62 Yıllık Bitmeyen Tartışma
Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idam edilmesinden bir gün sonra, Adnan Menderes, 17 Eylül 1961'de, saat 13:21'de idam edilmiştir.
27 Mayıs İlk Askerî Darbedir:
27 Mayıs, Türk demokrasi tarihinde, çok partili hayata geçiş sonrası yaşanan ilk askeri darbenin tarihidir.
27 Mayıs, Türkiye’nin demokrasiyi içselleştirememesi neticesinde, sonrasında pişmanlıkla anılacak idam cezaları ile neticelenmiş bir askeri müdahaledir.
Suçları ne olursa olsun, bir Başbakan ve iki bakanın idam edilme yanlışlığı, 27 Mayıs’ın ve sonrasında kimileri tarafından oldukça özgürlükçü olarak değerlendirilen, 1961 Anayasa’nın önüne geçmiştir.
Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idam edilmesinden bir gün sonra, Adnan Menderes, 17 Eylül 1961'de, saat 13:21'de idam edilmiştir.
Menderes’e Yöneltilen Suçlamalar:
Peki, Adnan Menderes neyle suçlanmıştır?
1- Örtülü ödenek paralarını zimmetine geçirmek,
2- 6-7 Eylül Olayları'na önceden haberi olduğu halde müdahale etmemek, yani azınlıkları tasfiye etmek,
3- Kanuna aykırı olarak üniversite basmak ve halkın üzerine ateş açtırmak,
4- Bazı muhalefet milletvekillerinin ve muhalefet liderinin seyahat özgürlüğünü kısıtlamak,
5- Devlet radyosunu siyasi çıkarları için kullanmak,
6- Halkı “Demokrat İzmir” gazetesinin matbaasını tahrip etmeye teşvik etmek,
7- Kırşehir'i (DP'ye oy vermediği için) haksız olarak ilçe yapmak,
8- Yargı bağımsızlığını ihlal etmek,
9- Tahkikat Komisyonu'nu kurmak ve olağanüstü yetkilerle donatmak,
10- CHP'nin mallarına "haksız" yere el koydurmak.
Bunlar idam cezası için yeterli mi?
Aslında hiçbir suçun cezası idam olamaz, sonuçta Allah’ın verdiği canı, kulun alması, ne olursa olsun kabul edilemez.
İdam cezasına tamamen karşı olan biri olarak, hep aklıma, ya hata yapılırsa diye gelir ve suça uygun hapis cezası yeterlidir diye düşünürüm.
Bu çerçeveden baktığımda, üç önemli politik aktörün idam edilmesi, ne hata yapmış olurlarsa olsunlar, yanlış olmuştur.
İdam kararını onaylayan Milli Birlik Komitesi üyesi iki orgeneral, Orgeneral Cemal Gürsel ve Orgeneral Fahri Özdilek, idama hayır oyu vermişlerdir. İki orgeneral, bir tuğgeneralin hayır oyu vermesi yeterli olmamış, 9’a karşı 13 oy ile ceza onaylanmıştır.
27 Mayıs 1960’da askerin yönetime el koyduğunu radyodan tüm halka duyuran Albay Alparslan Türkeş ise, bu komitenin bir üyesi değildir ve idama karşı çıkmıştır.
Yassıada davalarında toplam 587 kişi yargılanmış, 15 ölüm, 31 müebbet hapis, 418 çeşitli sürelerle değişen hapis cezası olmak üzere toplam 464 kişi hüküm giymiş, yargılananlardan 123 kişi beraat etmiştir. 15 ölüm cezasından Dönemin Cumhurbaşkanı ve Atatürk Döneminin son Başbakanı Celal BAYAR yaş haddinden dolayı olmak üzere, Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan dışındaki mahkûmların cezaları Milli Birlik Komitesi tarafından müebbet hapse çevrilmiştir.
Son Sözü: “Masumum”
Menderes idama karşı mıydı?
Maalesef Menderes döneminde, idam cezası kaldırılmamıştır.
1951-1960 yılları arasında Menderes, 43 kişinin idam kararına imza atmış ve hepsi de gerçekleşmiştir.
İdamların en dramatik olanı ise, 14 Nisan 1955'te casusluk suçundan idam edilen, eski asker, bahriyeli Hayati Karaşahin'dir. Suçu ise Rusya için casusluk yapmaktır.
İnfazı, Ankara Samanpazarı'nda, babalarının ellerinden tutan çocukların gözü önünde, halka açık olarak yapılmıştır.
Son arzusu sorulduğunda, “Masumum” diye bağırmıştır.
Menderes'in başka suçları var mıydı derseniz, Yassıada yargılamalarında gündeme gelmeyen bazı konulara da bakılması gerekir.
