103. Mahkeme, öncelikle Sözleşme’nin 35 § 1 maddesi uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralına ilişkin içtihadında geliştirilen genel ilkeleri tekrar etmekte (örneğin, bkz. Sargsyan v. Azerbeycan [BD], no. 40167/06, §§
115-16, AİHM 2015) ve özellikle yerel mahkemelerin Sözleşme’de korunan belirli bir hakkın ihlal edildiği iddiasını, en azından özünü, ele almasını sağlayan bir hukuk yolu ulusal düzeyde mevcut olduğu müddetçe, bu hukuk yolunun kullanılması gerektiğini not etmektedir. (bkz., mutatis mutandis, Vučković ve diğerleri v. Sırbistan (ilk itirazlar) [BD], no. 17153/11 ve diğer 29’u, § 75, 25 Mart 2014).
104. Mahkeme’nin Sözleşme’den kaynaklanan yükümlülüklerin Taraf Devletler tarafından yerine getirilmesinin denetimiyle ilgilendiği vurgulanmalıdır. Mahkeme, Sözleşme’de yer alan temel hak ve özgürlüklerin yerel düzeyde saygı görmesini ve korunmasını sağlama sorumluluğu olan Taraf Devletlerin yerini alamaz ve almamalıdır. Mahkeme, ayrıca, bir ilk derece mahkemesi olmadığını; ilkesel ve etkili bir uygulama olarak iç hukuk alanını ilgilendiren temel olguların tespitini gerektiren çok sayıda davaya karar verme kapasitesine sahip olmadığını ve bunun uluslararası bir mahkeme olarak işlevine uygun olmadığını yeteri kadar önemle belirtememektedir.
(bkz. Demopoulos ve diğerleri v. Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar) [BD], no. 46113/99 ve diğerleri, § 69, AİHM 2010).
1. Sözleşme’nin 2. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası
105. Mahkeme, ilk olarak, başvurucuların Sözleşme’nin 2. ve 13.
maddeleri altında yaptığı yukarıdaki 64. paragrafta özetlenen şikayetlerin, sadece Sözleşme’nin 2. maddesi açısından incelenmesi gerektiğini düşünmektedir. Sözleşme’nin 2. maddesinin ilgili kısmı aşağıdaki gibidir;
“1. Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur. Hiç kimsenin yaşamına kasten son verilemez…”
106. Mahkeme, Orhan Tunç’un yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olarak şuan Anayasa Mahkemesi önünde bekleyen iki bireysel başvuru olduğunu gözlemlemektedir. Başvurulardan ilki Şubat 2016’da bizzat Orhan Tunç tarafından devlet yetkililerinin yaşamını korumaya yönelik pozitif yükümlülüklerini ihlal ederek, kendisine gerekli tıbbi yardımı sağlamada başarısızlığa düştüğü iddiasıyla yapılırken; ikincisi cumhuriyet savcısının Orhan Tunç’un ölümüyle ilgili olarak herhangi bir devlet yetkilisi hakkında kovuşturma yürütülmemesine ilişkin kararının ardından Aralık 2017’de başvurucular tarafından yapılmıştır. Mahkeme, her iki başvuruda Anayasa Mahkemesi nezdinde dile getirilen iddia ve şikayetlerin, bu davada 2. madde kapsamında Mahkeme’ye sunulanlarla neredeyse aynı olduğunu not etmektedir.
107. Mahkeme, Türkiye’de mevcut olan Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru usulünü, Sözleşme’de korunan hak ve özgürlüklerin ihlalinin çözümünde etkili bir hukuk yolu olarak gördüğünü ve Sözleşme kapsamındaki şikayetler için uygun tazminat olasılıkları sunduğuna karar verdiğini belirtmektedir. (örneğin, şu davalarla ilgili kararlara bkz. Uzun, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 67 ve 69-70; Erol, yukarıda atıfta bulunulan, §§
30-33; ve Zihni, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 25-27).
