Karaciğer yetmezliği, karaciğerin görevlerini tam olarak yerine getiremediği, yoğun tıbbi bakım gerektiren ciddi bir sağlık sorunudur. Yetmezlik, ilaçlara veya toksinlere bağlı olarak kısa bir sürede (akut) ortaya çıkabilir. Ya da hepatit B – C gibi enfeksiyonlar ve aşırı alkol kullanımı nedeniyle uzun süre içinde (kronik) gelişebilir. Mide bulantısı, halsizlik, cilt ve gözlerde sararma, karın bölgesinde aşırı sıvı birikmesi ve kaşıntı en yaygın belirtileridir. Erken teşhis ve doğru tedavi ile oldukça iyi sonuçlar alınabilir. Karaciğer yetmezliğinin ileri evrelerde ya da tedaviye uyumsuzluk durumunda karaciğer nakli gerekebilir. Karaciğer yetmezliği bazen son evreye kadar belirti vermeyebilir. Bu nedenle riskli hastalıkları olan, aşırı alkol veya karaciğere zararlı ilaçlar kullanan kişilerin düzenli kontrolden geçmesi önerilir.
İçindekiler
Karaciğer yetmezliği, birçok karaciğer hastalığının son aşamasıdır ve acil tıbbi bakım gerektiren tehlikeli bir durumdur. Karaciğerin yapısı görevlerini yerine getiremeyecek kadar hasar gördüğünde ortaya çıkar. Pıhtılaşma faktörleri üretilemediği için kanamalar, kan proteinleri üretilemediği için karın boşluğunda sıvı birikimi (ascit) ve safra asitleri üretilemediği için sindirim güçlüğü gibi pek çok sorun ortaya çıkar. Vücudun toksik maddelerden temizlenememesi ilaçların etki sürelerinin uzamasına veya yan etkilerinin daha kısa sürede, daha düşük dozlarla ve şiddetli şekilde ortaya çıkmasına neden olabilir.
Enfeksiyonlar, ilaçlar veya toksik maddeler, aşırı alkol kullanımı, genetik ve metabolik hastalıklar, tümörler veya oto-immün durumlar karaciğer hasarına yol açabilir. (1) Karaciğer yetmezliği çoğu zaman, yıllar içerisinde yavaş gelişse de bazen akut bir şekilde haftalar, hatta günler içinde ortaya çıkabilir.
Akut karaciğer yetmezliği, önceden bir karaciğer sorunu olmayan kişilerde aniden gelişen, günler veya haftalar içinde ortaya çıkan karaciğer fonksiyon kaybıdır. Nadir görülür. Zehirlenme veya aşırı dozda ilaç kullanımı nedeniyle oluşabilir.(2) Akut karaciğer yetmezliğinde pıhtılaşma sorunları ciddi kanamalara; beyin dokusunun şişmesi ise kafa karışıklığından derin komaya kadar değişen şiddette bilinç kaybına neden olur. Hastanın hastanede ve hatta yoğun bakımda tedavi edilmesi gereklidir. Sebebine bağlı olarak bazen tedavi mümkün olsa da çoğu zaman kesin çözüm karaciğer naklidir.
En yaygın ve geri dönüşü olmayan nedenlerinden bir tanesi mantar zehirlenmesidir. Bir diğer önemli neden ise yüksek dozda ilaç alımıdır. Aynı anda birden fazla ilacı düzenli olarak kullanan, özellikle yaşlı bireylerde de ilaçların karaciğer hasarı yapma potansiyeli vardır. Bitkisel ilaçların da akut karaciğer yetmezliğine neden olabilir.
Karaciğerin işlevlerini zaman içinde, yavaş yavaş ve ilerleyici bir şekilde yitirmesi sürecidir. En önemli nedeni uzun süre aşırı alkol tüketimidir; bunu metabolik sendrom (obezite ve şeker hastalığı) kökenli karaciğer yağlanması; Hepatit B ve C enfeksiyonları izler.
Kronik karaciğer yetmezliğinin ilk aşamasında iltihaplanma gelişir. Bunu fibrozis ve siroz evreleri izler. Süreç son evre karaciğer yetersizliği ile tamamlanır. Her evrede, karaciğerin işlevlerin görevini yerine getirme kapasitesi azalır. İleri evrelerde ayrıca karaciğer kanseri gelişme riski de artar. (3)
Karaciğer yetmezliği, zamanında doğru şekilde tedavi edilmez ise ölümcül olabilir. İlk aşamada iltihap oluşur, organ hasarı başlar. Zamanla karaciğer işlevlerini yerine getiremez hale gelir. Bu aşamda tedavi edilmez ise siroz ve ardından karaciğer kanseri gelişebilir. Bu aşamdan sonra hastanın ölüm riski ciddi şekilde artar.
