- Vitiligo nedir?
- Vitiligo türleri nelerdir?
- Genelleştirilmiş vitiligo
- Segmental vitiligo
- Fokal vitiligo
- Mukozal vitiligo
- Trikrom vitiligo
- Vitiligo neden olur?
- Vitiligoya yakalanma riskinizi arttıran faktörler nelerdir?
- Otoimmün bozukluklar
- Benzer yazılar:
- Genetik faktörler
- Nörojenik faktörler
- Kendi kendini yok etme
- Vitiligo belirtileri nelerdir?
- Vitiligo nasıl teşhis edilir?
- Vitiligo nasıl tedavi edilir?
- Kamuflaj krem
- Steroid kremler
- Fototerapi
- Ameliyat
- Alternatif tedaviler
- Vitiligonun komplikasyonları nelerdir?
- Vitiligo ve cilt kanseri
- Psikolojik sorunlar
- Kaynakça
Vitiligo nedir?
Vitiligo, cilt renginin yama yama kaybolmasına neden olan bir rahatsızlıktır. Bu hastalığın ortalama başlangıç yaşı yirmili yaşların ortalarıdır ancak hemen hemen her yaşta ortaya çıkabilir. Genellikle zamanla ilerler ve cildin daha geniş alanlarında pigmentasyon kaybı gerçekleşir. Vitiligo hastalarının bazılarında saç derisindeki veya vücutlarındaki saçları etkileyen pigment kaybı da bulunur ve bu nedenle saçlarda parça parça beyazlama olabilir.
Vitiligo genellikle simetriktir. Yani hastalık her iki dizi veya her iki kolu aynı anda etkiler. Vitiligo otoimmün bir bozukluk olarak kabul edilir. Otoimmün bozukluk, bağışıklık sisteminin vücudun kendi doku ve organlarına saldırmasından kaynaklanır. Vitiligo hastalarında bağışıklık sistemi ciltteki pigment hücreleri olan melanositlere saldırır. Vitiligolu kişilerin yaklaşık yüzde 15 ila 25’inde başka bir otoimmün bozukluk daha görülebilir. Özellikle otoimmün tiroid hastalığı, romatoid artrit, sedef hastalığı, tip 1 diyabet, pernisiyöz anemi, Addison hastalığı veya sistemik lupus eritematoz riski mevcuttur.
Vitiligo esasen nadir görülmez ve yaygın olarak görülen bir rahatsızlık olarak değerlendirilebilir. Nüfusun yaklaşık olarak yüzde 0.5 ila yüzde 1’inde görülen bu hastalık koyu tenli insanlarda daha belirgin olsa da etnik köken ayrımı gözetmeksizin tüm dünyada görülür.
Vitiligo ne kadar sürede yayılır sorusu ile sık karşılaşırız. Hastalar vitiligonun ilerleyip ilerlemeyeceğini bilmek isterler. Esasen bu durum kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda vitiligo lekeleri uzun yıllar boyunca çok yavaş yayılım gösterir; bazı hastalarda ise hızla yayılır. Bazı hastalarda aylar içerisinde hastalık başka yerlerde de görülür.
Vitiligo türleri nelerdir?
Vitiligonun çeşitli türleri vardır. En yaygın olan türü genelleştirilmiş vitiligodur (aynı zamanda segmental olmayan vitiligo olarak da adlandırılır).
Genelleştirilmiş vitiligo
Bu tipte tüm vücuttaki deride parça parça pigment kaybı görülebilir. Depigmentasyon denilen bu durum tipik olarak yüz, boyun ve kafa derisinde ve ağız ve cinsel organlar gibi vücut açıklıklarının çevresinde meydana gelir. Bazen dudaklar gibi mukoza zarlarında da pigment kaybı söz konusudur. Pigmentasyon kaybı, eller, kollar ve kemiklerin cilt yüzeyine yakın olduğu yerlerde daha çok görülür. Bu bölgeler sürtünme, darbe veya diğer travmalara yatkındır.
Segmental vitiligo
Bu vitiligo türünde, sınırlı bir alanda vücudun bir tarafında ortaya çıkan daha küçük alanlarda pigment kaybı olan cilt lekeleri bulunur. Bu tür hastaların yaklaşık yüzde 10’unda görülür.
