2015 yılında Hamburg’un asil bir bölgesinde bir mülteci evi açıldı. Bazı komşular buna karşı mahkemeye başvurdu. Ama emekli bir çift büyük bir Suriyeli aileye sponsor oldu. Onları teşvik eden nedir?
Hamburg’dan Liz Effenberger ve Michael Hallmann’ın hayatını bertaraf eden e-posta Nisan 2016’da geldi. Sadece birkaç satır içeriyordu: “Sizin için dört çocuklu bir ailemiz var.” Effenberger ve Hallmann ürküyorlardı. İkili, altmışlı yaşlarının ortalarında vaftiz babası olarak başvurmuştu. 22.000’den fazla mülteci 2015 yılında Hansa şehrine geldi. Emekli öğretmenler bunun nasıl yapılabileceği konusunda arkadaşlarıyla çok tartıştılar. Sonra konuşmaktan yoruldular. “İlk başta, bunun bizim için çok fazla olacağını düşündük.” diyor Hallmann.
Çift, Hamburg-Harvestehude’da en üstte bir kasaba evinde yaşıyor: Ahşap plakalar, mermer bir masa yemek odasını süslüyor ve kanepenin üzerinde bir resim asılı duruyor. Farklı yerlerden birçok doktor, avukat ve mimar yaşıyor. Varisler, Alster* ve Rothenbaumchaussee’ye** yakındır ve en iyi durumdaki müstakil villalar Hansa tüccarlarının zenginliğini göstermektedir.
İlk randevuya vaftiz babası olarak Effenberger ve Hallmann yürüyerek gitti. Bakmaları gereken mülteciler, komşu caddeye, eski bir bölge askeri değiştirme bürosuna taşınmıştı: Abdulhamid Bakro, karısı Ahlam, bir kızı ve üç oğlu ile. Suriyeli aile, evleri bombalandıktan sonra Halep’ten kaçmıştı. Bakro sadece Balkan yolunda Hamburg’a gitmişti. Şehrin çok güzel olduğunu biri ona söylemişti. Bu 2015’in ortalarındaydı. 6 ay sonra Bakro ailesine kavuştu, şimdi altısı koridorda bekliyordu. Effenberger “Organ boruları gibi dizilmişlerdi,” diye açıklıyor. Her ikisi de diğeri gibi heyecanlıydı – ve suskun. Emekliler Arapça, Suriyeliler de Almanca konuşamıyordu.
Yabancı Düşmanlığına ve Bencilliğe Karşı Bir İşaret
Daha önce hiç kimse Effenberger ve Hallmann’a bu aile ile ne kadar zaman geçireceklerini söylememişti. Arabulucuda, iş merkezinde, ofislerde, çocuklarla birlikte havuzda ve çok fazla Suriye yemeği ve kakule aromalı mocha akşamlarında…
Bununla birlikte, her iki yardımcı için de açık olan, sponsorluklarının aynı zamanda yabancı düşmanlığına ve mahalledeki bencilliğe karşı siyasi bir açıklama olduğuydu. Çünkü Sophienterrasse 1a’daki üç katlı binanın sarı cephesi kadar çirkin bir konaklama anlaşmazlığı vardı. Muhalifler, şehri ideolojik nedenlerden ötürü lüks bölgeye sığınmacı yerleştirmek istemekle suçladılar. Üç kişi şikayetçi oldu ve taviz aldı. Topraklarının değeri konusunda endişe duydukları söyleniyordu. Bundan sonra, 190 mülteci yerine sadece 220 kişi taşınmasına izin verildi. Her şeyden önce aileler, sözde takip evinin 23 konut biriminde yaşamalıydı. Evin 2024’te tekrar kapanması gerekecek.
Anlaşmazlık kutuplaştı. Şubat 2014’te komşular, Harvestehude Mülteci Yardımı’nı kurdu. Dernek tarafından sosyal danışman olarak işe alınan Marion Keil, bugüne kadar Hamburg’dan 180’den fazla kişinin aktif olarak yer aldığını söylüyor. Çoğu emeklilik yaşındaki yaşlı kadınların birçoğu zengin. Bir üye, “Hepimizin çok fazla zamana sahip milyoner eşi var.” diyor. Bu kesinlikle doğru: Dernek, muhtemelen şehirdeki en büyük ve en lüks yardım grubu.
