Sibirya’nın permafrostunun (kutuplardaki sürekli donmuş toprak, ç.n.) ince buz tabakasından olduğu sır değil. Koşullar o kadar çok değişiyor ki, neredeyse her yerden büyük delikler meydana çıkıyor ve bazı yerlerde tundra insanlarının ayaklarının altında bunlar, kelimenin tam anlamıyla kaynıyor.
Ancak, bölgedeki en büyük kraterlerden biri, yerel Yakut halkları tarafından ‘yeraltı dünyasının geçidi’ olarak biliniyor ve o kadar hızlı büyüyor ki, gömülü ormanlar, karkaslar ve 200.000 yıllık tarihi iklim kayıtları ortaya çıkıyor.
Batagaika krateri olarak bilinen yer, terim karşılığı “mega çöküntü” veya “termo-karst” adı verilmekte.
Bu mega çöküntülerin çoğu son yıllarda Sibirya’da görüldü ancak araştırmacılar, Batagaika’nın bölgenin başkenti Yakutsk’un 660 km (410 mil) kuzeyinde, kuzeydoğu bölgesinde bulunan bir anomalinin olabileceğini düşünüyorlar.
Krater sadece türünün en büyüğü değil, neredeyse 1 km uzunluğunda ve 86 metre uzunluğunda olmasına rağmen her zaman daha da büyümekte.
Almanya’daki Alfred Wegener Enstitüsü’nden Frank Günther tarafından 2016’da sunulan araştırmalar, kraterin baş duvarının, son on yıllık gözlem boyunca yılda ortalama 10 metre (33 fit) büyüdüğünü ortaya koydu.
Ve sıcak yıllarda, büyüme yılda 30 metre (98 fit).Ekip ayrıca, kuzey yarımkürede sıcaklık arttıkça, kraterin yan duvarının önümüzdeki aylarda komşu bir vadiye ulaşacağını tahmin ediyor. Bu da, daha fazla arazinin çökmesine neden olabilir.
Günther, BBC’den Melissa Hogenboom’a “Ortalama olarak yıllar geçtikçe, bu oranlarda ivme kaybının veya yavaşlamanın olmadığını gördük, sürekli büyüyor” diye açıklama yaptı.
“Ve sürekli büyüme, kraterin her sene daha da derinleştiği anlamına geliyor.”
İklim değişikliği için iyi bir haber değil. Krater oluşumu, 1960’larda büyük bir orman parçasının ortadan kaldırılmasından sonra başladı.
Zemin ısınmış, yaz aylarında artık gölge olmadığından, geçmişte olduğundan daha hızlı ısınmış, sonunda da permafrostun erimesine ve zeminin çökmesine neden olmuştur.
2008’deki sel olayı erimeyi daha da kötüleştirdi ve kraterin boyutuna katkıda bulundu
Bölgenin istikrarsızlığı sadece yerliler için zararlı değil, aynı zamanda delik derinleştikçe binlerce yıldır kilitlenen karbon depolarının açığa çıkma endişesi de var.
Günther, BBC’ye verdiği demeçte, “Küresel olarak permafrostta depolanan karbon tahminleri atmosferdeki karbon miktarı ile aynı miktardır,” şeklinde konuştu.
Krater erimeye devam ederken, sera gazları atmosfere salınarak daha fazla ısınmaya neden olabilir.
Günther, “Olumlu geribildirim dediğimiz şey bu,” diyor. “Isınma, ısınmayı hızlandırır ve bu özellikler başka yerlerde de olabilir.”
Ancak tamamen dehşet verici bir haber değil. Şubat 2017’de Quaternary Research dergisinde yayınlanan bir çalışma, kraterin tabakalarının 200.000 yıllık iklim verilerini gösterebildiğini ortaya koyuyor.
Bu, uzun gömülü ormanların, antik polen örneklerinin ve hatta bir misk, mamut ve 4.400 yaşındaki atın donmuş ve korunmuş kalıntılarına ek olarak bulunuyor.
İşte eriyen donmuş topraktaki bazı eski ağaç kalıntıları:
Araştırmaya Sussex Üniversitesi’nden Julian Murton öncülük ediyor. Araştırmacılar, açıkta kalan sedimentin geçmişte Sibirya ikliminin nasıl değiştiğini anlamak ve gelecekte nasıl değişeceğini tahmin etmek için yararlı olabileceğini söylüyorlar.
Gezegenin çoğunun son 200.000 yıllık soğuma ve ısınma dönemleri bilinmesine rağmen, Sibirya’nın iklim tarihi büyük ölçüde bilinmiyor.
Ancak Murton’a göre, Sibirya’da bu tür çökmelerin en son yaklaşık 10.000 yıl önce, son Buzul Çağı’nda gerçekleştiği belirtiliyor.
Ve bugün atmosferimizdeki sera gazı seviyeleri, o zamandan çok daha yüksek – her milyon CO2’te 400 ölçek aştı, son Buzul Çağı sona erdiğinde bu miktar her milyonda 280 ölçekti.
Murton, geçen yıl Motherboard’da Sarah Emerson’a verdiği demeçte “Batagaika bölgesi, geçtiğimiz iklimlerin bugünün ikliminden sıcak ya da daha sıcak olduğunu gösteren orman yatakları olarak yorumlanan iki ahşap zengin tabakayı içeren son derece kalın bir permafrost istifi dizisi içeriyor,” diye açıklama yaptı.
“Üst orman yatağı, muhtemelen geçmiş bir iklim ısınması atağında çözülen buz gibi eski bir toprak yüzeyinin aşınmasına neden oluyor.”
Araştırmacılar, permafrostun eridiği son zamanlarda Sibirya’ya tam olarak ne olduğunu anlamak için bu bilgiyi kullanabilirlerse, tekrar oluştuğunda daha iyi hazırlanmış olabiliriz.
Ancak yapılması gereken daha çok araştırma var – Murton, Hogenboom’a kraterde saklı kalmış olan tortunun kesin tarihinin hala bilinmediğini söyledi.
Artık daha fazla tortu analiz etmek ve geçmişte olanları daha doğru bir şekilde anlamak için bölgede delikler açılması planlanıyor.
Murton, “Sonuçta, Sibirya‘daki son Buzul Çağı boyunca iklim değişikliğinin çok değişkenlikle karakterize olup olmadığını görmek için çalışıyoruz: Kuzey Atlantik bölgesinde meydana gelen ısınma ve soğuma, ısınma ve soğuma,” diye sözlerini sürdürüyor.
bizsiziz 23.02.2018