Reklamlari:
Indir 79.73 Kb.
KARŞI OY
Yurt dışında bulunan ve seçmen kütüğüne kaydolmadıkları için 1986 yılına kadar oy kullanamayan Türk vatandaşlarının seçme haklarını kullanma konusunda yaşadıkları bu sıkıntıya çözüm getirilmesi amacıyla 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 94 üncü maddesine 28.03.1986 gün ve 3270 sayılı Kanunla II nci fıkra eklenmiş ve anılan fıkranın (a), (b) ve (c) bentleri ile bu seçmenlerin gümrük kapılarında oy kullanmalarına imkân sağlanmıştır. Daha sonra, bu kişilerin seçme haklarını anayasal güvenceye bağlamak bakımından Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 67. nci maddesinde 23.07.1995 tarih ve 4121 sayılı Kanunla değişiklik yapılarak " yurtdışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun, uygulanabilir tedbirleri belirler." hükmü eklenmiştir.
Seçim mevzuatının Anayasaya uyumunun sağlanması için de 13.03.2008 tarih ve 5749 sayılı Kanunla, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanuna, yurtdışı seçmenlerin oy verme yöntemlerini ve genel ilkeleri belirleyen 94/A, mektupla oy vermeyi düzenleyen 94/B, sandıkta oy kullanmayı düzenleyen 94/C, elektronik ortamda oy kullanmayı düzenleyen 94/D ve gümrük kapılarında oy vermeyi düzenleyen 94/E maddeleri ilave edilmiş, 94 üncü maddenin II nci fıkrası ise yürürlükten kaldırılmıştır. Sonraki süreçte Anayasa Mahkemesi 29.05.2008 gün ve 33-13 sayılı kararıyla, 298 sayılı Kanunun 94/A maddesinde geçen "mektup" sözcüğü ile mektupla oy vermeyi düzenleyen 94/B maddesini Anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir.
Sözü edilen yasal düzenlemeler ve yargısal kararlar karşısında, anılan Kanunun 94/A maddesinin 1. fıkrası uyarınca, "Yurt dışı seçmenlerin sandık, gümrük kapılarında oy kullanma veya elektronik oylama yöntemlerinden hangisine göre oy kullanacağına yabancı ülkenin durumuna göre Dışişleri Bakanlığının görüşünü alarak Yüksek Seçim Kurulu" karar verecektir. Öncelikle belirtilmelidir ki, bu yasal düzenlemelerin temel amacı, yurtdışında bulunan seçmenlerin anayasa ile güvenceye bağlanmış en temel siyasi hak ve özgürlüklerinden biri olan seçme hakkını kullanmalarını kolaylaştırmak ve seçimlere mutlak suretle katılımlarını sağlamaktır. Yurt içindeki seçimlerde tek bir yöntemin benimsenmesine karşın, yurt dışındaki seçmenlerin oy kullanma yöntemlerinin artırılması ve bunlardan en elverişli olanının Yüksek Seçim Kurulunca saptanarak uygulanmasına olanak sağlanması da bu amacı açıkça ortaya koymaktadır. Nitekim, 5749 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, " Tasarıda, mektup, sandık, elektronik oylama ve gümrük kapılarında oy kullanma yöntemi getirilmiş, yabancı ülkenin durumuna göre hangi yöntemle oy kullanılacağının Dışişleri Bakanlığının görüşü alınarak Yüksek Seçim Kurulunca belirleneceği öngörülerek, bunlardan biri ile yurt dışında bulunan vatandaşların mutlak suretle ülkemiz için oy kullanmalarına imkân sağlanması amaçlanmıştır." denilerek, bu hususlar vurgulanmıştır.
Yasal düzenlemenin amacına ilişkin bu saptamadan sonra bazı hukuki sorunların sırasıyla değerlendirilmesi uygun olacaktır. Bu bağlamda ilk değerlendirilmesi gereken husus, Yasanın bugünkü biçiminde öngörülen üç yöntemden birinin diğerlerine nazaran uygulama önceliğinin bulunup bulunmadığıdır. Kuşkusuz, seçmenler açısından, bulundukları ülkede kurulan sandıkta oy vermek, gümrük kapılarında oy kullanmaktan daha kolay bir yöntemdir. Yine, Yasa metninde yöntemler gösterilirken sandıkta oy kullanma seçeneği ilk sırada sayılmıştır. Öte yandan, 5749 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, "Başkonsolosluklarda veya konsolosluklarda sandık kurulması suretiyle oy verilme usulü, seçmen iradesini yansıtması bakımından tercih edilen en iyi yöntem olmakla birlikte, özellikle Türk vatandaşlarının yoğun bir biçimde yaşadıkları ülkelerde Türk konsolosluklarında sandık kurulması konusunda güvenlik, personel ve benzeri konularda uygulamada yaşanacak zorluklar nedeniyle Tasarıda bu yöntemin dışında da çözümler getirilmiştir." ifadesine yer verilerek, gümrük kapılarında oy kullanılması yönteminin muhafazası, diğer yöntemlerin de ihdas nedenleri açıklanmıştır. Görüldüğü üzere, oy kullanma yöntemine ilişkin olarak, yasanın metninden ve gerekçesinden saptanan esas amacı (ratio legis), yurtdışındaki seçmenlerin öncelikle o ülkedeki diplomatik veya konsüler temsilciliklerde kurulacak sandıklarda oy kullanmalarının sağlanması, bu yöntemin uygulanmasını engelleyen makul ve makbul nedenler bulunması durumunda da, alternatif olarak gösterilen diğer yöntemlerden biri ile oy kullanmalarının teminidir.