Birçok yardımcı Almanca öğretiyor, iş perspektifleri hakkında tavsiyelerde bulunuyor, konaklama bulmaya veya ödev yapmaya yardımcı oluyor ve mültecileri evlerine davet ediyor. 450’den fazla sponsorluk yapıldı.
Kışın bir Cuma gününde, sekiz ülkeden bir düzine kişi zemin kattaki bir apartman dairesinde ve kaşık mercimek güveçte bir masanın etrafında oturuyor. Harvestehude’deki Heinrich-Barth-Strasse’deki odalar, kendini adamış insanlardan birine aittir, o onları derneğe kiralamıştır. Etrafında yerleşim alanı olarak arzu edilen Wilhelm tarzı evler var. Sosyal danışman Keil, Cuma günleri sık sık yaptığı yemeklerden pişirdi. Bir avukat bir Afgan’a tavsiyede bulunuyor. Suriyeli Bakro da masada oturuyor ve karısı kurabiye pişirdi. Her ikisi de sık sık buraya geliyor. Burası onlar için bir sığınak.
Ruh hali neşeli, çünkü sabah şehirden mektup geldi: Para 2020’de mahalle fonundan tekrar akmalı. Derneğin yıllık bütçesi 70.000 avro, çoğunluğu devletten geliyor.
Yasamin Soltani, büyük gruplar halinde yemek istiyor, ancak Heim Sophienterrasse’deki mutfaklarda “yangından korunma nedeniyle” masalar yasaklandı. 30 yaşındaki Afgan, üç yaşındaki kızı ve bir bebek olan kocası Zamen Rezai ile orada yaşıyor. Onları ziyaret eden herkes birkaç sıra posta kutusundan, penceresiz koridorlardan ve başörtülü kıkırdayan kızların yanından geçer.
Almanca öğrenmek, kendi evinize taşınmak, iş bulmak… Bunlar entegrasyon yolunda atılan büyük adımlardır.
Suriye, Afganistan, Irak, İran ve Eritre’den insanlar evde yaşıyor, yarısı çocuk. Ailenin bir odası yatak, dolap ve ev eşyaları ile dolu; diğerinde siyah, kırmızı ve altın kovboy şapkası olan bir hobi atı gibi çocuk oyuncakları var. Afganlar bu ünitede diğer dört ailenin yanında yaşıyor ve neredeyse hiçbiri kendi dillerini konuşmuyor. Mutfak, duş ve tuvaletleri paylaşıyorlar. Soltani, bu duruma “Sıkıcı”, diyor ve ekliyor: “Sabah her zaman tuvaletin önünde beklemek zorundayım.”
Abdulhamid Bakro gibi Yasamin Soltani de Temmuz 2015’te Hamburg’a geldi. İlk başta o ve kocası çadırlarda uyudular, daha sonra üç yıl boyunca kısmen ihmal edilmiş bir konteyner köyünde yaşadılar. Kızı orada doğdu. “Sonradan bize bir daire vermediklerinde çok ağladım.” diyor. Soltani tekrar hamile kaldığında Sophien terasına geçmelerine izin verildi. Afgan kadın mülteci olarak tanınmasının yanında; biri ona bir daire ödeyecekti. “Ancak aile, uzun zamandır aramasına rağmen bir tane bulamıyor,” diyor yardımcı Keil. “Konut piyasası bir felaket.”
Almanca öğrenmek, kendi evinize taşınmak, iş bulmak – bunlar entegrasyon yolunda atılan büyük adımlardır. Ancak bu durum Hamburg’da zor. Yasamin Soltani gibi sekiz büyük menşe ülkeden 56.000’den fazla mülteciden bazıları acı çekiyor. Her iki kişiden biri oturma iznine göre bir daireye hak kazanmasına rağmen, yaklaşık 30.600 kişi hala takipte yaşamaktadır.
Abdülhamid Bakro da bir zamanlar Sophienterrasse’de yaşadı. Vaftiz babası Hallmann, orada zor zamanlar geçirdiğini söylüyor. “Aile acı çekti.” Altı kişi gürültülü ve sıkışık iki odada yaşıyordu. Komşular çocuklardan şikâyetçiydi, kavga vardı. Hallmann konaklama bulmak için onlara baskı yaptı, aileyi bekleme listesine aldı ve mültecilere barınma sağlayan bir vakıf için sponsor oldu. Dokuz ay sonra Suriyeliler hareket edebildi. Hallmann, “Gelmesi gereken en önemli adım buydu.” diyor.
