Tilkilerle yapılan 60 yıllık çalışma, köpeklerin nasıl evcilleştiğini açıklıyor!
Bilim insanları, köpek türlerinin avdaki agresif köpeklerden, sevimli ve dostça yavrulara nasıl dönüştüğünü yöneten genlere yeni bir ışık yaktılar.
Sovyetler Birliği günleri boyunca devam eden bir üreme deneyinin çabaları sayesinde araştırmacılar, tilkilerin ve diğer köpek türlerinin avdaki agresif köpeklerden, sevimli ve dostça yavrulara nasıl dönüştüğünü yöneten genlere yeni bir ışık yaktılar.
Belyaev, bir grup gümüş tilki aldı (gümüş kürklü kırmızı tilkiler) ve en dostça, en güler yüzlü bireyleri birbirleriyle yetiştirmeye başladı.
Nature Ecology & Evolution'da yayınlanan araştırmanın tamamı, 1959 yılında, Dmitri Belyaev adlı bir Rus bilim insanının, köpeklerin kurtlardan nasıl indiğini ve kendilerini evcilleştiren özellikleri nasıl aldıklarını öğrenmek için iddialı bir proje başlatmaya karar vermesiyle başlamış oldu. Belyaev'e göre köpeklerin davranışları ve tutumları genetik olarak kalıtsaldı. Bu yüzden, kurtlardan köpek yavrusuna geçişi görmek için tilki yetiştirmeye karar verdi.
Belyaev, bir grup gümüş tilki aldı (gümüş kürklü kırmızı tilkiler) ve en dostça, en güler yüzlü bireyleri birbirleriyle yetiştirmeye başladı. Bu durumda, uysal temel olarak parmaklarını kafeslere sokan insanlara saldırmayan bireyleri ifade eder. Bir sonraki neslin en cılız yaratıkları birbirleriyle beslendi ve en sonunda soyundan gelenler aktif olarak insanları aramaya ve şefkat belirtileri göstermeye başladı. Kıvırcık kuyruklar ve sarkık kulaklar gibi evcil köpeklerin bazı önemli biyolojik özelliklerini bile göstermeye başlamışlardı.
Aynı zamanda, Belyaev ve ekibi, agresif ve saldırgan davranışlar için sergileyen, onlara yaklaşan herhangi bir insana saldıran veya hırlayan başka bir gümüş tilki serisini yetiştirdiler. 40 nesilden sonra, proje iki farklı türk geliştirmiş oldu. Uysal ve agresif tilki.
“Kızıl tilki evcilleştirme deneyi, köpeklerin evcilleştirme geçmişini tekrarlamak ve evcilleştirme genlerini tanımlamak için mükemmel bir fırsat sunuyor. Çünkü evcilleştirmenin kendisi tam da davranış seçiminde gerçekleşti.” Diyor Kopenhag Üniversitesi'nden bir profesör ve yazar. Bu nedenle, 2010'da, kendisi ve meslektaşları, kırmızı tilki genomunu hangi tür genlerin evcilleştirilmesinde en merkezi olduğunu saptamak amacıyla sıralamaya karar verdi. Uysal, saldırgan ve nötr davranış sergileyen tilkiler olarak sıraladılar.
Zhang ve ekibi kızıl tilki için bir referans genomu üretti ve 10 evcil tilki, 10 agresif tilki ve 10 geleneksel tilki için genomları dizdi. Üç popülasyon arasında en çok değişen 103 genetik bölge tespit etmişlerdir. Bu genlerin çoğunun, davranış ya da bağışıklık fonksiyonları ile ilişkili olduğunu söylüyor. Bu bölgelerin yaklaşık 45'i köpeklerde evcilleştirmeyi modüle ettiği bilinenlerle üst üste binerken, 30'u da kırmızı tilkilerde uysallık veya saldırganlık ile bağlantılıydı.
Kızıl tilki evcilleştirme deneyi, köpeklerin evcilleştirme geçmişini tekrarlamak ve evcilleştirme genlerini tanımlamak için mükemmel bir fırsat sunuyor.
Çünkü evcilleştirmenin kendisi tam da davranış seçiminde gerçekleşti.
Özellikle takımın her şeyden önce ilgisini çeken bir gen vardı: Davranış özelliklerini yönetmek için iyi bilinen bir noktada bulunan SorCS1. Zhang, “Bu gen, yapay seleksiyon belirtileri olarak bilinen en iyi genler arasındadır, çünkü popülasyonlar arasında önemli ölçüde farklıdır” diyor. Belki de en ilgi çekici olanı, “bu genin işlevi daha önce iyi çalışılmış ve otizm ve Alzheimer gibi birçok insan davranış bozukluğu ile ilişkili olduğu ortaya konmuştur. Fareler üzerine yapılan son bir araştırma, SorCS1'in nöronal sinyallemede rol oynadığını ve bunun davranış ve mizacı neden etkilediğini açıklayabilir. “Bu nedenle, bu genin tilkideki evcilleştirici ya da saldırganlık seçiminde kilit bir rol oynaması çok olası.”
Ekip, bu teoriyi, neredeyse 1600 tilkinin insan gözlemcilerine nasıl tepki verdiğini ölçerek test etti ve daha sonra bu davranışı, her tilkinin taşıdığı SorCS1 versiyonuyla karşılaştırdı. Sonunda tilkinin uysal ya da agresif davranışının, sahip olduğu genin ne tür bir versiyonuna bağlı olduğunu buldu. Uysal tilkiler, agresif ve geleneksel tilkilerde bulunmayan genin bir versiyonuna sahipken, diğer popülasyonlarda agresif tilkilerde baskın olan genin farklı bir versiyonu oldukça nadirdi.
Yeni çalışma, yaklaşık 60 yıldır devam etmekte olan bir projenin oldukça etkileyici bir kilometre taşıdır, ancak sonuçların, hangi genin veya gen bölgelerinin bir köpeğin iyi bir oğlan çocuğu haline getirilebileceğini kesin olarak belirlediğinin kanıtı olarak görülmemelidir. Zhang, “Birçok gen, davranış özelliklerini düzenlemek için karmaşık şekillerde birlikte etkileşimde bulunuyor” diyor. Örneğin, popülasyonlar arasında değişen bir genetik bölge, özellikle insanlarda inanılmaz derecede kolay ve dostane kişilikleri ortaya çıkaran bir hastalık olan Williams-Beuren sendromu ile ilişkilidir.
Biri bu bölgenin uysal tilkilerde görünmesini beklerdi, ama agresif olanlarda ortaya çıktı. Öte yandan, Williams-Beuren sendromu olan insanlar da yüksek endişe nöbetleri yaşamaktadır. Tilkilerde kaygı insanlardan korkmaya neden olabilir ve bu da kaçınılmaz olarak agresif tepkilere yol açabilir. Genotipten fenotipe giden yolu izlemek, çoğunlukla korkunç derecede karışık bir karmaşadır.
Dahası, “Seçim sinyalini tanımlamak zor bir iştir, çünkü bireysel bir gen üzerindeki sinyal aslında çok zayıf olabilir” diyor Zhang. Ekip, SorCS1'i tespit etmede ve derinlemesine incelemede başarı buldu, ancak “bu karşılaştırma yoluyla tüm bireysel genleri tanımlayabileceğimizi beklemiyoruz” dedi.
Bununla birlikte, bulgular sadece farklı türlerdeki evcilleştirme davranışlarının aynı genetik mekanizmalarla işleyebileceğini değil, aynı zamanda davranışın yalnızca birkaç dış baskı nesnesine kökten dönüşebileceğini göstermektedir.