Solokha'dan tarak (MÖ IV.Yüzyıl). Yunanlıların ve İskitlerin kültürel geleneklerinin karışımının en parlak örneklerinden biri
İlk Helen denizcileri MÖ XNUMX. yüzyıl civarında Karadeniz'in kuzey kıyılarında ortaya çıktılar. Sıklıkla olduğu gibi, sert iklime ve misafirperver olmayan doğasına rağmen, Taurica bölgesi hiçbir şekilde boş değildi ve çok sayıda olmasa da çok çeşitli etnik grupların yaşadığı bir yerdi. Bununla birlikte, diğer sömürgeleştirmelerden farklı olarak, bu kez Yunanlılar sadece olağan yerleşik veya yarı yerleşik aborjin kabileleriyle değil, aynı zamanda göçebe göçebeler tarafından temsil edilen temelde yeni bir dünyayla da karşı karşıya kaldılar. Bozkır insanları, hareketli yaşam tarzlarında, psikolojik algılarında, eğilimlerinde ve geleneklerinde, Helenler'den radikal bir şekilde farklıydı, güçlendirilmiş şehirlerde yerleşik bir hayata alışkın ve esas olarak tarımla besleniyorlardı. Bu kadar farklı iki kültürün bir arada var olmasının çatışmalar ve yanlış anlamalar olmadan yapamayacağı açıktır. Ama gösterildiği gibi tarih Kuzey Karadeniz bölgesinde göçebeler ve Helenler hala ortak bir zemin bulmayı başardılar.
Bu kadar farklı kültürlerin ilişkisi nasıl ortaya çıktı? Halkların ilişkilerinde bağ işlevi gören ve tersine onları birbirlerinden uzaklaştıran şey nedir? Bu ortak yaşam nasıl sona erdi? Ve o dönemde Kuzey Karadeniz bölgesinde bulunan devletleri nasıl etkiledi?
Ne yazık ki, bu soruların kesin cevapları yok. Neredeyse üç bin yıl önce yaşamış bir toplumun arkeolojik ve yazılı bulgularını anlamak söz konusu olduğunda, çizgi çok titrek.
Bununla birlikte, bilim adamları bu zor sorulara cevap bulmak için çalışmayı bırakmıyorlar. Ve bazı sonuçlar oldukça geçerli görünüyor.
Zor kolonizasyon yolu
Her şeyden önce, yeni topraklara ulaşan Helenler, bölgenin niteliksel olarak yeni iklim ve toprak koşullarıyla karşı karşıya kaldıklarını belirtmekte fayda var. Bozkırların uçsuz bucaksız genişlikleri, derin nehirler ve soğuk iklim, yeni yerleşimciler arasında bir kültür şokuna neden olmuş görünüyor. Yaşadıkları izlenim, Kuzey Karadeniz kıyılarını ölüler krallığının tam girişinde konumlandıran Homeros'un ünlü "Odysseia" sına bile yansıdı:
Sonunda derin okyanusta yüzdük.(Akademisyen I.I.Tolstoy editörlüğünde V.V. Veresaev tarafından çevrilmiştir).
Bir ülke ve Kimmerli kocaların şehri var. Sonsuz
Alacakaranlık ve sis var. Asla parlak bir güneş
O topraklarda yaşayan insanları ışınlarla aydınlatmaz
Yıldızlı gökyüzüne girerek dünyayı terk ediyor mu?
Ya da gökten alçalır, yeryüzüne geri döner.
Gece, mutsuz insanlardan oluşan uğursuz bir kabile ile çevrilidir.
Bir ülke ve Kimmerli kocaların şehri var. Sonsuz
Alacakaranlık ve sis var. Asla parlak bir güneş
O topraklarda yaşayan insanları ışınlarla aydınlatmaz
Yıldızlı gökyüzüne girerek dünyayı terk ediyor mu?
Ya da gökten alçalır, yeryüzüne geri döner.
Gece, mutsuz insanlardan oluşan uğursuz bir kabile ile çevrilidir.
Olbia bölgesindeki sığınak ve yarı sığınak kalıntıları (MÖ VI. Yüzyıl)
Kaynak: "İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar"
Yeni gerçekliklerde, polis yaşam tarzı çevreye uyum sağlamak zorunda kaldı. Yerel nüfusun dengesiz yoğunluğu ve göçebe halkların göç hatları, Taurica'nın farklı bölgelerinde kolonizasyon işinde önemli değişiklikler yaptı. Dolayısıyla, Olbia bölgesinde, gelişiminin en erken aşamasında, arkeoloji, geleneksel Yunan evlerinin yerli halkın sığınaklarına bitişik olduğu tarımsal yerleşimlerin hızlı büyümesini kaydeder ve bu, kolonistler ve yerel sakinler arasında oldukça barışçıl bir ilişki olduğunu gösterir. , bu bölgede az sayıda göçebe ile.
