Çocuklar ve Ceza
Ceza: İstenmeyen davranışın tekrar etmesini önlemek için çocuğa uygulanan üzüntü ve acı verici bir metodtur. Misal verilecek olursa; şiddet …
Ceza: İstenmeyen davranışın tekrar etmesini önlemek için çocuğa uygulanan üzüntü ve acı verici bir metodtur. Misal verilecek olursa; şiddet, azarlama, odaya kapatma gibi. Ya da çocuktan alınan bir haktır (sinemaya gitmesine izin vermemek, harçlığını kesme, oyuncaklarını kaldırmak gibi.
Ceza da aynı ödül gibi bir süre daha sonra tesirini kaybeder. Çocuk cezaya alışır. Misal verilecek olursa; bir süre sonra çocuk için sinemaya gitmemek değerini yitirir ve istenmeyen davranışı yapmaya devam eder.
Ceza çocukta korku, kaygı ve tedirginlik yaratır. Davranışı yapmaması gerektiğini öğrendiğinden değil, yalnızca cezadan korktuğu için yapmaz. Çocuk cezadan kaçabilmek için değişik yollar aramaya başlar. Misal verilecek olursa; Kötü not alınca dışarıya çıkmasına izin verilmeyen çocuk, notlarını ailesinden saklar yüksek notlar aldığını söyler. Ceza çocuk için daha kötü davranışlara zemin hazırlar.
Ceza uygulanan çocukta; kızgınlık, öfke, nefret, karşı gelme, intikam, suçluluk, güvensizlik, kendine acıma, kendine kötü olanı layık görme gibi ters duygular görülür.
Kendi çocukluğunuzu aklınıza getirin, engellendiğinizde, ceza aldığınızda hangi duyguları hissediyordunuz?
Ceza yerine ne uygulayabilirsiniz?
-Sorun olan davranıştan evvel çocuğa beklentilerinizi anlatabilirsiniz. Misal verilecek olursa; dışarda sürekli bir şeyler isteyerek ağlayan çocuk için, anne evden çıkmadan evvel: Dışarıda bir şeyler istediğinde ağlaman beni üzüyor ve sinirlendiriyor ve seninle dışarı çıkmak keyifli olmuyor, bir şey istediğinde farklı biçimde ifade edebilir misin?
Burada önemli ve önemle üstünde durulması gereken şey; İstenmeyen davranıştan evvel çocuğa beklentinizi anlatmak, sorun anında sorunu çözmeye çalışmamak. Çocuk ağlamaya başladıktan sonra çocuğa bağırdığınızda ve uyardığınızda bu çocuk için anlaşılmayacaktır. O anda size karşı algıları kapalıdır.
-Çocuktan beklediğiniz davranışa örnek oluşturun. Misal verilecek olursa; çocuğun sinirlendiğinde bağırmasını istemiyorsanız, sizde sinirlendiğinizde çocuğa bağırmayın. Unutmayın ki; çocuklar gördüklerinin aynısını uygularlar.
-Çocuğu sık sık takdir edin. En mühim şeylerden biri takdir. Beğendiğiniz her güzel, kabul edilir her davranışı takdir etmek, onun tekrar edilmesi için çok mühim bir etkendir.
-Kabul edilmeyen davranışın nedenini sorgulayın. Çocuk istenmeyen bir davranışta yer aldığında bunun yaramazlık haricinde altında yatan başka bir neden olabilir. Misal verilecek olursa; Okula gitmek istemiyorsa, nedenini düşünmek gerekir. Belki uykusuzdur, hastalık başlangıcı olabilir yahut da duygusal başka bir derdi vardır. Size kızmış olabilir, sizden ilgi bekliyor olabilir, okulda bir dostuyla kavga etmiştir, öğretmenine kızmıştır gibi. O anda davranışı zorla yaptıracağınıza(hadi bakalım okula hadi!) sebeplerini düşünüp çocukla konuşabilirsiniz: Bugün iyi görünmüyorsun, bir sorun mu var? Benimle paylaşabilirsin.
-Çocuğa alternatifler sunabilirsiniz. İstenmeyen davranışın yerine, kabul edilir bir davranışı gösterebilirsiniz. Çocuğa yalnızca yapma! Demek inat davranışını başlatır onun yerine neyi yapmasını beklediğinizi açıklayarak seçim yapmasına yol gösterebilirsiniz. Misal verilecek olursa; Markette her şeyi elliyorsa, satın aldığınız malzemeleri yiyeceklerini ona gösterip, onun sepete koymasına müsaade edebilirsiniz.
-Çocuk istenmeyen davranışı gerçekleştirdikten sonra, davranışın etkilerini çocuğa gösterebilirsiniz. Böylece pişmanlık yaşayabilir. Çocuk kabul edilmez davranışının soncunda yaşanan zararın ne olduğunu görmelidir. Böylece çocuk, çevresi ve diğer bireyler hakkında bilinçlenmeye başlar, sebep-sonuç ilişkisini kurar ve davranışının başkalarında yaratabileceği etkileri ve tepkileri öğrenir. Başkasının üzüntüsüne, rahatsızlığına ve acısına yol açtığu düşüncesi, çocuğu yaptığı davranıştan ötürü kendini suçlu hissetmeye ve pişmanlık duymaya yöneltir. Böylece çocuk iç-denetim daha da ilerletmeye başlar. Misal verilecek olursa; Anlaşmamıza rağmen oyuncaklarını yine salonun ortasına getirmişsin. Bunları bu saatte toplamak beni yoruyor ve belim ağrıyor. Bunun yanısıra da misafir hemen hemen gelecek diye telaşlanıyorum ve kızıyorum. Anlaşmamızı bozduğun için sana güvenim sarsılıyor.