Merhaba arkadaşlar bu yazıda Öğretim Tasarımı konusunda adından çok bahsedilen Robert Gagné nin bu konuda ki teorilerinden bahsedeceğim. Öncelikle kısaca Robert Gagné yi tanıyalım;
Tam adı Robert Mills Gagné olan 21 Ağustos 1916-28 Nisan 2002 yılları arasında yaşamış “Öğrenim Koşulları” adı altında en iyi bilinen bir Amerikan eğitim psikoloğuydu. Gagné, İkinci Dünya Savaşı sırasında Ordu Hava Birliği eğitim pilotlarıyla birlikte çalışırken öğretim biliminin öncülüğünü yapmıştır. Kendisinin ve diğerlerinin ‘iyi eğitim’ olduğuna inandıkları basitleştirilmiş ve açıklanan bir dizi çalışma ve eser geliştirmeye devam etmiştir.
Evet gelelim asıl konumuza; nedir bu Öğretim Tasarımı?
Eğitim içinde öğrenme-öğretme ortamlarının planlanması, organize edilmesi ve uygulanması faaliyetlerinde etkili olarak kullanılması aslında bir tasarımdır. Fakat bu faaliyetlerin adı eğitim içinde “öğretim tasarımı” (instructional design) olarak bilinmektedir.
Gagné bilişsel psikolojinin sorunlarını davranışçı yaklaşımla bütünleştirerek öğretime, öğrenmeye ve öğretim tasarımına farklı bir bakış açısı getirmiştir. Sadece bir psikolog olarak değil bir öğretim tasarımcısı olarak da görüşleri ile hem kendi döneminde hem de sonrasında pek çok kuramcı ve uygulamacıyı etkilemiştir. Robert Gagné onlarca yıl eğitim ve öğretim tasarımı alanlarına katkıda bulunmuştur. Gagne öğrenme teorisi ile ilgili birçok kitap yazmıştır, bunların içinde en çok bilineni ise Öğretim Durumları kitabıdır. Bu kitap bilgiyi işleme modelinin, yetişkin bireylere çeşitli uyarıcılar sunulduğunda meydana gelen zihinsel olayları temel almıştır. Gagne, öğrenme durumları ile ilişki kuran ve tarif eden öğretim durumları diye adlandırdığı dokuz adımlık bir süreci ortaya çıkarmıştır. Bu öğretim durumlarından bahsedecek olursak;
- Dikkati sağlama: Öğrencilerin dikkatini toplama; ilgi uyandırma, teşvik etme.
- Öğrencilere hedefleri bildirme: Genel bir açıklama yapma öğrencilerin beklentilerini ve motivasyonunu arttırır ve değerlendirme için bir temel olur.
- Ön bilgileri hatırlatma: Öğrencilere ön bilgilerini hatırlatma; daha önceki kavramların anlaşılmış olması hakkında araştırma yapmak.
- İçeriği sunma: İçeriği organize etme, sunma ve örneklerle açıklama, ideal olarak farklı öğrenme stillerine başvurarak birden fazla teknik kullanmak.
- Öğrenmeye rehberlik etmeyi sağlama: Karşılaştırmaları, anımsama yöntemlerini, örneklemeleri, çalışma durumlarını, grafik örgütleyicileri, harita örgütleyicileri kullanarak öğrencilere destek olmak.
- Davranışı ortaya çıkarma: Öğrencilere fırsatlar tanıyarak onların bu noktada bilgileri öğrendiğini ve yeni konuya hazır olduklarını ispatlamalarını sağlamak.
- Dönüt sağlama: Öğrencilere doğru dönütler sunmak ya da kişisel testler vasıtasıyla dönüt sağlamak.
- Performansı değerlendirme: Öğrencilerin konu ile ilgili bilgilerini değerlendirmek.
- Kalıcılığı ve transferi sağlama: Bir sonraki konudaki bilgileri kazanılmış bilgilerin üzerine inşa etmek.
