KEDİLERDE KAN GRUPLARI
KEDİLERDE KAN GRUPLARI
İnsanlarda ve köpeklerde olduğu gibi kedilerde farklı kan gruplarına sahiptir. Kan grupları kan uyumunu belirlediğinden kediler açısından önemlidir. Bu yazımda anlatacağım konu aslında pek önemsenmeyen ondan da çok gözden kaçan bir konuyu aktarmaya çalışacağım.
Kedilerde 3 ana kan grubu vardır: A, B ve AB. A grubu en yaygın olanıdır, ancak B grubu bazı ırklarda oldukça yaygındır. Grup AB, tüm ırklarda nadir görülür.
Farklı ülkelerdeki kedilerin soyağacı farklılık gösterdiğinden dolayı gen havuzu bulunduğu yere göre farklılık gösterdiğinden bazen A grubu yaygınken bazı yerlerde B grubu yaygın olabilir, bu nedenle herhangi bir kedinin olası kan grubu asla varsayılmamalıdır.
KAN GRUPLARININ BELİRLENMESİ
Bir kedinin kan grubu genetik olarak belirlenir. Genellikle tek bir grup çifti kan grubunun belirlenmesinden sorumludur ve A grubunun geni B grubuna göre geni baskındır.
Tıpkı insandaki gibi bir anneden bir babadan gelen genle kan grubu tanımlanır. Bir kedinin A grubu olabilmesi için; anne ve babadan A grubu geni gelmesi ( AA- Homozigot olarak isimlendirilir) ya da bir A grubu geni yanında B grubu gelmesi lazımki (AB- Heterozigot olarak adlandırılır) A grubu olsun. Çünkü A geni, B genine baskındır. Kedinin B grubu olabilmesi için hem annesinden hem babasından B grubu geni alması lazımdır (BB). AB kan grubu bağımsız olarak devralınır ve AB geni B geni için dominant, ancak A geni için resesif görünür.
Ana ve baba kedilerin genotiplerine (hangi genleri taşıdıklarına) bağlı olarak çiftleşmeden gelen kedi yavrularının değişken bir oranı A grubu veya B grubu olabilir. Ancak, iki grup B kedisi birlikte eşleştirilirse, tüm yavrularda B grubu olacaktır.
A kan grubu kedilerde genel olarak en yaygın görülmekle birlikte, A ve B tipi kan gruplarının görülme sıklığı ülkeler arasında ve farklı kedi cinsleri arasında değişir. Örneğin, Siyam ve bazı ilgili ırklar sadece kan grubu A'ya sahipken, diğer ırklar % 50 kadar B kan grubuna sahip olabilirler.
Bir kedinin kan grubu, herhangi bir veteriner kliniğinde (kart testleri veya immünokromatografi testleri gibi) kullanılabilen testlerle buna benzer veya daha ileri teknikleri kullanan bir tanı laboratuvarında oldukça basit bir şekilde tespit edilebilir. Bu testler genellikle çok güvenilirdir. Buna ek olarak, kediden alınan bir kan örneği veya yanak svabıyla taşıdığı genler tespit edilebilir.
Acil bir durumda, kan türlerini belirleme testleri mevcut değilse, iki kedi arasındaki uyumluluk, çapraz eşleşme yaparak da kontrol edilebilir.
KAN GRUBU UYUŞMAZLIĞI
B kan grubuna sahip kedilerinin hepsinin kanında doğal olarak yüksek düzeyde anti-A antikorları bulunur. Antikorlar bağışıklık sisteminin bir parçasıdır ve B kan grubuna sahip bir kedi A grubuna sahip bir kediden kan alacak olursa bu ciddi ve hatta ölümcül bir reaksiyona neden olabilir, çünkü bağışıklık sistemi A grubunu 'yabancı' olarak tanımlayıp, saldıracak ve damarda çökelme meydana getirecektir.
