benranian vatandaşları dokuz haftayı aşkın bir süredir ülkenin otoriter rejimini protesto etmek için hayatlarını riske atıyorlar ve güvenlik güçlerinin baskısıyla akan kana rağmen geri adım atma belirtisi göstermiyorlar. Akademisyenlere göre, “uygunsuz başörtüsü” nedeniyle tutuklanan ve Tahran’ın “ahlak polisi” tarafından dövülerek öldürüldüğü iddia edilen 21 yaşındaki İranlı Kürt kadın Mahsa Amini’nin öldürülmesiyle harekete geçen protesto hareketi, öncekinden çok daha uzun sürdü. bekliyorlardı.
“Oldukça uzun bir zaman” diyor Haleh Esfandiari, Wilson Center düşünce kuruluşunda Orta Doğu Programının kurucu direktörü. 1979 İslam Devrimi’nden bu yana geçen döneme atıfta bulunarak, “Son 43 yılda çok sayıda protesto hareketi gördük ve hepsi bastırıldı” diyor.
16 Eylül’den bu yana en az 434 protestocu öldü. göre Tahran merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı, çoğu genç kadınlar. Ancak “kadın, yaşam, özgürlük” çığlığı olarak başlayan hareket, dini lider Ali Hamaney liderliğindeki İslam Cumhuriyeti Hükümetine karşı daha geniş bir harekete dönüştü.
Dünyanın gözleri İran’daki protestolara on yıllardır görülmemiş bir derecede odaklanmış olsa da, ülke uzun zamandır siyasi aktivizm ve devrimin yatağı oldu – kısa ve uzun, başarısız ve başarılı.
Aşağıda, İran’da sonraki aktivizmin yolunu açan bazı kilit protesto ve devrim dönemleri.
1906 İran anayasal devrimi
Anayasal devrim, 20. yüzyılın ilk yıllarında Ortadoğu’da türünün ilk taban hareketiydi. Firoozeh Kashani-Sabet, Pennsylvania Üniversitesi’nde İran ve Ortadoğu tarihi uzmanı.
1906’da İran’da İngiliz büyükelçiliğinde yaklaşık 1.500 barışçıl göstericiye ekmek, peynir ve ekşi sütten oluşan bir yemek servis edildi.
Photo12/UIG/Getty Images
1905’te hükümet yolsuzluğu ve yabancı etkisiyle mücadele etme girişiminde, genç devrimciler bir parlamento gören bir harekete öncülük ettiler veya meclis1906’da kurulan ve monarşinin gücünü azaltan. Büyük olay, çeşitli seslerden tartışma ve katkı davet etti; Bunlar arasında İslamcı geçmişe sahip olanlar kadar Batı aydınlanması konusunda bilgili entelektüeller de vardı.
“Anayasal devrim olağanüstüydü çünkü bazı ileri görüşlü fikirlere sahipti. Kral hâlâ otokratik olmasına rağmen, insanlar artık bu otokratik Kralın tebaası olarak kabul edilmiyordu” diyor Kashani-Sabet. “Diğer bir şey de, sonunda İran’daki dini azınlıklara koltuk verdiler ki bu, o dönem için yine dikkate değer bir adımdı.”
İran’ı 1896’dan 1907’ye kadar yöneten Muzaffaru’d-Di’n Shah Qajar, İran’ı onayladı. yeni anayasa 1906’da, ölümünden önce Şah olarak son görevlerinden biri olarak. Oğlu Muhammed Ali Mirza 1907’de iktidara geldi ve 1908’de İngiliz ve Rus desteğiyle parlamentoyu bombaladığında parlamentoyu feshetti ve anayasayı kaldırdı. Anayasa, 1909’da meşrutiyetçi yürüyüşler sırasında Muhammed Ali Mirza’nın oğlu Ahmed Mirza’nın lehine devrilmesiyle bir kez daha eski durumuna getirildi.
1951 petrol millileştirme hareketi
Politikacı ve avukat Muhammed Musaddık 1940’larda milliyetçi bir lider olarak ortaya çıktı ve Sovyetler Birliği, İngiltere ve ABD ile anlaşmalar yapmış olan Şah’ın maliyeyi kötü yönetmesine karşı bir gösteri düzenledi. öncelikli uluslararası ticaret ve doğal kaynakların kullanılması. Bu, İran’daki yabancı etkisini sona erdirmek isteyen, dini liderler de dahil olmak üzere çeşitli gruplardan oluşan bir koalisyon olan Ulusal Cephe’nin kurulmasına yol açtı.
O zamanlar genç bir kız olan Esfandiari’ye göre birçok genç ve işçi protesto için sokaklara döküldü. Bunun, İslam Devrimi sırasında ulusun daha geniş ölçekte gördüğü bir “mini hareket” olduğunu söylüyor.
Devamını oku: Kadınların Öncülüğündeki Protestoların Başarısı İran’ın Geleceği Hakkında Bize Ne Söylüyor?
1951 yılında Musaddık sunulan 1954’te adı British Petroleum olarak değiştirilen Anglo-Iranian Oil Company’yi (AIOC) İngiltere’nin petrolden İran’dan çok daha fazla kar elde ettiğine dair şikayetler üzerine millileştirme fikri. Musaddık o yıl başbakan seçildi, ancak 1953’te devrildi. CIA destekli darbe. Şah yeniden tahta çıktı ve otoriter yönetimi ABD ve Batılı müttefikler tarafından desteklendi.
