Uluslararası hukukçu ve ünlü siyaset yorumcusu Orkhan Amashov, Karabağ zaferinden sonra, Azerbaycan'ın en önemli projelerinden birisi olan Zengezur koridorunun ulaşıma açılması sürecini ve beklentileri Today.az sitesi için yazdı.
Yenilgi ve ne kadar yüzeysel olursa olsun, görkemli hırslarından kısmen feragat eden Ermenistan, kendi benliğini yeniden şekillendirmek için değerli bir şans kazandı.
10 Kasım ateşkes anlaşmasından bu yana geçen bir buçuk yıl içinde, kendi kendini analiz etmeye yönelik bazı gönülsüz dolambaçlılıklara rağmen, Erivan “ruh temizliği” bölümünde kesinlikle hiçbir şey elde edemedi.
Şimdi açık olan şey, mağlup ulusun uyumsuzluğun çetrefilli yoluna düştüğü ve bir şekilde kendi çıkarlarıyla uzlaşmaz bir şekilde çeliştiğidir.
Ermenistan ve Azerbaycan, Bakü'nün çatışma sonrası bağlantı gündeminin merkezi parçası olarak görülen Zengezur Koridoru veya Nahçıvan güzergahı olarak adlandırılan yol ile ilgili olarak nasıl ilerleyecekleri konusunda henüz ortak bir anlayışa sahip değiller.
Erivan, Azerbaycan'ın Syunik Eyaleti üzerinden Nahçıvan'a erişiminin olması gerektiğini kabul ediyor, ancak ateşkes anlaşmasının 9. maddesinin uygulanması ve Rusya Federal Güvenlik Servisi'nin Sınır Muhafız Teşkilatının ulaşım bağlantısını denetlemekten sorumlu olması halinde, kendi toprakları üzerindeki egemenliği kısıtlanacak olan Ermenistan'ın fiili durumu hakkında endişeli.
Erivan'ın sınır ötesi kaygısının özü budur.
Sahte, yarı hakiki veya yarı işlenmiş olsa da, bu kaygılar 10 Kasım anlaşmasının 9. maddesinin uygulanması yolunda büyük bir engel teşkil ediyor gibi görünüyor.
İKİ PLATFORM
AB ve Rusya'nın himayesindeki son gelişmelerin, yani Brüksel'in aracılık ettiği üçüncü üçlü toplantının ve Moskova'daki iletişim engelinin kaldırılmasına ilişkin üçlü komisyonun 3 Haziran'daki toplantısının kümülatif etkisi, dramatik olmayan bir şekilde ve bazı çekincelerle de olsa, Batı Azerbaycan'ı Nahçıvan'a bağlayan karayolunun daha geniş bağlantı gündemindeki merkeziliğini pekiştirdi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Charles Michel'in 22 Mayıs tarihli toplantı sonrası açıklaması, Zengazur Koridoru'nun coğrafi gerçekliği ile orantılı olarak güzergahı "yöneten ilkelere" değindi.
31 Mayıs'ta AK Başkanı'nın sözcüsü yazılı bir belge yayınladı ve "gelecekteki ulaşım altyapısına ilişkin hiçbir ülke dışı iddianın bulunmadığını" ve "aksine herhangi bir spekülasyonun üzücü olduğunu" belirtti.
3 Haziran'da, bölgesel ulaşım iletişiminin açılmasına ilişkin üçlü komisyonun onuncu toplantısı gerçekleşti ve "Azerbaycan anakarasını Nahçıvan dış bölgesi ile birleştiren bir otoyol için olası yollar" da dahil olmak üzere, bağlantı kapsamına giren bir dizi mesele tartışıldı.
Ermenistan için, eğer “koridor kısmından” yoksun bırakılırsa, proje kabul edilebilir ve potansiyel olarak kayda değerdir.
Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, “tüm ulaşım altyapısının ve trafiğe kapatılacak yolların, geçtikleri ülkelerin egemenliği ve yasaları altında çalışması gerektiğine” dair ortak bir algı olduğunu yineledi.
Ermenistan şüphelerini teşhir etmeye devam ederken, Bakü hem retorik, hem de pratik düzeyde kararlı bir şekilde hareket etmek zorundadır.
Azerbaycan, Zengazur projesinin Horadiz-Ağband demiryolu kesiminin gelecek yıl tam olarak faaliyete geçmesini bekliyor.
Buna rağmen, Erivan'ın güney kısmından geçen 43 km'lik kesimi inşa etme yönünde herhangi bir adım attığına dair hiçbir belirti yok.
ÜÇ BÜYÜKLER
Azerbaycan-Ermenistan devletlerarası normalleşmesinin tam yelpazesini ele alan yukarıda bahsedilen iki platforma ek olarak, Güney Kafkasya'nın üç büyük komşusu - Türkiye, Rusya ve İran - tarafından sürdürülen bireysel hatlar tartışmasız bir şekilde önemlidir.
Ankara, Bakü'yü tamamen destekliyor ve Ermenistan üzerinden Azerbaycan'a sınırsız erişimin sağlanmasında güçlü bir çıkarı var.
Türkiye'nin hem birinci sınıf müttefiki, hem de Hazar Denizi ile bağlantı kurmasını sağlayan Gürcistan üzerinden mevcut geçiş güzergahı iyi, ancak Nahçıvan üzerinden yeni bir bağlantının daha hızlı olacağı ve ova topoğrafyasını geçerek onu çok daha fazla çekici ve verimli hale getireceği yadsınamaz bir gerçektir.
Rusya'nın konumu benzersiz, çünkü aynı zamanda ateşkes anlaşmasından kaynaklanan üçlü formatta bir arabulucu.
Genel olarak Kremlin, Azerbaycan üzerinden Ermenistan ile yeniden bağlantı kurmak ve böylece Gürcistan'dan kaçınmak istiyor ve 9. Madde, önerilen rota üzerinde bir kontrol unsuruna sahip olacağı anlamına geliyor.
Ancak İran, farklılaşmak için yalvarıyor.
Tahran'dakilerin zihnini meşgul eden korku, yeni bir bağlantının kardeş Ermenistan'a erişimini baltalayacağı, çünkü 9. maddenin lafzının ve ruhunun uygulanmasının bir “sınır değişikliği” anlamına geleceğidir.
Bu endişe, bu yılın Mart ayında, Azerbaycan ve İran'ın, Doğu Zengezur Ekonomik Bölgesi'ni İran üzerinden Nahçıvan'a bağlayan yeni bir iletişim yolunun kurulmasını öngören bir mutabakat zaptı imzalamasıyla bir dereceye kadar yatıştırıldı.
Ancak, önce ilk şeyler.
Hem Bakü hem de Erivan yoluna devam etmek zorunda.
Ermenistan'daki pek çok kişi, kasvetli bir karışıklığın içinde kalmanın tatsız boşluğunun son derece bilincindedir.
Sağır ve sağır olan, intikam peşindeki muhalefet, çılgına dönmeyi ve çılgına dönmeyi tercih ediyor.
Paşinyan hükümeti amaçsız değil, amaçlarına ulaşmakta acizdir.
Bakü hareketsiz ve kararlıdır, ancak canlılığının ve gücünün işleyebileceği kısıtlamalar vardır.