Thyssenkrupp’un Duisburg-Brückhausen çelik fabrikasında temizlikçi Refat Süleyman‘ın ölümü, Almanya’daki göçmen işçilerin sömürülmesini mercek altına aldı. Aynı zamanda kuralsızlaştırma ve dış kaynak kullanımının şirketlerin çalışma koşullarını cezasız bir şekilde ihlal etmesine nasıl izin verdiği hakkında bir hikaye.
14 Ekim Cuma öğleden sonra. Almanya’nın Bruckhausen kentindeki bir binanın ikinci katındaki bir apartman dairesinde insanlar toplanmaya başlar. Akşama doğru, dış kapısının önündeki ayakkabı yığını ahşap merdivenlere kadar uzanıyor ve giderek daha fazla ziyaretçi aynı soruyu soruyor: “Refat nerede?”
Günün erken saatlerinde, ülkedeki Türk azınlığa mensup bir Bulgaristan Türkü işçi olan 26 yaşındaki Refat Suleiman, Almanya’nın en büyük çelik üreticisinin bulunduğu bölgedeki çok sayıdaki üretim üssünden biri olan Duisburg-Brückhausen’deki Thyssenkrupp çelik fabrikasının sınırlarında kayboldu. Bu, Refat’ın Oberhausen iş ve işçi bulma kurumu Eleman tarafından gönderilen geçici bir endüstriyel temizlik işçisi olarak üçüncü haftası ve çelik fabrikasında yalnızca üçüncü günü.
Genellikle diğer sekiz işçiyle birlikte saat 5:00’te işe başlar. Ancak o sabah Refat, fabrika sınırlarında çalışan taşeronlardan biri olan Buchen’e atandı. Yöneticisi ve bir şoförle birlikte Portal 4’ün yakınına temizliğe gönderildi. Sabah 9:20 civarında dinlenmeye alınmadan önce onu canlı gören son kişiler aynı iki adamdı. Refat oradan bir daha geri dönmedi.
Birkaç saat sonra Thyssenkrupp ve Duisburg polisi, 10 kilometrekarelik bir alana yayılan çelik fabrikasının tabanında büyük bir arama operasyonu başlattı. Operasyona 16 köpek, 56 kişi, bir insansız hava aracı, bir helikopter ve çok sayıda termal kamera katıldı. Refat’ın ailesi, bu operasyonu daha çok yetkililerin ve fabrika yönetiminin itibarını kurtarmak olarak görüyor. Birkaç gün sonra yayınlanan videolar, Thyssenkrupp‘un arama ekibi üyelerinin kapsamlı bir arama olduğu iddia edilen fabrikanın arazisinde kahve içtiklerini ve sohbet ettiklerini gösteriyordu. Bu arada fabrika sahipleri üretimi durdurmayı reddediyor ve fabrika bekçileri, Refat’ın ailesini fabrika sınırlarına ayak basmaları halinde cezalandırmakla bile tehdit ediyor.
Ancak Refat’ın ailesi ve arkadaşları yılmadı ve fabrikanın çitleri boyunca ve çevredeki yeşil alanlarda aramalarına başlarken, arkadaşları da işçilerin genellikle toplandığı yerlerin içini kontrol etti.
Cesedi, üç gün sonra, kısmen boşaltılmış bir cüruf havuzunda beyaz koruyucu giysisinin bir parçasını fark eden başka bir Bulgar işçi tarafından bulundu. Beton havuz, cüruf, çamur ve diğer çelik üretimi atıkları gibi zehirli atıklar içerir ve havuzun kendisi, Buchen tarafından hizmet verilen güvenli bir alanda bulunur. Mekan, sadece birkaç metre uzaklıkta bulunan Thyssenkrupp ofis binasının doğrudan denetimi altındadır.
Ne gizliyorlar?
Birkaç gün sonra, otopsi raporu resmi olarak birincil ölüm nedeninin boğulma olduğunu belirtti. Ancak o zamandan beri, durgun polis faaliyetleri ve davayla ilgili ortaya çıkan tutarsızlıklar, hızlı ve adil bir soruşturma talebiyle 23 Ekim Pazar günü bir protesto düzenleyen Duisburg’daki Bulgar toplumu arasında Refat’ın arkadaşları ve ailesinin hoşnutsuzluğunu artırdı.
İçinde, işçiler ve aileleri, Thyssenkrupp tesisi gerekçesiyle güvenlik kurallarına uyulmadığından ve endüstriyel temizlik alanına hakim olan taşeronların temel işçi haklarından ve işyeri korumasından mahrum bırakıldıklarından bahsediyor. Herkes, Refat’ın güvenlik koşullarının gerektirdiği gerekli eğitim ve tıbbi muayeneleri yapılmadan görevinin üçüncü gününde neden yüksek riskli bir bölgeye gönderildiğini soruyor.
