Konu Başlıkları:
-
Bacak ve kollara ait atardamar hastalıkları: toplu bakış
-
Bacakların ateroskleroza bağlı atardamar hastalıkları
-
Buerger Hastalığı (tromboanjitis obliterans)
Orta ve küçük çaplı damarları tutan ateroskleroz olmadan, arter ve venlerin
iltihabı sonucu daralma ve tıkanmalar oluşturan bir damar hastalığıdır.
Küçük damarları tuttuğu için sıklıkla parmaklarda iyileşmeyen yaralara, gangrenlere neden olur.
Tam olarak neden geliştiği bilinmemekle birlikte sigara ile
çok yakından ilgili olduğu ispatlanmıştır. Muhtemelen tütünün damar iç yüzündeki
hücrelere direk toksik etkisi veya tütüne karşı bu hücrelerin aşırı duyarlılığı
söz konusudur. Bundan dolayı sigaranın yoğun
tüketildiği akdeniz, ortadoğu ve asyada sık görülür. Erkeklerde ve özellikle
40-45 yaşlarında daha sıktır. Bu yörelerde görülebilen bacakları ve hatta
bacak+kolları olmayan genç erkeklerdeki bu tablodan çoğunlukla Buerger Hastalığı
sorumludur.
Şikayet ve bulgular:
Hastalık çoğunlukla kol ve/veya bacakların uç kısımlarında (parmaklarda)
başlar ve ilerde yukarılara doğru ilerleyebilir. Çok erken dönemlerde yüzeyel
tromboflebit görülebilir. Bu durumda o bölgede cillte kızarıklık sertleşme ve
ağrı olacaktır. Parmaklarda dolaşım bozukluğuna bağlı bulgular çıkar: ağrı, renk
değişikliği ve daha ilerde iyileşmeyen yaralar oluşur. En son tablo dolaşım
bozukluğuna bağlı gangren oluşmasıdır.
Uçlarda (ayak veya el parmakları), renk değişikliği, ağrı ve ileride
iyileşmeyen yaralar çıkması Buerger hastalığı için oldukça tipiktir.
Buerger hastalığında el ve ayaklarda öncelikler uç kısımlarda (yani
parmaklarda) ki atardamarlar kalınlaşır iç boşlukları daralır ve pıhtılar
meydana gelerek tıkanır. Damarın tıkanmasıyla bu bölge beslenemez, renk
değişikliği (mor-kırmızı daha sonra siyahlaşır), ağrı, iyileşmeyen yara,
infeksiyon ve gangren gelişir. Gangren geliştiğinde o bölgeyi cerrahi olarak
çıkarmak gerekir. Olay önceleri parmaklarda iken ileri durumlarda bileklere
hatta kol ve bacağın kendisine kadar uzanır.
Fotoğraf: Buerger hastalığına bağlı ayak parmaklarında tipik
bulgular: Sol ayak başparmağı, 2. ve 5. parmaklarda kan azlığına bağlı tırnak
şekil bozuklukları, iyileşmeyen yaralar (ülserler). Aynı zamanda bu parmaklarda
şiddetli ağrı da vardır.
Bacaklarda, kollara göre çok daha sık görülür. Bazen hem bacaklarda hem de
kollarda bulgular çıkar. Yürümekle yalnızca ayakta ağrı olması, ortopedik problemlerle karıştırılabilir.
Ayırıcı tanıda kol ve bacak damarlarında darlık ve tıkanıklık yapan diğer
hastalıklar düşünülmeli (ateroskleroz, pıhtı ile tıkanmalar, damar iltihabı (vaskülit)
yapan hastalıklar, kronik böbrek yetmezliği, şeker hastalığı, Raynaud vb).
Tanının kesin konulamadığı durumlarda damar filmi (anjiyografi) çekilebilir.
Tedavi:
Damarda oluşan değişiklikleri geri döndürmek mümkün değildir. Sigaranın KESİNLİKLE bırakılması son derece önemlidir. Sigaranın ve tütünün
herhangi bir formunun bırakılması (sigara bırakmak için nikotin çiğnenmesi veya
deriye yapıştırılması dahil) ispatlanmış tek tadavi yöntemini
oluşturur. Böylece hastalığın daha kötüye gitmesi yavaşlatılmış ve
parmaklarda gangrenin gelişmesiyle amputasyon (kesilme) riski de azaltılmış olur.
Bunun dışında yara gelişmişse yara bakımı önemlidir.
Yazıya aslında gerek yok: fotoğraf, Buerger
hastalığı ile sigaranın ilişkisini çok iyi açıklıyor.
Parmaklarda kansızlık bulgularının (ağrı, renk
değişikliği, yara) olduğu durumlarda spazm giderici, damar genişletici ve pıhtı
önleyici ilaçlar da tedavide kullanılır.
Hastalığa yakalanan damarların çok ince olması nedeniyle cerrahi olarak bypass yapılmasının sonuçları iyi değildir ve nadiren uygulanır.
Sonuç olarak tedavide sigaranın kesilmesi dışında yararlılığı %100
ispatlanmış bir yöntem yoktur. Sigaraya devam halinde hastaların %40-50'sinde
ampütasyon (parmakların, el, kol veya bacağın kesilmesi) gerekir.
___
Son gözden geçirilen tarih: 01 Mart 2012