Kaplıcalar
Lesvos’ta birinci deneyimsel turizm gelişme ekseni ziyaretçilerin, hemen hemen bütün adada zeytin alanları arasında bulunan kaplıcalar ve hamamlara istinaden seçtikleri etkinliklerle ilgilidir. Bunlar ziyaretçileri eşsiz bir dinlenme ve ruh ile bedeni “arındırma” seyahatine davet ederler. Halen Antik çağlardan beri tedavi amaçları için kullanılmaktadırlar.
En eski kaplıcalar Thermi kaplıcalarıdır; burada Thermia Artemis tanrıçasına adanan büyük tapınak vardı ve hekim Klavdios Galinos tarafından anılmaktadır. Eski hamamların yanında çağdaşlan bulunmaktadır. Su kızılımsı, 45,90 C, demir içerir ve radyasyonu 0,8 Mache olup, romatizmaya, artritis ve jinekolojik hastalıklara iyi gelmektedir. Ayrıca diyabet, karaciğer ve böbrek, kan ve dolaşım sistemi hastalıklarına iyi geldiği düşünülmektedir.
Gera Körfezi Kaplıcaları. Doğu sahilinde, Midilli yakınındadır. Klor ve sodyumlu, 39,7o C, radyasyonu 1,8 Mache olup, iki hamamdan çıkar (kadınlar -erkekler). Suyu jinekolojik hastalıklara, romatizma, artritis ve sinir hastalıklarına iyi gelir. Ayrıca böbrek taşları, safra kesesi taşları, bronşit ve bağırsak hastalıklanna iyi geldiği düşünülmektedir.
Lisvori Kaplıcaları: Roma döneminde çalıştığı düşünülmektedir. Iki ayrı hamam; bulunmaktaydı. Klor ve sodyumlu, 690 C ve radyasyonu 2,5 Mache’dır. Polihnito kaplıcalarının iyi geldiği hastalıkların aynıları için tavsiye edilir.
Eftalou Kaplıcaları: Mithymna yakınlarında eski Hamam ve modern bir tesis vardır. Klor ve sodyumlu, 46,5o C ve radyasyonu 14,6 Mache’dır. Kronik romatizmalara, artritis, lumbago-siyatiğe, jinekolojik hastalıklara ve böbrek taşları ile solunum problemlerine iyi gelmektedir.
Polihnito Kaplıcaları: Polihnito Kaplıcaları Osmanlı döneminden beri kullanılmaktadır. Adanın bağımsızlığından sonra burayı Polihnito Belediyesi almış ve 1953 yılında, bugün kadınlar havuzu olarak işleyen ikinci havuzu inşa etmiştir. Günümüzde modem hamamları vardır. Klor ve sodyumlu olup, biri 81,4o C derece ve 6 Mache radyasyona sahip, diğer ise 76,10 C derece 1,6 Mache radyasyona sahiptir. Lumbago, kas ağrıları ve romatizmalara iyi gelmektedir.
İbadet Yerleri
Lesvos’un kutsal yerleri sayıca çok ve önemlidirler. Büyük öneme ve geniş bir etki alanına sahip olan ibadet yerleri ağı oluşturmaktadırlar. ibadet edenlerin gözünde ada imtiyazlı bir maddi dünyadır, ancak kutsal şekilleri ile görülmeyen ruhani dünyayı “gösterebilmektedir” ve tanrısal ile insani öğe etkileşim içindedir.
Lesvos’un kutsal, dini, ibadet yerleri ve bunlarla bağlantılı olan ritüel uygulamaları, Lesvos’un küçük toplumları, insanların günlük yaşamı, ekonomileri ve faaliyetleriyle iç içedir. Lesvos’un en ünlü ibadet mekanları şunlardır:
Agaisostaki Meryem Ana Kilisesi
Yunanistan’ın en önemli 15 Ağustos ibadetlerden ve yortulanndan biridir. Büyük panayır düzenlenir ve Lesvos adasının yer yerinden insanlar, mesafeyi yürüyerek bile Agiasos’a akın ederler. Agiasos Meryem Ana Kilisesinde Isa’yı kucağında tutan Meryem Ana’nın ikonası bulunmaktadır ve rivayete göre, Evangelist Louka tarafından mastika ve mumla imal edilmiştir ve Kudüs’ten Agiasos’a, Filistin’e tecrit edilen ikona sever keşiş Efesli Agathon tarafından taşınmıştır. Meryem Ana’nın Bizans ikonası 0,56×0,62 ebatlannda olup ‘Tann Annesi Kutsal Siyon” yazısına sahiptir.