Çözümü gereken diğer bir sorun da, yurtdışında yaşayan seçmenlerin oy kullanmaları yönteminin belirlenmesi sırasında her bir ülke yönünden ayrı ayrı değerlendirme yapılıp yapılamayacağıdır. Temsilciliklerde sandık kurulmasının öncelikli yöntem olması ve Kanun metnindeki "yabancı ülkenin durumuna göre" ifadesi, hangi yöntemle oy kullanılacağı saptanırken her bir yabancı ülke bakımından ayrı ve diğer ülkelerden bağımsız bir değerlendirme yapılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Nitekim, Anayasa Mahkemesinin 29.05.2008 gün ve 33-13 sayılı iptal kararında, "... Yüksek Seçim Kurulu her ülke için ayrı ayrı bu oy verme yöntemlerinden hangisinin uygulanacağına Dışişleri Bakanlığının görüşünü alarak karar verecektir." ifadesiyle de bu husus vurgulanmıştır. Esasen aksi düşünce kabul edilecek olursa, kanun koyucunun asıl yöntem olarak öngördüğü sandıkta oy verme yönteminin hayata geçirilmesi olanağı ortadan kalkacaktır. Zira, doğal afetler, iç savaş, diplomatik ilişkilerin askıya alınması, yabancı ülkenin sandıkta oy vermeye karşı çıkması v.b nedenlerle, herhangi bir yabancı ülkedeki temsilciliğimizde sandık kurulamaması her zaman mümkündür. Bu durum sadece o ülke için belirleyicidir. Diğer ülkelerde uygulanacak yöntemi saptamada etkili olması kabul edilemez. Bu itibarla, herhangi bir yabancı ülkedeki temsilciliklerimizde sandık kurulması suretiyle oy kullanma yöntemi benimsenirken, bir diğer yabancı ülkede bu yöntemin uygulanmasına olanak bulunmadığı için bu ülkedeki seçmenlerimizin gümrük kapılarında oy kullanmalarını kararlaştırmak mümkündür.
Yasa metninden açıkça anlaşılan ve vurgulanması gereken diğer bir husus ise, her bir yabancı ülke bakımından sandıkta oy kullanma, elektronik oylama veya gümrük kapılarında oy kullanma yöntemlerinden sadece birinin uygulanabilecek olması, diğer bir ifadeyle, aynı yabancı ülkede yaşayan seçmenlerin birden fazla yöntemle oy kullanamayacakları hususudur.
Yüksek Seçim Kurulu'nun yurtdışındaki seçmenlerin hangi yöntemle oy kullanacaklarını belirlerken takip etmesi gereken metoda gelince: Kurul, milletvekili genel seçimi, Cumhurbaşkanı seçimi ve halk oylamalarında seçmen haklarına gerçek anlamda işlerlik kazandırmak için, yurtdışındaki temsilciliklerimizde sandık kurulması suretiyle oy kullanılmasının öncelikli yöntem olduğu fikrini benimseyerek, bu seçimlerden belirli bir süre önce, her bir yabancı ülke bakımından sandık kurulmasının mümkün olup olmadığını araştırmalıdır. Dışişleri Bakanlığı ile koordineli olarak yapılacak olan ve o yabancı ülkede yaşayan Türk seçmen nüfusu, genel güvenlik, temsilcilik binalarının fiziki şartları, ulaşım, iletişim ve personel olanakları, yabancı ülkenin sandık kurulmasına izin verip vermediği gibi hususların değerlendirilmesine olanak sağlayan bu araştırma sonrasında, temsilciliklerde sandık kurulması mümkün olan ülkeler yönünden bu yöntemin uygulanması, sandık kurulmasına olanak bulunmayan ülkelerde ise seçme hakkının kullanımının diğer yöntemlerle sağlanması gerekir.
12 Haziran 2011 tarihinde yapılması muhtemel olan XXIV. Dönem Milletvekili Genel Seçimi'nde yurtdışında bulunan seçmenlerin hangi yöntemle oy kullanacakları hususu bu açıklamalar ışığında değerlendirilecek olursa; Yazışmalardan elde edilen bilgilerden, yabancıların seçim düzenlemelerine 31 ülkenin koşulsuz izin verdiği, aralarında ABD, Almanya ve Fransa'nın da bulunduğu 29 ülkenin izne tabi tuttuğu, diğer ülkelerin seçim yapılmasını ön bildirim v.b koşullara bağlı kıldıkları, istisnai olarak da bir ülkenin hukuk sisteminin temsilciliklerde oy sandığı kurulmasına cevaz vermediği anlaşılmaktadır.
