... konulu sunumlar: "ERGENLİK DÖNEMİ BAHÇELİEVLER Rehberlik ve Araştırma Merkezi."— Sunum transkripti:
1
ERGENLİK DÖNEMİ BAHÇELİEVLER Rehberlik ve Araştırma Merkezi
2
•Ergenlik dönemi yaşlarında başlayıp yirmili yılların başlangıcına kadar süren, hızlı bedensel, ruhsal, sosyal değişiklikleri içeren dönemin genel adıdır. •Çocukluktan çıkıp, yetişkinliğe adım atmak için gerekli beceri, bilgi ve tutumların kazanıldığı bir geçiş dönemidir. •Ergenlik dönemindeki bedensel değişiklikler erkeklerde ortalama yaşlarına rastlar. •Kızlar ise bu döneme biraz daha erken girerler.
3
•Kızların ergenliğe ulaşmasını ay hali (menstruasyon) aracılığı ile saptamak daha kolaydır. •Erkeklerde ise bireyler ıslak rüyalarını (nokturnal emisyon) açıkladıkları zaman saptanabilir. •Bu değişiklerin daha önceden çocuğa bildirilmesi gerekir. •Daha önce uyarılmamış olan çocuklar hastalandıklarını düşünerek ya da suçluluk duyarak acı çekebilirler.
4
•Bir kişilik araması içinde olan çocuklar bazen bu hızlı bedensel büyümeye ve değişimlere uymada zorluk çeker ve bocalar. •Bu değişiklikler kendisine anlatılıp, bunların normal gelişmeler olduğu açıklanan bir çocuk, bu sıkıntıları daha kolay atlatacaktır. •Daha inatçı, dik kafalı olan çocuklara bu dönemde anlayışlı olup, yol gösterici olmak gerekir.
5
•Ergenlik dönemine girme yaşı, bireyden bireye değişir. •Erken veya geç büyüme, az ya da çok gelişkin olma gençleri daha iyi ya da daha kötü yapmaz. Bunlar doğal farklılıklardır. •Bireysel farkların varlığını ve gelişme - değişmenin herkeste değişik düzeylerde olacağını bilmek gencin kaygılarını azaltacak önemli bir faktördür. •Erken olgunlaşan erkeklerin arkadaşları arasında daha fazla avantaja sahip olduğu gözlenir. Yetişkinlerle ve kızlarla daha olgun bir düzeyde ilişkiye girer ve yaşıtları arasında liderliği üstlenirler.
6
•Biyolojik temelli değişiklikler bireyin fırtına ve stres yaşamasına sebep olur. •Bir çok psikologa göre ergenlik, bocalama ve fırtınalar içinde geçen bir dönemdir. •Aynı zamanda ergen kendi kimliğini de oluşturmaya da çabalamaktadır.
7
KİMLİK OLUŞTURMA •Ergenlik dönemine ulaşana kadar çocuk, ana- baba egosuna dayanmıştır. •Oysa artık bağımsızlaşması, yetişkin bir birey olması gerekmektedir. •Ergen bireyselleşmeye, ana-babadan bağımsızlaşmaya, kendi kimliğini oluşturmaya çalışır. •Başarılı kimliğe ulaşanlar mutlu, benlik saygıları yüksek, cinsel rol tutumlarında başarılı bireyler olurlar.
8
ARKADAŞLAR ÖNEMLİDİR! •Kendine özgü yeni bir dünya kurmaya çalışan ergenin, dayanabileceği en önemli güven kaynağı arkadaşlıktır. •Bu yaşlarda yaşıtların çocuk üzerinde etkisi en az aile kadardır. •Bir gruba ait olma sosyal gelişme için oldukça önemli bir duygudur. •Ergen bu konuda bilgilendirilmeli, yanlış gruplardan korunmalıdır.
9
•Ergen; bağımsızlık kazanmak için çıktığı yolculukta, güvenli bir liman arayışı içerisinde gemisinin yelkenini sağlam tutmaya çalışan “ACEMİ KAPTAN” gibi de adlandırılabilir.
