Normandiya Çıkarması
İkinci Dünya Savaşı’nın kaderini belirleyen en önemli askeri harekâtlardan biri olan Normandiya Çıkarması, 6 Haziran 1944’te Amerikan, İngiliz, Kanadalılardan oluşan müttefik güçler tarafından Alman işgali altındaki Fransa’nın kuzey sahiline yapıldı. Alman ordusu uzun zamandır beklediği bu çıkarmanın tam olarak hangi noktaya yapılacağı konusunda bir türlü yeterli istihbaratı alamadı. Zaten müttefik güçler sahte telsiz konuşmalarıyla, çıkarmanın yapılacağı yer konusunda sürekli olarak yanlış bilgiler veriyor, konuşmaları dinleyen Alman istihbaratçıları yanlış yönlendiriyorlardı. Alman güçleri de bu yüzden Kuzey Fransa sahillerinin büyük kısmına Atlantik Duvarı da denilen beton top ve makineli yuvaları kurdu. Almanlar genel olarak İngiltere’ye daha yakın olduğu için La Havre bölgesinin kuzeyine çıkarma yapılacağını düşünüyorlardı.
Ancak beklenen çıkarma, 6 Haziran günü daha güneyde olan Caen şehrinin tam kuzeyine düşen Arromanches sahili ve çevresine yapıldı. Omaha, Utah, Gold, Sword ve Juno plajlarına yapılan bu çıkarma harekâtıyla Alman savunması kırıldı ve müttefikler Fransa içlerine doğru ilerleyerek, Almanya’nın hâkimiyetine son verdiler.
Normandiya Çıkarması o dönemden itibaren pek çok tarihi araştırmaya, belgesellere ve seminere konu oldu. Ayrıca edebiyat ve sinema da bu büyük askeri olaya ilgisiz kalmadı. “The Longest Day” (En Uzun Gün, 1962), “Saving Private Ryan” (Er Ryan’ı Kurtarmak, 1998), “Band of Brothers” (Kardeşler Takımı, 2001) gibi filmler Normandiya Çıkarması’nı beyazperdeye taşıdı. Yapılan belgesel araştırmalar da harekâtı hazırlık aşamasından başlayarak çıkarma ve sonrasında köy köy yaşanan çatışmaları değişik yönleriyle aktardı.
Kanlı Normandiya Çıkarmasının Zorlukları
Normandiya çıkarması öncesinde bu harekat çok tehlikeli gözüküyordu. Müttefik birlikleri, düşmanın dört yıl işgal altında bulundurduğu ve bu süre içerisinde tahkim ettiği, engel ve mayınla döşediği bir kıyıya çıkmak zorundaydı.
Almanların Batı Cephesi’nde savunma amacıyla ellerinde elli sekiz tümen vardı ve bu tümenlerden on adedi her an karşı taarruz yapabilecek kabiliyete sahip panzer birlikleriydi.
Müttefiklerin ise ellerinde İngiltere’de konuşlanmış muazzam bir güç vardı. Fakat bu askeri güç iki engelle karşı karşıyaydı: Birincisi İngiltere ile Fransa arasında bulunan zorlu Manş Denizi’ni geçmekti. İkincisi ise bir çıkarma yapabilmek için sadece üçü hava indirme tümeni olmak üzere toplamda 9 tümen kullanılabilmesiydi. Ayrıca sahilde toplanacak bu askerleri ancak bir hafta sonra 2 katına çıkarma imkanına sahiptiler. Öte yandan müttefiklerin karşısında Fransa’yı ve Avrupa’nın çok büyük bir bölümünü kolayca ele geçirmiş çok iyi donanımlı ve deneyimli Alman ordusu bulunuyordu.
