Suudi Arabistan'da çalışma hayatı, 14.09.2008
A. Temel belgeler
Suudi Arabistan Çalışma Yasası (İngilizce)
Suudi Arabistan’da istihdam edilen yabancı işçiler için el kitabı (İngilizce)
B. Önemli Genel Bilgiler
İş ilişkilerini tüm yönüyle tanzim eden Suudi Arabistan iş yasası, kapsamlı bir yasa olup, işçi ile işveren arasındaki iş ilişkilerini dengeli olarak düzenler. Suudi Arabistan İş Yasası, ister Suudili isterse yabacı uyruklu olsun, tüm çalışanlara istisnasız uygulanır.
Yasa ve hükümlerine saygı gösterilmesi, iş ilişkilerinde istikrarı sağlayacaktır. Suudi Arabistan Çalışma Bakanlığı, ülkedeki işçilerin yanı sıra iş ilişkisi bulunan tüm ilgililerden ve özel olarak işçilerden aşağıda belirtilen hususlara uymalarını ister:
§ İş akitlerinin yazılı olmasına,
§ İş saatlerine,
§ Önceden izin almaksızın veya geçerli bir sebep göstermeksizin işe gelmemeye,
§ İşyeri etkilililerinin emirlerine uymaya,
§ İşyerinde kullanılan araç ve gereçleri bozmamaya,
§ İşyeri amirleri ya da müdürüne gerek fiziki ve gerekse sözlü olarak saldırmamaya,
§ Hastalık iddiasında bulunmamaya, (gereksiz istirahat raporu almamaya)
§ İş güvenliği ve sağlığı konularındaki talimatları bilmezlikten gelmeye,
§ Olağanüstü durumların dışında işyerinden kaçmamaya,
§ Yıllık izin ya da diğer izinlerin bitmesinden sonra, tekrar işe dönüşlerde gecikmemeye,
§ S.Arabistan'a girişten sonra, 90 gün içinde işverenin çalışma ve oturum izinlerinin alınmasına ilişkin işlemleri başlatıp başlatmadığına emin olunmasına, (İş ve mesleğin icrası için oturum ve çalışma izinleri konusunda başka bir makama başvuruya gerek yoktur.)
§ İşçinin gerekli yasal işlemler yapılmadan başka bir işveren yanında çalıştırılması yasaya aykırıdır.
§ İşçi, yasal işlemler tamamlanmadan çalışma ruhsatında belirtilen mesleğin dışında bir işte çalıştırılamaz.
§ İşçi, çalıştığı işyerindeki kişilerden kaynaklanan bir sorun veya haksızlığa uğrarsa ve bu sorunu barışçı ve dostane yollarla çözemezse, çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu yetkili çalışma bürosuna (Mekteb al-Amel) başvurmalıdır.
§ Vize ve insan ticareti (simsarlık) yapılması yasaktır. Yasağa uymayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.
§ İşyerleri, iş yasası ve Çalışma Bakanlığı'nca onaylanan işyeri tüzüğü uyarınca çalışanlarının sağlık giderlerini üstlenir.
§ İşyerinin, tüm çalışanlarını iş kazasına karşı sigorta ettirmesi gerekir. İş kazası ve meslek hastalıkları konusunda Sosyal Sigortalar Yasasının iş kazalarına ilişkin hükümleri uygulanır.
C. Kefalet Sistemi
Suudi Arabistan’daki bütün yabancılar bu ülkeye bir Suudlunun kefaleti altında gelirler; onun işinde çalışırlar; oturma ve çalışma izinlerini onun vasıtasıyla alırlar. İşçiler izine ayrılacakları zaman gerekli çıkış-giriş vizesini kefil alır; bir işten ayrılıp başka bir işe girebilmeleri için de kefilin muvafakati aranır; ülkeden ayrılabilmek için kesin çıkış vizesini de kefil temin eder.
D. Çalışma İzni ve Oturum İzni
§ İşveren, Suudi Arabistan'a getirttiği işçinin ülkeye girişinden itibaren 90 gün içinde çalışma ve oturum iznini almalıdır. İşverenin bu izinleri almaması halinde, kendisine kanunla belirlenen cezalar uygulanır. Bu konumdaki işçinin çalışması, yabancı işçiler için düzenlenmiş olan yasa ve kararlara aykırı sayılır. İşçilerin işveren hakkında gerekli yasal önlemlerin alınabilmesi için bu gibi durumları konuyla yetkili Mekteb-al Amel'e (Çalışma Bürosu) bildirmeleri gerekir.
