2Veri YapılarıVeri yapıları bilgisayar ortamında verilerin etkin olarak saklanması ve işlenmesi için kullanılan yapılardır.Karakter, Tamsayı ve Gerçel Sayı gibi değişkenler temel veri yapısı olarak kabul edilir.Karakterler bir araya gelerek sözceleri (string), sayılar bir araya gelerek dizileri (array) oluşturur.Seçilen veri yapısı algoritmanın doğru ve etkin çalışabilmesi için önemlidir.
3Veri Yapısı ve BilgiYukarıdaki bit dizisi;Karakter dizisi (string) ise (ASCII): B A B ABCD (Binary Coded Decimal) ise:16-bit tam sayı ise:32-bit tam sayı ise:32-bit gerçel sayı ise: x106642414241
4Temel Veri Yapıları Karakterler Tamsayılar Ondalıklı (Gerçel) Sayılar ASCII Her karakter 8 bit (28 = 256 farklı karakter)Unicode Her karakter 16 bit (216 = farklı karakter)Tamsayılar8 bit short, short int, ShortInt, byte16 bit integer, int, integer16, Int1632 bit long, long int, LongInt, integer32, Int32Ondalıklı (Gerçel) Sayılar16 bit half (IEEE )32 bit single, float (C)64 bit double, real (Pascal)128 bit quad
5Diziler String: Karakter dizileri (Sözce) Array: Sayı dizileri Karakter sayısının tutulması (PASCAL)[ 6, t, r, a, k, y, a ]Sonlandırma karakterinin (\0) kullanılması (C)[ t, r, a, k, y, a, \0 ]Array: Sayı dizileriTek boyutlu, İki boyutlu (matris), Çok boyutluC A[1][3] A[0][2]PASCAL A[1,3] A[0,2]BASIC A(1,3) A(0,2)
6Tanımlamalı Veri Yapıları Temel veri yapılarının birleştirilmesi ile oluşturulmuş veri yapılarıdır.Bir tanımlamalı veri yapısının içinde başka bir tanımlamalı veri yapısı da yer alabilir.C dilinde tanımlamalı veri yapısı oluşturmak için struct deyimi kullanılır.struct kayit {char ad[15];char soyad[25]; 25char adres[150]; 150unsigned short int yas; 1}
7Tanımlamalı Veri Yapıları Bir struct veri yapısının boyutu, içinde yer alan tüm temel veri yapılarının boyutlarının toplamına eşittir.Birden çok değişkenin aynı bellek alanını kullanmasına izin veren union veri yapısının boyutu ise; içinde yer alan temel veri yapılarından en büyüğünün boyutuna eşittir.union kisiler {char ad[15]; 15char soyad[25]; 25unsigned long int tel; 4}
8Soyut Veri YapılarıBir grup veriyi ve bu veriler üzerinde yapılabilecek tüm işlemleri bir araya getiren yapıya soyut veri yapısı (abstract data type: ADT) denir.Kullanıcı için yapının içinin tamamen soyut olması (bilinmesinin gerekmemesi) nedeniyle soyut veri yapısı adını almıştır.En çok kullanılan soyut veri tipleri: kuyruk, yığın, bağlı liste ve ağaç’tır.
9Kuyruk (Queue)Kuyruklar, eleman eklemelerin sondan (back) ve eleman çıkarmaların baştan (front) yapıldığı veri yapılarıdır.Bir eleman ekleneceği zaman kuyruğun sonuna eklenir.Bir eleman çıkarılacağı zaman kuyrukta bulunan ilk eleman çıkarılır.Bu eleman da kuyruktaki elemanlar içinde ilk eklenen elemandır.Bu nedenle kuyruklara FIFO (First-In First-Out = ilk giren ilk çıkar) listeleri de denilmektedir.
10Kuyruk (Queue)Gerçek yaşamda da bankalarda, duraklarda, gişelerde, süpermarketlerde, otoyollarda kuyruklar oluşmaktadır.Kuyruğa ilk olarak girenler işlemlerini ilk olarak tamamlayıp kuyruktan çıkarlar.Veri yapılarındaki kuyruklar bu tür veri yapılarının simülasyonunda kullanılmaktadır.Ayrıca işlemci, yazıcı, disk gibi kaynaklar üzerindeki işlemlerin yürütülmesinde ve bilgisayar ağlarında paketlerin yönlendirilmesinde de kuyruklardan yararlanılmaktadır.
11Kuyruk İşlemleri ve Tanımları insert(q,x) : q kuyruğunun sonuna x elemanını ekler. (enqueue)x=remove(q) : q kuyruğunun başındaki elemanı silerek x'e atar. (dequeue)
12Yığın (Stack)Eleman ekleme çıkarmaların en üstten (top) yapıldığı veri yapısına yığın (stack) adı verilir.Bir eleman ekleneceğinde yığının en üstüne konulur.Bir eleman çıkarılacağı zaman yığının en üstündeki eleman çıkarılır.Bu eleman da yığındaki elemanlar içindeki en son eklenen elemandır.Bu nedenle yığınlara LIFO (Last-In First-Out : son giren ilk çıkar) listeleri de denilir.
