Geçenlerde iki haftamı Çin Halk Cumhuriyeti'nde (ÇHC) seyahat ederek geçirdim, birçok zıtlığı olan uçsuz bucaksız bir ülke: eskiye karşı yeni, fakire karşı zengin, geleneksele karşı modern, Doğuya karşı Batı. Pek çok izlenimi olan tuhaf bir deneyim olsa da, en çarpıcı olanı, zenginlik ve israf arasındaki açık ve çelişkili ekonomik karşıtlıktır.
Ekonomik kalkınma bölgelerindeki Çin şehir silüetleri, en az 30 katlı yüksek apartman komplekslerinden oluşan iş bölgesi gökdelenlerinden oluşmaktadır. İkincisi, gökyüzüne doğru yükselen, bazen şehrin genişlemesini kolaylaştırmak veya şehrin bazı (merkezi) ana planına göre seyahat modellerini değiştirmek için kenar mahallelere yerleştirilen bir düzine kadar özdeş tasarımlı binadan oluşan gruplar halinde bulunur.
Etkileyici hızlarda daha yüksek binalar ve gökdelenler üreten birçok inşaat projesinde, kutu gibi siluetler çok sayıda kule vinci tarafından kesintiye uğratılıyor. Şehir kırsalı fethediyor ve çevreyi bir çekirge sürüsü gibi yiyip bitiriyor.
Bu görüntü, üretimden, muazzam ekonomik büyüme ve zenginlik yaratımı yaşayan bir toplumdan biridir.
Ancak gündüzün geceye teslim olmasıyla seyahat etmek, bu genişleyen Çin şehirlerinin çok farklı bir resmini gösteriyor. Batan güneş kule vinçleri daha da öne çıkarırken, bariz bir şekilde eksik olan şey medeniyetin işareti: yapay aydınlatma. Bu yeni inşa edilen binaların çoğu, gün batımına karşı ölü bir ağaç gövdesi kadar karanlık olan silüetler haline geliyor.
Beklendiği gibi, şehrin ortasında neon ışıklarla sarılmış cam ve metal gökdelenleri seyredebilirsiniz. Yine de aralarında, ölü değilse bile boş olan birçok karanlık bina şekli görüyoruz. Bu binalar mutlaka yeni ve taşınmaya hazır değiller, sadece oturulmamış ve kullanılmamışlar.
Bu görüntü, savurgan harcamalardan ve muazzam ekonomik hatalardan biridir. Kontrast korkutucu olduğu kadar şaşırtıcı. Bize son Çin ekonomik mucizesinin doğası hakkında önemli bir şey söylüyor: temelde sahte olduğu.
Çin ekonomisi, açıkça, bu bina inşaatları gibi devlet destekli, devlet tarafından planlanmış projelere çok fazla güveniyor. Çin ekonomisinin, herhangi bir Keynesyen girişim kadar gerçek değer yaratımından uzak olduğu anlamına gelen, aşırı ölçekte bir Keynesyen iş projesi olduğunu söylemek muhtemelen çok da abartı olmaz.
Çok konuşulan “Bir kuşak, bir yol” projesi uluslararası ölçekte aynı. Proje, Uzak Doğu'yu hem kara hem de su yoluyla Avrupa'ya bağlayan ipek yolunu modern altyapıyla yeniden oluşturmayı hedefliyor. Yaklaşık 60 ülkede çok sayıda altyapı projesinden ve projelerden yararlanmak için ticaret anlaşmalarından oluşan OBOR, Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan siyasi bir projedir. Devlet tarafından planlanmış ve devlet sponsorluğundadır ve en azından inşaat aşamasında, öncelikle yurtdışındaki Çinli şirketler için projeler yaratmayı amaçlamaktadır (anında etkisi sermaye çıkışı olmuş gibi görünse de). Planlandığı gibi Çin GSYİH'sını büyük olasılıkla artıracak ve piyasalardan ziyade planlamaya bağlı olması nedeniyle felaketle sonuçlanacak bir başarısızlık olacaktır. Ancak devletler GSYİH istatistiklerini kaba ve hatalı bir ölçümden ziyade gerçek ekonomik büyüme olarak düşünme eğiliminde olduklarından, proje ilk başta bir başarı gibi görünebilir.
Çin'in bize ekonomi ve ekonomi politikası hakkında öğrettiği şey, genellikle üniversite sınıflarında verilmeyen derstir: üretimde değer yaratma ve sermaye tüketimi arasındaki önemli ayrım. Çin'in ekonomik kalkınmasının öyküsü, büyük ölçüde, özellikle GSYİH açısından sürdürülemez, merkezi olarak planlanmış bir büyüme ama sürdürülebilir değer yaratma, sermaye birikimi ve girişimcilik eksikliğidir.
Üretilen, savurgan altyapı projeleri, hayalet şehirler veya yalnızca başka türlü yerleşim olan şehirlerdeki hayalet binalar olsa bile, üretim istihdam yaratır. Ancak bu işler yalnızca projeler devam ettiği sürece, yani yurt içinde tüketilebilecek, yurt dışından çekilebilecek, halihazırda yaratılmış sermaye olduğu sürece var olur.
Yazar - Per Bylund
Çevirmen - Zorbey Uyanık