Olbia bölgesindeki yer üstü kerpiç binaların kalıntıları (MÖ XNUMX. ve XNUMX. yüzyıl sonları)
Kaynak: "İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar"
Gelecekteki Boğaz krallığının topraklarındaki Kerç Boğazı bölgesinde çok daha karmaşık bir durum gözlenmektedir. Orada, verimli alanların bolluğuna rağmen, sömürgecilerin yerleşim yerleri, genellikle doğrudan görüş mesafesine yerleştirilmiş, boğazın kıyısındaki müstahkem şehirler-kalelerin etrafında toplanmıştı. Kazı verileri, bilim adamlarının, gelecekteki krallığın, MÖ XNUMX. yüzyılda güçlerini bu topraklarda pekiştiren İskit kabilelerinin büyük göçebe göçlerinin yolunda olduğunu çok emin bir şekilde varsaymalarına izin veriyor. e. Sadece tahkimat ve yerleşim yerlerinin ortak savunması için toplu eylemler ve büyük olasılıkla yerli yerleşik sakinlerin katılımıyla, Kırım'ın ıslah edilmiş topraklarının korunmasına yardımcı oldu ve Boğaz'ın tam teşekküllü bir devlet oluşumunda şekillenmesine izin verdi.
Doğu Kırım'daki yerleşim yerleri MÖ IV.Yüzyıl e. (I.T. Kruglikova'dan sonra)
Kaynak: "İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar"
Helenler tarafından yeni toprakların geliştirilmesinin bir başka örneği daha vardı.
Kazı verileri ve yazılı kaynaklar, MÖ IV.Yüzyıl bölgesinde, Chersonesos krallığının oluşumuna, yerel Taurya kabilelerinin acımasız yıkımının ve Kırım'ın dağlık bölgelerine yer değiştirmesinin eşlik ettiği sonucuna varmamızı sağlar. sömürgeciler, Herakles yarımadasında oldukça büyük yerleşim yerlerinde yaşadılar. Bazı arkeolojik kazılar, özellikle de savunma duvarları, Chersonesos'un erken dönem politikasının bazı eski Yunan öncesi yerleşimlerin topraklarında kurulduğu sonucuna varmamızı sağlıyor.
Chersonesos Tauric. Fotoğraf kaynağı: www.open archaeology.rf
Ancak, sömürgecilerin yerli yerleşik nüfusla çok yakın etkileşime girmesine rağmen, bölgenin kültürel ve etnik geçmişini değiştiren ana güç, Yunanlılar ve göçebe barbarlar arasındaki ilişkilerdi.
İlişki Konularında Göçebeler ve Yunanlılar
Bugün, bu kadar farklı etnik grupların etkileşiminin üç ana versiyonu var.
Destekçiler ilk versiyon Yapıtlarında, barbarların Yunan şehir devletlerinin kültürü ve onları çevreleyen yerleşim birimleri üzerindeki herhangi bir önemli etkisini inkar etme eğilimindedirler. Bu durumda, bozkır sakinlerine, sömürgecilerin kendilerine karşı birleştiği dış saldırganların rolü ve bir dereceye kadar, tahıl, kürk ve deri karşılığında yüksek katma değerli mallar tüketen ticaret ortakları rolü verilir.
Taraftarlar ikinci versiyonNeredeyse aynı veri rezervlerine dayanarak, bölgenin göçebe barbar nüfusuna Taurica'nın sadece kültürel değil, aynı zamanda bölgesel özelliklerinin oluşumunda da anahtar bir öncü rol verilmesi gerektiğini savunarak karşıt bakış açısına bağlı kalmaktadır.
Yeni arkeolojik verilerin ortaya çıkması ve mevcut yazılı kaynakların yeniden düşünülmesi ile üçüncü versiyon Etkinlikler. Destekçileri, Greko-barbar ilişkilerinin rolü hakkında radikal sonuçlar ve açıklamalar yapmadan, kültürleri birbiriyle bütünleştirmeye yönelik eşitsiz ve döngüsel bir sürece eğilim gösterirler.
