Eagleton'un William Shakespeare kitabının "Nothing" bölümünü okurken, verdiği bir örnekle karşılaştım. Bu örneğe göre Shakespeare, nothing (hiçbir şey) kelimesini kullanırken her zaman hiçbir şey demek istemiyormuş. Çünkü 16.yy argo İngilizce'sinde nothing kadın cinsel organı anlamına da geliyormuş. Konuyla ilgili karşılaştığım hemen her metinde verilen temel örnekle başlayalım, bu Hamlet'in hazırladığı meşhur Mousetrap sahnesinde geçer; (II.2)
Hamlet: Lady, shall I lie in your lap?
Ophelia: No, my lord.
Hamlet: I mean, my head upon your lap?
Ophelia: Ay, my lord.
Hamlet: Do you think I meant country matters?
Ophelia: I think nothing, my lord.
Hamlet: That's a fair thought to lie between maids's legs.
Ophelia: What is, my lord?
Hamlet: Nothing.
------
Hamlet: Sayın bayan, kucağınızda yatabilir miyim?
Ophelia: Hayır efendimiz.
Hamlet: Başımı şöyle koyabilir miyim demek istedim.
Ophelia: Buyurunuz efendimiz.
Hamlet: Kaba şeyler mi düşündüm sandınız?
Ophelia: Hiçbir şey sanmadım efendimiz.
Hamlet: Bir bakirenin dizleri arasına yatırılabilecek güzel bir düşünce bu.
Ophelia: Neymiş o efendimiz.
Hamlet: Hiçbir şey.
(Sabahattin Eyüboğlu çevirisi)
------
Hamlet: Bayan, kucağınıza uzanabilir miyim?
Ophelia: Hayır Lord'um.
Hamlet: Yani başımı koyabilir miyim demek istedim.
Ophelia: Olur Lord'um.
Hamlet: Aşna fişne sandınız değil mi, köylüler gibi yani? Ha, ne sandınız?
Ophelia: Hiç Lord'um.
Hamlet: Bu güzel işte; bir "hiç" demek ki kadınların bacakları arasında yatan; sıfır yani!
Ophelia: Ne sıfır Lord'um?
Hamlet: Hiç.
(Bülent Bozkurt çevirisi)
Lee Edwards, "Hamlet'in hikayesini Ophelia olmadan düşünebilirdik ama Ophelia'nın hikayesi Hamlet olmasa olmazdı bile" der. Bu aynı zamanda Ophelia'nın, ve Hamlet'in ondan bahsederken "kadın" demesi ve Ophelia'nın durumunu genellemesi nedeniyle kadınların, eksik birer birey olduklarını dile getirir. Hatta kullandığı "nothing" kelimesi de buna bir işarettir.
Yukarıdaki diyalogda Hamlet, Ophelia'nın kullandığı "nothing" (no-thing) kelimesini alıp kendi kafasında şekillendirip, kadınların cinsel organına getirir. Bu Ophelia'ya yaptığı cinsel içerikli kötü bir şakadır, hele de Ophelia'nın babasının hemen yanında oturduğunu farz ederseniz. Öncesinde dediğim gibi 16.yy İngilizcesi'nde varolan bir anlamdır bu tabii ki yeni değil, öncesinde de sonrasında da kadınların cinsel organlarının "görünemez" olduğu için "hiçbir şey" olduğu kanısı vardı. Bu kanı Freud'da da beden bulmuştu ve cinsellik konusunda kadın cinsel organından bahsederken onun "invisible" (görünmez) olduğunu dile getirmiştir.
Hamlet'in şakası sadece "nothing" ile bitmez, onun öncesinde söylediği "country matters" da argoda sevişmek anlamı taşımaktadır. Hamlet'i oynayan oyuncunun "country" kelimesinin ilk hecesini bastırarak okuduğunu düşünün "cunt" (vajina) yine bir kelime oyunu yaratılabilir. Hamlet'in ve dolayısıyla Shakespeare'in ne denli cinsel şakalar yapabilecek olduğunu da görüyoruz. Gerçi ilk defa karşılaştığım bir şey değil, Shakespeare cinsellik üstüne şaka yapmayı seven bir adam.
Hamlet'in Ophelia'ya bu denli zalimce davranmasının sebebi olarak aralarında geçen konuşmanın babası ve amcası tarafından dinlendiğini bildiği halde bunu Hamlet'ten gizlemesi üzerine Hamlet'in meşhur konuşmalarından biri olan "Get thou a nunnery" dizelerini söylemesi olur. Ama bu Hamlet'in ondan bu denli nefret etmesine yetermi? Tabi oyunu bilenler Hamlet'in yüksek ihtimalle Oedipus kompleksi olduğunu da bilirler. Freud, Lacan ve hatta birçok başka psikanaliz uzmanları oyunu bu yönde okumuşlardır. Hamlet'in Ophelia'ya ve oradan hareketle kadınların geneline duyduğu nefret annesi Gertrude'un yaptığı aşağılık şeydir. Yani kocasının ölümüne dahil olup sevgilisi aynı zamanda kocasının kardeşi ile evlenmek. Bu Hamlet'i kahreder. Bazı psikanaliz okumalarında Hamlet'in intikam almak için bu kadar düşünmesinin sebebi, aslında kendisinin de annesiyle birlikte olmak istemesi fakat amcası önce davrandığı için bu şansı kaybetmesi, ve kendisi böyle bir şeyi yapmayı planlarken başka biri bunu yaptı diye onu nasıl öldüreceğini kestirememesi olarak verilir.
|Pieta|
Shakespeare'in yaptığı bu kelime oyununu başka türlü yorumlayanlar da var. Bu sahnede Hamlet başını Ophelia'nın kucağına koyar, tıpkı Pieta'da İsa'nın başını Meryem'in kucağını koyduğu gibi. Hamlet ve Ophelia'nın bu sahne öncesinde buluştuklarında Hamlet'in onun manastıra gitmesi gerektiğini söylediğini hatırlayın, ve onun evlilik hayatından korunması gerektiğini ve bekaretine sahip çıkması gerektiğini. Bu yorumu yapanlar biraz daha zorlayıp şöyle de diyorlar; "counrty matters" dahaki "matter" Latince "mater" için cinas yaratır. Yani Hamlet aslında terbiyesiz içerikli bir espri yapmaya çalışmıyor sadece Ophelia'yı annesiymiş gibi görüp kucağına yatıyordu (!)
Görülebileceği gibi bu diyalogdan daha birçok şey çıkarılabilir.
NOT: Fark etmişsinizdir, Eyüboğlu'nun çevirisi yukarıda bahsettiğimiz onca şeyden hiçbirini sağlamıyor. Bozkurt'un çevirisi anlamı daha iyi verdiği için tercih edilesidir.
NOT: Fark etmişsinizdir, Eyüboğlu'nun çevirisi yukarıda bahsettiğimiz onca şeyden hiçbirini sağlamıyor. Bozkurt'un çevirisi anlamı daha iyi verdiği için tercih edilesidir.