§ İşçi yapacağı işe göre tıbbi yönden sağlam olmalı, ülkenin ilgili sağlık kuruluşlarından düzenlenmiş sağlık raporuyla ve bu konuda yayınlanmış talimatlara uygun olarak sağlıklı olduğunu ispat etmelidir.
§ Çalışma izninin süresi bir ya da iki yıl olup, uzatılması hususunda işveren ve işçinin muvafakati ile ve aynı sürelerle yenilenebilir. Çalışma İzninin süresi biter bitmez yenilenmelidir. Çalışma ve oturum izinlerinin yenilenmesini geciktiren işveren hakkında oturum ve iş yasasının öngördüğü cezalar uygulanır. Oturum ve çalışma izninin yenilenmemesinden bizzat kendisi zarar gördüğünden işçi, iş ilişkisi devam ettiği sürece bu izinlerin yenilenmesini işverenden istemeli, işverenin bu talebi reddetmesi halinde ise, gerekli tedbirlerin alınabilmesi için bu durumu yetkili çalışma bürosuna bildirmelidir.
§ İşveren, çalışmak üzere gelecek olan işçinin giriş vizesi masraflarının yanı sıra, oturum, çalışma izinleri, işyerine ulaşım masrafları ile ülkeden giriş-çıkış vize masraflarını karşılamakla yükümlüdür,
§ S.Arabistan sınırları içinde dolaşan tüm işçilerin, çalışma ve oturum izinlerini gösteren belgeleri beraberlerinde taşımaları, çalışma büroları ve pasaport dairesi dâhil olmak üzere istenildiğinde ilgili ve yetkili tüm resmi kurumlara ibraz etmeleri gerekmektedir.
E. Çalışma ve oturum izinlerine nasıl sahip olunur?
Çalışma izni:
Çalışma izinleri belirlenmiş olan şartlar gereğince Çalışma Bakanlığı'ndan (Çalışma Büroları) verilir. Çalışma izni alınması için aşağıda belirtilen şartların işçi tarafından mutlaka yerine getirilmesi gerekmektedir:
§ İşçinin S.Arabistan'a yasal yollardan giriş yapmış olması,
§ İşçinin Suudili işveren ya da yatırım yasası gereğince yetki verilen yabancı işveren ile sözleşme yapmış olması, (Suud Hükümetinin 10 Nisan 2000 tarihinde kabul ettiği yeni Yabancı Sermaye Yatırım Kararnamesi kefalet sisteminde yumuşatıcı bazı hükümler içermektedir. Söz konusu kararnameye göre, yabancı yatırımcı ve onun Suudlu olmayan çalışanları, adına ruhsat çıkarılmış olan firmanın kefaletinde çalışabilirler.)
§ İşçinin ülkenin ihtiyaç duyduğu mesleki yeterlilik veya eğitim sertifikalarına sahip olması,
§ İşçinin en az altı (6) ay geçerlilik süresine sahip pasaportunun olması,
§ İşçinin sağlık yönden uygun ve hastalıklı olmaması.
Oturma izni :
Oturma izni Suudi Arabistan'ın çeşitli bölgelerinde bulunan Pasaport İdareleri tarafından belirlenen şartlara göre verilir.
G. İş Sözleşmesi:
Ülkemizden İş Kurumu Genel Müdürlüğü kanalı ile gelenlerin çalışma hayatı ile ilgili hak ve alacakları anılan kurum gözetiminde yapılan sözleşmelerle koruma altına alınmaktadır. Ancak, kendi imkanları ile iş bulup gelen vatandaşlarımızın sayısı İş Kurumu Genel Müdürlüğü kanalıyla gelenlerin sayısının çok üstünde olup, çok azının elinde İş Sözleşmesi bulunmaktadır. Suudi Arabistan’a gelecek her işçinin elinde hak ve alacaklarını belirten bir sözleşmenin bulunması zorunluluk arz etmektedir.
