Bir liderlik stili, bir grup insanı yönlendirirken, motive ederken, yönlendirirken ve yönetirken liderin karakteristik davranışlarını ifade eder. Büyük liderler politik hareketlere ve sosyal değişime ilham verebilir. Ayrıca başkalarını gerçekleştirme, yaratma ve yenilik yapma konusunda motive edebilirler.
Büyük liderler olarak düşündüğünüz bazı kişileri göz önünde bulundurmaya başladıkça, hemen her bir kişinin nasıl yol açtığı konusunda büyük farklılıklar olduğunu görebilirsiniz.
Neyse ki, araştırmacılar bu farklı liderlik tarzlarını daha iyi tanımamızı ve anlamamızı sağlayan farklı teoriler ve çerçeveler geliştirdi.
İşte en belirgin liderlik çerçeveleri ve tanımlanmış stillerden sadece birkaçı.
Lewin Liderlik Stilleri
1939'da, psikolog Kurt Lewin tarafından yönetilen bir grup araştırmacı farklı liderlik tarzlarını tanımlamak için yola çıktı. Daha fazla araştırma daha farklı liderlik türleri tanımlasa da, bu erken çalışma çok etkiliydi ve daha tanımlanmış liderlik teorileri için bir sıçrama tahtası sağlayan üç ana liderlik stili oluşturdu.
Lewin'in çalışmasında, okul çocukları otoriter, demokratik veya laissez-faire lideri olan üç gruba atandı. Daha sonra çocuklar bir sanat ve el sanatları projesinde yönetilirken, araştırmacılar farklı liderlik tarzlarına tepki olarak çocukların davranışlarını gözlemlediler.
Araştırmacılar demokratik liderliğin iyi performans göstermeleri için ilham verici takipçilerinde en etkili olma eğiliminde olduğunu buldular.
Tanımlanan Lewin üç tarzına daha yakından bakalım:
1. Otoriter Liderlik (Otokratik)
Bu liderlik tarzı, hem lider tarafından hem de takipçilerin kontrolü altında yoğunlaşıyor. Lider ve üyeler arasında net bir ayrım vardır. Otoriter liderler, grubun geri kalanından çok az veya hiç giriş yapmadan kararlar alırlar.
Araştırmacılar, karar vermenin otoriter liderlik altında daha az yaratıcı olduğunu buldular. Lewin ayrıca otoriter bir üsluptan demokratik bir tarzda, tersine hareket etmenin daha zor olduğu sonucuna vardı. Bu yöntemin kötüye kullanılması genellikle denetleme, patronluk ve diktatörlük olarak görülür.
Otoriter liderlik, grup karar verme süreci için çok az zamanın olduğu veya liderin grubun en bilgili üyesi olduğu durumlara en iyi şekilde uygulanır. Durum hızlı kararlar ve kararlı eylemler gerektirdiğinde otokratik yaklaşım iyi olabilir. Bununla birlikte, genellikle otoriter lidere karşı takipçileri perişan, işlevsiz ve hatta düşmanca ortamlar yaratma eğilimindedir.
2. Katılımcı Liderlik (Demokratik)
Lewin'in çalışması, demokratik liderlik olarak da bilinen katılımcı liderliğin tipik olarak en etkili liderlik tarzı olduğunu ortaya koydu. Demokrat liderler grup üyelerine rehberlik sunarlar, fakat aynı zamanda gruba katılırlar ve diğer grup üyelerinden girdilere izin verirler.
Lewin'in çalışmasında, bu gruptaki çocuklar otoriter grubun üyelerinden daha az üretken, ancak katkıları daha yüksek bir kaliteye sahipti.
Katılımcı liderler grup üyelerini katılmaya teşvik eder, ancak karar verme sürecinde son sözü korur. Grup üyeleri sürece katıldığını hissederler ve daha motive ve yaratıcıdırlar. Demokrat liderler, takipçilerin kendilerini grubun hedeflerine bağlılıklarını güçlendirmeye yardımcı olan takımın önemli bir parçası gibi hissetmelerini sağlar.
3. Delegatif Liderlik (Laissez-Faire)
Araştırmacılar, aynı zamanda, işten çıkarılma liderliği olarak da bilinen delegatif liderlik altındaki çocukların, her üç grubun da en az üretken olduklarını buldular.
Bu gruptaki çocuklar da lidere daha fazla talepte bulundular, az işbirliği gösterdi ve bağımsız çalışamadılar.
Delegatif liderler grup üyelerine çok az ya da hiç rehberlik sunar ve grup üyelerine kadar karar vermeyi bırakır. Bu tarz yüksek vasıflı uzmanları içeren durumlarda yararlı olabilir, ancak genellikle kötü tanımlanmış rollere ve motivasyon eksikliğine yol açar.
Lewin, laissez-faire liderliğinin, üyelerin hatalar için birbirlerini suçladığı, kişisel sorumluluğu kabul etmeyi reddettiği ve ilerleme ve çalışma eksikliğini ortaya koyduğu yönleri olmayan gruplar oluşturmaya eğilimli olduğunu belirtti.
Lewin Liderlik Tarzları Üzerine Gözlemler
Kitabında "Liderliğin Bas El Kitabı: Teori, Araştırma ve Yönetsel Uygulamalar", Bass ve Bass, otoriter liderliğin genellikle yalnızca olumsuz, hatta bazen onaylamayan terimlerle sunulduğuna dikkat çekiyor. Otoriter liderler çoğu zaman kontrol edici ve yakın görüşlü olarak tanımlanır, ancak bu, stres kurallarının potansiyel pozitiflerine, itaat beklemeye ve sorumluluk almaya yönelir.
