Roma IV. yüzyılın başlangıcında giriştiği bir harekâtla birlikte bölgede bir önder olarak ortaya çıkmıştır. Bu harekât etrüsklere ilişik bir kent olan Veii’nin fethidir.
Romalılar MÖ 396 yılı civarında bir kuşatmanın arkasından bu şehri fethetmeyi başarmışlardır. Veii Roma’nın derhal yanında bulunan varlıklı ve kuvvetli bir kentti ve tıpkı Roma şeklinde etrafındaki bazı komşularını denetim altında tutmaktaydı. MÖ V. Yüzyılda Roma ve Veii içinde öteki bazı şehirlerin liderliği için bazı mücadeleler yaşanmıştı, fakat bu mücadeleler herhangi bir kati netice sağlamamıştı.
Sonucunda Roma Veii kentini ele geçirerek kendilerine bölgede tehdit oluşturan kuvvetli bir rakibi ortadan kaldırmış oldu. Bu olayın arkasından Veii’nin toprakları Roma’ya dahil olurken bazı Veii vatandaşları Roma vatandaşı oldu, çoğunluğu ise köleleştirildi yada şehirden sürüldü. Bazı Roma vatandaşları kentin boşaltılan alanlarına yerleştirildi.
Bu gelişmenin arkasından Roma Gallialıların oluşturduğu tehditle yüzleştiler. 387 yılı civarında Tiber vadisini yağmalayarak dere süresince ilerleyen Gallialılar Roma’ya kadar uzandı ve bir Roma ordusunu yenilgiye uğratıp şehre girdi. Romalı tarihçiler bu aşamada bir Romalı komutanın adını ön plana çıkarırlar:Marcus Furius Camillus. Aynı isim Veii’ye karşı verilen son mücadelede de kahramanlık göstermiştir.
Camillus diktatör olarak seçilip Veii’yi fetheden Roma ordusuna da komutanlık yapmıştır. Kaynaklara bakılırsa Gallialıların Roma’yı salgın edişinin arkasından Camillus yeniden diktatör seçilip Gallia ordusunu yenilgiye uğratmıştır.
Gallialılarla ilgili özetlemek gerekirse belirtmemiz ihtiyaç duyulan bazı hususlara ulaşınca, bu halkın Po nehrini ve İtalya yarımadasının doğu kıyısı süresince uzanan düzlükleri denetim altında tuttuklarını söyleyebiliriz. Gallialıların kökeni ise Alplerin öte tarafına, Orta Avrupa’ya dayanmaktadır. Bu halkın Şimal İtalya’ya doğru ilerleyişi esasen tesirleri oldukca daha büyük bir coğrafyada izlenecek ve Yunan dünyasında, hatta Anadolu’da dahi hissedilecek büyük çaplı bir göçün ufak bir parçasıdır.
MÖ 343-341 içinde meydana getirilen Birinci Samnit Savaşı ve MÖ 341 ile 338 içinde meydana getirilen Latin Savaşıyla beraber Roma Campania bölgesindeki hakimiyetini öteki Latin şehirlerine kabul ettirdi. Bu savaşlar sonunda Latin şehirleri bağımsızlıklarını kaybederek Roma’ya doğal olarak oldular. Vatandaşları Roma vatandaşı, toprakları da Roma toprağı oldu. Bu şehirler iç işlerinde kısmen bağımsızlarken cenk ve sulh meselelerinde Roma’ya bağlıydılar. Bu şehirlerde yaşayanlar gereksinim halinde Roma ordusunda vazife yapmakla yükümlüydüler. Hatta Roma’da olmaları durumunda bu kişiler meclislerde oy dahi kullanabilmekteydi. Bu yönetim sistemine municipium denmektedir. Bu genel sisteme uymayan yapılar da bulunur. Mesela Capua şehrinde yaşayanlar Roma’da bulunsalar dahi meclislerde oy kullanma hakkına haiz değillerdi. Kısaca Capua şehri bir municipium’du, fakat yaşayanlarının oy hakkı bulunmuyordu (Lat.: municipium sine suffragio) Oldukça saldırgan ve mühim askeri kaynaklara, ek olarak savaşçı bir üne haiz Samnit konfederasyonu Orta İtalya’nın en büyük gücüydü.
