1 Mantıksal Çerçeve Tablosu Proje fikrinin belirlenmesiProje fikrinin analiz edilmesi, ilgi sahipleriyle toplantılarProjenin izlenmesi ve değerlendirilmesiProjenin uygulanmasıProjenin planlanmasıProjeye kaynak bulunmasıPROJE GELİŞTİRME VE PROJE YÖNETİMİMantıksal Çerçeve Tablosu
2 Mantıksal ÇerçeveMantıksal çerçeve, 1970'li yıllarda geliştirilmiş ve halen birçok kalkınma ajansı tarafından uygulanan bir planlama yöntemidir. Projenin amacını, çıktılarını, uygulama adımlarını ve ilgili varsayımları ve proje ile ilgili ön koşulları birbirleriyle ilişkilendirerek farklı seviyelerde sunan bir matriks formattır. Mantıksal çerçeve proje devam ettiği süre içinde planlanan hedeflere ulaşıldığına dair değerlendirme yapma olanağı sağlayan kullanışlı bir araç olarak da değerlendirilebilir.
3 Mantıksal Çerçeve Tablosu Mantıksal Çerçeve Tablosu Planlama süreci sonunda ortaya çıkan ürün, özünde bir tablodur. Mantıksal çerçeve ismi verilen bu tablo, proje ile ilgili hemen hemen bütün bilgileri kısa ve öz bir biçimde sunar. Projenin incelenmesinde ve değerlendirilmesinde kullanılan önemli kriterler, bu tabloda yer alan, ölçülebilir göstergelerdir.
4 Bir projenin; v Neden yürütülecek olduğunu, v Neyi başarmayı hedeflediğini, v Başarıya hangi yollarla ulaşılacağını, v Başarıya ulaşılmasında hangi dışsal koşulların etkin olduğunu, ve v Başarının ölçülmesinde kullanılacak gösterge ve ölçütleri ve bunlarla ilgili bilginin nerede bulunacağını, “mantıksal çerçeve tablosu” nda bulmak mümkündür.
5 Mantıksal Çerçeve Tablosu 16 kutudan oluşur:Satırlar: Projede neler yapılmak istendiğini anlatır, araçlarla amaçlar arasındaki bağlantıyı kurarAna amacı ( Genel amaç= Uzun vadeli sonuçlar )Projenin hedefleri ( Özel amaç= Orta vadeli sonuçlar )Sonuçlar ( Gözlenebilen sonuçlar = Kısa vadeli sonuçlar)Uygulama adımları ( Faaliyetler)Sütunlar: Her sonucu ve hedefin etkilerinin ölçülmesi, bilgi kaynakları ve altlarında yatan varsayımları birbiriyle bağlantılandırır.Müdahale mantığıObjektif olarak doğrulanabilir başarı göstergeleriDoğrulama kaynakları ve araçlarıVarsayımlar - dışsal koşullar
6 Mantıksal Çerçeve Tablosu - Hedeflerin Mantıksal Düzeni GÖSTERGELERDOĞRULAMA KAYNAKLARIDIŞSAL KOŞULLARAna HedefProjenin çözümlenmesine yardımcı olacağı büyük sorunAna hedefin gerçekleşip gerçekleşmediğini ölçmede kullanılan nicel değerlerGöstergeleri değerlendirme sırasında kullanılacak ya da kanıtlayacak kaynaklar ve yöntemlerHedeflerin uzun vadede sürdürülebilirliğinin sağlanması için varlığı gerekli olan dışsal koşullarProje HedefiProje ile edinilen kazanç, proje alanı veya hedef grubu üzerindeki etki ya da değişiklikProje hedefinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ölçmede kullanılan nicel değerlerGöstergeleri değerlendirme sırasında kullanılacak ya da kanıtlanacak kaynaklar ve yöntemlerProjenin hedefinin ana hedefe hizmet edebilmesi için gerekli olan dışsal faktörlerSonuçlarHedefle ulaşırken projeden elde edilecek çıktılar, ulaşılacak sonuçlarSonuçlara ulaşılıp ulaşılamadığının ölçülmesinde kullanılan nicel değerlerProje sürecini kesintiye uğratabilecek ancak projenin kontrolü dışında etmenlerFaaliyetlerProjenin amacına ulaşmasını sağlayacak ölçülebilir çıktıları elde etmek için planlanmış görevleriGirdilerFaaliyetin gerçekleşmesi için gerekli olan teknik ve insani kaynakların nicelik ve zaman açısından tanımlanmasıBütçeKullanılacak kaynağı gösterir.Planlama Faaliyetlerin ulaşması gereken sonuçlar üretebilmesi için gerekli olan dışsal faktörler
