5Kontrol tekniği kesin bir sınır belirtiklerinde mesajın; Ana - baba ve öğretmenlerin eski tekrarlama ve hatırlatma rutinlerine girmeden,kesin bir sınır belirtiklerinde mesajın;Anlaşılıp- anlaşılmadığını?Duyulup- duyulmadı mı?Davranışsal aşamaya geçme zamanı mı?
6Kontrolü için, bu soruları cevaplayabilmeye yardımcı olan basit bir tekniktir; Söylediğimi anladın mı?İsteklerim açık mı?Benim söylediklerimi duydun mu?Benim söylediklerimi kendi sözcüklerinle tekrarlar mısın?Örn: Ayşe, televizyonu kapatma ve elleri yıkama zamanı geldi.
7SAKİNLEŞME TEKNİĞİ Sakinleşme tekniği; ebeveyn çocuk/ öğretmen- öğrenci arasında etkili problem çözümünde kullanılan bir yöntemdir.
8Sakinleşme, benlik kontrolünün geri kazanılması için, sınıf içi veya aile içi öfkeli,bezmiş tutumve davranışların durdurulmasında kullanılır.Bu durumu mola zamanı olarak da algılayabiliriz.Örn:” Sanırım her ikimizde biraz sakinleşmek için zamana ihtiyacımız var. Beni odanda bekle, beş dakika sonra konuşalım”
9Bu durumu mola zamanı olarak da algılayabiliriz. Örn:” Sanırım her ikimizde biraz sakinleşmek için zamana ihtiyacımız var. Beni odanda bekle, beş dakika sonra konuşalım”
10Tekrar Dene TekniğiUygulama oldukça kolaydır. Basit bir yanlış davranıştan sonra, kesin sınır koyulması ve çocuğun doğru davranışı ‘tekrar denemesine imkân tanınması gerekir.
11Böylece çocuğun sadece daha iyi bir seçim ve işbirliği yapabilmesi için bir fırsat daha vermiş oluruz.Eğer çocuk direnirse, bu teknikten esnekçe sınırlandırılmış seçimler ya da mantıksal sonuçlar aşamasına geçmeliyiz.
12MOLA SÜRECİMola, amaca uygun olarak, yani mantıksal bir sonuç olarak kullanıldığında çok etkili bir eğitim yöntemidir.Mola yöntemi çocuklara doğru mesajlar iletir. Yanlış davranışı durdurur, onları dans pistinden indirir ve kişisel kontrol sağlayabilmeleri için gerekli zamanı onlara sağlar.Mola, çok açık bir davranışsal mesajdır. Hepsinden öte, mola yöntemi süreçtekilerin hiçbirinin duygularını incitmeden amaca ulaşılmasını sağlar.
13Ne yazık ki, mola yöntemi oldukça yanlış anlaşılmıştır ve yanlış kullanılmaktadır. Cezası ana-babalar çocuklarını boyun eğmeye zorlamak için onu bir hapis cezası gibi kullanmışlardır.
14Mola yönteminin cezası bir yaklaşımla sunuluş şekli şöyle olacaktır: (Ana-baba bağırarak) “Şimdi odana git! Sessizce yatağında otur ve ben sana söyleyene kadar da dışarı çıkma! En ufak bir ses duymak istemiyorum.”Cezacı molalar oldukça uzun süreli (birkaç saat veya tüm bir akşam) olur ve öfkeli bir hava ile sürdürülür.
15Diğer aşırı uçtaki serbest ana-babalar ise mola yönteminin kullanımını çocuğun inisiyatifine bırakırlar.Ne zaman başlayacağına ve biteceğine ya da uygulanıp uygulanmayacağına onlar karar verir.
16Mola yönteminin böyle bir yaklaşımda olması şöyle olacaktır: (Ana-baba önerir) “Bence bir süre için odana gitseydin iyi olacaktı.Tamam mı? Hazır olduğunu hissettiğinde çıkabilirsin.” (Çocuk zamana karar verir ve bu da genellikle de çok kısa olur.
17Mola aslında “pekiştireçlerden uzakta geçirilen zaman”dır. Ailelerin çoğunla günlük hayatın içindeki ödüllerin çoğu pekiştireç niteliğindedir:Arkadaşlarla oynama, televizyon seyretme, eğlenceli işler yapma, oyunlar oynama, ailenin diğer üyeleriyle birlikte olma ya da her istediğini özgürce yapabilme gibi zevk veren etkinliklere harcanan zamanların tümü.
18Hapis cezaları oldukça uzun süreli olmalarına rağmen, molalar genellikle kısadır. (5 ile 20 dakika arası). Çocukların hapiste sorumluluk alarak doğru davranışı deneme şansları hemen hemen hiç yoktur.
19Düzeltici eğitim ve öğrenme oralarda gerçekleşmez. Ancak molalar kısadırlar ve tekrar tekrar kullanılabilirler.Doğru davranışı denemek için çok fırsat vardır. Hapislerin tersine, molalar öğretmeye çalıştığımız dersin öğrenilmesini engellemezler.
