Soğuk algınlığı (nezle)
Bu yaygın görülen enfeksiyonun semptomları, nedenleri ve evde bakım önerileri
Soğuk algınlığı, üst solunum yollarındaki, yani burun ve boğazdaki viral enfeksiyondur. Soğuk algınlığı çoğunlukla tehlikeli değildir ancak rahatsız edici olabilir. Burun akması, boğaz ağrısı, öksürük, göz yaşarması, hapşırma ve tıkanıklık gibi belirtilerin biri veya birkaçı olabilir. Soğuk algınlığına neden olan 100'den fazla farklı virüs olduğu için bulgu ve belirtiler farklılık gösterir.
Okul öncesi yaştaki çocuklarda sık sık soğuk algınlığı geçirme riski en yüksektir. Ancak yetişkinler de her yıl birkaç kez soğuk algınlığı geçirir.
Çoğu kişi soğuk algınlığını bir veya iki hafta içinde atlatır. Eğer belirtilerde düzelme olmazsa doktorunuza danışın.
Belirtileri
Soğuk algınlığı semptomları genellikle virüse maruz kalınmasından 1 ila 3 gün sonra ortaya çıkar. Bulgu ve belirtiler şunları içerebilir:
- Burun tıkanıklığı veya burun akması
- Boğaz ağrısı veya boğazda kaşıntı hissi
- Öksürük
- Tıkanıklık
- Vücutta hafif ağrı veya hafif bağ ağrısı
- Hapşırma
- Göz yaşarması
- Çok yüksek olmayan ateş
- Hafif yorgunluk
Soğuk algınlığı geçirirken burun akıntısı normalden daha yoğun ve sarımsı veya yeşilimsi olabilir. Soğuk algınlığını diğer viral enfeksiyonlardan ayıran en önemli özellik ateşin çoğunlukla fazla yükselmemesidir. Ayrıca soğuk algınlığı genellikle aşırı yorgunluğa neden olmaz.
Ne zaman doktora görünmelisiniz?
Yetişkinler, aşağıdaki durumlarda doktora danışmalıdır:
- 39.4 °C'den daha yüksek ateş
- Yüksek ateş ile birlikte terleme, üşüme ve koyu balgamlı öksürük
- Lenf bezlerinde belirgin şişkinlik
- Şiddetli sinüs ağrısı
Çocuklar, soğuk algınlığından yetişkinlere göre genel olarak daha fazla etkilenir ve kulak enfeksiyonu gibi komplikasyonlar daha sık oluşur. Sıradan bir soğuk algınlığı için çocuğunuzu doktora götürmeniz gerekmez. Ancak aşağıdaki bulgu ve belirtilerden herhangi biri çocuğunuzda varsa vakit kaybetmeden doktorunuza danışmalısınız:
- 12 haftadan daha küçük bebeklerde 38 °C ateş
- Her yaştaki çocuklar için 40 °C'den yüksek ateş
- Normalden daha az idrara çıkmak gibi su kaybına işaret eden belirtiler
- Yeterli miktarda sıvı tüketmemesi
- 2 yaşından küçük çocuklarda 24 saatten daha uzun süre devam eden yüksek ateş
- 2 yaşından büyük çocuklarda 3 günden daha uzun süre devam eden yüksek ateş
- Kusma veya karın ağrısı
- Aşırı uykululuk hali
- Şiddetli baş ağrısı
- Boyun tutulması
- Nefes almada güçlük
- Sürekli ağlama
- Kulak ağrısı
- Devam eden öksürük
Nedenleri
Soğuk algınlığına neden olan 100'den fazla farklı virüs olmasına rağmen, en yaygın olanı rhinovirus adı verilen bir virüstür ve son derece bulaşıcıdır.