İş Sözleşmeleri süreli ve süresiz olmak üzere ikiye ayrılır. Süreli sözleşmeler sürelerinin bitmesiyle sona ererler. Ancak taraflar sözleşmenin devamına karar verirlerse söz konusu sözleşmenin süresi devam eder. Süresiz Sözleşmede taraflardan biri yasal bir nedene dayanarak karşı tarafa sözleşme süresinin bitiminden bir ay önce ihbarda bulunarak fesih talebinde bulunabilir. Bu uygulama, aylık maaşla çalışanlar için söz konusudur. Saat, parça, haftalık v.b. ücretle çalışanlar için ise sözleşmenin feshi için ihbar süresi 15 gündür.
Sözleşme, yasal olmayan bir nedenle feshedilirse fesihten mutazarrır olan hak talebinde bulanabilir. İşveren tarafından yasal bir gerekçe gösterilmeden sözleşmesi fesih edilen işçi, fesihle ilgili ihbarı alır almaz 15 günlük süre içinde kendisine en yakın olan Mekteb - al Amel’e (Çalışma Bürosu) şikâyet başvurusunda bulunarak uygulamanın durdurulmasını talep edebilir.
§ İş Sözleşmesi, işveren ile işçi arasında imzalanan bir sözleşme olup, bu sözleşme ile işçi, bir ücret karşılığı işverenin sevk ve idaresi altında çalışmayı taahhüt eder. İş sözleşmesi, her iki tarafın üzerinde anlaştığı şartlan içerir.
§ İşçi Suudi Arabistan'a gelmeden önce İşveren ya da vekili ile sözleşme imzalamalıdır. Bu sözleşme Arapça olarak düzenlenir. Arapça dilinin yanı sıra başka bir dilde de düzenlenebilir ancak, Suudi Arabistan yasaları önünde Arapça nüsha muteberdir. Bunun dışında başka bir iş sözleşmesi düzenlenmesine gerek yoktur.
§ İşçinin iş sözleşmesinin bir nüshasını alması ve ülkede çalıştığı sürece bu sözleşmeyi muhafaza etmesi gerekir.
§ İş sözleşmesinde işçinin mesleği açıklandığı gibi özellikle; imzalandığı tarih, işe başlama tarihi, işin yeri, sözleşme belirli süreli ise müddeti, ücret ve diğer ödemeler miktarlarıyla birlikte yer alır.
§ İşçi, işe başlaması tarihten itibaren üç aylık deneme süresine tabi tutulur. İşçiye aynı işveren yanında bir kereden fazla deneme süresi uygulanamaz. Sözleşme metninde, işçinin deneme süresine veya teste tabi tutulduğu hususu açık olarak yazılı olması ve süresinin de açık olarak belirtilmesi gerekir.
G. Çalışma Saatleri ve İzinler:
§ Asgari çalışma süreleri günde sekiz, haftada 48 saattir. Çalışma Mevzuatı hükümleri uyarınca Çalışma Bakanlığının onayı ile işin çeşidine ve işkolunun türüne göre Çalışma saatlerinin artırılması ya da azaltılması mümkündür. Oruç tutan çalışanlar için Ramazan ayı boyunca günlük çalışma süresi iki saat azaltılır. Namaz, dinlenme ve işe geliş-gidiş süreleri günlük çalışma saatlerinden sayılmaz
§ Fazla çalışma süreleri için işçiye ücretin % 50 fazlası ödenir. Yani fazla çalışılan her bir saatin ücreti normal çalışma süresinin ücretinin % 150'sine tekabül eder.
§ Cuma günü tam ücretli resmi tatil (istirahat günü) günüdür. İşveren, ilgili çalışma ofisinden onay almak suretiyle bazı çalışanları için bugünü haftanın diğer bir günüyle değiştirebilir. Yani haftalık çalışma süresi 6 günü geçemez. Her halükarda İşçiye dini yükümlülüklerini yerine getirme fırsatı verilmelidir.
§ İşçi, aynı işverene bağlı olarak bir yıl çalışmış olmak kaydıyla 15 gün yıllık ücretli izni hak eder. İzin süresinin ücreti izne başlanmadan peşin ödenir. Aynı işverende kesintisiz on yıl çalışan işçinin yıllık ücretli izni 21 gündür. Bu süreler iş sözleşmesi veya işyeri tüzüğüyle artırılabilir. İşveren işin gereğine göre iznin başlangıç tarihini belirleyebilir. Aynı zamanda işverenin onayını almak kaydıyla işçi, senede on günü geçmeyecek şekilde ücretsiz izin alabilir.
