bu konuda fikrin mi var? buraya entry ekle. üye ol
- 1.
- 2.
- 3.
-
4.
Haksız artış, fafe.
Kur'an-ı Kerim'de 7 yerde geçen riba, kelime anlamıyıla, kapitale yapılan ilavedir. Kur'an terminolojisinde riba, Ragıb'ın hayranlık verici tespiti ile makul olmayan artıştır. Din dilinde bu, karşılıksız artış diye ifade edilir. Kur' an'in elde edilecek bütün değerlerin emek ve gayret karşılığı olmasını esas aldığını unutmazsak, riba ile elde edilen artışın, emek ve gayret karşılığı olmayan artış şeklinde tanımlanması gerekir. Ve bu tespit bizi, Kur'an adına şunu söylemek zorunda bırakır: Geleneksel yaklaşımların faiz diye tercüme ettikleri riba esasında, sadece bir boyutu faiz olan çok daha genel ve farklı bir kavramdır. Başka bir deyimle, riba kelimesinin herhangi bir dile tek sözcükle çevrilmesi mümkün değildir. En doğrusu ribayı emek ve gayret karşılığı olmayan, her türlü artış diye anlamaktır. Kur'an: "Allah ribayı silip yok eder, bağışları ise artırır." (Bakara, 276) diyerek ribanın, insanoğlunun egoizmini ve doymazlığını tatmin için giriştiği her türlü haksız kazanç anlamında geniş bir çerçevesi olduğuna dikkat çekmiştir.
Bu kısa açıklama bile, ribayı herhangi bir ekonomik sistemdeki faiz karşılığı kullanmak ve Kur'ansal kavramı o çerçevede dondurmak konusunda dikkatli davranmak gerektiğini anlamak için yeterlidir. Her hal ve şartta "faiz"in Kur'an'daki riba ile eşitlenmesi aldatıcı olabileceği gibi, adına "faiz" denmeyen muhtelif vurgunların, haksız kazançların Kur'an'ın riba çerçevesi dışında olduğunu söylemek de yanıltıcıdır. Nitekim, günümüz dünyasında adına faizsiz banka denen bir dizi kuruluşun, ribacılıkla suçladıkları, diğer bir dizi kuruluşun kazanç, yol ve metotlarını aynen izlemelerine rağmen, elde ettikleri gelirleri ribaya bulaşmamış kazanç ilan ettiklerini görebilmekteyiz. Oysa ki, bu kuruluşların yaptıkları mahiyeti aynı bir kazancın adını değiştirerek, bir hile—i şer'iye ile işin içinden çıkmaktan başka bir şey değildir. .
O halde hangi tür faiz Kur'an'daki ribanın karşılığı olabilir? Şu bir gerçek ki, bu sorunun cevabı Müslüman araştırıcılar tarafından henüz kesin olarak verilebilmiş değildir. Esasen riba yasağını getiren ayet Kur'an'ın son ayetinden biridir ve Hz. Peygamber, bu ayetin getirdiği yasağı, Hz. Ömer'in de belirttiği gibi, doyurucu örneklerle net bir biçimde ortaya koyamadan bu alemden ayrılmıştır. Bize düşen, emek ve gayret karşılığı olmayan tüm kazançların riba kavramı içine girdiği yolundaki temel Kur'ansal perspektifi iyi korumaktır.
ikinci olarak şu hususu da göz önünde tutmak gerekir: Riba kavramı içine girecek, bir faizin reel değerler üzerindeki artışlarda söz konusu olacağı, nominal değerlerdeki fazlalaştırmaların riba yasağının dinsel ve mantıksal gerekçesi ile uyuşmayacağı bilinmelidir. Hz. Peygamber ödünç verilen şeylerin ayniyle iadeleri sırasında yapılacak ilavelerin riba olduğunu belirtmiştir. Örneğin, bir ölçek arpanın yerine, bir buçuk ölçek, bir altının yerine 2 altın almak ribadır. Banknotlar ise reel değerleri olmadığından, mesala 100 lira karşılığında 110 lira almanın riba kavramı içine girip girmeyeceği tartışılacaktır. Çünkü banknot, sadece üzerine konan nominal değerle bir anlam ifade etmektedir. Nominal değerdeki artışı riba yasağının içine kayıtsız şartsız sokmak, riba sömürüsünden kurtarılmak istenen insanları farkında olmadan bir başka haksız kazancın malzemesi durumuna getirmek olabilir.
O halde, bütünüyle, nominal değerler üzerinden işleyen banka faizlerinin ve banka faizciliğinin, Kur'an'daki riba kavramı içine girdiğini söylemek her zaman isabetli olmayacaktır.
Kısacası riba, henüz sıcak tartışmaların çerçevesi üstüne çıkıp kesin tanımlar kazanmış bir kavram olmuş değildir.
Riba ile ilgili ayetlerde dikkati çeken noktalardan biri de bu illete en çok Yahudilerin tutulduğu ve ribanın bu kavmin zulüm araçlarından biri olduğu yolundaki tespittir (bk. Nisa, 161.)
Riba yasağını, günümüz dalgalı kur sistemini de göz önünde tutarak değerlendiren müfessir bilgin Prof. Dr. Süleyman Ateş'in verdiği bilgilerden özetleyelim:
"Riba iki kısma ayrılır:
1) Nesi'e ribası,
2) Fadl ribası.
- 5.