Günümüzde Dünya'yı yok etmeye gelen tehditkâr asteroitlerle ilgili gerçekler, belki de şaşırtıcı bir şekilde, çok korkutucu değil.
Evet, felaket tellalları internette kıyamet senaryoları üretip duruyor ancak bilimsel tahminler gayet umut verici:
- Astronomlar, zaman zaman Dünya'nın yakınından geçen "gezegen katili" asteroitlerin yüzde 90'ından fazlasını bulmuş durumda ve önümüzdeki yüzyılda bu dev kayalardan kaynaklanan bilinen bir çarpışma tehdidi bulunmuyor. Bununla beraber önümüzdeki bin yıl içinde bir çarpışma olasılığı da son derece düşük.
- Araştırmacılar özel teleskoplar kullanarak Güneş Sistemi civarında her yıl yaklaşık 500 büyük uzay kayası (140 metreden büyük) keşfediyor. Şimdiye kadar bunlardan hiçbiri tehdit oluşturmuyor.
- NASA, bir asteroitin yönünü değiştirmeyi ilk kez başarıyla test etti ki bu, üzerimize gelen bir nesneyi saptırmamız gerektiğinde son derece gerekli olabilecek bir beceri.
Bugüne kıyasla Güneş Sistemi eskiden çok daha tehlikeli bir yerdi."
Yine de geçmişteki kozmik şiddetin izleri Dünya'nın kabuğuna kazınmış hâlde. Gezegenimizin gelişen yüzeyi ilk bombardımanların birçoğunu silmiş olsa da jeologlar Dünya üzerinde yaklaşık 190 antik çarpma krateri olduğunu doğruladı. Bildiğimiz kraterler, gezegenimizin geçmişinde gökyüzünden alev toplarının yağdığı bambaşka bir zamanın hikayesini anlatıyor.
Delaware Üniversitesi'nden gezegen bilimci Sally Dodson-Robinson Mashable'a yaptığı açıklamada, "Bugüne kıyasla Güneş Sistemi eskiden çok daha tehlikeli bir yerdi" diyor.
Güneş sistemimizin erken dönemlerinde, küçük kaya ve buz taneleri bir araya gelerek "gezegenimsi" adı verilen kilometrelerce genişlikte nesneler oluşturmaya başladı. Bu cisimler çarpışıyor ve zaman zaman birleşerek bugün gördüğümüz tanıdık gezegenleri oluşturuyordu. Ancak birçok gezegenimsi cismin kaderi gezegen olmak değildi. Bazıları Güneş'in etrafında süzülürken diğer gezegenlere çarptı. Bu çarpışmaların kanıtları ise kraterlerle kaplı Ay ve Mars gibi diğer gezegenerin yüzeyine kazındı.
Dodson-Robinson, "Krater kanıtları, Güneş Sistemi tarihinin ilk milyar yılı boyunca asteroitlerin düzenli olarak gezegensel cisimleri yıkıcı bir hızla bombaladığını gösteriyor" diye açıklıyor.
Gezegenimsi cisimlerden arta kalanlar, artık çok daha sakin olan Güneş Sistemimizdeki kayalık asteroitleri ve buzlu kuyruklu yıldızları oluşturuyor.
Dünya üzerindeki korunmuş çarpma kraterleri, kaotik kozmik geçmişimizin hatırlatıcıları olmaya devam ediyor. İşte bilinen en önemli kraterlerden bazıları:
Dünya'daki en büyük çarpışma krateri
Yaklaşık 2 milyar yıl önce, yani daha dinozorlar bile yokken, 10 kilometre genişliğinde ya da daha büyük bir asteroit Dünya'ya çarparak bugünkü Güney Afrika'da Vredefort Krateri'ni oluşturdu.
Araştırmacılar o dönemde kraterin 180 ila 300 km genişliğinde olduğunu tahmin ediyor. NASA, "Dünyanın bilinen en eski ve en büyük çarpma yapısı oluştu" diyor.
Çağlar sonra, kraterin güney kısmı daha genç kayalarla örtüldüğü için artık görünmüyor.
Sudbury havzası
Yaklaşık 1,8 milyar yıl önce, buzlu kayalardan oluşan büyük bir kuyruklu yıldız günümüz Kanada'sına çarptı. Çarpma havzası bugün büyük ölçüde aşınmış olsa da uydu görüntüleri ve radar ile çarpma kraterinin bazı kısımları seçilebiliyor.
Orijinal krater muhtemelen 200 km genişliğindeydi.
Bugün bölge nikel ve bakır madenlerine ev sahipliği yapıyor. Bunun nedeni ise güçlü çarpışmanın yerkabuğunu çatlatıp Dünya'nın manto parçalarının yukarı çıkmasına izin vererek büyük bir maden yatağı oluşturması. Nikel elektrik kablolarında, motorlarda, bataryalarda ve daha birçok alanda hayati önem taşıyan bir element.