İskit yerleşimlerinin şematik haritası MÖ V-IV.Yüzyıl. e.
Kaynak: "İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar"
Öyle olabilir, ancak birçok araştırmacı nihayetinde göçebeler ile Helenler arasındaki ilişkinin basit olmadığı konusunda hemfikir.
Her iki gruptaki etnik öz farkındalığın yüksek olması, onların çabucak uzlaşmalarına ve karşılıklı olarak yararlı çözümler bulmalarına izin vermedi. Yunanlılar, toplumlarının özelliğinden dolayı çevredeki tüm aşiretleri ve devletleri, hatta çok gelişmişleri bile barbar olarak gördüler ve onlara göre davrandılar. Buna karşılık, etkileyici askeri gücü temsil eden ve aslında uzun süredir şiddetli şokları ve yenilgileri bilmeyen göçebeler, büyük olasılıkla kendilerini daha düşük bir sosyal gelişme düzeyine sokmak istemediler ve sömürgecilere karşılıklı olarak cevap verdiler. düşmanlık.
Karşılıklı yarar sağlayan ilişkilerin gelişmesini engelleyen ek bir güç, bölgenin bozkır bölgesinde hüküm süren aşırı siyasi istikrarsızlıktı. Göçebe aşiretlerin birbirleriyle çatışan sürekli göçleri ve Büyük Bozkır'ın derinliklerinden yeni derneklerin işgalleri, Karadeniz bölgesindeki etnik ve siyasi durumu defalarca değiştirerek Yunanlılar ve göçebeler arasında kurulan bağları kırdı. Her yeni güçlü göçebe grup, kural olarak, "yeni bir vatan" arayışı içinde, yeni topraklarda bölgenin yeni efendilerine direnebilecek herhangi bir gücü yok edip bastırdı ve ancak bundan sonra karşılıklı yarar sağlayan bir birlikte yaşama politikası izlemeye başladı. Bu tür eylemlere genellikle nüfusun kitlesel imhası ve ilişkilerin hızla kurulmasına katkıda bulunmayan yerleşim yerlerinin yıkılması eşlik etti.
Siyasi sistemlerin karşıtlarının birliği
Ancak, halklar arasındaki ilişkiler ne kadar gergin olursa olsun, temasların yenilenmesinin imkansız hale geldiği çizgiyi asla geçmediler. Zaten Yunan sömürgeciliğinin en erken aşamalarında, etnik gruplar, hem karlı meta ilişkileri açısından hem de çeşitli varoluş koşullarında biriken fikir ve bilgi alışverişinden birbirlerine çekiliyorlardı. Bu durumda, etnik grupların gelenek ve göreneklerinin bir karışımı kaçınılmaz görünüyor. Diğer halklar üzerindeki tartışmasız Yunan kültürel egemenliği, onların barbar geleneklerini, sanat unsurlarını ve hatta hayatta kalma teknolojisini benimsemelerini engellemedi. Bu tür bütünleşmelerin güzel örnekleri, toprak ve yarı toprak konutlar, resim ve süslemelerde hayvan resimleri ve Olbia bölgesinde bulunan bazı dini mezar kültleridir.
Bazı bilim adamlarına göre, Greko-barbar ilişkilerinin kurulmasına katkıda bulunan bir diğer faktör, özünde, tüm farklılıkların arkasında, göçebe ve polis siyasi sistemlerinin bir takım ortak özellikleri olmasıdır. Yani: özerk varolma yetersizliği, asalaklık ve gelişimdeki durgunluk.
Tüm değerlerine rağmen, polis gibi bir eğitim, belirli bir seviyeye ulaştığında, kendi kendine yeterlilik yeteneğini yitirdi ve daha zayıf ve daha az gelişmiş komşuları özümsemeye veya boyun eğdirmeye zorlandı. Aynı şekilde, kritik bir ölçekte büyüyen göçebe kalabalık, kendi varlıklarını sürdürmek için komşu toplumları bastırmak ve sömürmek zorunda kaldı.
