Devalüasyon, bir hükümet kendi para biriminin nispi değerini azaltarak ticaret dengesini (ihracat eksi ithalat) artırmak istediğinde meydana gelir.
Hükümet bunu, kendi para biriminin sabit veya yarı sabit döviz kurunu başka bir ülkenin döviz kuruna göre ayarlayarak yapar. Ülke kendi para birimini ucuzlatarak ihracatı artırabilir.
Aynı zamanda, yabancı ürünler daha pahalı hale gelir, bu nedenle ithalat düşer. Bazı durumlarda, bir ülke, yeniden değerleme olarak adlandırılan para biriminin değerini artırarak tam tersi bir eylemde bulunabilir.
Devalüasyon, amortisman ve deflasyondan farklıdır. Amortisman, serbest dalgalanan bir para biriminin uluslararası para piyasasında değer kaybetmesi durumunda ortaya çıkar. Deflasyon, yerli malların genel fiyatı düştüğünde ortaya çıkar.
- Sabit bir döviz kuru sistemi altında, devalüasyon ve yeniden değerleme, bir ülkenin para biriminin diğer para birimlerine göre değerindeki resmi değişikliklerdir. Dalgalı döviz kuru sistemi altında, piyasa güçleri para biriminin değerinde, para biriminin değer kaybetmesi veya değer kazanması olarak bilinen değişiklikler yaratır.
- Sabit bir döviz kuru sisteminde, hem devalüasyon hem de yeniden değerleme, genellikle piyasa baskıları tarafından motive edilen politika yapıcılar tarafından gerçekleştirilebilir.
- Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) tüzüğü, politika yapıcıları “diğer üyeler üzerinde haksız rekabet avantajı elde etmek için döviz kurlarını manipüle etmekten…” kaçınmaya yönlendiriyor.
Döviz Devalüasyonu ve Yeniden Değerleme
Temmuz 1944’teki Bretton Woods Konferansı’nda uluslararası liderler, sabit bir döviz kuru sistemi oluşturarak savaş sonrası istikrarlı bir uluslararası ekonomik ortamı güvence altına almaya çalıştılar.
ABD, diğer para birimlerinin değerinin dolara göre sabitlenmesi ve doların değerinin altın cinsinden – ons başına 35 dolar – sabitlenmesiyle yeni düzenlemede öncü bir rol oynadı.
Bretton Woods anlaşmasının ardından, Birleşik Devletler yetkilileri, resmi dolar varlıklarının altına dönüştürülmesi için baskıyı azaltmak için yabancı merkez bankası dolar rezervlerinin büyümesini durdurmak için harekete geçti.
1960’ların ortalarından sonlarına kadar, Birleşik Devletler yükselen bir enflasyon dönemi yaşadı. Para birimleri, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkeler arasındaki nispi makroekonomik koşullardaki değişimi yansıtacak şekilde dalgalanamadığından, sabit döviz kuru sistemi baskı altına girdi.
1973’te Amerika Birleşik Devletleri, altın standardına bağlılığını resmen sona erdirdi. Diğer birçok sanayileşmiş ülke de sabit döviz kuru sisteminden dalgalı kur sistemine geçti.
Daha Fazla Oku: Stagflasyon nedir? Türkiye Stagflasyon mu Yaşıyor?
1973’ten bu yana, çoğu sanayileşmiş ülke için döviz kurları, uluslararası piyasalarda farklı para birimlerinin arz ve talebine göre dalgalandı. Bir para biriminin değerindeki artışa değer artışı, azalış ise değer kaybına denir. Bununla birlikte, bazı ülkeler ve bazı ülke grupları, fiyat istikrarı gibi ekonomik hedeflere ulaşılmasına yardımcı olmak için sabit döviz kurlarını kullanmaya devam etmektedir.
Sabit bir döviz kuru sisteminde, yalnızca bir ülkenin hükümeti veya para otoritesi tarafından alınan bir karar, para biriminin resmi değerini değiştirebilir.
Hükümetler, zaman zaman, genellikle olağandışı piyasa baskılarına yanıt olarak bu tür önlemler alırlar. Devalüasyon, resmi döviz kurundaki kasıtlı aşağı ayarlama, para biriminin değerini düşürür; tersine, yeniden değerleme, para biriminin değerinde yukarı doğru bir değişikliktir.
