İşçi-işveren ilişkilerini düzenleyen temel yasa niteliğindeki 1475 sayılı İş Kanunu, ekonomik ve teknolojik gelişmeler, yeni istihdam ilişkilerinin ortaya çıkışı ve AB müktesebatına ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmelerine uyum çerçevesinde yenilenmiş ve 4857 sayılı yeni İş Kanunu 2003 yılında yürürlüğe girmiştir. Kanun, çalışma sürelerine esneklik kazandıran yeni çalışma modellerini düzenleyerek bir taraftan yeni istihdam olanakları yaratmayı, diğer taraftan işverenler için günün gereklerine uygun iş koşulları sağlamayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşımla Kanun kapsamında; belirli süreli çalışma, kısmi süreli çalışma, çağrı üzerine çalışma, geçici iş ilişkisi gibi istihdam modelleri düzenlenmiştir.
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.
Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda ise, ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %25 yükseltilmesiyle ödenir.
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat 15 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
Ücret dışı haklar, işçi ve işverenler arasındaki iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile belirlenmektedir. Mevzuatta buna ilişkin zorlayıcı bir hüküm bulunmamaktadır.
İşverenler ve sigortalılar:
a.Kısa vadeli sigorta kolları
b.Uzun vadeli sigorta kolları
c.Genel sağlık sigortası kolları için Sosyal Güvenlik Kurumuna,
d.İşsizlik sigortası için Türkiye İş Kurumuna
sigorta primi ödemektedirler.
Sigorta kolları ile işçi ve işverenin ödeyeceği sigorta prim oranları tabloda gösterilmiştir.
|Sigorta Kolları|| |
İşçi Hissesi %


