yahudiye topraklarında roma imparatorluğu'na karşı yapılmış üçüncü büyük ayaklanması ve yahudi-roma savaşları'nın sonuncusudur. bu ayaklanma ayrıca ikinci yahudi-roma savaşı, ikinci yahudi ayaklanması, 115-117 yılları arasında gerçekleşen kitos savaşı dikkate alındığında üçüncü yahudi-roma savaşı veya üçüncü yahudi ayaklanması olarak da bilinir.
dönemin yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunan" şimon bar kokhba bu ayaklanmanın lideriydi. ayaklanma sonucunda yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde roma 12 birlikli ana ve yedek ordularıyla bu devleti yıktı. roma, yahudilerin (9 av bayramı hariç) kudüs'e girmesini yasakladı.
isa'yı mesih olarak kabul eden yahudiler (ilk hıristiyanlar) bar kokhba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu yahudilerin de kudüs'e girişi yasaklandı. savaşın sonunda hıristiyanlıkla yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı.
70'te gerçekleşen büyük isyan'ın ardından, roma imparatorluğu bölgeyi kontrol altında tutan şovalyelerini geri çekip onun yerine bölgeye x fretensis
olarak bilinen ordu birliklerini yerleştirdi.
130'da imparator hadrian
, kudüs'ü ziyaret ettikten sonra yahudilere sıcak davranıp şehri tekrar kurma sözü verdi. önceleri bu duruma sevinen bölgedeki yahudiler, imparatorun kutsal tapınağın olduğu yere jüpiter tapınağı
'nı inşa etmek istediğini öğrenince ihanete uğradıklarını hissettiler.
bölgeye vi ferrata
birliği ilave edildi. 131'de bölgenin valisi tineius rufus
, kudüs'ün bulunduğu yere aelia capitolina
isimli şehri kurma projesine başladı. "tapınağı sabanlamak
" günah olduğundan yahudiler, roma'ya sırt çevirdi. helenistik felsefeye göre vücudu bozmak yanlış olduğundan romalılar sünneti yasaklayınca yahudilerle roma imparatorluğu arasındaki gerginlik daha da arttı.ayaklanma
yahudi bilge rabbi akiva sayılar 24 ve 17'ye dayanarak (yakup'un soyundan yıldız gelsin) şimon bar kokhba'nın mesih olabileceğini savundu. (bar kokhba, aramice yıldız'ın oğlu demektir.)
bar kokhba yerine isa'yı kendilerine mesih seçen yahudiler'in bu dönemde (dini açıdan) yahudilerden kopup hıristiyanlığı başlattıkları düşünülür.
yahudi liderler birinci yahudi-roma savaşında yapılan hataları tekrarlamamak için bu ayaklanmayı özenle tasarladı. 132'de bar kokhba önderliğinde modi'in'de başlayan ayaklanma tüm yurtta yayıldı ve kudüs'teki roma garnizonu püskürtüldü.israil'in kurtuluş çağı
iki buçuk yıl bağımsız bir devlet olmayı başaran bu devletin hükümdarlığını şimon bar kokhba yaptı ve devlet başkanı ünvanına sahip oldu. "israil'in kurtuluş çağı" ilan edildi, belgeler imzalanıp yüklü miktarda gümüş ve bakır paralar basıldı.
bu dönemde sanhedrin'in başkanlığını rabbi akiva yapıyordu ve tanrı'ya kurban adakları tekrar başladı.roma tepkisi
bu ayaklanma roma'yı hazırlıksız yakaladı. hadrian, roma britanyası'ndan general sextus julius severus
ve ordularını çağırttı. bu ordu, 6 yıl öncesinde ayaklanmaları bastıran titus'un ordusundan çok daha büyüktü. roma büyük kayıplar verdi ve xxii deiotariana
birliği dağıtıldı.
