Etnometodoloji
Etnometodoloji, 1960lı yıllarda California Üniversitesi Öğretim üyelerinden Harold Garfinkel tarafından geliştirilen, günlük hayatımızdaki sosyal ilişkilerin analizine yönelik yeni bakış açıları sağlayan bir teoridir. Buradaki etno (ethno) teriminin etnolojiye yönelik çağrışımı yanıltıcıdır. Etnometod olarak okunması gereken terim, herhangi bir sosyal oluşumun üyelerinin eylemlerinde kendini gösteren metod anlamına gelir. Sondaki loji (logy) eki bilimsel inceleme demektir. Yani, etnometodoloji etnometodların bilimi anlamına gelir. Kavramın analizi teorinin temel iddiasını görünür hale getirdiği için bu ifadeyi biraz açalım:
Garfinkel, sosyal aktörlerin yaptıkları eylemlerin bilincinde olduklarını düşünmektedir. İnsanlar neyi, nasıl ve niçin yaptıklarını bilmektedirler. Yani faaliyetlerinin metodunun da sahibidirler. Bireylerin bu içsel bilgi ve metodla yapmış oldukları eylemlerin bütünü sosyal realiteyi oluşturur. Etnometodoloji, tüm bireylerin sahip oldukları bu işsel bilgi ve metodla yapmış oldukları eylemleri bilimsel olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Anlaşıldığı üzere etnometodoloji, toplumun sıradan üyelerinin sağduyulu faaliyetlerini konu edinmekte, gündelik yaşamın örtük kurallarını ve planlı doğasını su yüzüne çıkarmayı hedeflemektedir.
Yaygın sosyoloji anlayışının radikal bir eleştirisi olarak dikkatleri çeken bu teori, sosyoloji bilgisini ve bu bilginin realiteyi ne ölçüde yansıttığını, bilim adamının tarafsızlığı ilkesinden başlayarak sorgular. Bu konuda Garfinkel, çok sözü edilen bir deney yapmıştır. Bir grup öğrencisinden evlerine döndükleri zaman her zaman olduğu gibi değil, günlük bilgilerinden, yaşadıkları hadiselerden ve duygusal hallerinden kopmuş biri gibi davranmalarını ister. Öğrenciler aile fertlerinin yanında bir yabancıyı oynayacaklar; neler yaşadıklarını ertesi gün tasvir edeceklerdir. Garfin bu durumu davranışlandırılmış tasvirler (behavionzed descriptions) olarak isimlendirir. Böyle bir durumda öğrencilerin yapacakları tasvirler bir sosyal amnezi (toplum hayatıyla ilgili günlük sıradan bilgilerin bütününün unutulmuş ol ması) durumunu yansıtacaktır. Bu sosyal amnezi durumunu, ev halkı çok büyük bir ihtimalle bir hastalık olarak değerlendirecektir. Nitekim tasvirlerde, ev halkının öğrencilere hasta mısın?, dün gece çok mu çalıştın? gibi sorular yöneittikleri görülür. Öğrencilerin aşırı nezaketinden diğer aile fertleri rahatsız olmuş ve sinirlenmişlerdir. Garfinkel buradan sosyologun rolüyle ilgili bir değerlendirmeye gider. Sosyolog, içine girdiği ortamda nezaketi, heyecan yokluğu, sosyal amnezisi ve objektiflik taslamasıyla yukarıdaki öğrenciyi andırmaktadır. Sosyal realitenin böyle bir ilişkiyle anlaşılması mümkün değildir. Bilim adamının objektif olma çabası, kendisi ile olgu arasında suni bir mesafe oluşturmakta; bu mesafe sosyal eylemi örten bir objektiflik peçesi meydana getirmektedir. Garfinkel bu olumsuzluğun, duygusal hayatın sosyolojisinin geliştirilerek aşılabileceğini söyler.
Buraya kadar yapmış olduğumuz açıklamalardan kısmen anlaşılacağı üzere etnometodologlar, günlük hayattaki yüz yüze ilişkilerin analizi üzerinde yoğunlaşmakta ve empirik gerçeği inceledikleri insanların bakış açısıyla açıklamaktadırlar. Bunun için dilin önemi üzerinde durmakta ve sosyal realitenin öznel boyutunu önemsemektedirler. Saydığımız bu özellikler aynı zamanda, etnometodologların sembolik etkileşimcilerle ortak oldukları hususlardır. Bize göre her ne kadar sembolik etkileşimcilik ile etnometodoloji arasındaki ilişkinin düzeyi tartışmalı bir konu olsa da, şunu söylemek mümkün dür: Sembolik etkileşimciliği daha felsefi olan düzleminden alıp alana indirdiğimizde sosyolojik bir düzleme oturacak ve bu dönüşümün zorunlu kıldığı farklılıklar yeni bir kisveye bürünerek etnometodoloji olarak şekillenme sine neden olacaktır.
Etnometodolojinin temel düşüncelerini dört başlık altında özetlemek mümkündür:
Sosyal olgular dış dünya tarafından bireylere zorunlu olarak benimsetilmez. Onları gerçekleştiren pratik etkileşimlerle oluşurlar. Bu düşünce etnometodolojik terminolojide pratik gerçekleşme (accomplissement pratique) kavramıyla ifade edilir.
Bireyler kendi faaliyetlerini anlama yeteneğine sahiptirler. Bu düşünce refleksivite (reflexivitd) kavramıyla ifade edilir.
Gerçekleştirilen faaliyetlerin anlamını belirlemek için o faaliyetin ger çekleşmesini sağlayan bilgi ve kaynakları ortaya koymak gerekir. Bu bilgi ve kaynaldar içsel (savoirs implicites) ve zımnidir (ressources tacites).
Dil ancak, kullanıldığı somut durumlarla bağlantılı olarak anlaşılabilir. Kelimeler, ifade edildikleri özgün ortam içinde gösterge olabilirler. Bu durum dizinlilik (indexialitd) kavramıyla anlatılır.
Etnometodolojiye pek çok eleştiri yöneltilmiştir. Bu eleştirilerin başlıcaları.
Etnometodoloji sadece tasvirlerle yetinip büyük teoriler geliştirmemektedir. Bu yüzden sıkıcı ve usandırıcı olmakta, bir sonuca ulaştırmamaktadır.
Etnometodoloji sosyal ve siyasal farklılıkların insanların davranışlarında ya da toplumun yapısında meydana getirdiği etkilerin gerçek bir değerlendirmesini yapmayı başaramamaktadır.
Pek çok insanın gündelik hayatını açıklarken savaş ve işsizlik gibi durumların gündelik hayatı nasıl etkilediğine değinmemektedir.
Yapmış olduğu eleştiri son noktada etnometodolojinin kendisini de vurur. Daha açık bir ifadeyle, madem ki etnometodoloji hiçbir bilimsel tasvirin realiteyi, sıradan insanın kendi hayatına verdiği anlamdan daha iyi açıklayamayacağı iddiasındadır; bu durumda etnometodolojinin yaptığı bunca çalışmanın bir anlamı kalmaz.
Ekleyen: İçerik editörü
Okunma sayısı: 1754
Benzer bilgiler:
Türk Edebiyatında Öykü
Cümlede Duruluk ve Duruluğu Bozan Etkenler
Kesir sayı sıfatları
Hicviye
Masal ile Destan Arasındaki Benzerlikler
Somut Anlam
Tarih Biliminin Yöntemi