Las Vegas Nevada Üniversitesi'nden jeokimyacı Simon Jowitt, Mashable'a yaptığı açıklamada, "Bu etkilerin bazılarından olumlu sonuçlar da elde edildi" diyor.
"Ancak tabii ki şu anda Sudbury büyüklüğünde bir cismin çarpmasını istemiyoruz" diye ekliyor.
Chicxulub dinozor darbesi
İşte o dinozor katili buydu.
Günümüzde Yucatan Yarımadası'nın altında gömülü olan 65 milyon yıllık Chicxulub bölgesi, yerçekimi anomali haritalarında (gezegenin kütle tarafından belirlenen yerçekimi alanının tekdüze bir yüzeyden ne kadar farklı olduğunu gösteren haritalar) görünüyor.
Yaklaşık 10 kilometre genişliğindeki meşhur asteroit sığ sulara çarptı ve muazzam bir miktardaki tozu toprağı gökyüzüne kaldırarak iklimin soğumasına sebep oldu.
NASA, "Bu çarpışmanın yarattığı, dünyanın nükleer cephaneliğinin 10 bin katına eşdeğer muazzam miktardaki enerji, atmosfere çok büyük miktarlarda toz parçacıkları ve gaz fırlattı" diye açıklıyor.
Sonuç olarak bu asteroit çarpması Dünya'daki türlerin yaklaşık yüzde 70'ini öldürdü. Yine de bazı dinozorlar hayatta kaldı.
Arizona Meteor Krateri
Görece genç olan Arizona'daki Meteor Krateri, dünyalıların potansiyel gök taşlarını takip etmesi ve bunlardan haberdar olması gerektiğinin en önemli kanıtlarından biri.
Yaklaşık 50 bin yıl önce, 30 ila 50 metre genişliğinde metal bir asteroit günümüz Arizona'sına çarptı. Bu, yukarıda bahsedilenlerden çok daha küçük bir cisim olsa da böyle bir gök taşı yine de bölgesel olarak yıkıcı bir patlama yaratabilir.
Ay ve Gezegen Enstitüsü'nde çarpışma uzmanı olan David Kring, "Bugün benzer büyüklükte bir çarpışma olayı Kansas City büyüklüğünde bir şehri yok edebilir" diyor.
Clearwater Göl Kraterleri
Kanada'nın Quebec eyaletinde iki büyük asteroit çarpma izi yan yana bulunuyor. Ancak araştırmacılar bu çarpışmaların aslında milyonlarca yıl arayla gerçekleştiğini savunuyor.
Bugün, çarpışma havzaları birer göl. Clearwater West'in yaklaşık 280 milyon yaşında olduğu tahmin edilirken, Clearwater East çok daha önce, yaklaşık 450 milyon yıl önce meydana geldi. Batı gölünde çapı yaklaşık 10 km olan bir adalar halkasını görebilirsiniz.
Dünya'nın kabuğuna kazınmış kanıtlar bu gerçeği açıkça ortaya koyuyor: Dev cisimler Dünya'ya çarpabilir. Ancak büyük ya da yıkıcı çarpışmalar artık nadiren gerçekleşiyor. Bu yüzden Dünya üzerindeki çarpışma izleri nispeten az.
UNLV'den Jowitt, "Gerçek şu ki jeolojik tarih boyunca bu etkiler oldukça seyrek" diyor.
Küçük kaya parçacıkları ise her gün Dünya'ya çarpıyor ancak atmosferde hızla buharlaşıyor.
İşte bugünün hem küçük hem de çok büyük nesnelerden kaynaklanan riskleri.
- Her gün yaklaşık 100 ton toz ve kum büyüklüğünde parçacık Dünya'nın atmosferine giriyor ve hemen yanıyor.
- NASA her yıl ortalama olarak "otomobil büyüklüğünde bir gök taşının" atmosferimize girdiğini ve patladığını açıklıyor.
- Yaklaşık 140 metre çapındaki cisimlerin çarpması her 10 bin ila 20 bin yılda bir gerçekleşiyor.
- Dinozor katili asteroitlerin çarpması ise 100 milyon yıllık zaman dilimlerinde gerçekleşiyor.
Diğer gelişmekte olan Güneş sistemleri çok daha tehlikeli yerler. Örneğin parlak yıldız Vega'nın etrafındaki Güneş sistemi muhtemelen şiddetli çarpışmalarla doludur. Vega, zengin bir toz diskiyle çevrili genç bir yıldız ve bu da süregelen çarpışmalara dair bir kanıt niteliğinde.
Dışarıdaki genç gezegenler ya da nesneler tedirgin edici yerler olmalı.
Dodson-Robinson, "Oldukça tehlikeli olduklarını tahmin ediyorum" diyor.
Kaynak: Mark Kaufman, Mashable'da muhabir, Ceyda Yetim yerelleştirdi.