1963'te Herbert Heran adlı Avusturyalı bir entomolog ve Alman davranış bilimci Martin Lindauer, bal arılarının havada uçma biçiminde tuhaf bir şey fark ettiler.
Arılar bir gölün üzerinden uçmak üzere eğitildiklerinde, ancak suyun yüzeyinde dalgalar ve dalgalanmalar varsa diğer tarafa geçebiliyorlardı.
Öte yandan, göl ayna gibi pürüzsüz olduğunda, arılar aniden cam görünümlü sıvıya çarpana kadar irtifa kaybederdi.
O zamanlar, bulgular, bal arılarının uçuş sırasında gezinmek için görsel ipuçlarını kullandığı fikrini destekledi ve bir takip çalışması şimdi bu yetenekli küçük havacıların uçuş stratejilerine büyüleyici bir bakış açısı ekledi.
1963 deneyini daha etik bir şekilde tekrarlayan araştırmacılar, bal arılarının uçuş sırasında irtifalarını düzenlemek için altlarındaki zemin hızını izlediğini gösterdi.
Deneyler, dış mekâna yerleştirilmiş, tavanda ve zeminde düz eski duvarlar gibi görünecek şekilde kaplanabilecek aynalar bulunan 220 santimetre uzunluğunda dikdörtgen bir tünelin içinde gerçekleştirildi.
Tüm aynalar kapatıldığında, bal arıları genellikle neredeyse sabit bir irtifayı korurken tünelin bir tarafından diğer tarafa uçtular.
Tavan bir aynayı ortaya çıkarmak için geri çekildiğinde, tünelin yüksekliğini görünüşte ikiye katlıyordu, arılar kolayca karşıya geçtiler.
Ancak zemin bir aynaya dönüşerek zemini 2 kat uzaklıkta görünüme çevirinde çarpışmalar başladı. Arılar normal bir şekilde uçmaya başlayacaktı, ancak yaklaşık 40 santimetre uçuştan sonra, böcekler cam tabanla çarpışana kadar irtifaları düşmeye başlayacaktı.
Hem tavan hem de zemin ayna olduğunda, paralel bir çift sonsuz duvar oluşturduğunda, arılar sadece yaklaşık sekiz santimetre uçtuktan sonra irtifa kaybetmeye başladılar ve kısa bir süre sonra yere çarptılar.
Bulgular, uzaysal oryantasyon bozukluğuna çok benziyor. Pilotlar da yer hızlarını göremedikleri zaman irtifalarını korumakta zorlanırlar.
Bir 'mezarlık sarmalı' sırasında bile, insan duyuları bizi aldatarak hâlâ düz uçuşta olduğumuzu düşündürebilir. Bu yüzden uçak aletlerinin katkıları çok önemlidir; uzaysal yanılsamaların üstesinden gelmemize yardımcı olurlar.
Ne yazık ki, bal arıları onlara yardımcı olacak bu yedekleme sistemine sahip değil. Tünelin yalnızca ikinci yarısında bir ayna zemin varken bile, ilk yarıdan itibaren istikrarlı uçuşları aniden dramatik bir düşüşle kesintiye uğradı.
Yeni araştırmanın yazarları, "İlginç bir şekilde, çift ayna durumumuz, Heran & Lindauer tarafından kullanılan, sakin bir su yüzeyinin üzerinde açık gökyüzü uçuşunun uçuş koşullarına yaklaşmamıza izin verdi" diye yazıyor. "Sonuçlarımız, bal arıları ventral optik akışın yokluğunda irtifa kaybettikleri sürece onlarınkiyle aynı fikirde."
Kısacası, arılar irtifalarını korumak için gökyüzünde üstlerinden gelen görsel ipuçları yerine yerdeki görsel ipuçlarını kullanıyor gibi görünüyor.
Zemin artık böceklere uygun bir taban çizgisi vermediğinde, bu 'ventral optik akışı' yeniden kazanabileceklerini görmek için irtifa olarak daha alçalıyorlar.
Olduğundan daha uzakta olduğunu düşünerek, sonunda yere düşerler.
Deneydeki arılara daha geniş bir görüş alanı verilmiş olsaydı, muhtemelen etraflarında rakımı korumaya yardımcı olmak için başka ipuçlarını kullanabilirlerdi. Ancak büyük, durgun bir gölde veya kapalı bir tünelde uçarken, böceklerin irtifalarını ölçmek için kullanabilecekleri birkaç alternatif vardır.
İlginç bir şekilde, benzer bir deney, meyve sineklerinin irtifalarını kontrol etmek için ventral optik akışı kullanmadığını buldu. Bu nedenle, farklı türler, uçuşlarını sürdürmek için farklı teknikler kullanabilir.
Yüksek irtifalarda, insanlara düşeceğimiz korkusuyla genellikle aşağı bakmamaları söylenir. Ancak belki de tam tersini yapmamız gerekiyordur.
Çalışma Biology Letters'da yayınlandı.