Menderes Dönemindeki Öne Çıkan Konular:
ABD'nin tepkisinden çekindiği iddia edilen Cemal Gürsel hükümetinin gündeme getirmediği, ancak o dönemde öne çıkan diğer konular aşağıdadır:
1- 1951 yılında Menderes hükümeti, ABD’ye destek için Kore Savaşı'na asker göndermiştir. Burada önemli olan husus, yurtdışına asker göndermek ve/veya herhangi bir ülkeye savaş açmak için TBMM’den yetki alınmamış olmasıdır. Komünizmle mücadele politikası çerçevesinde, ABD çıkarlarına hizmet edilmiş ve bine yakın vatan evladı Kore'de şehit olmuş, çok daha fazlası ise yaralanmıştır.
2- 1952 yılında NATO'ya girilmiş ve bu örgütün isteği doğrultusunda, komünizme karşı gayri-nizamı harp yapacak Seferberlik Tetkik Kurulu, daha sonraki adıyla Özel Harp Dairesi kurulmuştur.
3- 1954 yılında yabancılara petrol arama ve çıkarma izni verilmiştir.
4- Tek parti döneminde kurulan bazı traktör ve basma fabrikaları Menderes döneminde özelleştirilmiş veya ekonomik olmadıkları için kapatılmıştır. Nuri Demirağ tarafından kurulduktan sonra İsmet İnönü tarafından devletleştirme kapsamına alınan uçak ve uçak motoru fabrikaları ile Eskişehir tank fabrikası Menderes döneminde, NATO standartlarına uymadıkları gerekçisiyle, kapatılmıştır.
5- Cezayir’in, emperyalizme karşı kurtuluş savaşı mücadelesinde, Menderes, emperyalist Fransa'yı desteklemiştir.
6- 1954-1958 yılları arasında 238 gazeteci iktidara karşı yazılar yazmak suçundan mahkûm edilmiştir.
7- "Tahkikat Komisyonu" kurulmuş, 15 DP milletvekilinden oluşan komisyon, hem suçlama, hem de yargılama hakkına sahip olmuştur. Komisyon 5 kişiden fazla yan yana yürümeyi bile yasaklamıştır.
8- İsmet İnönü'ye 12 oturum meclisten men cezası verilmiştir.
9- Turan Emeksiz hükümete karşı İstanbul Üniversitesi'nde düzenlenen bir protesto mitinginde, polisin açtığı ateş sonucu ölmüştür. Hüseyin Onur ise sol bacağı kesilerek kurtarılmıştır.
10- Hukuk'un üstünlüğünü savunan Yargıtay Başkanı Bedri Köker ile birlikte bir çok hakim, görülen lüzum üzerine emekliye sevk edilmiştir. Aslında Menderes hükümeti, ordu darbe yapacak gerekçesiyle daha 6 Haziran 1950'de, Genelkurmay Başkanı Nafiz Gürman olmak üzere, tümü üst düzey komuta kademesindeki 15 general ve 150 albayı re'sen emekliye sevk etmiştir.
11- 27 Ekim 1957’deki seçimlerde yaşananlar da oldukça ilginçtir. Seçimin saat 17.00’de biteceği açıklanmışken, saat 14.30’da devletin tek radyosu tarafından, yani oy sayma değil oy verme işlemleri devam ederken, DP’nin kazandığı iller açıklanmaya başlanmıştır. Dönemin CHP lideri İsmet İnönü, Devlet Bakanı Fatin Rüştü Zorlu’yu telefonla arayarak: “Sizden bu suçun işlenmesine engel olmanızı talep ediyorum.” demiş, Bakan Zorlu, Adnan Menderes’e gitmiş, İnönü’nün söylediklerini aktarıp radyo yayınının durdurulmasını istemiştir. Menderes bu haklı talebe sert çıkmış: “Radyo, sonuçları açıklamaya devam etsin!” demiştir. CHP, bu kez Yüksek Seçim Kuruluna başvurmuş ve radyo yayını durdurulmuştur. Ancak atı alan Üsküdar’a geçmiştir bir kez.
Kimi CHP’liler, “DP kazandı” diye sandığa gitmemiştir.
12- Aynı seçimde radyoevinden yabancı gazetecilere, “İsmet İnönü’nün yazılı açıklaması” diye bir kâğıt verilmiştir. Sözde İnönü, “Seçimi kaybettik, en fazla 120 milletvekili çıkarabiliriz” demişti. BBC’den France Press’e kadar yabancı gazeteciler haberi doğrulatmak için İnönü’nün yanına gidince şaşıran sadece yabancı gazeteciler değil, İnönü’nün kendisi de olmuştur. Çok partili demokrasiye geçme fikrine pişman olup olmadığı bilinmez elbet ama, tarihçiler bu olay sebebiyle İnönü’nün ülkesi adına utandığını yazmışlardır. Devletin, yalan söylemekle kalmadığı, yalan belge düzenlediği tuhaf bir durum ortaya çıkmıştır.
