Bir el yazması, çoğaltılmak yerine elle yazılmış herhangi bir belgedir. El yazması kelimesi, kelimenin tam anlamıyla “elle yazılmış” Latince manu scriptus’tan türetilmiştir.
Evdeki eski bir dolapta, ikinci el bir kitapçının tozlu raflarında, bir koleksiyoncunun kitaplığında veya bir enstitünün depolarında olsun, Osmanlı döneminden kalan elyazmalarının hala anlatacak çok hikayesi vardır.
Bugün ayakta kalan çok sayıda ortaçağ kitabı sayesinde, Orta Çağ’ın kültürel ve tarihi bağlamı hakkında fikir edinebiliriz. El yazmaları elle yazılmış ve birçoğu özenle dekore edilmiş sayfalar içeriyordu. Format, hayatta kalma oranını koruyucu bağlara ve sahibi tarafından kabul edilen değere borçludur. Pek çok okuyucu kitaplarıyla samimi bir ilişki kurdu. Çok sayıda kitap, zaman içindeki kültürel atmosfer nedeniyle, dini inançlara referanslar içermektedir. İlk dini el yazmaları, din adamları ve seçkinler için katipleri tarafından titizlikle kopyalandı. Ancak bazı kitaplarda kayıt ve belgelerle birlikte diğer inançlarına göndermeler yer almaktadır. Parşömenler Orta Çağ’da kullanıldı, ancak ne yazık ki, daha azı hayatta kaldı ve bunların çoğu sadece birer parça halinde
İmparatorluğun çöküşünden bu yana 100 yıl geçti ve matbaanın yayılmasından bu yana neredeyse 200 yıl geçti.
19. yüzyılda matbaanın yaygınlaşmasından önce, Osmanlı elyazmaları, imparatorluğun çok dilli toplumunda ve erken modern dönemin geçirgen bölgelerinde okunan ve dolaşan işbirlikçi bir okuryazarlık biçiminin parçasıydı. Metinler metin yazarlarının ve okuyucuların elinde değişti ve bu değişiklikler, okuyucuların ve yazarların satırlar arasında ve kenar boşluklarında diyalog kurduğu kağıt üzerinde fiziksel olarak izlenebildi. Okuma, yazmak kadar kolektif bir eylemdi; kahvehanelerde popüler hikayeleri yüksek sesle okuyan insanlar vardı ve bazı okuyucular önceki okuyucuların notlarına cevap verdi.
Ancak 20. yüzyılda Osmanlı elyazması kültürü yavaş yavaş kitleler için bir bilgi, hikaye ya da maneviyat kaynağı olmaktan çıkarak yalnızca koleksiyonerlerin ilgisini çekmiştir. Yazma ve okuma kültürü değişti – kitaplar yazıcıdan binlerce kopya halinde çıktı, hepsi aynı
Eski kolektif, işbirlikçi kültür üzerine yapılan son çalışmalar, çok katmanlı el yazmaları dünyasını daha iyi anlamamızı sağlıyor. Elyazmalarının tarihi ile birlikte okuma tarihine değinerek, bu metinleri hareket halindeki açık uçlu eserler olarak görebiliriz.
Osmanlı Elyazmalarından Hikayeler, ziyaretçiyi metinler, nesneler ve dönemler arasında bir yolculuğa davet eder. Osmanlı toplumunun çok dilliliğinin, günlük yaşamın, tıbbın, evren ve zaman bilgisinin, cinsiyetin ve cinselliğin izini sürerken, İstanbul’un tarihi manzarasının el yazmaları kullanılarak nasıl yeniden oluşturulacağını da gözler önüne seriyor. Alternatif olarak dünyevi ve diğer dünyevi, benzersiz ve sıradan. Parçalı, eksik ve ilham verici.