

Soru 1: Uzaktan eğitimdeki ölçme ve değerlendirme uygulamaları yüz yüze eğitim uygulamalarından hangi özellikleri ile farklıdır?
Cevap: Çevrimiçi ortamlarda öğrenci değerlendirmenin farklı güçlü ve zayıf yanları oluşmuştur. Salgın nedeniyle beklenmedik bir hızla geçilen acil uzaktan eğitimde ölçme değerlendirmede ise, karşılaşılan güçlükler avantajlardan daha fazladır. Başlıca güçlükler:
Güçlük 1. Yüz yüze etkileşimin olmadığı ortamlarda gözlem ve derse katılıma dayalı değerlendirme yapmak zordur (Hill, Glazer, ve Sharma, 2003; Kearns, 2012).
Çözüm Önerileri:
- Katılımın ve ders içeriklerini takibin izlenebileceği e-ders sistemindeki katılım istatistikleri resmi olmayan değerlendirme amaçlı kullanılabilir.
- Tartışma panosu etkinliği düzenlenebilir. Bunun için ders öncesinde veya sonrasında bir açık uçlu soru paylaşılarak öğrencilerin bir forumdaymış gibi yazılı olarak cevaplamaları beklenir. Tartışma panosu etkinliği örneği için tıklayınız. Öğrencinin cevapları yazılı olarak paylaşması, cevabın kimin oluşturduğu konusunda şüphe uyandıracaksa, kısa video veya ses kaydı yüklemelerini isteyebilirsiniz. .
- Öğrenciden her ders sonunda yarım sayfalık bir yansıma raporu yazması istenebilir. Raporda, öğrenci o derste ne öğrendiğini, neyin ona ilginç geldiğini vb. ifade edebilir.
Güçlük 2. Uzaktan eğitimde öğrenciler kendi öğrenmelerinden doğrudan sorumludurlar. Uzaktan eğitim, zaman yönetimi becerisini henüz kazanamamış öğrencilerin zorlanacağı bir durum ortaya çıkarmıştır.
Çözüm Önerisi:
- Dönem boyunca yapılacak ölçmelerin nasıl puanlanacağı ve final notuna katkısı belirtilmeli, önemli tarihler izlencede yer almalıdır. Bu bilgiler dönem başında yapılacak kısa bir çevrimiçi toplantı ile öğrencilerle paylaşılmalıdır.
Güçlük 3. Yüz yüze etkileşimin olmadığı ortamlarda öğrencilere sözlü ve sistematik geri bildirim vermek güçtür.
Çözüm Önerileri:
- Öğrencilere ödevlerle beraber, anlaşılır ve ayrıntılı rubrikler vermeniz, geri bildirim verirken yükünüzü hafifletir.
- Geri bildirim vermek amacıyla geçmiş öğrenci çalışmalarını örnek olarak kullanabilirsiniz.
- Öğrencilere akranlarını ve kendilerini değerlendirme fırsatı vermelisiniz. Akran ve öz değerlendirme, uzaktan eğitimde daha da önemli hale gelmiş değerlendirme yöntemlerindendir.
- Alternatif geri bildirim verme yöntemleri için tıklayınız.
Güçlük 4. Kopyanın önüne geçmek ve akademik dürüstlüğü sağlamak yüz yüze eğitime göre daha zordur. Pandemi döneminde Dünya genelinde kopya davranışının %38 arttığı gözlenmiştir (Rossiter, 2020).
Çözüm Önerisi: Uzaktan eğitimde kopya davranışını önlemek veya tespit etmek için yapabilecekleriniz:
- Sınav süresini, her bir soru için gereken süreyi düşünerek belirleyiniz. Uzun süre vermeyiniz. Özellikle quiz gibi süreç takibi yaptığınız, oransal olarak dönem sonu not ortalamasını çok etkilemeyen değerlendirmelerde, süreyi mümkün olduğunca kısa tutarak sınav esnasındaki akademik sahtekarlığın önüne geçebilirsiniz.
- Soru havuzu oluşturabilirsiniz. Soru havuzunda, sınavdaki hedef soru sayısının en az 3 katı soru bulunması önerilir (Turgut ve Baykul, 2015). Soru havuzundan rastgele seçilen sorularla farklı grup testler uygulanabilir. Burada dikkat etmeniz gereken husus, farklı test formlarını oluşturan soruların konu ve güçlük bakımından benzer olmasıdır.
- Sınav başında ve sonunda web kameralarını açtırarak sınava giren kişinin öğrencinin kendisi olduğundan emin olabilirsiniz.
- Kısa sürede tamamlanması gereken çevrimiçi açık kitap testleri yapabilirsiniz.
- İntihal kontrol yazılımları kullanabilirsiniz.
