Bir uçucu yağın raf ömrü, kalitesi, faydalı özellikleri ve güvenli kullanımı, büyük ölçüde depolanma şekline bağlıdır. Bir Uçucu Yağ, uygun kapta ve uygun sıcaklıkta muhafaza edildiğinde, en az bir yıllık (maksimum) raf ömrüne ulaşabilir. Uygun şekilde bakılan esansiyel yağlar, yağın türüne ve depolama koşullarına bağlı olarak on yıl veya daha uzun sürebilir.
Esansiyel Yağların Kullanım Süresi Var mıdır?
Tüm uçucu yağların son kullanım süresi bulunur ve kullanımı güvensiz hale gelir. Bu nedenle doğru depolama ve uygun kullanım tüm yağlar için avantajlıdır. Bir yağın kalitesi oksidasyon süreci ile giderek azalmaya başlar, bu da yağların besleyici faydalarının yanı sıra aromalarını da kaybetmelerine neden olur. Ancak iyi olan şudur ki tüm uçucu yağların hepsi aynı oranda bozulmaz.
Mesela narenciye meyvelerinden elde edilen uçucu yağların diğerlerinden daha hızlı oksitlendiği bilinirken, açıldıktan sonra altı ay gibi kısa bir süre içinde kokularını ve faydaları azalır ve kaybolur. Paçuli ve Sandal Ağacı gibi topraksı veya odunsu aromalara sahip uçucu yağlar ise kullanım süreleri dolduktan sonra daha da iyi kokar. Olgunlaşmaları, güç ve aromalarının zayıflamaya başlamaları çok daha uzun zaman alır. Bu nedenle bir yağın ömrü, kaynak botanik ve hasat kalitesine bağlı olarak büyük ölçüde değişebilir.
Kullanım Süresi Dolmuş Bozuk Esansiyel Yağ Nasıl Anlaşılır?
Bir esansiyel yağın bozulup bozulmadığını anlamanın dört ana yolu vardır:
1) Aroması, yağa bağlı olarak daha güçlü ve muhtemelen hoş olmayan hale geldi veya zayıflamışsa,
2) Yağa bağlı olarak rengi değişmiş ,daha koyu, daha açık ve hatta renksiz hale gelmişse,
3) Bulanık görünüme sahipse
4) Kıvamı koyulaştıysa
Oksitlenmiş uçucu yağın klasik bozulma belirtileri göstermediği zamanlar olabilir, bu nedenle bunlar genel kurallardır. Bu nedenle, tüm yağların son kullanma tarihinden önce uygun şekilde saklanması, işlenmesi ve kullanılması şiddetle tavsiye edilir.
Esansiyel Yağlar Buzdolabında veya Derin Dondurucuda Saklanır mı?
Esansiyel yağlar buzdolabında saklanabilir. Bu saklama seçeneği özellikle seyrek olarak kullanılan, örneğin yılda birkaç kez kullananlar yağlar için ideal bir durumdur. Aynı şekilde esansiyel yağların saklanmasında derin dondurucuda saklaması da alternatif bir saklama koşuludurŞayet uçucu yağlar donarlarsa, veya görünümünün bulanık olmasına neden olan kristaller oluştururlarsa, kullanmadan önce doğal olarak oda sıcaklığında bekletilerek kullanılması gerekir.
Derin dondurucuda saklanmış esansiyel yağların çözülmes süresi ise yağa bağlı değişirken, bu süre dakikalar ile birkaç saat arasında değişebilir. Bunun yanında bazı kristalize yağlar, dondurucudan çıkarıldığında yağ şişesi elde tutulduğunda sıvılaşmaya başlayabilir. Bazıları ise ılık su dolu bir kabın içine yağ şişesinin konması ile kullanılabilir hal alır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, şişe kapağının gevşek bir şekilde kapatıldığından emin olunmalıdır, aksi takdirde değerli uçucu bileşenler hızla dışarı çıkar. Şişede çok az boşluk varsa ve ısıtma sırasında kapak açık bırakılırsa, yağ şişede basınç oluşturur ve kapak çıkarıldığında yağ her yere püskürür.
Uçucu Yağlar Nerede Saklanmalıdır?
