Geçmişten Günümüze Çin Tarihi
Çin tarihinin en önemli unsurlarından biri hanedanlardır. Hanedanlar, Çin’i yöneten aynı soydan gelen bir dizi imparator ve imparatoriçe tarafından yönetilir. Bir hanedan devrildiğinde, yeni bir tane yerini alacak ya da Çin farklı devletlere bölünür. Hanedan dönemi M. ö.150’den MS 1911’e kadar sürmüş ve Çin tarihinin en uzun dönemlerinden biri olmuştur. Bu hanedanlar, Konfüçyüsçülük olarak bilinen en etkili fikirlerden biri tarafından bir arada tutulmuştur.
Zhou (Chou) Hanedanı (MÖ 1122 – 256)
Bu dönem, geleneksel Çin kültürünün edebiyatı ve felsefesinin yanı sıra modern yazının gelişimini içerir. Zhou lideri Kral Wu, Shang tarafından “Batı koruyucusu” olarak atanmıştı. Shang dilini ve kültürünü paylaşan, erken Zhou hükümdarları, Fetih ve kolonizasyon yoluyla, yavaş yavaş Yangtze Güney Shang kültürünü genişletti. Zhou’nun ilk merkezi olmayan yönetimi, feodal yasal bağlardan ziyade aile bağlarına dayanan proto-feodaldi. Zaman geçtikçe, şehir devletlerinin Zhou hanedanı yerel yönetimler ve tarımsal vergilendirme üzerinde daha fazla kontrol ile kademeli olarak merkezileşti.
Han Hanedanı (MÖ 206 – MÖ 220)
Çin tarihinin en önemli hanedanlarından biri olan Han Hanedanı Shi Huangdi’nin ölümünden kısa bir süre sonra, başkenti Chang’an’da Han adında yeni bir hanedan ortaya çıktı. İmparatorluklarını yönetmek için Han, sonraki her hanedanın kopyalayacağı Konfüçyüsçülüğe dayanan bürokratik bir model geliştirdi. Konfüçyüsçülük bireysel ahlak ve etiği vurgular ve uygun olanı ele alır. Yöneticiler tarafından siyasi iktidarın kullanılmasına başlandı. Kamu hizmeti için sınav sistemi oluşturuldu. M.ö 124, İmparator Wu Ti (141-87 M. Ö.) seçilen öğrenciler için ücretsiz eğitim ile Çin tarihindeki ilk üniversite kuruldu. Konfüçyüs bilim adamları önemli statü kazandı ve entelektüel, edebi ve sanatsal eserler verildi. Çin tarihinin dünyayı etkileyen icatlarından ikisi, kağıt ve porselen, Han zamanlarından kalmadır.
Wu Ti ayrıca Hunlara (Çince Hsiung-Nu) karşı birçok kampanya yürüttü ve imparatorluğu batıya genişletti ve Orta Asya’dan Antakya, Bağdat ve İskenderiye’ye karavan trafiğini mümkün kıldı. Bu “İpek Yolu” idi. Çin ipeğini Roma İmparatorluğu’na ihraç etmek için kullanılırdı. Çin orduları ayrıca Kore ve Vietnam’ın bazı bölgelerini işgal etti ve ilhak etti [Vietnam sadece 800 yıl sonra bağımsızlığını yeniden kazanacaktı]. Ancak, kuzeyden devam eden baskınlar, nüfusun doğuya ve güneye kaymasına neden oldu. Başkent M.S. 25 civarında Luoyang’a taşındı. M. S. 220 yılına gelindiğinde, Çin tarihinin en önemli imparatorluklarından Han İmparatorluğu çöktü ve uzun bir ayrılık ve İç Savaş dönemi izledi.