Türkiye’nin İyi Kararı
Bunlardan birisi müttefiklerle yakınlaşma ve mesela İngilizlerin tasvip etmeyeceği Filistin’e Yahudi göçüne izin vermemek ama hassaten Türkiye’de Yahudi sığınma alanlarına izin vermemekti. Bunu o gün için bir antisemitizm diye vurgulamak abartmadır. Öte yandan bazı çevrelerin tekrarladığı gibi Almanların 1943’te İtalyanlardan işgal ettiği 12 Adalar’ı 1944’te çekilirken bize bırakma teklifinin reddedilmesi ise basit bir çekincenin ötesinde isabetli bir stratejik karardır. Almanya ile bir işbirliği demek olan 12 Adalar’ın ilhakı aynı zamanda müttefiklerin düşmanlığını ve Türkiye’ye fiili müdahaleyi davet edecekti. Bilhassa Kızıl Ordu’nun fiili müdahalesinden sonra neler doğacağını düşünmek dahi bir kabustur.
Savaştan çekinen Türkiye’nin en isabetli kararı herhalde Almanlarla bu gibi yakın işlere girmeme konusunda gösterdiği olağanüstü dikkattir. Müttefikler, özellikle İngiltere, Türkiye’nin savaşa erken girmesini istedi ama vâdettiği yardım böyle bir savaşta ordunun en zaruri ihtiyaçlarını bile karşılamaktan çok uzaktı. Kahire görüşmeleri sırasında Winston Churchill’in savaşa girme ısrarını İsmet Paşa, “Sizin bu karargahı kaç uçak koruyor?” sorusuyla karşılamıştı çünkü Churchill’in savaşa davet ettiği Türkiye’ye vâdettiği uçak sayısı da o civardaydı.
Churchill’ın Korkusu
D-Day’in bir gece öncesi Winston Churchill “güvensiz ve tedirdin” hissettiğini söylüyordu. Eşine korkularını şu sözlerle ifade etmişti. “Farkında mısın sabah uyandığımızda 20 bin erkek ölmüş olabilir”
Normandiya’nın Kodları
Normandiya sahillerine Utah, Omaha, Gold, Juno ve Sword gibi kod adları verildi. Böylece çıkış planı düşmandan saklandı. ‘Neptün’ ise iniş için kod adı oldu.
Çıkarma ve paralelindeki Neptün Operasyonu’nun amacı, Fransa’nın kuzeydoğusunda güvenli bir mevzinin oluşturulmasına yardımcı olmaktı. Kod adlar, İngiliz kuvvetleri için Sword ve Gold; Kanadalılar için Juno; Amerikalılar için Omaha ve Utah şeklindeydi.
D-Day’in anlamı
D-Day, Amerika Birleşik Devletleri Silahlı Kuvvetlerince askerî harekâtın başlangıç günü anlamıyla kullanılmış olan terim. Ancak Normandiya Çıkarması’ndan kullanıldıktan sonra 6 Haziran 1944 tarihi ile özdeşleşti.
Müttefikler
Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya, Birleşik Krallık, Hollanda, Kanada, Norveç, Fransa, Polonya, Yeni Zellanda
Başarılı Bir Operasyon
1941 yılı sonu dönüm noktasıydı; Sovyet Rusya’nın savaş hazırlığının tam olmadığı ve Molotov-Ribbentrop Paktı’nın nedeni anlaşılmıştı. Haziran 1941’de başlayan Rusya savaşı yani Barbarossa harekatının ilk andaki başarısı sadece Alman ordularının sözü çok edilen savaş gücünden ve dahiyane stratejisinden ileri gelmiyordu. Sovyetler Birliği üç askere bir tüfek hesabı savaşa başlamıştı. Mühimmat yetersizliği vardı. Volga boyundaki traktör fabrikaları tank üretimine geçti ama Batılılarla ittifak kaçınılmazdı. Daha da önemlisi Batılıların da Rusya ile ittifak yapmaları kaçınılmazdı. Sovyet Rusya’nın ise bu ittifakın başından beri ısrarla ve sinirli bir üslupla tekrarladığı tek talebi vardı: Almanya’ya karşı Rusya savaşını destekleyecek yeni bir cephe açılması.
