Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'da başlattığı operasyon ve bunun devamındaki süreç; buğday, bitkisel yağ ve süt ürünleri gibi bileşenlerin maliyetinde keskin bir artışa yol açtı. Bu artıştan etkilenmeyen şeker, dış faktörlerin üreticileri küresel olarak etkilemeye başladığı ve şeker fiyatlarının tırmanmaya başladığı 2023 yılına kadar sabit kaldı.
Şekerin maliyeti neden artıyor?
İklim değişikliği daha önce kahve gibi bazı ürünlerin üretimi için büyük bir tehdit olarak tanımlanmıştı. Üreticiler artan sıcaklıklar ve öngörülemeyen yağışların kahve bitkisinin yetiştirildiği koşulları değiştirerek verimin düşmesine, haşere ve hastalıklara karşı kırılganlığın artmasına neden olduğu konusunda uyarıda bulunmuşlardı.
Şimdi iklim krizinin etkisi, şeker üreticileri tarafından da hissedilmeye başlandı. Avrupa genelinde şiddetli kuraklık ve diğer olumsuz hava koşulları pancar üretimine ciddi zarar verdi. Dünyanın önde gelen şeker pancarı üreticisi olan Avrupa Birliği (AB), yıllık toplam üretimin yaklaşık %50'sini gerçekleştiriyor. Benzer şekilde, Brezilya gibi büyük üretici ülkelerdeki şeker kamışı üretimi de aşırı hava koşullarından etkilenerek fiyatları yukarı çekti.
Şiddetli bir kuraklıkla karşı karşıya olan Tayland gibi ülkelerdeki yetersiz üretim oranlarına ilişkin endişelerin de ardından şekerin küresel maliyeti 2011'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Benzer şekilde, ülkenin önemli yetiştirme bölgelerinde yağışların düşük olduğu bir dönemin ardından Hindistan'da da şeker fiyatları Eylül 2023'te iki hafta içinde %3'ten fazla artarak son altı yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
İklim değişikliğinin güncel durumu
2023 yılı, küresel kayıtların başladığı 1850 yılından bu yana en sıcak yıl oldu ve 13,9°C olan yirminci yüzyıl ortalamasının 1,18°C üzerindeki sıcaklıklar kaydedildi. Dahası, kayıtlara geçen en sıcak 10 yılın tamamı son on yılda (2014-2023) meydana geldi. Bu da bunun sadece bir anlık bir durum değil kalıcı bir çevresel model olduğunu ve iklim değişikliğine büyük bir müdahale yapılmadığı takdirde durumun daha da kötüleşmeye devam edeceğini gösteriyor.
Artan şeker maliyetleri üreticileri nasıl etkileyecek?
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Şeker Fiyat Endeksi'ne göre, şekerin maliyeti Ocak 2024'te %0,8 artarak 135,3 endeks puanına yükseldi. Hammadde maliyetindeki bu artışla birlikte üreticiler, enerji faturalarındaki artış da dahil olmak üzere üretim maliyetlerinde de bir artışla karşı karşıya. Tüm bunlar bir araya geldiğinde mali açıdan son derece zorlayıcı bir tablo ortaya çıkıyor.
Ancak maliyet açısından bakıldığında, endüstriyel üretimde maliyetin kaçınılmaz olarak tüketicilere yansıtılması nedeniyle asıl etkinin tüketiciler tarafından hissedilmesi muhtemel.
Artan şeker maliyetleri tüketicileri nasıl etkileyecek?
Şekerlemeler, çikolata, gazlı içecek ve bisküviler gibi şeker içeren ürünlere olan talepte azalma yok. Aksine, bu ürünlere yönelik talep artmaya devam ediyor. Dahası, küresel şeker tüketiminin yılda yaklaşık %1,4 oranında artmaya devam ederek 2029 yılında 199 metrik tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Artan şeker tüketimi sadece tatlılardan ibaret değil, aynı zamanda katlanarak artan nüfus ve lüks malların satın alınmasına olanak tanıyan gelir artışı ile de destekleniyor.
Şeker içeriği yüksek ürünlere yönelik sürekli artan talebi karşılayacağından emin olan üreticilerin, artan üretim maliyetlerini tüketiciye yansıttığını mutlaka göreceğiz. Bazı firmalar, şekerden kaynaklanan maliyet artışını ürünlerine “doğrudan” yansıtacaklarını açıkça ifade ediyor.
Ancak tüm üreticiler artan maliyetleri müşteriye yansıtmak istemiyor. Bazı şirketler artan üretim maliyetlerini daha yönetilebilir hale getirmek için alternatif yöntemler arıyor. Bazı firmalar verimliliği arttırma, ileriye dönük satın alma stratejisi izleme ve şekere alternatif olarak tatlandırıcılara yönelme gibi yöntemlerle maliyeti dengelemeye çalışmayı hedefliyor.