1837-1884 Yılları arasında yaşamış Ermeni Patrik. Asıl adı Boğos'tur. 1852 yılında Hasköy'de ki Nersesyan Okulu'nda eğitim almıştır, eğitimini tamamladıktan sonra Edirne'de bulunan Arşagunyan Ortaokulu'nda öğretmenlik yapmıştır. Burada ki görevi sırasında kariyerinde ilerlemeye devam eden Varjabedyan, episkopos Arisdages Rafaelyan tarafından din adamı ilan edilmiştir. Bu görev sebebiyetiyle Nerses adını almıştır. 1859 yılında Hasköy'de bulunan Surp Isdepanos Ermeni Kilisesi'nin vaizliği görevine getirildi. Bu görevi Ermeni Patrikliği Ruhani Meclisi üyeliği izledi. Bu göreve getirilmesinden kısa süre sonra Kilikya patriği II. Girages Açabahyan’ın elinden Sis Ermeni Kilisesi'nde episkopos ünvanını aldı. Sonrasında iki yıl önce üyeliğine seçildiği Ruhani Meclisin başkanlığına getirildi. 1865 yılında görevi sırasında Mısır'a yollandı ve çalışmalarını burada sürdürdü. Burada Nubar Paşa'dan maddi yardım aldı ve İstanbul'a dönünce onun adına bir okul kurdu. 1870 yılında İzmit bölgesi ruhani liderliği görevini üstlendi. Yine aynı yıl Ermeni Taşra Komisyonu başkanlığına getirildi. 1872 yılında Kafkasya'ya gitti ve bölgede Samatya yangını (1866) mağdurları için yardım kampanyaları düzenledi.
Nerses, Patrik Mıgırdıç Hrimyan'ın görevden istifasından sonra bir süreliğine göreve vekâleten devam etti. 14 Nisan 1874 tarihinde Ermeni Genel Meclisinin ortak kararıyla II. Nerses adıyla patrik atandı. 1877-78 Rus savaşı başlamadan önce görevde olan II. Nerses liderliğindeki Ermeni Genel Meclisi, savaş sırasında Osmanlı devletini asker açısından destekleme kararı aldı. Bunun neticesinde Patrik Nerses, II. Abdülhamit tarafından birçok devlet nişanıyla ödüllendirilmiştir. Savaş başladıktan kısa süre sonra, Rus Çarlığı hızla ilerlemeye başladı, Balkanlarda birçok yeri işgal etmelerinin akabinde Plevne şehrini de almaları savaşın seyrini belirlemişti. Ermeni Genel Meclisi ikinci kez toplanarak, ilk aldıkları kararı iptal ettiler. Rus ordusu Yeşilköy'e geldiği zaman Osmanlı devleti teslim oldu. Patrik Nerses, Rus orduları komutanı Grandük Nikola ile antlaşma öncesinde görüşerek, antlaşmada Ermeniler lehine imtiyazlar sağlanmasını talep etti. 3 Mart 1878 tarihli Ayastefanos antlaşmasının 16. Maddesinde Ermenilerin lehine düzenlemelerin yapılmasını, bu düzenlemelerin Rus çarlığı tarafından kontrol edileceği belirtildi. Böylece ilk kez uluslararası bir antlaşmada Ermeniler için bir hüküm yer aldı. Bölgedeki ağırlığın Ruslar lehine fazlaca değiştiğini gören Avrupa devletleri baskı yaparak Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşmasını iptal ettirip yeni antlaşma isteminde bulundular. Bunun neticesinde Berlin Konferansı yapıldı ve Berlin Antlaşması ile Rusya'nın bölgede ki çıkarları törpülendi. Yine sözü geçen bu ikinci antlaşmada da Ermeniler lehine ayrıcalık yapılması ve bunun Rusya'nın kontrolüne açık bırakılması talep edildi. Patrik Nerses, Rusya'nın yanı sıra farkındalık yaratmak ve batı kamuoyununun dikkatini Ermeni meselesine çekmek için dönemin İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Salisburg’a 13 Nisan 1878 tarihli dilekçe göndermiştir. Söz konusu dilekçede Doğu Anadolu ve Kilikya bölgelerinde Ermenilerin daha rahat yaşayabilecekleri bir Hristiyan yönetimin olması gerektiğini talep etmiştir.
Kaynakça
İsmail Şahin, Ermeni Olayları Sırasında Kıbrıs Adası’nın Rolü (1878-1900), Uluslararası Hukuk ve Politika Cilt 8, Sayı: 31, 2012.