Bazı grup A kedileri aynı zamanda doğal olarak oluşan anti-B antikorlarına sahiptirler, yani uyumsuz kan verildiğinde ciddi reaksiyonlara neden olabilirler.
Kan nakli bazen kedilerde gereklidir ve bu ciddi anemili bazı kedilerde hayat kurtarıcı bir prosedür olabilir. Doğru ve dikkatli bir şekilde uygulandığında, kan transfüzyonları da çok güvenlidir, ancak transfüzyon reaksiyonları kedilerde büyük bir problem olabilir. Doğal olarak oluşan antikorlarından dolayı bile, ilk transfüzyon kedilerde uyumsuz olabilir ve hayatı tehdit eden ölümcül bir durum ortaya çıkarabilir.
Bu sebepten dolayı eğer kan bağışı yapılacaksa ve kediye transfüzyon yapılacaksa kan grubunun ve/veya çapraz eşleşmenin yapılmasına çok dikkat edilmelidir.
YENİDOĞAN İZOERİTROLİZİS (YENİDOĞAN KAN UYUŞMAZLIĞI)
Anne kedinin kanında mevcut olan antikorlar onun sütüne ve kolostruma(meme salgısı) geçecektir. Yaşamlarının ilk 24 saatinde yavruların bağırsakları bu antikorları absorbe edecek (emecek) ve bu sayede yavrular anneden ‘pasif bağışıklık’ kazanacaktır. Bu ilk haftalarda yavruyu hastalıklara karşı korur.
Bu işlem yavru için son derece yararlıdır, ancak bazen kan gruplarıyla ve kan uyuşmazlıklarıyla ilgili sorunlara neden olabilir. Annenin kan grubu B ise, doğal olarak oluşan anti-A antikorlarına sahip olacak. Eğer bir tür karşı gruba sahip kediyle eşleşirse, ortaya çıkan yavruların bir kısmı A tipinde olur ve yaşamın ilk 24 saatinde anne sütüyle beslenirlerse anti-A antikorlarının yanı sıra diğer koruyucu antikorları emerler. Anti-A antikorları yavru kandaki kan hücrelerini sanki uyuşmayan bir kan nakli olmuş gibi yok edecektir. Bu ‘Yenidoğan Kan Uyuşmazlığı’ olarak bilinen bir durumdur. Bazı ırklarda genç kedi yavrularında (özellikle hem A türü hem de B tipi kedilerin sayısı yüksek olan) ölüm sebebi olabilir.
Bu hastalık A grubuna sahip annelerin, B gruba sahip yavrularında görülmez. Çünkü A tipi kediler, B tipi kan hücrelerine karşı antikor düzeyleri çok daha düşüktür ve genellikle antikorlar yoktur.
BU DURUMDA YAVRULARA NASIL MÜDAHALEDE BULUNULMALI ?
Kedi yavruları doğum esnasında normal olacak, ancak sütten kesildikten hemen sonra, batındaki yavrular herhangi bir grup A (veya AB) yavrusu hastalık bulguları göstermeye başlayabilir.
İşaretlerin şiddeti çok değişkendir ve muhtemelen büyük ölçüde, yavru kedinin emdiği anti-A antikorlarının miktarı ile belirlenir:
• Bazı yavru kedilerde önceden uyarı işareti bulunmayan ani ölüm
• En çok etkilenen yavru kediler birkaç gün içinde güçten düşer - anne emzirmeyi durduracak, zayıflayacak, genellikle soluk görünüp sarılık haline dönüşebilir.
• Etkilenen kedi yavrularının genellikle kırmızı renkli idrar, çünkü (kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasından salınan) hemoglobin varlığı idrarla geçer.
