Araştırma tasarımının ve yönteminin belirlenmesi
Araştırma tasarımı, araştırma sorusuna cevap bulmak ve bilgiyi elde etmek amacıyla uygulanan bir eylem planıdır. Araştırmacı, araştırma sorusuna uygun bir tasarım belirlediğinden emin olmalıdır. Bu nedenledir ki, bilimsel araştırmada öncelikle araştırma sorusunun belirlenmesi ve sonrasında araştırmanın tasarımı gelir. Araştırmacı, evren ve örnekleme ulaşma imkânı gibi bir takım kısıtla da karşı karşıya olabilir. Araştırma tasarımına bağlı olarak, veri toplama yönteminin de belirlenmesi gerekir.
Niceliksel ve Niteliksel Araştırmalar: Araştırma tasarımları ve veri toplama yöntemlerinin, elde edilen verinin niceliksel ve niteliksel olmasını sağladığı ifade edilmektedir. Aslında elde edilen verinin türünden ziyade, niceliksel ve niteliksel yaklaşım uygulanan analiz yöntemine affedilmelidir. Niteliksel araştırmalar belirli bir ortam ve durumla ilgilidir. Araştırmacı, katılımcı gözlemci olarak, neden, nasıl, kim gibi somlara cevap bulmak amacıyla belli bir ortama girer, çünkü bağlamla ilgilidir. Niteliksel araştırmalarda sonuçtan daha çok süreçle ilgilenir. Belirli olay ve durumla ilgili kuramsal bir çerçeve oluşturulmak istenmesi halinde bu tür araştırmalar uygun olabilir. Veriler görüşme yoluyla, notlarla, görüntü ve ses kayıtlarıyla, belgelerle temin edilebilir. Elde edilen bu tür veriler tümevarm yaklaşımıyla analiz edilerek betimsel olarak raporlanır. Nicel araştırmalar, gör gül nitelikli olup, tümdengelim bir yaklaşımı benimser. Bu tür araştırmalarda, olguya ilişkin ne kadar, ne ölçüde, ne sıklıkla gibi somlara yanıt aramaktadır. Nicel araştırmalarda genellikle sayısal veriler toplanır, istatistiksel ve matematiksel yöntemler kullanılarak analiz gerçekleştirilir ve kesin olduğu kabul edilen sonuçlara ulaşılır. Eğer araştırmacının amacı, betimlemeler, genellemeler yapmak ve geleceğe ilişkin kestirimlerde bulunmaksa nicel araştırmalar uygun olabilir.
Deneysel ve Yarı Deneysel Araştırmalar: Genellikle değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerinin belirlenmesinde kullanılan deneysel araştırmalar, laboratuvar koşullarında veya kontrollü ortamlarda gerçekleştirilir. Gerçek deneysel araştırmalarda deney ve kontrol grubu oluşturularak, deney grubunda kontrollü olarak gerçekleştirilen herhangi bir değişimin belirli bir değişime yol açip açmadığı kontrol grubuyla karşılaştırılarak sınanır. Bu tür gerçek deneysel araştırmalar, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri konusunda oldukça etkili çıkarımlar elde edilmesini sağlamaktadır. Bu nedenle, gerçek deneysel araştırmalar kuramsal hipotezlerin test edilmesinde en güçlü araştırma tasarımıdır. Yarı deneysel araştırmalar deneysel araştırmalara oldukça benzemektedir, fakat gerçek yaşam koşullarında uygulanır. Yarı deneysel araştırmalar, grupların yansız bir şekilde oluşturulamadığı veya deney ortamının kontrol edilememesi durumunda kullanılır. Örgütsel davranış alanında yapılan araştırmaların büyük bir çoğunluğunun yarı deneysel araştırmalar olduğu söylenebilir.
Alan Araştırması: Bazen tarama araştırmaları olarak da adlandırılan alan araştırmalarında amaç, örnekleme yoluyla evren hakkında çeşitli kestirimlerde bulunmak ve genellemeler yapmaktır. Araştırmaya dâhil olan değişkenler bir veya daha fazla olabilir. Örneğin araştırmacı tek bir değişkene odaklanmışsa, o değişkenin belirli bir andaki durumunu veya belirli bir zaman dilimindeki değişimini inceleyebilir. Birden fazla değişkenin yer aldığı alan araştırmalarında ise değişkenler arasındaki ilişkilere odaklanılır. Çoğu örgütsel davranış araştırması birden fazla değişken arasındaki ilişkiler üzerine odaklanması nedeniyle, aslında ilişkisel alan araştırması niteliğindedirler. Örneğin, yeni işe başlayan bireylere verilen hizmet içi eğitimlerin işe gömülülük ve işten ayrılmaya olan etkilerini inceleyen bir araştırma ilişkisel alan araştırmasıdır.
Örnek Olay Araştırması: Örnek olay araştırması, belirli bir olgu, durum veya olaya ilişkin ayrıntılı betimleme yapmak amacıyla kullanılır. Temel amaç, belirli bir durumdaki olguya ilişkin süreci açıklamaktır. Alan araştırmalarından farklı olarak, örnek olay araştırmalarında oldukça sınırlı bir örneklem ve belirli bir olgu üzerinde derinlemesine çalışılır. Gerek nicel gerekse nitel verilerin toplanabildiği bu tür araştırmalar, incelenen konuya ilişkin olguyu açıklamada yüksek bir güce sahiptir, ancak elde edilen sonuçların genellenebilirliği zayıftır. Bununla birlikte benzer örnek olay araştırmaları tekrarlanarak sonuçların genellenebilir özellikleri artırılabilir.
Eylem Araştırmaları: Eylem araştırmasında, araştırmacı kendi başına ve/ veya yardımcıları vasıtasıyla uygulama sürecinde bulunarak herhangi bir soruna ilişkin çözümler bulmaya çalışır. Temel amaç, var olan sorunun üstesinden gelmek için gerek katılımcıların gerekse araştırmacının ortaklaşa gayretiyle bulunulan durumdan daha iyi bir duruma ulaşmaktır. Araştırma ve uygulama bileşimi olan eylem araştırmasında, katılımcılar araştırmacıyla işbirliği içerisinde kendi eylemlerini ve davranışlarını değerlendirerek değişimi gerçekleştirmeye ve süreçte ilerlemeye odaklanılır. Eylem araştırması, ilk defa Kurt Lewin tarafından alanyazına kazandırılmıştır. Özellikle eğitim ve örgüt geliştirme alanındaki sorunların çözümünde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.