10
BAĞIMSIZLAŞMAYA DOĞRU … •Kimlik oluşumu için çaba sarfetme, •Kendi bedenine ve duygularına yabancı olma, •Kendini beceriksiz, sakar hissetme, •Kendine odaklanma, yüksek beklentiler ve zayıf kendilik değeri arasında değişim gösterme, •İlgilerini ve giyim tarzını arkadaş grubuna göre ayarlama, •Değişken ruh hali, •Kendini ifade etme becerisinde gelişme,
11
•Anne-babanın mükemmel olmadığını görme ve onların hatalarını dile getirme, •Anne-babaya karşı olan duygularını daha az göstermeye başlama, •Zaman zaman kabalaşma •Çoğu zaman ailesinin, kendisinin bağımsızlaşmasını engellediğine inanma, •Özellikle sıkıntılı olduğu zamanlarda çocukça davranışlar sergileme.
12
ERGENİN İHTİYAÇLARI NELERDİR?
13
ERGENİN DUYGUSAL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI •Ergen karamsarlık, huzursuzluk ve iç sıkıntısı gibi hoşa gitmeyen duygulardan bunalır. •Kendisine güven verecek ve duygusal durumların yaşa bağlı, bu çağa has ve geçici olduğunu anlatacak bir anne- babaya ihtiyacı vardır.
14
ERGENİN DUYGUSAL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI •“Anlaşılmamak” ergenlerin en belirgin sorunlarındandır. • Anne ve babanın onu eleştirmeden, küçümsemeden ve yargılamadan dinlemesi ve bireyin böylelikle kendisini anlatmasına fırsat tanınması onu rahatlatacaktır. •Yeni ses tonuna ve ifade tarzına uyum sağlama; değişen bedensel hareketlerini kontrol etme,
15
ERGENİN CİNSEL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI •Bedensel enerjisini yararlı alanlara yöneltme; cinsel olgunlaşma sonucu ortaya çıkan yeni durumlara uyum sağlama ihtiyacındadır. •Sık sık oluşan sivilcelerden dolayı kaygılanırken sakal ve bıyık çıkışında akranlarından geç kalmış olmak üzüntü konusu olabilir. •Üreme organlarının çalışması ve yapısı hakkında bilgi sahibi olmak ister.
16
•Cinsel olgunlaşması akranlarına oranla geç kalmış olan ergenler, kendilerini onlarla kıyaslayıp, üzülürler. •Cinsel içgüdülerinin baskısı altında bunalırlar. Kendi kendini tatminden sonra suçluluk duygusu duyabilirler. ERGENİN DUYGUSAL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI
17
•Bu dönemde mastürbasyon doğaldır ve aşırı olmadığı sürece zararsızdır. •Eşcinsellik konusunda duyarlıdır, bunun nasıl başladığını; zührevi hastalıkların bulaşma yollarını bilmek ister. ERGENİN CİNSEL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI
18
ERGENİN SOSYAL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI •Bir gruba ait olma duygusu sosyal gelişme için önemli bir duygudur. •Girmek istediği çevre tarafından benimsenmemek genç için üzüntü kaynağıdır. •Ergenlik çağında oldukça önemli olan konuşmak veya çene çalmak eylemini buluştukları yerde, telefonda, internette vb gerçekleştirirler.
19
•Ergenlik dönemindeki birey, tutum ve davranışlarını örnek alacağı, kendisini onlarla özdeşleştireceği uygun modellere ihtiyaç duyar. •Modelin kişiliği sosyal gelişme açısından önemlidir. •Erkek çocuğun baba ile, kız çocuğun anne ile özdeşlik kurabilmesi gerekir. •Anne ve babanın ev içi rollerindeki aksaklıklar ergenin uygun olmayan modelleri görmesine yol açar, bu da ergenin gelişiminde aksamalara neden olabilir.
20
ERGENİN KİŞİSEL GELİŞİMLE İLGİLİ İHTİYAÇLARI VE KAYGILARI •Otoriteye karşı olma, söz dinlememe, eleştirme, hata bulma ergenin tutumlarındandır. •Gelişme döneminde anne-baba tarafından bazen çocuk, bazen yetişkin gibi algılanan birey, ne zaman ne şekilde davranacağını bilemez. •Gelişmekte olan bedenine, cinsel ve duygusal değişimlerine ayak uyduramaz, “kimlik karmaşası”na düşebilir. •Yetişkinin baskılı ve disiplinli davranmaktan çok, ergene karşı sevgi gösteren, güven veren, önemseyen ve değer veren bir tutum içine girmesi onun kimlik geliştirmesini kolaylaştıracaktır.
