{
Çepni boyu, Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud'a göre yirmi iki Oğuz bölüğünden Divân-ı Lügati't-Türk'de; "Yirmibirincisi: "جآپنِ Çepni"lerdir. Belgeleri şudur : 30px[1] şeklinde tanımladığı bir Oğuz boyudur.Boyun genel özelliği Asi, atılgan,Cesur, Mert, ve savaşcı olmalarıdır.
Günümüzde Rumeli ve Anadolu'da yaşayan Oğuz/Türkmen boylarının en kalabalık olanlarından biridir. Rumeli-Ege ve Akdenizdekilerin Çoğunluğu Bektaşi-Alevi olmalarına rağmen Karadeniz bölgesindekiler çoğunluğu Sunnidir. Prof.Dr.Irene Melikoff, Hacı Bektaşi Veli hazretlerinin ve onun İlk müridlerinden olan Kadıncıkana ve Abdal Musa'nın da Çepni Olduğunu yazar.(Bak.Kırklar'ın Cem'inde isimli eseri)
Ayrıca Prof.Dr. Faruk Sümer Oğuzlar/Türkmenler isimli eserinde Çepnilerin, Hacı Bektaşi Veli'nin müridlerinden olduklarını ve Anadolu'nun değişik yerlerinde yaşadıklarını, Giresun, Gümüşhane ,Ordu, Trabzon,Rize,Bayburt olmak üzere Karadeniz Bölgesi'nde yoğun olarak yaşayan Çepnilerin ise çoğunlukla Sünni olduğunu,ancak zamanında Alevi olan gruplarında Sünnileştiğini yazar.
Anadolu'ya gelmeden önce Türkistan ve Horasan'da öbür boylarla birlikte yaşayan Çepniler, Selçuklular'a katılıp Anadolu'ya geldiler. Başta Karadeniz olmak üzere Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli rol oynadılar. 1515 yılındaki tahrir defterlerine göre Şimdiki Giresun ve civarındaki iller Vilayeti Çepni isimli bir idari bölge olarak gösterilmiştir. (Bak.Prof.Faruk Sümer'in Oguzlar/Türkmenler isimli eseri)
Vilayet-nameye göre Kırşehirin Suluca Kara-Hüyük köyüne gelen Hacı Bektaş-ı Veli'nin ilk müridleri Çepni'den idiler.Bu husus aynı zamanda bu boyun mensuplarından mühim bir kısmının niçin Kızıl-Baş olduğunu izah edebilir. Çepni'lerin mühim bir kısmı 1240 daki Baba İshak Türkmenleri'nin isyanına katılmıştır.Bak.Abdülbaki Gölpınarlı
Tarihte Çepni Boyu Edit
Oğuz,Türkmen Çepni boyu, Üçoklar kolundan (sol kolundan) Oğuz Kağan'ın oğlu Gök Han'ın soyundan geldikleri kabul edilir. Çepniler, Doğu Karadeniz'in Türkleşmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Çepniler; 1071'de Anadolu'nun, 1277 yılından itibaren de [Bartın]'dan Trabzon'a kadar olan Karadeniz Bölgesi'nin fethedilmesinde başta Güvenç Abdal hazretleri olmak üzere çok aktif görevler üstlendiler. 1277 yılında Sinop'a saldıran Rum Pontus İmparatorluğu'nun ordusunu bozguna uğrattılar. Güvenç Abdal hazretlerinin makamı Gümüşhane,Kürtün, Güvendi yaylasında bulunur.
Vilayet-nameye göre Kırşehir'in Suluca Kara-höyük köyüne gelen Hacı Bektaş-ı Veli'nin İlk müridleri arasında Türkmen, Çepni'lerdende bulunuyordu. Çepniler'rin mühim bir kısmı 1240 yılındaki Babba İshak Türkmenlerinin İsyanlarına katılmışlardır. Cebnilerin mühim bir kısmın 1277 yılında Sinop Yöresinde yaşadığı görülüyor. 1404 yılında Timur a giden İspanyol elçisi Clavijo Ordu ve Giresun'un 10.000 kişilik bir Çepni kuvvetine Sahip Hacı Emir beyin oğlu Hacı Süleyman beyin elinde olduğunu yazar.
