Tarihsel ideal tipler, geçmişteki olaylar veya düşüncelerin -bazı yanlarına, mantıksal (Weber’in terimiyle rasyonel) olarak bütünlüklü ve tamlarmış gibi vurguda bulunarak- yeniden inşa edilmiş şekilleridir.
Tarihsel olaylar bu şekilde kavramlaştırıldığında, onları ideal tiplerle sistematik olarak karşılaştırmak ve rasyonel modelden sapmaları gözleyerek nedensel yargılara ulaşmak mümkündür. Bu strateji Weber’in, örneğin Protestan Reformasyonu gibi tarihsel süreçleri anlaşılır ve daha kapsamlı bir anlam bağlamına yerleştirmesine ve böylece onların modern dünyanın tarihsel gelişimi açısından önemlerini anlamasına yardımcı olmuştur.
Weber’in 1904’teki bir ifadesine göre, tarihsel ideal tip “gerçek durum veya eylemin karşılaştırıldığı veya belirli önemli bileşenlerini açıklamak için başvurulan saf ideal sınırlayıcı bir kavramı” anlatır. Bu konuda onun düşüncesinde büyük bir süreklilik vardır, zira Weber (1919’larda yazılan) Ekonomi ve Toplum’un 1. kısmında benzer bir tespit yapar:
Eylemin akışının saf rasyonel inşası sosyoloğa, kolay anlaşılabilirlik ve muğlâk olmama gibi bir değere sahip bir [ideal] tip olarak hizmet eder. Bu tiple karşılaştırarak somut eylemin duygular ve hatalar gibi her tür irrasyonel faktörden hangi şekillerde etkilendiğini -eylemin tamamen rasyonel [olduğu] hipotezinden hareketle, beklenebilecek davranış çizgisinden sapmaları- anlamak mümkündür.