108. Yakın tarihli Kaya ve diğerleri v. Türkiye kararında Mahkeme, Anayasa Mahkemesi’nin başvurucuların akrabasının ölümüyle ilgili soruşturmanın etkinliğine ilişkin şikayetlerine dair yaptığı incelemenin yeterli ve içtihadına uygun olduğunu gözlemlemiştir. Mahkeme, bu kararda, ayrıca, Anayasa Mahkemesi’nin başvurucuların akrabasının ölümüyle ilgili soruşturmanın kusurlu olduğunu tespit ettikten sonra, eksikliklerin giderilmesi amacıyla soruşturmanın yeniden açılması için dosyayı ilgili savcıya yolladığını belirtmiştir. Mahkeme, bu tedbirin, özellikle Sözleşme’nin 2. ve 3. maddeleri altındaki sorunları gündeme getiren davalar için, 23 Eylül 2012 tarihinde Türk hukuk sisteminde kurulan bireysel başvuru mekanizmasının kilit taşı olduğunu söylemiştir. (bkz. Kaya ve diğerleri v.
Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar), no. 9342/16, 20 Mart 2018).
109. Bu şartlar altında, Mahkeme başvurucuların Anayasa Mahkemesi nezdinde bekleyen başvurularını dikkate alarak, bu başlık altındaki şikayetlerinin prima facie zamanından önce yapıldığını not etmektedir.
Mahkeme aynı zamanda başvurucuların yukarıdaki 84-90 ve 93-101 paragraflarda belirtilen nedenlerle Anayasa Mahkemesi hukuk yolunu bu davanın amaçları açısından etkisiz bulduğunu da not etmektedir.
Başvurucular, temel olarak Türkiye'de son yıllarda yargı bağımsızlığı ve
tarafsızlığının erozyona uğraması ve sokağa çıkma yasakları sırasında işlenen büyük çaplı ve sistematik insan hakları ihlalleriyle ilgili idari ve yargısal cezasızlık pratiği bulunduğu iddialarını ileri sürerek, bunların Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru veya bu konuda başka herhangi bir mahkemeye başvuru yolunu kullanma yükümlülüğünü ortadan kaldırdığını savunmaktadır. Ayrıca, davalı devlette hüküm süren siyasi duruma rağmen Anayasa Mahkemesi lehlerine bir karar verse bile, davalarının halihazırda karara bağlanmayı beklediği gereğinden uzun süre ve Anayasa Mahkemesi’nin kararlarının icra edilebilirliğine dair ciddi şüpheler bulunmasının, bu başvuru yolunun davanın somut koşullarında etkisiz olduğunu kabul etmek için yeterli olduğunu ileri sürmektedir.
110. Başvurucular tarafından öne sürülen iddiaları dikkate alarak, Mahkeme ilk olarak başvurucuları Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolunu kullanma koşulundan muaf tutacak özel durumların bulunup bulunmadığını inceleyecektir. Ardından, bu başvuru yolunun davanın somut koşullarında başka nedenlerden dolayı - esas olarak işleyişle ilgili - yetersiz ve/veya etkisiz olup olmadığını inceleyerek devam edecektir.
(a) Özel durumların varlığı
111. Mahkeme, öncelikle bir başvurucunun belirli bir davada mevcut iç hukuk yollarını tüketip tüketmediğini değerlendirirken, başvurucunun kişisel koşullarının yanı sıra, yalnızca başvuru yollarının iç hukuk sisteminde resmi olarak mevcut olup olmadığını değil, aynı zamanda faaliyet gösterdikleri genel yasal ve politik bağlamları da gerçekçi bir şekilde dikkate alması gerektiğini yinelemektedir. (bkz. Akdıvar ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 68-69; Chiragov ve diğerleri v. Ermenistan [BD], no.
