'Mavi Vatan' Alman basınında... Erdoğan, Cem Gürdeniz'in tezlerini nasıl keşfetti?
Türkiye'nin büyük bedellerle hayata geçirdiği Mavi Vatan, Almanya'nın da gündeminde. Almanya'nın en etkili yayın organı Der Spiegel, “Mavi Vatan” isminin fikir babası emekli Tümamiral Cem Gürdeniz'i sayfalarına taşıdı.
Almanya'nın en önemli sisyasi yayın organı Der Spiegel, Doğu Akdeniz'de çatışma riski her geçen gün artarken, Türkiye'nin Mavi Vatan politikasını ve bunun isim babası, Veryansın Tv yazarı emekli Tümamiral Cem Gürdeniz'i sayfalarına taşıdı.
Türkiye'nin adımlarına ve Türk hükümetine mesafeli yaklaştığı görülen Der Spiegel'in analizinin tamamı şöyle:
“Haziran 2006'da, Türk Donanması planlama ekibinin başı Cem Gürdeniz, o sırada pek kimsenin ilgilenmediği bir dış politika konseptinin ana hatlarını çizdi. Çok cüretkar, çok agresif görünüyordu. Gürdeniz Ankara'da yaptığı konuşmada, Türkiye'nin Akdeniz bölgesinde genişlemesi çağrısında bulundu ve hükümetin ülkenin ekonomik ve siyasi çıkarlarını korumak için gerekirse silah zoruyla sınırları yeniden çizmesi gerekiyor' dedi. Planına "Mavi Vatan" adını verdi. Skype'ta yaptığı bir röportajda "Türkiye'nin gerçek bir deniz gücü olmasını istedim" diyor.
GÜRDENİZ'İN PLANI KEŞFEDİLDİ
Ankara'nın konseptini ilk başta duymak istememesinin temel nedeni, Türkiye'nin hala AB üyesi olmaya çalışıyor olmasıydı. Dönemin başbakanı ve şimdiki Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Yunanistan gibi komşularla toprak anlaşmazlığı istemedi.
Gürdeniz'in kendi kariyeri, 2011 yılında yüzlerce subay ile birlikte tutuklanarak aniden sona erdi. Gürdeniz kendisini Kemalist olarak tanımlıyor. Devlet kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün laik mirasına Erdoğan yönetimindeki muhafazakar İslami hükümete göre daha yakın hissediyordu.
Erdoğan onun gibi adamları kullanamazdı. Gürdeniz, rehabilite edilmeden önce İstanbul yakınlarındaki maksimum güvenlikli Silivri Cezaevi'nde üç buçuk yıl suçsuz yattı.
Bu arada Türkiye politikasını yeniden düzenlemiştir. Erdoğan, AB üyeliği hedefine veda etti. Daha milliyetçi bir yol izliyor. Ve böylece hükümet Gürdeniz'in eski planını yeniden keşfetti.
Erdoğan, jeopolitik güç arayışının merkezine Doğu Akdeniz'i yerleştirdi. Başkan, dışişleri bakanı, aşırı sağcı koalisyon ortağı - birdenbire hepsi alenen "Mavi Anavatan"dan bahsediyor.
KONU ERDOĞAN DEĞİL TÜRKİYE
Gürdeniz, “devlet düşmanı” olmaktan çıkıp hükümetin dış politika anahtar kelime üreticisine terfi etti. Memnun olmaktan çok kendisi de şaşırıyor: "Konu Erdoğan değil, Türkiye'nin geleceği ile ilgili" diyor.
Şimdiye kadar, Akdeniz bölgesindeki topraklar 1923 Lozan Antlaşması ile tanımlandı. Erdoğan artık bunu kabul etmek istemiyor. Ülkesinin sınır belirleme nedeniyle dezavantajlı duruma düşeceğini iddia ediyor.
Hem Türkiye hem de Yunanistan son haftalarda donanmalarını seferber etti. Türk ve Yunan savaş gemileri 1996 yılında Ege Denizi'nde ıssız iki adayla ilgili bir anlaşmazlıkta karşı karşıya geldiğinden, bölgedeki durum bugün olduğu kadar gergin olmamıştır.
Çatışmanın altında yatan sorular daha tekniktir, ancak bu onları daha az önemli yapmaz. Özünde konu, hangi ülkenin Doğu Akdeniz’de ne kadar alan alacağı ile ilgilidir.
1982 BM Deniz Hukuku Anlaşması, devletlerin, Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) adı verilen adalarının 200 millik yarıçapındaki hammaddelerden yararlanmalarına izin veriyor.
MEB TARTIŞMASI
Türk hükümeti tam da buna karşı çıkıyor. Birkaç Yunan adası Türkiye'den yalnızca birkaç kilometre uzakta olduğundan, Türkiye MEB'inin boyutu Ankara'nın istediğinden çok daha küçüktür.
Anlaşmazlık, her iki tarafın bağımsız bir kuruma, Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanına veya bir tahkim mahkemesine başvurarak çözülebilir. Bu arada, tartışmalı deniz alanının ortak kullanımı konusunda anlaşmak zorunda kalacaklardır. Bunun yerine, maksimum taleplerde ısrar ediyorlar.
Erdoğan, Libya Başbakanı Fayez Sarraj'ın Kasım ayında savaş ağası Halife Hafter ile mücadelede destek sözü verdi. Buna karşılık Sarraj, Türkiye ile Türkiye MEB'ini Girit adasını da kapsayacak şekilde genişleten bir anlaşmayı kabul etti.