Roma ve Samnit’lerin güçleri birbirine oldukca yakın olduğundan İtalya’nın en büyük gücü olma mücadelesi bu iki unsur içinde yaşandı. MÖ 326-304 yılları aralığında Samnitlerle ikinci bir cenk süreci başladı. Derhal arkasından, MÖ 298-290 yılları arasındaki Üçüncü Samnit Savaşı İtalya’nın liderinin kim olacağını belirleyen savaşım oldu. Roma’nın MÖ 295 senesinde Umbria’da Samnitler, Umbrialılar ve Gallialıların oluşturduğu ittifak karşısında galip geldi. Roma’nın almış olduğu bu başarının arkasından MÖ 290 senesinde Roma Sabinleri oy kullanma hakkı olmayan yurttaş haline getirdi. MÖ 280 ve 270’lerde Etruria ve Umbria’daki pek oldukca kent Roma’ya bağlı hale geldi. Roma İtalya’nın hakim gücü olma yolunda güvenilir adımlarla ilerliyordu. Üçüncü Samnit Savaşının arkasından Roma İtalya’nın güneyindeki vakalara da el atmaya başladı. Bu sırada İtalya’nın güneyinde Yunan şehir devletleri bulunmaktaydı.
MÖ 8. yüzyılın ortalarından itibaren doğudaki Yunan şehir devletlerinin bazı vatandaşları anayurtlarından ayrılarak batıya göç edip İtalya başta olmak suretiyle bugünkü Fransa, İspanya ve Afrika kıyılarında apoikia adıyla anılan yeni metropoller kurdu. Bu kentlerden Taras yada Latincesiyle Tarentum Roma’nın bölgede genişlemesinden hastalık duyarak Adriyatik’in karşı kıyısında kuvvetli bir mahalli krallığın başlangıcında bulunan Pyrrhos’la temasa geçerek yardımını istedi. Bu çağrı üstüne Pyrrhos bir orduyla batıya geldi ve bu ittifak bir süreliğine başarıya ulaşmış oldu. MÖ 280 senesinde içinde Tarentumluların da bulunmuş olduğu bir orduyla Pyrrhos Herakleia’da bir Roma ordusunu yenik etti. Fakat o denli fazla yitik verdi ki, kendisinin “eğer Roma’ya karşı bir kez daha bu şekilde bir zafer kazanırsak tüm ülkem yok olacak” söylediği rivayet edilir. Bu olayın arkasından cenk büyüdü ve Samnitler başta olmak suretiyle Roma’nın bazı müttefikleri taraf değiştirerek Pyrrhos’a destek vermeye başladılar.
Pyrrhos emrindeki orduyla Roma’nın 140 km kadar yakınına gelse de, Romalılarla çarpışmadan Tarentum’a geri çekildi ve Roma’ya ağır sulh koşulları önerdi. MÖ 279 senesinde Pyrrhos bir kez daha Romalılara karşı bir zafer kazanmıştır, fakat oldukca fazla yitik verdi ve bir süre sonrasında Kartacalılara karşı savaşan Sicilya kentinden gelen yardım teklifine pozitif yönde cevap vererek onların yanında savaşmaya gitti. MÖ 275 senesinde İtalya’ya geri dönerek müttefikleriyle beraber Roma’nın karşısına bir kez daha çıktı. MÖ 275 senesinde Beneventum’da meydana getirilen muharebede bu sefer Roma galip geldi ve Pyrrhos bu mağlubiyetin arkasından geri döndü.
Pyrrhos’un yenilgisi birçok müttefiğinin başını büyük bir belaya soktu; bir çok bağımsızlığını kaybederek Roma egemenliğine girerken Roma öcünü acı bir halde aldı. MÖ 272 senesinde Tarentum Roma müttefiki oldu. MÖ 260’lara kadar Samnitlerle savaşlar sürerken Roma ortalama 150 kadar bağımsız kenti bağlaşık statüsüne indirgemişti.