Devalüasyon Örneği
Örneğin, bir hükümetin kendi para biriminin 10 birimini bir dolara eşit olarak belirlediğini varsayalım. Değerini düşürmek için, bundan böyle 20 para biriminin bir dolara eşit olacağını açıklayabilir. Bu, para birimini Amerikalılar için yarı, ABD dolarını devalüasyon yapan ülkede iki kat daha pahalı hale getirecektir. Yeniden değerlemek için, hükümet oranı 10 birimden bir dolara, beş birimden bir dolara değiştirebilir; bu, para birimini Amerikalılar için iki kat, doları ise ülke içinde yarısından daha pahalı yapacaktır.
Bir Ülke Hangi Koşullarda Değerini Düşürebilir?
Bir hükümet para birimini devalüe ettiğinde, bunun nedeni genellikle piyasa güçleri ve politika kararlarının etkileşiminin para biriminin sabit döviz kurunu savunulamaz hale getirmesidir.
Sabit bir döviz kurunu sürdürmek için, bir ülkenin yeterli döviz rezervine, genellikle dolarlara sahip olması ve para biriminin tüm tekliflerini belirlenen döviz kuru üzerinden satın almak için bunları harcamaya istekli olması gerekir.
Bir ülke bunu yapamıyorsa veya yapamıyorsa, para birimini, döviz rezervleriyle destekleyebileceği bir düzeye kadar devalüe etmelidir.
Devalüasyonun önemli bir etkisi, yerel para birimini diğer para birimlerine göre daha ucuz hale getirmesidir. Bir devalüasyonun iki sonucu vardır.
- Birincisi, devalüasyon, ülkenin ihracatını yabancılar için nispeten daha ucuz hale getirir.
- İkincisi, devalüasyon, yabancı ürünleri yerli tüketiciler için nispeten daha pahalı hale getirmekte ve böylece ithalatı caydırmaktadır. Bu, ülkenin ihracatının artmasına, ithalatın azalmasına ve dolayısıyla cari açığın azaltılmasına yardımcı olabilir.
Bir ülkenin sabit döviz kurunu değiştirmesine yol açabilecek başka politika sorunları da var. Örneğin, bir hükümet, popüler olmayan mali harcama politikaları uygulamak yerine, işsizlikle mücadele amacıyla ekonomideki toplam talebi artırmak için devalüasyonu kullanmaya çalışabilir.
Bir para birimini daha pahalı hale getiren yeniden değerleme, ihracatın ithalatı aştığı durumlarda cari fazlayı azaltmak veya enflasyonist baskıları kontrol altına almaya çalışmak amacıyla yapılabilir.
Devalüasyonun Etkileri
Önemli bir tehlike, ithalat fiyatlarını artırarak ve yerli ürünlere daha fazla talebi teşvik ederek, devalüasyonun enflasyonu artırabilmesidir. Bu gerçekleşirse, hükümetin enflasyonu kontrol etmek için faiz oranlarını yükseltmesi gerekebilir, ancak daha yavaş ekonomik büyüme pahasına uygulanır.
Bir başka devalüasyon riski psikolojiktir. Devalüasyonun ekonomik zayıflığın bir işareti olarak görüldüğü ölçüde, ulusun kredibilitesi tehlikeye girebilir. Bu nedenle devalüasyon, yatırımcının ülke ekonomisine olan güvenini azaltabilir ve ülkenin yabancı yatırımı güvence altına alma kabiliyetine zarar verebilir.
Bir başka olası sonuç, bir dizi ardışık devalüasyondur. Örneğin, ticaret ortakları bir devalüasyonun kendi ihracat endüstrilerini olumsuz etkileyebileceğinden endişe duyabilirler.
Komşu ülkeler, ticaret ortaklarının devalüasyonunun etkilerini dengelemek için kendi para birimlerini devalüe edebilir. Bu tür “komşunu dilencilik” politikaları, daha geniş finansal piyasalarda istikrarsızlık yaratarak ekonomik zorlukları artırma eğilimindedir.
1930’lardan bu yana, ulusların ticaret ve döviz politikalarını koordine etmelerine ve böylece ardışık devalüasyon ve misilleme turlarından kaçınmalarına yardımcı olmak için Uluslararası Para Fonu (IMF) gibi çeşitli uluslararası kuruluşlar kurulmuştur.
IMF tüzüğünün IV. Maddesinin 1976 revizyonu, politika yapıcıları “diğer üyeler üzerinde haksız rekabet avantajı elde etmek için… döviz kurlarını manipüle etmekten” kaçınmaya teşvik ediyor. Bu revizyonla IMF, her üye ülkenin özgürce bir döviz kuru sistemi seçme hakkını da ortaya koydu.
Kaynak: New York Fed