PMS ile ilişkili 150’den fazla fiziksel ve fizyolojik bulgu olmasına rağmen pek çok kadında bu bulguların sadece birkaçı görülür. Bu bulgular adet gören kadınların yaklaşık olarak ortalama yüzde 90’ında görülür, yaklaşık olarak ortalama 10’luk bir kısımda ise çok daha şiddetli bulgular görülür. Bulgular genellikle adetin başlangıcından itibaren ilk 10 gün içinde başlar ve adet ile durur ya da hafifler.
Kesinlikle pek çok kadın eğitim ve yaşam tarzı değişikliği sayesinde bu bulgularla başarılı biçimde mücadele edebilir. PMS’a bağlı rahatsızlık hissini gidermeye yönelik bazı ilaçlar mevcuttur.
BULGULAR
Yakınmalarınızın kaynağının PMS olup olmadığını anlamak için premenstrüel bulgularınızı, zamanlamasını ve şiddetini günlük olarak çok kolay bir şekilde kaydedebilirsiniz. Eğer bulgular birkaç ay boyunca süreklilik gösteriyorsa PMS’unuz var demektir.
PMS’in bazı fiziksel bulguları aşağıdaki gibidir:
- Abdominal (karın bölgesinde) kramplar .
- Akne, uçuk ya da herpes yayılımı.
- İştah değişiklikleri, tatlı ya da tuzluya aşırı düşkünlük.
- Bel ağrısı .
- Göğüslerde duyarlılık.
- Hantallık hissi .
- Kabızlık ya da ishal.
- Seks dürtüsünde azalma.
- Baş dönmesi ya da baygınlık.
- Halsizlik, bulantı, kusma.
- Sık idrar yapma.
- Baş ağrısı.
- Sıvı tutulumu ve şişkinlik hissi.
- Kilo atışı (2.5 kg kadar).
RUHSAL DEĞİŞİKLİKLER
PMS’le bağlantılı bazı duygudurum değişiklikleri ise genel olarak şunlardır:
- Agresyon (saldırganlık) .
- Anksiyete.
- Depresyon ya da üzüntülü ruh hali.
- Azalmış seks dürtüsü.
- Duyarlılık.
- Duygudurum değişiklikleri.
- Konsantrasyon güçlüğü.
- Ani ortaya çıkan üzüntülü ruh hali.
- Gerginlik.
- Unutkanlık.
- İnsanlardan uzak kalma isteği.
MENSTRÜEL AĞRI
Menstrüel kramplar ya da ağrı PMS ile teknik açıdan farklı şeyler olmasına rağmen genellikle PMS ile bağlantılıdır. PMS’dan yakınan pek çok kadının kesinlikle tamamen ağrısız geçirdiği dönemler vardır, aynı zamanda şiddetli kramplar yaşayan ve PMS’dan yakınmayan daha bir çok kadın da vardır.
Menstrüel döngü sırasında rahmin iç dokusu prostaglandin denilen bir hormon üretir, bu da rahmin kasılmasına sebep ve neden olur, bazen ağrılıdır. Bazı kadınlar bu hormonu normal düzeyin üzerinde üretirler ve bu da kramplara sebep ve neden olur, bazıları ise normal düzeyde prostaglandin salgılarlar fakat prostaglandin’in etkilerine karşı kesin olarak çok daha duyarlıdırlar.
Menstrüel ağrı (adet ağrısı) genellikle alt karın, sırt ve uyluk bölgesinde hafiften şiddetliye doğru değişen kramplar içerebilir. Her durumda eğer menstrüel kramplardan yakınıyorsanız bunu biliyorsunuz ve olasılıkla bu krampları rahatlatmanın yollarını arıyorsunuz.
Menstrüel kramplar genellikle ibuprofen, naproksen sodyum ya da aspirin içeren ilaçlarla hafifletilebilir. Aerobik egzersizleri de krampların şiddetini azaltıp endorfin düzeyinizi artırmaya kesin olarak yardımcı olabilirler. (Endorfinler vücudunuzun depresyonla ve fiziksel ağrı ile mücadele etmesine yardımcı olurlar)
Eğer kramplarınız varsa ılık bir küvete uzanmak sadece kramplarınızı hafifletmekle kalmaz, aynı zamanda sizi gerginlik ve rahatsızlık hislerinizi de mutlaka ortadan kaldırır.
TEDAVİ
Pek çok kadın eğitim ve yaşam tarzı değişikliği sayesinde bu bulgularla başarılı biçimde mücadele edebilir.
Aşağıdakilerden bazılarını birkaç ay boyunca uygulamalı ve yararı olup olmayacağını görmelisiniz
Şişkinlik ve sıvı retansiyonu: el, ayak ve ayak bileklerinde şişlikler
Adet döneminizin başlangıcının 1-2 hafta öncesinden itibaren tuz ve tuzlu besin tüketiminizi sınırlayın. Bol miktarda mutlaka su ve düşük sodyumlu meyve suyu tüketin.
Alt karın, sırt ve uyluklarda kramplar.