Taksiarhis Mantamados Arhangelos Mihail Manastırı
Agathon’un Lesvos’a tam olarak ne zaman geldiği belli değil (belki de 803’de). Ancak 830’da vefat ettiği bilinmektedir. 1170 yılında bugünkü konumda bulunan ilk kilisenin temelleri atılmıştır. 1173 yılında kilise açılmıştır ve 1806 yılına kadar açık kalmıştır. Ikinci kilisenin inşası o zamanın Midilli Metropolit’ ve sonrasında Istanbul Rum Patriği leremias’ın ve Agiasos Topluluğu önde gelenlerinin inisiyatifi le gerçekleşmiştir. Ancak 6 Ağustos 1812 tarihinde yangında imha olmuştur. Ancak büyük bir şans eseri Meryem Ana’nın ikonası ile kutsal ikonaların birçoğu kurtulmuştur. 1815’lerde bugün mevcut olan kilise inşa edilmeye başlanmıştır.
Arhangelos Mihail manastın, Myrofores Pazarında kutlar. O gün büyük bir dini ve ticari panayır gerçekleşir ve bunun zirve noktası boğa kesme geleneği ve bunu izleyen, ibadet edenlerin yediği geleneksel keşkek yemeğinin yapımıdır. Arhangelos Mihail adanın koruyucusu konumundadır. Mucizelerin ünü bütün dünyaya yayılmıştır. İnanırların rüyaları ve vizyonlarına göre, demir ayakkabılar ve inanırları korumak için her yere koşar. Manastır adanın kuzeydoğu kısmında Mantamados köyüne yakın mesafede bulunmaktadır. İlkbaşta yapılan küçük kilise 17nci yy.a aitti. 1879 yılında yeniden temellerden inşa edilmiştir ve üç bölmeli bazilika ritminde yapılmıştır. İç kısmında tapınağın önündeki eski ikonalar arasında, lüks bir bölme içinde Arhangelos Taksiarhis’in kabartmalı ikonası bulunmaktadır. Rivayete göre, ikona alçı ve manastırda yaşayıp Sarakusluların saldırısı sonrasında öldürülen keşişlerin kanından yapılmıştır. Mantamados Taksiarhis’i sadece Lesvos’un değil, bütün Ortodoks dünyasının tek kabartmalı ikonudur.
Thermi Karyes’teki Agios Rafail Manastırı
Rafail, Nikolaos ve İrini Azizleri, Aziz Şehitlere girmektedir. Yaşamlan hakkında az şey biliyoruz. Lesvossun Thermi bölgesinde yapılan bir kazıda bilinmeyen bir kişinin mezarı keşfedilmiştir ve sürekli görülen vizyonlarda kendini belli ettiği üzere, Şehit Aziz Rafail’e aittir ve kendisi Şehit Aziz Nikolaos ve Agia İrini ile birlikte şehit olmuştur. Agios Nikolaos’un mezan ve kemikleri 13 Haziran 1960 tarihinde bulunmuştur. Agios Rafail Myli Ithaka’dan olup 1410 yılında doğmuştur. Rahip olmadan önce Bizans ordusunda kariyer yapmıştı. O dönemde Agios Rafail’in yakınında hizmetçisi olarak Agios Nikolaos bulunmaktaydı. Nikolaos rahip olmuş ve devamla diyakoz ilan edilmiştir. Istanbul Türklerin eline geçince Agios Rafail refakatı ile birlikte Aleksandroupoli limanından Midilliye ulaşmıştır. Orada başka rahiplerle birlikte eski Genesis tis Theotokou Manastınna yerleşmiştir. Bu manastır eskiden kadın manastın olup Thermi köyünde, Karyes tepesinde kuruluydu. Devamla manastınn rahibi olarak Agios Rafail seçilmiştir. Birkaç yıl sonra. 1463’de Lesvso Türklerin eline geçmiştir ve onlar manastıra yaptıklan bir istilada Agios Rafail ile Agios Nikolaos’u yakalamışlardır. Sert ve acımasız işkenceler takip etmiş ve gerek Agios Rafail gerekse Agios Nikolaos çok sert bir şekilde şehit düşmüşlerdir. Azizlerle birlikte. Thermi’nin ileri gelenlerinden Vasilios’un kızı oniki yaşındaki irini de şehit düşmüştür. Azizler Rafail. Nikolaos ve irini hakkındaki mucizeyi işaretlerden sonra. kemiklerinin varlığı öğrenilmiştir. Devamla, Şehit Azizler Rafail, Nikolaos ve İrini adına yeniden inşa edilen manastır büyük bir manastır topluluğuna dönüşmüştür. Kadın manastırıdir.
