Çölyak Hastaları Nasıl Beslenmeli?
Çölyak hastalığı ciddi bir gıda alerjisi olarak bilinir. Arpa, buğday ve çavdar taneleri içeren çeşitli gıdalarda bulunan bir tür glüten yenmesinden kaynaklanabilen bir otoimmün bozukluktur.
Glüten alerjilerinin hazımsızlıktan kronik yorgunluğa kadar değişen yüzlerce farklı belirtiye ve semptoma bağlı olduğu düşünülüyor.
Çölyak hastalığından muztarip insanlar, glütende bulunan bileşiklere genellikle olumsuz yanıtlar verir. Çölyak hastalığının ishal, şişkinlik, yorgunluk, kabızlık, eklem ağrısı ve davranış bozuklukları gibi ortak belirtileri vardır.
Vücudun bağışıklık sistemi glütene aşırı tepki verdiğinde, bu malarbsiyona neden olabilir. Bununla birlikte, çölyak hastalığı tanısı konan bir kişinin, az miktarda glütenden bile kaçınması ve daha temkinli davranması gerekir.
Çölyak hastalığı, glüten reaksiyonlarından dolayı ömür boyu devam eden bir otoimmün hastalıktır. Bu durumun tek tedavisi, yaşam boyu sıkı glütensiz beslenmektir.
Bu yazıda, çölyak hastalarının yemesi ve yememesi gereken besinlerin bir listesini bulacaksınız.
Çölyak Hastaları Hangi Besinleri Tüketebilir?
Yalın Proteinler
Çölyak hastalığının ortak besinlerinden ilki yalın protein tüketmektir. Bu ürünler, protein ve omega-3’lerin yanı sıra iltihaplanma ve beslenme yetersizliği ile mücadele edebilen gerekli mineralleri sağlar.
Yalın proteinlerin bazı kaynakları, vahşi yakalanmış balık, doğal yumurta, otla yetiştirilen kümes hayvanları, organ etleri, çimle beslenmiş sığır etinin yanı sıra diğer omega-3 gıdalar ve proteinli gıdaları içerir.
Sağlıklı Yağlar
Bazı sağlıklı yağ kaynakları arasında tereyağı, saf hindistan cevizi, avokado, üzüm çekirdeği, keten tohumu, sızma zeytinyağı, kenevir yağları bulunur.
Meyve ve Sebzeler
Bunlar herhangi bir sağlıklı beslenmenin de temelidir. Ayrıca, doğal olarak glütensizdirler. Meyve ve sebzeler, bağışıklık fonksiyonunu arttırmak için gerekli besin maddelerini, antioksidanları ve lifleri sağlar.
Tüm meyveler glütensizdir. Bir uyarı olarak, bu, meyvelerin hepsi yani dondurulmuş, kurutulmuş ve konserve edilmiş varyasyonları için geçerli değildir. Gıda etiketini her zaman kontrol etmeyi unutmayın.
Bazı glütensiz meyveler elma, muz, acai berry, kayısı, kızılcık, yaban mersini, üzüm, guava, kavun, kivi içerir; limon, portakal, mango, vs.
Glütensiz sebzelerin bazıları arasında karnabahar, lahana, kereviz, havuç, kuşkonmaz, brokoli, yeşillik, patlıcan, salatalık, yeşil fasulye, lahana, marul, soğan, mantar, biber, patates, ıspanak vb. bulunmaktadır.
Kuruyemiş ve Tohumlar
Bu küçük gıdalar, insanların asla bırakmamaları gereken çölyak hastalığının belirti ve semptomlarını azaltmaya yardımcı olan en yararlı ve güçlü gıdalar arasındadır.
Ceviz, badem, kenevir, chia tohumu, keten tohumu, susam tohumu, kabak çekirdeği ve ayçiçeği gibi bazı iyi gıda kaynakları, lif, sağlıklı yağlar, omega-3’ler ve mineraller bakımımdan iyi seçimlerdir. Glüten içermeyen tüm fıstık ve çekirdek çeşitleri bunlar.
Bu, sadece bu kabuklu yemişlerin ve tohumların aroma içermeyen varyasyonları için geçerlidir. Bununla birlikte, glütensiz aromalı kuruyemiş ve tohumlar da vardır. Basitçe, etiketleri dikkatlice kontrol etmeniz gerekiyor.