13216/05, § 119, AİHM 2015; ve Sargsyan, yukarıda atıfta bulunulan, §§
117-19). Uluslararası hukukun genel kabul gören kurallarına göre, başvurucuları tasarruflarında olan iç hukuk yollarını tüketme yükümlülüğünden muaf tutan özel durumlar olabilir. (bkz. Akdıvar ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 67). Devlet görevlilerinin görevlerini suistimal ettiğine veya zarar verici eylemler işlediğine dair ciddi iddialar karşısında, örneğin soruşturma yürütemeyerek veya destek sunamayarak, tamamen hareketsiz kalan ulusal makamlar, bu özel durumların oluşmasına sebep olabilir.
112. İç hukuk yollarını tüketme kuralı, ayrıca Sözleşme’ye aykırı eylemlerin tekrarlandığı ve devlet makamlarının bunlara resmi olarak müsamaha tanıdığı bir idari pratiğin mevcut olduğu ve işlemleri usulsüz veya etkisiz hale getirecek nitelikte işlediği durumlarda da uygulanamaz. (bkz.
Akdıvar ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 67 ve Gürcistan v. Rusya (I) [BD], no. 13255/07, §§ 122-24, AİHM 2014 (özetler)). Böyle bir “resmi müsamaha”, yetkili makamların sayısız iddia karşısında, doğrulukları veya yanlışlıklarının tespiti için yeterli bir soruşturma yürütmeyi ya da şikayetler hakkında adil yargılama yapmayı reddederek, kayıtsızlık gösterdiği durumlarda söz konusu olabilir. (bkz. Gürcistan v. Rusya, yukarıda atıfta bulunulan, § 124).
113. Bununla birlikte, Mahkeme, “özel durumlar” muafiyeti için aranan eşiğin yüksek olduğunu (bkz. mutatis mutandis, N.J.D.B. v. Birleşik Krallık, no. 76760/12, § 57, 27 Ekim 2015), ve Mahkeme’nin Akdıvar ve diğerleri (yukarıda atıfta bulunulan), Aksoy v. Türkiye (18 Aralık 1996, §§ 51-57, Raporlar 1996-VI) ve Isayeva ve diğerleri v. Rusya (no. 57947/00 ve diğer 2’si, § 150, 24 Şubat 2005) gibi, yalnızca istisnai davalarda özel durumların varlığını aramak için tasarlandığını belirtmektedir.
(i) İdari ve yargısal cezasızlık pratiği iddiası
114. Mahkeme, olayın unsurlarını incelemeden önce, hem Türkiye’nin güneydoğusunda sokağa çıkma yasakları sırasında ağır insan hakları ihlalleri işlendiği iddialarına ilişkin, hem de yasak bölgelerinde yürütülen güvenlik operasyonlarının neden olduğu ölümlerle ilgili soruşturmaların neredeyse tümünde gözlemlenen ciddi eksiklik iddialarıyla ilgili başvurucular ve İnsan Hakları Komiseri tarafından sunulan görüşleri not etmektedir. Mahkeme, ayrıca başvurucuların ve Komiser’in görüşünde faillere “cezasızlık zırhı”
sağlanmasına hizmet eden bir dizi yasayla kanıtlandığı iddia edilen, güvenlik güçleri tarafından özellikle terörle mücadele bağlamında işlenen insan hakları ihlalleriyle ilgili Türkiye’deki cezasızlık pratiğinin varlığına ilişkin argümanlara dikkat çekmektedir. (bkz. yukarıdaki 102. paragraf)
