Platin
Platin Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?
Özellikler
Platin, "Pt" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 78 olan kimyasal bir elementtir. Yoğun, dövülebilir, sünek, yüksek tepkime ilgisine sahip olmayan, gümüşi-beyaz bir geçiş metalidir ve periyodik tablonun 10. grubunda yer alır. Platin aynı zamanda kendi adını taşıyan bir metal grubunun da üyesidir: Diğer platin metalleri ise rutenyum, rodyum, paladyum, osmiyum ve indiyum olarak sıralanır. Periyodik tablodaki grup 8-10 ve periyod 5 ve 6 arasında bulunurlar. Ayrıca platin değerli bir metal olarak kabul edilir.
Fiziksel özellikler
Platin, hem dövülebilir hem de sünek olan gümüş grisi, parlak bir metaldir. Dövülebilir özelliği, ince tabakalar haline getirilebilir anlamına gelir. Platin, alüminyum folyodan daha ince, hatta 100 atom kalınlığında ince bir tabaka haline kadar dövülebilir. Platin yaklaşık 1,773°C (3,223°F) erime noktasına ve yaklaşık 3,827°C (6,921°F) kaynama noktasına sahiptir. Yoğunluğu, santimetre küp başına 21.45 gramdır, bu özelliği ile en yoğun elementlerden biridir.
Kimyasal özellikler
Platin, nispeten inaktif bir metaldir. Havaya maruz kaldığında kararmaz veya pas tabakası oluşturmaz. Çoğu asit tarafından çözünmez ancak aqua regia'da çözünür. Aqua regia, hidroklorik ve nitrik asitlerin bir karışımıdır. Genellikle asitlerle reaksiyona girmeyen malzemelerle reaksiyona girer. Ayrıca platin çok sıcak alkalilerde de çözünür. Sodyum hidroksit ve kireçli su alkalilere örnektir.
Platinin alışılmadık bir özelliği, yüksek sıcaklıklarda büyük miktarlarda hidrojen gazını emmesidir. Platin, bir süngerin suyu emmesi gibi hidrojeni emer.
Bulunma Sıklığı ve Üretimi
Platin elementinin birincil kaynağı, temel magmatik kayaçlarda bulunan metal cevherleridir. Platin külçeleri, bir platin-iridyum alaşımı gibi ortaya çıkar. Dünyada bulunan platinin dörtte üçü, kooperatif olarak ortaya çıktığı Güney Afrika'dan gelirken, ikinci en büyük kaynağı Rusya ve daha sonra Kuzey Amerika olarak sıralanmaktadır. Dünya platin üretimi yılda 155 ton civarındadır ve toplamda 30.000 tonun üzerinde rezerv bulunmaktadır.
Uygulama ve Kullanım Alanları
- Platin, mücevherat için yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte ana kullanımı arabalar, kamyonlar ve otobüsler için katalitik konvertörlerdir. Bu kullanım alanı, her yıl platin talebinin yaklaşık %50'sini oluşturmaktadır. Platin, aracın motorundan gelen emisyonları daha az zararlı atık ürünlere dönüştürmede çok etkilidir.
- Platin, kimya endüstrisinde nitrik asit, silikon ve benzen üretiminde katalizör olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, yakıt hücrelerinin verimliliğini artırmak için de katalizör olarak kullanılır.
- Elektronik endüstrisi bilgisayar sabit diskleri ve termokupllar için platin kullanır.
- Platin ayrıca optik fiber ve LCD'ler, türbin kanatları, bujiler, kalp pilleri ve diş dolguları yapmak için de kullanılır.
- Platin bileşikleri, kanser tedavisinde kullanılan önemli kemoterapi ilaçlarının da kaynağı niteliğindedir.
Tarihi
İtalyan-Fransız doktor Julius Caesar Scaliger, 1557 yılında Darién ve Meksika arasındaki bölgede bulunan dayanıklı bir metalin olduğunu söylemiştir. O metalin platin olduğu bilinmese de yeni bir element olduğunu ilk Scaliger söylemiştir. İlk kesin keşif ise, Kolombiya Río Pinto'nun alüvyon yataklarındaydı. İspanyollar, gümüşe benzerliği nedeniyle yeni metal platina del Pinto olarak isimlendirmişlerdir.
Etimolojisi
Platin adı, "küçük gümüş" anlamına gelen İspanyolca "platina" dan türemiştir.
Önlem ve Güven
Platinin sağlık etkileri
Platin bağlar genellikle kanseri tedavi etmek için bir ilaç olarak uygulanır. Platinin sağlık üzerindeki etkileri, şekillenen bağların türüne ve maruz kalan kişinin maruz kalma düzeyi ve bağışıklığına büyük ölçüde bağlıdır. Metal olarak platin çok tehlikeli değildir, ancak platin tuzları aşağıdakiler gibi çeşitli sağlık etkilerine neden olabilir:
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
- DNA değişiklikleri
- Kanser
- Ciltte ve mukozada alerjik reaksiyonlar
- Bağırsaklar, böbrekler ve kemik iliği gibi organlarda hasar
- İşitme kaybı
Son olarak, platin tehlikelerinden biri de, insan vücudundaki selenyum gibi diğer tehlikeli kimyasalların toksisitesinin güçlenmesine neden olabilmesidir.
Platinin çevresel etkileri
Platin, kurşunlu benzin kullanan arabaların egzozlarından havaya salınır. Sonuç olarak, havadaki platin seviyeleri garajlarda, tünellerde ve kamyon taşımacılığı şirketlerinin arazilerinde daha yüksek seviyelere ulaşabilmektedir.
Platinin hayvanlar ve çevre üzerindeki etkilerinin neler olabileceği henüz çok kapsamlı bir şekilde araştırılmamıştır. Bilinen tek şey, platinin alımdan sonra bitkilerin köklerinde birikeceğidir. Platin içeren bitki köklerini yemenin hayvanlara ve insanlara herhangi bir zarar verip vermeyeceği henüz netlik kazanmış değildir.
İlginç Bilgiler ve Diğer
- Bir kilogramı ölçmek için uluslararası standart olarak silindirik bir platin ve platin alaşımı kullanılır.
- Platin, çok düşük reaktivite seviyeleri nedeniyle birçok anti-kanser ilacında kullanılmaktadır. Johnstone, Park ve Lippard tarafından yapılan 2014 araştırmasına göre, kanser tedavisi hastalarının yaklaşık yüzde 50'sinde tedavi olarak platin içeren ilaçlar kullanılıyor.[1]
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Nasıl oluyor da bir amacı varmış gibi görünen özellikler evrim sürecinde oluşabiliyor?
- Evden çalışarak üniversite kazanılabilir mi?
- leptonlar enerjiden oluşmasına ragmen nasıl kütle olabilir ?
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- R. Ross. Facts About Platinum. (1 Ağustos 2016). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: livescience.com | Arşiv Bağlantısı
- Royal Society of Chemistry. Platinum - Element Information, Properties And Uses | Periodic Table. Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
- Lenntech. Platinum (Pt) - Chemical Properties, Health And Environmental Effects. Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenntech | Arşiv Bağlantısı
- Encyclopedia Britannica. Platinum | Chemical Element. Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
- chemistry explained. Platinum, Chemical Element - Reaction, Water, Uses, Elements, Examples, Metal, Gas, Number. Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: chemistry explained | Arşiv Bağlantısı
- Encyclopedia Britannica. Platinum | Chemical Element. Alındığı Tarih: 28 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/06/2022 10:42:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10038
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.