Fenotip nedir?
Bir canlının baskın ve çekinik genlerinin, çevrenin de etkisiyle meydana gelen görüntüsüne fenotip denir. Kısaca yeni meydana gelen canlının dış görünüştür.
Dış görünüşe yansıyan karakteristiklerin tümü o organizmanın fenotipini oluşturur, içsel karakterler ise genotipi temsil eder. Ana-babadan geçen oğul bireylere kalıtım mekanizmasına bakarsak karakteristik özelliklerini belirleyen genetik özellikleridir. Genotipin resesif ya da baskın olmasına göre de fenotip belirlenir.
Fenotip, bir canlının sahip olduğu özelliklerin (karakterlerinin) tamamını ifade eder. Ancak fenotip deyince, bir canlının belirli bir veya birkaç karakterinin görünümü anlaşılır. Bu durumda, çalışma amacına bağlı olarak, karakter gruplarına giren özelliklerin tamamı ya da herhangi birisi, fenotipi açıklamada kullanılır. Taksonomistler, çalıştıkları bireyler ya da birey toplulukları hakkındaki ilk bilgileri, onların fenotiplerine bakarak elde ederler.
Fenotip, çıplak gözle de görülebilir, moleküler düzeyde de araştırılıp incelenebilir. Örneğin, bir çiçekli bitkinin gözle görülebilen morfolojik özelliklerin bütünü, ya da hergangi biri, o bitkinin fenotipi olabildiği gibi, aynı bitkinin DNA molekülünün dizilim sırası da o bitkinin fenotipini, adı geçen karakteler bakımından tanımlamada kullanılabilir. Her fenotip, ya da bir bireyin her karakteri, o bireyin genotipi ile çevresinin birbirleriyle değişik derecelerde etkileşimi sonucu ortaya çıkmaktadır.
Bir canlının fenotipi [ölçülüp, gözlenebilen karakter(ler)i], potansiyel olarak canlının genotipi (genleri) tarafından ortaya çıkarılmaktadır. Başka bir deyişle, genotip, fenotipi ortaya çıkaran potansiyel bir etkendir. Bu potansiyel etken, çevre faktörlerinin de devreye girmesiyle, canlının fenotipinin ortaya çıkmasını sağlar. Örneğin, karaçam (Pinus nigra) oluşumunda, tohumun anne-babasından aldığı kalıtsal özeliklere bağlı olarak 20-30 metre boy kadar varan bir karaçam ağacını ortaya çıkarma potansiyeli vardır.
Eğer bu oluşum, zigot oluşumundan itibaren, çok uygun çevre koşullarında gelişip büyümüşse genotipinde yazılı olan en yüksek potansiyele olaşacak görünüş bakımından boylu poslu bir ağaç olacaktır. Öte yandan, eğer aynı tohum gelişiminden itibaren fidan ve/veya genç ağaç safhalarında, uygun olamayan çevre koşullarında gelişmişse, bozuk yapılı, zayıf, kısa boylu bir ağaç olarak ortaya çıkacaktır.
Ama, yetiştiği çevre koşulları ne olursa olsun, ağaç yine karaçam olacaktır. Çevre farklığı ağacın boyunu, tepe çatısını, kalınlığını, genel görünüşünü, erkek çiçek, dişi çiçek, kozalak ve tohum büyüklüğünü, tohum verimini vb. etkilemekte, fakat “karaçama” özgü olan ve kalıtsal olan özelliklerini değiştirememekte, ya da çok dar sınırlar içinde değiştirebilmektedir.
Sözlükte "fenotip" ne demek?
1. Bir organizmanın çevre koşullarında gösterdiği değişiklik, soyserim.
Fenotip kelimesinin ingilizcesi
n. phenotype