Neçirvan Berzani dün ABD'de Amberin Zaman'a"PKK, Şengal'den çıkmazsa güç kullanırız" demiş. Güney hükümeti ve Neçirvan uzun zamandır PKK'yi Şengal'dan çıkırmanın diplomasisini yürütüyor.
Bir kere PKK'nin Şengal'de olduğu biçimindeki ifade doğru değil. PKK'nin örgütlemesinde yardımcı olduğu YBŞ güçleri var. Dolayısıyla Şengal'de bulunan güç dışarıdan gelen bir güç değil, merkezi idareye bağlı ve bağımlı olmayan yerel silahlı bir güç var. Olaylar ve olgular maddi gerçeğe uygun doğru tanımlanamazsa oradan çözüm değil kaos, fitne fesat, çatışma çıkar. Bu yanlış tanımlamadan vazgeçilmelidir.
İkincisi şengal'in yaşadığı trajedi, hukuki ve fiili durumdur.
Şengal Irak Anayasasının 140. maddesi kapsamında kalan tartışmalı bölgedir. Dolayısıyla Şengal için Irak merkezi hükümetinin de dahil olduğu/olacağı bir konsensüsü gerektiriyor. Diğer bir ifadeyle Neçirvan Berzani'nin "Çıkmazsa zorla çıkarırız" yetki aşımı bakımından hukuki olarak sakattır.
Üçüncüsü Şengal'de bir katliam, bir trajedi yaşandı. Bu trajedi'nin yaşanmasında Güney Kürdistan hükümetinin sorumluluğu var. Alanın boşaltılması gerekirken, Pêşmerge güçlerinin Êzidileri IŞID'ın insafına terk etmesi ciddi bir güven kaybına neden olmuştur. Buna karşılık YPG'nin 34 şehit vererek koridor açması Êzidi toplumunda bir güven oluşturmuştur. Bu kitle desteğini ifade eder ve yeni bir durumdur.
"Haydi çık" demek yeni bir güven bunalımını yaratır. Çözüm de getirmez.
Önemli diğer bir husus da Êzidiler'in geçmişte Saddam'a koşulsuz biat etmesidir. Êzidiler KDP'den çok Irak merkezi hükümetine yakın durmuşlardır. Kitlesel olarak Güney Kürdistan'daki mücadeleye de destek sunmamışlardır (Bireysel katılımlar hariç). Bu, Êzidilerin kendilerini korumak için geliştirdikleri pasif bir savunma biçimidir. Anlayışla karşılanması gerektiğini düşünüyorum. IŞID saldırısı karşısında Pêşmerge güçlerinin onları yalnız bırakmasında işte öylesine tarihi bir gerçeklik de var.
IŞID'ı Saddam'ın ordusu yönetiyordu ve Êzidiler ile iyi ilişkileri de vardı. Êzidiler geçmişteki bu ilişkilere güvenerek tedbir almayı gerekli görmediler. Bu gerçeği göremeyen Êzidi toplumunun liderleri de katliamdan sorumludur.
Bielefeld'de azımsanmayacak bir Êzidi kitlesi var. 2014'te henüz bir IŞID tehlikesi yokken Êzidi toplumunun önde gelenleri beni bir akşam yemeğine davet ettiler. Kendilerine "Büyük bir katliamla karşı karşıyasınız. Benim gücüm ve koşullarım izin verseydi, Şengal'e gidip ordu kurardım. Asıl yapacağınız iş budur. Önce yaşamak!" dedim. Bir iki ay sonrasında Şengal katliamı yaşandı.
Yine aynı dönemde ve bu sayfalarda "Bağımsız Güney Kürdistan, Otonom Şengal" diye bir yazı yazdım. Birçok çevre tarafından haksız eleştirilere maruz kaldım.
Bir kere Güney Kürdistan hükümetinin Şengal'e bakışımı nesnel değil, politik argümanlarla süslenmiş bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım beraberinde yanlış bir politika üretiyor, yapay sorunlar yaratıyor.