Süt Ürünleri
Organik ve çiğ süt ürünleri potasyum, kalsiyum, protein ve sağlıklı yağlar da dahil olmak üzere elektrolitlerin iyi kaynaklarıdır. Bunlara keçi yoğurdu ya da sütü, keçi ya da koyun peyniri, diğer fermente yoğurtlar ve ineklerden elde edilen çiğ süt dahildir.Bunların hepsi glütensiz olduğu bilinen süt ürünleridir.
Glütensiz Unlar
Bu unlar, patates veya mısır unu, kahverengi pirinç unu, kinoa unu, badem unu, nohut unu, hindistan cevizi unu gibi diğer glütensiz harmanları gibi fırın unlarını içerir.
Fasulye ve Bezelye
Bezelye ve fasulye çeşitleri, glütensiz diyete ekleyebileceğiniz glüten içermeyen gıdalardandır. Ancak, bunları hazırlarken, pişirdiğiniz zaman bu durum değişebilir. Doğal halde, bezelye ve fasulye glütensizdir.
Kepekli tahıllar
Makarna, ekmek, pirinç gibi tahıllar sağlıklı diyetlerinizin hayati bir parçasıdır. Bütün tahılların sağlıklı karbonhidratların iyi seçenekler olduğunu bildiğiniz gibi, günlük aktivitelerinizi yapmanıza yardımcı olmak için enerji verir. Bütün tahılların çoğu lif bakımından zengindir ve bu sizi tok tutar ve sindiriminize yardımcı olur.
Birçok tahıl gluten içerse de, çeşitli tahıllar doğal olarak glütensizdir. Bunlar, kinoa, darı, pirinç vb. Bununla birlikte, yulafın da buğday içerdiğini unutmayın. Yulafınızı glütensiz etiketli olarak teyit etmeniz veya çapraz kontaminasyon riskini ortadan kaldırmak için üreticiyi kontrol etmeniz gerekiyor.
Soslar, Baharatlar,Çeşniler
Soslar, göze çarpmayan glüten içeren yaygın gıdalar arasındadır. Glüten içerikli maddeler bol miktarda ortak çeşnilerde stabilizatörler, koyulaştırıcılar veya lezzet artırıcılar olarak kullanılır.
Hardal: Bazı aromalı hardalların gluteni olabilir, bu yüzden malzemeleri kontrol etmeyi unutmayın.
Mayonez: Genellikle glütensizdir ancak içeriğini kontrol etmeyi unutmayın.
Kuru baharatlar: Bitki ve baharatların çoğunda glüten yoktur. Ancak çapraz kontaminasyon nedeniyle etiketinde glütensiz yazan baharatları tercih etmek daha iyidir.
Şekerleme ve Tatlılar
Pek çok tatlı ve şekerleme, un ya da glüten içeren diğer maddelerle yapılır. Günümüzde pek çok şirket bu ürünlerin glütensiz sürümlerini sunuyor, glütensiz tatlıların normal gıdalardan daha sağlıklı olmadığını, ancak glüten hassasiyetiniz varsa muhtemelen kötü bir reaksiyondan arınmış olacağını göz önünde bulundurun.
Çikolata: Doğal olarak, gluten içermez. Çapraz kontaminasyon nedeniyle etiketi kontrol etmelisiniz.
Dondurma ve dondurulmuş yoğurt: Genellikle glütensizdirler.
Sert şekerlemeler: Bu şekerler glüten içermez ancak bunları bir bileşen olarak kullanmaktan kaçının.
İçecekler
Bir sürü glütensiz içecek var. Su doğal olarak glütensizdir ve nemli kalmanıza yardımcı olmak için en sağlıklı yoldur. Tüm içecekler için, içerikleri kontrol etmeyi unutmayın çünkü karışımlar ve varyasyonlar glüten içerebilir.
Kahve ve çay: Doğal olarak glütensizdirler ancak glüten duyarlılığınız varsa, çay yaprakları veya çekirdekleri ile çapraz kontaminasyona veya içeceklerinize ilave maddeler eklenmemiş olmasına özen gösterin.
Sodalar, meyve suları ve sporcu içecekleri: Etiketi iyi kontrol etmelisiniz ancak temelde ek glüten içermezler.
Çölyak Hastalarının Yememesi Gerekenler
Çölyak hastalığı diyetinizde yapmanız gereken en önemli şey, buğday, çavdar veya arpa içeren ürünlerin tümünü önlemektir. Glüten bu tahıllarda bulunan proteinlerin yaklaşık % 80’ini oluşturabilir. Üstelik, bu tahılları un formlarında veya tam tahıllı olarak yemekten kaçınmalısınız. Ayrıca, paketlenmiş gıdalar ve restoranda hazır yiyecekler konusunda temkinli davranmanız gerekir. Bunun nedeni, çoğunda glüten veya buğday bulunur.
