Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara çevrelerindeki kişilerle sosyal etkileşim başlatmayı öğretmek istiyorsak, onlara gün içinde sosyal etkileşime girebilecekleri çok sayıda fırsatlar sunmalıyız. Çocuğun gerçekleştirdiği sosyal etkileşimin oranı çok önemlidir. Peki, otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara nasıl daha fazla sosyal etkileşim fırsatı sunabiliriz? Aşağıda otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara sosyal etkileşim fırsatları sunmak için kullanılan örneklere yer verilmiştir.
Alan yazında düzenli ve sistematik bir eğitim programından yararlanan her otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve yetişkinin, replikli öğretime çerçeve oluşturacak bir etkinlik çizelgesine sahip olması önerilmektedir. Etkinlik çizelgelerine ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 4 ve Modül 14 içinde yer alan bilgileri tekrar incelemenizi öneririz.
Etkinlik çizelgeleri erken çocukluk döneminde yer alan çocuklar için kullanılabilir. Böyle bir uygulamada çocuk öncelikle çizelgesini açmayı ve ardından sözcük ya da cümle kaydının yapıldığı ses kartı ya da küçük bir ses kayıt cihazının yerleştirildiği ilk sayfayı işaret etmeyi öğrenecektir. Örneğin erken çocukluk dönemindeki otizm spekrtum bozukluğu olan bir çocuğun ses kartında kayıtlı olan sözcüğün “yap-boz” olduğunu düşünelim. Bu uygulamada çocuk; (1) ses kartını etkinlik çizelgesinden alır, (2) kartı okuyucudan geçirir (Fotoğrafta yer alan ve üzerine sözcük ve cümlelerin ses kaydının yapılabildiği kartları okuyabilen makinelere kart okuyucu denilmektedir), (3) öğretmenine dönerek “Yap-boz” der ya da yaklaşık bir sözcük söyler, (4) kartı alır, (5) bir kutuya koyar, (6) sayfaya geri döner, (7) yap-boz resmini işaret eder, (8) raftan yap-bozu alır, (9) yap-boz etkinliğini tamamlar, (10) materyalini yerine kaldırır, (11) etkinlik çizelgesine döner, (12) sayfayı çevirir ve (13) başka bir kart ile (örn., “sarıl” repliğinin kayıtlı olduğu ses kartı ile) etkileşime girer.
İletişim ortağı olarak siz, her seferinde çocuğunuzla etkileşime girmeden (örn., çocuğunuzla birlikte oyun oynamadan önce) ve “Bana bak.” demeden ya da başka herhangi bir sözel ipucu sunmadan önce çocuğunuzun size bakmasını bekleyiniz. Çocuğunuzun iletişim ortağı olarak size yaklaşma ve sizinle göz kontağı kurma gibi sosyal etkileşim başlatma girişimlerine yönelik şekil verme sürecini uygulayınız. Çünkü çocuğunuzun sosyal etkileşimin anlamını ve uygun biçimini öğrenmesi gerekmektedir.
Çocuğunuz okuma becerisine sahip ise sesli replik yerine yazılı replikleri tercih edilebilirsiniz. Yazılı replik uygulamasında etkinlik resminin hemen altına yazılı replik yerleştirilir. Yazılı replikler, çocuğunuzun okuma performansına göre belirlenir. Bazı çocuklar için bir kelimelik, bazı çocuklar için iki cümlelik , bazı çocuklar için ise daha fazla cümlelik replikler kullanılabilir.
Otizm spektrum bozukluğu olan bir çocuğun etkinlik çizelgesi kullanarak yetişkinlerle etkileşim kurmasına ilişkin örnek