Müttefikler 1941 yılında Rusya ile birlikte İran’ı işgal etti. Amerika onlara 1943’te katıldı. Güneyden, Basra Körfezi’nden Kızıl Ordu’nun ihtiyacı olan mühimmat akışı ve savunma desteği verilecekti. Bu başarılı bir operasyondu. Almanlara meyleden İran hükümdarı Şah Rıza Pehlevi tahtından indirildi ve Güney Afrika’ya sürgüne yollandı. Yerine geçen oğlu ve onun etrafı Batı dünyasıyla uyum içinde bulunmaya hazırdı.
Fransa ve Batı cephesinin önemi
Alman ordusu ve Hitler için batı cephesi büyük bir önem arz etmekteydi. Doğu cephesinde Rus tehditi çok büyük olmasına rağmen asıl sorun Batı cephesinde bulunuyordu. Zira doğu cephesinin çok büyük olmasından dolayı bu hatta yaşanacak bir yenilginin Almanya’yı çok sarsmayacağı tahmin ediliyordu. Ama Batı için durum farklıydı. Bunun başlıca nedeni Almanya’nın işgal ettiği Fransa’nın Almanya’ya oldukça yakın olmasıydı. Batı cephesinde Almanların alabileceği bir yenilgi 1000 kilometre mesafedeki Berlin’e müttefiklerin hızla ilerlemesi ile sonuçlanabilirdi. 1944’te başarılı bir Anglo-Amerikan saldırısı ile Alman sanayisinin kalbi olan Rhin bölgesi ele geçerse, Almanya’nın savaşma kapasitesi tamamen durdurulmuş olurdu.
Yapay Liman
6 Haziran 1944 gecesi Müttefik kuvvetleri çıkarma harekatına başladı. İlk etapta paraşütçü birlikleri Alman savunmasının arkasına inişler yaptı. Aynı günün sabahı Normandiya sahillerine Amerikan, İngiliz, Kanada birlikleri çıkarma harekatını başlattı. Çıkarmadan 7 saat sonra sahil Alman varlığından temizlenmiş durumdaydı. Fakat asıl sorun bir çıkarma sırasında gerekli lojistik destek ve tedarik akışını nasıl gerçekleştirilebileceğiydi. Bunun için dünya tarihinde ilk defa düşünülen bir sistem hazırlandı. Projenin fikir babası İngiltere Başbakanı Winston Churchill’di. Başbakana göre yapay bir liman yapmaktan başka çare yoktu.
Projenin hayata geçirilebilmesi kıyı özellikleri, rüzgar, dalga iklimi, dalga tahmini, akıntılar, zemin araştırmaları verileri ışığında liman hızla projelendirdi. Limanın parçaları olan büyük dubalar, iskeleler, köprü dubaları, bağlantılar İngiltere’de 1942-44 yılları arasında inşa edildi. Çıkartma gününden bir gün sonra limanın parçaları denizden taşınarak çok kısa sürede yerlerine monte edildi.
ENIGMA Kodunu Kırmak
İngilizler istihbaratı Enigma adı verilen Alman gizli mesajlarının gönderildiği sistemi çözdü. Bu sayede
Hitler’in ve Alman genelkurmayının, müttefiklerin oyununa gelerek, çıkarmanın Normandiya sahilleri yerine Calais’e yapılacağını düşündüklerini teyit ettiler.
Andrew Jackson Higgins Kimdir?
General Eisenhower’ın “Bizim için savaş kazanan adam dediği Higgins kimdi. Higgins, çıkarma gemilerinin üretim ve tasarımcısıydı. New Orleans’lı tasarımcının ürettiği LCVP ya da “Higgins Botları” da denilen botlar sayesinde askerler ve tanklar Manş‘ın azgın sularından geçerek, Normandiya’ya çıkabildi.