Hunlar. Çağdaş bir sanatçı tarafından çizim
Roma'nın Boğaziçi krallığı üzerindeki egemenliğini ilan etmesi seksen yıldan biraz daha uzun sürdü. İsyancı kral Mithridates VIII'in isyanını bastırdıktan ve kardeşi Kotis I'i tahta çıkardıktan sonra (hükümdarlık dönemi MS 45/46 - 67/68), imparatorluk Karadeniz'in kuzey topraklarını sıkı kontrol altına aldı.
XNUMX. yüzyılın ortalarından beri. e. Uygulama nihayet şekillendi, taht için her yeni yarışmacı, ancak Roma'da adaylığı onaylandıktan sonra Kuzey Karadeniz bölgesi toprakları üzerinde resmi bir unvan ve güç kazandı.
Ancak Boğaziçi hiçbir zaman imparatorluğun bir vilayeti haline gelmemiş, kendi politikası ve yönetim sistemi ile bağımsız bir devlet olarak kalmıştır. Roma, her şeyden önce, göçebe istilalarını kendi topraklarında sınırlamanın ve Kuzey Karadeniz bölgesinde istikrarı sürdürmenin önemli bir unsuru olarak krallığın bütünlüğünü korumakla ilgileniyordu.
Roma ile müttefik
Boğaziçi krallığının hükümdarlarının asıl görevi, yerel kaynaklardan ve Roma uzmanlarından oluşan bir askeri güç pahasına kendi sınırlarının ve imparatorluk sınırlarının korunmasını sağlamaktı. Güç gösterecek kadar silahlı oluşum yoksa, komşu barbar kabilelere hediyeler ve ödemeler bölgenin çıkarlarına yönelik eylemlerini sağlamak veya imparatorluk topraklarına saldırıları önlemek için kullanılırdı. Üstelik Roma, o döneme ait bulunan cenaze törenlerine dayanarak, birlik devletini sadece insanla değil, maddi kaynaklarla da destekledi.
Karadeniz'in kuzey kıyıları, Roma ordusuna seferler için gerekli tahıl, balık ve diğer kaynakları sağlamak için bir terminal görevi görerek, imparatorluğun doğu sınırlarında yaşanan düşmanlıklarda önemli bir rol oynadı.
Kudretli komşuya rağmen, MS 62. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kuzey Karadeniz bölgesinde. e. askeri faaliyetlerde artış oldu. Dahası, bireysel göçebe baskınlarında değil, Yunan devletlerinin kendi başlarına baş edemediği büyük çaplı istilalarda ifade edildi. Böylece, MS XNUMX civarında İskitler tarafından kuşatıldı. e. Chersonesus, saldırganları yalnızca Aşağı Moesia eyaletinden özel olarak oluşturulmuş bir Roma askeri seferinin desteğiyle geri püskürtebildi.
Gelecekte, barbar kabilelerin saldırısı sadece şiddetlendi. Rheskuporis I (68/69 - 91/92) - Kotis'in oğlu, krallıkla birlikte (miras olarak) ve savaşın yükünü aldı. Batıdaki İskit sorununu bir süre etkisiz hale getirdikten sonra, savaşları devletin doğu sınırlarına aktardı ve burada madeni paraya bakıldığında birçok büyük zafer kazandı.
Rheskuporis ben bozuk para. Kaynak: Askeri tarih ve Kimmerya Boğazı'nın askeri işleri. Yu A. Vinogradov, V. A. Goroncharovsky
Rheskuporis'in varisi - Sauromates I (93/94 - 123/124) aynı anda iki cephede askeri operasyonlar yürütmek zorunda kaldı: baskınlar için tekrar kuvvet toplayan Kırım İskitlerine ve muhtemelen Sarmatyalı kabilelere karşı Doğu, Boğaziçi krallığının Taman kısmındaki Yunan şehirlerini harap etti.
Düşmanlıklara paralel olarak, krallığın doğusunda hızlı sur inşaatı kaydedildi. Gorgippia'da (modern Anapa) bulunan bir mermer levha, yerleşimdeki savunma duvarlarının yıkılmasından ve daha sonra tam olarak restorasyonundan bahsediyor:
"... büyük çar Tiberius Julius Sauromates, Sezar'ın arkadaşı ve Romalıların arkadaşı, dindar, ömür boyu Augustus'un baş rahibi ve anavatanın hayırsever, şehrin yıkılmış duvarlarını temelden dikti ve şehirlerini karşılaştırarak çoğalttı. atalarının sınırları ile ... "
Gorgippia ile eşzamanlı olarak, Tanais'in surlarının güçlendirilmesi (modern Rostov-on-Don'un 30 km batısında) ve Kepa şehrinin tahkimatları gerçekleşti, ancak bu, onu 109 civarında meydana gelen tam yıkımdan kurtarmadı.
Genel olarak bu dönemle ilgili olarak çağımızın birinci ve ikinci yüzyıllarında Kuzey Karadeniz bölgesinin barbar dünyasının sürekli bir hareket halinde olduğunu söyleyebiliriz. Sadece Yunan şehirleri değil, Roma İmparatorluğu'nun Tuna vilayetleri de kabilelerden sistematik bir saldırıya maruz kaldı. Bu sürecin sonucu, sınırların güçlendirilmesi ve bölge ülkelerinin askeri güç geliştirmesi oldu. MS II. Yüzyılın sonlarında Roma ile müttefiklik politikasını sürdüren Bosporan krallığı. e. birkaç büyük askeri zafer kazanmayı ve komşu barbar kabileleri bir kez daha pasifleştirmeyi başardı, böylece bölgeyi korudu (ve hatta bir yerde artırdı) ve durgun ekonomiyi geri getirdi.
Roma Dönemi Boğaziçi Krallığı.
Kaynak: Kimmer Boğazı'nın askeri tarihi ve askeri meseleleri. Yu A. Vinogradov, V. A. Goroncharovsky
Bununla birlikte, nüfusun büyük kitlelerinin göç çarkı çoktan başlatılmıştı ve (Roma ekonomisinin durgunluğuyla bağlantılı olarak) Boğaz krallığını daha sonra uzun sürmeyen derin bir krizle tehdit etti.
Sonun başlangıcı
II. Yüzyılın sonundan bu yana, daha önce devletin savunmasını sürdürmek için düzenli olarak fon ayıran Bosporalı krallar, bu yükü giderek şehir sakinlerine kaydırmaya başladılar. Bu ekonomik zorlukların önemli bir nedeni, Roma'nın Boğaziçi krallığına yönelik politikasında, bölgeleri sürekli barbar baskı altında tutmak için gerekli olan sübvansiyonlarda ve kaynak arzında bir azalma olarak ifade edilen değişiklikti.
Hızla değişen dış politika durumuna verilen yanıtlardan biri olarak, iki hükümdarın kendi aralarında iktidarı paylaştığı İstanbul Boğazı üzerinde ortak yönetim vakaları XNUMX. yüzyılda yaygınlaştı.
251. yüzyılın ortalarında Gotlar, Beruli ve Boranların kabileleri Kuzey Karadeniz bölgesi sınırlarına kadar ilerledi. Roma sınırları da büyük bir saldırıya maruz kaldığı için, Tuna üzerinde bulunan orduları güçlendirmek için Roma birliklerinin Taurica topraklarından çekilmesi tam anlamıyla gerçekleştirildi. Bosporan krallığı aslında yeni düşmanlarla baş başa bırakıldı. Karşılaşmanın başlangıcındaki ilk kurban tamamen yıkılmış Gorgippia idi. Yaklaşık on beş yıl sonra (254 ile XNUMX arasında) Tanais kaderini tekrarladı.
Büyük olasılıkla, bu dönem, görünüşe göre üzücü olduğu ortaya çıkan, Bosporan güçleri ile yeni barbarlar arasındaki bir dizi savaşı gizliyor. Bazı tarihçiler, yenilgilerin ana nedenlerinin, öncekilerden çok daha fazla sayıda, silah ve diğer savaş taktikleri ile farklı olan düşmanın saldırılarını püskürtmek için tasarlanmamış olan, o zamanlar mevcut olan stratejik doktrinin yetersizliği olduğuna inanıyor. operasyonlar. Birkaç yüzyıl boyunca başarıyla uygulanan savunma yöntemlerinin yeni bir düşmanın önünde uygun olmadığı ortaya çıktı.
