KÖTÜLÜĞÜ İYİLİKLE SAVMAK
Kur’an-ı Kerimde iki ayette:
وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ
“Onlar kötülüğü iyilikle savarlar” buyrulmuştur.
Bu ayetlerden biri Ra’d suresinde (ayet: 22) olup temiz, selim akıl sahipleri anlamında olan “ülü’l-elbâb”ın vasıflarından biri olarak zikredilmiştir.
İkincisi de Kasas suresinin 54. Ayeti olup Hz. Muhammed (sav) peygamber olarak gönderilmeden önce vasıflarını kendi kitaplarından okuyarak inanan, peygamber olarak gönderilince bu imanlarını yenileyerek Müslüman olan Abdullah b. Selam gibi Yahudi âlimlerinin sıfatı olarak zikredilmiştir.
Ayetteki “kötülüğü iyilikle savarlar” ifadesi genel olup bununla ne kastedildiği hususunda müfessirler aşağıdaki görüşleri belirtmişlerdir:
ابْنُ عَبَّاسٍ :يَدْفَعُونَ بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ السَّيِّئَ مِنَ الْأَعْمَالِ
1- İbn Abbas, onlar kötü amelleri iyi amelle def ederler,
ابْنُ زَيْدٍ: يَدْفَعُونَ الشَّرَّ بِالْخَيْرِ
2- İbn Zeyd, onlar şerri hayırla def ederler,
سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ: يَدْفَعُونَ الْمُنْكَرَ بِالْمَعْرُوفِ.
3- Saîd b. Cübeyr, onlar münkeri ma’ruf ile savarlar,
جُوَيْبِرٌ: يَدْفَعُونَ الظُّلْمَ بِالْعَفْوِ
4- Onlar zulmü affederek savarlar,
ابْنُ شَجَرَةَ: يَدْفَعُونَ الذَّنْبَ بِالتَّوْبَةِ
5- İbn Şecere onlar günahı tevbe ile savarlar,
الْقُتَبِيُّ: يَدْفَعُونَ سَفَهَ الْجَاهِلِ بِالْحِلْمِ.
6- Kutabî, onlar cahilin kötülüğünü hilimle savarlar,
الضَّحَّاكُ: يَدْفَعُونَ الْفُحْشَ بِالسَّلَامِ.
7- Dahhak, onlar fuhşu selamla savarlar, diye açıklamışlardır. Ayrıca:
وَقِيلَ: إِذَا هَمُّوا بِسَيِّئَةٍ رَجَعُوا عَنْهَا وَاسْتَغْفَرُوا
8- Onlar bir kötülük işledikleri zaman ondan vaz geçerler ve istiğfarda bulunurlar,
وَقِيلَ: يَدْفَعُونَ الشِّرْكَ بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ،
9- Onlar şirki kelime-i şehadet getirerek def ederler, şeklinde de açıklanmıştır. (Bkz. Kurtubî, Ra’d Suresi 22. Ayetin Tefsiri).
Aslında bu açıklamaların hepsi birbirine yakın olup iyilik ve kötülüğe verilen misaller kabilindendir.
Konunun özü şudur: Kötülüğü iyilikle savarlar” ifadesini iki şekilde anlamak mümkündür:
Allah’ın bu iyi kulları kendilerine kötülük yapanlara kötülükle mukabele etmezler, bilakis iyilikle mukabele ederler.
Ya da onlar bir kötülük yaptıkları zaman akabinde hemen bir iyilik yaparlar; böylece iyilikleri kötülükleri giderir. Nitekim Yusuf suresinin 114. ayetinde:
إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ
“Şüphesiz ki iyilikler kötülükleri giderir” buyrularak bu husus açıkça belirtilmiştir.
Peygamber Efendimiz de her Müslümanın ahlaki yönden uyması gereken üç temel prensipten birinin bu olduğunu belirtmiştir:
عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: اتَّقِ اللهِ حَيْثُمَا كُنْتَ، وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الحَسَنَةَ تَمْحُهَا، وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ.
Ebu Zer (r.a.)’tan şöyle rivayet edilmiştir: Rasûlüllah (sav) bana hitaben:
Nerede olursan ol Allah’tan kork, bir kötülük işlediğin zaman hemen akabinde bir iyilik yap ki onu yok etsin, insanlarla da güzel geçin” buyurdu. (Tirmizî, Birr, 55).