Mal Rejimi Türleri Nelerdir?
Kanunumuza göre eşlerin seçebilecekleri dört çeşit mal rejimi bulunmaktadır. Bunlar:
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi,
- Mal Ayrılığı Rejimi,
- Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi,
- Mal Ortaklığı Rejimidir,
Eşler, her zaman birlikte «Mal Rejimi Sözleşmesi» ile bu rejimlerden birini seçebilirler.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi, bu rejimler içinde yasa koyucu tarafından en adil rejim olarak görüldüğü için; eşler aralarında bir «Mal Rejimi Sözleşmesi» yapmadıkları takdirde bu rejim uygulanacaktır. Bu nedenle edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasının asıl olduğu belirtilerek, bu rejimi kanunumuzda «Yasal Mal Rejimi» olarak adlandırılmıştır, (md. 202)
Eşler, mal rejimi sözleşmesi yaparken veya değiştirirken kanundaki sınırlamalara uymak zorundadırlar. Kanunda yazılı, sözleşmelerin dışında başka bir sözleşme yapmaları veya kanunda izin verilen değişiklikler dışında her sözleşme türünün kendilerine göre iyi olan yönlerini almak suretiyle karma bir sözleşme yapmalarına olanak tanınmamıştır.
Kanunumuzun yürürlüğe girdiği 1.1. 2002 tarihinden önce evlenmiş olan eşler, aralarında «mal rejim sözleşmesi» yapmamışlarsa hangi tarihten itibaren, hangi mal rejimine tabi olacaklardır? Türk Medeni Kanunun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunun (4722 s. kanun) 10. maddesine göre bu eşlerin daha Önceden tabi oldukları rejim 1. 1. 2002 tarihine kadar geçerliliğini sürdürür. 1.1.2003 tarihine dek bir yıl içinde eşler başka bir mal rejimini seçtiklerine dair mal rejimi sözleşmesi yapmadıkları taktirde 1.1.2002 tarihinden itibaren «edinilmiş mallara katılma rejimini» seçmiş sayılacaklardır.
1.1.2002 tarihinden önce açılmış olup devam eden boşanma veya evlenmenin iptali davasının bulunması halinde ise:
- Bu davalar boşanma veya evlenmenin iptaliyle sonuçlanırsa; eşlerin önceki kanun (743 s. k.) döneminde tabi oldukları mal rejimine ilişkin hükümler uygulanacak,
- Bu davaların redle sonuçlanması halinde; kararın kesinleşmesi tarihinden itibaren eşler başka bir mal rejimini seçmedikleri takdirde 1.1. 2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi olarak da adlandırılan «edinilmiş mallara katılma rejimini» seçmiş sayılacaklardır.
Kanunumuz, 1.1. 2002 tarihinden önce evlenmiş bulunan eşlere yukarıda belirtilen bir yıllık süreler içinde isterlerse mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejiminin evlenme tarihinden geçerli olacağını da kararlaştırabilmeleri olanağını tanımıştır. Burada iki nokta önemlidir:
- Eşler evlenme tarihinden geçerli olacak şekilde mal rejimi sözleşmesini ancak yukarda açıklanan süreler geçmeden yapabilirler,
Evlenme tarihinden başlıyacak şekilde geçerli olması kabul edilebilecek mal rejimi olarak sadece edinilmiş mallara katılma rejimini kararlaştırabilirler. Örneğin eşler 1980 yılında evlenmiş olsalar ve aralarında mal ayrılığı rejimi geçerli olsa, 1.1. 2002 tarihine dek kural olarak bu mal rejimine tabi olmaya devam edeceklerdir. 1. 1. 2002 tarihinden 1.1. 2003 tarihine dek mal rejimi sözleşmesiyle kanunumuzdaki dört rejimden birini seçmedikleri takdirde 1. 1. 2002 tarihinde edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olacaklardır. Ancak eşler isterlerse bu bir yıl içinde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle evlenme tarihi olan 1980 yılından itibaren edinilmiş mal rejimine tabi olacaklarını kararlaştırabilirler. Bu sure geçtikten sonra örneğin 2. 1. 2003 tarihinden sonra artık evlenme tarihinden başlayacak şekilde sözleşme yapamayacaklardır. Süre geçtikten sonra yapılacak sözleşme ancak yapıldığı tarihten itibaren sonuç doğuracaktır.
Yukarıdaki örnekteki eşler arasında boşanma veya evlenmenin iptali davası 2001 yılında açılıp 2003 yılında redle sonuçlansa, karar 2004 yılında, örneğin 5. 5. 2004 tarihinde kesinleşmiş olsa; 5. 5. 2005 tarihine dek başka bir mal rejimini seçmedikleri takdirde 1.1. 2002 tarihinden itibaren edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olacaklardır. 5. 5. 2004 ile 5. 5. 2005 tarihleri arasındaki bir yıl içinde bu eşler isterlerse yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle evlenme tarihi olan 1980 yılından itibaren edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olacaklarını da kararlaştırabilecek-lerdir. 5. 5. 2005 tarihinden sonra ise bu eşler artık evlenme tarihinden başlayacak şekilde sözleşme yapamazlar. Örneğin 6. 5. 2005 tarihinde mal rejimi sözleşmesi yaparlarsa, seçecekleri mal rejimine sözleşmenin yapıldığı 6.5. 2005 tarihinden itibaren tabi olacaklardır.