4 Mayıs 1919'da, başkent Beijing'in Tiananmen Meydanı'nda toplanan gençler, hükümetin Versay Antlaşması'nı imzalamaması çağrısında bulunur. Gençlerin bu çağrısı, Çin'de hem emperyalizme karşı mücadelenin fitilini ateşleyecek hem de modern Çin'i şekillendirecek fikirlerin istikametini çizecektir.
15 gün sonra, 19 Mayıs 1919'da, Mustafa Kemal Paşa Samsun'a çıkar, emperyalizme karşı Anadolu direnişi bu sayede örgütlenecektir.
Türk milleti Sevr Antlaşması'na, Çin Versay Antlaşması'na direnmektedir. Asya'nın iki ucunda ulusal kurtuluş savaşlarının meşalesini gençler yakar; belki de bu nedenle, iki ülke Mayıs ayında gençlerine özel günler adamıştır: 4 Mayıs Çin'de, 19 Mayıs Türkiye'de gençlik bayramı olarak belirlenir.
4 Mayıs hareketi nasıl başladı?
Çin, Ağustos 1917'de Almanya ve Avusturya-Macaristan'a savaş ilan ederek sonradan dahil olduğu 1. Dünya Savaşı'nda müttefiklerin safında yer almıştı. Çin'in savaşa girişinin en temel sebeplerinden biri, Almanya kontrolündeki Çin topraklarını geri almaktı. Zira Almanya kaybedenler safındaydı. (Çin kuvvetleri esasen savaşa aktif olarak katılmadı, İngiliz ve Fransız birliklerine destek olarak Çinli işçi taburları gönderilmişti. Onlar için sonda ayrı bir başlık var...)
Ancak Çin, Paris Barış Konferansı'nda hiç beklemediği bir muameleye maruz kalacaktı, müttefikler Alman kontrolündeki Çin topraklarını Versay Antlaşması'na dayanarak Japonya'ya vermeyi planlıyordu. İngiltere ve Fransa, Çin'in talepleriyle pek alakadar değildi, onların derdi Almanya'yı cezalandırmaktı.
Çin'de savaş ağalarının yönetimde olduğu dönemin Beiyang hükümetinin (1912-1928) Versay dayatması karşısındaki aciz ve teslimiyetçi tutumu, gençlerin tepkisini çekiyordu. 4 Mayıs 1919 günü, Peking Üniversitesi ve diğer okullardan çıkan 3 bini aşkın genç meydana doğru yürüyüşe geçti. “Tam bağımsızlık için mücadele et, içerideki hainlerden kurtul” pankartlarına “Versay'ı imzalama” ve “Çin Çinlilerindir” sloganları eşlik ediyordu.
Öğrenciler Shangdong eyaletinin Çin'e bırakılması talebinin yanı sıra, yolsuzluğa bulaşmış ve Japon yanlısı tutum izleyen bazı yöneticilerin görevden alınması, Beijing öğrenci birliği kurulması çağrısıyla Tiananmen Meydanı'nda toplandı. Beijing garnizon komutanı ve polis şefi, öğrencileri dağılmaları konusunda ikna edemeyince, öğrenci grupları şehrin güneyindeki elçilik bölgesine (Dong jiaomin xiang) doğru yürüyüşe geçti.
Öğrencilerin ellerinde ulusal bayraklar ve pankartların yanı sıra, hain belledikleri yöneticiler Cao Rulin, Lu Zongyu ve Zhang Zongxian'in temsili cenazeleri de vardı. Bu yetkililerden Cao Rulin'in evi saldırıya uğradı, ev ateşe verildi. (Cao yangını öğrencilerin çıkardığını iddia etse de, öğrenciler, gizli belgeleri yok etmek için Cao'nun ailesinin yangını bilinçli olarak çıkardığını savunuyordu.) Çok sayıda öğrenci tutuklandı.
5 Mayıs'ta öğrenciler dersleri boykot ederek tutuklu arkadaşlarının serbest bırakılmasını istedi. Haziran ayına sarkan protesto dalgası diğer şehirlere de yayılıyordu, 5 Haziran'da Shanghai'daki işçiler, gençlerin yurtsever gösterilerine destek için genel greve gitti. Tokyo'daki üniversitelerde okuyan Çinli öğrenciler de kendi protesto gösterilerini organize etti. Hankou, Changsa, Nanjing, Jinan ve daha pek çok Çin şehrinde protesto eylemleri başladı.