• Hafifçe etkilenen yavru kedi, az sayıda belirti gösterebilir, ancak kuyruğunun ucu (ve bazen de kulakları) yavaş yavaş yok olur. Bunun nedeni, alyuvarlara karşı antikorların ekstremitelere (uzuvlar) normal dolaşımı engelleyebilmesidir
• Bazı kedi yavruları, hiçbir hastalık belirtisi göstermeden etkilenmeden kalır
TEDAVİ
Kedi bir kere antikorları emdiğinde tedavisi gerçekten zordur.
• Durum yaşamının ilk bir kaç saati içerisinde teşhis edilirse yavru derhal anne yavrudan ayrılır.
• Anti-A antikorları tarafından tahrip edilmeyecek tip B kırmızı kan hücrelerini sağlamak için yavru kedi; bir grup B kedisinden (örneğin anne) yeni kırmızı kan hücreleriyle transfüzyon yapmak mümkündür. Çoğu zaman mümkün değildir, ancak düşünüldüğünde, yaruda mevcut A tipi kırmızı hücrelerinde daha fazla hasar oluşmasını önlemek için serum ve anti-A antikorlarını çıkarmak için önce temizlenmelidir. Genel olarak sorun, bunun faydalı olması için çok erken teşhis konulmalı ve diğer problem ise yavrularda kan transfüzyonu çok zordur.
KAN UYUŞMAZLIĞINI NASIL ÖNLENİR ?
Tedavi nadiren mümkün olduğundan, bu sorunun oluşmasını önlemek çok daha önemlidir. Durum, soyağacı yatkın kedilerde ortaya çıkma olasılığı yüksektir, özellikle ırkta hem A tipi hem de B tipi kedilerin oldukça yüksek bir sıklığında olduğu durumlarda görülür. Bu gibi durumlarda, çiftleşme için kullanılan kedilerin kan türü her zaman önceden belirlenmelidir. Bundan sonra çeşitli yaklaşımlar uygulanabilir.
• B Grubu kedileri bir arada yetiştirmekten kaçının.
• Eğer elinizde B grubu bir dişi varsa mutlaka B grubu bir erkekle çiftleştirin.
• Yaşamının ilk 24 saatinde A grubu kedilerin; B grubuna sahip anneden kolostrum emmesini engelleyin. Bu yöntem birçok yetiştirici tarafından kullanılan başarılı bir methottur. Tip A ve AB kedi yavruları anne kediden ayrılmalıdır, ancak batındaki herhangi bir B grubuna sahip kedi yavrusu anneden emebilir. Çıkarılan kedi yavruları, yaşamın ilk 24 saati boyunca elle yetiştirilmelidir (veya süt üreten bir A grubu anne altına yerleştirilir), daha sonra anneye onları geri koyduktan sonra bağırsaklarından antikorları ememediğinden durum kontrol altına alınmış olur.
Çeşitli Irklarda B Grubu Kedilerin Yaklaşık Frekansı
Unutmayın ki bu veriler ülkeler ve bölgeler arasında değişiklik gösterir
Sadece A grubu veya düşük B Grubu sıklığı olan cinsler (% 10'dan az)
* Amerikan Shorthair
• Bengal
• Maine Coon
• Norveç Orman Kedisi
• Oriental Shorthair
• Siyam
• Tonkinese
B Grubu orta sıklığı olan ırklar (% 10-25)
• Habeş Kedisi
• Burmese
• Birmanya Kedisi
• Himalaya Kedisi
• İran
• Somalili
• Sfenks
* Siyam
B Grubu yüksek frekansı olan ırklar (% 25'den fazla)
* British Shorthair
* Cornish Rex
* Devon Rex
* Exotic
* Ragdoll
* Ankara Kedisi
* Van Kedisi
VETERİNER HEKİM TAVSİYESİ DEĞİLDİR! BİYOLOG TAVSİYESİDİR!
KAYNAKLAR:
https://icatcare.org/advice/cat-health/feline-blood-groups-and-blood-incompatibility
SAYGILARIMLA
Murat ÖZDEMİR
23:31
1134