BAŞKA ÜLKEDEN GELİP İSTANBUL'A AŞIK OLAN 11 YABANCI İSİM
17 Mayıs 2017 Çarşamba
İstanbul'da doğmadılar ama İstanbul'u gördüklerinde hayran kaldılar. Bazısı İstanbul'u bırakıp dönemedi bazısı ise İstanbul için uzun uzun yazılar yazdı. İşte İstanbul'a adeta aşık olan 11 ünlü isim...
1
John Frelly
34 yaşında, Robert Koleji'nde fizik öğretmenliği yapmak üzere İstanbul'a gelen Freely, New York, Boston, Londra, Atina ve Venedik'te yaşadıktan sonra 1993 yılında akademisyen olarak Boğaziçi Üniversitesi'ne döndü. John Freely, sadece Boğaziçi Üniversitesi'nin değil Osmanlı ve Türk tarihine ve İstanbul'a olan ilgisiyle Türkiye'nin de hafızası olmuş bir isimdi. 1960'lı yıllarda Yaşar Kemal, Aliye Berger, Ömer Uluç gibi Türkiye'nin önde gelen sanatçılarıyla da dostluk kuran John Freely'nin ilk kitabı Strolling Through Istanbul: A Guide to The City (İstanbul'u Gezmek İsteyenler İçin Bir Şehir Rehberi) 1972'de yayımlandı. Ömer Uluç'un “John, sen İstanbul'un hafızasısın'' sözünü şehrin adım atılmadık yerini bırakmayarak sonuna kadar hak eden Freely'nin çoğu Osmanlı tarihi ve İstanbul üzerine, birçok dile de çevrilmiş 50'den fazla kitabı bulunuyor. İstanbul aşığı olan Frelly, 20 nisan 2017'de hayatını kaybetti.
2
Pierre Loti
Birçok kez İstanbul'da bulunmuş olan Pierre Loti, İstanbul'a ilk kez 1876 yılında bir Fransız gemisiyle, görevli subay olarak geldi. Loti, Osmanlı yaşam biriminden etkilendi ve pek çok eserinde bu etkiyi gösterdi. Aziyadé adlı ormanına adını veren kadınla burda tanıştı. İstanbul'da bulunduğu zamanlarda Eyüp'te yaşadı. İstanbul'a hayran olan Pierre Loti, kendisini her zaman Türk dostu olarak nitelendirdi. Pierre Loti'nin İstanbul'la ilgili unutulmaz cümlesi; "Ah İstanbul! Beni büyüleyen isimlerden en çok büyüleyeni yine sensin"
3
Edmondo De Amicis
1874 yılında yirmi sekiz yaşındayken ziyaret ettiği İstanbul'a hayran kaldı. İstanbul ve Türkiye gezilerini, 2 ciltlik Costantinopoli (1877) adlı eserinde anlattı; bu eser, Türkçeye İstanbul (Reşad Ekrem Koçu çevirisi; kısaltılmış metin) ve İstanbul (Beynun Akyavaş çevirisi; tam metin) başlıklarıyla çevrilmiştir.
4
Alphonse de Lamartine
1830'da Fransa tahtına Louis-Philippe'in geçmesinden sonra politikaya atılmak için diplomatik görevlerinden istifa eden şair, seçimleri kaybedince karısı ve kızını yanına alarak özel bir gemi ile doğu seyahatine çıktı. Seyahatleri, tamamı Osmanlı Devleti sınırları içinde bulunan Lübnan, Filistin, Suriye ve İstanbul'u kapsıyordu. Hasta olan kızı Julia bu seyahat sırasında hayatını kaybedip Beyrut'ta toprağa verilince uzun sure şehirden ayrılamadı. Kızının ölümünden duyduğu umutsuzluk, Géthsémani adlı eserinde ifade buldu.
1833'te milletvekili seçildiği haberinin gelmesi üzerine seyahatini sonlandırarak Anadolu ve Almanya üzerinden dönüş yoluna girdi. İstanbul'u ziyareti sırasında padişah Abdülmecit tarafından iyi karşılandı, kendisine refakat etmek üzere Namık Paşa ve Halil Rıfat Paşa görevlendirildi. Seyahat hatıralarını 1835 yılında dört cilt halinde bastırdı.
"Dünyaya son kere bakacaksın deseler bu bakışı İstanbulun Çamlıcasından isterdim." Lamartine
5
James Baldwin
Tam ismiyle James Arthur Baldwin zor bir çocukluk-gençlik döneminin ardından yetişkinliğinde de doğup büyüdüğü yerde, A.B.D.'de rahat edememiş başarılı bir romancı, oyun yazarı ve şair. Afroamerikan ve eşcinsel oluşu kendi ülkesinde yaşayışını güçleştirince Fransa'da, İsviçre'de ve Türkiye'de yaşamının büyük bir kısmını geçiren Baldwin'in İstanbul'a gelişi ünlü aktör Engin Cezzar‘ın davetiyle gerçekleşti.