Soğuk algınlığı virüsleri, vücuda ağız, göz veya burundan girer. Hasta kişi öksürdüğünde, hapşırdığında veya konuştuğunda havadaki damlacıklar yoluyla virüs yayılabilir. Ayrıca hasta biriyle doğrudan temas yoluyla veya havlu, oyuncak, telefon gibi eşyaların paylaşılmasıyla da bulaşabilir. Bu şekilde virüse maruz kaldıktan sonra göz, burun veya ağzınıza dokunursanız soğuk algınlığı kapmanız muhtemeldir.
Tedavi ve ilaçlar
Soğuk algınlığı için bir tedavi yöntemi yoktur. Antibiyotikler, soğuk algınlığı virüslerine karşı işe yaramaz. Reçetesiz soğuk algınlığı ilaçları, soğuk algınlığını tedavi etmez veya daha çabuk geçmesini sağlamaz ve çoğunun yan etkileri vardır. Yaygın kullanılan bazı soğuk algınlığı ilaçlarının avantajları ve dezavantajları aşağıdaki gibidir:
Ağrı kesiciler. Ateş, boğaz ağrısı ve baş ağrısına karşı çoğu kişi acetaminophen veya benzeri hafif ağrı kesicileri kullanmayı tercih ediyor. Unutmayın; acetaminophen özellikle sık sık veya önerilenden daha yüksek dozda kullanıldığında karaciğer hasarına neden olabilir. 3 aydan küçük bebeklere acetaminophen vermeyin ve daha büyük çocuklara acetaminophen verirken özellikle dikkatli olun çünkü doz rehberi kafa karıştırıcı olabilir. Örneğin bebek-damla formülü, çocuklar için sıklıkla kullanılan şuruptan çok daha yoğundur. Çocuk ve gençlere aspirin verirken dikkatli olun. Aspirin 2 yaşından büyük çocukların kullanımı için onaylanmış olmasına rağmen, su çiçeği veya grip benzeri semptomlar geçirmekte olan çocuk ve gençlere asla aspirin verilmemelidir. Çünkü bu durumdaki çocuklarda aspirin kullanımı Reye Sendromu denilen nadir ancak ölümcül olabilen bir hastalıkla ilişkilendirilmiştir.
Dekonjestan burun spreyleri. Yetişkinler dekonjestan burun damla veya spreylerini birkaç günden daha uzun süre kullanmamalıdır. Çünkü bunların uzun süreli kullanımı mukoza zarında kronik enflamasyona neden olabilir. Çocuklar ise dekonjestan burun damla veya spreylerini hiç kullanmamalıdır. Bunların küçük çocuklarda işe yaradığına dair çok az kanıt bulunmaktadır ve yan etkilere neden olabilirler.
Öksürük şurubu. Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) ve Amerikan Pediatri Akademisi reçetesiz öksürük şurubu ve soğuk algınlığı ilaçlarının 2 yaşından küçük çocuklara kesinlikle verilmemesini tavsiye etmektedir. Bu reçetesiz ilaçlar çocukta soğuk algınlığının altta yatan nedenini etkili şekilde tedavi etmez, soğuk algınlığını geçirmez veya soğuk algınlığının geçmesini hızlandırmaz. Ayrıca bu ilaçların kalp atımının hızlanması ve çarpıntı gibi potansiyel yan etkileri vardır.
Öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının 2 yaşından büyük çocuklar için güvenli olup olmadığına dair FDA uzmanlarının araştırmaları devam etmektedir. Şimdilik, öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının soğuk algınlığını daha çabuk geçirmeyeceğini ve bu ilaçların olası yan etkileri olduğunu aklınızda bulundurun. Eğer yaşı büyük bir çocuğa öksürüük veya soğuk algınlığı ilacı veriyorsanız pakette belirtilen talimatları dikkatlice takip ettiğinizden emin olun. Çocuğunuza antihistamine, dekonjestant veya ağrı kesici gibi aynı etken maddeyi içeren iki ilacı vermeyin. Bu maddelerden herhangi birinden fazla alınması doz aşımına neden olabilir.
