AİHM'NİN 16.04.2019 tarihli "Alparslan Altan (Alparslan Altan) Türkiye'ye karşı" davasıyla ilgili kararı (şikayet N 12778/17)
Davada, belirli bir iddianamenin yokluğunda, yalnızca yasadışı bir örgütün faaliyetine katılım şüphesine dayanarak, başvuru sahibinin gözaltına alınmasına itiraz edilmektedir. Davada, insan hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına İlişkin Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesinin gerekliliklerinin ihlal edildiği kabul edilmiştir.
DAVANIN KOŞULLARI
15 Temmuz 2016 tarihinde, yetkililerin gizli bir örgüte (sözde /PDY) sorumluluklarını verdikleri askeri bir darbe girişiminin ardından, 20 Temmuz 2016'da olağanüstü hal ilan edildi. Ertesi gün Türk makamları, Avrupa Konseyi'ne Sözleşmenin 15. maddesinde öngörülen yükümlülüklere uyma hakkının uygulanmasına ilişkin bilgi verdiler.
Davanın koşullarına ilişkin dönemde başvuran, Türkiye Anayasa Mahkemesi'nin hakimi olmuştur. 16 Temmuz 2016 tarihinde, başvuru sahibi 3 bin diğer hakim gibi gözaltına alındı ve gözaltına alındı. 20 Temmuz 2016 tarihinde Dünya hakimi, başvuranın "silahlı terör örgütünün üyesi" olduğu şüphesiyle (Türkiye Ceza Kanununun 314. maddesi) başvuranın gözaltına alınmasına karar vermiştir. Ağustos 2016'da Türkiye Anayasa Mahkemesi başvuranı görevden uzaklaştırdı.
Ekim 2017'de, Türkiye Temyiz Mahkemesi, başka bir davada, silahlı bir organizasyona katıldığından şüphelenilen hakimlerin tutukluluğunun "bariz suç" durumuna ilişkin olarak görülmesi gerektiği yönünde bir karar vermiştir, bu nedenle gözaltına alınma kararı, dokunulmazlıktan mahrum bırakılmadan genel bir prosedüre uygun olarak alınabilir.
Başvuran, tutukluluk halinin geçerliliğine iki noktada itiraz etmiştir: i) statüsüyle ilgili özel bir yasaya göre, Türkiye Anayasa Mahkemesi onu daha önce yargı dokunulmazlığından mahrum etmek zorunda kalmıştır, ancak bu yapılmamıştır, ii) tutukluluğuna ilişkin karar, o zamana kadar herhangi bir iddianamenin bulunmadığı davanın materyalleri temelinde alınmıştır. 2018 yılının Ocak ayında, Türkiye Anayasa Mahkemesi, başvuranın şikayetini, yukarıda belirtilen Türkiye Temyiz Mahkemesi kararına ve ikincisine göre, gözaltına alındıktan sonra elde edilen çeşitli iddianamelere atıfta bulunarak reddetti.
Temmuz 2018'de olağanüstü hal iptal edildi. 2019 yılının Mart ayında başvuru sahibi mahkum edildi.
HUKUK MESELELERİ
Sözleşmenin 15. maddesine uymakla ilgili olarak (ön hususlar). Acil durumlarda yükümlülüklere uymaktan geri çekilmek için alınan önlemler bu şikayete tabi değildir: başvuranın gözaltına alınmasına ilişkin karar, acil durum rejiminin yürürlüğe girmesinden önce var olan ve daha sonra yürürlüğe girmeye devam eden mevzuat temelinde alınmıştır.
Bununla birlikte, başvuranın gözaltına alınmasının, Türk makamlarının Sözleşmenin 15. maddesinin yürürlüğe girmesinden bir gün önce gerçekleşmesine rağmen, birkaç gün önce yapılan askeri darbe girişiminden sonra karşılaştıkları zorluklar, Avrupa Mahkemesinin Sözleşmenin 5. maddesinin yorumlanması ve uygulanması için tam olarak dikkate alınması gereken bağlamsal bir yönü temsil etmiştir.
Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesine uymakla ilgili olarak. (a) İlk velayet kararını verirken "yasa tarafından belirlenen düzene" uymak. (i) Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesine bu şekilde uyulması. Davalı devletin mahkemeleri, yürürlükteki yasal hükümlerin ifadesine aykırı istisnalar getirirse, yasal kesinlik ilkesi tehlikeye atılabilir.
Türkiye Ceza Muhakemesi Kanunu, suçun mevcut niteliği veya tespit edilmeden hemen önce işlendiği ile ilgili "bariz suç" kavramının klasik tanımını içermektedir. Bununla birlikte, Türkiye yargıçlarının tutumuna göre, bu kavramın bir suç örgütüne katılım şüphesiyle ilgili yeni bir yorumu, şu anda var olan gerçek bir unsurun veya devam eden bir suç eyleminin varlığını gösteren başka bir açık işaretin oluşturulmasına gerek kalmadan suçun açıklığını tanımlamak için yeterli olabilir.
Bu durumda, "bariz suç" kavramının geniş kapsamlı bir yorumu vardır, bu da hakimlere icra makamının saldırılarından korunmak için verilen usul güvencelerini geçersiz kılar. Bu koruma biçimi, yargıçlara, yargı yetkisine ait olmayan makamlar tarafından yasadışı kısıtlamalar olmaksızın, hatta gözetim görevlerini veya şikayet işleme işlevlerini yerine getiren hakimler tarafından, tam bağımsızlık koşullarında görevlerini yerine getirmelerine izin vermek için hakimlere verilir. Buna ek olarak, bu dokunulmazlık dokunulmazlık anlamına gelmez: Türkiye Anayasa Mahkemesi üyesi tarafından gözaltına alınmak, Türkiye Anayasası ve Türkiye Anayasa Mahkemesi Yasası tarafından öngörülen garantilere uyulması koşuluyla yasaya uygun olarak mümkün kalmıştır.