Aşağıda çölyak hastalarının tüketmemesi veya dikkatli tüketmesi gerekenler listelenmiştir;
Arpa, Buğday ve Çavdar İçeren Gıdalar
Bileşen etiketlerini dikkatlice okumalısınız ve her çeşit kuskus, buğday, çavdar, irmik, arpa ve yulaf içerenlerden uzak durun.
Birçok Pişirme Unu
Buğday esaslı pişirme unları, bromlanmış un, zenginleştirilmiş un, durum unu, fosfat unu ve beyaz undan uzak durun.
İşlenmiş Karbonhidratlı Gıdalar
Genellikle buğday unu ile yapılırlar. Bununla birlikte, buğday esaslı olmamalarına rağmen, bazı glütensiz tanelerin imalat sırasında çapraz kontaminasyonu olabileceği için glüten içerebilirler. Önlemeniz gereken, işlenmiş karbonhidratların bazı örnekleri, makarna, ekmek, kek, kurabiye, tahıllar ve benzerleridir.
Glütensiz Hububatlar
Bazı durumlarda, üretim sırasında çapraz kontaminasyon nedeniyle glütensiz tanelerden de kaçınmanız gerekir. Bazen, glütensiz tahıllar az miktarda glüten içerebilir. ‘Buğday içermeyen’ kelimesinin ‘glütensiz’ olduğu anlamına gelmediğinden dikkatli olmanız gerekir.
‘Glütensiz’ etiketli işlenmiş bazı ürünler, besin maddeleri bakımından çok düşük oldukları ve kaybolan doku ve lezzeti telafi etmek için sentetik özellikleri yüksek olduğu için düzenli olarak yemek için iyi seçenekler değildir.
Şişelenmiş Baharat ve Soslar
Gıda etiketlerini dikkatlice okumak ve az miktarda olsa glüten içeren katkı maddeleri ile yapılan ürünleri önlemek çok önemlidir. Buğday, kimyasal olarak sıvı ürünlerde kullanılan stabilizatörler, koruyucular ve diğer katkılar haline getirilir. Unlu mamüller, salata sosları, soya sosu, marine, şuruplar, nişasta ve dekstrin ile yapılan çeşniler konusunda dikkatli olun.
Şekerli Gıdalar
Çölyak hastalığından muzdaripseniz şeker eklenmiş gıdalardan kaçınmalısınız. Kalori bakımından zengin olan şekerli gıdalar, iltihabı daha da kötüleştirebilir.
İşlenmiş yağlar
Hidrojene yağlar, bitkisel yağları ve trans yağları rafine eder ve bu yağlar iltihaplanma riskini arttırır. Bunlara soya fasulyesi yağı, mısır yağı ve kanola yağı dahildir. Aslında bu çölyak hastalığı için yaygın besinler arasında yer alır, bu nedenle insanlar çölyak hastalığı geliştirme riskini en aza indirgemek için işlenmiş yağları günlük beslenmeye eklememelidir.
Bira ve Malt Alkol
Bunlar buğday veya arpa ile yapılır, bu nedenle birçok fabrikada glütensiz bira çeşitleri üretiliyor olsa da onları içmek için dikkatli olmalısınız.
Tamamen güvende olmak için, az miktarda denemelisiniz ya da “glütensiz” etiketlerden birini seçmelisiniz.
Tatlılar
Tahıl esaslı tatlılar: “Glütensiz” etiketli olmadıkça, kurabiyeler, pastalar, peynirli kek vb. her zaman glüten ile yapılır.
Meyan kökü: Bu şeker, buğday unu kullanılarak yapılabilir. Bu nedenle, etikette belirtilmedikçe glütensiz değildir.
Arpa maltı: Bu maddeyi kullanan tatlılardan kaçınmalısınız. Bazı çikolata ve şekerlemeleri tatlandırmak için kullanılır.
Sonuç olarak;
Modern gıda işleme teknikleri genellikle glütensiz ürünler veya tahıllar bile eser miktarda glütene sahiptir. Glüten duyarlılığı hafif ila çok ciddi arasında değişir; bu nedenle çölyak hastalığınız varsa belirtilerinizi dikkatlice izlemeniz ve glütensiz diyetleri nasıl yapacağınızı tam olarak bilmeniz için doktorunuza danışmanız gerekir. Çölyak hastalığı teşhisi konduktan sonra, sağlığınızı iyileştirmek için günlük beslenmenizde olumlu değişiklikler yapmalısınız.