27 mayis 1960 muhtirasi
Şubat Olayı Hakkında Bilgi
Şubat Olayı
Şubat Olayı, 1962'de, Harp Okulu Komutanı Kurmay Albay Talat Aydemir ve arkadaşlarının, ordu içindeki 27 Mayısçıların tasfiyesi için, 20 Şubat günü başlatılan atama ve gözaltına almalara karşı direnişi olayıdır.
27 Mayıs 1960dan sonra, 9 Temmuz 1961de %65 evet denen halk oylaması ile yeni Anayasa kabul edilmişti.
Ülkenin, 1960 ihtilalinden sonra yaşayacağı genel seçimlere giderken ABD ve Avrupa ile ilişkilerinde fazlaca değişen bir şey olmamıştı. ABDnin Ocak 1961de yaptığı 43 milyon dolarlık yardımla birlikte 27 Mayıstan beri yapılan yardım tutarı 279 milyon doları bulmuştu. 17 Şubat 1961de Türk ve Alman İş ve İşçi bulma Kurumları arasında anlaşmaya varıldı. 105 kişilik ilk Türk işçi kafilesi Almanyada bir inşaat firması tarafından işe alındı. 2 Haziran 1961de Almanyanın Türkiyeye vereceği 200 milyon mark tutarındaki kredi ile ilgili anlaşma imzalandı. ( Nermin Fenmen, say.10 )
27 Mayısa vurulan her darbeye generaller den çok, genç subaylar tepki gösteriyordu. İstedikleri ise; 27 Mayısın, DPyi deviren basit bir hükümet darbesi olmaktan çıkaran devrimci yanının garantiye alınmasıydı. Silahlı Kuvvetler Birliği bu amaçla oluşturulmuştu. 6 Haziran 1961de genç subaylar, 13 Kasım 1960daki 14ler tasfiyesinde olduğu gibi tepkisiz kalmadılar. Diğer tayinler konusunda sözünü kimseye dinletememiş olan Harp Okulu Komutanı Kurmay Albay Talat Aydemir ve arkadaşları İrfan Tanselin tayinine bir muhtıra ile karşı durunca saflar daha da netleşti. Silahlı Kuvvetler Birliği üyeleri (bu birliğe katılmayan general ve üst düzey subay yok gibiydi), 27 Mayıs devriminin kazanımlarını korumak için 28 Haziran 1961de bir genelge yayınlayarak bunu dile getirmişlerdi.
15 Ekim 1961de yapılan genel seçimlerde CHP umutluydu. DPnin 27 Mayısın altında ezilip yok olduğu düşünülüyordu. Ama beklenen gerçekleşmedi. CHP ancak %36,5 oy alabilmişti. DPnin yerine kurulan AP ise %34,8 ile başa baş çıkmıştı 450 üyeli mecliste CHP 173, AP 158 ve 150 senato üyeliğinin de 71ini AP, 36sını CHP almıştı. Şüphesiz seçim sonuçları CHPyi olduğu kadar, genç subayları da etkilemişti. Siyasi ortam neredeyse 27 Mayıs öncesine dönüşmek üzereydi. ( Nermin Fenmen, say.10 )
Seçim sonuçlarından sonra, Türk Silahlı Kuvvetleri içinde bir fikir ayrılığı belirmeye başladı. Bir grup subay yol yakın iken memleketin geleceği bakımından idareye el konulması fikrini savunuyordu. İkinci fikre göre ise, şimdi askeri müdahale hareketine lüzum yoktu. Tecrübe edilmeli, başarısızlıkları görüldükten sonra müdahale edilmeliydi. Bu fikri savunanlar daha ziyade hava kuvvetlerinin temsilcileri olan Kurmay Albay Halim Menteş, Hava Albayı Fevzi Arsın idi, bunlar CHPliler ile devamlı surette temasta oldukları için memleketi ancak İnönü başta olmak üzere CHPnin kurtaracağına inanıyorlardı. Bu fikir gerek Ankara Grubunda, gerek İstanbul Grubunda tartışıldıktan sonra birinci fikir ekseriyet kazandığı için İstanbulda 21 Ekim 1961 günü Harp Akademilerinde yapılan büyük toplantıda 10 General ve 28 Albay şu protokolü imzalamışlardı. (Ben İhtilalciyim say. 123 / Öner Gürcan)
21 Ekim Protokolüne göre; yeni seçilen TBMM toplanmadan önce en geç 25 Ekim 1961e kadar bir askeri müdahale kararı alınmıştı.Ancak bu protokol uygulanamadı.