21
•Ergen, birbirinin karşıtı duygular dile getirebilir. •Yetişkinin uzaktan denetimine ihtiyaç duyar. •Aynı zamanda anne-babanın ve yetişkinin güvenini kazanmaya, kendisine güvenilen bir insan olmaya ihtiyaç duyar. • Kendisine güven duyulmaması onda kaygı yaratır.
22
ERGENLİKTEKİ İLGİLERİN ÖZELLİKLERİ •Biyolojik ve cinsel gelişmeyle duygularda coşku artmış, kavrama gücü çoğalmıştır. • Bunlara dayalı olarak öğrenme isteği artar, ilgi duyulan konular zenginleşir. •Bazı ilgiler söner ve yerini başka ilgilere bırakır. •Ergenliğin sonlarına doğru ilgi duyulan konulardaki devamlılık daha belirginleşir.
23
•Ergenlerin okul dışındaki uğraşları hiçbir zaman işe yaramaz çalışmalar olarak düşünülmemelidir. •Ergenler serbest zaman uğraşları ile, yetenekli oldukları alanları öğrenebilirler; başarılı olabilecekleri veya olamayacakları alanları tanırlar; yaratıcılıklarını geliştirebilirler. •Bireye öğrenme fırsatı sağlar. •Serbest zaman uğraşları sosyalleşmeyi yani grup yaşantısını öğrenmeyi, başkaları ile işbirliği içinde bir arada yaşamayı sağlar.
24
ERGENİN GELİŞİM GÖREVLERİ Sağlıklı bir yetişkin olabilmesi için ergenin bu dönemde başarması gereken gelişim görevleri vardır: •Cinsel rolünü kabullenme ve bu role uygun davranış örüntüleri geliştirebilme. • Duygusal bağımsızlığını kazanma ve kendisiyle ilgili önemli kararları kendi başına verebilme. • Yaşdaş dünyası içinde kabul görme ve arkadaşlık, işbirliği, liderlik yeteneklerini geliştirebilme.
25
•Çatışan değerleri uzlaştırma ve kendi yaşına özgü bir yaşam felsefesi geliştirebilme. • Meslek seçimi için gerekli ön hazırlıkları yapma ve kendine en uygun olan mesleği seçebilme. •Özkimliğine ulaşma ve bunu kabullenme. Bu görevlerdeki başarı ya da başarısızlık geniş ölçüde yetişkinlikteki uyumu ve başarıyı etkiler.
26
ANABABA –ERGEN ÇATIŞMASI
27
•Ergenlerin bağımsızlaşma amacıyla yaptıkları girişimler sıkıntı (stres) yaratabilir ve aileye üzüntü yaşatabilir, •Ebeveynler ve ergenler için engebeli, duygu, düşünce ve davranışlar açısından iniş-çıkışlı geçen bu dönemde sıkıntılar yaşanması normaldir. Bu durum aileler için bir alarm niteliğinde olmamalıdır.
28
•Özellikle babayla, daha çok tartışma ve problemler yaşanır. • Bunun çoğu zaman babanın anneye oranla daha kuralcı olmasından kaynaklanır. •Çünkü ergenler kurallara uymakta çok zorlanır, karşı çıkarlar. Özgürlüklerine düşkünlükleri ve kuralsızlık istekleri had safhadadır.
29
•Yunan mitolojisinde, insan yapımı kanatlarının üzerindeki balmumu erimesin diye, Daedalus, oğlu Icarus’u güneşe çok yakın uçmaması konusunda uyarır. Icarus birazcık fazla dürtüsel olduğundan güneşe çok yakın uçar ve ölümüne balıklama atlar. •İnsanlar her çağda başarıncaya kadar uçma çalışmalarına devam ettiler. Her çağda, genç olmak; risk almak, yere düşmek, üstünü başını silmek, hatalardan ders almak ve tekrar yola devam etmek demektir.
