Zarif ama ölümcül. Avlanan yusufçukların videoları için, nytimes.com'da "Dragonfly" kelimesini aratın.
Zarif ama ölümcül. Avlanan yusufçukların videoları için, nytimes.com'da "Dragonfly" kelimesini aratın.
Afrika aslanları kükrer ve havalı bir şekilde yürür. Ancak, peşine düştükleri avların yüzde 25'ini yakaladıklarında, onları şanslı saymak gerekir. Büyük beyaz köpekbalıklarının 300 keskin dişi vardır ancak avlarının neredeyse yarısını yakalayamazlar.
Buna karşın yusufçuk böcekleri narin görünümlüdür. Kelebekler ve uğur böcekleriyle birlikte insanların sevdikleri böcekler arasında yer alırlar. Yine de doymak bilmeyen birer avcıdırlar ve yeni bir araştırmaya göre hayvanlar âleminin en vahşi ama en verimli avcıları olabilirler. Yusufçuklar diğer kanatlı böcekleri yemek üzere yola çıktıklarında, yüzde 95 başarı oranıyla avlarını havada kapmayı ve yere inmeyi bile beklemeden taze eti iştahla mideye indirmeyi başarır.
Bir sonraki adımları: Daha fazla yemek bulmak. Harvard Üniversitesi'nde yusufçukları inceleyen Stacey Combes, bir seferinde laboratuvardaki bir yusufçuğun arka arkaya 30 kez yemek yediğini izlemiş. Combes, "Daha fazla yiyecek olsaydı, büyük bir mutlulukla yemeye devam ederdi" diyor. Bilim insanları yaptıkları son araştırmalarda yusufçukların hatasız bir şekilde avlanmalarını sağlayan beyinleri, gözleri ve kanatlarındaki ana özelliklere dikkat çekti. Bir araştırma ekibi, yusufçukların sinir sisteminin insanlarınkiyle neredeyse aynı oranda seçici dikkat kapasitesine sahip olduğunu, benzer böcekler arasında uçan tek bir ava odaklanabildiklerini ortaya çıkardı.
Tıpkı bir partide arka plandaki konuşmalara kulak tıkayıp arkadaşının anlattıklarına odaklanabilen bir misafir gibi. Diğer araştırmacılar yusufçuğun beyninde, göğüs kafesindeki uçuş motoru merkezine bağlayan 16 nörondan oluşan bir tür ana devre tespit etti. Yusufçuk, bir nöron kümesinin yardımıyla hareket halindeki bir hedefi takip edebiliyor, bu hedefi yakalamak için bir rota çizebiliyor ve gerekli durumlarda rotasında ufak değişikl ikler yapabiliyor. New York'daki Union College'dan Robert M. Olberg, yusufçuğun rotasını "denizcilerin kullandığı eski bir numara"dan yararlanarak çizdiğini gösteren bulgular elde ettiklerini söylüyor.
Bir tekneyle kuzeye doğru yol alırken 30 derece sağınızda başka bir tekne görürseniz ve iki tekne birden ileri giderken, diğer tekneyi 30 derece açıyla görmeye devam ederseniz, vektör mekaniğine göre teknelerinizin çarpışması gerekir: en iyisi yavaşlayın, hızlanın ya da başka yöne sapın. Benzer şekilde yusufçuk da avına yaklaşırken, hareket anındaki avın görüntüsünü aynı noktada tutar. Massachusetts'deki Deniz Biyolojisi Laboratuvarı'ndan Paloma T. Gonzalez-Bellido, "Avın görüntüsü git gide büyür ama retinanın aynı noktasında kalırsa, yusufçuk onu kapıverir" diyor.
Av, yusufçuğun ağına düşene kadar her şeyden habersizdir. Combes, "Bu çalışmaya başlamadan önce, aslanın antilobun peşine düşmesi gibi aktif bir kovalama olduğunu varsayıyordum. Ama daha çok bir pusuya düşürme durumu söz konusu. Yusufçuk ava arkadan ve aşağıdan yaklaşıyor ve av, neyin yaklaştığını bilmiyor" diyor. Yusufçuklar havada sabit durma, dalma, arka arka ve baş aşağı uçma, üç küçük kanat çırpınmasıyla 360 derece dönme ve saatte 50 kilometre hıza ulaşma yeteneğine sahip. Yusufçuğun birbirinden ayrı kaslarla göğüs kafesine tutturulmuş olan dört adet şeffaf ve aşırı esnek kanadın her biri, bağımsız olarak manevra yapabiliyor ve böceğe inanılmaz çeşitlilikte uçma seçeneği tanıyor. Yusufçuk böcekler âlemin en büyük ve keskin gözlerine sahip ve bu gözler, bir araya geldiğinde kafanın neredeyse tamamını oluşturan, piksel benzeri 30 bin yönden oluşan dev bir çift küreyi andırıyor.
Kulakları duymayan yusufçuklar, kısa antenleriyle koklamak konusunda da pek yetenekli değil. Şaşırtıcı gelmeyebilir ama yusufçukla ilgili araştırmaların büyük bir bölümü, böceği keskin bir insansız hava aracı olarak gören ABD ordusu tarafından destekleniliyor. Bazı yusufçuk türleri uzaklara göç ediyor.
Son araştırmalar anax junius türü yusufçukların her sonbahar ve ilkbaharda ABD ve Güney Meksika arasındaki geniş mesafeleri kat ettiğini, pantala flavescens (dünya gezgini) türü yusufçuğunsa, isminin hakkını verdiğini gösteriyor: Yusufçuğun Hindistan'la Afrika arasında, 16 bin kilometreyi geçebilen ve birden fazla nesli kapsayan bir gidiş-dönüş yolculuğu yaptığı belirlendi. Yusufçuklar çiftleşme olanaklarını artırmak, yumurtalarını güvenli bir şekilde bırakabilecekleri sıcak tatlı su göletleri bulmak için göç ediyor. Bu yumurtalardan yusufçuk larvaları çıkıyor. Hayret verici özellikteki solungaçlı avcılar, suda avlandıktan sonra yüksek su basıncından yararlanarak ağızlarını temizlemek için haftalarca, hatta bazen yıllarca bekler. Kanatları çıkınca da avlarını havada aramaya başlarlar.
THE NEW YORK TIMES