Çin tarihinde MS 386 ve 581 yılları arasındaki dönem geleneksel olarak Kuzey ve Güney hanedanları olarak adlandırılır, Kuzey – Tuoba’nın (Moğol halkı) kontrolü altında – jiankang’da (Nanking) kurulan Çin hanedanları ile kültürel olarak bağlantılıydı. Kuzey Wei hükümdarları Budizm’in ateşli destekçileriydi. 477’de İmparator Hsiao-Wen Shaolin Manastırı’nı inşa etmişti luoyang’daki başkentin yakınında. İlk başrahip, Budist öğretilerini yaymak için Çin’e gelen Hintli bir ustaydı. Shaolin Tapınağı Kung Fu ve Zen Budizm’in doğum yeri oldu. Yakındaki Longmen mağaralarındaki büyük budalar da aynı döneme aittir. Benzer şekilde, güneyde rahipler, Taocu felsefeyle uyumlu Budist fikirleri yaydılar.
Bu dönemde, özellikle Orta Asya’dan gelen tüccarlar veya Budist misyonerler olmak üzere büyük bir yabancı göçmen akını yaşandı. Bazıları Çin’e yerleşti ve resmi görevlerde bulundu, Çin yaşam tarzını benimsediler, ancak kendi sosyal geleneklerini korudular. Bu dönemde yine Çin tarihini ve dünyayı değiştiren barut icat edildi. Barut başlangıçta havai fişekler için kullanıldı. Çinlilerin uzun süredir kullandığı fakat 1000 yıl sonra Avrupa’da ortaya çıkan el arabası da bu dönemde icat edildi. Çin uygarlığı her zaman dünyayı etkilemiştir. Çin tarihi farklı milletlerle etkileşim ile gelişmiştir ve etrafındaki uygarlıkları geliştirmiştir.
İkinci İmparatorluk Dönemi: (589 – 1644) ve Sui Hanedanı: (589 – 618)
Çin tarihinde topraklar, MS 589‘da kuzeyden Sui tarafından yeniden bir araya getirildi. Bu dönemin önemli bir başarısı, Sarı Nehri Yangtze havzasına bağlamak ve tahılın luoyang’ın Kuzey başkentine taşınmasını kolaylaştırmak için büyük Kanal’ın tamamlanmasıydı. M.S 605 civarında tamamlanan kanalın ilk seyri, Wu Krallığı döneminden (M.ö. 486) başlayarak daha önce inşa edilen birkaç bölümü birbirine bağladı. Sui hükümdarları sınırlarını genişletmekle ilgilendiler ve pahalı askeri kampanyalara başladılar. Güneyde büyük ölçüde başarılı oldular. Ancak, Kore’ye karşı feci sonuçlardan sonra, son Sui İmparatoru generalleri tarafından öldürüldü ve bunlardan biri bir sonraki Hanedanı başlattı.
Tang Hanedanı: (618 – 907)
Başkenti Chang’an’da (şimdi Xi’an) bulunan Tang Hanedanı, tarihçiler tarafından Çin tarihinin en yüksek noktası olarak kabul edilir. Çin’in sınırlarını doğuda Kore’ye ve güneyde Vietnam’a kadar genişlettiler. Hatta ipek yolu boyunca modern Afganistan’a kadar bir kontrol koridoru genişlettiler. MS 700 yılına gelindiğinde, Chang’an dünyanın en büyük ve en zengin şehriydi. Hindistan, Pers, Suriye, Kore ve Japonya’dan tüccarlar, din adamları ve elçiler Başkent Chang’an sokaklarında kalabalıklaştı. Yabancı temaslar tarafından teşvik edilen imparatorluk, birçok alanda yaratıcılığın çiçek açtığını gördü.
Genel olarak, Konfüçyüs zamanında Hindistan’da ortaya çıkan Budizm, Tang döneminde gelişti, Çin tarihinin ve geleneksel kültürünün kalıcı bir parçası haline geldi.
Çin tarihinde bu dönem aynı zamanda önemli bir sosyal değişim zamanıydı; resmi sınav sistemi, aile bağlantıları olmayan eğitimli erkeklerin hükümet yetkilisi olarak hizmet etmelerine neden oldu ve güneyden beyefendilerin işe alınması, altıncı yüzyılda başlamış olan kültürel birleşmeye katkıda bulundu. Tang ayrıca köylü ailelerine hayat arsaları verdikleri toprak reformu başlattı. Böylece Çin tarihinde modernleşme başladı.
