|Paylaş|


|Tweet|
Hayvanlar ÂLEMİ bîçîm ve uyum mekanizmaları açısından çok büyük bir çeşitlilik gösterir. Bugünkü sınıflandırmanın dayandığı temel görüş, bilinen 1 300 000 kadar türden oluşan bu âlemi özlü bir şekilde ortaya koymak, gruplar arasındaki akrabalık ilişkilerini açıklığa kavuşturmak ve bunları doğal özelliklerine göre birtakım gruplara ayıracak düzende bir sistem kurmaktır. Canlılar dünyasındaki biçimlerin çeşitliliği altında, ya bireylerin dış görünüşüyle göze çarpan ya da gelişimin ilk aşamalarında (embriyon devresi) gizli bulunan ortak kökenlilik kanıtları vardır. Yaşanan ortamın özelliklerine bağlı olarak gelişmiş hassas uyum mekanizmaları, bazen akrabalığın izlerini maskeleyebilir. Birbirine hiç benzememekle birlikte bir insan ile bir tulumlu (deniz diplerine tutunarak yaşayan küçük hayvan) aynı kordalılar grubundandır. Birbirinden çok uzak bu iki formu aynı grupta birleştiren sırt ipi tulumluda kalıcı bir nitelik olduğu halde, diğer kordalılarda geçicidir. Atalardan kalma ortak özellikler gösteren türler böylece doğal birimler halinde gruplandırılmıştır.
Burada yer alan sınıflandırma öteden beri bilinen başlıklardan (şube, sınıf, takım, familya…) farklı olacaktır. Bu tutum, bir sadeleştirmeden çok, hayvan gruplarını akrabalıklarına göre sistematik olarak ele almaktan kaynaklanır. Geleneksel sınıflandırma her birey için aynı basamaklara (takım veya familya gibi) dayanan bir adlandırmayı öngörür. Günümüzde, bu katılıktan kaçınarak, sadece türlere göre sınıflandırma eğilimi ağır basmaktadır.
ortada boşluk oluşturacak şekilde çukurlaşmasıyla solom denen bir vücut boşluğu ortaya çıkar. Gövde ardışık halkalardan oluşmuştur. Larvalarının gelişim aşamasındaki bazı benzerlikler, bunların eklembacaklılarla ve yumuşakçalarla akraba olduğunu göstermektedir. Halkalısolucanlar (Annelida) dört ana grupta toplanır: sülükler (Hirudined), çokkıllılar (Polychaeta; ör. arenicola) yer solucanları (Oligockaeta) ve dikenli, uzun hortumlu deniz solucanları (Echiuria; ör. bonellia). Solucansı gövde şekli, bu dış görünüşe sahip bütün hayvanların uzun süre hep aynı sınıfta toplanmasına neden olmuştur. Ancak bazı temel farklılıklar, açık bir aynm yapılmasına imkân verir. Yuvarlak solucanlar ve yassı- solucanlar genellikle asalak yaşayan ve iki yanlı simetri gösteren canlılardır. Tüm diğer gruplarda olduğu gibi, bunlar da üç gömlekten yapılmıştır: içte endoderm (iç deri) dışta ektoderm (dış deri) ve arada mezoderm (orta deri). Halkalısolucanlarda mezodermin
Yumuşakçalar
Yumuşakçalar tipik olarak iki taraflı simetri gösteren, yumuşak gövdeli hayvanlardır. İç organlan saran manto bir kabuk salgılar. Yumuşakçalar vücudun baş, ayak ve iç organlar gibi değişik bölümlerinin gelişimine göre sınıflandırılır. Midye ve denizdişi gibilerinin baş kısmı körelmiştir. Bu özellik bunları gövdelerinin önünde duyu organlan bulunan kafadanbacaklılardan (Cepfta- lopoda) ve kanndanbacaklılardan (Gastropoda) ayırır. Kafadanbacaklılarda görme sistemi çok gelişmiştir ve tutunmaya yarayan dokunaçlar bulunur. Kabuk dışarıda ve gösterişli olabildiği gibi (nautilus), iç tarafta ve çok küçük de olabilir (mürekkepbalığı). Kanndanbacaklılar kalın ve düz ayaklanna dayanır. îç organlan çoğunlukla sarmal şeklinde kıvrılmış ve helisel bir kabuk içine yerleşmiştir. Bunların sınıflandırılması solungaçların sayısı ve konumuna göre yapılır. Akciğerliler grubunda, karada yaşayan tek yumuşakça türü olan bahçe salyangozları yer alır.
