مطهرى، مرتضى. نظام حقوق زن در اسلام. چاپ ٨. قم: انتشارات صدرا، ١۳۵۷/ ١٩٧٨-١٩٧٩،۴۳۷ ص.
Mutahhari, M. Nizam-i Huquq-i Zan dar Islam. Qum: Intisharat-i Sadra, 1978-1979, 8th edn., 437pp.
ABSTRACT
Women’s Rights in Islam
نظام حقوق زن در اسلام
This book discusses women’s and family rights in Islam. It is a collection of thirty-three articles published in 1966 in the magazine Zan-i Ruz (“Today’s Woman”). This abstract is based on its eighth edition.
The book explores women’s rights and status in Islam, particularly from the perspective of the Ja‘fari (Shiite) school of law. It originates from a debate over the Westernisation of family rights in Iranian Civil Law. Primary issues discussed include khastigari (marriage proposals); izdivaj-i muvaqqat or mut‘a (fixed-term marriage); woman and social independence; Islam and modern life; women’s status in the Qur’an; self-respect and human rights; the natural foundations of family rights; the differences between women and men; mahr (dowry); nafaqih (“maintenance” of the wife); inheritance; talaq (divorce); and polygamy.
Mutahhari examines the rights of women and families from a historical and contemporary perspective and compares this with the “models” that have been proposed by competing conceptions of culture and identity of Islam and the “West” (which Mutahhai identifies particularly with the Universal Declaration of Human Rights, and with the philosophises of Russell and Durant). The main differences between the world-views of Islam and the West are expressed using the dialectic of “equality” (tasavi) versus “similarity” (tashabuh) of rights and roles. In fact, Mutahhari criticises traditional Muslim attitudes towards women and supports some modern Western ideas; particularly those of biology, sociology, and psychology. However, he proposes a largely stereotyped view of femininity (for example, he upholds the stereotypes that women are emotional, jealous, in need of love, physically inferior to men, and in need of protection).
According to Mutahhari, modernity (intended as justice, progress, education and social welfare for both men and women) has always been part of Islam. In this respect, he interprets women’s status in Islam in accordance with the changed conditions of modern society. Indeed, he portrays Islam as the true defender of women’s rights against a historically male-dominated, strength-based society. His ideal of (Islamic) society is based on a family model in which women’s rights stem from their role as one of its main pillars.
Mutahhari uses elegant, accessible language. This work is a relevant source of information on the rights of women and families in Islam, presented by a highly esteemed contemporary Muslim theologian.
Raffaele Mauriello
مطهرى، مرتضى. نظام حقوق زن در اسلام. چاپ ٨. قم: انتشارات صدرا، ١۳۵۷/ ١٩٧٨-١٩٧٩،۴۳۷ ص.
Mutahhari, M. Nizam-i Huquq-i Zan dar Islam. Kum: Intisharat-i Sadra, 1978-1979, 8 baskı, 437 s.
ÖZET
İslam’da Kadın Hakları
نظام حقوق زن در اسلام
Bu kitap İslam’da kadın ve aile haklarını tartışmaktadır. Kitap, 1966 yılında Günümüz Kadını (Zan-e Ruz) adlı dergide yayımlanan otuz üç makalenin bir derlemesidir. Bu özet, kitabın sekizinci baskısını temel almaktadır.
Kitap, kadınların İslam’daki haklarını ve statülerini, özellikle, Caferi (Şiî) mezhebine göre ele almaktadır. Kitap, İran Medeni Hukuku’ndaki aile haklarının Batılılaştırılması ile ilgili bir tartışmadan doğmuştur. Tartışılan başlıca konular arasında evlenme teklifi (kahstegari), muvakkat evlilik veya mut’a (süreli evlilik), kadın ve sosyal bağımsızlık, İslam ve modern hayat, kadının Kuran’daki statüsü, öz saygı ve insan hakları, aile haklarının doğal kaynakları, kadınlar ile erkekler arasındaki farklılıklar, mehir, nafaka, miras, talak (boşanma) ve çok eşlilik yer almaktadır.
Mutahhari, bu konuları kadın ve aile haklarına tarihsel ve çağdaş bakış açılarının yanı sıra İslam ve (Mutahhari’nin özellikle Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi ve Russell ile Durant’ın felsefeleri ile özdeşleştirdiği) “Batı” tarafından önerilen modeller eşliğinde inceleyerek ele almaktadır. İslam’ın ve Batı’nın dünya görüşleri arasındaki temel farklılıklar hakların veya rollerin “benzerliğine” (tashaboh) karşıt olarak “eşitliği” (tasavi) diyalektiğini kullanmak suretiyle ifade edilmiştir. Aslında Mutahhari kadına yönelik geleneksel Müslüman tutumlarını eleştirmekte ve özellikle biyoloji, sosyoloji ve psikoloji alanındaki bazı Modern fikirleri desteklemektedir. Buna rağmen, Mutahhari büyük oranda kalıplaşmış bir kadınlık yaklaşımı önermektedir (örneğin, kadınların duygusal, kıskanç, sevilmeye muhtaç, erkeklere göre fiziken zayıf ve korunmaya muhtaç olduğu yönündeki kalıplaşmış yargıları desteklemektedir).