Uçucu Yağları banyo, soba yakını, pencere pervazı veya diğer güneşli alanlar gibi sıcak, aydınlık veya nemli yerlerde, sürekli değişen oda sıcaklıklarının potansiyel olarak yağın kalitesinin düşmesine neden olabileceği yerlerde saklanmamalıdır. Bu alanlarda saklanması yağın bozulma süresini kısaltır.
Uçucu Yağlarda Raf Ömrünü Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Uçucu yağlarda raf ömrünü etkileyen bazı faktörler vardır. Bu faktörler şu şekilde sıralanabilir;
Isı
Yanıcı yapıları nedeniyle esansiyel yağlar asla alev, güneş ışığı, mum ve soba gibi herhangi bir ısı veya ateş kaynağının yakınında tutulmamalıdır. Bunları yüksek sıcaklıklara karşı savunmasız bırakmak, yağların tutuşacağı bireysel sıcaklıklar olan benzersiz parlama noktalarına ulaşmalarına yol açabilir. Sık sık ısıya maruz kalmak, yağın bozulmasını hızlandıracaktır.
Oksijen
Yağlar havaya/oksijene maruz kaldıklarında oksitlenirler ve uçucu bileşenleri solmaya başlar, bu da kokularının ve diğer niteliklerinin yanı sıra solması anlamına gelir. Bu, büyük ölçüde yağın şişe kapağının uzun süre açık bırakılmasından kaynaklanır. Oksidasyon ve buharlaşma süreçlerini önlemek veya yavaşlatmak için Uçucu Yağlar kullanılmadığında şişelerin kapaklarının kapalı kalması önemlidir. Oksitlenmiş yağlar, topikal kullanım veya aromaterapi için önerilmese de, ev temizliği gibi diğer uygulamalar için hala kullanılabilir.
Güneş Işığı
Uçucu Yağlar güneşli alanlarda muhafaza edildiğinde, özellikleri olumsuz etkilenecektir ve bunlar arasında aromaları, görünümleri ve genel etkinlikleri yer alır. Bu nedenle, Uçucu Yağlar, UV radyasyonunun şişeye nüfuz etmesini önlemek için koyu renkli şişelerde (koyu mavi, yeşil, mor ve siyah da popüler hale gelmesine rağmen en yaygın olarak kehribar) satılır ve saklanır. Şişenin koyu rengi ne olursa olsun, yinelenen ısıtma ve soğutma yağların oksidasyonunu kolaylaştıracağından, yağları doğrudan güneş ışığına maruz bırakmaktan kaçınmak en iyisidir.
Uzun süre kapaksız bırakılan yağ şişelerine nem girebilir ve yağların bulanık görünmesine neden olabilir. Şişelerin iç kısımları da su boncukları oluşturacaktır. Yinelemek gerekirse, şişelerin kapakları kapalı tutularak bu önlenebilir.
Esansiyel Yağların Tazeliği Nasıl Korunur?
Esansiyel yağların raf ömrünü uzatmak ve tazeliğini korumak için dikkat edilmesi gereken bazı faktörler vardır. Bu faktörler;
- Şirketlerin taşıma ve saklama koşullarını özetleyen SDS belgelerini veya ürün sayfalarını takip edilmelidir,
- Uçucu Yağları doğrudan güneş ışığı altında saklanmamalıdır; serin, ortam koşullarında saklanmalıdır.
- Bir şişenin “baş boşluğundaki” herhangi bir oksijeni oksijenden daha ağır olan ve esansiyel bileşenleriyle reaksiyona girmeyen bir soy gaz olan Azot ile değiştirerek oksidasyonu önlenmelidir.
- Esansiyel yağı satın alınan tarihi not edilmelidir. Bu tarih, ürünün kendisinde, etikette veya kapakta işaretlenebilir.
- Kauçuk yapışkan hale geleceğinden ve yağın kalitesini bozacağından, seyreltilmemiş uçucu yağları damlalıklı şişelerde saklanmalıdır.
- Şişe kapağının her zaman sıkıca kapandığından olduğundan emin olunmalıdır.
- Esansiyel yağ şişelerini mümkün olduğunca dolu tutulmauya çalışılmalıdır.Böylelikle şşişedeki herhangi bir boş alan veya “üst boşluk”, oksidasyon sürecini hızlandırabilen oksijenle dolmaz. Gerekirse, yağ daha dolgun olacak daha küçük kaplara aktarılmalıdır.
