003. Petals of Blood/Kan Yaprakları
Ngugi wa Thiong’o (Kenya, 1977)
Doğu Afrika’nın ilk ve en bilinen romancılarından biri olarak kabul edilen Ngugi wa Thiong’o, dördüncü ve en tartışmalı romanını, Kenya’nın 1970 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından yayınladı. Zamanında bu konuda olumsuz bir yorum almasına rağmen, Ngugi romanına, aile bireylerinin de karıştığı Kenya’nın geçmişteki sömürge dönemi olaylarını anlatarak başlamayı tercih etti.
1886 ve 1890 yılları arasında İngiltere, himaye maskesi altında Kenya sahillerinin kontrolünü ele geçirdi. Ancak bu kadarla kalınmadı ve İngilizler, yerli kabilelerin aralarındaki düşmanlıktan yararlanarak onları birbirine düşürmeye çalıştı. Avrupa’daki aileler büyük ölçüde teşvik edildi ve Kenya’ya yerleşmeleri sağlandı. İngilizler, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra ülkenin idari denetimini üstlenmeyi başardı. Kabileler üzerinde yavaş yavaş ağır sömürge vergileri tesis edildi; Avrupalılara ait çiftliklerde çalıştırılacaklar için de yeni yasalar çıkarıldı. Yönetim, İngiliz valisi tarafından denetlenecekti. Yerli Afrikalıların oy hakları kaldırıldı; 1940’ların ortalarına kadar hükümete katılmalarına izin verilmedi. Daha sonra, İngilizler tarafından seçilen siyahlardan oluşan küçük bir grubun mecliste temsil edilmesine karar verildi. Haksız politikalar, toprak kaybı ve Afrikalıların yüzyılın başından beri yaşamış oldukları sefil koşulların yarattığı hoşnutsuzluk gittikçe büyüdü. Bu süre içinde tartışmasız lider Jomo Kenyatta idi. Güneydeki fakir kabilelerle İngilizler ve onların yanında çalışıp sömürge koşullarının zenginleştirdiği yerliler arasında düşmanlıklar arttı. Mau Mau ordusunun öncülüğünde, 1950’li yıllarda müthiş bir isyan patlak verdi. Mayıs 1963’te Kenya bağımsızlığını kazandı ve Kenyatta ülkenin ilk devlet başkanı oldu.
Kenyatta’nın başkanlığı huzuru sağladı. Ancak, muhalefet partileri Kenyatta’nın Batılı eğilimlerini ve kapitalizme duyduğu sempatiyi sürekli protesto etti. Buna karşılık Kenyatta, tüm güç pozisyonlara kendi destekçilerini yerleştirmekle işe başladı ve muhalefeti susturmak, şüpheli rakiplerini gözaltına aldırmak gibi zalimce taktikleri kullanır oldu. Kenyatta 1978 yılında öldüğünde, yerine tartışmalı bir kişilik olan Daniel arap Moi geçti. Moi, bir popülist olarak kendi yönetimine başlamasına rağmen, o da, muhtelif yollarla muhalefeti bastırmak için uğraştı. Ancak, 1980’lerde bu tutumunu değiştirdi.
Ngugi’nin Kan Yaprakları, Kenyatta’nın başkanlığının son bir yılı içinde ortaya çıktı. Romanın dört ana karakteri vardır: Üç erkeğin biri öğretmen, biri eski bir özgürlük savaşçısı, biri de şüpheli karakterli bir sendika organizatörü; diğeri ise kadındır. Her üçünün yolu, küçük bir kasabada birleşir. Hikâye, Kenya tarihinin içerisinde kendi geçmişlerinin açıklanmasıyla ilgilidir, ama dikkat edilmesi gereken nokta, bağımsızlığın ilanından önceki dönemleri kapsamasıdır. Yazar, 1970’li yıllarda Kenya’daki yaşamın içler acısı durumunun, Kenyatta’nın yönetiminde daha da iyi olmadığı yolunda görüşlerini belirtir. Onun özellikle odak noktasına oturttuğu hususlar; eğitimin durumu, idari yolsuzluk, ifade özgürlüğünün yasaklanması, bağımsızlık için savaşan köylüler üzerindeki caydırıcı tutum, kadınların boyun eğmeye zorlanması, açlık, ücretler üzerinde gelişen kapitalist sistem, hükümet yanlısı zengin erkekler tarafından özgürlük için mücadele eden kişilere ait arazilerin alınması için verilen teşvik ve ayrılan ödenekler…
Ngugi’nin romanı; Avrupa ve Amerika’daki büyük okur kitlelerine ulaşmak amaçlı, sömürgeleştirilmiş bir Afrika hükümetinin ilk kurgusal eleştirilerinden biriydi. Okuyucularının birçoğu, Üçüncü Dünya ülkelerindeki bağımsızlık sorununun, aslında çok uluslu bir sömürgecilik olarak nitelendirildiğini açıkça gördü. Bir ülkenin vatandaşlarının çoğunluğunun haklarını ellerinden alan, büyük dünya güçlerinin ekonomik çıkarları adına birkaç varlıklı ve vicdansız yerliyle işbirliği yapan, istismarcı bir düzendi bu. Sömürgecilik hâlâ var; sadece farklı bir formata bürünmüş durumda. Ngugi, bu romanında Kenyatta’ya yaptığı saldırılar nedeniyle Aralık 1977 tarihinde tutuklandı ve onun ölümüne, Aralık 1978’e kadar cezaevinde kaldı. Bu arada, Nairobi Üniversitesi’ndeki edebiyat bölüm başkanlığını ve profesör pozisyonunu kaybetti. Cezaevinden çıktıktan sonra da, bu konumunu koruyamadı. 1982 yılında, Londra’da bir konferans turunda iken, Kenya’ya dönmesi halinde tekrar tutuklanacağı haberi kendisine ulaştırıldı. O zamandan beri sürgünde yaşıyor.
Ek Kaynaklar:
– Charles Cantalupo, ed., The World of Ngugi wa Thiong’o
(Kirksville: Northeast Missouri State University Press, 1933)
– Simon Gikandi, Ngugi wa Thiong’o
(Cambridge: Cambridge University Press, 1998)
– Carol Sicherman, Ngugi wa Thiong’o: The Making of a Rebel
(London: Hans Zell, 1990)
– Mwangi WaGithumo, Land and Nationalism
(Washington, DC: University Press of America, 1981)
(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D.Yılmaz Tekin)