Covid-19 salgınının yol açtığı gecikmeler nedeniyle pek çok kişi normal tıbbi bakımını almakta gecikti. Buna kolonoskopi ve mamografi gibi kanser taramalarının azalması da dâhildir. Kanser halen ABD’de önde gelen ölüm nedenlerinden biridir ve kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada gelmektedir. Önde gelen medya kuruluşu CNN’in bir röportajını sizlerle paylaşıyoruz.
Kimler belirli kanser türleri için taranmalıdır ve kanser taraması neden bu kadar önemlidir?
İnsanlar en son muayenelerinin ne zaman yapıldığını ve nelerin yaklaştığını nasıl öğrenebilirler?
Bir kişi birkaç kanser taramasını kaçırmışsa ne olur?
Koronavirüse yakalanma konusunda hala son derece endişeli olan kişiler ne yapmalıdır?
CNN muhabiri George Washington Üniversitesi Milken Enstitüsü Halk Sağlığı Okulu’nda sağlık politikası ve yönetimi profesörü ve CNN Medikal Analisti olan Dr. Leana Wen ile bir sohbet gerçekleştirdi. Kendisi bir acil durum hekimi.
“Yaşam Hatları: Bir Doktorun Halk Sağlığı Mücadelesindeki Yolculuğu” adlı bir başka kitabı daha var.
CNN: Kanser taramalarını bu kadar önemli kılan nedir?
Dr. Leana Wen: Kanserin erken teşhisi rutin kanser taramalarına bağlıdır. Bu, tümörlerin kişi semptom göstermeden önce tespit edilmesini mümkün kılar. Genel olarak, kanser daha erken teşhis edildiğinde sonuçlar daha iyi olmaktadır. Örneğin, küçük, lokalize bir tümör diğer vücut bölgelerine yayılmadan önce çıkarılabilir. Ayrıca, tarama kansere dönüşme potansiyeli olan anormal hücreleri belirleyebilir ve hızlı tedavi bu kanserin büyümesini ve yayılmasını durdurabilir.
CNN: Kanser taramaları ne zaman ve kimler için yapılmalıdır?
Wen: Meme, rahim ağzı ve kolorektal kanser taramaları, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin teşvik ettiği üç ana kanser kontrol şeklidir. Hastalıkların önlenmesi konusunda tavsiyelerde bulunan önde gelen ulusal bir grup olan ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü’ne (USPSTF) göre, meme kanseri açısından ortalama risk altında olan 50 ila 74 yaş arasındaki kadınlar için her iki yılda bir mamografi çekilmelidir.
Mamogram adı verilen röntgen filmine tıbbi tesislerin ve ayakta tedavi radyoloji tesislerinin çoğunda erişilebilir. USPSTF, 50 yaşın altındaki kişilere ve bu yaş aralığında olup daha yüksek risk altında olanlara test sıklığını doktorlarıyla görüşmelerini tavsiye etmektedir.
Amerikan Kanser Derneği ve diğer bazı tıbbi gruplar yıllık mamografi taramalarının daha sık yapılmasını önermektedir.
Hastanın rahim ağzından birkaç hücre ve mukus toplamak için yapılan jinekolojik muayeneyi içeren Pap testi ile rahim ağzı kanseri taranabilir. USPSTF, kadınlar ve serviksi olan diğer bireyler için 21 yaşından başlayarak 65 yaşına kadar her üç yılda bir Pap testi yapılmasını önermektedir. Risk faktörlerine bağlı olarak, bazı kişiler daha sık test yaptırabilir.
USPSTF’ye göre 45 ila 75 yaş arasındaki tüm kişiler kolorektal kanser taramasından geçmelidir. Kullanılan çeşitli tarama araçları vardır. Bunlardan ilki, dışkınızda belirli göstergeleri arayan dışkı temelli bir testtir.
Bir diğeri ise uzun, esnek bir skop kullanarak kolon ve rektumunuzun içine bakan bir teknik olan kolonoskopidir. Tipik olarak her 10 yılda bir kolonoskopi yapılması tavsiye edilir. Kişinin tıbbi geçmişi ve aile öyküsü de hangi testlerin ne sıklıkla yapılacağını etkileyecektir.
CNN: Akciğer kanseri bir diğer önemli ölüm nedenidir. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Wen: CDC, 50 ila 80 yaş arasında, yoğun sigara içme öyküsü olan, şu anda sigara içen veya yakın zamanda sigarayı bırakmış olan herkes için akciğer kanseri taramasını desteklemektedir. USPSTF tarafından yıllık düşük doz bilgisayarlı tomografi taraması tavsiye edilmektedir; bu tür BT taraması birçok hastanede ve radyoloji merkezinde mevcuttur.
CNN: Pankreas veya yumurtalık kanseri gibi insanların taranması gereken başka maligniteler var mı?