Gotlar Tuna'ya taşınır (376) Kaynak: "Alman savaşçı, 236-586". Ospray Yayıncılık
Gotların saldırısı sırasında İstanbul Boğazı artık Roma'nın çıkarlarını destekleyemedi ve Karadeniz kıyılarında istikrarı sağlayamadı. Darbelerden zarar gören imparatorluk ve etrafı düşmanlarla çevrili olan Bosporan krallığı, kurulan ilişkileri ve ekonomik faydaları kaybederek birbirlerinden gittikçe uzaklaştı. Bu olayların sonucu, o zamanki iktidardaki Rheskuporid IV ile kökeni kesin olarak bilinmeyen belirli bir Farsanz arasındaki iktidarın bölünmesiydi. Tahta yükselen yeni eş hükümdar, barbar tehdidine karşı direnişi zayıflatmakla kalmadı, aynı zamanda fırsatı hemen değerlendiren fatihlere Boğaziçi filosu, limanları ve korsan baskınları için kapsamlı altyapı sağladı.
Barbarların deniz yolculukları. 1 - kampanya 255/256; 2 - 257 kampanyası; 3 - 275'te baskın; 4 - barbarların yoğunlaştığı alanlar. Kaynak: Kimmer Boğazı'nın askeri tarihi ve askeri meseleleri. Yu A. Vinogradov, V. A. Goroncharovsky
Boğaz topraklarından ilk deniz yolculuğu 255/256'da gerçekleşti. İçerisindeki ana vurucu güç olarak hareket eden Boran kabilesi, ilk kurban olarak Pitiunt şehrini seçti. Bu iyi güçlendirilmiş Roma kalesi, General Sukkessian komutasındaki bir garnizon tarafından savunuldu. Hareket halindeyken şehrin duvarlarına inen barbarlar onu fırtına ile almaya çalıştılar, ancak ciddi bir tepki gördükten sonra geri döndüler ve kendilerini son derece zor bir durumda buldular. Gerçek şu ki, varır varmaz, güçlerine güvenerek, Bosporan gemilerini geri bıraktılar. Deniz iletişimlerini gönüllü olarak kaybeden Boralılar, ancak kendilerine güvenebilirlerdi. Her nasılsa Pitiunt bölgesindeki gemileri ele geçirip çıkan fırtınalarda büyük kayıplar vererek kuzeye geri dönmeyi başardılar.
Böylelikle, Bosporan limanlarından gelen barbarların ilk korsan saldırısı son derece başarısız oldu.
Ertesi yıl korsanlar tekrar deniz yolculuğuna çıktı. Bu sefer hedefleri tapınağı ve içinde saklı zenginlikleriyle ünlü Phasis şehriydi. Bununla birlikte, kuşatma zor olan bataklık arazisi, yüksek savunma duvarları, çift hendek ve birkaç yüz savunma oyuncusu, saldırganları geçen yılın üzücü deneyimini tekrarlamaktan caydırdı. Yine de eli boş dönmek istemeyen barbarlar, Pitiunte'den intikam almaya karar verdiler. Trajik bir tesadüf eseri, şehrin sakinleri topraklarına ikinci bir saldırı beklemiyorlardı ve savunmaya hazırlanmadılar. Ayrıca geçen sefer bir barbar baskınında savaşan Sukkessian, Antakya bölgesinde Perslere karşı askeri operasyonlar yürüten Pitiunt'ta o sırada yoktu. Anı yakalayan barbarlar, emrinde ek gemiler, bir liman ve zengin ganimetlerle duvarları hiçbir zorluk çekmeden kırdılar.
Gotlar. Kaynak: Cermen ve Dacians. Ospray Yayıncılık
Korsanlar zaferden esinlenerek güçlerini yeniledi ve Trabzon'a saldırdı. Orada bulunan etkileyici garnizona rağmen, savunucuların morali son derece düşüktü. Birçoğu sürekli eğlenceye düşkündü, genellikle sadece görevlerinden ayrıldılar. Saldırganlar bundan yararlanmayı başaramadı. Bir gece, önceden kesilmiş kütüklerin yardımıyla, üzerlerine oyulmuş basamaklarla şehre doğru ilerlediler ve kapıları açtılar. Trabzon'a akın eden korsanlar, burada gerçek bir katliam düzenleyerek, zengin ganimet ve çok sayıda köleyle Boğaziçi krallığının limanlarına geri döndüler.