§ İşçi hastalığın ilk otuz günü tam ücretli olmak ve takip eden bir yıl içerisinde 60 günü ücretin ¾’ünü almak suretiyle hastalık izni alabilir. Bu durum İşverenin kabul ettiği bir uzman hekim, ya da hükümetin belirlediği ilgili makamdan alınacak sağlık raporuyla tespit edilmelidir.
§ Erkek veya kadın işçi, aşağıda belirtildiği şekilde diğer ücretli izin haklarından yararlanabilir.
§ Evlilikte 3 gün,
§ Erkek işçi için doğumda 1 gün,
§ Ramazan ayının 29. gününden itibaren 3 gün Ramazan Bayramı izni,
§ Kurban Bayramında Arafat’ta vakfe durulan günden itibaren 4 gün,
§ Krallığın Milli Günü olan 23 Eylül'de 1 gün,
§ Bayram izinlerinde işveren belirtilen tarihten önce veya sonra isterse bu süreleri artırabilir.
Kadın işçiler için hamilelik ve doğum izni ayrıntılı olarak aşağıda açıklanmıştır:
§ Kadın çalışan tahmini doğurma tarihinden önce 4 hafta, sonrasında 6 hafta olmak üzere toplam 10 hafta izni hak eder. Tahmini doğurma tarihi işyeri hekimince ya da Sağlık Bakanlığınca onaylanmış sağlık raporuyla tespit edilir. İşveren herhangi bir kadını doğumdan sonraki 6 hafta kesinlikle çalıştıramaz. Hamilelik ve doğum izni süresince kadın çalışana, bir yıldan fazla hizmeti varsa yarım ücret, üç yıl ve daha fazla hizmeti bulunanlara ise tam ücret ödenir.
§ Doğumdan sonra işe döndüğünde kadın çalışana diğer çalışanlara verilen izinlerin dışında günde bir saati geçmemek kaydıyla süt izni verilir.
§ İşveren muayene, tedavi ve doğum masraflarını üstlenir.
§ Hamilelik ve doğurma sürecinde işveren kadın çalışanın işine son veremez.
§ H. İş Sözleşmesinin Sona Ermesi
İşçi ve işveren arasında imzalanmış olan iş sözleşmesi aşağıdaki durumlarda sona erer :
§ İşçinin yazılı onayı bulunmak kaydıyla taraflar anlaşmışlarsa,
§ Sözleşmede belirlenmiş süre bitmişse,
§ Belirli süreli iş sözleşmesi süre bitiminde sona erer. Ancak işçi ve işveren aynı sözleşmeyi uygulamaya devam ederlerse sözleşme belirsiz süreli sayılır.
§ İşçi ve işveren olarak taraflardan herhangi birinin makul bir gerekçeyle ve 30 gün önceden diğer tarafa yazılı bildirimde bulunması kaydıyla belirsiz süreli iş sözleşmesine son verilebilir.
§ Geçerli bir nedene dayanmaksızın işçinin işine son verilemez. Verildiği takdirde işçi, işine son verilen günden itibaren iki hafta içinde Çalışma Ofisi’ne (Mekteb al-Amel) başvurabilir.
§ İşveren herhangi bir uyarıda bulunmaksızın aşağıdaki hallerden birinde işçinin işine son verebilir:
§ Şayet işçi kişiliği veya uyruğu konusunda sahte bildirimde bulunmuş ya da sahte diploma veya belge sunmuş ise,
§ Deneme süresi zarfında,
§ İşçi kasıtlı veya kusurlu olarak işverene maddi zarar verecek bir eylemde bulunmuş ve bu eylemi işveren vukuundan itibaren 24 saat içinde ilgili makamlara bildirmiş ise,
§ İşçi, işin ve işyerinin güvenliğine dair talimatlara aykırı davranmış ise,
§ İş Sözleşmesinde geçen temel görevler ihmal edilmiş ise,
§ Genel ahlaka veya güvenliğe aykırı, ya da onur kırıcı bir suçtan dolayı ilgili mahkemece verilmiş nihai bir hüküm varsa,
§ Çalıştığı işyerine ait bir sırrı ifşa etmiş ise,
§ Mesai saatleri içinde işverene veya sorumlu müdüre düşmanca davranış sergilemişse,
§ Geçerli bir mazereti olmaksızın, bir yıl içinde, kesintisiz 10 gün veya toplam 20 gün işe gelmemişse,
§ İş sözleşmesi sona erdikten sonra prensip, işçinin bütün haklarını alarak ülkesine dönmesidir. Eğer işveren tüm haklarını sağlamamışsa işçi, ülkenin her yerinde bulunan Çalışma Ofislerine (Mekteb al-Amel) şikâyet bildiriminde bulunabilir.