Kimse tarafından rahatsız edilmeden üçüncü romanı “Another Country"ye devam edebildiği İstanbul'da, Engin Cezzar'ın evinde, 10 yıldır üzerinde çalıştığı bu kitabı 2 aylık bir sürede bitirdiği söylenir. Baldwin, Türkçe bilmemesi ancak tanıştığı pek çok kişinin kendisine “Arap” diye seslenmesiyle İstanbul'da şöhreti ve sıradan bir hayatı aynı anda yaşama şansı buldu.
6
Mark Twain
Quarker isimli gemiyle, Ağustos 1867 İstanbul'a geldiği düşünülen Twain, o dönemin diğer Batılı gezginleri gibi İstiklal Caddesi'nde yer alan bir otelde kalmış ve "The Innocents Abroad or The New Pilgrims' Progress" başlıklı kitabında Tarihi Yarımada, Haliç ve Üsküdar ve çevresine yer vermişti.
Deniz yoluyla İstanbul'a ulaşan yazar ilk olarak şehrin coğrafi konumunu betimlerken, şehri "(...) Demirlediğimiz yerden bakınca şimdiye kadar gördüğümüz en güzel kent" şeklinde nitelendiriyor. Ancak şehre ayak bastığında bu "çekiciliğin ve soylu görüntünün" kaybolduğunu söyleyen yazar, "Kıyıya doğru yola çıkışınızdan geri dönüşünüze kadar geçen zaman içinde nefret ediyorsunuz bu şehirden. Kara uçsuz bucaksız bir sirkti. Daracık sokakları, arı kovanlarından daha kalabalıktı. (...)" sözlerine yer vermiş. Sokakları, dükkanları, sosyal ortamı aynı eleştirel üslupla betimleyen yazar "İstanbul'da bir sokak, insanın görmesi gereken bir yer, ancak sadece bir kez" diyor.
7
Gustave Flaubert
Flaubert; İstanbul'un görkemli tarihi eserleri olan Galata Kulesi'nden, muhteşem Ayasofya Camisi'nden, göz kamaştırıcı Topkapı Sarayı'ndan ve Osmanlı'nın yıkılmaz surlarından hayranlığını gizleyememiştir. Maxime Du Camp İstanbul gezisinden çok zengin bir fotoğraf koleksiyonuyla döner, Flaubert bir dostuna yazdığı bir mektupta, İstanbul'dan ayrılışını şöyle anlatır: “İstanbul'a hoşça kalasın derken; geberircesine üzüntülüydüm. Hoşça kalın camiler… Hoşça kalın çarşaflı kadınlar… Hoşça kalın kahvelerdeki iyi yürekli Türkler… Beş hafta geçirdik İstanbul'da. Altı ay kalmak gerekirdi.”
8
Gérard de Nerval
Birçok defa Türkiye'ye de uğramış, İstanbul'un en çok mezarlıklarını beğenmiştir. Yer yer gazeteci diliyle yer yer de sanatçı duyarlılığı ile Osmanlıyı ve gelenekleri ve de İstanbul'un muhteşem güzelliği karşısındaki etkilenişi kaleme almıştır.
9
Umberto Eco
Büyük İtalyan yazar Umberto Eco İstanbul hakkındaki düşüncelerini şöyle belirtmiştir; "İzlenimim o ki; çoğu Türk insanı bir yandan Avrupalı olmak istiyor ama bir yandan da geleneklerinden vazgeçmek istemiyor. Eco; “İstanbul, dünyada gördüğüm en güzel dört şehirden biri. Roma, Rio de Janerio, New York ve İstanbul. Bu dört şehre derin entelektüel duygular besliyorum. Eco, Türkiye'yi de "Sanki devamlı bölünmüş olmaya mahkûm edilmiş, nereye gitmesi gerektiğini hiçbir zaman bilemeyen bir ülke gibi"
10
Agatha Christie
Agatha Christie'nin İstanbul'a ilk gelişinde, ilk eşi tarafından terk edilmiş olduğunu ve yeni bir yaşama başladığını dile getiren torunu Mathew Prichard, "Burası onun için yeni bir dünyaydı. Bir nevi, sevdiği bir oyunu oynayarak eğlendiğini söyleyebilirim. Bu nedenle eşimle birlikte burada olmak çok güzel bir his" ifadelerini kullanmıştı.
11
Arthur Conan Doyle
II. Abdülhamid''in polisiye romanlara düşkünlüğü nedeniyle on bin kitaplık kütüphanesinin iki binden fazlası yalnızca polisiye romanlardan oluşduğu biliniyor. Abdulhamid'in bu beğenisi nedeniyle ünlü İngiliz dedektif Sherlock Holmes''in yazarı Arthur Conan Doyle''ı İstanbul''a davet edip, kendisini Mecidiye Nişanı ile ödüllendirdiği de eskiden beri söyleniyor. Arthur Conan Doyle bu vesileyle İstanbul'a hayran kaldı.