Gagne’ye göre öğretimin amacı, öğrencilerin problem çözme becerilerinin geliştirilmesidir. Gagne’ye göre öğrenme, dışsal uyaranların bilişsel süreçlerle yapılandırılmasına bağlı bir işlemdir. Öğrenme, öğretim materyali, pekiştirme, tekrar gibi iç faktörlerin etkileşimine bağlıdır. Ancak bilişsel stratejiler içinde bireyin duygusal özelliklerini tanımlayan ilgi, beklenti, tutum ve değerlerde önemli bir etkendir. Bu nedenle Gagne’nin yaklaşımı bilişsel öğrenme kuramlarının özgün bir sentezi olarak değerlendirilebilir.
Gagné’ye göre öğrenme türleri
Gagne öğretim ile ilgili iki temel sorunun sorulması gerektiğini savunur:
1- Eğitim-öğretim süreci sonunda öğrencinin ne bilmesini veya ne yapabilmesini istiyorsunuz?
2- Bu sonuca ulaşabilmek için öğrenci neleri bilmek ve yapabilmek zorundadır? Bu sorulara verilecek cevaplardan bir öğrenme hiyerarşisi oluşturulmalıdır.
Gagne’ye göre öğrenme birbiriyle ilişkili sekiz kategoriden oluşan bir süreçtir. En karmaşık öğrenme çeşidi olan problem çözme hiyerarşinin en başında, en basit öğrenme olan işaretle öğrenme hiyerarşinin en sonunda yer alır. Bu sekiz öğrenme kategorisi şunlardır:
1- İşaret öğrenme: Öğrenmenin en alt basamağıdır. Çocuğun sesin, ışığın, rengin farkına varmasında olduğu gibi.
2- Uyarıcı davranış bağını öğrenme: Kişi bu basamakta uyarıcıyla davranım arasındaki bağı öğrenir. Kırmızı ışık yanınca durmada olduğu gibi.
3- Uyarıcı davranım bağlarını kurarak uyarıcı-davranım zincirlerini oluşturma: Bu basamakta kişi zincirleme davranımlar oluşturur. Teybi çalıp kaset doldurma, bir arabayı çalıştırmada olduğu gibi.
4- Sözlü karşılıklarıyla uyarıcı-davranım zincirlerini öğrenme: Sözcüklerin anlamlarını öğrenme ve iki sözcük arasında ilişki kurmada olduğu gibi.
5- Ayırt etmeyi öğrenme: Kişi bu basamakta nesneleri, ilişkileri, hayvanları, olguları birbirinden ayırt eder. Kediyi köpekten, anneyi babadan, masayı sandalyeden ayırt etmede olduğu gibi.
6- Kavram öğrenme: Kişi bu basamakta kavramların ne anlama geldiğini öğrenir. Devlet, okul, eğitim, öğretim gibi kavramların anlamlarını bilme gibi.
7- İlke öğrenme: Kavramlar arasındaki ilişkileri, neden-sonuç, öncelik-sonralık bağlarını kişi bu basamakta öğrenir. Kanun, kuram, ilke, genellemelerin nerede ve nasıl kullanılacağını bilmede olduğu gibi.
8- Problem çözme: Kişi bu basamakta ilgili kanun, ilke, kural, genellemeleri kullanarak bir problemi çözmeyi öğrenir. Matematik, fizik, kimya, biyoloji, felsefe, sosyoloji vb. alanlarda verilen problemleri çözmede olduğu gibi. (Senemoğlu,2007)
Sonuç olarak Gagné, öğrenci merkezli bir öğretim modeli geliştirmiştir. Öğretim neticesinde öğrenciye kazandırılacak entelektüel becerinin ona açık olarak belirtilmesinin gerekliliğini vurgulamıştır. Aslında bakıldığı zaman Robert Gagné birçok öğrenim ve öğretim durumlarından bahsetmiş ve bunları detaylandırmıştır. Ben burada daha temel kavramlara yer vermeye çalıştım umarım sizler için verimli ve eğlenceli bir yazı olmuştur. Okuduğunuz için teşekkür ederim 🙂
KAYNAKÇA;