Vergi Usul Kanunu Nedir?
Vergi usul kanunu vergilendirme sürecinin aşamalarını ayrıntılarıyla tanımlayan temel vergi kanunlarındandır.
Vergiyi doğuran olay
İlgili vergi kanununun vergiyi bağladığı olayın meydana gelmesidir. Örneğin gelir vergisi kanununa göre ticari işlemin gerçekleşmesi vergiyi doğuran olayken, damga vergisi kanununda ilgili belgenin imzalanması vergiyi doğuran olaydır.
Mükellef ve sorumlu kavramları
Vergiyi doğuran olayı gerçekleştiren kişi mükelleftir. Bu anlamda tüzel kişi anlamında şirketlerde mükellef olabilmektedir. Yine bir örnek vermek gerekirse; gerçek kişi olarak siz bir mal veya hizmet satışı gerçekleştirdiğinizde vergi mükellefi olursunuz.
Sorumlu ise, başkasının vergi borcunu ödemek zorunda olan kişidir. Buna en basit örnek stopaj vergisidir. Kiralık olan evinizi iş yeri olarak kullanmanız halinde ev sahibinizin devlete ödemesi gereken gelir vergisini onun adına siz devlete ödersiniz. Yani onun vergisinin sorumlusu olursunuz.
Vergilendirme süreci
Tarh; verginin vergi dairesince hesaplanmasıdır.
- Beyana dayalı tarh; standart işlemdir
- İkmalen tarh; mükellefin matrahını eksik bildirmesi halinde yapılır
- Resen tarh; mükellefin matrahı bildirmemesi halinde yapılır
- İdarece tarh; devletin bazı vergilerin matrahını otomatik hesaplamasıdır. Örneğin mtv
Tebliğ; ödenmesi gereken verginin mükellefe bildirilmesidir.
Tahakkuk; tarh ve tebliğ edilmiş verginin ödenecek aşamaya gelmesidir.
Tahsil; verginin ödenmesi işlemidir. Vergi borcu sorumluluk kavramı dışında başkasına devredilemez.
Tahakkuk Zaman Aşımı (Devletin vergiyi doğuran olaydan haberi yoktur) Dönemi takip eden yılın başından itibaren 5 yıldır. Örn: 12.10.2015 dönemli borçta tahakkuk zamanaşımı 31.12.2020’de dolar
Vergi uyuşmazlıkları
Burada uyuşmazlıktan kastedilen; mükellef ile vergi dairesinin vergi ile ilgili konularda anlaşamamasıdır. Uyuşmazlık halinde mükellefin üç farklı yol izleme hakkı vardır.
Birinci yol; 30 gün içerisinde ceza indirimine başvurmaktır. Mükellef kesilen cezayı kabul ettiğini vergi dairesine beyan eder ve cezada %50 indirim kazanır.
Ikinci yol; 30 gün içinde uzlaşma başvurusunda bulunulabilir. Mükellef yine cezayı kabul eder ancak indirim konusunda vergi dairesiyle pazarlık eder.
Üçüncü yol; bu yol diğerlerinden farklıdır, en büyük özelliği cezanın kabul edilmemesidir. Mükellef cezayı kabul etmezse 30 gün içinde vergi mahkemesine dava açabilir.
Vergi hatası
Vergilendirme sırasında herhangi bir aşamada hata oluştuğunu düşündüğünüzde vergi dairesine düzeltme başvurusunda bulunulabilir. Vergi dairesi hatayı düzeltmez ise maliye bakanlığına şikayet yoluyla başvurulabilir.
Hazırlayıcı işlemler
Yoklama; Yükümlünün ve yükümlülükle ilgili maddi olayların tespiti için yapılan işlemdir.
İnceleme; Defter ve belgenin üzerinde yapılan araştırma işlemidir. İnceleme tahakkuk zaman aşımı içinde yapılabilir. Sınırlı inceleme 6 aydır. Tam inceleme 1 yıldır.
Arama: Sulh ceza yargıcı arama iznini verir. Arama sonucu alınan defterlerin iade süresi 3 aydır.
Bilgi Toplama: Mükellef vergi memurunca kendisine sorulan vergi ile ilgili sorulara bilgi vermek zorunda. Bilgi vermemenin cezası özel usulsüzlüktür.
Doktor, Avukat (Dava Vekili), PTT müşterileri ile ilgili bilgileri vermek zorunda değiller. Ancak muhasebeleri ile ilgili bilgileri vermek zorundalar.
Matrah Tespiti; Mükellefin beyannamesini vermediği veya eksik verdiği durumlarda, vergi matrahı takdir komisyonunca hesaplanır.
Fatura
Üzerinde Bulunması Gerekenler: Düzenleyen bilgisi, müşterinin bilgisi, malın bilgisi, fatura numarası ve tarih.
Faturanın Nizamı:
- En az 1 asıl 1 kopya olur.
- Sevkten itibaren 7 gün içinde düzenlenir.
- Büyük satışlarda fatura zorunludur. Küçük satışlarda müşteri isterse zorunludur. Fatura vermek zorunda olmayan durumlarda perakende satış vesikası (fiş) düzenlenir.
Gider Pusulası: Alım evrakıdır. 2 nüshadır. Vergiden muaf esnafa düzenlenir. Fatura, fiş kesebilen herkes düzenlemek zorundadır.
Müstahsil Makbuzu: Gider pusulası ile aynıdır. Gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiye düzenlenir, serbest meslek erbabı hariç fatura, fiş kesebilen herkes düzenlemek zorundadır.
Cezalar
- Derece usulsüzlük: Beyanname verilmezse, açılışı bildirmezse, defter tutulmazsa gibi durumlarda uygulanır.
- Derece usulsüzlük: Beyannameyi eksik verilmesi, tasdiki geç yapılması gibi durumlarda uygulanır.
Özel usulsüzlük: Bilgi verilmezse, e-defter düzenlemesine uyulmazse, fatura benzeri belge düzenlenmezse uygulanan cezadır.
Vergi ziyaı: Verginin eksik ödenmesi veya ödenmemesi, durumudur. Normalde vergi aslının 1 katıdır ancak kaçakçılık durumunda 3 kat uygulanır.
Kaçakçılık:
- sahte belge; işlem yokken belge düzenlenmesi
- yanıltıcı belge; belgedeki tutarın olması gerekenden az ya da çok gösterilmesi
- belge basımı; maliye bakanlığından onaylı olmayan bir yerde fatura benzeri belgelerin düzenlenmesi
- muhasebe hilesi; defter üzerinde işlemlerin olması gerekenden farklı olarak kayıt altına alınması
Tekerrür: 2 yıl içinde usulsüzlük suçu tekrar işlenirse %25 zamlı ödenir, ancak 5 yıl içinde vergi ziyaı suçu tekrar işlenirse %50 zamlı ödenir.(özel usulsüzlükte yok)
Birleşme: Aynı suçtan dolayı aynı konuda iki farklı ceza doğarsa bu cezalardan küçük olan iptal olur büyük olan ödenir. (özel usulsüzlükte yok)
Süreler
Sürelerin Hesaplanması:
- Süre tebliğin ertesi günü başlar.
- Resmi tatiller süreye dahildir.
- Son gün tatil ise bir sonraki iş gününe uzar.
Vergi suçları ve cezalarıyla ilgili detaylı bilgi almak için YouTube videomuza göz atabilirsiniz: