Begonyalar, Begoniaceae familyası
Bu sayfada konu begonyaların binlerce çeşidinin nasıl sınıflandırıldığı hakkında.
Çiçekli bitkilerden Begoniaceae (Begonyagiller) familyasında sadece iki temel cins var: Hillebrandia ile Begonia.
1- Hillebrandia cinsinin sadece bir türü var (Hillebrandia sandwicensis). Havai adalarının bir kısmında endemiktir.
2- Begonia cinsinin ise 1500 kadar türü var. Dünyanın her yerinde, tropikal ve subtropikal bölgelerde bulunurlar. Süs bitkisi olarak yetiştirilen begonyalar bu cinsin (Begonia) türleridir.
Çiçek özellikleri
Begonya çiçeklerinde dişi ve erkek organlar aynı çiçekte bulunmaz. Aynı bitki üzerinde, aynı çiçek sapının ucunda, küçük bir salkım şeklinde, birkaç çiçek bir arada, dişi çiçekler ayrı, erkek çiçekler ayrıdır. Erkek çiçeklerin polenleri dişi çiçeklere bulaşır ve dişi çiçekler küçük meyve haline gelir, meyve içinde tohum oluşturur. Erkek çiçekler kısa sürede solup dökülür. Çiçeklenme zamanları ve çiçek açma süreleri ise türlerin geçirdikleri evrimlere göre değişir.
Sınıflandırma
Begonyagiller familyası bilimsel olarak Cucurbitales (Kabakımsılar) sınıfındandır. Bu sınıftan bitkilerde en belirleyici özellik çiçeklerinin ya dişi ya erkek olması ve ayrı cinsiyete sahip çiçeklerin aynı bitki üzerinde olmasıdır. Kabak, karpuz, kudretnarı, hıyar nasıl çiçekler açıyor herkes bilir. Begonyalarda da aynı özellik söz konusu.
Begonyalarda bilimsel olmayan sınıflandırmalar
Bu tür sınıflandırmalar laf kalabalığından öteye gitmez. Bakın nasıl sınıflandırmalar yapılıyor:
— Yapraklara göre: Melek kanat, böbrek, mumlu, tüylü, cilalı..
— Köklere göre: Yumrulu, rizomlu, saçak köklü..
— Dallara, gövdeye göre: Baston / bambu gövdeli, rizom gövdeli, kodeks gövdeli, küçük çalı şeklinde çok dallı, sürünücü, sarkıcı..
Yukardaki sınıflandırmalara göre (süs bitkisi olarak yetiştirme açısından) temel biyolojik özellikler, bilimsel farklılıklar belirlenemez. Bir begonya hem bambu dallı hem yumrulu olabildiği gibi, hem kodeks gövdeli hem çok dallı budaklı dallar geliştirici olabiliyor. Rizomlu olma meselesi karmaşık. Rizom gövdelilerin gövdeleri toprak altı rizomu gibi kabul ediliyor. Rizom gövde aslında bir kodeks gövde şeklidir ama görsellik açısından kodeks denmesi tercih edilmiyor. Dalları sürünücü / sarkıcı olan bir begonya aynı zamanda yumrulu olabiliyor. Melek kanat tanımlaması bambu dallı yağmur ormanı begonyalarına uyduğu gibi sis ormanı küçük begonyalarına ve akdeniz iklimi benzeri coğrafyaların kodeks gövdeli begonyalarına da uyabiliyor.
Bakımlarına yetiştirme şartlarına gelince bilimsel olsun olmasın hiçbir sınıflandırmalara itibar etmemelisiniz. Sadece begonyaları değil, hangi bitki olursa olsun, evinizde ya da bahçenizde yetiştirmede başarılı olmak istiyorsanız o türün doğal yaşama alanı (habitat) hakkında ve geçirdiği evrim hakkında bilgilenmeli, ihtiyaçlarını ona göre belirlemelisiniz. Doğal ihtiyaçlarının dışında bitkileri zorlarsanız sağlıkları bozulur ve fazla yaşayamazlar.
Çeşitlerine göre begonya bakımı
Bir üst bölümde okuduğunuz gibi, genel bakım uygulayamazsınız. Filan türler yağmur ormanı türlerdendir, o halde hepsi aynı bakımı ister diye düşünmeyin. Bazıları kalker taşları üzerinde bazıları orman tabanında yaşar. Toprak ihtiyaçları bambaşkadır. Hele sis ormanları dünyanın her yerinde başka özelliklidir. Oralara ait begonyaların bakımları da farklı coğrafyalarda geçirdikleri evrimlere göre farklı usuller gerektirir.
Süs bitkisi olarak..
— Baston / bambu gövdeli ağaç begonyaları..
— Çok dallı budaklı olan küçük ve orta boy çalı şeklinde gelişen ağaç begonyaları..
— Rizom gövdeliler..
— Yumrulu begonyalar..
— Şeker begonyaları..
Yüzlerce tür, çeşit, hibrit aynı guruptan olsalar bile çok farklı bakım istekleri olabiliyor. Yani mesela baston gövdelilerin hepsi aynı iklimi sevmez. Bazıları sıcak sever, bazıları güneşi pek sevmez, bazıları esintisiz ortamlarda yaşayamaz. Bazı begonyalar hassastır asitli toprak ister. Bazıları da doğal gübrelerden ve doğal topraktan zarar görür.
Dolayısıyla… Çok genel bakım bilgileri vermek yanlış olur. Aşağıda ‘Begonya Çeşitleri’ başlığı altında bu sitede tanıtılmış begonyaların sayfa linkleri var. Onları okuyarak begonyanıza uygun bakımı öğrenmelisiniz. Listede olmayan türleri lütfen aşağıya yazın.
Begonya türleri, çeşitleri
Ağaç begonyası
Şeker begonyası (Begonia × semperflorens-cultorum)
Yumrulu begonya (Begonia × tuberhybrida)
Paşa Çadırı (Begonia ‘Erythrophylla’)
Reks begonyası
Ev begonyaları
Sofi Sesil begonyası (Begonia Sophie Cecile)
Gelin damat çiçeği (Begonia boliviensis)
Begonia bowerae (kirpikli begonya)
Diğer türler siteye eklendikçe bu listede yerlerini alacak.
'Begonyalar, Begoniaceae familyası' hakkında sorular, açıklamalar
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.