Yaşam tarzı ve evde bakım
Soğuk algınlığını tedavi edemezsiniz ancak kendinizi daha rahatlatmanız mümkündür. Aşağıdaki ipuçları yardımcı olabilir:
Bol miktarda sıvı tüketin. Su, meyve suyu, tavuk suyu veya limonlu ılık su iyi tercihlerdir. Bunlar mukus yapımı veya ateş nedeniyle kaybedilen sıvıyı yerine koymanızı sağlar. Alkol ve kafein su kaybına neden olabileceği için kullanmayın. Semptomları alevlendirebileceği için sigara dumanında da uzak durun.
Tavuk suyu çorba deneyin. Uzun yıllar boyu anneler hasta çocuklarına tavuk suyu çorba içirdiler. Günümüzde bilim adamları tavuk suyu çorbasını test ediyorlar ve iki açıdan soğuk algınlığı ve grip semptomlarına iyi geldiğini buldular. Birincisi, nötrofil denilen bağışıklık sistemi hücrelerinin hareketlerini önleyerek anti-enflamatuar işlevi görüyor. İkincisi ise geçici olarak burundaki mukus hareketini hızlandırarak tıkanıklığın rahatlamasına yardımcı oluyor ve virüslerin burun içinde kaldığı süreyi azaltıyor.
İstirahat edin. Ateşiniz veya kötü öksürüğünüz varsa veya ilaçlar uykunuzu getiriyorsa okula veya işe gitmeyin, mümkünse evde kalın. Böylece dinlenme şansınız olur ve başkalarına enfeksiyon bulaştırma ihtimaliniz azalır. Eğer kronik hastalığı olan veya bağışıklık sistemi hasar görmüş biriyle yaşıyorsanız veya çalışıyorsanız soğuk algınlığı geçirirken maske takın.
Oda sıcaklığını ve nemini ayarlayın. Odanızın aşırı sıcak olmadan ılık olacak şekilde ısınmasını sağlayın. Odadaki hava kuruysa bir hava nemlendiricisi veya buhar cihazıyla havayı nemlendirerek tıkanıklık ve öksürüğün rahatlamasına yardımcı olabilirsiniz. Bakteri ve küf gelişmesini önlemek için buhar cihazının temiz olmasına dikkat edin.
Korunma
Birçok farklı virüsün neden olabildiği soğuk algınlığına karşı aşı geliştirilmemiştir. Ancak sağduyulu önlemler alarak soğuk algınlığı virüslerinin yayılmasını engelleyebilirsiniz:
Ellerinizi yıkayın. Ellerinizi sık sık ve derinlemesine temizleyin ve çocuklarınıza el yıkamanın önemini öğretin.
Eşyalarınızı temiz tutun. Mutfak tezgahları ve banyo yüzeylerini sık sık silin, özellikle ailenizden biri soğuk algınlığı geçirirken temizliğe dikkat edin. Çocuklarınızın oyuncaklarını düzenli olarak yıkayın.
Mendil kullanın. Öksürürken veya hapşırırken mutlaka mendil kullanın. Kullanılmış mendilleri derhal atın ve sonrasında ellerinizi dikkatlice yıkayın. Mendili olmadığı zaman dirseğini bükerek içine doğru öksürmesi veya hapşırması gerektiğini çocuğunuza öğretin. Böylece ellerini kullanmadan ağzını kapatabilir.
Ortak kullanmayın. Su içilen bardak gibi eşyaları aile içinde ortak kullanmayın. Ailede biri hasta olduğunda onun bardağını işaretleyin ve diğer herkesin kendi bardağını kullanmasını sağlayın.
Soğuk algınlığından uzak durun. Soğuk algınlığı geçiren biriyle uzun süre yakın temasta olmamaya çalışın.
Kreş seçerken dikkatli olun. Hijyen kuralları konusunda özenli ve hastalanan çocukların evde kalması konusunda dikkatli bir çocuk bakım merkezi seçin.