... konulu sunumlar: "FARABİ FARABi (870-950) Türk-islam düşünürü... İslam disiplini içinde yetişmiş Türk düşünürlerinin en büyüğüdür."— Sunum transkripti:
1 FARABİFARABi ( ) Türk-islam düşünürü... İslam disiplini içinde yetişmiş Türk düşünürlerinin en büyüğüdür.
2 Asıl adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed bin Tahran bin Uzlug olan ve Batı kaynaklarında Alpharabius adıyla anılan Farabi (Türkistan’ın Farab [Otrar] kentinde doğduğu için Farabi [Farablı] diye anılır). İlk öğrenimini Farab’da, medrese öğrenimini Tahran ve Bağdat’ta gördükten sonra, Harran’da felsefe araştırmaları yaptığı yıllarda tanıştığı Yuhanna bin Haylan’la birlikte Aristoteles’in yapıtlarını okuyarak gezimciler okulunun ilkelerini öğrendi.
3 Aristoteles mantığına dayanan usçu bir metafizik oluşturmuştur Aristoteles mantığına dayanan usçu bir metafizik oluşturmuştur. Amacı, Aristoteles'i, biraz da Plotinos'un yardımıyla, İslam diniyle uzlaştırmaktı... Bununla da yetinmemiş, İslam dinini de bilimle uzlaştırmaya çalışmıştır.
4 Önceleri Türkistan'da kadılık yaptı, sonra kendini büsbütün felsefeye verdi.Anadili olan Türkçe kadar Arapça, Farsça,Süryanice ve Yunanca biliyordu.Aynı zamanda hekim ve müzikçiydi.Yüzden çok kitap yazmış;Aristoteles, Platon, Zenon, Plotinosgibi Yunan düşünürlerini yorumlamış,bunların görüşlerine kendi görüşlerini katmıştır.İbni Sina ve İbni Rüşd, onun manevi öğrencileridir,ama Farabi'nin ünü onlar kadar yayılamamıştır.
5 Felsefenin Müslümanlar arasında tanınmasında ve benimsenmesinde büyük görevler yapmış olan Türk filozoflarının ve siyasetbilimcilerinden Fârâbî'nin, fizik konusunda dikkatleri çeken en önemli çalışması, Boşluk Üzerine adını verdiği makalesidir. Fârâbî'nin bu yapıtı incelendiğinde, diğer Aristotelesçiler gibi, boşluğu kabul etmediği anlaşılmaktadır.
6 Fârâbî'ye göre, eğer bir tas, içi su dolu olan bir kaba, ağzı aşağıya gelecek biçimde batırılacak olursa, tasın içine hiç su girmediği görülür; çünkü hava bir cisimdir ve kabın tamamını doldurduğundan suyun içeri girmesini engellemektedir. Buna karşılık eğer, bir şişe ağzından bir miktar hava emildikten sonra suya batırılacak olursa, suyun şişenin içinde yükseldiği görülür. Öyleyse doğada boşluk yoktur.
7 Ancak, Fârâbî'ye göre ikinci deneyde, suyun şişe içerisinde yukarıya doğru yükselmesini Aristoteles fiziği ile açıklamak olanaklı değildir. Çünkü Aristoteles suyun hareketinin doğal yerine doğru, yani aşağıya doğru olması gerektiğini söylemiştir.
8 Boşluk da olanaksız olduğuna göre, bu olgu nasıl açıklanacaktır?Bu durumda Aristoteles fiziğinin yetersizliğinedikkat çeken Fârâbî,hem boşluğun varlığını kabul etmeyen vehem de bu olguyu açıklayabilenyeni bir varsayım oluşturmaya çalışmıştır.Bunun için iki ilke kabul eder:
9 1.Hava esnektir ve bulunduğu mekanın tamamını doldurur; yani bir kapta bulunan havanın yarısını tahliye edersek, geriye kalan hava yine kabın her tarafını dolduracaktır. Bunun için kapta hiç bir zaman boşluk oluşmaz.2. Hava ve su arasında bir komşuluk ilişkisi vardır ve nerede hava biterse orada su başlar.
