Hatice Turhan Sultan:
Sultan İbrahim'in hasekisi, IV. Mehmed'in annesidir. Turhan Sultan 1627 yılında Rusya'da doğmuştur. 12 yaşında Tatarlar’ın yaptığı bir akın sırasında esir düştü. Kız, çok güzel ve gösterişli olduğundan Kör Süleyman Paşa tarafından Kösem Sultan'a hediye edildi. O sırada IV. Murad ölmüş, yerine kardeşi İbrahim padişah olmuştu. Kösem Sultan, oğlunu memnun etmek için kendisine takdim edilen Rus kızını saray geleneklerine göre kısa zamanda yetiştirdi. Ona Hatice Turhan adını verdi. Turhan Sultan'ı yetiştirdikten sonra Sultan İbrahim'e hediye etti. Turhan Sultan çok güzeldi. Boylu boslu, narince idi. Yüzündeki çiçek bozuğu güzelliğini bir kat daha artırıyordu. Teninin cazibeli beyazlığı, gözlerinin kadife gibi derin maviliği, kumral saçlarının göz kamaştırıcı parlaklığı Sultan İbrahim'i kendinden geçirmişti. Sultan İbrahim, Turhan Sultan'ı görür görmez sevmiş, diğer cariyeleri görmez olmuştu. Bu birleşmeden 1642 yılında IV. Mehmed doğdu.
Sultan İbrahim kadınlara çok düşkün olduğundan, biraz sonra Turhan Sultan'ı unuttu. Diğer hasekilerle vaktini geçirmeye başladı. Hattâ sütninelere ve onların çocuklarına karşı düşkünlük gösterdi. Bir sütninenin çocuğunu Mehmed'den daha çok sevdi, oğlunu havuza atarak öldürmek istedi. Turhan Sultan ilk zamanlarda diğer kadınları kıskandı; fakat Sultan İbrahim'e söz geçiremeyince, onu kendi haline bıraktı.
Turhan Sultan’ın namı, devlet idaresindeki önemli rolü kocası Sultan İbrahim'in ölümü ve 7 yaşındaki oğlu IV. Mehmed'in padişah olması ile başlar. Oğlu padişah olunca Turhan, Valide Sultan olur; fakat tecrübesizdir. Yirmi bir yaşındadır. Saf, hileden entrikadan anlamaz, hırslı olmayan bir kadındır. Kösem Sultan, onun bu toyluğundan faydalanarak Eski Saray’a gitmez. "Valde-i Muazzama" olarak sarayda kalır. Devlet idaresini elinde tutar, bu yüzden iki kadın arasında bir çatışma ve yarışma başlar. Turhan Valde içağalarını elde ederek Kösem Sultan'ı öldürtür; sarayın ve haremin başı olur (1651). Yaşı 24'tür. Fakat saf olduğundan Kızlar Ağası Uzun Süleyman Ağa ile Melekî Kalfa'nın etkisi altında kalır, devlet işlerini onların isteklerine göre yapar, bu suretle birtakım rüşvetlerin alınmasına, yolsuzlukların yapılmasına, değersiz kimselerin iş başına getirilmesine alet olur. Aziller, tâyinler onun hatt-ı hümayunlarıyla olur. Artık bütün idare onun elindedir ve yuvarlak mühürünün üzerinde şunlar yazılıdır:
Mazhar-ı Lütf-i Samed
Valide-i Sultan Mehmed
Ne var ki, Turhan Sultan temiz kadındır, iyi kalplidir, devlet işlerinin iyi yürümesini ister. Bu yüzden Mimar Kasım Ağa'nın tavsiyesi üzerine vezir-i âzamlığa Köprülü Mehmed Paşa'yı getirir. Bundan sonra devlet işleriyle uğraşmaz, bir köşeye çekilir, ibadetle uğraşır, arasıra oğluyla beraber Bursa ve Edirne'ye gider.Turhan Sultan'in yaptığı en büyük iş Köprülüleri hükümetin başına geçirmiş olmasıdır. Bundan sonra 1660 yılında haslarından gelen paralarla Çanakkale Boğazı kalelerini yaptırdı. Daha önce Kösem Sultan bu kaleleri yaptırmak istemişti; fakat ahali kalelere asker konulduğu takdirde, daima tecavüze uğrayacaklarını ileri sürdüğünden yaptırmayı başaramamıştı. Fakat Turhan Sultan, ahalinin bu fikrini kabul etmedi, kendi parasıyla yaptırdı. Bunun yanına bir de cami yaptırmayı unutmadı. Şair Abdi kalelerin yapılmasına şu tarihi düşürmüştür:
Budur bu Kal’anın herbirine ey tarih-i Abdi
Kilid-i bahr-i İstanbul sedd-i pâk-i Sultanî
Turhan Sultan 1663 yılında da Eminönün'deki Yeni Cami'nin inşasını tamamlattırmışdır. Bu caminin temeli III. Murad’ın karısı ve III. Mehmed'in annesi Safiye Sultan tarafından 1597 yılında atılmış ise de III. Mehmed'in ölmesi üzerine yapımı yarıda kalmıştır. İşte Turhan Valide Sultan yarıda kalan camii, darülhadîs, mektep, çarşı, sebil ve türbeyi tamamlatarak adını tarihe maletmiş, Çanakkale camiine olduğu gibi bu yapılarına da birçok şeylerle beraber bazı kitapları da vakfetmeyi ihmal etmemiştir. Turhan Sultan rahat ve huzur içinde 1683 (1094) yılında öldü, Yeni Cami'de yaptırmış olduğu türbesine gömüldü.