Dışişleri Bakanlığı ile yapılan yazışmalarda özetle, çok sayıda Türk vatandaşının yaşadığı merkezlerdeki başkonsolosluklarda büyük ölçekli seçim sandığı kurulması için gerekli alanın tahsisinde sorun yaşanmayacağı, ayrıca temsilciliklerimiz tarafından yerel makamlarla eşgüdüm içerisinde, bulunulan şehirde ayrı bir yer kiralanması yoluna gidilmesinin de mümkün bulunduğu, personel sayısının yeterli olduğu, gerektiğinde merkezden personel takviyesi de yapılabileceği, oy verme sırasında gerekli güvenlik önlemlerinin güvenlik ataşeleri tarafından sağlanabileceği, bina dış güvenliğinin de yerel makamların sağlayacağı imkanlar ve gerektiğinde hizmet alımı yoluyla özel güvenlik firmaları kanalıyla temin edilebileceği, yurtdışı temsilciliklerimizin tümünün güvenlikli hatlar üzerinden Dışişleri Bakanlığı ile elektronik ortamda iletişim ağları bulunduğu, dolayısıyla seçim süresince Yüksek Seçim Kurulu tarafından uygun görülecek data merkezleri ile çevrimiçi bağlantı kurulmasının mümkün olabileceği, kapalı oy zarflarını havi ağzı mühürlü torbalar ile diğer seçim evrakının özel güvenlik önlemleri alınmış "strongroom"larda muhafaza edilebileceği, ayrıca seçim evrakının diplomatik kargo yoluyla güvenli bir şekilde ülkeye tesliminin sağlanabileceği belirtilmiştir.
Bu itibarla, diplomatik veya konsüler temsilciliklerde seçim sandığı kurulmasına koşulsuz izin veren ülkelerin tamamı veya en azından nüfus ve coğrafi ölçütlere göre seçilecek bir kısmındaki temsilciliklerimizde sandık kurulmasına imkân sağlayan dış koşulların oluştuğu açıktır. Keza, Almanya Federal Cumhuriyeti'nde bulunan 14 konsüler dış temsilciliğimizin fiziki şartları, personel, güvenlik, ulaşım, iletişim imkânları ile teknik altyapısının elverişli olması, Dışişleri Bakanlığının da uygun görüş bildirmesi nedeniyle, bu ülkedeki temsilciliklerde 60 sandığın kurulup 30 ilâ 37 gün süreyle faaliyete geçirilerek seçmenlere sandıkta oy kullandırılması mümkündür.
Teknik şartlar veya zaman yönünden olanaksızlık bulunup bulunmadığı hususuna gelince; yurtdışı seçmen kütüğümüz ülke esasına göre tutulmakta olup, sürekli güncellenen bu kütükteki bilgilere dayalı olarak geçmişte gümrük kapılarında oy kullanma işlemleri gerçekleştirilmiştir. Gerek dış temsilciliklerde sandık kurulması gerekse gümrük kapılarında oy kullandırılması yöntemlerinde ülke esasına göre kayıtlı seçmene oy kullandırılması söz konusu olduğu, yaşadıkları şehir ve oturulan adres bilgilerine göre işlem yapılmadığı için, bu yöntemler arasında temel bir farklılık mevcut değildir. Tek farklılık sandığın kurulacağı yere ilişkindir. Dolayısıyla, gümrük kapılarında oy verme sırasında kullanılan ve herhangi bir sorun yaşanmayan teknik altyapının yeni bir program ve yazılım desteğine ihtiyaç duyulmadan temsilciliklerdeki sandıklarda kullanılması mümkündür. Keza donanım yönünden de ilave alımlara ihtiyaç bulunmamaktadır. Son olarak satın alınan 85 bilgisayarın dış temsilciliklerde kurulacak sandıklara tahsis edilmesi suretiyle donanım ihtiyacı da bütünüyle karşılanmış olacaktır. Öte yandan, dış temsilciliklerdeki sandıklarda görevlendirilecek personelin temininde bir güçlük yaşanmayacağı yazışmalardan anlaşılmaktadır. Bu kişilerin eğitimi sürecinde de bir sıkıntı yaşanmayacaktır. Şöyle ki, gerek dış temsilciliklerde gerekse gümrük kapılarında kurulacak sandıklarda oy verme süreci aynı tarihte başlayacaktır. Gümrük kapılarında görevlendirilecek kişilerin eğitimlerinin o tarihe kadar tamamlanması gerekmektedir. Dolayısıyla, dış temsilciliklerdeki sandıklarda görevlendirilecek personelin eğitiminin de aynı süre içinde tamamlanması mümkündür.
Bu açıklamalar ışığında, genelde ulaşım, iletişim altyapısı, personel, güvenlik gibi konularda sorun yaşanmayacak olan ve sandık kurulmasına koşulsuz izin veren ülkeler ile özelde Almanya Federal Cumhuriyeti'nde bulunan 14 dış temsilciliğimizde sandık kurulması yönteminin benimsenmesinin, bu ülkelerde yaşayan Türk vatandaşı seçmenlerin seçme haklarını daha kolay kullanmalarına olanak sağlayacağını düşünüyorum.
Üye: Halim AŞANER