Refat’ın cüruf havuzuna düşmesi polisin iddia ettiği gibi bir kazaysa, özellikle fabrika kuralları işçilerin çiftler halinde sürekli denetimini ve hareketini gerektirirken, neden temizlemek için yalnız bırakılmıştı? Ayrıca, cesedi üç gün boyunca havuzda yatmışsa, ölümünden sonra çekilmiş yayınlanmamış bir fotoğrafta görüldüğü gibi neden sadece yüzü ve göğsünün üst kısmı kalın ve çıkarılamaz siyah bir cüruf tabakasıyla kaplıydı?
Güvenlik kamerası görüntüleri ve Refat’ın meslektaşlarının ifadesi gibi delillerin reddedilmesi ve polis soruşturmasının Bulgar-Türk toplumu nezdindeki genel yetersizliği, yaşananlara ilişkin spekülasyonları körüklüyor.
Bazılarına göre Refat, birkaç gün önce meslektaşları arasındaki kavgaya müdahale ettiği için Buchen’de bir üst yöneticisi tarafından öldürüldüğü iddia ediliyor. Diğerleri, Refat’ı iradesi dışında Buchen’e atayan Eleman‘ın yöneticisi suçlar. Ancak aile üyeleri bu söylentileri reddediyor ve diğer taşeron şirketlerin yasa dışı faaliyetlerine farkında olmadan tanık olduğunu ve bu nedenle cezalandırıldığını öne sürüyor, yani görmemesi gereken bir şeye tanık olmuş olabilir.
Bölgenin endüstriyel kaza geçmişine aşina olan insanlar, güvenlik ihlallerinden kaynaklanan başka bir iş yeri ölümünün örtbas edilmesinden korkuyor. Refat’ın ölümüyle ilgili soruşturma devam ederken, Almanya genelindeki taşeronlardaki kötü çalışma koşullarının kazalara ve suiistimale açık bir ortam yarattığına şüphe yok.
Kasıtlı Sömürü
Refat, hizmet sektörünün en dinamik bölümü olan ve yaklaşık 18 milyar ciro üreten temizlik sektörünün yarısını oluşturan Almanya’daki milyonlarca geçici işçiden biriydi. Yerel temizlik taşeronlarının kullanılması, büyük şirketlerin işgücü maliyetlerini azalttığı, işçilerin pazarlık gücünü elinden aldığı ve asgari ücret ve güvenlik standartlarını garanti eden anlaşmaları atlattığı yerleşik bir mekanizmadır.
Göçmen işçilerin var olmaya zorlandığı işgücü piyasasındaki niş, temizlik, tedarik, inşaat veya imalat sektörlerinde olsun, neredeyse tamamen taşeron firmalar tarafından işgal edilmiştir. Thyssenkrupp Steel tipik bir örnektir. Şirketin bir dizi kötü yatırım ve azalan talep nedeniyle amansız maliyet kısması, üretim organizasyonunu ve çalışma yapısını büyük ölçüde değiştirmesine neden oldu. Geniş bağlı kuruluş ağı, temizlik gibi düşük vasıflı hizmetleri, bu tür hizmetlerin büyük dış sağlayıcıları aracılığıyla sağlamaya başladı. Aynı zamanda, Elleman veya Avrupa’nın en büyük oyuncusu Randstad gibi geçici istihdam büroları, ihtiyaç duyulduğunda üretim zincirini doldurabilecek ve sonrasında hemen işten çıkartacak sürekli bir ucuz, esnek işçi akışı sağlıyor.
Binlerce işçi çalıştıran yaklaşık 20 temizlik alt yüklenicisi, Bruckhausen’de Thyssenkrupp ile çalışıyor. Oradaki temizlikçilerin yarısı (yaklaşık 13 bin) geçici sözleşmeli, bu da onları diğerlerine göre ücret, iş güvenliği ve güvenli çalışma açısından dezavantajlı duruma getiriyor. İşçilerin çoğu Bulgar göçmenler, ardından Rumen göçmenler ve mülteciler geliyor. Birçoğu çalışma koşullarını “köle benzeri” olarak tanımlıyor.
Refat‘ın çalıştığı Elleman ve Oberhausener Personalservice gibi acenteler, Duisburg’un Marksloch ve Bruckhausen bölgelerindeki işçiler arasında sağlık ve güvenlik prosedürlerine uymamalarıyla iyi biliniyor. İşçiler, işleriyle ilgili risklerin kendilerine iyi anlatılmadığından ve güvenlik eğitiminin nadiren ve sadece Almanca verildiği için mevcut olmadığından şikayet ediyorlar. Aynı zamanda, işçiler standart eğitim almak yerine “iş başında öğrenmeye” zorlanmakta ve bu da rutin görevleri yerine getirirken bile kazalara yol açmaktadır.