- Çoktan seçmeli testlerde, seçenekleri ağırlıklandırılmış kısmi cevaplı soru yazabilirsiniz (örnek için tıklayınız).
- Çevrimiçi sözlü sınav yapabilirsiniz.
- Uzaktan eğitimde kopya davranışını azaltacak alternatif değerlendirme yöntemleri için tıklayınız.
Soru 2: Uzaktan eğitimde, hangi alternatif ölçme araç ve yöntemlerinden, nasıl yararlanılabilir?
Cevap: Uzaktan eğitimde kullanılabilecek bazı alternatif ölçme araç ve yöntemleri:
- Kısa Testler/Quizler: İlgili ünite-modül-bölüm sonunda ya da haftalık olarak öğrencilerin ilgili içeriğe ilişkin küçük bir değerlendirmeye tabi tutulacağı uygulamalar yapmak mümkündür. Bunlar, öğrencinin dönem sonu başarı notuna belirli oranlarda katılabilir. Bu tür quiz uygulamaları hazırlayabileceğiniz başlıca ücretsiz dijital uygulama ve araçlar:
- Tartışma Panosu veya Forumlar: Öğrenenlerin süreçteki motivasyonunu yüksek tutmak, katılımını artırmak ve izlemek, olası öğrenme eksikliklerini gidermek vb. amaçlarla kullanımları yaygındır. Aşağıda Edmodo platformu üzerinden başlatılan bir tartışma panosu örneği görmektesiniz*:
*Doç. Dr. Hatice Yıldız Durak tarafından hazırlanmış ve paylaşılmıştır.
- Öğrenme Analitikleri: Öğrenme yönetim sistemleri öğrencilerin,
- ders içeriklerini ne kadar süre ile inceledikleri,
- hangi materyalleri kullandıkları, indirdikleri ile
- forum ve tartışmalara katılım durumları vb. bilgileri sunabilmektedir. Uzaktan öğrenme ortamlarında öğrenme analitikleri adı verilen bu veriler, öğrencinin akademik başarısının bir göstergesi olarak da kullanılabilmektedir.
- Ders günlükleri/Yansıma raporları: Ders kapsamında tutulan günlükler yardımıyla öğrencilere dersin verimli ve sınırlı yönlerini, yaşadıkları güçlükleri ve öğrendiklerini kendi cümleleri ile yansıtma imkanı verir. Günlüğün içeriğinin dersi veren öğretim elemanı tarafından sınırlandırılması uygulamayı daha standart ve ölçülebilir hale getirmesi nedeniyle önerilir. Ders günlüklerine eklenebilecek başlıklara örnekler:
- “Bu hafta derste öğrendiklerinizi özetleyiniz.”
- “Bu hafta derste tartışılan başlıklardan zorlandıklarınızı ifade ediniz.”
- “Bu derste öğrendiğiniz öğrenme teorilerini anlatınız. İlgili teorilere ilişkin aklınıza takılan soruları yazınız. “
Soru 3: Alternatif ölçme araç ve yöntemleri kullanırken öğrenci ile nasıl bir iletişim kurmak gerekir?
Cevap: Alternatif değerlendirme araçları kullanılırken,
- Öğrencilere açık yönergeler ve rubrikler verilmelidir. Rubrik örnekleri için tıklayınız.
- Yönergede süre, kullanılacak kaynaklar, kopya yönetmeliği gibi tüm ilgili hususlar açıkça ifade edilmelidir. Yönerge örneği için tıklayınız.
Soru 4: Uzaktan eğitimde take-home sınavların kullanımı neden önerilmektedir? Take-home sınavlarda dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?
Cevap: Take-home sınavlar, öğrencinin bir cevabı yapılandırmasını gerektirir. Bu nedenle üst düzey beceri ölçülmesine olanak sağlar. Kopya davranışından arındırılmış bir değerlendirme yapmaya elverişlidir. Buradan bir take-home sınav örneğine ulaşabilirsiniz. Take-home sınav uygularken dikkat edilmesi gerekenler ise:
- Sorularınızın basit bir Google aramasıyla bulunabilecek cevapları olmamalıdır. Örneğin:
|… kavramını tanımlayınız.
||yerine
||… kavramının, aşağıda verilen örnek olayla ilişkisini tartışınız.


|… yöntemlerini açıklayınız.
||yerine
||… yöntemi ve … yönteminin benzer ve farklı yönlerini tartışınız.


|… sürecinin basamaklarını yazınız.
||yerine
||.. sürecine ilişkin bir örnek olay düşünüp, süreç basamakları nasıl uygulardınız, anlatınız.