Kalloni’deki Leimonos Manastırı
Agios Egnatios günü 14 Ekim tarihinde kutlanır. Mithymna Başpiskopozu Agios Ignaitos Agallianos tarafından 1526 yılında inşa edilmiştir, daha doğrusu yeniden inşa edilmiştir -zira rivayete göre, bir Bizans manastırının kalıntıları üzerine inşa edilmiştir. Erkek Kutsal Patrikhane ve Stavropigi Leimonos Manastırı, Lesvos adasının kilise tarihinde son beş yüzyıl boyunca hakim konumdadır ve bu yüzyıllar boyunca önemli ruhani ve eğitici rol oynamıştır, aynı zamanda ise merkezi ve batı Lesvos’un ekonomik ve sosyal kalkınmasına önemli hizmetler sunmaktadır. Zengin el yazıtları ve basılı kitap kütüphanesine sahiptir (yaklaşık 5.000 adet), ayrıca Yunan ve Osmanlı evrak arşivi vardır. Mekanında folklor – jeoloji müzesi müzesi ve huzur evi bulunmaktadır.
Batı Lesvos’taki İpsilo Manastırı
Agios İoannis Theologos Manastın, Ordymnos dağının tepesinde, Sigri yolu üzerinde, bütün batı Lesvos’un uyumayan bekçisi olarak inşa edilmiştir. İşbu tam bu konumundan dolayı l8inci yüzyıldan itibaren İpsilo (Yüksek) Manastır olarak bilinir. Mimarisi hisar tarzındadır. Manastırın zaten Bizans döneminden itibaren mevcut olduğu tahmin edilmektedir. Ancak kuruluş dönemi kesin bir şekilde tayin edilememektedir. Manastınn kaydadeğer tarihi kütüphanesi bulunmaktadır ve burada elli dokuz adet el yazması, iki işlevsel papirüs, defter ve onlarca eski tip kitap bulunmaktadır. Arşivinde patrik ve metropolit mektupları, firmanlar, satış sözleşmeleri, vasiyetnameler. sözleşmeler, hitabeler, dağıtıcılar ve daha birçok evrak bulunmaktadır. Manastırın müzesi de kaydadeğerdir ve burada yukarıda anlatılanların yanısıra, değerli tarihi sanat eşyaları vardır.
Petra’da Panagia Glykofilousa Kilisesi
Onbeş Ağustos’un en güzel ve en orijinal dini anıt ve mabetlerinden biri olup, sadece Petra kasabasının değil, Lesvos adasının gösterebileceği en iyi kiliselerden biridir saygın ve tarihi kilise “Panagia Glykofilousa”. Binlerce Yunan ve yabancı ziyaretçi için güçlü bir çekim merkezidir; her yıl, yaklaşık kırk metre olan kutsal koyanın tepesindeki Meryem Ana’nın kutsal ikonasına dua etmek için kayada 114 basamak çıkarlar. Küçük kilise hisar gibi, fethedilemez konumda olup, Lesvos’da Gateluzlann hakimiyeti döneminde küçük bir hisardı.
Plomari’de Panagia tis Kryftis Kilisesi
Küçük kilise Melinda’nın 3 km uzaklıkta, Plomari merkezinden 10 km uzaklıkta bulunur. Sadece yerlilerin çok iyi bildiği bir politikayı takip ederek Panagia Kryfti’ye ulaşabilirsiniz. Bu kır kilisesi tamamıyla bir kayanın geniş mağarasının içinde saklıdır. Rivayete göre, atlı Türklerden kaçan bir kız çocuğuyla birlikte buraya gizlenmiştir (bu nedenle panayırda Palaiohori skainleri otlarla inerler), kurtulmuş ve Meryem Ana’ya bu mağarayı kilise yapmayı adamıştır. En iyi ziyaret şekli denizden bir yüzer araçladır. Eski yıllardan beri Plomari ve civar bölgelerin sakinleri Meryem Ana’nın ikonasına ibadet etmeye ve bu noktada yer altından çıkan şifalı sularda romatizmalarını tedavi etmek için giderlerdi.
Yerel Ürünler
Yerel ürünlerde ise büyük bir gelenek ve enfes kaliteye sahiptir. Kadın agro-turizm kooperatifleri yerel geleneksel tariflerle, yüksek kalitede yemekler ve gıdalar imal etmektedirler. Yerel ürünlerden tabii en ünlüsü zeytinyağıdır, ayrıca yağlı peynir gibi süt ürünleri de ünlüdür. Son yıllarda enfes şarap üretilmektedir. Ayrıca tuzlu balıklar ve özellikle Kalloni sardalyesi çok meşhurdur. Lesvos’un taze balık ve deniz ürünlerine daima meşhur uzo eşlik etmektedir!