Bununla birlikte, Türkiye Temyiz Mahkemesi'nin "sürmekte olan suç" kavramına ilişkin oluşturduğu adli uygulamanın, "bariz suç" kavramının kapsamının genişletilmesini nasıl haklı çıkarabileceği açık değildir.
Buna göre, Türkiye mevzuatının bu davada nasıl uygulandığı açıkça asılsız görünmektedir. Sonuç olarak, başvuranın gözaltına alınmasının "yasaların öngördüğü şekilde" yapılmadığı sonucuna varılmıştır.
(ii) Sözleşmenin 15. maddesinin etkisi üzerine. "Bariz suç" kavramının geniş kapsamlı bir yorumu, olağanüstü duruma karşı yeterli bir tepki olarak kabul edilemez, çünkü yasal sonuçları olağanüstü durumun yasal çerçevesini büyük ölçüde aşmaktadır. Bu nedenle, olağanüstü durumun özel koşulları göz önüne alındığında böyle bir yorum kesinlikle mantıksızdır. Her halükarda, "yasaların öngördüğü şekilde" verilmemiş olan velayet kararı, "sadece bunun koşulların olağanüstü halinden kaynaklandığı ölçüde" kabul edilemeyeceği kabul edilemez.
KARAR
Davada, Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesinin gerekliliklerinin ihlal edildiği kabul edildi (birinde "karşı" olmak üzere altı oyla "evet" olarak kabul edildi).
(b) Başvuru sahibinin bir suç işlediğine dair makul bir şüphenin bulunması konusunda. (i) Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesine uyulması ile ilgili olarak. Organize suçla mücadele ihtiyacı, Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesinin "c" alt paragrafında öngörülen garantinin özüne tecavüz edilene kadar "geçerlilik" kavramının genişletilmesi için gerekçe gösterilemez.
Tutukluluk kararının verildiği aşamada ele alınan suç, yasadışı bir örgütün faaliyetlerine katılmaktan oluşuyordu. Ancak, başvuranın gözaltına alınmadan önce konuyla ilgili sorgulandığı gerçeği, en iyi ihtimalle polisin kendisine karşı şüpheleri olduğunu, ancak söz konusu suçu işleyebileceğine dair kesin bir güvence vermediğini göstermektedir.
Başvuranın gözaltına alınmasıyla ilgili karar, kendisine karşı yasadışı bir kuruluştaki faaliyetlere katılım konusunda ciddi şüphelerin varlığını kanıtlayacak herhangi bir kanıt veya başka kanıt veya bilgi içermemektedir. Türkiye Ceza Muhakemesi Kanununun gözaltına alınmasına ilişkin hükümlerine ve davanın materyallerine ilişkin belirsiz ve genel referanslar, bir yandan, davada 14 şüpheliyi ilgilendiren davanın materyallerinin bireysel ve spesifik değerlendirmesinin yokluğunda ve diğer yandan, başvuru sahibinin şüpheleri veya diğer kanıt türleri veya doğrulanabilir gerçekler için gerekçe teşkil edebilecek bilgilerin yokluğunda, başvuru sahibinin gözaltına alınmasının temeli olarak tasarlanan şüphelerin "geçerliliğini" doğrulamak için yeterli değildir.
Türkiye Anayasa Mahkemesi tarafından, başvuranın yasadışı bir örgütün faaliyetlerine katılımından şüphelenilen "geçerliliğin" kurulması için dikkate alınan kanıtlara gelince, bu şikayetin tek konusu olan gözaltı kararının verilmesinden çok daha sonra elde edildi. Buna ek olarak, başvuranın daha sonra suçlamaların esaslarına karar vermek için yargı yetkisine sahip bir mahkeme tarafından mahkum edilmesi gerçeği, bu şikayetin ele alınmasında da herhangi bir öneme sahip değildir. Türk makamları, gözaltında tutulduğu sırada başvuru sahibinden şüphelenmek için "geçerli nedenlerin" varlığına dair başka hiçbir kanıt sunmamışlardır.
(ii) Sözleşmenin 15. maddesinin etkisi üzerine. Yukarıdakilerden yola çıkarak, itiraz edilen velayet kararının "sadece koşulların olağanüstü halinden kaynaklandığı ölçüde" kabul edilemeyeceği anlaşılmaktadır. Başka bir sonuca varmak, Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesinin "c" maddesinin asgari gerekliliklerini geçersiz kılacaktır; bu, hapsedilmeyi haklı çıkaracak şüphelerin gerekli geçerliliğine ilişkin olarak ve Sözleşmenin 5. maddesinin takip ettiği amaca aykırı olacaktır, özellikle de itiraz edilen tutukluluk kararı bu davada, aynı zamanda en yüksek yargı makamında oturan yargı kolordusunun bir üyesini ilgilendirdiğinden.
KARAR
Davada, Sözleşmenin 5. maddesinin 1. maddesinin gerekliliklerinin ihlal edildiği kabul edildi (birinde "karşı" olmak üzere altı oyla "evet" olarak kabul edildi).
TAZMİNAT
Sözleşmenin 41. maddesinin uygulanması sırasına göre. Avrupa Adalet Divanı, başvurana manevi zarar tazminatı olarak 10 000 Euro'yu ödüllendirdi, maddi hasarın tazminat talebi reddedildi.