üç senelik bir mücadelenin ardından kudüs'ü roma'ya kaybeden bar kokhba betar kalesine çekildi ve kısa bir zaman sonra bu kale de kuşatma altına alındı. kudüs talmud'unda anlatıldığına göre can kaybı yüklü miktardaydı: "kanlar atlarının burunlarına yükselene kadar öldürmeye devam ettiler". ayrıca talmud'da roma'nın yahudilerin ölülerini betar'a gömme yasağının 17 sene sürdüğünü anlatır.cassius dio
'ya göre 580.000 yahudi öldürülüp 50 kale ve 985 köy yerle bir edildi. talmud
ise ölüleri milyonlarla açıklar. talmud'da adı geçen rakamlar zamanında o kadar yahudi olmadığı için gerçekçi değildir. cassius dio ayrıca birçok romalı askerden haber alınamadığını belirtip hadrian'ın senato açılışında her zaman söylediği "siz ve çocuklarınız sağlıklıysa, ben ve ordumuz da sağlıklıdır" cümlesini sarfetmediğinden bahseder.
yahudiler'i ayaklanmaların kaynağı olarak gören hadrian, yahudiliği kökten silmeye çalıştı. tora kanunları
nı ve ibrani takvimi
ni yasakladı ve dini liderleri öldürttü. yahudiler'in kutsal yazıtlarını tapınak dağı
'nda törenlerle yaktı. tapınağın olduğu yere biri kendisi ve biri jüpiter olmak üzere iki heykel diktirdi. yahudiliği hafızalardan silmek için bölgenin adını haritadan sildi. bölgenin adını yahudiye'den, zamanında yahudiler'in azılı düşmanları olan filistlerden esinlenerek suriye filistini koydu, ve filistin adı bugüne kadar devam etti. kudüs'ü pagan şehrine çevirip yahudiler'in girmesini yasakladı.uzun vadede etkileri ve tarihi önemii. konstantin
savaşın yasını ağlama duvarı
'nda tutmak için senede bir defaya mahsus olmak üzere (9 av'da) kudüs'ün kapılarını yahudilere açtı. yahudiler, yaklaşık 2000 yıl dağınık halde yaşarken, bölgedeki yahudi nüfusu dönemden döneme farklılıklar gösterdi.
modern tarihçilere göre, bar kohba isyanı, yahudi tarihini etkileyen önemli bir unsurdur; büyük kayıplar yüzünden bu yıldan başlayarak yahudi diasporası başlamıştır. aynı tarihçiler, birinci yahudi-roma savaşı'na kıyasla bu ayaklanma sonrasında daha çok yahudinin öldürüldüğünü, sürüldüğünü veya köle olarak satıldığını belirtilir. bu olaylardan sonra yahudiliğin dini merkezi bu bölgeden babil'e kaydı. celile
'de 2-4. yy arasında kudüs talmudu derlendi ve safed yahudiliğin (özellikle 15.yy'da kabbala konusunda) dini merkezlerinden biri oldu.
ayaklanmadan yenilgiyle çıkan yahudilerin dini öğretilerinde değişiklikler görülmeye başlandı. daha tutucu olmaya başlayan yahudiler mesihlik kavramını daha abstrakt ve ruhani algılamaya başladılar. talmud çağlarında bar kohba için sahte mesih deyip aşağılamalarına rağmen modern çağda bar kohba gelenekçilik ve milliyetçilikte önemli ikonlardan biri haline geldi.sonraki roma'ya karşı ayaklanmalar
351'de ayaklanan yahudiler ağır hasarla yenilgiye uğradılar.
438'de imparatoriçe eudocia yahudiler'in tapınak bölgesine girmesini yasaklayınca, celile'deki yahudi cemaati yahudileri sürgün hayatına son vermeye çağırdı.
yahudiler, sasani imparatorluğu
ile birlik olup 614'te kudüs'ü beş yıl süreyle bizans imparatorluğu'ndan geri aldılar.