- Öğrencilerin kendi cümleleri ile özgün yanıtlar ortaya koymaları teşvik edilmelidir. Bunun için iThenticate gibi intihal programları kullanılabilir. (Örneğin: bir makalenin kritiğini yapma, bir vakayı tartışma, bir yöntemin güçlü ve zayıf yönlerini belirleme ve savunma). Özgün yanıt gereksinimi, yanıtların bilinen kaynaklardan doğrudan alıntılanmasının da önüne geçmeyi sağlayacaktır.
- Her sınavda olduğu gibi yönergede sınavın konusuna, amacına ve süresine; soruların nasıl yanıtlanmasının beklendiğine, kelime sınırına, yazı fontuna ve büyüklüğüne, sayfa düzenine, sınav esnasında hangi kaynaklardan yararlanılıp yararlanılmayacağına ilişkin ayrıntılar sunulmalıdır.
- Puanlamada nesnelliği sağlayabilmek amacıyla mutlaka rubrik kullanılmalıdır.
- Sınava ayrılan süre çok kısa olmamalıdır. Soruların içeriğiyle direkt ilişkili olmakla birlikte 1-2 günlük bir zamanın ideal olduğu söylenebilir. Uzun yanıtlı sınavlarda, bir yanıt için sayfa sayısına limit koymanız faydanıza olacaktır.
Soru 5: Öğrenci sayısı ve ders saati bakımından düşünüldüğünde tek alternatif çoktan seçmeli sorular ise üst düzey becerilerin çoktan seçmeli sorularla ölçülmesi mümkün olacak mıdır?
Cevap: Dikkatli bir soru yazımı ile mümkündür (Çoktan seçmeli soru yazma ilkeleri için tıklayınız). Ancak, çoktan seçmeli sorularda şans eseri doğru yanıtlama ihtimali daima vardır. Kopya çekilmesi de oldukça kolaydır. Bu nedenle sınav süresini kısa tutup, paralel sınav formları (gruplar) oluşturulabilir. Örneğin, üst düzey beceri ölçen bir çoktan seçmeli soru için öğrenciye bir problem ve muhtemel çözümü sunulur. Öğrenci önerilen çözümü değerlendirir.
Örnek: Yüksek lisans programına başvuran bir aday, jürinin yönelttiği soruya cevaben, bilimsel araştırma sürecinin basamaklarını aşağıdaki gibi listelemekte ve açıklamaktadır:
Öncelikle spesifik olarak ne bulunmak istendiğine karar verilmelidir. Sonra, araştırma verilerinin nasıl ve kimlerden ne zaman elde edileceği karara bağlanır. Araştırmanın bulgularının neden bu şekilde çıktığı literatürden elde edilen bilgiler ışığında çok kesin yargılara varmadan açıklanır.
Jüri olsaydınız, adayın açıklamasını nasıl değerlendirirdiniz?
A. Mükemmel (Bütün basamaklar doğru sırayla, net ve doğru olarak açıklanmış)
B. İyi (Bütün basamaklar doğru sırada listelenmiş ancak açıklamalar olması gereken netlikte değil)
C. Orta (1-2 basamak eksik ya da yanlış sırada yazılmış veya açıklamalarda yanlış bilgiler var)
D. Yetersiz (2’den fazla basamak eksik ya da yanlış sırada yazılmış ve açıklamalarda yanlış bilgiler var)
Soru 6: Kalabalık öğrenci gruplarına ders veriyorum. Bu nedenle düzenli geri bildirim vermek zaman alıcı oluyor. Ne yapabilirim?
Cevap: Öğrenciler tarafından sıkça yapılan hataları içeren birkaç sayfalık bir rapor (örn. En Sık Yapılan Hatalar) paylaşarak sınıfa ortak geri bildirim verebilirsiniz. Kısa bir çevrimiçi görüşme yaparak ortak geri bildiriminizi sözel olarak da paylaşabilir öğrencilerinizin kendi performanslarına ilişkin sorularına görüşme esnasında cevap verebilirsiniz.
KAYNAKLAR
Hannafin, M.J., Hill, J., Oliver, K., Glazer, E. & Sharma, P. (2003). Cognitive and learning strategies in web-based distance learning environments. In M. Moore & W. Anderson (Eds.), Handbook of Research in Distance Learning (pp. 245-260). Erlbaum.
Kearns, L. R. (2012). Student assessment in online learning: Challenges and effective practices. Journal of Online Learning and Teaching, 8(3), 198-208.
Rossiter, S. (2020, Jun 21). Cheating becoming an unexpected COVID-19 side effect for universities. CBC News. https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/cheating-becoming-an-unexpected-covid-19-side-effect-for-universities-1.5620442
Turgut, F. ve Baykul, Y. (2015). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.