Türk askerinin Başika'ya gelip yerleşmesi de bu çerçevede değerlendirilmelidir.
Türk askeri nasıl ve hangi amaçla Başika'ya geldi?
Cumhurbaşkanından başbakanına kadar Türk devletinin en üst kademesi "Şengal'in ikinci kandil olmasına izin vermeyeceğiz. Tılafer'deki Türkmen kardeşlerimizi koruyacağız. Lozan'ı tanımıyoruz. Musul'da olacağız" diyorlardı.
Yine başta Kasım Şeşo olmak üzere KDP'ye yakın çevre "PKK'nin Şengal'de bulunması, Türk devletinin saldırılarına davetiye çıkarıyor" diyorlardı.
Türk devleti ile KDP arasında sözlü veya yazılı bir anlaşma yapılıp yapılmadığını bilmiyorum. Ancak bu açıklama ve askeri yığınağın anlamı şu:
Pêşmerge güçlerinin bulunduğu alandan geçerek Başika'ya asker yığan TC Şengal'e saldırmayı, Tılafer'i işgal etmeyi, Rojava ve Güney Kürdistan arasında tampon bir bölge oluşturmayı ve nihayetinde Musul'da söz sahibi olmak istemiştir. Türk ordusuna sorun çıkarmayan KDP'de buna gizli veya açık onay vermiştir.
Türk devletinin bu planı Irak merkezi hükümetinin direnişine çarpınca Güney hükümeti bu sefer diplomatik kanalları devreye koymuştur. Diplomatik çalışmalarda bir sonuç elde edilmiş olmalı ki "çıkmazlarsa zorla çıkaracağız" biçiminde ifadeler kullanılıyor.
Şengal'deki durumu bir iç mesele olarak değil de dışarıdan bir müdahale sorunu gibi görüp diplomatik atak ve Pêşmerge zoruyla sorunu çözmeye çalışmak sorunu çözmez, daha da derinleştirir.
Peki bir çözüm?
Şengal'de bir katliam yaşandı. Bu katliamın sorumluları ve bunun yarattığı bir güven sorunu var. Sorumlular bulunup yargılanmalı, güven tesis edilmelidir.
Bu sorunun birinci çözüm yolu, KDP ve PKK yetkililerinin bir araya gelip sorunu etraflıca tartışmaları, Êzidi toplumunun yaşam güvenliği ve idaresi konusunda bir anlaşmaya varmalıdırlar. 140. madde söz konusu olduğu için Irak Merkezi hükümetinin de olaya dahil edilmesinde yarar vardır.
İkincisi Güney Kürdistan bağımsızlığını ilan eder veya etmez, bundan bağımsız olarak Şengal otonom bir yapı olarak Güney Kürdistan'a bağlanmalıdır. Şengal'in bir idari askeri yapısı olmalıdır.
Bu çerçeveden bakıldığında Pêşmerge güçleri içinde örgütlenen (Kasım Şeşo vb) askeri yapı ile YBŞ çatısı altında örgütlenen Êzidiler "Şengal Koruma Güçleri" adı altında ortak askeri bir yapılanmaya gidebilir. Halk evlerine döndükten sonra seçimle gelen bir yönetim oluşturulmalıdır.
Sonuç itibarıyla Şengal sorunu dış müdahaleler yoluyla ya da politik argümanlarla değil, oradaki halkın öneri ve rızası dikkate alınarak bir çözüme ulaştırılmalıdır. Aksi halde yeni bir felaket kapıda ve bunun sorumlusu da siyasi otoriteler olacaktır.
KDP-PKK-YBŞ ve Pêşmerge!
İsminizi, cisminizi ön plana çıkarmayın, büyük oyunlar kurmayın. Çözüm yaratın, çözüm! Êzidi toplumuna yeni bir felaket yaşatmaya hakkınız yoktur.