Salim (gerçek adı değil) iki aydan daha kısa bir süredir Eleman için çalışıyor, ancak şimdiden düzenli olarak tehlikeli işler yapıyor. Sık sık yüksek fırınları temizlemeye, güvenlik halatları olmadan dokuz metrelik merdivenlere tırmanmaya veya gerekli koruyucu giysiler olmadan 150 derecede metal talaşlarını temizlemeye gönderildi – tüm bunlar hakkında hiçbir eğitimi yoktu.
Refat olayı vesilesiyle, işçiler yılda 10 ila 15 vaka olduğunu ve şirketin olayları halının altına süpürüldüğünü belirtiyorlar. En yaygın iş başında yaralanmalardan bazıları, yüksek fırınların etrafını temizlerken ciddi yanıklar, emniyet halatları olmadan vinçleri temizlerken neredeyse ölümcül düşmeler ve türbinlere bakım yaparken uzuvları kaybetmektir. İşçiler, çoğu olayın Thyssenkrupp’a bildirilmediğini söylüyor. Genellikle kendi başlarına sakinleşmeye bırakılırlar ve fayda arama cesareti kırılır. Güvenli olmayan bir faaliyeti gerçekleştirmeyi reddetmek genellikle işten çıkarılma tehdidiyle sonuçlanır.
İşyerindeki güvenlik sorunlarının yanı sıra, geçici işçilerin başka sorunları da var – örneğin, haklarını korumak için çok az yol var. Kâğıt üzerinde Eleman çalışanları asgari ücreti kazansa da, işverenleri tarafından koruyucu giysiler için 80 € veya ulaşım için günlük 1,50 € gibi yasa dışı kesintiler, ücretlerinin saatte 8 €‘ya (resmi 12€ ile) çıktığı anlamına.
Bu, birçoğunu daha uzun veya öngörülemeyen vardiyalar almaya zorlar. Fazla mesai, işverenlerin kol bükmenin başka bir yöntemidir, çünkü işçiler haklarını talep etmeye başladıklarında işverenler genellikle fazla mesai ücretini azaltır veya ödemeyi reddeder. “Bir ay ara vermeden çalıştım, 80 saat maaş aldım, kalanı fazla mesai olarak kayıtlara geçti. Bir süre önce Eleman’dan ayrılan 41 yaşındaki Petyo (gerçek adı değil) “Hakkımı istediğimde fazla mesai tazminatım yarıya indirildi” diyor…
Kural olarak, Refat ve Petyo gibi geçici temizlikçiler, işverenin onları sebepsiz yere işten çıkarabileceği altı aylık deneme süresi olan bir yıllık sözleşme imzalar. Geçici ve sürekli çalışanlar arasında ücret eşitleme kararlarının yanı sıra geçici çalışanlarla kalıcı sözleşmelerin imzalanmasını önlemek için temizlikçiler birkaç ayda bir iki iştirak arasında yeniden atanır veya taşınır. Ayrıca, iş yasasını ihlal ederek, her iki şirket de hastalık izni ödemeyi reddediyor. İşçilerin çoğu da hak ettikleri yıllık ücretli izni kullanmayı reddettiklerini söylüyor.
Oberhausener Personalservice, Elleman ve Duisburg’daki diğer taşeronlardaki işçiler için durum iç karartıcı. “Bizim için güvenli bir iş yok – her zaman risk vardır. Ne şantiyede ne de teslimat yapmak için acele ederken güvenli değil. Sadece ofiste çalışmak güvenli ama bizim oraya erişimimiz yok” diyor 22 yaşındaki Metin (gerçek adı değil).
Bu kadar yeter
Refat Süleyman‘ın bu yılın Ekim ayında ölümü birçokları için bardağı taşıran son damla olacak gibi görünüyor. Ve son haftalarda Duisburg’daki Türk-Bulgar göçmen işçiler arasında çok fazla hareketlilik oldu. Türkçe konuşan Bulgar göçmenlerin 23 Ekim’de Thyssenkrupp Bruckhausen kapıları önünde Türk, Rumen ve çingene meslektaşlarının da desteğiyle düzenlediği protesto yürüyüşü, yalnızca Refat için değil, aynı zamanda çalışan azınlık gruplarından binlerce Doğu Avrupalı için de adalet talep etti.
Marksloch yürüyüşünden birkaç gün sonra – “Avrupada Stolipinovo Derneği” Bulgar göçmen işçileri desteklemeye yönelik sivil girişim toplumu – Refat’ın ölümüyle ilgili tam bir soruşturma yapılması ve taşeron temizlik uygulamalarına son verilmesi çağrısında bulunan bir imza kampanyası başlattı: Refat Suleyman’ın ölümü, temizlik sektöründe belirsiz sözleşme uygulamaları ile taşeronların kullanılması, karanlık bir aktörler ağının işin içine girmesine yol açtı. Güvenlik standartlarını aşıyorlar ve kazalarda ve ölümlerde bile yasal sorumluluktan etkili bir şekilde kaçınıyorlar. Thyssenkrupp çalışanının 21 Kasım’da sıcak fırına atıldıktan sonra yaşam mücadelesi verdiği son vaka, bunu vurguluyor.
İşçilerin talepleri, Doğu Avrupalı göçmenlerin Alman toplumundaki konumunu belirleyen sömürücü yapının farkında olan Alman Sendikalar Konfederasyonu (GCP), Sol Parti ve yerel özerk kolektifler tarafından biraz ilgi görüyor. Mücadeleleri bakım, inşaat ve et işleme sektörlerindeki son kampanyalarla örtüşüyor. Taşeron şirketlerin çalışma standartlarını baltalayan, işçileri haklarından mahrum bırakan ve işyeri güvenliğini ciddi şekilde baltalayan sistemik bir sorun olarak kullanılmasının altını çiziyorlar.
GKP’nin göçmen işçilerin haklarına odaklanan “Adil Hareketlilik” girişimi, uzun taşeronluk zincirlerinin göçmenlerin Alman işgücü piyasasına yerleşmelerini neredeyse imkansız hale getirdiğine işaret ediyor. Duisburg’daki eylemler, mücadeleleri genellikle Alman kamuoyunun gözünden kaçan göçmenlerin içinde bulunduğu kötü duruma dikkat çekiyor.
Son 30 yılda, emeğe aç Batı Avrupa sektörleri, onlarca yıllık özelleştirme ve kuralsızlaştırmanın ardından ekonomileri topallayan Doğu Avrupa ülkelerinden ucuz işgücü ithal etmekten büyük kazanç sağladı. Bulgaristan‘da Roman ve Türk azınlıklar bu neoliberal reformların yükünü taşıyor. Azınlıklar arasında yüksek işsizlik, sağlık sigortası eksikliği ve hatta çoğu zaman temel haklara ve kamu altyapısına erişimin kesilmesi yayılmaya devam ediyor. Son veriler, Türk ve Roman kökenli erkekler arasında istihdamın (sırasıyla %65 ve %51) Bulgar kökenli erkeklere (%76) kıyasla önemli ölçüde daha düşük olduğunu göstermektedir. Ayrıca Plovdiv’in Stolipinovo semtinde çalışma yaşındaki insanların %66’sı sağlık sigortasına sahip değil.
Refat ve Marxloh’daki Bulgar vatandaşlarının çoğu, Plovdiv’deki Stolipinovo gibi, toplumun geri kalanı tarafından ırk ayrımcılığına ve damgalamaya maruz kalan, ağırlıklı olarak Türk ve Roman sakinlerin yaşadığı izole mahallelerden geliyor. Birçoğu, çocukları için daha onurlu bir yaşam ve daha iyi bir gelecek arayışıyla Batı Avrupa’ya gidiyor, ancak gelişlerinden kısa bir süre sonra kendilerini benzer bir durumda buluyor. Sözde etrafında siyasi panik “yoksulluk göçü“, göçmen işçilerin sosyal haklara erişimini sınırlayan bir dizi yasanın kabul edilmesine yol açarken, aynı zamanda Duisburg gibi belediyeleri istenmeyen göçmenlere karşı bir dizi “kısıtlayıcı” politika uygulamaya teşvik ediyor: iş başvurusunda bulunmanın önündeki engeller refah, polis tacizi ve evlerden kitlesel zorla çıkartılmalar. Bu önlemler insanları daha da güvencesiz işlere itiyor ve daha da marjinalleştiriyor.
Diğer birçok sektörde olduğu gibi, Almanya’da Doğu Avrupalı endüstriyel temizlik işçileri arasında neredeyse sıfır sendikalaşma var. Sendika yapılarında temsil eksikliği, işverenlerin onlara ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapmasını ve fabrikanın diğer bölümlerindeki meslektaşlarından uzak tutmasını kolaylaştırıyor. Ancak Refat Suleiman’ın Marxloh’daki meslektaşları bu eşitsiz konuma şimdiden yanıt vermeye başladılar. Refat’ın ölümünün boşa gitmemesi için mücadelelerine destek vermek ise “IG Metal” ve “IG BAU” gibi büyük sendikalara düşüyor.
Metnin yazarı Polina Manolova, Tübingen Üniversitesi’nde AB içinde göç meseleleri üzerine çalışan bir sosyolog ve Duisburg “Avrupa’da Stolipinovo Derneğin” yönetim üyesidir.
“heyet.fr” okuyucuları tarafından desteklenen bağımsız bir medyadır. Siz de bizden biri olun! Bu haberi beğendiyseniz, paylaşarak destek olun.