Tang dönemi Çin tarihinde edebiyat ve sanatın altın çağıydı. Blok baskı icat edildi, bu da yazılı kelimeyi çok daha büyük bir kitleye ulaştırdı. Baskı ayrıca oyun kartlarının ve hatta kağıt paranın üretilmesine de izin verdi. Halk isyanları İmparatorluğu zayıflattı ve Kuzey işgalcilerin hanedanı 907’de sonlandırmasını mümkün kıldı. Bir sonraki yarım yüzyıl, Çin’in birden fazla krallığa parçalandı.
Song Hanedanı: (960 – 1269)
Çin, ekonomik refah dönemini başlatan Song ile yeniden bir araya geldi. Song dönemi iki aşamaya ayrıldı: Kuzey Song (960-1127) ve Güney Song (1127-1279) Jin Hanedanı Kuzey Çin’in kontrolünü kaybetti ve lin’an bir sermaye ile Yangtze güneye çekildi.
Bu süre zarfında, güneydeki genişletilmiş Ekim ve hızlı büyüyen bir Vietnam pirinç suşunun ithalatı sayesinde nüfus iki katına çıktı. Song Hanedanı, şehirlerin Ticaret, Sanayi ve deniz ticareti merkezleri olarak gelişmesiyle dikkat çekicidir. Yeni bir zengin halk grubu-ticaret sınıfı-eğitim yayıldıkça ortaya çıktı ve bir piyasa ekonomisi kıyı illerini ve iç kısımları birbirine bağlamaya başladı. Arazi mülkiyeti ve devlet istihdamı artık zenginlik ve prestij kazanmanın tek yolu değildi.
Song dönemi, dünya tarihinde banknot veya kâğıt para ihraç eden ilk hükümet ve Çin tarihinde kalıcı bir donanma kuran ilk hükümetti.
Dönemin istikrarı mevcut sosyal yapıyı yeniden zorladı. Dahası, Neo-Konfüçyüs filozofları, itaat ve uyumun tek taraflı yükümlülüklerini vurgulayan, meşhur muhafazakâr (tamamen gerici olmasa da) resmi bir inanç geliştirdiler. Sonuç olarak, toplum ve ekonomi, 1912’de hanedan Çin’in çöküşüne kadar büyük ölçüde statik kalacaktır.
Yuan (Moğol) Hanedanı: (1279 – 1368)
Onüçüncü yüzyılın ortalarına gelindiğinde, Cengiz Han’ın altındaki Moğollar Pasifik’ten Avrupa’ya uzanan büyük bir imparatorluk yaratmıştı. Orta Asya’nın Müslüman krallıklarını içeriyordu ve Avrupa’ya iki kez nüfuz etmişti. Torunu Kubilay Han, Kuzey Çin’i, Batı Çin’in çoğunu ve bugünkü Moğolistan’ı kapsayan bir bölgenin Valisi olarak başladı (harita). 1271’de Kubilay Han resmen Yuan Hanedanlığı’nın kurulmasını ilan etti ve başkenti Dadu’ya (bugünkü Pekin) taşıdı. Yaz başkenti Shangdu’daydı-Coleridge’nin şiirinin Xanadu’su. Çin’i birleştirmek için Güney Song’a karşı büyük bir saldırı başlattı ve sonunda ülkeyi 1279’da birleştirdi. Ekonomik büyümeyi teşvik ederek iyi yönetti: yol ve su iletişimi yeniden düzenlendi ve geliştirildi ve İmparatorluk boyunca tahıl ambarları inşa edildi. Pekin şehri yeniden inşa edildi ve tamamen yenilenmiş olan büyük Kanal’ın son durağı oldu.