Wen: Yumurtalık, pankreas, tiroid ve cilt kanseri de dahil olmak üzere birçok malignite için ortalama risk faktörlerine sahip kişilerde rutin, sürekli tarama testini destekleyen yeterli kanıt yoktur. Ailenizde belirli bir kanser türü varsa doktorunuza taramanın avantajlarını sorun. Boynunuzda yeni bir büyüme veya görünümde değişen bir cilt rengi gibi herhangi bir belirti yaşarsanız doktorunuzu ziyaret etmeniz gerektiğini söylemeye gerek yoktur.
CNN: Birçok kişi en son tarama testini ne zaman yaptırdığını hatırlayamıyor, özellikle de taşındıysa veya sağlık kuruluşunu değiştirdiyse. Ne zaman yaptırmaları gerektiğini nasıl belirleyebilirler?
Wen: Sürekli aynı doktora gidiyorsanız, en son tarama testlerinizin ne zaman yapıldığını arayıp sorabilirsiniz. Doktorunuzu değiştirdiyseniz ancak hala aynı hastane ağının bir parçasıysa sağlık sisteminiz bu kayıtları tutmalıdır. Sağlayıcınızın elektronik bir hasta portalı varsa, bunlara erişebilirsiniz.
Birkaç yıldır aynı sigorta sağlayıcısına sahipseniz, onlarla iletişime geçmek başka bir seçenektir. En son önleyici testleriniz de onlarda kayıtlı olmalıdır. Eski hizmet sağlayıcılarınızla da temasa geçebilirsiniz. Eski tıbbi kayıtlarınızın kopyalarını elinizde bulundurmak, bunların son testlerin sonuçlarıyla karşılaştırılmasını sağlayacaktır ki bu genellikle iyi bir fikirdir.
CNN: Birçok taramada başarısız olursanız ne olur? Mümkün olduğunca hızlı bir şekilde yetişmenizi önerir misiniz?
Evet, Wen. Çeşitli nedenlerle birçok hasta tarama muayenelerini atladı. Belki de gecikmeler Covid-19 fobisinden kaynaklanıyordu. Belki de taşındılar veya kariyerlerini değiştirdiler. Belki de çocukları, torunları veya diğer ek bakım görevleri olduğu için hayatları telaşlı hale geldi. Yaklaşan testlerinizi, ne zaman yapılmaları gerektiğini öğrenir öğrenmez planlayın.
Aşırı işlenmiş gıdalarda sıklıkla çok fazla ilave şeker ve tuz, az miktarda diyet lifi ve sentetik renkler, tatlar veya stabilizatörler gibi çok sayıda kimyasal katkı maddesi bulunur. Araştırmalar aşırı işlenmiş gıdaları kanser ve erken ölümle ilişkilendirmektedir; aynı durumun diğer önleyici tedbirler için de geçerli olduğunu eklemek isterim. Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ve diğerleri gibi kronik hastalıklar için taramalarınızın programa uygun olduğunu doğrulayın. Bu hastalıkları öğrenebilir ve olası sorunlar olarak tespit edildikleri anda ele almaya başlayabilirsiniz.
CNN: Bazı insanlar muayeneler sırasında Covid-19’a yakalanma potansiyelleri konusunda hala oldukça endişeli. Onlara ne tavsiye edersiniz?
Wen: Sağlık tesisleri genellikle oldukça temkinlidir ve Covivirus 19 riskini azaltmak için çeşitli çabalar sarf etmektedir. Covid-19’a yakalanma endişesi taşıyan kişiler, test yaptıracakları tesiste ne tür hafifletici önlemler uygulandığını öğrenmelidir. Örneğin, hastaları görürken personeldeki herkes örtünüyor mu? İyi bir maske ile tek yönlü maskelemenin harikalar yarattığını unutmayın. Mamografi, Pap testi veya doktor randevusu boyunca N95 veya eşdeğeri bir maske takabilirsiniz. Kolonoskopiler için bu tüm süreç boyunca mümkün olmayabilir, ancak kolonoskopi büyük olasılıkla diğerlerinin tamamen örtülü olduğu bir odada yapılacaktır.
Koronavirüs takviyelerinizi güncel tutarak ciddi bir hastalığa yakalanma riskinizi daha da azaltabilirsiniz. Ayrıca, eğer uygunsanız Evusheld önleyici antikorundan da faydalanabilirsiniz.
Son olarak, Covid-19 riskini bağlamsallaştırmak çok önemlidir. Hem fiziksel hem de zihinsel olarak sağlıklı olmayı, kanser taramaları gibi önleyici sağlık hizmetlerini takip etmeyi de içeren bütünsel bir anlamda düşünmemiz gerekir. Koronavirüsün yokluğu sağlığın iyi olduğunun tek göstergesi değildir.
Kaynak: edition.cnn