Bölge sisteminde amaç; hastaya hastalığını tanıtarak tedavide hekimle işbirliği yapmasını sağlamaktır. Hastaya astımın değişken bir hastalık olduğu, semptomlar ve PEF değerleri ile ilgili bu değişkenliğin izlenebileceği, klinik bulgulardaki kötüleşmenin erken saptanıp, uygun tedavinin kısa sürede başlanması ve hastanın ne zaman hekime, ya da hastaneye başvurması gerektiği konuları öğretilir. Bölge sistemi hastalığın derecesini (hafif, orta, ağır) göstermeyip, o andaki hastanın klinik ağırlığını belirtir. Örneğin hafif astımlı bir hasta kırmızı bölgeye girebileceği gibi, ağır astımlı diğer bir hasta yeşil bölgede olabilir. Böylece elinde bulunan yazılı plana göre (Bkz. ½ekil 4) hasta ne zaman, ne yapması gerektiğini bilir. Önerilen bölge sistemi trafik ışıklarından esinlenerek yapılmıştır. Buna göre yeşil, sarı ve kırmızı bölge vardır.
Yeşil Bölge
Yeşil her şey yolunda demektir. Astım kontrol altındadır. Hastanın hemen hiç semptomu yoktur. Uyku kesintileri ve aktivite kısıtlanması olmaz. PEF beklenenin %80-100`ü arasındadır. Günlük PEF değişkenliği %20`den azdır.
Yeşil bölgede hastalığı kontrol altında tutmak için verilecek tedavi hastalığın ağırlığına göre değişir. Hafif persistan, orta persistan ya da ağır persistan astımı olan hastayı yeşil bölgede tutmak için verilen ilaç doz ve çeşidi farklıdır. Eğer hasta 1-3 ay boyunca yeşil bölgede kalırsa bir basamak aşağı inilerek tedavi tekrar düzenlenir.
Sarı Bölge
Sarı dikkatli olun uyarısıdır.
-
Hastada öksürük, hırıltılı solunum, göğüste tıkanma gibi semptomlar ortaya çıkmış, noktürnal semptomlar ve aktivite kısıtlaması başlamıştır.
-
Semptomlara paralel olarak PEF`te düşüş vardır (%60-80)
-
Günlük PEF değişkenliğinde artışlar (%20-30) oluşmuştur.
Yeşil bölgede giden bir hastada bu bulguların görülmesi akut bir eksaserbasyonu, ya da hastalığın kötüleştiğini gösterir. Bu durumda hasta inhale steroid ve kısa etkili beta-2 agonist dozunu artırır, oral steroid başlar ve daha önce yazılıp eline verilen akut atak tedavi planını uygular. Klinik bulgulardaki bozulmalar pro-filaktik tedavinin yetersiz olduğunun ve hastalığın kötüleştiğinin göstergesi de olabilir. PEF ölçümleri yeşil zon değerlerine ulaşıncaya kadar:
-
Kısa bir süre günde 30-60 mg oral steroid verilir, yeşil bölge değerine ulaşınca steroid azaltılarak kesilir. İki haftadan kısa süreli oral steroid kullanımlarında doz azaltmaya gerek olmadan verilebilir.
-
Daha önce inhale steroid alan hastalarda ise inhale steroid dozunun artırılması diğer bir seçenektir. Yeşilden sarıya geçişler sık oluyor ise astım kontrol altında değil demektir. Hastayı yeşil bölgede tutmak için verilen tedavi yetersiz kalıyordur, bu nedenle hastanın tekrar değerlendirilmesi ve tedavi dozlarının artırılması veya ilaç kombinasyonlarının ayarlanması uygun olacaktır. (Çevre, ilaç ve teknik uyumun irdelenmesi).
Kırmızı Bölge
Kırmızı renk alarm demektir.
-
Hastanın istirahatte de yakınmaları vardır, semptomlar nedeni ile aktivite kısıtlanmıştır.
-
PEF %60`ın altındadır. Ağır semptomları olan hastanın PEF`teki aşırı düşüşleri saptar saptamaz akut atak tedavi planını uygulaması gerekir.
-
Hasta hemen 2-4 puf kısa etkili inhaler beta-2 agonist alır. Bronkodilatatöre rağmen PEF %60`ın altında kalıyor ise zaman kaybetmeden doktora ya da acil servise başvurur. Kırmızı bölgede kısa etkili inhale beta-2-agonist dozunun artırılması ve sistemik steroidlerin mümkün olduğu kadar erken tedaviye eklenmesi tedavinin temelini oluşturur. İlk bronkodilatatör tedaviye iyi yanıt alınırsa hasta sarı bölge tedavi planını uygular. Hastanın kırmızı bölgeye girmesi yeşil bölgede kullandığı tedavinin yetersiz olduğunun göstergesidir. Hasta uyumu ve tedavi planı tekrar gözden geçirilir. Hastayı yeşil bölgede tutabilmek için ilaç dozları artırılır.