Sosyolojide Özel Toplum Bilimleri Nelerdir?4 Mart 2018
Sosyoloji, iktisat, hukuk, din, ahlak ve dil gibi özel toplum bilimlerinden ayrı bir bilim dalı olarak ele alınamaz.
Müşahhas muhtevasından ayrılan bir sosyoloji, olsa olsa kategorileri her yazarın isteğine göre değişen belirsiz bir toplum felsefesi olabilir.
Bu şekilde anlaşılan bir genel sosyoloji, bir İtalyan düşünürünün dediği gibi, Babil Kulesinden başka bir şey değildir. Sosyoloji, toplumsal yaşayışın tümü ile ilgilenen bir disiplindir. Nasıl anatomi, fizyoloji, botanik, zooloji ve benzerleri Biyoloji bayrağı altında toplanıyorsa; nasıl optik, yankı, ısı ve elektrik dalları fizik bilimini meydana getiriyorsa Sosyoloji de, tıpkı bunlar gibi özel toplum bilimlerinin tümünü içine alır.
Sosyoloji, bağımsız uzmanlarca geliştirilen çeşitli ve farklı olgular arasında sıkı bir yakınlık olduğunu bize öğretir. Bu olgular birbiriyle sıkıca bağlantılıdır; o kadar ki bunlar tek tek ele alınırlarsa anlaşılamazlar. Bununla beraber aynı tabiatta olgulardır. Hepsi de aynı toplumsal gerçeğin çeşitli belirtileridir. Bugün sosyolojik görüş, bu özel disiplinleri canlandırmaya ve skolastik baskılardan kurtarmaya başlamıştır.
Öte yandan ansiklopedik sosyolojinin eleştirme ve takışmalara yol açtığı bir gerçektir. Spencer gibi bir düşünürün tek başına özel toplum bilimlerinin tümünü kucaklamak iddiası karşısında bu eleştirmeler haklı olarak ileri sürülebilirdi. Fakat bugün için böyle bir iddia ve böyle bir eleştirmenin bilimsel alanda yeri yoktur.
Sosyolojide Özel Toplum Bilimleri
İlerlemeler sonunda, bütün deneysel bilimlerde olduğu gibi, sosyolojide de bir uzmanlaşma, bir iş bölümü ve bir ekip çalışması kendini göstermiştir. Özel toplum bilimlerinin incelediği olay ve olgular, diğer toplumsal olgulardan ancak kâğıt üzerinde ve hayali olarak ayır edilebilirler.
Özel olaylar, bağlı oldukları müşterek ortamlara gidilmek suretiyle anlaşılırlar. Durkheim ve Durkheim yolunda gidenlerin açıkladıkları gibi bütün bunlar bir genel sosyolojinin var olması imkânlarım ortadan kaldırmaz. Amerikalı sosyolog F. Znaniecki, sosyolojinin eski sentetik anlamının canlanması gereğine inanmıştır.
Zira toplumsal olgular arasında çok canlı zihni ve manevi bir ilgi ve bağlantı kurmak söz konusudur. Düşünen her insan bağlı bulunduğu medeniyetin tümünü kavramak, onu ötekileriyle karşılaştırmak ve insanlık tarihi evriminde bazı yöneliş ve doğrultuları keşfetmek için tarihi yorumlar yapmağa çalışır.
Fakat burada, önceden söylendiği gibi, ancak müşahhas bir Genel Sosyoloji söz konusu olabilir. Böyle bir genel sosyolojinin rolü, özel dallarda elde edilen kısmi sonuçların bir sentezini yapmaktan başka bir şey olamaz.