Fokal vitiligo
Renk açılmalarının küçük bir alanda olduğu ve birkaç yıl içinde ilerlemediği nadir görülen bir vitiligo türüdür.
Mukozal vitiligo
Bu türde ağızdaki veya cinsel organlardaki mukoza zarları etkilenir.
Trikrom vitiligo
Önce beyaz ve renksiz bir depigmentasyon oluşur fakat daha sonra bu alanın etrafından daha açık bir pigmentasyon alanı oluşur; en sonda da normal cilt rengindeki alan bulunur.
Vitiligo neden olur?
30’dan fazla farklı kombinasyonlardaki varyasyonlar, vitiligo riski ile ilişkili bulunmuştur. Bu genlerden ikisi NLRP1 ve PTPN22’dir. NLRP1 geni, bağışıklık sistemine dahil olan bir proteini yapmaktan sorumludur ve enflamasyon (iltihap) sürecini düzenlemeye yardımcı olur. Enflamasyon, bağışıklık sistemi ilgili yerlere beyaz kan hücrelerini gönderdiğinde oluşur. Bu hücreler mikroplarla savaşmak ve dokunun iyileşmesi için bir yaralanma veya hastalık bölgesine gönderilir ve bu esnada enflamasyon oluşur. Vücut daha sonra kendi hücrelerine ve dokularına zarar gelmesini önlemek için enflamasyona neden olan süreci durdurur.
PTPN22 geni, T hücreleri adı verilen bağışıklık sistemi hücrelerinin aktivitesini kontrol etmeye yardımcı olan bir proteinin yapılmasından sorumludur. Bu hücreler mikropları ve yabancı maddeleri tanır ve vücudu enfeksiyona karşı korur. NLRP1 ve PTPN22 genlerindeki varyasyonların vitiligo geliştirme riskini arttırdığı düşünülmektedir. Bu varyasyonlar NLRP1 ve PTPN22 proteinlerinin aktivitesini etkileyerek vücudun iltihabı kontrol etmesini engeller ve bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasını önleyemez.
Vitiligoya yakalanma riskinizi arttıran faktörler nelerdir?
Otoimmün bozukluklar
Otoimmün bozuklukları olan kişilerin başka bir otoimmün bozukluk geliştirme riski yükselmiştir. Vitiligo hastalığı; lupus, tip 1 diyabet, Hashimato hastalığı ve alopesi hastalarında ortaya çıkabilir.
Benzer yazılar:
Genetik faktörler
Vitiligoya yakalanma ihtimalinizi artırabilecek bazı faktörler kalıtsal olabilir. Vitiligo vakalarının yaklaşık % 30’u ailelerde görülür.
Nörojenik faktörler
Ciltteki sinir uçlarından, melanosit olarak adlandırılan cilde pigmentini yani rengini veren hücrelere zarar veren bir madde salınabilir.
Kendi kendini yok etme
Melanositlerdeki bir kusur, onların kendilerini yok etmelerine neden olur.
Vitiligo belirtileri nelerdir?
Vitiligodan en sık etkilenen ve en çok tutulan alanlar; ağız ve gözler, koltuk altları, parmaklar ve bilekler, kasık, ağız içi ve cinsel organlardır. Bazen saç köklerinin olduğu yerlerde de vitiligo gelişebilir. Melanin eksikliğinden ötürü etkilenen bölgedeki kıllar beyaz veya gri olabilir. Vitiligo genellikle soluk bir bölgeyle ortaya çıkar ve bu bölge yavaş yavaş tamamen beyaza dönüşür. Derinin altında kan damarları varsa, bu beyaz yamalar beyaz yerine hafif pembe olabilir.
Vitiligonun etkilendiği bölgedeki açıklıkların kenarları düz veya düzensiz olabilir. Bazen kızarık ve iltihaplıdırlar veya kahverengimsi renk değişimi (hiperpigmentasyon) vardır. Vitiligo nedeniyle cildinizde kuruluk oluşmaz fakat yamalar bazen kaşıntılı olabilir.
Hastalığın görünüşü kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde yalnızca ciltte küçük beyaz lekeler ve küçük beyaz noktalar olur. Bazı hastalarda ise geniş ve birleşen büyük beyaz lekeler olur. Cildin hangi boyutta etkileneceği bilinemez fakat etkilenen yerlerdeki lekeler genellikle kalıcıdır.
