Humboldt’un Anekdotu Gerçek Olabilir: Elektrikli Yılan Balıkları, Sudan Dışarı Sıçrayıp, İnsanları Çarpabiliyor!
Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.
1800 Mart'ında kaşif Alexander von Humboldt, Güney Amerika gezisi sırasında, sudan geçen atları, yılan balıklarının elektrikle çarptığına şahit olduğunu yazmıştı. Şimdiye kadar, yılan balıklarının suyun dışındayken elektroşok vermesinin mümkün olmadığı düşünüldüğü için bu anekdotun bir efsane olduğu düşünülüyordu. Fakat Amerika'da Vanderbilt Üniversitesi'den bir bilim insanının yayımladığı çalışma Humboldt'un tasvir ettiği olayın gerçek olabileceğini gösteriyor.
Yılan balıklarının (Electrophoruselectricus) suyun içinde elektroşok vererek olası tehlikelerden korunduğu bilinirdi. Fakat yetenekleri bununla sınırlı değilmiş. Geçtiğimiz ay yayımlanan bir çalışmaya göre, yılan balıklarının, suyun dışına sıçrayarak da saldırganları çarpması mümkün!
1800’lerde Humboldt'un tasvir ettiği Güney Amerika'da balıkçıların "atlarla balık tutması" tekniğiydi. Anlatılana göre, balıkçılar 30 kadar atı ve katırları birçok yılan balığı bulan suya salmışlardı. Balıkların hayvanları çarpmalarını ve elektrik akımını boşaltmalarını beklemişlerdi. Atlardan iki tanesi boğulmuş, diğerleri tökezlemiş ve suda çökmüşlerdi. Humboldt daha çok atın ölmesini bekliyordu. Fakat atlar daha ölmeden yılan balıklarının gücü tükenmişti. Tükenen beş tane balığı balıkçılar yakaladı. Humboldt yakalanan balıkları kendi deneyleri için kullandı.
Bu ünlü hikaye, o günden bugüne anlatıladurdu ve pek çok kere resmedildi. Ama balıkların sıçrayıp tehlikeleri doğrudan çarpması görülmüş şey değildi! Kimileri bu olayın şiirsel bir dille başkalaştırılarak anlatıldığını iddia etti. Kimileriyse, "kibarca" bunun bir safsata olduğunu söyledi. Zaten, Humboldt'un bu gözlemini yazmasından bu yana benzeri bir olay da görülmemişti.
Balıklar Suyun Dışında Da Elektroşok Verebiliyor!
Geçen ay yayımlanan çalışma, yılan balıklarının iri, hareket eden ve suya kısmen batmış şeylere sudan sıçrayarak ve yüksek voltaj vererek saldırabilmesinin mümkün olduğunu gösteriyor. Hatta bu saldırı özellikle 60 santimetre büyüklüğündeki, yani iri cüsseli yılan balıkları için oldukça yaygın bir davranışmış.
Bu kendini savunma davranışı, yılan balıklarının normalde su yüzeyine dağılmış olan olağanüstü elektrik güçlerini, saldırganlarına doğrudan yöneltmelerini sağlıyor. Bu her iki açıdan da şok edici davranış, yılan balıklarının avlanması ve duyusal yetenekleri çalışılırken tamamen rastlantısal olarak keşfedildi.
Gözlemin geçerliliğini test etmek için, iletken bir çubuk ve alüminyum levha, bir kısmı suya batacak şekilde suya yerleştirildi. Suyun dış tarafında kalan kısımla içinde kalan kısım arasına yalıtkan plastik bir parça konuldu. Üstteki ve alttaki parçalar arasındaki gerilim farkı ölçüldü. Humboldt'un tasvirini doğrular şekilde, yılan balıkları avlarına tırmandıkça, uygulanan gerilim sonucunda iki parça arasındaki gerilimin arttığı gözlemlendi. Bu bilgiler ışığında, Humboldt'un 1800 Mart'ında benzer bir davranışı gözlemlediği akla yatkın geliyor.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Bu gözlem, birçok soruyu gelecek çalışmalarda cevaplanmak üzere geride bıraktı. Örneğin, yılan balıkları potansiyel tehlike gördükleri canlılardan kaçıp inzivaya çekilmek yerine neden onları sıçrayarak çarpsındı? Zaten suya saldıkları yüzlerce voltluk gerilim tehlikeyi uzaklaştırmaya yetecekken, niçin doğrudan bir atağa girişsinler? Olası bir açıklama, balıkların her zaman kaçarak korunma şansına erişememe olasılığı. İlginç bir şekilde, Humboldt bu davranışı Mart ayında gözlemlediğinde, kuru bir sezonun son demleriydi. Ayrıca, balıklar kuru havzada sıkışmış kalmışlardı. Dolayısıyla, kaçamadıkları için tehlikeye doğrudan saldırıyla cevap vermiş olabilirler.
İki yüz yıl sonra, mümkün olduğu gösterilen bu sözde "safsata"dan sonra, bilimi sevmemek ne mümkün.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 3
- 3
- 3
- 1
- 1
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- K. C. Catania. (2016). Leaping Eels Electrify Threats, Supporting Humboldt’s Account Of A Battle With Horses. Proceedings of the National Academy of Sciences. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/03/2023 08:03:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4511
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Zooloji> Etoloji
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Zooloji> İhtiyoloji (Balık Bilimi)
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Sinirbilim (Nörobiyoloji)> Nörofizyoloji> Elektrofizyoloji
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> İletişim> Gazetecilik (Habercilik)> Bilim Haberciliği
- Zooloji Davranış Beyin Balık Etoloji Yılan Hayvan Bilim Balıkçılık Doğal Haber Habercilik Hayvanlar Hayvanlar Alemi Hayvan Davranışları İhtiyoloji Balıklar Biliş Balık Çeşitliliği