Haftada mutlaka 3 kez aerobik egzersizi (örneğin yürüme, koşu, bisiklet ua da yüzme gibi) yapın. Bunlar krampların şiddetini azaltacak ve endorfin düzeyinizi artıracaktır. (Endorfinler vücudunuzun depresyonla ve fiziksel ağrı ile mücadele etmesine yardımcı olurlar)
Kramplar, şişkinlik ve baş ağrısı
PMS tedavisinde kullanılan ve reçetesiz satılan ürünlerden yararlanabilirsiniz. Bu ürünlerin pek çoğu krampları, şişkinlik ve baş ağrısını hafifletebilmek için gerekli etken maddelerin kombinasyonunu sağlarlar.
Kramplar, kaslarda gerginlik ya da sırt ağrısı
kesinlikle ılık bir banyo yapın, ısıtıcı bir ped ya da sıcak su şişesi kullanın, gergin kasları rahatlatmak ve gergin ruh halinden kurtulmak için bitki çayı için (örneğin papatya, nane, böğürtlen veya ahududu). İyi bir masaj da kesin olarak yararlı olacaktır.
Depresyon ya da duygu durum değişiklikleri
Adet döneminiz başlamadan önce alkol almayı bırakın.
Depresyon
Doktorunuzdan, sağlık kuruluşunuzdan, hastanelerden bu konu ile ilgili önerilerini alın.
Duygusal stres, gerginlik veya anksiyete
Bulgularınızı birkaç ay boyunca bir günlüğe not alın. Bu bulguların kısa süreli olduğunu anladığınızda katlanabilme gücünüz de kesin olarak artacaktır.
Besinlere yönelik aşırı istek, iştah artışı
Daha az, daha sık yiyin, öğün atlamayın. Eğer mümkünse her zamanmutlaka günün aynı saatinde yemek yiyin.
Genel
Kendinize karşı olumlu olun. Stres düzeyinizi olabildiğince azaltın. Yoga ya da derin nefes alarak rahatlama tekniklerini öğrenin. Başkaları ile konuşun. PMS aynı zamanda beraber yaşadığınız ve çalıştığınız kişileri de etkiler.
-Diyetinizde yeterli miktarda kalsiyum bulunduğundan emin olun. New York’ta yapılan kapsamlı bir araştırma yaklaşık olarak ortalama günde 1200 mg kalsiyum karbonat alan PMS hastalarının 3 adet dönemi sonrasında yakındıkları bulguların yarıya indiğini göstermiştir. Kalsiyum içeren besin destekleri alabilir ya da süt, peynir, yoğurt, somon ve brokoli gibi kalsiyumdan yana kesinlikle zengin besinler tüketebilirsiniz.
-Vitaminlerinizi alın. Araştırmalar göstermektedir ki magnezyum, B6 ve B12 eksiklikleri kandaki östrojen miktarının yüksek oluşu ile ilişkilidir, yüksek östrojen düzeyleri de PMS’in ortaya çıkmasını son derece kolaylaştırır. (Adet dönemlerinde çikolataya olan düşkünlük magnezyum düzeylerindeki düşüşle ilişkilidir).
-Sağlıklı bir kilo düzeyini koruyun. Fazladan vücut ağırlığı kanınızda dolaşan fazladan östrojen anlamına gelebilir. Çalışmalar göstermektedir ki PMS’dan yakınan kadınların dolaşımındaki östrojen düzeyleri de yüksektir.
Duyarlılık, gerginlik ve göğüslerde acı
Kafeini azaltın veya kesin. Eğer normalde çok fazla kafein tüketiyorsanız kafein eksikliğinden kaynaklanan baş ağrılarına yakalanmamak için kafeini mutlaka kontrollü biçimde azaltın.
NE ZAMAN UZMAN YARDIMI ALINMALI?
Eğer PMS’unuz başa çıkılmaz bir hale geldiyse, eğer bulgular şiddetli ise ve evde uyguladığınız tedavi seçenekleri işe yaramıyorsa veya kanama başladığında sona ermiyor ya da hafiflemiyorsa bu durumla ilgili tıbbi yardım almanız gerekebilir.
PMS tanısına koymak için laboratuar testine kesin olarak gerek yoktur, doktorunuz rahatsızlığınızın öyküsünü dikkatle inceleyerek karar alacaktır. Bu sürecin bir parçası olarak sizden büyük olasılıkla en az 2 adet döneminde bulguların başlangıcını, süresini, seyrini, şiddetini kaydetmenizi isteyecektir. Eğer bu bulguları zaten kaydetmeye başladıysanız doktorunuzdan çok daha kısa sürede kesin bir tanı koymasını bekleyebilirsiniz.
Evde uygulanan tedaviler ile olumsuz sonuç alınırsa aşağıdaki tedavi seçenekleri denenebilir..
Göğüs duyarlılığını ve krampları azaltmak amacıyla Non-steroid antienflamatuar ilaçlar,
Yumurtlamayı durdurarak hormonal düzeninizi sağlayan doğum kontrol ilaçları,
Doğal progesteron tedavisi bazı kadınlarda işe yarayabilir: bunu doktorunuzla konuşmalısınız.
Çok şiddetli olgularda yumurtlamayı geçici olarak durduran medroksiprogesteron asetat enjeksiyonu uygulanabilir.
PMS’un duygudurumla ilgili bulgularını hafifletmede bazı antidepresanlar kesin olarak yardımcı olabilirler.
Op. Dr. Burcu KARDAŞ ARSLAN
Kadın Hastalıkları ve Doğum