Vitiligo nasıl teşhis edilir?
Doktorunuz şikayetinizin olduğu bölgeyi iyice inceledikten sonra teşhis koyabilir. Doktorunuz fizik muayene esnasında size aşağıdaki soruları sorabilir:
- ailenizde vitiligo olan biri var mı
- ailenizde başka otoimmün hastalıkları olanlar var mı
- vitiligonun oluştuğu bölgede güneş yanığı gibi bir travma oldu mu
- güneşte kolayca bronzlaşıyor musunuz yoksa yanıyor musunuz
- cildiniz yaralandığında tedavi olmaksızın iyileşiyor mu yoksa daha kötüye mi gidiyor
- doktora gelmeden önce bu bölge için başka tedavi denediniz mi
Vitiligo nasıl tedavi edilir?
Vitiligonuz yaygınsa veya beyaz lekeleriniz sizi mutsuz ediyorsa, tedavi seçeneklerini değerlendirebilirsiniz. Vitiligonun neden olduğu lekeler genellikle kalıcıdır ancak bu alanların görünümlerini azaltmak için tedavi seçenekleri de mevcuttur.
Kamuflaj krem
Vitiligo lekeleri çok büyük değil ise, lekeleri örtmek için kamuflaj kremi kullanılabilir. Bu kremleri fondöten gibi düşünebilirsiniz. Beyaz lekelerin olduğu yerlere bu kremlerden sürerek cilt renginizi eşitlersiniz.
Steroid kremler
Pigmentasyonu biraz arttırmak için ciltte steroid kremler de sürülebilir ancak bu kremler uzun süreli kullanıldıkları takdirde ciltte çatlaklara ve incelmeye neden olabilir.
Fototerapi
Steroid kremler işe yaramaz ise fototerapi olarak adlandırılan ışıkla tedavi de değerlendirilebilir. Tedavi sayesinde cildinizin renginde iyileşme olsa da bu etki genellikle uzun sürmez ve vitiligonun ilerlemesini durdurmaz.
Ameliyat
Deri greftleme ve dövme gibi tedaviler de mevcuttur.
Alternatif tedaviler
Vitiligo tedavisinde bazı vitaminler ve bitkiler de araştırılmış olsa da bu tedavilerin etkinliği kesin olarak bilinmemektedir.
Vitiligonun komplikasyonları nelerdir?
Vitiligo ve cilt kanseri
Vitiligonun cilt kanserine neden olduğuna dair kesin bir bulgu olmasa da cilde rengini veren melanin pigmentinin eksik olması cildin güneşin zararlı etkilerine karşı daha açık olduğu anlamına gelebilir. Amerikan Kanser Derneği, vitiligo hastalarının güneşin zararlı ışınlarına karşı daha korunmasız olabileceğini bildirir ve bu nedenle bu konuda dikkatli olmaları gerektiğini söyler.
Psikolojik sorunlar
Vitiligo doğrudan psikolojik sorunlara veya hastalıklara neden olmaz ancak hastalık dış görünüş ile ilgili bir değişikliğe neden olduğu için bazı kişilerde bu durum hassasiyete neden olabilir. Özellikle de toplumun alışıldık ve normal olmayana yönelik bakış açısından ötürü vitiligo da anormal olarak değerlendirilebilir ve bu tepkilerle karşılaşan insanlar depresifleşebilir.
Özellikle vitiligo hastalığına genç yaşta yakalananlar ve çocuklar bu açıdan daha büyük risk altındadır. Özellikle ergenlik çağındaki gençler, bedenlerine, duygularına ve zihinlerine dair değişiklikler ile yüz yüze oldukları bir dönemde, kimlik bunalımına girebilirler.
Yetişkinlerde, gençlerde veya çocuklarda vitiligodan kaynaklanan depresyon ve anksiyete ile baş etmekte zorlanan kişiler için doktorları yol gösterici olmalıdır. Dermatologlar hastaları danışabilecekleri uzmanlara yönlendirmelidir.
Kaynakça
3 – Vitiligo
4- NHS Vitiligo
5- Sun damage