Topraklarında yapılan önemli enjeksiyonlara rağmen, başka yönlerde işgal edilen Roma İmparatorluğu, korsan baskınlarına hızlı bir şekilde cevap veremedi. Bu durum, barbarların yıkıcı baskınlar yapmak için tekrar gemilere binmesine izin verdi. Küçük Asya zaten yağmalanmış olduğundan, 275 civarında Boğaz'ı geçmeye ve Ege Denizi'nin genişliğine girmeye karar verdiler.
Baskın filosu etkileyiciydi. Bazı eski yazarlar 500 gemi bildirdi. Bu veriler bugüne kadar doğrulanmamış olsa da, gerçekten ciddi bir kuvvetin yelken açtığı sonucuna varılabilir. Bizans'ı (gelecekteki Konstantinopolis, modern İstanbul) fırtına ile ele geçiren barbarlar, ertesi gün en büyük Bitinya kenti olan Kyzikos'u ele geçirdiler ve operasyon alanına girdiler. Ancak korsanların yıkıcı planları, güç toplamayı ve gemilerinin çoğunu yok etmeyi başaran Roma ordusu tarafından engellendi. Kendilerini denizden kopuk bulan barbarlar, manevra kabiliyetinde önemli ölçüde kaybettiler ve onları takip eden Roma lejyonlarına defalarca savaş vermek zorunda kaldılar. Tuna üzerinden kuzeye geri çekilirken askerlerinin çoğunu kaybettiler. Sadece Roma'daki isyan korsanları korsanların tam yenilgisinden kurtardı, bu da Roma ordusunu yöneten imparator Gallienus'un başkente dönmesine ve saldırıyı zayıflatmasına neden oldu.
Görünüşe göre kayıptan sonra filo ve imparatorluk topraklarından utanç verici geri çekilme, barbarlar Boğaziçi krallığından intikam almaya karar verdiler. Ülkenin Avrupa kısmındaki birçok şehir yıkıldı veya talan edildi. Sikke basımı yedi yıldır durdu.
Sonraki yıllar sadece kriz durumunu daha da kötüleştirdi. Korsanların deniz yolculukları devam etti. Birkaç yıl boyunca Karadeniz, Ege ve hatta Akdeniz kıyıları saldırıya uğradı. Roma, büyük çabalar pahasına, barbarlarla yaptığı savaşı kendi lehine tersine çevirmeyi başardı ve güçlerini zayıflatarak yıkıcı baskınları geçici olarak durdurdu.
Gotik savaşçılar (IV.Yüzyıl). Kaynak: Roma Almanlarının ve Daçyalıların Düşmanları. Ospray Yayıncılık
Krize rağmen, Rheskuporis IV bir şekilde gücünü korudu. Muhtemelen, boğazın Avrupa kısmının barbarlar tarafından tahrip edilmesi sırasında Taman Yarımadası topraklarına sığındı. Tahtta kalmaya çalışan Rheskuporides, daha sonra, önce Boğaz'ın başkentinde nüfuz sahibi bazı soylu ailelerden gelen Sauromates IV ve ardından Tiberius Julius Teiran (275/276 - 278/279) ile ortak hükümdarlık yaptı. saltanatı sırasında, bir tür büyük zafer kazandı ve şerefine, Boğaziçi krallığının başkentinde bir anıt dikildi:
"Göksel tanrılara, Kurtarıcı Zeus'a ve Kurtarıcı Hera'ya, Kral Teiran ve Kraliçe Elia'nın zaferi ve uzun ömürlülüğü için."
Bazı bilim adamları, bu askeri zaferin Roma İmparatorluğu ile ilişkileri yeniden kurmayı ve devletin bütünlüğünü korumayı amaçladığına inanıyor. Kuzey Karadeniz bölgesinin eski devletlerinin XNUMX.-XNUMX. yüzyılların sonundaki tarihi oldukça zayıf çalışıldığı için günümüzde bundan daha doğru sonuçlar çıkarmak mümkün değildir.