115. Mahkeme hiçbir şekilde bu iddiaların ciddiyetini küçümsemezken, mevcut koşullarda başvurucuları mevcut iç hukuk yollarını tüketme zorunluluğundan muaf tuttuklarını da düşünmemektedir. Mahkeme bu bağlamda hem devlet görevlileri tarafından işlendiği iddia edilen yasa dışı eylemler hem de yargı aygıtının bu eylemlere etkisiz yanıtıyla – iddia edildiği gibi ya bireysel olarak savcıların bu ciddi iddialar karşısındaki kayıtsızlığından ya da iddiaların kovuşturulmasını idari makamların takdirine bağlı izne tabi kılan yasalardan kaynaklanan – ilgili tüm şikayetlerin başvurucular tarafından yukarıda belirtilen Akdıvar ve Aksoy davaları sırasında bulunmayan bir mekanizma olan Anayasa Mahkemesi’ne taşınmış ya da taşınabilir olduğunu not etmektedir. Mahkeme bu bağlamda 23 Eylül 2012’den beri mevcut olan Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolunun, Mahkeme’ye yapılan bir başvuruya benzer şekilde, bu iddiaların yanı sıra, başvurucular tarafından Mahkeme huzurunda dile getirilen diğer şikayetlerin incelenmesini sağlayacak kapasiteye tamamen sahip olduğunu tekrar teyit etmektedir. (bkz., bir kez daha, Kaya ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan). Başvurucular Anayasa Mahkemesi’nin Eylül 2012'den bu yana terörle mücadele operasyonları kapsamında güvenlik güçleri tarafından işlenen ihlaller hakkında tek bir karar vermemiş olduğunu ileri sürerek, bu tür şikayetleri çözme kapasitesiyle ilgili şüphelerini dile getirseler de Mahkeme temel haklar için anayasal koruma sağlayan bir hukuk sisteminde bu korumanın kapsamını test etme görevinin mağdur edilen kişiye düştüğünü yinelemektedir. (örneğin bkz. Vučković ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 84). Üstelik, belirli bir başvuru yolunun etkinliğine ilişkin yalnızca şüphelerin bulunması, başvurucuları bu yolu deneme yükümlülüğünden muaf tutmayacaktır. (örneğin, bkz. Vučković ve diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 74 ve 84).
116. Bu koşullar altında, Mahkeme başvurucuların Türkiye’de mevcut iç hukuk yollarını tüketme yükümlülüğünden muaf tutacak bir idari ve yargısal cezasızlık pratiğinin varlığına dair iddialarını kabul edemez. Mahkeme’nin görüşüne göre, Anayasa Mahkemesi anayasal yargı otoritesi olarak bu iddialar hakkında karar vermeden önce, ulusal makamların “devlet görevlilerinin görevlerini suiistimal ettiğine veya zarar verici eylemler işlediğine dair ciddi iddialar karşısında tamamen pasif” kaldığını iddia etmek mümkün değildir. Mahkeme elbette başvurucuların Anayasa Mahkemesi’nin ciddi iddiaları karşısında, – başvuranlara göre – davalarının bu mahkeme nezdinde karara bağlamayı beklemekte olduğu sürenin kanıtladığı gibi, pasif kaldığına ilişkin savlarını dikkate almaktadır. Ancak, Mahkeme aşağıda açıklanacak sebeplerden dolayı bu savları kabul etmemektedir. (bkz. 120-125 paragraflar).
(ii) Başvurucuların Türk yargısının bağımsızlığı ve tarafsızlığına dair iddiaları
117. Başvurucular ayrıca temel olarak yargının son yıllarda giderek artan bir şekilde yürütmenin aşırı derecede siyasi baskısı altında kaldığını savunarak, genel olarak Türkiye’de yargının bağımsız ve tarafsız olmadığından şikayetçi olmuştur. Sokağa çıkma yasakları sırasında güvenlik güçleri tarafından işlenen insan hakları ihlallerinin bağımsız ve tarafsız bir şekilde inceleyebilecek bir yargı mekanizmasının yokluğu karşısında başvurucular iç hukuk yollarını tüketme zorunluluğundan muaf olduklarını ileri sürmüştür.