Lesvos’un Balıkları ve Tuzları
Lesvos’un gastronomik alışkanlıkları arasında antik çağlardan beri en gözde konumlardan biri, her gün adanın balıkçı tekneler’ tarafından avlanan ve çeşitli şekillerde tuzlanan ve uzo için en ideal meze olan her çeşit balık ve kabuklu deniz ürünleridir. Deniz tarakları, açivades ve Kalloni’nin tuzlu sardalyesi çok yüksek gastronomik değere sahip gıdalardır.
Lesvos’un Seçkin Zeytinyağı
Adayı 1 1.000.000 adedin üzerinde zeytin ağacı örtmektedir. Güneyde ve doğuda “kolay?’ cinsi, kuzey ve kuzeydoğuda “Edremit” cinsi yetişir, az miktarda da “ladolies” vardır. Lesvos zeytinyağı ve bu kutsal ürünle ilgili olan bütün çalışmalar dairesi adaya, zeytin pres evleri, yağ depolama ve ambalajlama fabrikaları, sabun imalathaneleri vs gibi eşsiz binaları miras bırakmıştır. Bunlardan bazıları, ülkemizin zaten sınırlı olan sanayi ve konfeksiyon tarihi hakkında bilgi verirler. Bunlardan biri, Agia Paraskevi Belediyesinin eski muhtarlık zeytin pres evi örnek bir şekilde Sınai Zeytinciliği Müzesine dönüştürülmüştür ve burada zeytin üretimi sürecinin tamamı görülebilir. Eski zeytin meyvesi depolan, “bates” yüzyıllardır bu kutsal tohumu işleyen insan hakkında sergiler barındırır. Gera Papados’taki zeytin pres evi, Lesvos sınai mimari mirasının karakteristik bir diğer eseridir.
Lesvos’un Süt Ürünleri
Lesvos süt ürünlerinin özel lezzeti ve kalitesi, uluslararası düzeyde tanınan ürünler olması sonucuna yol açmaktadır. Bugün Yunanistan’ın sahip olduğu 22 adet özel coğrafi işaretli peynirden üçü Lesvos’ta üretilmektedir: yağlı peynir, Eresos kaşarı ve feta.
Lesvos Şarabı
Lesvos’un şarapları antik çağlardan beri çok popülerdir, ki şari Aristarhos Lesvos’un “çok tatlı ve güzel aramak” şarabını methetmekte ve bu şaraba “ambrosia” demektedir. Lesvos şarabının gerek kalitesi gerekse miktarı bağların, özellikle tahrip edici yaprak kuruma hastalığı nedeniyle kademeli olarak zeytin ağaçlarıyla yer değiştirmesine kadar etkileyici idi. Bugüne kadar, münferit üreticiler çok iyi kalitede şarap üretmeye devam etmektedirler, batı Lesvos’un volkanik bölgesinde ise, ziyaret edilebilen enfes organik şarap üretim tesisi faaliyet göstermektedir.
Meşhur Midilli Uzosu
Uzonun adadaki tarihi 19uncu yy.ın ortalarından başlamaktadır, ilk damıtma Plomari’de yapıldığında. Gelenek günümüze kadar devam etmektedir. Uzun bir tarihe, gelenek ve bilgiye sahip olan birçok uzo imalathanesi, yedi değişik aromatik bitki kullanarak ve böylece damıtmayı Yunanistan’ın başka bölgelerinden farklılaştırarak uzo üretmektedirler.Midilli uzosunun üretiminde belirleyici olan malzeme anasondur (Pimpinela Anason), adada yetişen küçük yıllık bir bitki olup, uzonun ana malzemesidir. İçki genelde tuzlu mezelere, örneğin sardalye, ançüyez, kolyoz, iyi pişmiş ahtapot, “thrumpa” (aromalı) zeytin, vs.ye eşlik etmektedir. Kalın tuz serpilmiş olgun, tatlı domatesler, peynirle doldurulmuş kabak çiçeği kızartması, marine edilmiş hamsi, küçük patlıcan turşusu ve yağlı peynir. Uzoyu onurlandırmak için Lesvoslular müze kurmuşlardır. Plomari’de Uzo Müzesinde İstanbul’da 19uncu yy. sonlarında imal edilen bakır kazan& ve komple bir damıtma sisteminin yeniden imalatı sergilenmektedir.
Temel ürünlerin yanısıra, adanın birçok kadın kooperatifleri tarafından imal edilen reçeller, bal, susamlı tatlı, bademli tatlı, geleneksel tatlılar, makarnalar vs. gibi başka ürünler de vardır. Kooperatiflerdeki kadınlar ise deneyimleri ve sırları sayesinde, tatlılar ve çok lezzetli pideler ile ilgili mükemmel tarifler yaratmaktadır!