Anlaşmazlıkların Çözümü
1-Teknik parametrelerle hareket etmeyi başaramayan mühendisler de olabilir.
2-Teknik parametreler her zaman yeteri kadar kesin olmayabilir.
Örneğin, Y daha az güvenilir, fakat daha az pahalı; X ise daha güvenli, fakat daha pahalı ise ne olacaktır? O zaman güvenlik ile bedel tartışılacaktır.
Ayrıca; anlaşmazlık yalnızca, mühendisler arasında değil; mühendisler ile işin mühendis olmayan tarafları arasında da yaşanabilir.
O zaman, bazı konularda ortak hareket etmek gerekir, ki bunlardan biri de ‘bilgilenerek kabul etme’ (informed consent) tavrıdır. Tıp etiğinde, eskiden beri varolan bu kavramın, adı üzerinde iki yönü vardır: Bilgilenme ve kabul etme. Birincisi için, müşteri, projenin yapısını ve olası sonuçlarını, risklerini, sponsorunu, yöntemini bilmelidir. İkincisi için de, müşteri, onayını aldatma ve zorlama olmaksızın özgürce verebilmelidir.
Üretici veya satıcının ürünüyle ile ilgili bilgileri, riskleri ile birlikte müşteriye sunmasının ötesinde etik kodlarından birinde şu da yazar: Mühendis, kamu sağlığının ve refahının yaptıkları iş nedeni ile tehlikeye girdiğini hissettiğinde, bunu işverenine ve diğer otoritelere bildirmek zorundadır.
Mühendisin açmaza düşürmemesi için şu sorular sorulmalıdır:
Tüm sorumluların bilmeyi isteyeceği her şeyi açıkladım mı?
Müşterinin projenin sponsorluğundan haberi var mı?
Olası anlaşmazlıklar açıklandı mı?
Müşteri, projenin yararlarının yanısıra, risklerini de biliyor mu?
Müşteri proje hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılacak yöntemleri biliyor mu?
Tüm seçenekler müşteriye anlatıldı mı?
Varsa, riskler kamuya anlatıldı mı?
Riskler, projeden yararlanacaklar tarafından mı yaratıldı, başka etkenler mi neden oldu?
Tüm bu sorular, moral açıdan uzlaşmayı da gerektirir, zaman zaman. ‘Moral uzlaşma’ yeni ve yapay bir görüşte karar kılınamaması durumudur. Buna ‘ödün’ de denebilir. Martin Benjamin (biomedikal etiği uzmanı), bütünlüğü koruyacak bir uzlaşma açısından şu beş noktaya dikkat çekmektedir [ 1]:
Kavramsal belirsizlik
Moral karmaşıklık
Çökmemesi gereken ilişkiler:
Ertelenmemesi gereken kararlar
Kaynakların yetersizliği
Bu etkenlerden birinin sözkonusu olmasında moral açıdan ödün verilebilir.
Dolayısıyla, ilkelerinden ödün vermeyeceklerini söyleyen kişilerin uzlaşıdan kaçınmaları için her zaman çok geçerli bir neden olmayabilir. Ayrıca; tüm anlaşmazlıklar, moral anlaşmazlık olmadığı gibi, uzlaşmaların tümü de moral uzlaşma değildir. Taraflar temel ilkelerde ve moral değerlerde anlaşıyorlar; fakat, somut olarak uygulamada farklı düşünüyorlarsa burada yapılacak bir anlaşma moral uzlaşı değildir.
Uzlaşma sağlanamıyorsa, görüşmelere devam edilmesi gerekir. Sorunların çözümü, kişisel bakış açılarının birleştirilmesine ve başarılı görüşme- tartışma stratejilerinin uygulanmasına bağlıdır. z
[1] Mitcham, C., Shannon Duval, R., Engineering Ethics, Prentice Hall, 2000.
Prof. Dr. Seyhan Uygur Onbaşıoğlu
email@example.com