29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamaları çerçevesinde ortaya çıkan "didişmeleri", eğer bir düşünce temeline oturtmaya çalışırsak, boşluğa inşaat yapmak gibi bir "absürd"lüğü göze almak gerekiyor. Öncelikle dikkat edilmesinde zaruret olan hususlar vardır: Kutlamalar çerçevesinde ortaya çıkan "didişmelerin" ima ettiği "Cumhuriyet"in olay ya da olgu olarak mahiyetine ilişkin herhangi bir kırıntı kabilinden de olsa bir düşünce çağrışımının bulunmamasıdır. Yani mahiyeti üzerinde herhangi bir sorgulama, en azından irdeleme niyetinin yokluğu gibi, tarihselliği yönünden bile başarı ya da başarısızlık niteliğine tutarlı, tutumlu bir eleştirel yaklaşımın ihtimaline yer bırakılmamasıdır.
Oysa "Cumhuriyet"in kavramsal anlamından hareketle, mantıksal, varlıkbilimsel (ontolojik), tarihsel ve "ehtik" (ahlak felsefesi) temellerde, hala sonuçlanmamış ama mutlaka başlanılması zorunlu bir muhasebesi güncelliğini koruyor. Bununla, hemen sonuca bağlama kolaylığını kastetmiyoruz. Aynı zamanda, "dogmatik", eşdeyişle Skolastik alışkanlığın mutlak "kabul" ve "ret" (sic et non) hazırcevaplığını zinhar hatıra getirmemeyi de. Ayrıca özel bir tercihin asla burada söz konusu edilmemesi gerektiğini de. Çünkü düşünce diye nitelendirdiğimiz eylemin, insanın olmazsa olmaz şartı olan haysiyeti, ancak mutlak olarak "hakikat"i amaç edinir ve o amaç içinde düşünce insana yaraşır bir erdeme dönüşür. Dönüşmelidir de.
Bu bakımdan "kutlamalar" çerçevesinde ortaya çıkan garabeti ancak "didişme" olarak görebilir, değerlendirebiliriz. Kim ya da kimler, hangi kuruluşlar daha iyi, daha inadına "didişiyor"? "Didişme"nin derecesini, vüsatini, şiddetini, gevşek ya da yavşaklığını tesbit etmek, düşüncenin haysiyetine, basit ifadesiyle, hakaret anlamından başka bir sonuç doğurmaması gerekir.
Somutlaştırmak için 29 Ekim Pazartesi akşamı Boğaziçi Köprüsü'nde gerçekleştirilen havai fişek, yani maytap gösterisini örnek verebiliriz. 20 ton, yani koca bir tır dolusu havai fişek onbeş - yirmi dakikada patlatıldı. Maliyeti ne kadardı? Soru çengeli akla takılı kalarak, geçelim.
Oldum olası bu türden gösterilere, hiçbir zaman heves bile duymadığım halde, bilmecburiye gittim. Daha doğrusu Altunizade'den minibüsle Setbaşı'na kadar, oarada yürüyerek Sultantepe'den aşarak Üsküdar sahiline indik. Gösteri zaten başlamıştı. Caddeler, ara sokaklar öncelikle araçlar tarafından tampon tampona, burun buruna işgal edilmişti. Yayalar, bulabilirlerse kaldırımda omuz omuza, kucak kucağa, yine biraz mesafe bırakılmışsa araçların arasında kıvrıla-döne, çala-yalpa, kadınlı, erkekli, çocuklu, yaşlı, kundaklı, engelli, bendinden boşanmış sel misali sahile akıyordu. Çatapatlı, ışık şehrayinli gösteriyi izler gibi yaptılar, Japonların gittikleri her yerde bıkmadan usanmadan, adeta bilinçli manyaklık derecesine varmış fotoğraf çekme histerisini aratmayacak tarzda cep telefonlarının kameralarını çalıştırdı insanlar.
Ve gösteri bitti. 20 ton havai fişeği, o kadar dakikada patlatma başarısını gerçekleştirenlere, asla duymayacakları alkışlar göndermeyi de unutmadılar ve ihmal etmediler.
Tahminim o ki, gösteriyi izleyenler izlemeyenlere, bugün de, yarın da, neden ve nasılını bir türlü açıklayamayacakları halde "muhteşemdi" diyecekler. Düşünce maytap olursa, kutlamalar da havai fişek muhteşemliğine terfi eder, gider.
Yine de aklıma takılı kaldı: 20 ton havai fişek kaç kuruş eder, bu kuruşlar kimlerin kasalarında ışıltılar saçar?