Normalleşme: Tam Olarak Neyi İfade Ediyor?
Akıl hastalığı, cinsellik, duygusallık veya cinsiyet rolleri ile ilgili “bunu normalleştirelim” ifadesini hiç duydunuz mu? Son zamanlarda normalleşme, artık sosyal olarak dışlanmak istemeyen birçok insan grubuna görünürlük kazandırdı. Ancak bu kelime sosyoloji alanında her zaman için bu kadar sık kullanılmamıştır.
Bu makalede, normalleşmenin ne olduğu, kökenleri, uygulaması ve toplumu neyin gerçekte normal olduğunu sorgulamaya nasıl yönlendirdiğinin kısa bir özetini bulacaksınız. Diğerleri gibi, bu terim de her gün yeni tanımlar kazanıyor. Ancak, buna rağmen temellerinin sağlam olduğunu söyleyebiliriz.
“Normalleşme” kelimesi nereden geliyor?
Son zamanlarda, özellikle sosyal değişim çerçevesinde bu kelimeyi birkaç kez okumuş olabilirsiniz. Filozof Michel Foucault, normalleşme terimini kullanan ilk kişiydi. Sosyoloji alanına bu kavramı uygulamadan önce, bu tabir, bir dizi verinin normal bir dağılıma uymasını sağlayan matematiksel sürece atıfta bulunan istatistiksel bir terimdi.
Foucault bu terimi yerleşik iktidarı eleştirmek için kullandı, çünkü “normal”i (ve dolayısıyla kabul edilebilir ve arzu edilir) yerleşik bir normla ilişkilendiriyordu. Bununla birlikte, bu düzenleme grupları kontrol etmenin bir yoluydu ve toplumda bir arada var olan normların bir toplamı değildi.
“Normalleşme” ne anlama geliyor?
Normalleşmenin ne olduğunu yanıtlarken, belirli bir davranışın normal olarak görüldüğü, yani bir grup insan için norm dahilinde görüldüğü bir süreci ifade ettiğini unutmayın. Foucault, Discipline and Punish (Disiplin ve Ceza, Hapishanenin Doğuşu) adlı kitabında, bir davranışın iki koşulu karşıladığında normal hale geldiğini öne sürüyor:
- Bireyler onu idealleştirdiğinde. Birincisi, insanlar davranışın özünde iyi olduğuna inandıklarında bu olur. İkinci olarak, bunu yaşamları boyunca ulaşmaları gereken bir hedef olarak gördüklerinde. Buna bir örnek evliliktir. Bunu bir düşünün. Toplumda, birine imzalı bir taahhüt vermek, bu idealizasyonu başarmak adına son derece ideal bir şeydir.
- Sistem, bireyi, bir görevi yerine getirdiği için ödüllendirir. Önceki örnekten yola çıkacak olursak, evlenmek, sosyal statü, çalışma izinleri ve hatta belki de yeni bir vatandaşlık gibi bir dizi avantajı beraberinde getiriyor.
Temel olarak, kitleler, kültürel çerçevelerine bağlı olarak normal gördükleri şeyleri kabul eder, takip eder ve bunların çevresinde örgütlenirler.
Yeni nesillerde normalleşme
2008 ekonomik krizinin ve aile modellerindeki değişikliklerin kolektif düşüncenin evrimi için inanılmaz derecede belirleyici olduğunu söylemek doğru bir tespit olacaktır. Sonuç olarak, neredeyse tüm felsefi söylemler halihazırda yerleşik normları şu ya da bu şekilde eleştirir. Dahası, bireysellik, çeşitlilik ve sürekli değişim ile işaretlenmiş bir toplumda, “normal” daha da bulanıklaşan bir fikir olmuştur.
Yeni nesillerin düşüncede ilerlediği ve bu değişiklikleri kucakladığı da artık büyük bir sır değil. Bu, “normalleşme” kelimesini de birçok sosyal bütünleşme hareketinin bayrağı haline getirdi. Örneğin zihinsel bozukluklar, cinsellik ve işlevsel çeşitlilik vb. konuları bunlara örnek olarak verebiliriz.
Ancak normalleşme kavramı da bu süreçte çok değişti. Örneğin, entegrasyon hareketleri söz konusu olduğunda, normalleşme dışlamanın tam tersi haline geldi. Bu tarzda bir normalleşmeyi başarmak için bireyler farklı stratejilere dayanmalıdırlar:
- Propaganda. Azınlıkların psikolojik düzeyde tuhaf ve mesafeli görünmemesine izin verdiği için görünürlük önemlidir. Bir anlayışı yayma güçleri sayesinde, bunun birçok örneğini sosyal ağlarda bulabilirsiniz.
- Çeşitlilik için eğitim. Yeni nesillerde, entegrasyon programları daha açık ve kapsayıcı düşünceye yol açma konusunda belirleyici oldu.
- Yasal çerçeveye dahil olma. Bu, sosyo-politik sistem ve yasaların olabildiğince çok grubu hesaba katması ile ilgilidir.
- Davranışsal pekiştirmeler. Benlik saygısını artırmak ve güvenli alanlar gibi bazı avantajlar bu normalleştirmeyi uygulamakla bağlantılıdır.
Normalleşmenin avantajları ve dezavantajları
Bu terimin günlük dile yerleştirilmesi birçok azınlık grubunun durumunu biraz daha iyileştirmiştir. Kuşkusuz, göçmenler, LGBT+ topluluğu, zihinsel bozukluğu olan kişiler ve hatta insan olmayanlar gibi belirli grupların lehine birçok yardım, yasa ve hareket görmüşsünüzdür.
Ayrıca, araştırmalar, yıkıcı davranışların normalleşmesinin, bağımlılıklar ve şiddet gibi farklı sosyal sorunlara yönelik çözümlerin uygulanmasında önemli bir engel olabileceğini ortaya koymuştur.
Ek olarak, bazı gruplar da bu normalleşmeden yararlanamadılar. Daha önce “normal” olmanın avantajlarından yararlanan büyük kolektifler şimdi ayrıcalık veya sosyal onay kaybından muzdariptir. Bu genellikle gruplar arası mücadelelere yol açar.
Gördüğünüz gibi bu açık bir süreç. Normalleşme, daha kapsayıcı bir topluma doğru yeni yollar açar. “Normal” kelimesinin giderek daha fazla birey grubu için anlam ifade ettiğini görmemiz de, aslında artık sadece bir zaman meselesidir.
“Gücün olduğu yerde direniş vardır.”
– Michel Foucault