- Şişenin içine doğrudan herhangi bir nesne sokulmamalıdır; önce gerekli miktarı sterilize edilmiş ekipmanın içine/üzerine dökülmeli, seyreltilmeli ve tercih edilen şekilde kullanılmalıdır.
Seyahat Esnasında Esansiyel Yağlar Nasıl Saklanmalıdır?
Uçucu Yağları hareket halindeyken düzgün ve güvenli bir şekilde saklamak için, seyahat edenlerin en sevdikleri yağları seyahate çıkarabilecekleri taşıma çantaları mevcuttur ve bazı çantalar aynı anda kırktan fazla yağı taşımak üzere tasarlanmıştır.
Son Kullanım Süresi Dolan Esansiyel Yağlar Kullanılabilir mi?
Bozulmuş Uçucu Yağların zararlı olduğu söylenir ve bunları kullanmak kişinin sağlığına zararlı olabilir. Diğer potansiyel olarak hoş olmayan sonuçların yanı sıra cilt hassasiyetine, tahrişe, soyulmaya, kızarıklıklara, iltihaplanmaya ve yanmaya neden oldukları bilinmektedir. Ancak her yağın bozulma süresi bir değildir ve bazı yağlar hassas olmayan cilt alanlarına uygulamak sorun oluşturmayabilir. Bu yüzden bu durum her yağa ve kullanım alanına göre değerlendirilmelidir.
Esansiyel Yağ Kullanmanın Yan etkileri Nelerdir?
Diğer tüm aromatik ürünlerde olduğu gibi, esansiyel yağlar sadece harici kullanım içindir. Bu yağları tedavi amaçlı kullanmadan önce bir uzmana danışmak en doğrusudur. Hamile ve emziren kadınlarda, bazı hormon salgıları üzerinde etkileri olabileceğinden ve bu etkilerin bu gelişim aşamalarında bebeklere anne sütüyle geçip geçmeyeceği belirsiz olduğundan, böyle özel dönemlerde esansiyel yağların kullanılmaması tavsiye edilir. Bu yağlar her zaman çocukların, özellikle de 7 yaşın altındakilerin erişemeyeceği bir yerde saklanmalıdır.
Ayrıca bazı sağlık sorunlarına sahip olanların esansiyel yağları kullanmadan önce bir doktor tarafından tavsiye alması özellikle önerilir. Bu hastalıklar arasında kanser, kalp ile ilgili rahatsızlıklar, cilt bozuklukları veya alerjiler, hormonla ilgili rahatsızlıklar veya epilepsi sayılabilir. Bunun yanında reçeteli ilaçlar alan, büyük bir ameliyat geçiren veya felç, kalp krizi veya ateroskleroz yaşama riski daha yüksek olan kişilerin de kullanmadan önce tıbbi konsültasyon almaları tavsiye edilir.
Herhangi bir esansiyel Yağı kullanmadan önce bir cilt testi yapılması önerilir. Bu, 1 damla esansiyel Yağı 4 damla taşıyıcı yağ içinde seyrelterek ve bu karışımın küçük bir dairebüyüklüğünde hassas bir cilt alanında denemesi yapılmalıdır. Esansiyel Yağlar asla gözlerin, burnun iç kısmının ve kulakların yakınında veya cildin özellikle hassas diğer bölgelerinde kullanılmamalıdır.
Esansiyel yağların potansiyel yan etkileri arasında kızarıklık, döküntü, kurdeşen, yanma, kanama bozuklukları, iyileşme hızının azalması, düşük tansiyon, baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı, ishal, kasılmalar ve hızlı kalp atışı bulunur. Alerjik reaksiyon durumunda, ürünleri kullanmayı bırakın ve sağlık değerlendirmesi ve uygun iyileştirici eylem için derhal bir doktora, eczacıya veya alerji uzmanına başvurulmalıdır. Yan etkileri önlemek için kullanmadan önce bir uzmanına danışılmalıdır.
Kaynakça:
https://www.youngliving.com/blog/essential-oil-storage-the-basics/
https://www.doterra.com/US/en/essential-oil-safety
https://www.flushinghospital.org/newsletter/learn-the-facts-about-essential-oils/
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu