Çeviri: Derya Sever
Yeni nesil süper öldürücüler dünya çapında milyarlarca temel böceği yok ediyor
Aralık 2018 ile Şubat 2019 arasında Brezilya’nın güneyindeki arıcılar tarafından beş yüz milyondan fazla bal arısı ölü bulundu. Yabani arılar sayılmış olsaydı, ölü sayısı muhtemelen çok daha fazla olacaktı. Laboratuvar analizleri, ana nedenin sentetik pestisitlere maruz kalmak olduğunu gösterdi[1]
İlk seri üretim sentetik pestisit olan ve daha çok DDT olarak bilinen diklorodifeniltrikloroetan, ticari hayatına bir savaş silahı olarak başladı; Asya ve Afrika’daki ABD birliklerini sıtma, tifüs ve diğer hastalıklardan koruyan sihirli bir buluştu. Amerikan savaş çabalarının amansız bir propagandacısı olan Time dergisi bu ilacı “İkinci Dünya Savaşı’nın en büyük bilimsel keşiflerinden biri” olarak nitelendirdi.”[2] Ucuz ve yapımı kolaydı ve Rachel Carson’ın Sessiz Bahar’da yazdığı gibi, bu ve diğer sentetik böcek öldürücüler önceki tüm ürünlerden çok daha ölümcüldü.
“Sadece zehirleme değil, vücudun en hayati süreçlerine girme ve onları uğursuz ve genellikle ölümcül yollarla değiştirme konusunda muazzam bir güce sahiptirler. Böylece işlevleri vücudu zarardan korumak olan enzimleri yok ederler, vücudun enerjisini aldığı oksidasyon süreçlerini bloke ederler, çeşitli organların normal işleyişini engeller ve bazı hücrelerde habisleşmeye yol açan yavaş ve geri döndürülemez değişimi başlatabilirler.”[3]
1945’te sivil kullanım için piyasaya sürülen DDT, büyük ölçekli monokrop tarımın yükselişiyle ayrılmaz bir şekilde bağlantılıydı. Sadece tek bir tür bitki eken bir çiftçi, o ürünü yiyen birkaç tür için çekici bir büfe oluştururken, yırtıcılarına ev ve örtü imkanı tanımıyordu. DDT, monokropların çektiği böcekleri öldürerek monokropları güçlendirdi. Bunun gibi reklamlar çiftçilere ve tüketicilere “tüm insanlık için bir nimet” olduğunu söylüyordu.
Ancak yaşanan tecrübeler bunun tek başına bir fayda sağlamadığını kısa sürede kanıtladı.
Carson’un yazdığı gibi, “böcek öldürücüler seçici zehirler değildir: kurtulmak istediğimiz tek bir türü seçmezler.”[4] DDT püskürtülmüş böcekleri yiyen kuşlar ve püskürtülmüş tarlaların yakınındaki akarsulardaki balıklar öldü. Yakındaki meyve bahçeleri ilaçlandığında arıcılar yüzlerce sağlıklı kovanını kaybetti. Zehir besin zincirleri boyunca aktı: DDT’ye maruz kalan böcekleri yiyen küçük hayvanları yiyen kuşlar, yavruları gelişemeden kırılan ince kabuklu yumurtalar bıraktı. Tarım işçileri pestisit zehirlenmesinden ölüyordu ve 1950’lerin sonlarında DDT ve yaygın olarak kullanılan diğer pestisitlerin kanserojen olduğuna dair kanıtlar vardı.
Günümüz iklim bilimcileri gibi, Carson da kendisini ve genel olarak ekoloji bilimini itibarsızlaştırmak için acımasız bir endüstri kampanyasıyla karşı karşıya kaldı, ancak nihayetinde- ne yazık ki ölümünden sonra- DDT 1970’lerde Kuzey Amerika ve Avrupa’da çoğu kullanım için yasaklandı. DDT de dahil olmak üzere dokuz organoklorin pestisit, 2004 yılında yürürlüğe giren uluslararası bir anlaşma ile küresel olarak yasaklandı.
Ancak düzenlemeler ve anlaşmalar tarım kimyasalları gerçeğinin çok gerisinde kaldı. Kimya şirketleri DDT’nin yerine başka öldürücüler koymak için servet harcadı. Pestisit üretimi ve kullanımı artık Carson’ın zamanından çok daha fazla ve en çok kullanılan ürünler onun hayal edebileceğinden çok daha ölümcül. Kapitalist tarımın böceklere karşı on yıllardır sürdürdüğü kimyasal savaş, böceklerin azalması ve yok olmasının başlıca nedenlerinden biri haline geldi ve muazzam bir tarım-kimya endüstrisi bu ölümlerden kâr elde etti. Kanadalı çevreci Nick Gottlieb’in yakın zamanda yazdığı gibi, çevre hareketi Sessiz Bahar’dan yanlış bir ders çıkardı.
