Yüksek Kolesterol Nedenleri
Kontrol edilebilir hareketsizlik, obezite ve sağlıksız beslenme gibi faktörler yüksek LDL kolesterol değeri ile düşük HDL kolesterolü değerine katkıda bulunur. Bunun yanı sıra genetik gibi kontrol dışı faktörler de yüksek kolesterol değerleri görülmesinde rol oynayabilir.
Kötü kolesterol riskini artıran faktörler:
Egzersiz eksikliği: Bireylerin düzenli olarak egzersiz yapması vücudunuzun HDL yani iyi kolesterol seviyesini artırmaya yardımcı olurken, LDL yani kötü kolesterolün miktarını ve bundan meydana gelen plakların boyutunu azaltır.
Kötü beslenme: Hayvansal ürünlerde bulunan doymuş yağın yanı sıra, işlenmiş abur cubur tarzı ürünlerde bulunan trans yağları tüketmek bireylerin kolesterol seviyesini yükseltebilir. Kırmızı et ve tam yağlı süt ürünleri gibi kendiliğinden kolesterolü yüksek olan gıdalar da kolesterol seviyesini artırabilir.
Obezite: Vücut kitle indeksinin (BMI) 30 veya üstünde olması bireyin yüksek kolesterol riskini artırır.
Sigara içmek: Sigara içmek kan damarlarının duvarlarına zarar vererek daha kolay yağ birikintisi biriktirebilir bir hale getirir. Bunun yanı sıra HDL veya "iyi" kolesterol seviyesini de düşürebilir.
Kalıtsal Nedenler: Bireyin genetik yapısı kandan LDL kolesterolü uzaklaştırma işleminin etkili bir şekilde gerçekleşmesini engelleyebilir veya karaciğerin gereğinden daha fazla kolesterol üretmesine neden olabilir.
Şeker hastalığı (Diyabet). Yüksek kan şekeri, çok düşük yoğunluklu lipoprotein yani VLDL adı verilen ve çok tehlikeli bir kolesterol türünün kandaki seviyesini yükseltirken HDL kolesterol seviyesinin de düşmesine yol açar. Yüksek kan şekeri aynı zamanda damar çeperlerine de zarar verir. Böbrek hastalığı veya hipotiroidizm de kolesterol seviyelerinde sorunlara yol açar.
Yaş. Bireyler yaşlandıkça vücut kimyası değiştiği için yüksek kolesterol riski artar. Örneğin, karaciğerin LDL kolesterolü ortadan kaldırması daha düşük bir oranda gerçekleşir.
Kolesterol Değerleri Kaç Olmalıdır?
Günümüzde bireyler için yüksek kolesterol olup olmadığını belirleyen kolesterol seviyeleri tek başına göz önüne alınmaz. Bu kolesterol değerlerinin yanı sıra kalp hastalığı için başka risk faktörlerinin varlığı da durumun değerlendirilmesinde kullanılır.
Günümüzde kullanılan kılavuzlara göre başka bir kalp rahatsızlığı riski olmayan bireylerde açlık sonrası gerçekleştirilen lipid testinden elde edilen kan kolesterol düzeyi değerleri içinde toplam kolesterol 200 mg/dl altında ise ideal, 200-239 mg/dl arası sınırda, 240 mg/dl üzeri ise yüksek olarak değerlendirilir.
Yine aynı testte görülen LDL kolesterol düzeyi 130 mg/dl altında iken ideal, 130-159 mg/dl arası sınırda, 160 mg/dl üzeri ise yüksek olarak nitelendirilir. Buna karşılık testte HDL kolesterol düzeyi 40 mg/dl altında görüldüyse, bu durum tehlikeli olarak görülür. HDL kolesterol düzeyinin sağlıklı ortalamasının kadınlarda 40 mg/dl ve erkeklerde 50 mg/dl üzeri olduğu kabul edilmektedir.
Nadir durumlarda, yüksek kolesterol, kalıtsal olarak aileden gelen hiperkolesterolemiden kaynaklanır. Bu genetik bozukluk karaciğerin LDL'yi temizlemesini önler. Yapılan araştırmalara göre bu durumdan etkilenen yetişkinlerin çoğunun toplam kolesterol seviyeleri 300 mg/dL üzerinde ve LDL seviyeleri ise 200 mg / dL üzerindedir.
Yüksek Kolesterol Nasıl Önlenir? Kolesterol Nasıl Düşürülür?
Öncelikle kalp ve vücut için sağlıklı yaşam tarzını benimsemek kolesterol seviyesini düşürür. Bu önlemler aynı zamanda yüksek kolesterolü de önler. LCL kolesterol değerlerinin yükselmesini önlerken HCL kolesterol değerlerinin sağlıklı bir seviyede kalmasını sağlamak için önerilen önlemler ve uygulanması gereken kolesterol diyetinde tercih edilmesi gereken besinler arasında aşağıdakiler mevcuttur:
Kepekli tahıllar, meyve, ve sebze ağırlıklı ve düşük miktarda tuz içeren bir diyetle beslenmek.
Tüketilen hayvansal yağların miktarını sınırlamak ve yerine alınan iyi yağları makul miktarlarda kullanacak şekilde azaltmak. Örneğin tereyağı yerine sızma zeytinyağı kullanmak ve etin yağsız kısımlarını tercih etmek.
Tavuk ve balık gibi et türlerini, özellikle bol miktarda omega-3 yağ asitleri içeren diğer yiyecekleri tercih etmek
Kızarmış yiyecekler yerine kavrulmuş, fırınlanmış, ızgara, veya buğulama yiyecekler tercih etmek
Gıda etiketlerindeki doymuş ve trans yağlara ve ilave şekerlere dikkat edip ve bunların tüketimini azaltarak günlük alınan kalorinin yüzde 10'undan fazlasının doymuş yağlardan veya eklenen şekerlerden gelmemesine dikkat etmek. Abur-cubur atıştırmalıklar yerine ceviz ve badem gibi omega-3 yağ asidi içeren kuruyemişlere yönelmek.
Fazla kiloları vermek ve sağlıklı bir kiloyu korumak.
Kesinlikle sigara veya tütün ürünleri kullanmamak.
Haftanın en az dört günü günde 30 dakika egzersiz yapmak.
Eğer varsa, alkol tüketimini çok ılımlı seviyelerde tutmak.
Günlük hayatın getirdiği stresi yönetmek