Yüksek zeka kapasitesinin en önemli basamaklarından biri özfarkındalıktır. Özfarkındalık, kendinin ayırdında olma şeklinde tanımlanabilir. Evrimsel süreçte bu seviyeye çok az sayıda hayvan türü ulaşabilmiştir. Ancak yine de, kendisini türünün diğer bireylerinden ayırt edebilen çok sayıda hayvan vardır. Örneğin şempanzeler, bırakın aynadaki yüzlerini tanımayı, fotoğraflarda bile kendilerini ayırt edebilmektedirler. Benzer şekilde saksağanlar, yunuslar, neredeyse tüm maymunlar, filler bunu çeşitli seviyelerde başarabilirler.
Bu fotoğraftaki arkadaşımızsa kendi görüntüsünden pek memnun değil gibi... Öz farkındalığı olmayan türler, aynadaki yansımalarına genellikle korkuyla yaklaşırlar ve düşman olarak görürler. Zeka seviyesi ise bu noktada devreye girer: aslında her hayvan aynadaki yansımasına önce korkuyla yaklaşır, insan da dahil olmak üzere. Ancak öz farkındalığı olabilecek kadar zeki hayvanlar, zamanla bu görüntüye alışırlar ve sonraki seferlerde korkmamaya, kendilerini tanımaya başlarlar. Öz farkındalığı olmayan hayvanlarsa, her seferinde benzer şekilde korkuyla yaklaşırlar. Tabii öz farkındalık siyah ile beyaz şeklinde ayrılamaz. Gri bölgede kalan sayısız hayvan türü vardır. Bunlar, aynadaki yansımalarına alışsalar bile, o canlının kendileri olduğunu fark edemezler. Sadece birkaç seferden sonra, kendisine zarar veremeyecek bir unsur olduğunu anlayıp korkmayı bırakırlar.