118. Mahkeme, İnsan Hakları Komiseri’nin de görüşünde belirttiği gibi, Türkiye’de yargı bağımsızlığının erozyona uğradığına ilişkin bir dizi uluslararası kuruluş tarafından ileri sürülen iddiaların farkındadır. Mahkeme bu endişelerin ciddiyetini not etmekle birlikte, Türkiye'de yargının tüm işleyişini etkileyen genel bir bağımsızlık ve tarafsızlık sorunu olup olmadığını soyut olarak inceleyemez veya böyle bir değerlendirmeden bu davanın amaçları doğrultusunda sonuç çıkaramaz. Mahkeme bunun yerine olgularla ve mevcut davayla ilgili olarak kendisine sunulan delillerle ilgili inceleme yapmaya odaklanmalıdır. Mahkeme bu bağlamda başvurucuların genel olarak Türk yargısının ve özel olarak Anayasa Mahkemesi’nin mevcut davada yürütmenin aşırı etkisi nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir şekilde şikayetlerini incelemeye istekli ve yeterli olmadığına ilişkin iddialarını destekleyecek yeterli kanıt sunamadıklarını dikkate almaktadır. (bkz. mutatis mutandis, Zihni, yukarıda atıfta bulunulan, § 29). Mahkeme, soruşturma makamlarının veya mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin şüphelerin, belirli durumlarda Sözleşme’nin 2. maddesi kapsamında sorunları gündeme getirebileceğini belirmekle birlikte (örneğin, bkz. Oğur v.
Türkiye [BD], no. 21594/93, § 91, AİHM 1999-III ve Mustafa Tunç ve Fecire Tunç v. Türkiye [BD], no. 24014/05, §§ 169 ve 177, 14 Nisan 2015), kural olarak iç hukuk yollarını tüketme yükümlülüğünü ortadan kaldırmak için önleyici bir iddia olarak ileri sürülemeyeceklerini ifade etmektedir.
(bkz., mutatis mutandis, Mercan v. Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar), no. 56511/16, § 26, 8 Kasım 2016).
119. Başvurucuların iddialarıyla sınırlı olarak, Anayasa Mahkemesi’nin mevcut dava bağlamında bağımsızlığının ve tarafsızlığının bulunmamasının veya genel olarak etkisizliğinin ihtiyari tedbir talepleri karşısında verdiği tepkiyle kanıtlandığına ilişkin argümanları (bkz. yukarıdaki 94. paragraf) Mahkeme bir kez daha kabul etmemektedir. Bu bağlamda, Anayasa Mahkemesi’nin Orhan Tunç ve diğerleri tarafından yapılan ihtiyati tedbir talebini gerekçesiz olarak değil, söz konusu kişilerin belirtilen adreslerde bulunamadığına yönelik yerel yetkililer tarafından sağlanan - Mahkeme'nin doğruluğunu doğrulayacak konumda olmadığı - maddi bilgiler temelinde reddettiğini belirtmektedir. Anayasa Mahkemesi bu kararı verirken yetkililerin – bağlılıkları anlamında – kim olursa olsun söz konusu kişilerin yerlerinin belirlenmesi ve Devlet’in yaşam hakkını koruma görevinin bir parçası olarak sağlık hizmetlerine erişimlerini sağlamak için gerekli önlemleri almaya devam etmelerini istemiştir. Anayasa Mahkemesi’nin bu tepkisi, başvuruculara göre tatmin edici olmayabilir, ancak başkaca bir kanıtın yokluğunda, bağımsızlığı ve/veya tarafsızlığı konusunda şüphe uyandırmaz. Mahkeme, herhangi bir durumda, Hükümet tarafından da belirtildiği gibi (bkz. yukarıdaki 80. paragraf), ihtiyati tedbir mekanizmasının çok özel bir amaca hizmet ettiğini ve kendi başına Anayasa Mahkemesi’nin davanın esasına ilişkin değerlendirmesini etki altında bırakmadığını ya da önceden tayin etmediğini not etmektedir.
(b) Başvurucuların Anayasa Mahkemesi’nin yargılama süresine ilişkin iddiaları
120. Mahkeme, başvurucuların bireysel başvuru yolunun Orhan Tunç tarafından veya onun adına yapılan başvurular sırasıyla 10 Şubat 2016 ve 18 Aralık 2017 tarihlerinden beri Anayasa Mahkemesi önünde beklemekte olduğu için her halükarda davanın somut koşullarında etkisiz hale geldiğine ilişkin iddialarını not etmektedir. Mahkeme bu bağlamda herhangi bir başvuru yolunun yaşamdan yoksun bırakma iddialarıyla ilgili etkili olarak kabul edilmesi için işlemleri derhal ve makul bir hızla yerine getirmesi gerektiğini yinelemektedir. (örneğin, bkz. Mustafa Tunç ve Fecire Tunç, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 178 ve 225 ve Seyfettin Acar ve diğerleri v.
Turkey, no. 30742/03, §§ 23-24, 6 Ekim 2009).
121. Bununla birlikte, Mahkeme hem Anayasa Mahkemesi’nin Mahkeme’ninkiyle uyumlu görünen öncelik politikasına hem de söz konusu başvuruların değerlendirmesinde bugüne kadar atılan adımlara ilişkin Hükümet tarafından sunulan detaylı bilgi ve iddiaları dikkate alarak, işlemlerin henüz başvuru yolunun bu davanın amaçları için tamamen etkisiz hale geldiğini söyleyecek uzunlukta sürmediğini düşünmektedir.
122. Mahkeme, özellikle Orhan Tunç’un Şubat 2016’da Anayasa Mahkemesi’ne ilk başvurduğu (başvuru no. 2016/2602) andan itibaren kayda değer bir süre geçmiş olsa da, bu sürenin makul olup olmadığının başvurudan sonra meydana gelen olaylardan bağımsız olarak değerlendirilemeyeceğinin üzerinde durmaktadır. Mahkeme bu bağlamda 9 ve 10 Şubat 2016 tarihlerinde Anayasa Mahkemesi’ne başvuran Orhan Tunç ve diğerlerinin hepsinin başvuruları izleyen günlerde hayatlarını kaybettiğinin ve ölümlerine ilişkin
derhal soruşturma başlatılmış olduğunun görüldüğünü not etmektedir.
Soruşturmalardan sorumlu cumhuriyet savcılarının, Anayasa Mahkemesi’ne yapılan ilk başvurunun konusunu oluşturan Orhan Tunç davasında sağlık yardımının reddedildiği iddiası dahil olmak üzere, ölümlere yol açan tüm koşullara ışık tutacak görev ve yetkilere sahiptir. Aslında bu şikayet, haklı olarak soruşturma makamlarından devlet yetkililerinin sağlık yardımının reddine dair iddia da dahil olmak üzere, Orhan Tunç’un ölümüne yol açan tüm işlem ve ihmallerini belirlemesini bekleyen başvurucular tarafından Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığı ve Şırnak Sulh Ceza Hakimliği’nin dikkatine sunulmuştur. (bkz. yukarıdaki 35. ve 39. paragraflar).
123. Bu koşullar altında, Mahkeme Orhan Tunç’unki de dahil olmak üzere ölümlere ilişkin ceza soruşturmaları devam ederken ve ölümleri çevreleyen olgusal koşullar en azından teoride soruşturma makamları tarafından ortaya çıkarılırken, Anayasa Mahkemesi’nin bir nebze etkisiz kalmasının makul olmadığını düşünmemektedir. Dava dosyasındaki bilgilerden, Orhan Tunç’la ilgili cezai takibatın 17 Temmuz 2017 tarihinde sona erdiği görülmektedir.
Hükümet tarafından sağlanan bilgilere göre ise, cezai takibatın artık sona ermiş olduğu Kasım 2017’den beri, Anayasa Mahkemesi davayla daha aktif olarak ilgilenmeye başlamış, örneğin başvuruculara dava dosyasını tamamlama gerekliliği hakkında hatırlatma yapmış ve taraflardan görüşlerini sunmasını talep etmiştir. Başvurucular tarafından ileri sürülen iddiaların aksine, Hükümet tarafından sağlanan zaman çizelgesi (bkz. yukarıdaki 47. ve 48. paragraflar) cezai işlemlerin sona ermesinin ardından uzun süreli herhangi bir hareketsizlik göstermemektedir. Aynı hususlar, başvurucular tarafından Anayasa Mahkemesi’ne yapılmış ve her koşulda yalnızca 18 Aralık 2017 tarihinden beri bekleyen 2018/361 no.lu başvuru için de geçerlidir.