Moğol egemenliği zamanı bir hanedan olarak adlandırılırken, aslında bir işgal hükümetiydi. Moğollar mevcut hükümet yapılarını kullandılar, ancak kullandıkları dil Moğol’du ve kilit pozisyonlardaki yetkililer imparatorluklarının diğer bölgelerinden Çinli değildi. Çin soylularının hükümete katılmasına izin verilmediğinden, sanat ve edebiyata devam etmekte özgürdüler. Bu, drama, opera ve yazılı argo kullanımının artmasına yol açtı.
Ming Hanedanı: (1368 – 1644)
Ming (parlak) Hanedanı, general olan ve Moğollara karşı bir isyan başlatan bir köylü ve eski Budist keşiş tarafından kuruldu. Hong Wu (büyük askeri) adını aldı. ve başkentini Nanjing’de kurdu-daha sonra bir Ming İmparatoru onu Pekin’e geri taşıyacaktı. Hongwu, hükümetin ve toplumun tüm yönlerini yeniden düzenledi-esas olarak başkalarının iktidarı gasp etmesini önlemek için. Başbakanlığı ortadan kaldırdı ve bürokrasinin doğrudan kontrolünü ele geçirdi. Yeni bir yasa kodu yazdı ve sosyal hareketliliği önlemek için (bir köylünün İmparator olmasını sağlayan), tüm meslekleri üç büyük sınıfla kalıtsal hale getirdi: köylüler, zanaatkârlar ve askerler.
Modern Çin
Konfüçyüs, Çin’deki bir bölünme döneminde bir bilim adamıydı ve Zhou Hanedanı iktidara geldiğinde bu ideolojiyi benimsediler. Konfüçyüsçülük, Cennetin görev ilkeleri üzerine kurulmuştur. Konfüçyüsçülükten önce tanrılar olmasına rağmen, Cennet fikri yabancı bir kavramdı. Cennetin görevi, bir toplumda hiyerarşik yapıyı öbür dünyaya ulaşmak için kullanma fikridir. Bir toplumda 5 ana ilişki vardır, En belirgin olanı baba ve oğul arasındaki etkileşimdir. Bu kavram, üstlerin ve altların olduğu fikrini zorladı ve cennete gitmek için toplumda buna göre hareket etmelisiniz. İmparatorlar aynı standartta tutuldu. Bir imparator devrildiğinde, Cennetin görevine itaatsizlik ettiği ve hak ettiği düşünülüyordu. Konfüçyüsçülük bugün Çin toplumunda hala önemli bir rol oynamaktadır ve yaşamın hemen hemen her alanında bulunabilir.
1911’de Çin, bir demokrasi oluşturmak için Qing Hanedanlığını devirdi, ancak 1916’da hükümet dağıldı. Bu, Çin’in birkaç küçük devlete bölünmesine yol açan büyük bir kaosa neden oldu. Sonunda, iki büyük parti Çin’i yeniden birleştirmeye çalıştı. Bunlardan biri demokrasiyi arayan milliyetçi bir partiydi ve diğer parti komünizm yoluyla Çin’i yeniden birleştirmeye çalıştı. Mao Zedong tarafından yönetilen Komünist Parti, 1934’te dağlara kaçtı, ancak daha sonra 1949 devriminde tüm Çin’i geri aldı. Bu, milliyetçi partinin Tayvan’a kaçmasına yol açtı.
Şimdi Çin Halk Cumhuriyeti olarak bilinen Mao Zedong, çeşitli derecelerde başarı ile çok sayıda kültürel ve endüstriyel devrime öncülük ediyor. Çin daha modern olmaya çalıştıkça, kapitalizmin azalmasına ve artmasına neden oldu. Bugün görülen Çin, Çin’in kitlesel nüfusunu desteklemek için komünizm ve kapitalizmin bir karışımıdır. Bu, Çin tarihine çok kısa bir genel bakıştır; tarih ve Konfüçyüsçülük bugün toplumun hemen hemen her alanında rol oynadığı için anlamak bir ömür boyu sürecektir.
İlginizi Çekebilir: Almanya Tarihi