1930'lu yıllarda lakabı "Havuzcu Vali" olarak anılan Haşim İşcan döneminde yapılmıştır. Zamanla Erzurum'un simgelerinden birisi olmuştur. Eski kartpostalların da birçoğunda yer almıştır.
Cemal Gürsel, Hastaneler, Cumhuriyet ve Yenişehir caddelerinin kesiştikleri yer Havuzbaşı meydanıdır. 1963 yılında temeli atılan anıtın açılışı 23 Temmuz 1965'de yapılmıştır.
Anıt kaidesinin, Cumhuriyet Caddesi tarafına bakan yüzünde 23 Temmuz Erzurum Kongresi'ne katılan delegeler ve kürsüden delegelere hitap eden Mustafa Kemal Atatürk'ün kabartmaları yer almaktadır. Kaidenin üzerinde Atatürk'ün 3,5 metre boyunda askeri kıyafetli tunçtan heykeli bulunmaktadır. Bir eli kılıcında olan Atatürk diğer eli ile ise Sevr Antlaşması'nı buruşturmaktadır. Anıtın mimarı heykeltıraş Hakkı Atamulu'dur.