"Çepni" kelimesi Atak,düşmanla savaşan mert,yiğit,asi,cesur anlamında kullanılmıştır. Çepni boyunun özelliği "nerde yağu görse orda savaşır" olarak anlatılmaktadır. Onların haksızlıklara karşı gelen ve savaşçı karakterleri, önemlerini günümüze yansıtacak kalıcı sanatsal ürünler meydana getirmelerini engellemiştir. Çepniler değişik tarihlerde farklı cephelerde savaşmışlar ve ordu ile gittikleri bölgelere yerleşmişler. Savaşlarda nüfusları azalmıştır.
Türkmen,Safevi İmparatoru Şah İsmail'in şahsi muhafızlarının Çepnilerden olduğu gibi Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün de özel muhafızlarının Giresunlu Topal Osman ve diğer Çepnilerden olması ilginç bir tesadüf olup , Bu durum bu boyun daima Cesur,mert ve Güvenilir olduğunun en çarpıcı örneğidir
Rumeli ve Balkanlar'da Çepniler Edit
Türkmen/Çepniler Rumeli ve Balkanlara Selçuklu döneminde yerleşmeye başlamışlardır.Osmanlı devleti kurulmadan önce Sarı Saltuk ve İzzeddin Keykavusla birlikte Deliorman ve Dobruca bölgelerine geçen Türkmenler Çepni boyundandır. Deliorman ve Dobrucadaki bu Çepniler hem yerel Kıpçak ve Peçenek halklarıyla hem de daha sonra gelen diğer Türkmen boylarıyla karışmışlar ve Çepnililik bilincini yitirmişlerdir. Ancak Çepni inancı olan Bektaşi'liği devam ettirmektedirler.Birçoğu'da Batı Anadolu'ya geri göçerek bugünkü Batı Anadolu Çepnilerini oluşturmuştur. - Dobruca'da bulunan Türkler kendilerinin Türkmen olduklarını ve inanç önderlerinin Sarı Saltuk olduğunu söyleyerek bu gün bile Camilerde ve Tekkelerde onun adına dualar ederler. - Romanya ve Moldovadaki İzzeddin Keykavus taraftarı bir grup Çepni ise Hristiyanlığa geçmiştir. Keykavustan dolayı bu Çepnilere,GökOğuz Gagavuz dendiği ileri sürülür. - İlginç olanı Gagavuz Türklerinin Giresun ağzıyla konuşutuğu tespit edilmiştir. - Örnegin geçen sene yerine Giresun ağzında kullanılan Bıldır kelimesi kullanılır. - daha bunun gibi bir çok örnek kelime bulunmaktadır
Kurtuluş Savaşı Edit
Çepniler genetik olarak daima mazlumun yanında,güvenilir,cesur savaşcılardır. Bu özelliklerinden dolayı her dönemde olduğu gibi Kurtuluş savaşının başlangıcı esnasındaki hassas dönemde de yine öne plana çıkmışlardır. Rum ve Ermeni Çetecilere karşı savaşıp doğu Karadenizde asayişi sağlamışlardır. Atatürk 19 Mayıs 1919 da Samsun'a çıktığında Giresun Çepnilerinden olan Topal Osman Ağa ve arkadaşlarını milli mücadeleye davet etmiş ve Kazım Karabekir'in de tavsiyesiyle de kendisine Giresun Çepnilerinden oluşan bir muhafız kıtası seçmiştir. Topal Osman ve Giresun Çepnileri bu şerefli görevi başarıyla yerine getirmiş ve Cumhuriyetin ilanına kadar Atatürk'ün en yakın silahlı unsurları olmuşlardır.