20Mola Kullanmanın Kuralları Mola, hızlı, basit ve uygulaması kolay bir yöntemdir ve hemen her yaş çocuğunda (üç yaşından itibaren ergenlik yılları boyunca) ve pek çok değişik durumda uygulanabilir.Molayı kararlılıkla sunar ve mantıksal bir sonuç olarak uygularsanız çok etkili bir yöntem olduğunu göreceksiniz.
211.Kullanmadan önce çocuklarınıza molanın ne olduğunu anlatın. 2.Uygun bir mola yeri saptayın.3.Bir saat kullanın. .4.Sınırların test edilmesi durumunda, sınırlandırılmış seçenekleri olan bir mola uygulayın.
225.Kurallar ihlâl edildiğinde, mola yöntemini doğrudan uygulayın. 6. Mola yönteminden sonra temiz bir sayfa açın.7.İhtiyacınız olduğu sürece mola yöntemini kullanın.
23Molayı Ne Zaman Kullanmalı? 1. Sınırları test eden davranışlar2. Saygısız davranışlar3. Meydan okuyan davranışlar4. Kin dolu ve inciten davranışlar5. Şiddet dolu ve saldırgan davranışlar6. Öfke nöbetleri
24Kuralların, Sonuçların ve Ödüllerin Tanılanması Kuralları, kurallara uyulmadığı zaman sonuçlarını ve uyulduğunda ödülleri, yazılı olarak ona verin.Küçük çocuklar, okuyamadıkları için yazı yerine resimler ve çizimlerden yararlanabilirisiniz.Bu görsel sembolleri, çocuğunuzun kolaylıkla görebileceği yerlere yapıştırabilirsiniz.
25ÇOCUĞUN UYUMLU DAVRANIŞINI ARTIRMA İnsanlar ilgi görme, sevme, sevilme ihtiyacı duyarlar. Hele hele bu ihtiyaç DEHB olan çocuklarda daha üst seviyededir. Olumlu da-olumsuz da olsa ilgi görmek isterler. Çocuk istenen davranışı yapmaya başladığı zaman onun bu davranışa devam etmesi yönünde pekiştirici sözler söyleyin.
26İyi Davranışları ÖvünBaşlarda, beklediğinize azıcık yakın olan davranışları bile övün. Ufak şeylerle başlayın; örneğin: “verilen bir işi doğru yapma” ya da “siz telefonda konuşurken sessiz kalabilme” gibi.Diğer çocuklar için “normal” sayılabilecek davranışları da övün; örneğin: “uyarılmadan ödeve başlamak gibi.”
27Davranış doğru olarak hertekrarlanışta övgünüzü belirtmekten çekinmeyin. Açık ve anlaşılabilir konuşun.Böylece çocuk, hangi davranışının ne sebeple övgü aldığını anlayabilsin ve tekrarlama isteği duysun; örneğin: “Bu sabah pek usluydun.” yerine,“Bu sabah gürültü yapmadığın ve biraz uyumama izin verdiğin için teşekkür ederim.”
28Rahatsız Edici ama Zararsız Davranışları Görmezden Gelin. Nelerin zararsız olduğuna karar verin ve onları görmezden gelin. Rahatsız edici davranışların aksini yaptığında övün; örneğin: Eğer çocuğunuz kapıları çarpıyorsa ve siz de bunu görmezden gelmeye karar verdiyseniz, kapıyı çarpmadığında, “Kapıyı yavaşça kapadığın için teşekkür ederim.” demelisiniz.
29Öğrencinizle ya da çocuğunuzla Konuşurken Olumlu Kelimeler Kullanın ! Son bulmasını istediğiniz davranışı tekrarlamayın. Örneğin: “Ona derhal yerine geç!” yerine, “Lütfen yerine geç” demelisiniz.
30İstenmeyen Davranışların Bir Bedeli Olsun ( tepkinin bedeli ) Dikkat Eksikliği ve/veya Hiperaktivite Sendromu olan bir çocuk için sebep sonuç ilişkisini kavramak diğer bir çocuğun bunu kavramasından çok daha fazla önem taşır.
31Sakın acımasız cezalar vermeyin Sakın acımasız cezalar vermeyin. Odasına yollayın, kazanmış olduğu haklarında kısıntı yapın ya da anlaşma yoluna gidin.Ama asla kurallarınızdan ödün verip sözünüzden dönmeyin!
32Eğer istenmeyen davranışlar, zaman zaman tepki verilmeyerek ödüllendirilirse ; (yani çocuk istediğini elde ederse) alışkanlık ya da tutku yaratacaktır, çünkü çocukta daima “ya bu sefer de görmezden gelinirse” düşüncesi yerleşecektir.
33Tek Bir iş VerinÇocuğunuza isteğinizi bir kez de kendi ağzıyla tekrarlatın,işi bitirmesini bekleyin ondan sonra diğer bir iş verin.
34Evimizde çocuğumuzla ilgili çeşitli köşeler oluşturalım. Ya da onu ödüllendirecek özel sistemler kuralım …
35Çocuklar için yapabileceğimiz bazı etkinlikler Duygu durum kutularıÖdev kutusuKayıp eşya kutusuJeton / puan sistemiRenkli kartlarDavranış bildirim kartlarıÖdül köşeleriMola köşesiGüdüleme köşesi