Ancak sonraki olaylar göstermiştir ki 21 Ekim 1961 olayı sadece başlangıçtır. Bugünün moda deyimlerini kullanarak söylemek gerekirse o ana depremdir. Artçı depremler 22 Şubatlardan, 21 Mayıslardan, 9 Martlardan geçerek ta 12 Marta kadar sürdü. 12 Martta Türk Silahlı Kuvvetlerindeki emir ve komuta zinciri yeniden kurulmuştu. Bu, 21 Ekim 1961 ana depremini izleyen artçı depremlerin sonu oldu. (Metin Toker, Milliyet, 20 Aralık 1999)
Cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti CHP ve AP tarafından kuruldu. 26 Ekim 1961de de Türkiyenin dördüncü Cumhurbaşkanlığına, ihtilal lideri Cemal Gürsel seçildi. Bu ortam, 27 Mayıs öncesi CHP DP tartışmalarının tekrar manşet olması ve AP yanlılarının açıkça 27 Mayıs aleyhinde propagandalara başlamasıyla siyasi ortam yeniden gerginleşmişti. 27 Mayıs devrimcileri, daha bir yıl geçmeden meşru müdafaa durumunda kalmışlardı.
19 Ocak 1962de Genelkurmay başkanının (Cevdet Sunay) başkanlığında düzenlenen, yüksek rütbeli subayların katıldıkları bir başka toplantıda, Harp Okulu Komutanı Talat Aydemir, Jandarma Okulu Komutanı albay NecatiÜnsalan ve öteki bazı komutanlar askeri müdahalenin kaçınılmaz olduğunu savundular. 9 Şubat 1962de İstanbulda Balmumcuda toplanan 57 General ve albaydan 37sinin; askeri müdahalenin 28 Şubata kadar gerçekleştirilmesi yolunda imzaladıkları protokole Talat Aydemirde sonradan katıldı.
Ancak,16 Şubat gecesi İstanbulda, örgütün general ve amiral sınıfının aldığı bir kararla; sadece general, amiral ve albayların katıldıkları ve 1.Ordu İstihbarat Başkanı Vahit Gürkanın boykot ettiği bir toplantı düzenlendi.
Ertesi gün Celal Baykam (Topçu Albay) ve toplantıyı boykot eden Vahit Gürkandan öğrendiğim şuydu. Toplantı yapılmış ve generallerin yaptıkları konuşmalar sonucu Ankarada Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunayın protokolü onaylamadığı, durumun İnönüye duyurulduğu, İnönü faktörünün ağır bastığı kabul edilerek protokolün uygulanmasından vazgeçilmesine ve bu durumun Ankaradaki örgüt üyelerine bildirilmesine oyçokluğuyla karar verilmişti. Beklediğim bir karardı bu! 17 Şubat günü ortaya çıkmış oldu. Artık, her şey bitmişti. Bir oyun sahneye konmak üzereydi. Ankaradaki örgüt üyeleri ekarte edilecekti. Bu, Genelkurmayda görüşülmüş ve İstanbuldan giden Korgeneral Refik Tulga ile Tuğgeneral Faruk Gürlerin de kabul ettikleri oyuna İstanbul örgütü alet olmuştu. Peki, oyun nasıl sahneye konacaktı? Bunu yaşayıp görecektik (Yarbay Osman Deniz - Parola, Harbiyeli Aldanmaz , say.69)
19 Şubat günü Genelkurmay Başkanı ile Albay Talat Aydemir, Albay Şelçuk Atakan ve Necati Ünsalan, Hava Kuv.Komutanı İrfan Tansel, Kara Kuv. Komutanı Muhittin Önür ve Jandarma Genel Kumandanı Abdurrahman Doruk Paşa arasında yapılan görüşmede; Sunay, ancak İnönü ölürse veya çekilirse" bu işin yapılabileceğini belirtti. Bunun üzerine biz, bilhassa Selçuk Atakan şöyle bir teklif ileri sürdü:
"Biz ihtilalin Hiyerarşik düzende yapılmasını uygun görüyoruz. Mademki kendinizi kifayetsiz buluyorsunuz, denecek bir şey yok. Biz alttan gelen tazyiki güçlükle muhafaza ediyoruz. Yok eğer bu alttan gelen tazyiklerin müşevyiki olarak bizleri görüyorsanız, biz şimdi derhal istifamızı verelim. Emekliliğimizi istiyoruz. Yarın, öbür gün bu suçu yükleyerek bizi ordudan şerefsizce ayırmayın. (Talat Aydemir Konuşuyor, say.127-128)
Buna rağmen 20 Şubat günü Hükümet ve Genelkurmay belirli birlik kumandanları ve maiyetleri için süratle atama ve gözaltına alma işlemleri başlattı. Buna karşı, atamaların durdurulmasını ve gözaltına alınanları serbest bırakılmasını isteyenler de direnişe geçtiler.