Bunu hesaba katarak, Taurica'nın farklı bölgelerinde karşılıklı olarak etnik grupların sömürülmesine yönelik bir sistemin gözlemlendiği Karadeniz'in kuzey kıyılarında bir durum gelişti. Yunanlılar irrasyonel mal değişiminden, yerel yerli nüfusun tabi kılınmasından ve köle ticaretinden yararlandılar. Göçebe kabileler, sürekli baskınlar, haraç ve aynı köle ticareti pahasına kendilerini zenginleştirdiler. Muhtemelen, bu sürece katılan tarafların her biri, ilişkiler sistemini kendi lehlerine yeniden inşa etmeye çalıştı. Ancak aynı zamanda hem Yunanlılar hem de göçebeler maddi kazanç kaynağı olarak birbirleriyle ilgileniyorlardı. Ve karşı tarafını korumak uğruna, şartlar gerektirdiğinde her türlü anlaşma ve taviz vermeye hazırdılar.
Öyleyse Yunan mı yoksa barbar nüfus mu?
Ayrı bir nokta, Taurica'nın antik kentlerinin nüfusunun ağırlıklı olarak Helenleşmiş barbarlardan mı oluştuğu yoksa barbarlaşmış Yunanlılardan mı aynı olduğu sorusunu vurgulamaktır.
Bilim adamları, şehirlerdeki ev eşyalarının yanı sıra mezar kazılarının verilerinin rehberliğinde, Kuzey Karadeniz bölgesi devletlerinin oluşumunun ilk aşamalarında olası yaşam kalitesi ve sağlanan faydalardan etkilendiklerini varsayıyorlar. Göçebeler, Yunan kültürüne entegre olmuş, yerleşik bir yaşam tarzı benimseyerek ve şehirlere yerleşerek, böylece ek nüfus artışı sağladı.
Bununla birlikte, Helen şehirlerinin duvarlarının yakınındaki zengin İskit mezar höyüklerine dayanarak, yerleşik hale gelen birçok gelenek ve ritüelin göçebeler tarafından korunduğunu ve onlarla birlikte yaşam için yeni yerlere getirildiğini belirtmek önemlidir.
XNUMX. - XNUMX. yüzyılların başlarındaki barbar soylularının Boğaziçi'nde höyükleri.
Kaynak: "İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar"
Antik kentlerin varlığının daha sonraki aşamalarında, özellikle çağımızda, nüfusun artması ve Greko-barbar elit ailelerinin kaçınılmaz olarak karışmasıyla birlikte, barbar geleneklerine karşı bir önyargı ve Helenik'e karşı barbar bir yaşam tarzı vardır. kaydedildi. Bu eğilim, Büyük Bozkır'dan yeni gelenlerin düzenli dalgaları tarafından da güçlendirildi ve bu da kaçınılmaz olarak mevcut nüfusu sulandırdı.
sonuç
Helenistik kültürün, Taurica topraklarındaki geri kalanı üzerindeki ezici avantajına rağmen, Yunanlılar hala bölgenin yerli ve göçebe nüfusunu ememedi ve gölgede bırakamadı. Bu kısmen, yeni iklim koşullarında kendileri için, ilk kolonistlerin yerel nüfustan hayatta kalma becerilerini benimsemeye zorlanmaları ve böylece onlarla belirli bir birleşmeye girmelerinden kaynaklanıyordu. Ve kısmen göçebe dünyanın görmezden gelinemeyecek devasa askeri gücü yüzünden.
Hem ekonomik hem de kültürel olarak, nüfusun tüm grupları şu ya da bu şekilde birbirleriyle ilgileniyorlardı, ince de olsa, yakın bir arada yaşamadan önemli faydalar elde ediyorlardı.
Karadeniz'in kuzey kıyılarında oluşan etnik grupların karmaşık simbiyozu, eşsiz değilse de, antik tarihte oldukça nadir görülen bir olguydu.
Etkileşimler ve siyasi özellikler sistemi öyle inşa edildi ki, bir dizi krizden sonra ilişkilerdeki herhangi bir önemli dengesizlik şu ya da bu şekilde dengelenerek tuhaf bir güç ve ticaret bağları biçimine geri dönüyordu.
Bu kadar ilginç bir yapı, belirli dönüşümlerle yaklaşık bin yıldır var olmuştur ki bu, tarihin standartlarına göre bile, bir siyasi sistem için etkileyici bir ömürdür.
Kaynaklar:
1. İskit döneminde Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan Yunanlılar ve barbarlar. Tarih Bilimleri Doktoru K. K. Marchenko tarafından düzenlenmiştir. Aletheia Yayınevi, St.Petersburg, 2018
2. VF Gaidukevich "Boğaz Krallığı" Moskova, Leningrad, 1949
3. VN Zinko "Doğu Kırım'da Hellen kolonizasyonu", "Boğaz araştırmaları" dergisi, 2021, no. 25, s. 3–18.