Her ne kadar otoriter liderlik her durum için en iyi seçim olmasa da, takipçilerin büyük bir yöne ihtiyaç duydukları ve kurallara ve standartların mektuba uyulması gereken durumlarda etkili ve faydalı olabilir. Otoriter üslubun sıkça gözden kaçırılan bir başka yararı da, bir düzen duygusunu sürdürme yeteneğidir.
Bas ve Bas, demokratik liderliğin takipçilere odaklanma eğiliminde olduğunu ve başkalarıyla ilişkilerini sürdürmeye çalışırken etkili bir yaklaşım olduğunu belirtti. Bu liderler altında çalışan insanlar iyi geçinme, birbirlerini destekleme ve karar alırken grubun diğer üyelerine danışırlar.
Ek Liderlik Stilleri ve Modelleri
Lewin ve meslektaşları tarafından tanımlanan üç üslupa ek olarak, araştırmacılar, diğer birçok karakteristik liderlik modelini tanımladılar. İşte en iyi bilinenlerden sadece birkaçı:
1. Dönüşümcü Liderlik Tarzı
Dönüşümcü liderlik genellikle en etkili tek stil olarak tanımlanır. Bu stil ilk olarak 1970'lerin sonlarında tanımlanmış ve daha sonra araştırmacı Bernard M. Bass tarafından genişletilmiştir. Liderlik tarzının temel özelliklerinden bazıları takipçileri motive etme ve ilham verme ve gruplardaki olumlu değişimleri yönetme yetenekleridir.
Dönüşümcü liderler duygusal olarak zeki, enerjik ve tutkulu olma eğilimindedirler. Sadece örgütün amaçlarına ulaşmasına yardımcı olmaya değil, aynı zamanda grup üyelerinin potansiyellerini gerçekleştirmelerine yardımcı olmaya da adamışlardır.
Araştırmalar, bu liderlik tarzının diğer liderlik tarzlarına göre daha yüksek performans ve daha iyi grup memnuniyeti ile sonuçlandığını ortaya koymuştur. Bir çalışma da dönüşümcü liderliğin grup üyeleri arasında iyilik halini artırdığını ortaya çıkardı.
2. İşlemsel Liderlik Tarzı
İşlemsel liderlik stili , lider-takipçi ilişkisini bir işlem olarak görür. Grubun bir üyesi olarak pozisyonu kabul ederek, birey lidere itaat etmeyi kabul etti. Çoğu durumda, bu, işveren-çalışan ilişkisini içerir ve işlem, parasal tazminat karşılığında gerekli görevleri tamamlayan takipçiye odaklanır.
Bu liderlik tarzının en önemli avantajlarından biri, açıkça tanımlanmış roller oluşturmasıdır. İnsanlar ne yapmaları gerektiğini ve bu görevleri yerine getirmek için ne alacaklarını bilirler. Ayrıca, liderlerin ihtiyaç duyulduğunda çok sayıda denetim ve yönlendirme sunmalarına da izin verir. Grup üyeleri ayrıca ödül almak için iyi performans gösterme konusunda da motive olabilirler. En büyük olumsuzluklardan biri, işlem tarzının yaratıcılığı ve kutudan çıkmış düşünceyi boğma eğiliminde olmasıdır.
3. Durumsal Liderlik Stilleri
- Hersey ve Blanchard'ın liderlik tarzları: Hersey ve Blanchard'ın modeli en iyi bilinen durumsal teorilerden biridir. İlk olarak 1969'da yayınlanan bu model, aşağıdakileri içeren dört ana liderlik stilini açıklamaktadır:
- Anlatma tarzı , insanlara ne yapmaları gerektiğini söyleyerek karakterize edilir.
- Satış stili , takipçilere fikirlerini ve mesajlarını satın alma konusunda ikna eden liderleri içeriyor.
- Katılımcı stil , grup üyelerinin karar verme sürecinde daha aktif bir rol almalarına izin verilerek işaretlenir.
- Temsilci tarz , liderliğe bir yaklaşım getirmeyi ve grup üyelerinin kararların çoğunluğunu oluşturmasını sağlamayı içerir.
- Blanchard'ın SLII liderlik tarzları: Daha sonra Blanchard, orijinal Hersey ve Blanchard modeline, öğrencilerin gelişim ve beceri düzeylerinin liderler tarafından kullanılması gereken stili nasıl etkilediğini vurgulamak için genişletti. Blanchard da dahil olmak üzere dört farklı öğrenme stilleri açıkladı:
- Yönetmenlik tarzı , emir vermek ve itaati beklemeyi içerir, ancak rehberlik ve yardım konusunda çok az şey sunar.
- Koçluk tarzı çok sayıda emir vermek anlamına gelir, ancak liderler de birçok destek verir.
- Destekleyici tarz , bolca yardım sunan fakat çok az yön gösteren bir yaklaşımdır.
- Temsilci stili , her iki yönde ve destekte düşüktür.
> Kaynaklar:
> Bas BM, Bas R. Liderlik Bas El Kitabı: Teori, Araştırma ve Yönetsel Uygulamalar. 4. ed. New York: Ücretsiz Basın; 2008.
> Hersey P, Blanchard KH. Örgütsel Davranış Yönetimi - İnsan Kaynaklarından Yararlanma. New Jersey / Prentice Salonu; 1969.
> Hersey P, Blanchard KH. Liderliğin Yaşam Döngüsü Teorisi. Eğitim ve Gelişim Dergisi . 1969; 23 (5): 26-34.
> Lewin K, Lippitt R, Beyaz RK. Deneysel Olarak Oluşturulan Sosyal İklimlerde Saldırgan Davranış Modelleri . Sosyal Psikoloji Dergisi. Mayıs 1939, 10 (2): 271-301.