Hücre Nedir?
Hücre: Canlıların temel yapısal ve işlevsel özelliklerini gösterebilen en küçük birime hücre denir. Kısaca canlılığın temel birimi hücredir. Hücreler genellikle “yaşamın yapı taşları” olarak adlandırılır.
Hücrenin canlılığın temel birimi olduğu kavramı kabul görmektedir. Bazı organizmalar sadece bir hücreye sahipken, diğerleri çok sayıda hücreye sahip olabilmektedir. Hücreler, proteinler ve nükleik asitler gibi birçok biyomolekül içeren çekirdek ve bir zar içine alınmış sitoplazmadan oluşur.
Hücre üzerinde yapılan çalışmalara hücre biyolojisi denir. Genel olarak hücre biyolojisi, bir hücrenin yapısı ve işlevine, tüm hücreler tarafından paylaşılan genel özelliklerine, özelleşmiş hücrelere özgü benzersiz ve çok karmaşık işlevlere odaklanır.
Hücrenin keşfi 17. yüzyıla dayanır. 1665 yılında İngiliz bilim insanı Robert Hooke meşe ağacının mantar dokusunu mikroskop ile incelemiştir. İncelediği mantar dokusunun yan yana dizili küçük odacık şeklindeki yapılara sahip olduğunu gördü. Bu yapı birimine “cellula” yani hücre adını vermiştir.
İlk olarak 1839’da Matthias Jakob Schleiden ve Theodor Schwann tarafından hücre teorisi geliştirildi. Bu teoriye göre;
1. Canlının temel, yapısal ve işlevsel birimi hücredir.
2. Bütün canlılar, bir ya da daha fazla hücreden meydana gelir.
3. Var olan hücrelerin bölünmesi ile yeni hücreler oluşur.
4. Hücreler içerdikleri kalıtım maddesini bölünerek yavru hücrelere aktarır.
5. Tüm metabolik olaylar hücre içinde gerçekleşir.
Hücre Çeşitleri
Organizmalar tek hücreli veya çok hücreli olarak sınıflandırılır. Tek hücrelilere bakterileri örnek verebilir ve çok hücrelilere bitkiler ve hayvanları örnek verebiliriz. Bitkilerde ve hayvanlarda türden türe değişen hücre sayısı söz konusudur. Örneğin insanlar 10 trilyondan fazla hücreye sahiptirler.
Hücreler ikiye ayrılır. Hücrenin yapısına ve gelişmişlik düzeyine göre şöyle sınıflandırılır;
- Prokaryot hücre
- Ökaryot hücre
Hücrenin Yapısı
Hücrenin prokaryot ve ökaryot hücre olarak ikiye ayrıldığını söyledik. Şimdi bu iki hücre tipinin yapısını kısaca inceleyelim.
Prokaryot hücre yapısı: Zarla çevrili organelleri bulunmayan bu hücrelerde, genellikle ribozom organeli bulunur. Ribozom organeli sadece protein sentezini gerçekleştirir. Kalıtım metaryali, stoplazma içerisinde halka şeklinde ve dağınık halde bulunur. Bu nedenle belirgin bir çekirdek yapısı görülmez. Bu hücrelerde hayati faaliyetleri sitoplazmada ve hücre zarında gerçekleşir. Prokaryot hücreli canlılara örnek ise bakteriler ve arkeler verilebilir.
Ökaryot hücre yapısı: Bu hücreler çekirdek ve organellere sahiptir. Çekirdeği çift katlı zar ile çevrilidir ve organelleri de zarlıdır. Kalıtsal materyalleri çekirdek içerisinde kromatinler hâlinde bulunur. Prokaryot hücrelere göre daha büyük ve gelişmiştir. Ökaryot canlılara örnek ise protista, bitki, mantar ve hayvanlar âlemi verilebilir.
Hücre İle İlgili Sorular
Bu konuda öğrendiklerimizi sorularla pekiştirelim. Aşağıdaki sorulara cevap verebiliyorsanız, konuyu anlamışsınız demektir.
1. Hücre nedir? Kısaca açıklayınız.
2. Hücre neden oluşur?
3. Hücrenin keşfi ne zaman ve nasıl oldu?
4. Kısaca hücre teorisi nedir?
5. Hücre çeşitleri nelerdir?
6. Hücrenin yapısı nasıldır?
7. Prokaryot hücrenin yapısını kısaca açıklayın?
8. Ökaryot hücre yapısını kısaca açıklayınız?