Çarpıcı olansa, Sophienterrasse’den neredeyse hiç kimse Harvestehude’da kalmaması çünkü kiralar çok yüksek. Bakros’un dairesi ayrıca tren istasyonunun yakınındaki hizmet dışı bir yolda yer alıyor. Aile bu duruma aldırmıyor. “Çok şanslıydık.” diyor Bakro. Her ne kadar okula ve Almanca kursuna uzaklık daha fazla olsa da.
“Burada yaşayan herkes, mültecilerin onlardan bir şey almasından daha az korkuyor.”
Jürgen Friedrichs, sosyolog
Harvestehude’da, komşu olarak mültecilere yönelik çekinceler büyük ölçüde azaldı. Jürgen Friedrichs, ev için onayın yüzde 80 olduğunu söylüyor. Sosyolog, mahalle sakinleriyle röportaj yaptı ve bir çalışma hazırladı. Neredeyse dörtte biri “bazen mültecilerin gerçekleriyle yüzleşmenin” avantajlı olduğunu düşünüyor. Çok azı mülteci ekonomik veya kültürel tehdit olarak algılıyor. Friedrichs, bunu yüksek eğitim seviyesiyle açıklıyor: Ankete katılanların neredeyse üçte ikisi çalışan kesimdendi. Araştırmacı ayrıca, doğrudan yabancılarla temas halinde olanların, önyargıları yıktığını söylüyor. Pate Hallmann, mülteciler için zengin bölgelerde yaşamanın daha iyi olduğuna inanıyor. Komşular, yapısal olarak zayıf mahallelerden daha faydalıdır: “Burada yaşayanlar, bir şeyin mülteciler tarafından onlardan alınmasından daha az korkuyorlar.”
Ama Harvestehude’daki bombalanan Halep’ten Bakro Suriyeliler tüm parayı gördüklerinde vaftiz babasıyla, Douglas parfümeri ya da Starbucks kahve dükkanına gittiklerinde. Kızları ücretsiz bisiklet alırsa ne yapacaklar? Vaftiz annesi Effenberger sık sık kendisine bunu sordu – dört buçuk yıl içinde hiç ilgilenmedi. Suriyeliler gurur duyduğundan onlara zarar vermek istemediler. Effenberger şöyle diyor: “Bakros’un servete ne kadar sakince tepki verdiğine şaşırdım. Vaftiz annesi ilişkiden çok şey çeker: çocukların sevgisi, başka bir kültüre bakış açısı ve yardım edebilme sevinci. Yine de bunun göz-göz ilişkisi olmadığı açıktır. Paralel dünyalarda yaşıyoruz.”
Hallmann ve Effenberger artık ailelerini otobüsle ziyaret ediyor. Sonra ısınıyorlar ve sonraki adımlar hakkında konuşuyorlar. Onlar gibi ziyaretçiler genellikle yemek masasında karşılanır. Abdülhamid Bakro, Halep’te bir terzi, ayakkabı satıcısı ve taksi şoförü olduğunu ve ailenin bakımını üstlenebildiğini anlatıyor. Bazen üzülüyor. “Evde oturmak istemiyorum, çalışmak istiyorum.”
Harvestehude Mülteci Ajansı’ndan Manfred Ossenbeck, Bakro gibi mültecilerin kendilerini sıklıkla bulduğu çatışmayı biliyor. Hızlı bir şekilde para kazanmak istiyorlar ve bu nedenle seviyelerinin altındaki işleri üstleniyorlar. Bu da iyi nedenlerden kaynaklanıyor: Bazıları insan tacirlerine borçludur, diğerleri ise evde aileyi desteklemektedir. Ve “birçok insanla bir dil sorunu var.” Ossenbeck’in bir bilişim şirketi vardı ve 64 yaşından beri uzun zamandır gönüllülük yapıyor. Çoğu erkek olmak üzere 150’den fazla mülteciye danışmanlık yaptı. Onunla konuşma ihtiyacı çok iyi: “İyi kariyer tavsiyesi yetersiz.” Mültecilerin uzun vadeli bir bakış açısıyla uygun işlere ihtiyaç duyduklarını söylüyor. Ancak bu genellikle düşük ücretli staj veya eğitim gerektiriyor ve bulunması zor. Başarı oranı yüzde 50 civarında.