Albay Talat Aydemir 20 Şubat gecesi Harp okuluna gidince, Hava kuvvetleri tarafından Harp okulu alarma geçti denilerek Meclis Muhafız taburu alarma geçirildi. Bunun üzerine Tank taburu da Kontr-alarma geçti ve onun civarında bulunan 2.Piyade Alayı ile Binbaşı Fethi Gürcan komutasındaki Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı Süvari Grubu da hükümete bağlı kuvvetlere karşı kontr-alarma katıldı. Tankların bir kısmı sabaha karşı Ankaranın varoşlarına kadar sokuldular. Bu sırada saat 02.30dur. Bu yanlış alarm durumu Talat Aydemir tarafından iptal ettirilir ve tanklar garajlarına dönerler.
20/21 Şubat 1962 gecesi Kara Harp Okulunun alarma geçtiği ihbarını alan Genelkurmay İkinci Başkanı Memduh Tağmaç, bir heyetle Harp okuluna gider ancak, ortada alarm durumunun olmadığını ve Hava Kuvvetlerinden gelen yanlış bir ihbarın olduğunu görür.
Havacıların alarmıyla başlayan süreçte,doğal olarak karşı alarma geçen Karacıların lideri Aydemir suçlanacak ve Aydemire bağlı alay komutanları tevkif edilecekti. Talat Aydemirin bu harekatla ilgisinin olmadığını söylemesine karşın 21 Şubat sabahı Genelkurmay, darbe girişimcisi üç albayın görevlerinden başka yere atandıklarını açıkladı . (albay Talat Aydemir, Necati Ünsalan ve Selçuk Atakan). Kararı kabul etmeyen Aydemir, Genelkurmaya karşı koşullar öne sürüp Harp okuluna döndü. Genelkurmay bu kez de aralarında Talat Aydemir, Necati Ünsalan, Dündar Seyhan, Selçuk Atakan, Emin Arat, İhsan Erkan, Haldun Doran ve Şükrü İlkinin de bulunduğu subayları görevlerinden alıp başka görevlere getirmeyi kararlaştırdı. Albay Aydemir ise Genelkurmaya gönderdiği muhtırada bu kararın da uygulanmamasını, Kara kuvvetleri komutanının durumunun gözden geçirilmesini, Hava kuvvetleri komutanlığının alarm komuta heyetine üniformalarıyla katılan Milli Birlik Komitesi üyelerinden Mucip Ataklı ve Haydar Tunçkanatın cezalandırılmalarını istedi. Aydemir, o yıl Harp okulunu bitirme döneminde bulunan 600 kadar asteğmeni toplayarak son günlerde olanları anlatır. Harp okulu öğrencileri, komutanlarını teslim etmeme kararı alırlar.22 Şubat 1962 günü Genelkurmay; Kurmay Albay Semih Sancarı yeni Harp Okulu Komutanı olarak, bir heyetle Harp Okuluna gönderir. Okulun girişinde okul muhafızları tarafından silahlarından tecrit edilirler. Aydemir, huzuruna çıkartılan heyete; bu tayinin prosedürlere uygun olmadığını ve geçersiz olduğunu söyleyerek, onları geri gönderir.