Bu evrede karaciğerde büyüme ve hassasiyet olabilir. Vücudun diğer bölgeleri iltihaplandığında ısı artışına ve ağrıya neden olur. Ancak karaciğer iltihabı olan birçok kişi bu durumu hissetmeyebilir. Hastalık bu evrede yakalanabilirse etkili şekilde tedavi edilebilir ve hasar döndürülebilir. Bu nedenle karaciğer yetmezliği açısından risk altında olan kişilerin düzenli kontrollerini yaptırmaları önemlidir. (4)
İltihaplanmanın sürekli bir hal alması karaciğerde hasar gören dokunun onarını engeller ve hasarlı doku (nedbe) miktarı artar. Kollajenden oluşan nedbe dokusu işlevsizidir; kanın karaciğer içindeki akışını önler ve hücre ölümünü arttırır. Bu sürece fibrozis denir. Fibrozis, karaciğerin çalışmasını olumsuz etkiler. Teşhis edilmesi zor olabilir çünkü hafif veya orta şiddette olduğunda genellikle belirti vermez. Ancak doğru zamanda teşhis edilir ve başarılı bir şekilde tedavi edilirse, karaciğerin zamanla kendini iyileştirme şansı vardır.
Siroz evresinde, karaciğerde sert yara dokusu yumuşak sağlıklı dokunun yerini alır ve karaciğerin düzgün çalışamaz. Hasta ciddi sağlık sorunları yaşamaya başlar. Siroz tedavi edilmezse, karaciğer tamamen işlevini yitirebilir ve karaciğer kanseri de dahil olmak üzere bir dizi komplikasyon oluşabilir. (5) Siroz tedavisi, kalan sağlıklı karaciğer dokusunu koruyarak karaciğer hasarını durdurmayı veya yavaşlatmayı amaçlar.
Son evre karaciğer hastalığı, karaciğer fonksiyonlarının önemli ölçüde kötüleştiği geri dönüşü olmayan bir durumdur. Karaciğer nakli dışında tedavisi yoktur. Hepatik ensefalopati, varis kanaması, böbrek yetmezliği, assit (karın boşluğunda sıvı toplanması) ve akciğer sorunları görülebilir. Bu evredeki hastalar nakil listesinde önceliklidir.
Karaciğerde başlayan kansere birincil karaciğer kanseri denir. Karaciğer yetmezliğinin herhangi bir aşamasında ortaya çıkabilmesine rağmen, siroz ve hepatit B, birincil karaciğer kanseri için önde gelen risk faktörleridir. (6)
Karaciğer yetmezliğinin nedeni, karaciğer yetmezliğinin türüne bağlı olarak değişebilir.
Bu belirtiler bazen başka hastalıklardan şüphelenilmesine neden olduğu için karaciğer yetmezliğinin teşhisi zor olabilir. Hatta bazı insanlarda karaciğer yetmezliği ölümcül bir aşamaya gelene kadar belirti göstermez. Bu nedenle risk grubunda olan insanların düzenli olarak testlerini yaptırmaları önemlidir. Alkole bağlı karaciğer hastalığında, sarılık oluşabilir. Ayrıca toksinlerin beyinde birikmesi, uykusuzluğa, konsantrasyon eksikliğine ve zihinsel işlevlerde azalmaya neden olabilir. Dalak büyümesi, mide kanaması ve böbrek yetmezliği , hatta karaciğer kanseri gelişebilir.
Karaciğer yetmezliğinin teşhisinde doktor önce hastanın tıbbi geçmişi hakkında bilgi alır ve fizik muayene yapar. Ardından gerekli olması durumunda aşağıdaki testler istenir:
Karaciğer yetmezliğine nedeni karaciğer hasarıdır. Bu yüzden öncelikle tedavi bu hasara neden olan faktörlere odaklanır. (8) Karaciğer yetmezliği erken aşamada teşhis edildiğinde başarı ile tedavi edilebilir. Özellikle yetmezliğe neden olan enfeksiyonların tedavi edilmesi, aşırı alkol kullanımı gibi zararlı alışkanlıkların sonlandırılması ve yaşam tarzı değişikliği çok faydalıdır. İleri evrelerde ilaç tedavisi ve karaciğer nakli ile başarılı sonuçlar alınabilir.
Tedavinizin bir parçası olarak alkolden uzak durma, kilo verme veya ilaçları doğru kullanma gibi yaşam tarzı değişiklikleri de son derece önemlidir.
Akut karaciğer yetmezliği genellikle hastane yoğun bakım ünitesinde tedavi edilir. Oluşabilecek komplikasyonlar kontrol altına alınır ve karaciğer iyileşmek için zaman tanınır. Eğer karaciğer hasarının nedeni ilaç doz aşımı ya da zehirlenmeyse etkiyi tersine çevirmek için ilaç tedavisine başlanır. Ancak karaciğer yetmezliği geri döndürülemiyorsa karaciğer nakli gerekebilir. (9)
Karaciğer yetmezliği uzun vadeli bir hasardan kaynaklanıyorsa, öncelikli amaç, karaciğerin hala çalışmakta olan kısmını kurtarmaktır. İltihaplanma ve fibrozdan kaynaklanan karaciğer hasarı uygun şekilde teşhis ve tedavi edilirse zamanla tersine çevrilebilir ve iyileşebilir. Ancak sirozun neden olduğu hasar genellikle geri döndürülemez, sadece yavaşlatılabilir veya durdurulabilir. (10) Şiddetli siroz veya son evre karaciğer hastalığı olan kişilerde, çoğunlukla karaciğer nakli gerekir. Karaciğer nakli işleminde hasta karaciğer, sağlıklı bir vericiden alınan karaciğerle değiştirilir. Genellikle başarılı olur.
Kaynaklar ve Referanslar:1- Chronic Liver Disease and Cirrhosis2- Liver Diseases3- Symptoms of liver disease
YAZIYI PAYLAŞ