7 Mantıksal Çerçeve Öğeleri (1) Genel Geniş ulusal/sektörHedefler hedefi – neden önemliÖzel Hedef kitle için özel hedefler faydalar- niçin gerekliFaaliyetler Bir proje ne yapar; proje hizmetleri ve bileşenleriSonuçlar Projenin neden olacağı değişimler
8 Mantıksal Çerçeve Öğeleri (2) Göstergeler Başarıyı nitelik, nicelik ve zaman açısından ölçmek için gerekli bilgiKaynaklar Para, personel, bilgiVarsayımlar Proje kontrolü dışındaki faktörler projeyi etkileyebilirler.Önkoşullar Projenin hedeflerine ulaşmasını sağlayacak şartlar
9 Mantıksal Çerçeve Matrisi 231Genel HedeflerProje AmacıSonuçlarFaaliyetlerVarsayımlarDoğrulanabilir GöstergelerDoğrulama Kaynak ve AraçlarıAraçlarMaliyetlerÖn Koşullar
10 Sütun1 - Müdahale Mantığı Müdahale mantığı aşağıdakileri tanımlar:Projenin ne yapmak istediğiniFaaliyetler , sonuçlar ve hedefler arasındaki nedensel ilişki nedir?
11 Müdahale MantığıGenel hedeflerEĞER özel hedef elde edilirse , bu genel hedefe katkı olur.Özel hedefEĞER sonuçlar elde edilirse, özel hedefe ulaşılabilinir.SonuçlarEĞER faaliyetler gerçekleşirse, sonuçlar elde edilebilir.FaaliyetlerEĞER yeterli kaynaklar sağlanırsa, faaliyetler gerçekleşebilir.Kaynaklar
12 Örnek – Müdahale Mantığı (1) Genel hedeflerKriz sonucu işsiz kalan işçilerin istihdam edilebilirliğini artırmaya katkıda bulunmakÖzel HedefAdana’da işçilerin piyasa niteliklerini yenilemekSonuçlar100 işsiz kalan işçi yeni nitelikler elde ettiFaaliyetlerİşsizlerin seçimi3 aylık eğitim verilmesi2 aylık yerel fabrikalarda çalışmaKaynaklar18 adam ay insan kaynağı3 ay eğitim salonunun kiralanması
13 Örnek – Müdahale Mantığı (2) Genel HedeflerX bölgesinin kırsal kesiminde istihdam yaratma ve girişimciliğin artırımına katkıda bulunmakÖzel hedefİşsiz kişilere kendi işlerini kurmakkonusunda yardımcı olmakSonuçlarKendi işini kurmak konusunda destek almış 50 işsizİşsizlerin seçimiKüçük işletmelerin yönetimi ve pazarlama konusunda 2 aylık eğitim vermeİş planı hazırlama konusunda danışmanlıkFaaliyetlerKaynaklarİnsan kaynakları, eğitim faaliyetleri vb..
14 Faaliyet nedir?Projenin amacına ulaşması ve gerekli dönüşümün sağlanması için gereken bütün işlerdir. Her faaliyet somut bir işlemdir.Bir projenin zaman çizelgesi ve bütçesinin temelini faaliyetler oluşturur.Faaliyetler programın amacı değildir.Amaca ulaşmak için uygun araçlardır. Projelerde tüm dikkatin faaliyetlere yoğunlaşıp amacın ihmal edilmesi en çok karşılaşılan hatalardandır.Eğer faaliyetler iyi planlanır ve uygulanırsa çıktılara ulaşılabilir. Bunlar da amaca ulaşılmasına katkıda bulunacaktır.
15 Faaliyet Planlamasının Aşamaları Ana faaliyetlerin oluşturulmasıFaaliyetlerin detaylandırılmasıSınırlandırılmasıBaşlama ve bitiş sürelerinin saptanmasıToplam sürenin ve kritik faaliyetlerin belirlenmesiSorumluların saptanması
16 Sütun 3&4 Göstergeler ve Doğrulama Kaynakları Sonuçlar/ Özel/ Genel HedeflerGöstergelerBilgi Kaynakve AraçlarıBaşarıyı tanımak/ölçmek için olan yöntemlerin tanımlanmasıBilgiyi nereden alacağız?
