Çin-Sovyet ayrılığı
Çin-Sovyet ayrılığı, Çin Halk Cumhuriyeti ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği arasında yaşanan ciddi bir diplomatik ayrılıktır. Stalin'in 1953 yılındaki ölümünden sonra Nikita Kruşçev tarafından başlatılan destalinizasyon politikası sonucunda başlamış, 1969'da zirveye ulaşmış ve farklı yollarla 1980'lerin sonuna kadar sürmüştür.
İçindekiler
Ayrılıktan önce
Çin Halk Cumhuriyeti, kuruluşunun ardından Sovyetler Birliği ile yakınlaşma sürecine girmiş, Moskova'da Mao Zedong ile Josef Stalin arasında yapılan çetin müzakereden sonra 14 Şubat 1950'te SSCB ile Çin Halk Cumhuriyeti arasında 30 yıllık askerî ittifak ve teknolojik yardımlaşma antlaşması imzalanmıştır.
Sorunun Kaynağı
Sorun asıl olarak teorik tartışmalardan kaynaklanmaktadır. Çin Komünist Partisi; destalinizasyon sürecinde Nikita Kruşçev'i mahkum edecek ve onu marksizme ihanetle suçlayacaktır. [1] Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti de paralel olarak destalinizasyon yanlılarını partiden tasfiye edecek ve sürgüne yollayacaktır. [2] Buna paralel olarak Enver Hoca önderliğindeki Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti de Stalin'i savunacak ve Çin Halk Cumhuriyeti tarafında yer alacaktır. [3] Bununla birlikte Küba Füze Krizi'nde Mao, Sovyetler Birliği'ni “devrimci davaya ihanetle” suçlayacak, Sovyetler Birliği ise Mao'yu serüvencilikle itham edecektir.
Barış İçinde Bir Arada Yaşama teorisi
Barış içinde bir arada yaşamaya dair Çin Halk Cumhuriyeti yorumu 1960’lı yıllarda başlayan Çin-Sovyet ayrılığının ideolojik temellerini oluşturmaktadır. Emperyalizm ile barış içinde yaşanamayacağını teorize eden Mao Zedong, sovyet yönetimini revizyonizmle itham edecektir.
Diğer konular
Bununla birlikte Çin Halk Cumhuriyeti; 500 milyon köylüyü kapsayan bir toprak reformu gerçekleştirmeyi düşünmesi ve bu reformla sosyalizmi tam olarak tamamlayacağını iddia etmesi sebebiyle artık sosyalist dünyanın liderinin Sovyetler Birliği değil Çin Halk Cumhuriyeti olması gerektiğini iddia ediyordu. [kaynak belirtilmeli] Sovyetler Birliği'nde ise Nikita Kruşçev ülkesinin sosyalizmin basamaklarını çoktan tamamladığını savunuyordu.
Kruşcev iddialarını desteklemek için Doğu Avrupa ülkelerine bazı imtiyazlar vermiş ve yakın zamanda başlayacak olan çok merkezlilik döneminde Doğu Avrupa'nın da faal bir güç olarak katılımını sağlamış oldu. Bunun sonucu olarak Doğu Bloğu ülkeleri (Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti hariç) SSCB'yi desteklemişlerdir.
Kruşçev'in ardından
Çin Komünist Partisi (ÇKP), 1971 yılında Nikita Kruşçev öldüğünde tekrar Sovyetler Birliği ile diplomatik ilişkiler kurarak görüşmüş, fakat iki ülke arasındaki gerilim Brejnev'in Nikita Kruşçev politikasını devam ettireceğini söylemesi üzerine devam etmiştir.
Ocak 1979'da Çin Halk Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri ile diplomatik ilişki kurduktan sonra Nisan ayında Çin Halk Cumhuriyeti 1950'de imzalanan "30 yıllık askerî ittifak ve teknolojik yardımlaşma antlaşması"nı yenilemeyeceğini bildirdi ve bu antlaşma 1980'de geçersiz oldu.
Ayrıca Bakınız
Kaynakça
- Chambers Dictionary of World History, B.P. Lenman, T. Anderson editors, Chambers: Edinburgh:2000. s. 769.
- Lankov, Andrei N., Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinisation, 1956, Honolulu, Hawaii Universitesi Yayınları, 2004
- [Bao] Sansan and Bette Bao Lord (1964/1966), Eighth Moon: The True Story of a Young Girl's Life in Communist China, reprint, New York: Scholastic, Ch. 9
- http://rt.com/news/worlds-biggest-country-becomes-a-little-bit-smaller/
- Robert A. Scalapino, "Sino-Soviet Competition in Africa," Foreign Affairs (1964) 42#4 s. 640-654, JSTOR