Ne Yunanistan ne de İsrail veya Mısır gibi diğer komşu ülkeler anlaşmayı tanımıyor. Atina ve Kahire, Ağustos ayı başlarında Türkiye MEB'ine aykırı bir anlaşmayı müzakere etti.
Bu arada Erdoğan, Akdeniz'de gerçekleri yaratmaya çalışıyor. Geçen hafta, savaş gemilerinin eşlik ettiği "Oruç Reis" araştırma gemisini, Meis adası açıklarında sismik araştırmalar yapmak üzere Yunanistan'a gönderdi. Kısa bir süre sonra Kıbrıs açıklarında da hammadde araştıracağını duyurdu.
Avrupalılar alarma geçti. Yunan hükümeti Erdoğan'ın hareketini "istikrarı bozan ve barışı tehlikeye atan" olarak nitelendirdi. AB dışişleri temsilcisi Josep Borrell, geçen hafta AB dışişleri bakanları toplantısının ardından, Türkiye'yi Doğu Akdeniz'de gaz aramasını "derhal" durdurmaya çağırdı.
FRANSA DEVREDE
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Yunanistan'ı desteklemek için kendi savaş gemilerini bile Akdeniz'e gönderdi. Yunanca tweet'lerinde Ankara'yı tek başına giderek gerginlik yaratmakla suçladı.
Gaza ilgi, açık düşmanlığın birkaç nedeninden sadece biridir. Son on yılda araştırmacılar, Doğu Akdeniz'de Fransa'nın mevcut yıllık tüketiminin neredeyse 50 katı gaz rezervleri keşfettiler.
Ancak kaynaklar derindir ve ancak büyük bir çabayla kazanılabilir. Petrol ve gaz fiyatları son yıllarda düştü. Uzmanlara göre bu, Akdeniz'deki bir görevi daha az karlı hale getiriyor. BP gibi şirketler, ekonomik nedenlerle, gelecekte yeni ülkelerde artık herhangi bir alan geliştirmek istemediklerini zaten duyurdular.
Erdoğan, "Mavi Vatan" doktrinini zedelenmiş gururu ve iç siyasi hesaplamalar için zorluyor. Türk devlet başkanı, Akdeniz'deki hammadde sömürüsününde kendisinin kandırıldığını düşünüyor.
BERLİN'DE BÜYÜK ENDİŞE VAR
Berlin'de durumun kontrolden çıkacağına dair büyük endişe var. "Aslında Yunanistan, Kıbrıs, Mısır, İsrail, Filistin Yönetimi, Ürdün ve İtalya bir enerji ittifakı olan Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nu oluşturmak için bir araya geldiler. Türkiye dışarıda bırakıldı. Temmuz ayında İsrail hükümeti, Türkiye'nin muhalefetine karşı, İsrail sularından Kıbrıs ve Yunanistan üzerinden Avrupa'ya gaz taşıyacak olan Eastmed boru hattının yapımını onayladı.
ABD'li bir düşünce kuruluşu olan Center for American Progress'in Türkiye uzmanı Max Hoffman, Twitter'da "Erdoğan masada oturmazsa, masayı ters çeviriyor" diye yazdı.
Erdoğan'ın Akdeniz'deki yüzleşmesi, dikkati iç siyasi zorluklardan başka yöne çekmek için de iyi bir fırsat sunuyor. Türkiye ekonomisi yıllardır korona pandemisiyle daha da kötüleşen bir kriz içinde. Euro ile karşılaştırıldığında neredeyse 9: 1 seviyesinde, lira tüm zamanların en düşük seviyesinde. Erdoğan'ın anket sonuçları da görev süresi boyunca nadiren olduğu kadar kötü. 2023 başkanlık seçimlerinde yeniden seçilmekten korkmalı.
AVRUPA ANLAŞAMIYOR
Avrupa'da giderek saldırganlaşan ve öngörülemez Türk devlet ve hükümet başkanı ile nasıl başa çıkılacağı konusunda anlaşmazlıklar var. Özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Macron tavizsiz bir yol için. Paris ve Ankara, iç savaşta çeşitli kampları destekledikleri Libya'da zaten birbirlerine düşman.
Fransız firkateyni "Courbet", Libya'ya yasadışı yollarla silah kaçakçılığı yaptığından şüphelenilen Akdeniz'de Türk savaş gemilerinin eşlik ettiği bir yük gemisini yalnızca Haziran ayında durdurdu.
Fransız Savunma Bakanlığı'nın iddiasına göre Türkler, ateş kontrol radarlarını genellikle ateş etmeden önce gelen bir manevra ile "Courbet" e çevirdi. Fransızların tırmanışı engellemesinin tek yolu, son dakikada ayrılmaktı.
BERLİN ARABULUCU
Federal hükümet ise Erdoğan'ı müzakere masasına geri getirmeye kararlı. Şansölye Angela Merkel'in arabuluculuğunda gerçekleşen Ankara ile Atina arasındaki görüşmeler, gerçekten başlamadan başarısız oldu.
Berlin'de, bir kaza nedeniyle bile olsa, Akdeniz'deki durumun kontrolden çıkacağına dair büyük endişe var. Erdoğan, bir Türk araştırma gemisine yapılan saldırıyı cevapsız bırakmayacağını zaten açıkça belirtti. Ve Yunanistan'da da milliyetçiler Başbakan Kyriakos Mitsotakis hükümetini Türkiye ile anlaşmazlığa boyun eğmemeye çağırıyorlar.
Dışişleri Bakanlığı, hiç kimsenin NATO ortakları Yunanistan ile Türkiye arasında silahlı bir çatışma istemediğini söylüyor. Ancak karşılıklı silahlanma her geçen gün Doğu Akdeniz'de savaş tehlikesini artırıyor.”