Bu Hamburg’daki duruma karşılık geliyor. İstihdam, Sosyal İşler, Aile ve Entegrasyon Ajansı’na göre, çalışma çağındaki yaklaşık 39.000 mülteci burada yaşıyor ve neredeyse her iki kişiden biri sosyal güvenliğe tabi bir işe başladı. Ancak sadece 2000 kişi eğitim alıyor.
Abdulhamid Bakro, şu anda bir otobüs şoförü olmak için eğitim alıyor. Bunun arkasında, Hamburg’daki otobüs şoförlerinin eksikliğini gidermeyi amaçlayan Hochbahn ve Dekra’dan mülteciler için bir proje var. Bakro eğitim havasındaydı ve vaftiz babası ona yardımcı oldu. Bakros’un Almancası kötü olduğu için, dil sınavını birkaç seferde geçti.
Sophienterrasse’deki Afgan Soltani, bir terzi olarak çalışıyor ancak çiçekçi olarak eğitilmek istiyor. Ama Almancası da çarpıtıyor ve küçük 1 aylık bebeğe ihtiyacı var. Kocası kiremitçi olarak çalıştı ve hemen bir iş istiyor. Bakros’un aksine bu ailenin sponsoru yok. Birkaç ay önce Sophienterrasse’ye taşındılar ve birçok oda arkadaşlarına rağmen orada çok yalnız olabilirler.
Heinrich-Barth-Straße’deki mülteci yardım odalarında, haftanın ortasında, korona krizinden önceki 20’den fazla kişi vardı. Suriyeli Bakro da mutfağın etrafında koşuyor. Kulüpte temizlik işi ile bütçesini geliştiriyor.
İki kadın da dahil olmak üzere yedi mülteci önlerinde masanın etrafında oturuyorlar. Bir adam önlerinde duruyor ve ayrılabilir fiilleri açıklıyor: “Bu, ‘Uzağı izliyorum’ değil, ‘TV izliyorum’ anlamına geliyor.”
Christian Tröster, her hafta bu tür Almanca kurslarına 120 kişinin katıldığını söylüyor. Hamburglu yıllardır gönüllü olarak ders vermektedir. Haftalık 14 dersin çoğu Afgan Zamen Rezai gibi yeni başlayanlara yönelikti. Ancak okumak isteyen mülteciler için de bir sınıf var.
Effenberger ve Hallmann İçin Şimdi Bırakmanın Zamanı
Yorganlar ve diğerleri, Hamburg şehrinin sıkıştığı yere basarlar. Bazı mülteciler sadece devlet tarafından belirlenmiş Almanca kurslarına katılırlarsa başarısız olurlar. Bu, sosyal güvenlik kurumunun en son rakamları tarafından gösterilmiştir. Buna göre, 2018’de Hamburg’da sadece her ikinci kurs katılımcısı B1 sertifikası ile resmi “Göçmenler için Almanca Sınavı”nı tamamlamayı başardı. Kurs katılımcılarının yüzde 48’i daha sonra B1 seviyesi sıklıkla tanımlandığı için “net standart dil kullanırken ana noktaları” anlayamadı. Bu acı: Varıştan dört yıl sonra bile, binlerce kişi günlük dilde iyi anlaşamıyor.
“Devlet sistemi oldukça katı.” diyor Comforter, “Eğer buna ayak uyduramazsanız, geride kalıyorsunuz.” Sorun şu ki, mültecilerin eğitim durumu son derece farklı. Bazıları hiç okulda bulunamıyor ve eğitim için birçoğu önce yabancı karakterleri öğrenmek zorunda. Bu nedenle Harvestehude’deki ilişki farklılık yaratıyor. Sınıflar daha küçük, çok fazla tekrar var, hızı daha yavaş.
Artık Effenberger ve Hallmann için şimdi bırakma başlıyor. Yardımcıları, birçok vaftiz babası bunu zor buluyor. Birçok yaşlı kadın iyi niyetliydi, ancak anneliği durdurmak zor oldu. “Mülteciler çocuk yerine geçti.” Kulağa sert gelen, şehrin diğer bölgelerinden gelen bazı mülteciler için lüks bir sorun gibi görünebilir.