13Yığın (Stack)Yığın yapısına gerçek yaşamdan örnek verirsek: üst üste konulan eşyaları taşımak için en üste konulan eşyayı (en son konulmuş olanı) ilk olarak almamız gerekir.Bir feribotun hem önünde hem arkasında araç indirme/bindirme kapısı varsa, o feribot FIFO düzeninde, sadece 1 kapısı varsa LIFO düzeninde araç indirip/bindirir.Bir web tarayıcısında önceki sayfalara dönmek ve bir uygulamada en son yapılan işlemleri geri almak gibi işlerde yığın yapısı kullanılabilir.
14Yığın İşlemleri ve Tanımları push(s,i) : s yığınının en üstüne i değerini eleman olarak ekler.i = pop(s) : s yığınının en üstündeki elemanı çıkartır ve değerini i değişkenine atar.stacktop : (yığıntan çıkarılmaksızın en üstteki elemanın değerini döndüren işlem, diğer adı peek)
15Liste (List)Eleman ekleme ve çıkarma işlemlerinin herhangi bir sınırlama olmaksızın istenilen yerden yapılabildiği veri yapısıdır.Örneğin daha önce oluşturduğumuz bir bugün yapılacak işler listesine bir eleman eklerken, her zaman en sona veya en başa değil araya eleman eklememiz de gerekebilir.10:30 Bilgisayar Müh. Giriş 1 Dersi12:30 Bölüm Genel Kurulu Toplantısı13:30 Veri Tabanı Yönetimi Dersi16:30 Bilgisayar Müh. Giriş 1 Dersi (İ.Ö.)
16Bağlı Liste (Linked List) Kuyruk ve Yığın veri yapılarını diziler ile gerçekleştirmek mümkün olsa da, liste yapısını gerçekleştirmek için dizi çok uygun değildir.Araya eleman eklenmesi/çıkartılması gerektiğinde, o elemandan sonra gelen tüm elemanların birer kademe ileri/geri kaydırılması gereklidir.Bağlı liste yapısı, listedeki sıralamayı bir bağ ile göstererek bu gerekliliği ortadan kaldırmıştır.
17Bağlı Liste (Linked List) Listenin her bir elemanına düğüm (node) adı verilir.Düğümler, bilgi ve bağ (adres) alanlarından oluşmaktadırlar.Bağ alanında bir sonraki düğümün adresi genellikle bir işaretçi (pointer) ile saklanır.Eğer bilgi alanında kimlik no, ad, soyad gibi birden çok veri bulunuyorsa (bir struct yapısı gibi) ve bu alanlardan birkaç tanesine göre sıralama bilgisi tutulması gerekliyse, birden çok bağ alanı kullanılabilir.
18Bağlı Liste Kullanmanın Avantajları Yığın ve kuyrukların gerçekleştirilmesinde dizi kullanmanın dezavantajları:hiç kullanılmasa veya az kullanılsa bile sabit miktardaki belleğin bu yapılara ayrılması gerekirsabit bellek dolduğunda eleman eklenemezBağlı listeler kullanılırsa bu problemler ortadan kalkmaktadır:Bellekten sabit miktarda bir yer ayrılmaz, ana bellek dolana kadar bu yapılara ekleme işlemi yapılabilir
19Ağaç (Tree)Ağaç yapıları sıradüzensel (hiyerarşik) bir yapıyı gerçekleştirmek için kullanılır.Ağacın her bir elemanına da listede olduğu gibi düğüm (node) denir.En üstteki elemana kök düğüm (root node), en uçtaki elemanlara ise yaprak düğüm (leaf node) denir.Bir düğümü işaret eden (üst seviyedeki) düğüme ebeveyn düğüm (parent node), bir düğümün işaret ettiği (alt seviyedeki) düğümlere çocuk düğüm (child node) denir.
20İkili Ağaç (Binary Tree) Eğer bir ağaç yapısında her düğümün sadece iki çocuk düğümü olabiliyorsa ikili ağaç, ikiden çok çocuk düğümü olabiliyorsa çoklu ağaç denir.İlçe (yaprak)Şehir (ülkenin çocuğu, ilçenin ebeveyni)Ülke (kök)TürkiyeİzmirKarşıyakaBornovaİstanbulBakırköyŞişli* Gerçekte ülke, şehir ve ilçe bilgilerini çoklu ağaçlarda saklamak gerekir.
21Ağaç (Tree)Arama ve sıralama işlemleri için kullanılan İkili Arama Ağacı (BST: Binary Search Tree) gibi özel ağaç türleri de vardır.Ağaç yapıları ikili veya çoklu bağlı listeler ile gerçekleştirilebilir.bağ1veribağ2veriveri
22Yığın Örneği: Palindorme Verilen bir cümlenin palindorme olup olmadığını belirleyen algoritmayı oluşturunuz.Palindrome: Düzden ve tersten aynı okunan sözcükler. (Örn. kabak, a man a plan a canal panama, … gibi)Algoritma:İlk olarak cümledeki boşlukları silin.Daha sonra tüm cümleyi bir yığına yerleştirin.Daha sonra yığından tek tek çekme (pop) yapın boşlukları kaldırılmış cümlenin karakterleri ile çektiğiniz karakterleri birer birer karşılaştırın.
23Yığın Örneği: Hanoi Kuleleri Şekilde gördüğünüz diskleri ilk çubuktan üçüncü çubuğa yine aynı sıra ile (aşağıdan yukarı büyükten küçüğe) taşıyın.Bir defada sadece 1 disk alıp başka bir çubuğa yerleştirebilirsiniz.Küçük diskin üzerine büyük disk yerleştiremezsiniz.