285 / 286'da Teiran, tahtta belirli bir Fofors tarafından geçti. Nasıl iktidara geldiği bilinmemekle birlikte, Boğaziçi iktidar hattının doğrudan varisi olmadığına, daha ziyade bu dönemde yönetiminde ivme kazanan barbar asaletinin bir temsilcisi olduğuna inanmak için sebepler var. Bosporan krallığı. Hükümdarlığının başlangıcında, Kuzey Karadeniz bölgesindeki şehirleri kale olarak kullanan barbar ordularının Küçük Asya topraklarına baskın düzenlediği gerçeğine dayanarak, yeni hükümdarın Roma ile dostluktan keskin bir şekilde döndüğü sonucuna varılabilir. imparatorluk ile yeni bir çatışma. Bu süreç, hakkında çok az şey bilindiği birkaç Bosporan-Chersonese savaşıyla sonuçlandı. Bununla birlikte, Boğaz'ın bir süredir hala Roma politikasına bağlı kaldığından, Chersonesus'un Kırım komşusunu kazandığı sonucuna varılabilir.
Geçmiş savaşlar neticesinde devlet ekonomisi yıkıldı, ancak Kırım'ın doğusunda yaşam devam etti. Romalı tarihçi Ammianus Marcellinus'un 362'de Bosporialıların (kuzey ülkelerinden diğer büyükelçilerle birlikte) imparator Julian'a topraklarında barış içinde yaşamalarına ve imparatorluğa haraç ödemelerine izin verme talebiyle geldiklerinden bahsetmesi oldukça belirgindir. Bu gerçek, XNUMX. yüzyılın ortalarında, Boğaziçi krallığının topraklarında bir miktar devlet gücünün hala korunduğunu göstermektedir.
Devletin bütünlüğünün çökmesi ve Konstantinopolis'e teslimiyet
Boğaziçi krallığının tabut kapağındaki son çivi Hun istilasıydı.
Alan kabileleri birliğini bozguna uğratan Hunlar, batıya, Roma İmparatorluğu sınırlarına gitti. Boğaziçi şehirleri işgalleri sonucunda ciddi hasar görmedi. Bu topraklar Hunlar için belirli bir tehdit oluşturmadığından, işgalciler kendilerini yalnızca askeri ve siyasi itaatlerine sınırladılar.
Hunlar, Attila'nın ölümünden sonra XNUMX. yüzyılın ortalarında kitlesel olarak Kuzey Karadeniz bölgesine dönmeye başladı. Bazıları Taman Yarımadası'na yerleşti, geri kalanı ise Panticapaeum bölgesine yerleşti ve kendi kontrolleri altında iktidarı ele geçirdi.
Ancak XNUMX. yüzyılın ilk yarısında görünüşe göre bazı iç devlet değişiklikleri sırasında Boğaz, Hun etkisinden kurtuldu ve yine Bizans ile bağlarını güçlendirmeye başladı. Konstantinopolis'te Hristiyanlığa geçen Hun prensi Gord'un (veya Grod), Boğaz'ı korumak amacıyla imparator tarafından Meotida bölgesine (Azak Denizi) gönderildiği bilinmektedir. Ayrıca, Dalmaçya tribününün komutasında İspanyolların bir müfrezesinden oluşan bir Bizans garnizonu eyaletin başkentine getirildi. Ancak Hun rahiplerinin komplosu sonucu Grod öldürüldü, aynı zamanda garnizonu yok etti ve Boğaziçi krallığında iktidarı ele geçirdi.
Bu olaylar 534 civarında gerçekleşti ve Karadeniz'in kuzey kıyılarında Bizans sefer kuvvetlerinin işgali ve Boğaz krallığının nihai bağımsızlığını kaybetmesiyle sonuçlandı. Bin yıllık devletin yaşamı, eyaletlerden biri olarak Bizans İmparatorluğu'na dahil edildikten sonra sona erdi.
Kaynaklar:
1. Yu A. Vinogradov, V. A. Goroncharovsky "Boğaz krallığının askeri tarihi." "Lomonosov" yayınevi, 2017
2. V. M. Zubar, A. S. Ruslyaeva "Kimmer Boğazı kıyılarında." "Stilos" yayınevi, 2004