Mutahhari’ye göre (hem erkekler hem de kadınlar için adalet, ilerleme, eğitim ve sosyal refah olarak tasarlanan) Modernite, her zaman İslam’ın bir parçası olmuştur. Bu bakımdan, kadınların İslam’daki statüsünü modern toplumun değişen şartları doğrultusunda yorumlamaktadır. Gerçekten de tarihsel olarak erkek ağırlıklı, güce dayalı bir topluma karşı İslam’ı kadın haklarının gerçek savunucusu olarak tasvir etmektedir. Mutahhari’nin (İslami) toplum idealinin dayandığı aile modelinde kadın hakları, ailenin temel dayanaklarından biri olan kadınlık rollerinden kaynaklanmaktadır.
Bu kitap sade ve anlaşılabilir bir dil kullanmaktadır. Büyük saygı duyulan çağdaş bir Müslüman teolog tarafından yazılmış, İslam’da kadın ve aile hakları ile ilgili yetkin bir bilgi kaynağıdır.
Raffaele Mauriello
Çeviren Fatih Taştan
مطهرى، مرتضى. نظام حقوق زن در اسلام. چاپ ٨. قم: انتشارات صدرا، ١۳۵۷/ ١٩٧٨-١٩٧٩،۴۳۷ ص.
Mutahhari, M. Nizam-i Huquq-i Zan dar Islam. Qum: Intisharat-i Sadra, 1978-1979, 8th edn., 437pp.
ملخص
حقوق المرأة في الإسلام
نظام حقوق زن در اسلام
يعرض هذا الكتاب حقوق المرأة و الأسرة في الإسلام، و هو عبارة عن مجموعة من ثلاث و ثلاثين مقالة ظهرت خلال عام ١٩٦٦ في مجلة «زن روز» ( المرأة اليوم) و نشرتها دار صدرا. و يستند هذا الملخص إلى الطبعة الثامنة من الكتاب.
يعرض الكتاب حقوق و وضع المرأة في الإسلام من منظور المدرسة الفقهية الجعفرية (الشيعيّة) على وجه التحديد، و قد نشأ من الجدل حول تغريب (التصبغ بالأسلوب الغربي) حقوق الأسرة في القانون المدني الإيراني. و أهم القضايا التي تناولها الكتاب: طلب الزواج، الزواج المؤقت أو المتعة، المرأة و الاستقلال الاجتماعي، الإسلام و الحياة العصرية، وضع المرأة في القرآن، احترام الذات و حقوق الإنسان، الأسس الطبيعية لحقوق الأسرة، الفروقات بين النساء و الرجال، المهر، النفقة، الإرث، الطلاق و تعدد الزوجات.
يناقش مطهري هذه القضايا من خلال مقارنة الفروقات التاريخية و المعاصرة لحقوق المرأة في كل من نموذجي الأسرة الإسلامي و الغربي (الذي يربط مطهري بينه و بين الإعلان العالمي لحقوق الإنسان و فلسفات راسل و ديورانت). و تُعرض الفروقات الرئيسية بين هاتين الرؤيتين العالميتن من خلال جدلية «التساوي» و «التشابه» في الحقوق و الأدوار.
في الواقع، ينتقد المؤلف مواقف المسلمين التقليدية تجاه النساء كما يحاول على نحو لا يمكن إنكاره مواءمة بعض الأفكار الغربية الحديثة و التي تشمل على وجه الخصوص ما أتى به علم الأحياء و علم الاجتماع و علم النفس. و لكن لا يزال المؤلف يقترح نظرة نمطية للإنثوية بشكل كبير (كاعتبار المرأة عاطفية، بحاجة للحب، أقل منزلة من الرجل، بحاجة للحماية).
و تبعا لمطهري، لطالما كانت الحداثة جزءا من الإسلام و يُقصد هنا بالحداثة العدالة و التقدم و التعليم و الرفاه الاجتماعي لكل من الرجل و المرأة، فهو يعيد تفسير مكانة المرأة في الإسلام بما يتناسب مع ظروف المجتمع المعاصر. و فعلا يصور المؤلف الإسلام على أنه المدافع الحقيقي عن حقوق النساء ضد المجتمع الذي يهيمن عليه الرجل تاريخيا و المبني على أساس القوة. و يرتكز المجتمع الإسلامي المثالي لديه على نموذج الأسرة الذي تنشأ حقوق المرأة فيه من دورها كإحدى ركائزه الأساسية.
و بشكل عام، تتصف لغة الكتاب بجمالها و باستهدافها العامة من الناس و يُعدّ الكتاب مرجعا مهما لفهم حقوق المرأة و الأسرة في الإسلام كما ناقشها عالم دين مسلم معاصر مبجل.
رافائل ماؤریللو
ترجمة مها يازجي