Biyolojiyi Değiştiren Konferans: Merkezi Dogma, Biyolojiyi Nasıl Şekillendirdi?
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, BBC isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Ocak 1959’da en büyük İngiliz bilim insanlarından biri olan Francis Crick Londra'da, genlerin nasıl işlediğini doğru bir şekilde tahmin ettiği ve şu an içinden geçtiğimiz genetik devrimin seyrini belirleyen bir konferans verdi.
Sadece dört yıl öncesinde Crick ve genç Amerikalı Jim Watson, DNA’nın çifte sarmal yapısını, Rosalind Franklin tarafından elde edilen verileri kullanarak çözmüşlerdi. 41 yaşındayken Crick, bu çalışması için Nobel Ödülü'nü kazanmaktan hala 5 yıl uzaktaydı ancak güçlü ve bilge bir düşünür olarak ünlenmişti bile...
Crick; University College London'da, Deneysel Biyoloji Topluluğu için "Protein sentezi üzerine" bir sunum yapmıştı. Bu sunumda, genlerin “yaptıkları şeyi nasıl yaptıklarını” anlatmıştı. O zamanlar bu konu hala çok belirsizdi, hatta bazı bilim insanları genlerin DNA'dan yapıldığına dahi ikna olmuş değildi. Fakat Crick, genler ve onların vücutlarımızı inşa eden proteinlerle olan bağları hakkında dört öngörüde bulundu.
Ve bu fikirlerin her birinde haklıydı.
Kodu Çözmek
Crick, genlerin yaptığı temel şeyle başladı: Protein üretimini kontrol ediyorlardı. Crick’in çözdüğü problem, bir gendeki DNA'nın basitçe kimyasal bir kod olmasıydı, yani bazlar olarak adlandırılan A (Adenin), C (Cytosne), T, (Thymine) ve G (Guanine) diziliminden oluşan bir iplikçik... Crick şimdi hücrenin, DNA'daki bu tek boyutlu baz dizisinden, proteinlerin karmaşık üç boyutlu yapılarına nasıl ulaşabildiğini açıklamak zorundaydı.
Şaşırtıcı olan şey, proteinlerin kendilerini neredeyse her şekle sokabildiği gerçeğiydi. Crick'in bu konuya yönelik cevabı basitti: Gendeki bazların sırası (kendisinin "genetik bilgi" olarak adlandırdığı şey), her bir proteini oluşturan amino asitlerin sırasına denk geliyordu, bundan fazlası değildi. Crick, gende kodlanan protein hakkında yapısal bilgi bulunmadığını iddia ediyordu. Buna “dizilim hipotezi” adını verdi.
Hücre bir şekilde gendeki bilgiyi "okuyor" ve amino asitleri bir ip üzerine dizilmiş boncuklar gibi bir araya getiriyordu. Bunun sonucunda protein kendini, kendiliğinden 3D (3 boyutlu) son şekline sokuyordu.
Hala bir proteinin yapısını, amino asitlerinin sıralanmasından kolayca tahmin edemiyoruz, ancak Crick'in dizilim hipotezi geçerliliğini koruyor.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Merkezi Dogma
Crick, hücrelerin proteinleri tam olarak nasıl birleştirdiğini açıklamak için; vücuttaki 20 farklı amino asitten her birini tanıyabilen ve onları doğru dizide bir proteine dönüştürülebilecekleri yerlere getirebilecek bazı küçük moleküllerin olması gerektiğini öngördü.
Crick Londra'da konuşmasını yaptığında, bu molekül bir Amerikan laboratuvarında gerçekten de tanımlanmak üzereydi: transfer RNA. Yani; hücrenin protein oluşturma fabrikasındaki genetik kodu okuyan ve "çeviren" biyolojik ulak...