§ Talimatlara göre, (işçinin elinde işvereni ibra ettiğine dair bir belge) işveren tarafından verilmiş ve işçinin elinde tüm haklarını aldığını gösteren bir belge olmadan ülkeden çıkış işlemleri yapılmaz.
İş Sonu Tazminatı: Süreli iş sözleşmesinin bitmesi veya işveren tarafından fesih edilmesi halinde, sözleşme sahibi işçiye ilk 1-5 yılları için ödenecek yıllık tazminat miktarı yarım maaş (15 günlük) ve bundan sonraki her yıl için ise bu miktar birer maaş (30 günlük) kadardır. (Bir yıldan az çalışma süreleri için tazminat oransal olarak hesaplanmaktadır.)
H. Çalışma Büroları (Mekteb al-Amel) ve İşçi İhtilaflarını Çözen Komisyonlar
Suudi Arabistan'ın birçok vilayet ve bütün bölgelerine yayılmış otuz yedi Çalışma Bürosu bulunmaktadır. Suudi Arabistan’da bulunan her işçi bu bürolara müracaat ederek, işverenle ilişkileri hakkında her konuda bilgi edinme, hak ve yükümlülüklerini öğrenme imkânına sahiptir. İşçi şikâyetini de kendisine en yakın Çalışma Bürosuna iletebilir.
Çalışma Büroları, işçilerin her türlü ihtilaflarına bakar, işçi ile işveren arasında vuku bulan ihtilafları çözmeye gayret sarf eder. Çalışma Büroları işçi-işveren ihtilaflarına çözüm bulamadıkları takdirde, sorunu işçi ihtilafları ile ilgili işçi komisyonlarına havale eder. Bu komisyonlar, İş Kanunu gereği sorunlara bakmaya özel Mahkemeler konumundadır.
Bunlar :
· İşçi ihtilaflarının çözümü için İptidaiye (birinci) Komisyonu,
· İşçi ihtilaflarının çözümü için Yüksek Komisyon.
Suudi Arabistan genelinde bu komisyona bağlı birçok daire (kurum) bulunmaktadır.
I. Emeklilik
S.Arabistan ile Ülkemiz (ya da başka bir ülke) arsında sosyal güvenlik anlaşması bulunmamaktadır. Ayrıca, bu ülkedeki diğer yabancılar gibi, vatandaşlarımız da yaşlılık, malullük ve ölüm sigortaları bakımından Suudi Arabistan Sosyal Sigorta Yasası kapsamı dışındadırlar. Başka bir ifade ile, burada çalışmakta iken vefat eden vatandaşlarımızın geride kalanlarına dul, yetim aylığı bağlanması söz konusu değildir.
Suudi Arabistan Sosyal Sigortalar Yasasının yalnızca iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili hükümleri bu ülkedeki yabancılara da uygulanabilmektedir. Söz konusu hükümlerden yararlanabilmek için kefilin işçiyi Suudi Arabistan Sosyal Sigorta Kurumu’na (GOSİ) kayıt ettirmiş olması gerekmektedir. Sigortalı olmayanların iş kazası veya meslek hastalığı sonucu vefat edenlerin geride kalanlarına işverence ödenmesi gereken toplam tazminat tutarı sadece 27.000,- SAR’ dir (7200 USD). Vefat değil de sürekli işgöremezlik söz konusu ise, tazminat tutarı, ayrıca belirlenmektedir.
J. Sağlık
S.Arabistan’da, bugün itibariyle, ne Suud vatandaşları ve ne de yabancılar için, iş kazası ve meslek hastalığı tanımına girmeyen normal hastalık hallerinde tıbbi yardım yapılmasını ya da hastalık ödeneği verilmesini öngören bir genel sağlık sigortası bulunmamaktadır. Ancak 11.08.1999 tarihinde “Sağlık Sigortası İşbirliği Kanunu” Kral’ın onayından çıkarak, gereği için Sağlık Bakanlığı’na gönderilmiştir. Ülkede çalışan tüm yabancılar ile bunların aile fertlerini kapsaması öngörülen söz konusu kanun henüz yürürlüğe girmemiştir.