Tekhücreliler
Phayvan ve bitki âleminin sınırı sorunu ortaya çıkar. Protozoanın sınıflandırılması, hareketi sağlayan organlannın özelliklerine dayanır, ama değişik gruplar arasında akrabalık ilişkileri hakkında bilgi vermez. Mesela kirpiklilerde titrek tüycükler vardır. Kamçılılar yaşadığı ortama ve yaşam çevrimlerinin evresine göre, yalanaayaklar yardımıyla amipsi hareketlerle veya kamçılarıyla hareket eder. rotozoa grubu, tek hücreli ökaryot organizmalardan oluşur; bunlar, kimi zaman bir arada bulunmalarına rağmen hiçbir zaman gerçek doku oluşturmaz. Burada hücre başlı başına yaşayan bir organizmadır ve organitleri farklı biyolojik işlevleri yerine getirmek üzere özelleşmiştir. Bu yalınlık söz konusu olunca, zamanın karanlığında kaybolmuş akrabalık ilişkilerinin ayına özelliği olan
Süngerler ve knidliler
Süngerler Knidliler (selentereler) [ykl. 9 500 tür] ışınsal simetrili ve diploblastik (iki gömlekli) organizmalardır ve özel bir hücre tipine sahiptir: knidoblast denilen bu hücrelerin Özelliği yakıcı olmasıdır. Büyük denizanaları serbest olarak yüzer, hidralar ve mercanlar tek başına veya ko-Süngerler ve knidliler Metazoa grubunun (çokhücreli hayvanlar) en basit yapılı üyeleridir. Sularda bir yere tutunarak yaşayan ve simetrisiz olan süngerlerin (ykl. 10 000 tür) hücreleri çok az farklılaşma gösterir ve büyük yenilenme kapasitesine sahiptir. Bunlar iskelet ödevi gören ve iğnecik (spiküt) denen silisli veya kireçli iğne biçimindeki çubuklara göre sınıflandırılır. Demospongiae sınıfındakiler silis iğnecikli süngerlerdir (Tetracti- nellida takımında iğnecik dört dallıdır, Monactinellidea takımında yalın iğnecik bulunur, doğal banyo süngerini [Euspongîa of- ficinalis] içeren Mottoceratidea takımında iskelet yoktur). Diğer iki sünger sınıfı Calcarea (kalker) ve Hexactitıellida (silis iğnecikleri üç eksenli) gruplandır.
Eklembacaklılar
Hayvanlar Eklembacaklıların bölümlere ayrılmasında çiğneme organının yapısı temel alınır: Zehirçengelliler sınıfındakilerde eklemli laskaçlar halinde ağız parçalan vardır. Duyargalılar grubunda ağız parçalan bölünmemiştir. Vücudun büyük bölümleri, taşıdığı organlara ve organların sayısına göre şekillenir.ayvanlar âleminin en kalabalık grubunu oluşturan ve her ortamda (havada, karada ve suda) rastlanan bu hayvanların biçimlerinin çeşitliliği, grubun homojen yapısını gene de değiştirmez. Tüm eklembacaklıların bölütlü, hareketli ve eklemli uzantdan vardır. Dış iskelederini oluşturan sert ve kitin yapılı örtü, gelişimleri sırasında zaman zaman atılır (deri değiştirme). örümceğimsilerde vücut iki bölüme ayrılır ve ön bölüm başla birlikte dört çift ayağı taşır. Çokbacaklılarda vücut özdeş parçalann art arda gelmesiyle oluşmuştur. Hareketi sağlayan uzantılar tüm gövde boyunca dizilmiştir. Böceklerde karın bölgesinde uzantı bulunmaz, üç çift bacak göğüsten çıkar. Karides, yengeç, ıstakoz gibi büyük bölümü suda yaşayan kabuklular sınıfındaysa, bacaklar hem göğüsten, hem karından çıkar. •
Derisidikenliler
Serbest veya bir yere bağlı olarak yaşayan derisidikenlilerin tümü hayatını suda sürdürür. Derinin altında sert ve dikenli koruyucu bir iskelet vardır. Bunlarda larva evresindeki iki yanlı bakışımın yerini beşli bakışım alır (beş kollu yıldız). Bünyelerinde hareket ve iç destek için su basıncıyla işleyen bir kanal sistemi gelişmiştir. îkincilağrzlılar grubundaki derisidikenlilerin embriyon gelişimi, bu grubu omurgalılara yaklaştırır.
Denizlaleleri sınıfındaki ilkel türleri oluşturan derisidikenliler, yaşamının en azından bir bölümünü bir yere bağlı olarak geçirir. Bazen Eleutherozoa adı altında toplanan hareketli türlere çok rastlanır. Sınıflandırılmaları organizmanın genel şekline (küresel veya yıldız şekilli), iç iskelederine ve dikenlerine göre yapılır.
Suda yaşayan omurgalılar (deniz memelileri hariç) biçimlerinin
Memelilerde, sürüngenlerde ve kuşlarda embriyonlar, bunlan sulu ortamdan ayıran ve « amnios kesesi » adı verilen bir kese içinde bulunur. Ortak bir kökeni yansıtan bu özellik, bunların « amniyonlular » grubu adı altında toplanmasını ve nemli bölgelerde yaşayan diğer dörtayaklı o- murgalılar olan amfibyumlardan aynlmasmı sağlar.ordalılar embriyon devresindeki gelişme şekline göre tanımlanır; ontogenezin (bireyoluş) ilk evrelerinde sırttaki sinirsel borunun altında esnek bir destek yapı olan korda bulunur; bu yapı, yetişkin canlıda (gömlekliler, kafatassızlar) az veya çok vatlığını sürdürürken üstün yapılı canlılarda (omurgalılar) yerini omurgaya bırakarak kaybolur.