Devletçilik ilkesine ve ülkede ilk olarak millileştirilen işletmelere gelin birlikte bakalım.
Devletçilik, sanıldığı gibi her ekonomik faaliyeti yalnız devletin uğraşı alanı sayan bir ilke değildir. Ne sosyalizm ne de liberalizm diyen Atatürk bu ilkeyi şöyle tanımlıyor:
Gerek Sivas gerek Misak-ı Milli gerekse Lozan'da tavizsiz olması gerektiği dile getirilen siyasi ve iktisadi bağımsızlık, İzmir İktisat Kongresi'nde bir kez daha vurgulanır.
Atatürk'ün bu yaklaşımı kongrenin sonunda alınan Misak-ı İktisadi kararlarına da yansır. Metnin 9. maddesi şöyle der:
O halde denilebilir ki Cumhuriyetin ilk yıllarında devlet, ekonomideki bağımsızlık ve milliyetçilik vurgusunu yabancıların Türk devletinin yargı ve mali kurallarına ve kararlarına uygun hareket etmeleri olarak anlar.
Ancak Atatürk vakit kaybetmeden iki işletme sahasının millileştirilmesinin çok önemli olduğunu düşünür. Bunlardan biri demiryollarından yabancı sermayenin tasfiyesi olur.
Millileştirme yapılan ikinci alan ise Duyunu Umumiye'nin kontrolü altında, Almanya ve Avusturya ortaklı bir şirket olan tütün rejisi olur.
Bu arada atlanmaması gereken devletçilik ile ilgili en önemli adımlardan biri "Kabotaj Kanunu"dur. Ve 1 Temmuz 1926'da yasalaşır.
1929 Dünya Ekonomik Krizi gelir çatar... Ve Türkiye ekonomisi dışa kapanarak devlet eliyle bir milli sanayileşme dönemine girer.
Bunun yanında 34-38 yılları arasında 32 yabancı şirketin Türkiye'de faaliyete geçtiğini düşünürsek Türkiye Cumhuriyeti "karma" bir ekonomik modeli tercih etmiş görünür. Ancak...