124. Orhan Tunç'un ölümüyle ilgili cezai takibatın bitmesinden bu yana sadece bir yıl altı ay geçtiği göz önünde bulundurulduğunda, ve ayrıca davaların bariz karşamıklığına ve Anayasa Mahkemesi huzurundaki işlemlerin makul ilerleyişine dikkat edildiğinde, Anayasa Mahkemesi’nin henüz başvurucuların iddialarını zamanında incelemekte başarısız olduğu söylenemez.
125. Mahkeme, başvurucuların adli takibattaki gecikmenin delillerin toplanmasındaki eksikleri artırdığına ve dolayısıyla Orhan Tunç'un ölümüyle ilgili gelecekte etkili bir soruşturma yürütüleceğine dair umutlarını büyük ölçüde baltaladığına ilişkin iddialarını da not etmektedir. (bkz. yukarıdaki 99.
paragraf). Ancak Mahkeme Anayasa Mahkemesi’nin üzerinden zaman geçmesi veya başka bir sebeple delillerin bütünlüğünün tehlikeye atılıp atılmadığını tespit etme, bu tür hatalardan kaynaklanan bir ihlale son vermek için hangi önlemlerin uygun olacağını belirleme ve etkilerini onarma yetkisine sahip olduğunun bir kez daha altını çizmektedir (bkz. 6216 sayılı Kanun’nun 50(1). maddesi, yukarıdaki 60. paragrafta atıfta bulunulan). Bu nedenle, Mahkeme bu noktada Orhan Tunç’un ölümüyle ilgili gelecekteki herhangi bir soruşturmanın başarı beklentileri hakkında spekülasyon yapamaz.
(c) Başvurucuların Anayasa Mahkemesi kararlarının icra edilmediğine ilişkin iddiaları
126. Başvurucular son olarak Anayasa Mahkemesi ceza soruşturmasının etkisizliği nedeniyle yaşam yakkının ihlal edildiğini tespit etse ve dosyayı cumhuriyet savcılığına geri gönderse bile, yakın tarihli uygulamanın alt mahkemelerin ve savcıların kendilerini Anayasa Mahkemesi kararlarıyla bağlı olarak değerlendirmeyebileceğini gösterdiğini iddia etmiştir. (bkz.
başvurucuların yukarıdaki 100. paragraftaki iddiaları). Özellikle, ağır ceza mahkemelerinin Anayasa Mahkemesi’nin Şahin Alpay ve Mehmet Hasan Altan davalarındaki kararlarına verdiği tepkiye ve akademik bir çalışmadaki bulgulara dayanmıştır.
127. Mahkeme, Uzun (yukarıda atıfta bulunulan) kararında belirtildiği ve Şahin Alpay (yukarıda atıfta bulunulan, § 111) ile Mehmet Hasan Altan (yukarıda atıfta bulunulan, § 132) davalarında yinelendiği gibi, Anayasa’nın 153/6. maddesi ve Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 6216 sayılı Kanun’un 66(1). maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kararlarının tüm devlet organları ve makamlarınının yanı sıra tüm gerçek ve tüzel kişileri bağladığını gözlemlemlemektedir. Bunun böyle olduğu, Sayın Şahin Alpay’ın Anayasa Mahkemesi’nin bu yöndeki kararına rağmen İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kendisini serbest bırakmayı
127. Mahkeme, Uzun (yukarıda atıfta bulunulan) kararında belirtildiği ve Şahin Alpay (yukarıda atıfta bulunulan, § 111) ile Mehmet Hasan Altan (yukarıda atıfta bulunulan, § 132) davalarında yinelendiği gibi, Anayasa’nın 153/6. maddesi ve Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 6216 sayılı Kanun’un 66(1). maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi kararlarının tüm devlet organları ve makamlarınının yanı sıra tüm gerçek ve tüzel kişileri bağladığını gözlemlemlemektedir. Bunun böyle olduğu, Sayın Şahin Alpay’ın Anayasa Mahkemesi’nin bu yöndeki kararına rağmen İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kendisini serbest bırakmayı