13-Yine aynı seçimde, İsmet İnönü’nün isimlendirmesiyle “kütük marifeti” diye bir husus tartışılmıştır. Seçmen kütükleri hazırlanırken, bazı CHP’li seçmenler kütükten yok edilmiş, yerlerine DP’li seçmenlerin adı, hem de birkaç kütükte yer almıştır. Yani bir DP’li birkaç sandıkta oy kullanmış, kurulan seyyar ekiplerle bu seçmenler sandık sandık taşınmıştır. CHP’li kimi seçmenler kütükte isimlerini göremeyince oy kullanamadan evlerine dönmüşlerdir.
14- 1957 seçiminde yaşanan bir diğer ilginç olay ise, Gaziantep’te 27 Ekim gecesi seçimi CHP’nin 700 oy farkla kazandığı ilan edilmesinden sonra yaşananlardır. DP’nin gazetesi “Zafer” dahi bu sonucu yazmasına rağmen, ertesi gün köylerden “sayılmamış, unutulmuş oylar” getirilmiş ve bin kadar oyla seçimi bu kez DP’nin kazandığı açıklanmıştır. CHP’liler haklı olarak İl Seçim Kuruluna itiraz etmiş ve itiraz kabul edilmiş, oylar, tutanaklar, gerekli belgeler adliye binasına götürülmüştür. Tam ertesi gün yani pazartesi inceleme başlayacakken o gece adliye binası yanmış, bütün oylar yok olmuş ve DP’nin galibiyeti resmiyet kazanmıştır.
Sonuç:
1950-1960 dönemi, çok partili sisteme geçen demokrasimizin işte böyle enteresan bir dönemidir.
İktidarın, her istediğini yapabilecek hukuk tanımaz bir gücü olduğunu sanması, ülkenin lastik gibi gerilmesine sebep olmuştur.
Yeni doğan bir bebeğin tüm şımarıklıklarını bünyesinde barındıran bu dönemle ilgili tartışmalar, bugün dahi tüm hızıyla devam etmektedir.
Birbirine tahammül edebilen, haksız suçlamalarla birbirini cezalandırmaya kalkmayan, hukukun üstünlüğüne inanan, medyası özgür, her konuda çağdaş medeniyet seviyesine yükselmiş, demokrasi, özgürlük ve insan haklarında parmakla gösterilen bir ülke olmamız dileğiyle, Nazım Hikmet'in dönemi anlatan bir şiiri ile konuyu bitirelim.
Diyet
Gözlerinizin ikisi de yerinde, Adnan Bey,
iki gözünüzle bakarsınız,
iki kurnaz,
iki hayın,
ve zeytini yağlı iki gözünüzle
Bakarsınız kürsüden Meclis'e kibirli kibirli ve topraklarına çiftliklerinizin ve çek defterinize.
Ellerinizin ikisi de yerinde, Adnan Bey,
iki elinizle okşarsınız,
iki tombul,
iki ak, vıcık vıcık terli iki elinizle okşarsınız pomadalı saçlarınızı,
dövizlerinizi, ve memelerini metreslerinizin.
İki bacağınızın ikisi de yerinde, Adnan Bey,
iki bacağınız taşır geniş kalçalarınızı,
iki bacağınızla çıkarsınız huzuruna Eisenhower'in,
ve bütün kaygınız iki bacağınızın arkadan birleştiği yeri halkın tekmesinden korumaktır.
Benim gözlerimin ikisi de yok.
Benim ellerimin ikisi de yok.
Benim bacaklarımın ikisi de yok.
Ben yok'um.
Beni, Üniversiteli yedek subayı, Kore'de harcadınız, Adnan Bey.
Elleriniz itti beni ölüme,
vıcık vıcık terli, tombul elleriniz.
Gözleriniz şöyle bir baktı arkamdan ve ben al kan içinde ölürken çığlığımı duymamanız için kaçırdı sizi bacaklarınız arabanıza bindirip.
Ama ben peşinizdeyim, Adnan Bey,
ölüler otomobilden hızlı gider,
kör gözlerim,
kopuk ellerim,
kesik bacaklarımla peşinizdeyim.
Diyetimi istiyorum, Adnan Bey,
göze göz, ele el, bacağa bacak, diyetimi istiyorum,
alacağım da...
25 Haziran 1959
Son not: Dönemi daha detaylı merak edenler için Dekan hocam Prof. Dr. Ulvi Keser’in, “Adnan Menderes ve Kıbrıs’ta Menderes’in Gestapoları” isimli kitabını okumanızı tavsiye ediyorum.