İşveren Hissesi %


Toplam %
|Kısa Vadeli Sigorta Kolları|| |
-


1 ila 6,5


1 ila 6,5
|Uzun Vadeli Sigorta Kolları|| |
9


11


20
|Genel Sağlık Sigortası|| |
5


7,5


12,5
|İşsizlik Sigortası|| |
1


2


3
Türkiye'deki sosyal güvenlik sistemi sigortalı ve işverenin sigorta sistemine ortaklaşa prim ödemekle mükellef olduğu primli bir sistemdir. Ayrıca 1/10/2008 tarihinde yürürlüğe girmiş olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre her ay tahsil edilmiş olan malullük yaşlılık ve ölüm sigortasının ¼ ü kadar sisteme katkı yapılmak suretiyle sistem Devletçe desteklenmeye başlanılmıştır.
hususlarında kanunun öngördüğü şartlarla yardım yapılmaktadır.
Yabancıların Türkiye’deki çalışmalarını izne bağlamak ve bu yabancılara verilecek çalışma izinleri ile ilgili esasları belirlemek amacıyla hazırlanan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun 06.03.2003 tarihli ve 25040 sayılı, Resmi Gazete’de yayımlanarak 06.09.2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Kanunun 5 inci maddesi gereğince süreli çalışma izinleri, yabancının ikamet izninin süresi ile hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işyeri veya işletmede çalışmak üzere verilebilmektedir.
Anılan Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 7 nci maddesi gereğince; Türkiye’de öğrenim amacıyla verilen ikamet izinleri hariç, herhangi bir sebebe istinaden en az altı ay süreli ikamet izni almış ve bu süresi sona ermemiş olan yabancılar çalışma izin başvurularını yurt içinden doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapabilmektedirler. Aksi halde çalışma izni müracaatları yabancı tarafından yurt dışındaki T.C. temsilcilikleri kanalı ile yapılmaktadır.
4817 sayılı Kanun; Türkiye’de bağımlı ve bağımsız çalışan yabancıları, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancıları ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsamaktadır.
Söz konusu Kanun ile;
Kanunda kapsam dışı tutulmuşlardır.
4817 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde; süreli çalışma izinlerinin yabancının ikamet izninin süresi ile hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işyeri veya işletmede ve belirli bir meslekte çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli olmak üzere verilebileceği öngörülmüştür.
4817 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, bir yıllık kanuni çalışma süresinden sonra, aynı işyeri veya işletme ve aynı meslekte çalışmak üzere çalışma izninin süresi üç yıla kadar uzatılabilir. Üç yıllık kanuni çalışma süresinin sonunda, aynı meslekte ve istenilen işverenin yanında çalışmak üzere, çalışma izninin süresi altı yıla kadar uzatılabilir. Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden veya toplam altı yıllık kanuni çalışması olan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilmektedir.
Çalışma izninin bittiği tarihten geriye doğru en fazla iki aylık sürede olmak kaydıyla izin süresi sona ermeden çalışma izni süre uzatma başvurusunda bulunulabilir. Çalışma izninin bitiminden itibaren en geç 15 gün içinde yapılan süre uzatma başvuruları da geçerli kabul edilmektedir. Bu süreden sonra yapılan uzatma başvuruları, ilk defa başvuru yapan yabancılara uygulanan esaslara tabidir.
Çalışma izinleri üç grupta verilmektedir.
Süreli çalışma izni; Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, iş piyasasındaki durum, çalışma hayatındaki gelişmeler, istihdama ilişkin sektörel ve ekonomik konjonktür değişiklikleri dikkate alınarak, yabancının ikamet izninin süresi ile hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işletme ve belirli bir meslekte çalışmak üzere en çok bir yıl süreyle verilecektir.
Bir yıllık çalışmadan sonra bu süre, aynı işyeri veya aynı işletme ve aynı meslekte çalışmak üzere üç yıla kadar, bu süre sonunda da aynı meslekte ancak bu defa dilediği işverenin yanında çalışmak üzere altı yıla kadar uzatılabilecektir.
Süresiz çalışma izni; Yine Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden veya toplam altı yıllık kanuni çalışması olan yabancılara, iş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındaki gelişmeler dikkate alınmaksızın ve belirli bir işletme, meslek, mülki veya coğrafi alanla sınırlandırılmaksızın verilebilecektir.
Bağımsız çalışma izni; Bağımsız çalışacak yabancılara Türkiye’de en az beş yıl kanuni ve kesintisiz ikamet etmiş olmak koşulu ile çalışma izni verilebilecektir.
İstisnai hallerde çalışma izinleri; Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe; 4817 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde sıralanan yabancılara bu kanunla belirlenen sürelere tabi olmaksızın istisnai statüde çalışma izni verilebilmektedi
Yurt dışından başvuru: Yabancılar çalışma izin ve vize başvurularını daimi ikamet ettikleri ya da uyruğunda bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerine yapabilmektedirler.
Yabancının Türkiye’de bulunan işvereni, yabancının temsilciliğe başvurduğu tarihten itibaren on iş günü içerisinde gerek yabancıdan gerekse yabancıyı istihdam edecek kurum veya kuruluştan başvuru sırasında istenilen belgeleri Bakanlığa intikal ettirir. Temsilciliğe başvuru tarihinden önceki on işgünü içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına intikal ettirilmiş bulunan çalışma izni başvuruları da değerlendirmeye alınır.
Bakanlık yapacağı değerlendirme sonrasında, çalışma izni verilmesinin uygun bulunup bulunmadığına ilişkin kararını Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla ilgili dış temsilciliğimize bildirir. Karar olumlu ise, temsilcilik çalışma izin belgesinin Türkiye’de işveren tarafından yabancıya tebliğ edileceği bilgisini yabancıya vererek, çalışma izin belgesinin tarih sayısını vize etiketine yapıştırarak yabancının çalışma vizesine ilişkin işlemlerini tamamlar.
Başvuruya ilişkin olumlu karar üzerine Bakanlıkça düzenlenecek çalışma izin belgesi, yabancıya Türkiye’ye giriş yaptığı tarihten itibaren onbeş gün içerisinde tebliğ edilmesi istemiyle, yabancının işverenine gönderilir.
Çalışma izni verilmesi uygun bulunan yabancıların en geç doksan gün içinde ülkeye giriş vizesi talebinde bulunmaları, ülkeye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına (İlgili İl Emniyet Müdürlüğüne) ikamet tezkeresi almak için başvurmaları zorunludur.
Yurt içinden başvuru: Türkiye’de öğrenim amacıyla verilen ikamet izni hariç, en az 6 ay süreli ikamet izni almış olup da bu süresi sona ermemiş olan yabancılar yada bunların işverenleri çalışma izin başvurularını yurt içinden doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapabilmektedirler.
Özellik arzeden doğrudan yabancı yatırımlarda istihdam edilecek kilit personel statüsündeki yabancılar veya bunların işverenleri; yabancının Türkiye’de kanuni olarak bulunması halinde, çalışma izni müracaatlarını doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapabilirler. Bunlarda en az altı aylık ikamet izni koşulu aranmamaktadır. (Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik Md.8)
Çalışma izin istemine ilişkin (izin verilmesi veya talebin reddi) kararı, Bakanlık tarafından yurt içinden yapılan başvurularda, başvuruyu yapan işverenine veya ilgili yabancıya bildirilmektedir.
Çalışma izni başvuru usul ve esaslarına ilişkin detaylı bilgiler ile sektörler itibarıyla müracaat dosyasına eklenecek bilgi ve belgelerin listesine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü Yabancıların Çalışma İzinleri Daire Başkanlığına ait internet adresinden (www.yabancicalismaizni.gov.tr veya www.csgb.gov.tr) ulaşılabilir.
4817 sayılı Kanunun 28.1.2010 tarih ve 5951 sayılı Kanunla değişik 12 nci maddesi gereğince; usulüne uygun olarak yapılan başvurular, belgelerin tam ve eksiksiz olması kaydıyla en geç otuz gün içinde sonuçlandırılmaktadır.
Diğer taraftan, özellik arz eden doğrudan yabancı yatırımlarda istihdam edilecek kilit personel için yapılan çalışma izni veya süre uzatımı müracaatları, belgelerin tam ve eksiksiz olması kaydıyla, Bakanlığa müracaat tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sonuçlandırılır.