30
•Burada anahtar, en makul riskleri almaktır. Ergenlerin tehlikeli riskler yerine zararlı olmayan sağlıklı risklere girmelerini sağlamak ve devamlı nasihat vermektense onları dinlemek, onları doğru yolda tutmaya yarar. •Ebeveynlerin kendi risk alma davranışlarına da dikkat etmeleri önemlidir; çünkü gençler onları takip etmektedirler.
31
AİLELER ERGENİ NASIL DESTEKLEYEBİLİR?
32
Çocuklarının yetişkinliğe sağlıklı bir geçiş yapabilmeleri için, ailelerin dikkat etmeleri gereken bazı hususlar önem taşımaktadır: •Çocuklara sevgi ve güven dolu bir ev ortamı sunmak, •Dürüstlük, güven ve saygı dolu bir aile atmosferi yaratmak, •Çocuklara yaşlarına uygun bağımsızlıklar vermek, özgürlükler tanımak,
33
•Çocukların kendilerine güven duyabileceği fırsatlar yaratmak, •Mutsuz ve üzgün olduklarında çocukların ebeveynleri ile konuşmalarını yüreklendirecek bir ilişki tarzı geliştirmek, •Kendisinin ve başkalarının kişisel haklarına saygı duymayı öğretmek, •Yaşına uygun sorumluluklar vermek yoluyla, sorumluluk almayı öğretmek, •Evin gündelik işleri için çocuklara bazı basit sorumluluklar yüklemek,
34
•Kabul edilebilir sınırları ve bunun önemini açıklamak, •Kazanılması istenen davranışlar için çocuklara örnek ve rehber olmak, •Sınırlar ve özgürlükleri hakkında çocuğa bilgi vererek, disiplin anlayışı kazandırmak, •Çocukları ergenlik dönemi özellikleri hakkında bilgilendirmek, Hazırlıklara erken başlamak, çocuklarını ve kendilerini ergenlik dönemine hazırlamada aileler için en iyi yoldur.
35
Bu dönemde ergene yapılabilecek en etkin yardım: Onun sevildiğini, anlaşıldığını, kabul edildiğini, fark edildiğini, gerekli olduğunu, önemli olduğunu, ona bağımsızlık ve sorumluluk verildiğini fark ettirebilmektir.
36
•Sorunlar hakkında açıklıkla ve dürüst olarak konuşma ortamı hazırlamak ve bu beceriyi geliştirmek, ebeveyn-çocuk ilişkisinde en önemli hususlardan biridir. •Aile içinde bu tür bir ilişki tarzı geliştirmek, anlayışlı ve sabırlı olmayı gerektirir ve zaman alır. •Böyle bir ilişki, zamanla çocuk-ebeveyn arasında, birlikte vakit geçirme ve paylaşımlarda bulunma yoluyla gelişir.
37
•Ailelerin çocuklarıyla paylaşımlarda bulunmaları için; yemek saatleri, hikaye anlatma, kitap okuma, oyun oynama, ev dışında vakit geçirme, tatiller ve kutlamalar önemli fırsatlardır. •Anne-babalar, çocuklarının herbiriyle bireysel olarak da vakit geçirmeye çaba sarfetmelidir. Özellikle de sıkıntılı, üzüntü verici ve zor zamanlarda. •Bu tür bireysel bir ilişkinin varlığı, özellikle ergenlik döneminde ebeveyn-çocuk arasında ortaya çıkabilecek çatışma, anlaşmazlık, uyuşmazlık vb. durumlarda, sağlıklı bir çözüm bulabilmek için gerekli olan temeli oluşturmayı sağlar.
38
•Anne ve babanın bireyi istediğinden farklı alanlara yöneltmesi, ondan yapabileceğinin üstünde görevler beklemesi, onu aşağılaması, onu başkaları ile kıyaslaması, ona akranları yanında kaba davranması, sık sık eleştirmesi, onun yanında birbirleriyle kavga etmesi ergeni kaygılandıran tipik anne-baba davranışlarıdır. •Karşı cinse yönelik duygusal içerikli arkadaşlıklardan sonra, fark edilme, aşık olma ve onun tarafından terk edilme ve benzeri hayal kırıklıkları ergen için acı veren duygulardır. •Özellikle kız ergenlerin yaşadığı bu gibi durumlarda birey kendisini anlayacak birine ihtiyaç duyar.