“Hareket, eksik olan tek şeyin halkın bilinçlenmesi olduğu fikrine sarıldı, ancak Carson’ın analizinin daha radikal kısmını anlayamadı: yıkım, doğuştan gelen, tüketici güdümlü bir tür zehir talebi nedeniyle değil, öncelikle aşırı üretken bir kimya endüstrisi için pazar yaratmak amacıyla gerçekleştiriliyordu…
“Carson bize tarımsal kimya endüstrisinin yarattığı çorak dünyanın canlı ve zorlayıcı bir tanımını yaptı. Ancak bunun içinde bunun neden gerçekleştiğine dair net bir analiz gizliydi: kapitalizmin doğasında var olan birikim dürtüsü ve şirketlerin ve kapitalistlerin pazar yaratmak ve kârlarını artırmak için devletin kendisi de dahil olmak üzere ellerindeki her aracı kullanma istekliliği.”[5]
Carson’un en ileri görüşlü uyarılarından biri, hedef organizmalar bağışıklık geliştireceği için çiftçilerin giderek daha büyük miktarlarda pestisit kullanmak zorunda kalacaklarıydı- “kimyasal kontrol kendi kendini sürdürür, sık ve maliyetli tekrar gerektirir.”[6]Yıllar sonra İngiliz böcekbilimci Dave Goulson’un belirttiği gibi, böcek ilacı çarkı her zamankinden daha hızlı ilerliyor.
“Resmi hükümet istatistiklerine göre, Birleşik Krallık çiftçileri 1990 yılında 45 milyon hektarlık ekilebilir araziye böcek ilacı uyguladı. 2016 yılına gelindiğinde bu rakam 73 milyon hektara yükseldi. Gerçek ekin alanı ise 4,5 milyon hektarla tamamen aynı kalmıştır. Böylece her bir tarlaya ortalama olarak 1990’da on kez pestisit uygulanırken, bu sayı 2016’da 16,4’e yükselmiştir; bu da sadece yirmi altı yılda yaklaşık yüzde 70’lik bir artış anlamına gelmektedir.”[7]
Carson Sessiz Bahar’ı yazdığında, pestisit endüstrisi dünyadaki her bir dönüm ekili araziye yarım kilo uygulayacak kadar zehir üretiyordu. Bugün ise bunun üç katını üretiyor. Nick Gottlieb’in de belirttiği gibi, pestisit direnci kimyasal üreticileri için bir sorun değil, bir iş planıdır.[8]
Bu iş planı sadece daha fazla kimyasal öldürücü satmayı değil, aynı zamanda daha ölümcül ürünler icat edip satmayı da içeriyor. Böcek yaşamının 21. yüzyıldaki düşüşü sadece daha büyük dozlarda zehir uygulanmasıyla değil, aynı zamanda yeni nesil süper öldürücülerin teşvik edilmesiyle de hızlandı.
Çiftçiler uzun zamandır tütünü suya batırarak ve yapışkan hale getirmek için biraz deterjan ekleyerek doğal bir böcek ilacı yapılabileceğini biliyordu. Meyve ve sebzelerin üzerine püskürtülen nikotin çözeltisi, yaprak bitlerini ve diğer emici böcekleri öldüren bir temas zehiridir. 1992 yılında Bayer benzer bir kimyasalı – neonikotinoid yeni nikotin benzeri anlamına gelir – piyasaya sürdü ve üç yıl içinde küresel böcek ilacı pazarının %85’ini ele geçirdi. 2016 yılına gelindiğinde Bayer ve yarım düzine diğer üreticinin satışları yılda üç milyar ABD dolarını aştı ve bu da onu dünyanın en yaygın kullanılan ve en karlı böcek ilacı haline getirdi.
Neonikotinoidler (kısaca neonikler) çiftçilere üç önemli fayda sağlamaktadır. İnsanlar için önceki böcek ilaçlarına göre daha az zararlıdırlar. Kullanımı kolaydır – en yaygın şekli tohum kaplamasıdır, bu nedenle sadece mahsulün ekilmesi korunma sağlar. Ve böcekleri öldürmede son derece başarılılar: küçük bir doz, aynı miktardaki DDT’den 7.000 kat daha fazla bal arısını öldürebiliyor.”[9] ABD tarım arazileri üzerinde 2019 yılında yapılan bir araştırmaya göre “tarım arazileri ve çevresindeki alanlarda böcek ilaçlarının toksisite yükü son yirmi yılda yaklaşık 50 kat arttı.”[10]
Nikotin ve diğer birçok böcek ilacının aksine, neonikler sadece bitkilerin yüzeylerinde durmaz – bitkilerin dolaşım sistemleri boyunca yayılarak kök uçlarından en üstteki yapraklara kadar her şeyi zehirli hale getirir. Kimyasalın sadece yüzde beşi hedef bitkilere ulaşır ve neonikler suda çözünebildiği için yeraltı sularıyla diğer bitkilere ve akarsulara taşınır. 100’den fazla ülkede başlıca ürünlerin tohumları böcek ilacıyla önceden kaplanmış olarak satıldığından, kasıtlı olarak işlenmemiş olanlar da dahil olmak üzere dünya çapındaki araziler zehirlenmiştir.