17 Mantıksal Çerçeve: Göstergeler Projenin başarıya ulaştığını gösteren, proje amacı ve çıktılarının nitelik, nicelik, mekân, hedef gruplar ve süre bakımından ölçü kriterleridir; başarı kriteri olarak da adlandırılabilir. Göstergelerin tanımlanması için şu sorular sorulabilir: "Proje çıktısı olan ürün ya da hizmetin niteliği ve niceliği nedir?" "Bu ürünler nasıl dağıtılacak ya da sunulacak?" "Üründen kimler faydalanacak?" "Ürün ne kadar süre içinde hazır hale gelecek?" "Çıktı nerede üretilecek ve nerede kullanılacak?"
18 Göstergeler Başarı / ilerlemenin nasıl gösterebileceğini belirler. Kabul edilebilir performans standartları tanımlarPaydaşlara proje hedeflerinin açık tanımı ve ortak anlayışını sağlar.Proje izleme, değerlendirme ve düzeltici tedbirleri belirleme konusunda temel sağlar.
19 Doğrulama Kaynakları Beklenen bilgi kaynaklarını açık özellikleri Belirtiniz:Bilgi nasıl toplanacak (yöntem)?Bilgi toplamadan kim sorumlu olacak?Ne zaman / hangi sıklıkla bilgi sağlanacak?
20 Göstergelerin Gerekli Öğeleri Ölçülebilir ve özel olmalıdırlar:Nitelik (Ne?)Hedef grup (Nerede / Kim?)Yer (Nerede?)Miktar (Ne kadar?)Zaman (ne zaman?)‘ölçmediğin şeyi kontrol edemezsin’
21 Genel Hedef Göstergesi Genel Hedef: Genç nüfusun istihdamın artırılmasına katkıda bulunmakNe ?İşsizlik oranının azaltılmasıKim?Lise mezunu genç işsizlerNerede?Adana bölgesindeNe kadar?%23’den %20’yeNe zaman?2006’nın sonuna kadarKaynak :IşKUR işsizlik veritabanı
22 Özel Hedef Göstergeleri Özel Hedef : Adana bölgesindeki genç lise mezunu işsizlerin istihdam edilebilirliğini artırmakNe kadar?% 50Kim?Eğitilmiş genç lise mezunu işsizlerNe?Yeni elde edilmiş nitelikte iş bulmakNe zaman?Proje bitiminden 12 ay sonrasına kadarKaynak:Proje değerlendirmesinden elde edilen sonuçlar
23 Sonuç için Gösterge Sonuç: Artmış mesleki nitelik Ne kadar? Kim? % 70Kim?Eğitilmiş genç lise mezunu işsizlerNe?Eğitim sonundaki sınavı başarıyla geçenlerNe zaman?Proje sonundaKaynak:Proje izleme raporları
24 Projenin başarılı olması için varolması gereken dış faktörler … Sütun 4 - VarsayımlarGenel / Özel HedeflerSonuçlarVarsayımlarProjenin başarılı olması için varolması gereken dış faktörler …“dış faktörler olarak varsayımımız projeden etkilenmeyen ancak projenin uygulamasını ve sonuçlarını etkileyecek olmalıdır.”
25 Mantıksal Çerçeve: Varsayımlar Proje planlaması dışında kalan, proje ile doğrudan müdahalesi mümkün olmayan dış etkenlerdir. Varsayımların hazırlanması projenin başarıya ulaşmasında etkilidir. Projede, hizmet sağlayan diğer kurumların vereceği veya verdiği hizmetler de varsayımlar içinde dikkate alınması gereken unsurlardır. Varsayımlar kısaca şu sorunun cevabıdır: "Projenin etkide bulunmadığı ama projenin uygulamasını ve uzun vadeli sürdürülebilirliğini etkileyebilecek dış faktörler nelerdir?"Projenin başarıya ulaşmasında zorunlu bir faktör eğer gerçekleştirilemez ya da ulaşılamaz durumdaysa, projenin yeniden tasarlanması gerekmektedir.
