KPSS Tarih: Montrö Boğazlar Sözleşmesi
Montrö Boğazlar Sözleşmesi; 20 Temmuz 1936 yılında imzalandı. Katılan devletler; İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya ve Türkiye’dir.
Boğazlar ve çevresi Lozan’da kurulan Boğazlar Komisyonu tarafından idare edilmekteydi. Türkiye böylece milli bir bütünlükten uzak durumdaydı. Zaman içerisinde İtalya ve Almanya’nın saldırgan tutumu özellikle de İtalya’nın Habeşistan’ı, Almanya’nın da Ren bölgesini işgal etmesi, Japonya’nın da Mançurya’ya saldırması Türkiye’nin boğazlar konusu üzerinde durmasına neden oldu. Genel kanı II. Dünya Savaşı’nın yakında olacağı idi.
Türkiye Boğazlar üzerinde Türk hakimiyetinin geçerli olması için ilgili devletlere başvurdu. Nitekim bu durum uygun bulundu ve 20 Temmuz 1936 yılında Montrö Sözleşmesi imzalandı. Sözleşmeye yukarda belittiğimiz ülkeler katıldı.
Böylece; Lozan Antlaşması’ya kurulmuş olan Boğazlar Komisyonu kaldırılarak bütün yetki Türkiye’ye bırakıldı. Lozan Antlaşması ile Boğazların iki yanında askersiz duruma getirilen yerlerde, Türkiye asker bulundurabilecek ve tahkimat yapabilecekti. Ticaret gemilerinin her iki yönde Boğazlardan geçişi serbest olacaktı. Savaş gemilerinin geçişi ise zaman ve ağırlık bakımından sınırlandırılacaktı. Türkiye, savaşa girer veya bir savaş tehlikesi ile karşılaşırsa Boğazları istediği gibi açıp kapatabilecekti.
Önemi ve Sonuçları; Montrö Sözleşmesi ile Lozan Antlaşması’ndan bu yana devam eden önemli bir sorun ve eksiklik giderilmiş hem de Türkiye’nin uluslararası alanda yeri ve önemi iyice pekişmiş oldu. Türkiye boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını kazandı. Montrö Sözleşmesi ile Sovyetler Birliği, Karadeniz kıyısındaki sınırlarını güvenceye almıştır. Bu durum Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin daha da gelişmesini sağladı.