10 Fârâbî, işte bu iki ilkenin ışığı altında, suyun şişenin içinde yükselmesinin,boşluğu doldurmak istemesi nedeniyle değil,kap içindeki havanın doğal hacmine dönmesi sırasında, hava ilesu arasındaki komşuluk ilişkisiyüzünden, suyu da beraberinde götürmesi nedeniyle oluştuğunu bildirmektedir
11 Yapmış olduğu bu açıklama ile Fârâbî, Aristoteles fiziğini eleştirerek düzeltmeye çalışmıştır. Ancak açıklama yetersizdir; çünkü havanın neden doğal hacmine döndüğü konusunda suskun kalmıştır. Bununla birlikte, Fârâbî'nin bu açıklaması, sonradan Batı'da Roger Bacon tarafından “doğadaki bütün nesneler birbirinin devamıdır ve doğa boşluktan sakınır” biçimine dönüştürülerek genelleştirilecektir.
12 FARABi: "Hiç bir şey kendi kendisinin nedeni olamaz FARABi: "Hiç bir şey kendi kendisinin nedeni olamaz. Çünkü, nedenin kendisi, oluşandan öncedir.“***“Hiç bir şey kendiliğinden yok olmaz, böyle olsaydı, var olmazdı.“"Erdemlerin en büyüğü bilimdir.“"İnsan, bazen bir tesadüfle güzel işler yapar. Bazen de bu güzel işleri isteyerek değil, herhangi bir baskı altında yapmış olur. Böyle yapılan işler, mutluluk getirmez."
13 El-Farabi’nin felsefi görüşlerinin analizi için, onun biliminin bölümlerini incelemek gerekir. El-Farabi şöyle yazar : “Bütün bilimlerin başı olarak eşyalara isim veren, yani cevher kazandıran dilbiliminin olduğunu iddia ediyorum. İkinci bilim gramerdir : O, belirtilen eşyalara nasıl isim verileceğini, konuşma ve sözün nasıl oluşacağını, cevher durumunun ve bu sonuçtan çıkan aksanın nasıl ifade edileceğini öğretir.
14 Üçüncü bilim mantıktır : O, mantık figürlerine göre bilinmeyeni bilmemiz ve neyin gerçek,neyin yalan olduğunu anlamamız sayesinde onlardanyargı çıkarmak için hikâye cümlelerinin nasılkullanılacağını öğretir. Dördüncü bilim şiirdir” Sonra El-Farabi öğretim bilimlerini sayar :
15 a) Sayı bilimleri (teorik ve pratik), Geometri, Seyir bilimi, Astroloji, Ağırlık bilimi Beşinci bilim, fiziksel cisimler ve olayların (fiziksel cisimler gök, toprak ve onların arasında bitkiler ve hayvanlardır) bilimi olan fiziktir. Onda doğal ahengini sürdüren 7 kısım vardır : Gök, toprak, ölüm, mineraller, bitkiler, hayvanlar ve ruh.
16 Altıncı bilim, üç kısımdan oluşan metafiziktir : Gerçek eşyalarla oluşan gerçek dünyanın incelenmesi, Özel teorik bilimlerde kanıt prensiplerinin incelenmesi, Cisimden oluşmayan ve cisimde son bulmayan gerçek nesnelerin incelenmesi.
17 Yedinci bilim, çeşitli hareket tiplerini ve insan isteklerinin hareketlerini, hareketi oluşturan ve gelenekleri kullanan belirli amaçları inceleyen devlet bilimidir. Bu bilim iki kısımdan oluşur :a) Mutluluğun belirlenmesi, b) Karakter özelliklerinin, hayat ve hareket yapısının belirlenmesi.Sekizinci bilim Müslümanlık hakkı ve dokuzuncu bilim de ilahiyattır.”
18 Farabi'nin felsefesi özetle şudur: İslam felsefesine zihinciliği getirmekle kalmamış, bu felsefenin ilk kez kapılarını açan da kendisi olmuştur. O, metafiziğe mantık yoluyla ulaşmış, İslam diniyle felsefe arasında sıkı bir ilişki kurmuştur.