ABD Tarım Bakanlığı tarafından yapılan araştırmalarda çok çeşitli ürünlerde ve hatta bebek mamalarında neonikotinoid kalıntıları bulunmuştur.[11] 2017 yılında on üç Çin şehrinde yüzlerce kişi test edildiğinde, neredeyse her bireyin idrarında böcek ilacı bulunmuştur.[12]
Nikotinoidlerin yaygın kullanımı böcek kıyametinde, özellikle de tozlayıcıların azalmasında önemli bir rol oynuyor.
“Açık olması gereken, ancak bu yeni kimyasallar kullanılmaya başlandığında kimseyi endişelendirmemiş gibi görünen şey, bitkinin tüm kısımlarına yayılan her şeyin polen ve nektara da yayılacağıdır. Ve tabii ki kolza ve ayçiçeği gibi mahsuller tozlaşmaya ihtiyaç duyar ve birçok arı türü tarafından popülerdir, bunların hepsi de mahsuller çiçek açtığında kendilerini böcek ilacıyla zehirliyor olabilir.”[13]
Tozlayıcılar arasında tahribata yol açmak için ölümcül miktarlarda neonikotinoid gerekmez. Besinlerindeki milyarda bir gibi küçük bir miktar arıların bağışıklık sistemlerini zayıflatır, yön bulma yeteneklerini bozar ve kraliçelerin yumurtlama ve yaşam sürelerini azaltır. Sonuç olarak, neonikotinoid bazlı insektisitler ticari kovanlarda anormal derecede yüksek ölüm seviyelerine neden olmuştur – örneğin ABD’de 2020-2021 kışında, yönetilen bal arısı kolonilerinin %45’i yok olmuştur, bu da kayıtlardaki ikinci en büyük ölümdür.[14] Bu kayıpların yerini doldurmak için işçi arı ve ana arı yetiştiren bütün bir yan sanayi gelişmiştir.
Yeni nesil süper öldürücüler tarafından kaç çeşit böceğin öldürüldüğünü kimse bilmiyor, ancak Dave Coulson’ın dediği gibi, “Artık dünyadaki tüm böcek türlerinin çoğunun kronik olarak böcekleri öldürmek için özel olarak tasarlanmış kimyasallara maruz kalması muhtemel görünüyor.”[15]
Aynı zamanda, genetik mühendisliği çiftlikleri böcek yaşamına karşı daha da saldırgan hale getirmiştir.
Dipnotlar
[1] Pedro Grigori, “Half a Billion Bees Dead as Brazil Approves Hundreds More Pesticides,” Mongobay, August 23, 2019.
[2] “DDT,” Time, 12 June 1944.
[3] Rachel Carson, Silent Spring (Mariner Books, 2002), 16.
[4] Carson, Silent Spring, 99.
[5] Nick Gottlieb, “The Lesson We Should Have Learned from ‘Silent Spring,’” Canadian Dimension, January 3, 2023.
[6] Carson, Silent Spring, 98.
[7] Dave Goulson, Silent Earth: Averting the Insect Apocalypse (HarperCollins, 2021), 87-8.
[8] Gottlieb, “The Lesson We Should have Learned.“
[9] Goulson, Silent Earth, 90-1.
[10] Michael DiBartolomeis et al., “An Assessment of Acute Insecticide Toxicity Loading (AITL) of Chemical Pesticides Used on Agricultural Land in the United States,” PLOS ONE, August 6, 2019. AITL is a measure that combines toxicity, the total amount used, and the persistence of the poison over time.
[11] Hillary A. Craddock et al., “Trends in Neonicotinoid Pesticide Residues in Food and Water in the United States, 1999–2015,” Environmental Health 18, no. 1 (January 11, 2019).
[12] Tao Zhang et al., “A Nationwide Survey of Urinary Concentrations of Neonicotinoid Insecticides in China,” Environment International 132 (November 2019).
[13] Goulson, Silent Earth.
[15] Goulson, Silent Earth, 109.