26 Nisan 1986’nın ilk saatlerinde dünya, tarihin en kötü nükleer felaketine tanık oldu. Kuzey Ukrayna’daki Çernobil nükleer santralinde bir reaktör patladı. Avrupa’nın her yerinde ve dünyanın büyük bir kısmına radyoaktif bulutlar yayıldı. Atmosfere toplamda, 500 Hiroshima bombasının eşdeğeri olan 50 milyon radyasyon yayıldı. Çernobil’e ait bu özel alıntıda: Nükleer Felaketin Tarihçesi, hasarlı reaktörden birkaç mil uzakta bulunan 50.000’lik bir şehir olan Prypiat’tan yapılan dramatik göçlere şahit oluyoruz.
Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri Mihail Gorbaçov, 26 Nisan ‘da sabah saat 05.00 civarında uyandırıldı. Çernobil nükleer santralinde bir patlama ve yangın olmuştu, ancak reaktör sağlamdı. Sovyet liderlerinin diğer üyelerini uyandırmaya ya da hafta sonu Politbüro’nun toplantısını bir oturumunu arayarak iptal etmeye ihtiyaç olmadığını düşündü. Bunun yerine, Gorbaçov patlamanın nedenlerini araştırmak ve sonuçlarını ele almak için bir devlet komisyonu kurulmasını onayladı.
Sovyet hükümetinin başkan yardımcısı Boris Shcherbina, Ukrayna’ya gönderildi. Saat 8: 00’de, nükleer santralin inşaat işçilerini ve operatörlerini barındıran Prypiat’a geldi. Patlamadan 18 saat sonra reaktör tamamen imha olmuştu ancak, Sovyet hiyerarşisinde hiç kimse, reaktörün öldüğünü ilan etme sorumluluğunu üstlenmedi. Bu nedenle felaketin sonuçlarıyla başa çıkma konusunda çok az şey yapıldı. Shcherbina yaptığı bir toplantıda, bir erime olduğunu ve reaktörün çekirdeğinin hasar gördüğünü, radyoaktivitenin her yere yayıldığını açıkladı.
Soru şuydu? Daha fazla radyoaktivite üretilmesinden nasıl kurtulunacaktı? Shcherbina bunu su kullanarak çözme önerisinde bulundu. Ancak ona nükleer bir ateşi suyla doldurmanın aslında yangını yoğunlaştırabileceği açıklandı. Birisi kum kullanmayı önerdi. Ama reaktöre nasıl getirilecekti? Shcherbina bölgeye askeri helikopterlerle kumun getirilmesini söyledi ve Komutanlar Prypiat’a doğru yola çıktı.
Saat 9.00’dan sonra, komisyon üyeleri beyin fırtınası yaparken, reaktör aniden uyandı. Üç güçlü patlama, hasarlı reaktörün üstündeki koyu kırmızı gökyüzünü aydınlattı ve havaya kırmızı sıcak yakıt çubukları ve grafit parçaları yolladı. “Bu çarpıcı bir manzaraydı,” dedi komisyonun uzmanlarından biri, yüksek komisyonun bulunduğu Prypiat parti merkezinin üçüncü katından manzarayı gözlemledi. En kötü senaryo şimdi gerçekleşiyordu. Bu patlama daha sonra gelecek olan daha büyük patlamanın habercisiydi. Bekleyip görmekten başka çare yoktu.
Ama bu, daha büyük bir patlama olmadan bile, Prypiat vatandaşlarını büyük tehlikelere soktu. Rüzgâr aniden toplandı, hasarlı reaktörden kuzeye doğru radyoaktif bulutlar sürüyor ve şehrin bazı kısımlarına yayılıyordu. Radyasyon seviyesi, Prypiat şehir merkezinde, 40 ila 320-330 mikroroentgens (elektromanyetik radyasyona maruz kalan eski bir birim) veya saatte 1.2 roentgens oranında şehir merkezinde yükseldi.
Prypiat’a hükümet komisyonu üyesi olarak gönderilen Moskova nükleer enerji araştırma enstitülerinden birinin direktörü olan Armen Abagian, Shcherbina’ya yaklaştı ve şehrin tahliye edilmesi gerektiğini söyledi.
Fakat 1963’te Sovyetler Birliği’nde kabul edilen hükümet yönetmeliklerine göre, radyasyon dozu 75-roentgene ulaşmadıkça sivil nüfusun tahliyesi gerekli değildi. Komisyonun kıdemli sağlık görevlisi olan Yevgenii Vorobev, resmi bir eşikle henüz bir araya gelmediği için, tahliye emrini vermekten kaçındı.
Polisler gaz maskeleri giydi, ancak halkın duyumları sadece dedikodulardan ibaretti.
Daha sonra insanlar şehri terk etmeye başladı. Şehirlerarası telefon şebekeleri kesildi ve nükleer santrallerdeki mühendislerin ve işçilerin, arkadaşlarıyla ya da akrabalarıyla, olayları ve haberleri paylaşmaları yasaklandı. Fakat Sovyet vatandaşlarına her zaman hizmet eden devlet ve medya ağları, Prypiat’ta hızlı bir şekilde faaliyete geçtiler. Patlamadan sonraki saatler içinde elektrik santrali kazasıyla ilgili söylentiler dolaşıyordu.
Prypiat şehri, felaket kazalarının gerçekliğine yavaş yavaş uyanıyordu. Bir inşaat firmasında kıdemli bir mühendis olan Liudmila Kharitonova, kır evine doğru giderken, kendisi ve ailesi polis tarafından durduruldu. Liudmila sokaklarda köpük seliyle karşılaşınca şehre geri dönmek zorunda kaldı. Yollar su kamyonları tarafından özel bir teknikle temizlenmeye çalışılıyordu. Öğleden sonra askeri personel taşıyıcıları sokaklarda ortaya çıktı ve askeri uçaklar ve helikopterler gökyüzünü doldurdu. Polis ve ordu, solunum maskeleri ve gaz maskeleri giyiyordu. Çocuklar okuldan döndüler, iyot tabletleri verildi ve içeride kalmaları tavsiye edildi.
Kharitonova, “Akşam saatlerinde daha fazla alarm vermeye başladık” diye hatırladı. “Alarmın nereden geldiğini söylemek zor, o andan sonra metalik bir koku almaya başladık” dedi. Şehirden çıkılması gerektiği bilgileri dolaşıyordu. Ancak, ne olduğu ve ne beklenmesi gerektiği konusunda resmi bir bilgi yoktu. Liudmila ve ailesi Yaniv tren istasyonuna gitti ve Moskova’ya giden bir trene bindi. “Askerler Yaniv istasyonunda devriye geziyorlardı” diye hatırladı. “Küçük çocuklarla çok sayıda kadın vardı. Hepsi biraz karışık görünüyordu, ama sakin davranıyorlardı. Ama yine de yeni bir çağın ortaya çıktığını hissettim” dedi.