Sivas kongresinden sonra Atatürk'e karşı Padişah yanlısı muhalefet artınca Kazım Karabekir Topal Osman ve arkadaşlarından oluşan Muhafız kıtasının sayısının artırılmasını ve Atatürk'e karşı olan muhalefetin kuvvetle bastırılmasını emretmiştir. Şöhreti belli Çepni muhafızları gören muhalefet sinmek zorunda kalmıştır. Giresun'lu Çepnilerden oluşan M.Kemal Atatürk'ün muhafız kıtası bugunkü TBMM deki muhafız bölügünün ve Cumhurbaşkanlığı muhafız alayının temelini oluşturur. Kurtuluş savaşı esnasında TBMM deki localarında oturan Giresunlu Muhafızların yerinde bugün askeri erkan oturur.
Günümüz Edit
Karadeniz yöresinde yoğun bir Türkmen/Çepni kökenli nufus bulunmaktadır.Giresun ve Ordu ili ve yöresi Vilayet-i Çepni olarak tarihte anılmaktadır. Kürtün, Ordu, Ulubey, Perşembe, Gölköy, Fatsa, Aybastı, Mesudiye, Gürgentepe, Koyulhisar, Ünye, Giresun,Beşikdüzü, Şalpazarı gibi yerleşim yerlerinde ve Vakfıkebir Güvenç Abdal Ocağına bağlı yoğun olarak Çepni boyları yaşamaktadır. Bu bölgedeki Çepnilerin önemli çoğunluğu Sünnîdir , ancak Alevi olanlar da hatırı sayılır sayıdadır. Ayrıca önceleri Alevi olup da, Osmanlılar zamanında Sünniliğe geçen gruplar da vardır. Öte yandan; Gümüşhane, Giresun, Dereli, Espiye,Ulubey, Gölköy, Gürgentepe başta olmak üzere bir çok yüksek köyde Alevi Islam inancına bağlı Çepniler yaşamaya ve geleneklerini sürdürmeye devam etmektedir.Bugün bile Ordu, Rize ve Trabzon'da Çebi, Çep soyadı ile anılan kalabalık aileler vardır ve bunlar Çepni Oğuzlarından olduğu ileri sürülmektedir. Özellikle Giresun'un Görele, Tirebolu,Doğankent, Çanakçı, Eynesil ilçeleri ile Trabzon'un Şalpazarı ve Ordu'nun muhtelif yerlerinde Çepni adı mensubiyet bildiren bir tabir olarak hala kullanılmaktadır. Batı Karadeniz'de Kastamonu'nun Tosya ilçesinde "Çepni" adında bu boydan gelen insanların yaşadığı köyde bulunmaktadır. Ayrıca Anadolu'nun çoğu yerinde 'Çepni' isimli yerleşim yeri vardır.
Çepniler ayrıca; Ege bölgesinde Çanakkale, Manisa, İzmir; Marmara'da Balıkesir'de yaşarlar. Ayrıca Yozgat(Boğazlıyan),Sivas ve Gaziantep'te de Çepni köyleri vardır. Çanakkale, Balıkesir, İzmir, Manisa ve Gaziantep Çepnileri'nin tamamı Alevi'dir. Çanakkale Küçükkuyu'da bulunan Büyük Çetmi ve Küçük Çetmi köylerinin ve civar köylerin halkının önemli bir bölümü Çepni Kökenlidir.
Vilayeti Çepni Edit
Osmanlı Devlet arşiv kayıtlarında Ordu-Giresun-Vakfıkebir(Trabzon) Koyulhisar(Sivas)KürtünKelkit (Gümüşhane)hattı Vilayeti Çepni Olarak anılır..
Ayrıca bakınız Edit
- Türk Boylarının Tamgaları
- Saltuklular
- Canikoğulları
- Canik
- Pervaneoğulları
- Sarı Saltuk
- Türkmen
- Oğuz
- Yörük