28.06.2010 - 01:00 | Son Güncelleme: 28.06.2010 - 01:00
Irakın kısa tarihi -I-
Kısaca Irakın kurulmasına temas edeceğim... Basra Körfezinden Anadoluya kadar uzanan Mezopotamyada avcılık ve toplayıcılık aşamasından yerleşik hayata geçiş yaklaşık 12 bin yıl öncesine dayanır.
Kısaca Irakın kurulmasına temas edeceğim... Basra Körfezinden Anadoluya kadar uzanan Mezopotamyada avcılık ve toplayıcılık aşamasından yerleşik hayata geçiş yaklaşık 12 bin yıl öncesine dayanır. Buranın Osmanlılara kadar sakinlerini ismen zikredeceğim: Sümerler, Akadlar, Babil devleti, Asurlular, Keldaniler, Persler, Büyük İskender, Selenkoslar, Pars İmparatorluğu, Romalılar, Sasaniler. Miladi 3. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar Romalılar sonra Bizanslılarla Sasaniler arasında sürekli savaşlar oldu. 7. yüzyılın ilk yarısında Arap istilasıyla bölgeye Irak denmeye başlandı. İslam dünyasında öne çıkan Arap, İranlı ve Türk çatışmasının ortak noktalarından biri oldu. Bölge İslam dünyasını bölen çeşitli mezhep ve akımlara beşiklik etti. Sasani hükümdarlarının Bedevi akınlarını durdurmak için bağımlı bir devlet olarak desteklediği Lahmilerin Fırat kıyısındaki başkenti Hire, zamanla canlı bir Arap kültürü merkezine dönüştü. Saad bin Vakkasın Kadisiyede Sasanilere karşı kazandığı zafer (637) Müslüman Araplara doğuya yayılma yolunu açtı. Nihaventte Sasanilere indirilen son darbe (642) Mezopotamyanın yanı sıra İranın batı ve orta kesiminin de Arapların eğmenliğine girmesini sağladı. Bu dönemde askeri merkezler olarak kurulan Basra ve Kûfe zengin kentlere dönüşerek her açıdan büyük önem kazandı... Bölgeye daha sonra da Selçukluların, bundan sonra da Moğolların egemen olduklarını görüyoruz. Sonra sırasıyla Karakoyunlular ve Akkoyunlular geldi. 1508de Bağdatın düşmesiyle Irakın tümü Safevilerin eline geçti. Yavuz Sultan Selim Çaldıranda Safevileri yendi. Diclenin doğusundaki bazı Kürt bölgelerini ele geçirdi (1515-1517) İranın Şii hanedanı Safevilerin yönetimine girdi büyük bölümü bir süre sonra Safevi egemenliğinde kaldı. I. Süleymanın 1534te Bağdatı almasıyla Irak tamamen Osmanlı yönetimine geçti. Basranın Osmanlılara direnişi 1564te kırıldı. Böylece sık sık mezhep çatışmalarına sahne olan ülkede sünni egemenliği kurulmuş oldu. Osmanlılar ülkeyi Bağdat, Basra, Musul, Şehrizar ve El Hassa biçiminde beş eyalete ayırdı. 17. asırda Bağdat subaşı Bekir Paşanın ayaklanmasının ardından Bağdat yeniden Safevilerin eline geçti (1523). Birçok yapıyı ve camiyi yıkan İranlılar binlerce kişiyi öldürdü. 4. Murad 1638de Bağdatı geri aldı. 1639da Kasr-ı Şirin anlaşması iki devlet arasında bir sınır çizdi. Daha sonra önemli olarak Mithad Paşanın valiliği sırasında (1859-1872) vilayet sistemine geçildi... Konuya, haftaya devam edeceğiz.