Berlin – Aslında 1990’ların başında yıkılması gerekiyordu: Pankow’daki Greifswalder Strasse’deki 14 metre yüksekliğindeki ve 50 tonluk Thälmann anıtı. Maliyet nedeniyle ayakta bırakılmış ve anıt hakkında her zaman bir anlaşmazlık olmuştur. Üç hafta önce, tarihçi ve Berlin komiser yardımcısı SED diktatörlüğüyle uzlaşmak üzere olan Jens Schöne, anıtı sınıflandırmak için toplanan bir komisyondan ayrıldı. Ek stellere yerleştirilmesi gereken bir metin üzerinde anlaşma sağlanamadı. Röportajda Schöne, kararını ve Thälmann ve Thälmann’ın 1980’lerde Doğu Almanya’daki sonuçlarına ilişkin kişisel görüşünü açıklıyor.
Ernst Thälmann, 1925’ten 1933’e kadar Almanya Komünist Partisi’nin başkanıydı. 1933 gibi erken bir tarihte Nasyonal Sosyalistler tarafından tutuklandı, 1944’te muhtemelen Adolf Hitler’in kişisel emriyle Buchenwald’da işkence gördü ve vuruldu. Thälmann, Weimar Cumhuriyeti’ndeki rolüyle tarihsel olarak tartışmalıdır. Bazıları tarafından Nazilerin büyük bir komünist düşmanı olarak onurlandırılırsa, diğerleri onu öncelikle SPD’ye karşı savaşan ve KPD üyelerini kendisine karşı Sosyal Demokratlarla anti-faşist bir ittifak talep eden partiden dışlayan sadık bir Stalinist olarak görüyor. Hitler. Thälmann’ın hatırası, DDR’de büyük ölçüde değerlendi ve politik olarak araçsallaştırıldı. Diğer şeylerin yanı sıra, Thälmann’ın sansürlü mektupları yayınlandı ve onun hakkında birkaç film yapıldı.
Bay Schöne, Pankow’daki Thälmann anıtı ve çevresinin tarihsel sınıflandırmasından sorumlu komisyonda nasıl çalışmaya başladınız?
Berlin komiserinin SED diktatörlüğüyle uzlaşma yetkisi olarak, Doğu Almanya’nın başkentteki tarihinden fiilen sorumluyuz. Thälmann anıtının tarihsel olarak sınıflandırılacağını duyduğumuzda, Pankow bölgesi ile iletişime geçtik çünkü aksi takdirde perspektifin biraz dar olacağından korktuk. Sonuçta Thalmann sadece Pankow için önemli değildi. Bir tarihçiler komisyonu toplanmasına karar verildiğinde davet edilenler arasında ben de vardım. Bu, neredeyse baştan sona iyi bir işbirliğiyle sonuçlandı ve bunu burada vurgulamak istiyorum.
Thälmann ve anıtın sınıflandırılması konusunda çeşitli farklılıklar olmuştur. Birkaç hafta önce, kısmen rapordaki bir cümleye katılmadığınız için komisyondan istifa ettiniz.
Genel olarak, Thälmann’ı eleştirel olarak görüyorum ve onun kişiliğine kesinlikle farklı bir bakış açısının gerekli olduğunu düşünüyorum. Thälmann aynı zamanda bir Stalinistti ve bu konuda sert bir Stalinistti. Bu, sınıflandırmasında dışlanamaz. 1980’lerin DAC nüfusunda Thälmann’a “popüler bir inanç”tan bahseden rapordaki cümleyle ilgili olarak: Yaz aylarında tatilden döndüm ve kısmen katılmadığım ve katılmadığım bir metinle karşı karşıya kaldım. temsil etmek.
“Donmuş Doğu Almanya gerçeğine belirli bir direnişi ifade etmeye çalışan” bir tür “KPD başkanının popüler bir saygısı” olduğu ifadesinden bahsediyorsunuz.
Evet. Daha önce başka bir yerde vurguladığım gibi, bu saçmalık. Bunu 1950’lerde görebilirsiniz – oyuncak ayılarını seven eski komünistler ama 1980’lerin sonunda değil! Bu metni görünce ve sona ermek üzere olan yasama döneminde sorumlular tarafından bir an önce bu şekle getirilmesi gerektiğini öğrenince “Böyle yürümez” dedim ve üye olduğum için istifa ettim. Komisyonun kararı, cezayı silmeyi kesinlikle reddetti.
