Tanım
Lyme hastalığında etken Borrelia burgdorferi bakterisidir. Bu bakteri, özellikle Amerika’da yaşayan siyah-ayaklı kene (blacklegged tick veya deer tick) tarafından taşınır ve insanlara bulaştırılır. Keneler kahverengidir ve genç keneler o kadar küçüktürler ki görülmeleri neredeyse imkansızdır.
Bulgu ve Belirtiler
Lyme hastalığının erken semptomları değişkendir ve genelde evrelerle ortaya çıkar.
Erken semptomlar arasında en başta ifade edilmesi gereken, kenenin ısırdığı veya kenenin çıkarıldığı yerde kırmızı bir şişlik oluşmasıdır. Bu şişlik birkaç gün içinde geçer. Bu, herhangi bir kene ısırığında meydana gelebilir ve Lyme hastalığına özgü değildir. Ancak ısırıldıktan sonraki bir ay içinde farklı semptomlar ortaya çıkabilir. Döküntü, ısırılmadan 3-30 gün içerisinde ortaya çıkar. Döküntü, hedef tahtası şeklinde (bull’s-eye pattern), yani çevresi kırmızı ancak ortası normal deri renginde olan bir kızarıklıktır. Bu döküntüye eritema migrans adı verilir ve günler içinde genişler ve 30 santimetre öteye kadar yayılabilir. Kaşınma veya acı yoktur. Eritema migrans, Lyme hastalığının en önemli özelliğidir. Bazı insanlarda döküntü vücudun birden fazla noktasında meydana gelebilir. Erken semptomlar arasında grip benzeri belirtiler de bulunabilir. Ateş, üşüme, yorgunluk, vücutta ağrılar ve baş ağrısı döküntüye eşlik edebilir.
Geç semptomlar, hastalık erken aşamada tedavi edilmediğinde ortaya çıkar. Bu semptomlar birkaç hafta veya birkaç ay içerisinde ortaya çıkar. Vücudun çeşitli bölgelerinde eritema migrans, eklem ağrısı (özellikle dizler), nörolojik sorunlar (menenjit, Bell palsisi, kol ve bacaklarda uyuşukluk ve güçsülük).
Daha nadir semptomlar arasında ise; kalp sorunları, gözde inflamasyon, karaciğer inflamasyonu (hepatit) ve ciddi yorgunluk.
Risk Faktörleri
Yaşanan bölge veya tatil yapılan bölge, Lyme hastalığına yakalanma olasılığını artırabilir. Açık hava aktiviteleri de risk artıran etkenler arasındadır. Bazı meslek grupları özellikle risk altındadır. Ağaçlı, çayır-çimen tarzı alanlarda keneler daha yaygın bulunmaktadır. Bu tür ortamlarda vakit geçiren çocuklar özellikle risk altındadırlar. Bu tarz alanlarda, vücut kısımlarının açıkta bırakılması, keneler tarafından ısırılma açısından riskli bir davranıştır. Bu tarz kenelerin yoğun olduğu alanlarda uzun kollu ve uzun bacaklı giysiler tercih edilmelidir. Bunların yanı sıra, keneyi çıkartma zamanı ve çıkarma şekli de hastalığın bulaşması açısından önemlidir. Kene tarafından ısırılan kişi, 48 saat içinde hastaneye başvurmalı ve kene çıkarma işlemi bir profesyonel tarafından yapılmalıdır.
Tedavi
Kişi kene tarafından ısırıldıysa, bulgu ve belirtileri gösteriyorsa acilen hastaneye başvurulmalıdır. Kenenin ciltte kalma süresi uzadıkça hastalığın bulaşma riski de artar. Kene 36-48 saatten kısa bir sürede çıkarıldıysa, hastalığı bulaştırma ihtimali çok azdır. Lyme hastalığı tedavisi erken başlandığı zaman çok etkilidir. Bulgu ve belirtiler kaybolsa bile bu hastalığın olmadığı veya geçtiği anlamına gelmeyebilir, mutlaka hastaneye başvurulmalıdır. Lyme hastalığı tedavisiz bırakılırsa aylar ve yıllar içinde artrit ve sinir sistemi enfeksiyonlarına neden olabilir.
Eğer Lyme hastalığı teşhisi konmuş ise, tedaviye antibiyotiklerle başlanır. Hastalığın evresine göre çeşitli antibiyoterapi protokolleri izlenir. Hastalara antibiyotik reçete edilmiş ise, bu tedaviyi tamamlamak çok önemlidir. Kişi kendini iyi hissetse bile tüm bakterilerin kesin bir şekilde yok edilmesi açısından ilaçlarını almalı ve antibiyotik tedavisini tamamlamalıdır. Bu anlayış, bir çok enfeksiyonun tedavisinde geçerlidir. Eğer semptomlar çok ciddi ise, antibiyotik intravenöz (damardan) verilebilir. Tedavide kullanılan antibiyotikler genelde amoksisilin, doksisiklin ve seftriakson’dur. Lyme hastalığı tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, deride ışığa karşı hassaslık yaratabilir. En iyi Lyme hastalığı tedavisinin hangisi olduğuna dair henüz bir fikir birliğine varılmış değildir, zira etkenin tanımlanmış olmasına rağmen hastalığın kesin sebebi bilinmemektedir.
[yasr_visitor_votes size=”large”]