chernigov yenildi ve şehirleri alındı.
Orta ve Doğu Avrupa’ya Seferler
Avrupa’ya yapılan seferler; Subutai tarafından planlanmış ve gerçekleştirilmişti. Macaristan ve hatta Avusturya’ya kadar Avrupa’nın kalbine saldırmak için casuslar yolladı. Avrupalı krallıkların net bir resmine sahip olduktan sonra, Batu Khan ile seferini hazırladı.
Macaristan Kralı IV. Bela, Esztergom’da bir savaş konseyi toplar. Batu, kuzeydoğudan Macaristan’a doğru ilerlerken Macar liderliği Moğol ordusuna karşı koymak için kuzeye doğru yola koyuldu. Macar savaş stratejisinin haberleri Moğol komutanlarına ulaştığında, düşmanlarını üstlerine çekerek yavaşça Sajo Nehri’ne gerilediler. Bu, Subutai tarafından mükemmelleştirilen klasik bir Moğol stratejisiydi. O, taktiklerine uygun bir savaş alanı hazırladı ve düşmanlarının içeri girmesini bekledi. Güçlü bir pozisyondu, çünkü ormanlar net bir şekilde gözetlenmeyi engellerken izlemeyi kolaylaştırır.
1241 Mohi Savaşı
Genel olarak Subutay’ın en parlak zaferi olarak kabul edilen Mohi Savaşı, 1241 yılının Nisan ayında yapıldı. Kral IV. Bela komutasındaki Macaristan’a karşı Batu Han ve Subutay komutasındaki Moğollar savaştı. Savaş sırasında, Moğollar, Sajo Nehri’nin karşı tarafında bulunan Macarlardan gelen ağır ateş sonucu, her zamankinden daha fazla kayıp alıyorlardı. Bu kayıpları önlemek için Subutay, normalde kuşatma savaşında kullanılan bir silah olan taş atıcılar ile bunlara saldırmaya karar verdi. Aynı zamanda, nehrin aşağısında geçici bir köprü inşa edildi, böylece Moğollar Macarları aşarak şaşırtmıştı.
Büyük Hanın Ölümü
Subutay’ın emri altındaki Moğol ordusu, Doğu ve Orta Avrupa’nın çoğunu istila etti. 1241’in sonlarında Subutay Kutsal Roma İmparatorluğu’nu işgal etmeyi planlıyordu. O sıralar Ogedey öldü ve Moğol güçleri yeni Büyük Han’ın seçilmesi için merkezlerine geri dönerler.
Batu, 1242’de yeni Büyük Han’ın seçilmesi için Moğolistan’a döndüğünde, Subatai kendisine eşlik etmedi.