Nasıl olur da bütün bir komisyon böyle bir şey yüzünden dağılır? Bunda anlaşamaz mıyız?
Benim için mesele bu cümlenin aynen böyle kalacağını fark ettiğimde karara bağlandı. Bunun neden bu kadar tartışılmaz olduğunu kesin olarak değerlendiremiyorum.
Sizce Thälmann 1980’lerde gerçekte nasıl görüldü? Hangi rolü oynadı?
Artık kimseyle pek ilgilenmiyordu. Oldukça mevcut olan bir tür mistik figürdü. Ama insanların tamamen farklı sorunları vardı. Elbette – SED liderliği, Thälmann’ı kendi sahnelemelerinin bir nesnesi olarak görmekten heyecan duyuyordu. 1986’daki devasa anıtın dikilmesi, Doğu Almanya’da geleceği olmayan artan durgunluğa karşı son bir isyandı. Böylece en azından biri görünüşünü korumaya çalıştı ve bu sahnelenen Thälmann kültü ve onun adını taşıyan öncü gruplar, açılış için heykelin önünde tezahürat yapmak zorunda kaldı. Baskın, parti ve devlet liderliğinin saf bir sahnelenmesiydi. Doğu Almanya nüfusunun büyük bir bölümünün Thälmann ile yakın bir ilişkisi olduğu söylenemez.
Bu karmaşık sonuçları ve Thälmann’ın Doğu Almanya’daki sahnelemesini yerinde bir dikilitaşın üzerine koyar mısınız?
Burada her zaman çok sınırlı sayıda karakter olduğuna dikkat edilmelidir. Bu nedenle, Thälmann’ın Doğu Almanya’daki rolünü ve sonraki etkilerini tam olarak kavramak imkansızdır. Bununla birlikte, bağlantıları farklılaştırılmış bir şekilde kısaca sunmak daha da önemlidir. Bu arada, tüm bu konu hakkında oldukça sakinim. İçerik konusundaki tartışmalar tarihçiler arasında olağandışı bir şey değil, bu yüzden komisyon üzerinde yeniden çalışmaya oldukça hazırım. Sadece mantıklı bir mod bulmalıyız.
Şu sıralar sokak adları, bunların yeniden adlandırılması ve şehirlerin ve belediyelerin görünümünden hangi adları silmek istediğimizi çok tartışıyoruz. Bu tür talepler Thälmann ile ilgili olarak zaten yapılmıştır. Onun durumundaki bu tartışma hakkında ne düşünüyorsunuz?
Prensip olarak Thälmann isminin sokak sahnesinden silinmesi gerektiğini düşünmüyorum. Ne de olsa bu tür sokakların varlığı, onun şahsı hakkında gerekli tartışmaları da beraberinde getiriyor. Benim de aklıma geliyor: Anıtın tarihi boyunca Thälmannstrasse’den her geçişimde düşünmeye başlıyorum. Tarihsel, karmaşık insan hakkında konuşmalıyız: açık uçlu, farklılaşmış, zeki. Tarihsel ve siyasal eğitim bu bağlamda büyük önem taşımaktadır.
Heykelin açılışını hatırlıyor musunuz?
Gerçekten hatırlayamıyorum, ama fark etmeliydim. Sonuçta, bu büyük bir olaydı ve televizyonda her yerde. Bu, şehrin doğusunda büyük bir sosyalist zafer alayı olarak sahnelenen Berlin’in 750. yıl dönümünün hemen öncesinde, sitede yüz binlerce izleyici ve saatlerce televizyon yayını vardı. Bob Dylan’ın DDR’de aniden ortaya çıktığı ve ardından 1988’de Bruce Springsteen’in ortaya çıktığı zamandı. Bunlar, 17 ya da 18 yaşımdayken ilgimi çeken ve tam olarak hatırladığım şeylerdi, Thälmann anıtının açılışı değil. Daha çok, artık hayatın gerçekleriyle hiçbir ilgisi olmayan SED’den gelen yaşlı beyler için bir kutlamaydı.
Friedrich Conradi tarafından yapılan röportaj.