Kashani-Sabet, İran’ın son Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin yeniden iktidara gelmesinin, vatandaşların neden 1979’da monarşiyi devirdiğini anlamanın anahtarı olduğunu söylüyor. ”
1979 İslam devrimi ve ardından gelen protestolar
Şah’a yönelik memnuniyetsizlik 1978’de doruğa ulaştığında, İran gazetesinin Ettela’at 1963 gibi erken bir tarihte monarşiye muhalefetiyle öne çıkan dini bir şahsiyet olan Ayetullah Ruhollah Humeyni’yi Şah’ın yönetimi altında hedef aldı. Güvenlik güçleri, daha sonra Şii Müslüman geleneğine uygun olarak 40 günlük bir yas dönemi gözlemleyecek olan protestocuları öldürmeye başladı.
Bu, İran’ı döngüsel bir gösteri yoluna, sıkıyönetimle iç içe geçmiş devlet şiddetine ve Ocak 1979’da Şah ve ailesinin İran’dan Mısır’a kaçmasına yol açan yas tutma yoluna soktu. Humeyni, Şah’a karşı ayaklanmada bir fraksiyonun lideri olarak, sürgünden döndü ve referandumdan sonra hükümetin kontrolünü ele geçirdi. Teokrasi, şeriat yasalarından ilham alan ve sözde ahlak polisi tarafından uygulanan katı ideolojik yasalar ve sistemler getirdi. Bu yasalar arasında medya kontrolü, kamusal alanlarda cinsiyet ayrımı, alkolün yasaklanması ve özellikle kadınlar için zorunlu başörtüsü yer alıyordu.
Bir milyondan fazla İslami cumhuriyet destekçisi, Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin geride bıraktığı sivil hükümete karşı güçlü bir güç gösterisi için Tahran’daki Şah Anıtı çevresinde toplandı, 19 Ocak 1979.
Aristoteles Saris—AP
Bu kültürel değişimden sadece bir ay sonra, 8 Mart 1979’da -ya da Dünya Kadınlar Günü’nde- kadınlara yönelik dayatılan tevazu kurallarına karşı bir karşı gösteri yürüyüşü düzenlendi. Wilson Center’dan Esfandiari, “İtiraz başörtüsü takan kadınlara değil, zorunlu başörtüsüne yönelikti” diye anımsıyor. Altı gün sürdüler ve binlerce kadın ve erkeğin katıldığını gördüler, ancak kanunsuzlar ve çarşaflı bazı kadınlar tarafından saldırıya uğradılar ve hakarete uğradılar.
Esfandiari, “Hükümetle, özellikle kadınlara dayattığı bu yeni yasalarla mücadele etme arzusunu yaratan şey, özel hayatınıza ve kamusal hayatınıza yapılan bu kademeli müdahaleydi” diye ekliyor.
2009 Yeşil Hareketi
Esfandiari’ye göre siyasi huzursuzluk 1980-1988 İran-Irak savaşı sırasında sınırlıydı. Sonra 1999 öğrenci protestoları reformist gazetenin kapatılması üzerine selam—gösteriler barışçıl bir şekilde başladı, ancak bir baskın sırasında bir öğrencinin öldürülmesiyle tırmandı—bir sonraki dikkate değer protesto, 2009 yeşil hareket
Sert çizgideki görevdeki Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, 2009 yılında tartışmalı bir oylamayla yeniden seçildi. Sandıklar kapandıktan sonra rejim, muhalefet adayları Mir-Hossein Mousavi ve reformist aday Mehdi Karrubi’nin kampanya ofislerini kapatmaya başladı ve tüm muhalif aktivistleri cop ve göz yaşartıcı gazla karşıladı. Milyonlarca vatandaş harekete geçme çağrılarına yanıt verdi ve Tahran, İsfahan, Şiraz ve diğer şehirlerin sokaklarına döküldü.
Kitlelerin çoğu Musavi’nin kampanyasıyla ilişkilendirilen yeşilin gölgesini giydiği için direniş Yeşil Hareket olarak bilinmeye başlandı.
İran tarihi profesörü ve İskoçya’daki St Andrews Üniversitesi İran Araştırmaları Enstitüsü’nün kurucu direktörü Ali Ansari, rejimin, rejim muhbirleri, cep telefonu ve internet kullanımı yoluyla her türlü protesto faaliyetini yakından izlediğini söylüyor. Bu nedenle, 2009 protestoları, tıpkı bugün olduğu gibi, “hücresel düzeyde, sokak sokak, aşağıdan yukarıya” düzenlendi. Dijital çağda meydana gelen protestoların, aşağıdakiler de dahil olmak üzere pek çok “gözden kaçan” eyleme dayandığını ekliyor: VPN kullanımı rejimin bir adım önünde olmak.
2017-2021 düzensiz ekonomik protestolar
Son beş yılda, yoksulluk ve ekonomik kötü yönetimle ilgili bir dizi küçük protesto ve grev oldu. İran’ın ekonomisi petrol endüstrisine bağlı, ancak bundan elde edilen gelirler nedeniyle ciddi şekilde azaldı. ABD’nin ağır yaptırımları, yüksek düzeyde enflasyona, eşitsizliğe ve işsizliğe katkıda bulunur. Kasım 2019’da bir gecede yapılan yakıt fiyat artışını protesto eden özellikle ölümcül bir hareket etiketlendi “Kanlı Kasım” İranlı yetkililer 1.500 kadar protestocuyu öldürürken.
Bugünkü protestolar, geçmişteki protestolarda olduğu gibi net bir liderden yoksun olsa da, Kashani-Sabet bunun bir zayıflık olduğuna inanmıyor. “Tarihçi bir arkadaşım bana Fransız Devrimi’nin de lidersiz başladığını hatırlattı ama mirasına bir bakın” diyor.
“Bir liderler topluluğu olabilir ve şimdi devrimleri böyle düşünmemiz gerekiyor – bu artık sadece tek kişilik bir gösteri değil.”
TIME’dan Daha Fazla Okunması Gerekenler
Kaynak : https://time.com/6234429/iran-protests-revolution-history/