26 VarsayımlarVarolan ancak proje yöneticilerinin kontrolünün dışında olan dış faktörlerRiskleri değerlendirmede ve stratejileri değiştirmede yardımcı olurUygunluk ve olasılıkları değerlendirir.
27 RisklerRiskler – Proje hedef ve sonuçlarının başarısını negatif yönde etkileyebilecek tüm iç ve dış faktörlerRiskMuhtemel faaliyetEğiticilerin Yetişkin eğitiminde deneyim eksikliği olmasıEğiticilerin eğitilmesiKayıt dışı sektörde çalışması nedeniyle işsizin eğitime düzenli olarak katılamamasıEğitimin akşam saatlerinde düzenlenmesiŞirketlerin eğitilmiş özürlü kişileri işe almakla ilgili olmamalarıŞirketlerle doğrudan iletişime geçilmesi; yasanın uygulanması için kampanya başlatılması
28 Riskler ve Varsayımlar Proje metodolojisi projenin risklerini yeterince belirtmelidirRiskMuhtemel faaliyetlerProje bölgesinde sahipsiz gençlerin-çocukların duyum gerçekleşmemesinden dolayı eğitime katılamamasıEğer başka bir çözüm mümkün değilse, bu çocuklara ayrı program düzenleyin.Proje bölgesinde belediye bilgilendirme hizmeti vermeyi kabul eder.Proje varsayımı:”Proje bölgesinde belediyenin gençlere eğitim hizmeti sunacağı”
29 Mantıksal Çerçeveye hangi varsayımlar dahil edilmelidir? a. Projeye doğrudan bağlı olmalıdırlar;b. Yönetimin kontrolünün ötesinde( Projede öngörülemeyen faaliyetler);c. Proje faaliyetlerinin elde edilmesi için işe yaramalılar.d. Mümkün ancak kesin olmayanlar
30 Örnek – Eğitim Projesi Dış Faktör Niçin? HAYIR HAYIR HAYIR EVET dahil edilecek mi?Niçin?İyi havaHAYIRProje sonuçları için önemli değilPolitik istikrarHAYIRÖnemli ancak neredeyse kesinAktif olarak iş arayan uzun dönem işsizlerHAYIRÖnemli , ancak projede buna ulaşmak için herhangi bir faaliyet düzenlenmemiş ise, gerçekleşmesi imkansızYerel idareler ile iyi ilişkilerEVETÖnemli ve mümkün (ancak kesin değil)
31 Özetle- Proje Müdahale Mantığı ve Varsayımlar Genel Hedef = Özel Hedef + Varsayımlar (Proje, eğer özel hedefe ulaşılır ve varsayımlar gerçekleşirse genel hedefe katkıda bulunur.Özel Hedef = Sonuçlar + Varsayımlar (Özel hedefe, eğer sonuçlar elde edilirse ve varsayımlar gerçekleşirse ulaşılır.Sonuçlar = Faaliyetler + Varsayımlar (Sonuçlar, eğer faaliyetler uygulamaya geçer ve varsayımlar gerçekleşirse elde edilir.
32 Proje Müdahale Mantığı ve Varsayımlar Genel HedeflerÖzel HedeflerVarsayımlar+SonuçlarVarsayımlar+FaaliyetlerVarsayımlar+Önkoşullar
33 Örnek Müdahale Mantığı Varsayımlar Genel hedefler Özel hedef Sonuçlar Özürlü kişilerin işgücü piyasasına entegrasyonu30 işsiz özürlü kişiyi iş bulmakonusunda desteklemekÖzel hedefÖzürlü kişileri istihdam etmek zorunluluğu getiren yasanın yürürlüğe girmesiSonuçlar40 özürlü kişi yerel kuruluşlar tarafından talep edilen yeni mesleki nitelikler edinir.Şirketlerin eğitim almış kişileri işe almasıFaaliyetlerEğitimin verilmesiİş aramaya destekKursiyerlerin istikrarlı sağlık durumlarıEğitim binasının tadilatının tamamlanmasıÖnkoşullar
34 Kontrol sorular Tüm anahtar proje bileşenlerini dahil ettiniz mi? Detaylandırma seviyesi yeterli mi?İlişkiler açıkça belirtilmiş mi?Nedensel etkileri açıkça belirttiniz mi?Tüm varsayımları ve önkoşulları uygun şekilde tanımladınız mı?