Yine de konuşmanın en tartışmalı ve etkili kısmı, merkezi dogma denilen şeydi. Crick, proteinlerin sentezlendikçe, DNA molekülünden önce RNA’ya alınan bilgilerin, sonra bir protein yapmak için kullanıldığını açıkladı. Konuşmasından önce, ne demek istediğini anlatmak için küçük bir şema çizdi.
Oklar, Crick'in bilgi akışı olarak adlandırdığı ve DNA'dan RNA'ya ve sonra proteine gidişini göstermektedir. DNA ve RNA kendilerini de kopyalayabilirler, bu yüzden kendi kendilerine giden döngüsel oklar da var. Deneysel veriler net olmadığı için Crick, DNA'nın doğrudan protein üretimine vesile olmasının mümkün olabileceğini kabul etmişti, bu nedenle oraya da bir ok çizdi (günümüzde bunun doğru olmadığını biliyoruz).
Crick'in dediği gibi en önemli nokta, bilgilerin DNA'dan bir kez proteine geçtikten sonra, artık DNA'nıza geri dönemeyeceği idi. Bir proteinin DNA diziliminizi değiştirecek biyokimyasal yolu yoktu. Crick, bilgilerin RNA’dan DNA’ya geçmesinin mümkün olabileceğini düşündü ve durumun böyle olduğu, bazı RNA virüslerinin DNA’mıza girebileceği keşfedildiği zaman ortaya çıktı. Ancak proteinden DNA’ya giden bir yol olması imkansızdı.
Bu merkezi dogma, DNA dizilimimizin proteinlerimiz tarafından değiştirilemeyeceğini vurgular. Son 60 yılda bunun doğru olduğu kanıtlandı. Genlerin çevre tarafından nasıl açılıp kapatılabileceğini açıklayan epigenetiği keşfetmemiz heyecan verici olsa da, epigenetik yöntemler bile gerçek DNA dizilimimizde hiçbir zaman değişikliğe yol açmaz.
Yani Crick'in dogması kesinlikle doğruydu.
(Editör Notu: Bu dogmayı ihlâl etme olasılığı olan bazı biyokimyasal süreçler tespit edilmiştir)
Neden "Dogma"?
Crick sonradan bu ifadeyi ilk uydurduğunda, dogmanın ne olduğunu bilmediğini gülerek itiraf etmiştir. Asıl anlatmak istediği, bunun, genlerin nasıl çalıştığı hakkında temel bir varsayım olduğuydu. Adı ne olursa olsun, bugün hala bilim insanlarına yol göstermektedir.
Crick ve Evrim
Crick'in son dahice öngörüsü, gelecekteki biyologların, dizilim verilerini, farklı türlerin dizilimlerini karşılaştırma yoluyla evrimi anlamak için kullanabileceklerini önermek olmuştu. 1957'de Crick bunlardan bahsederken, protein dizilimleri sadece beş tür üstünden biliniyordu. DNA dizilimi ise bilimkurgu olarak görülüyordu.
Fakat Crick'in söyledikleri aynen gerçekleşti ve tam da Crick'in önerdiği gibi dizilimlerini karşılaştırarak bugün artık organizmaların nasıl evrimleştiğini daha önce görülmemiş bir detaylılıkta anlayabiliyoruz.
Crick'in ertesi yıl yayınlanan konuşması, dünyanın her yerindeki bilim insanları tarafından okunmaya ve alıntılanmaya devam ediyor. 20. yüzyılın en büyük zihinlerinden birinin net ve keskin düşüncesinin bir eserdir.
Tüm temel tahminlerinde Francis Crick haklıydı ve gerçekten de biyolojinin mantığını değiştirdi.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Çift yarık deneyi de ışığın karanlık madde ile ilişkisi olabilir mi?
- Suda ellerimizin buruşması su altında cisimleri daha rahat tutmamız için evrimleşmiş bir özellik olabilir mi?
- Dünya'nın şekli nasıldır?
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/06/2021 16:24:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7548
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Moleküler Biyoloji ve Genetik
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Biyoloji Tarihi
- Biyoloji Dna Bilim Tarihi Tarih