Prematüre Doğum Nedir?
İngiltere’deki doğumların yüzde 10’u 37. haftadan önce meydana geldiği için prematüre doğum olarak adlandırılmaktadır.
Burada unutulmaması gereken nokta, sağlıklı normal bir bebek rahimde ne kadar uzun süre kalırsa, doğum sırasındaki kilosu o oranda artacak, doğumdan sonra problem yaşama riski ve özel bakım ünitesinde geçireceği zaman da aynı oranda azalacaktır. 23. haftada doğan bir bebeğin engelsiz ve sorunsuz olarak hayatta kalma şansı yüzde 1’dir, ama rahim içerisinde geçen her hafta hayatta kalma şansını büyük oranda artırmaktadır, yani 26. haftada bebeklerin dörtte biri sorunsuz bir şekilde yaşayabilmekte, 30. haftada ise sakatlık riski çok düşmektedir. Eğer bebeğin dış dünyada daha iyi bakılacağını gösteren bir sorun yoksa uzmanlar, bebeğinizin rahim içerisinde kalabildiği kadar kalmasını sağlamak için ellerinden geleni yapacaklardır. Prematüre doğumların sadece yüzde 1.5’inin 32. haftadan önce olduğunu ve bu oranın 26. hafta için daha da düşerek yüzde 0.5- l’e indiğini unutmamak gerekmektedir. Prematüre doğum riski taşıyan kadınların doğum öncesi kliniklerde incelenmesi yaygınlaşmaktadır.
Prematüre Doğum Nedenleri: Prematüre doğumun pek çok sebebi vardır, ancak kadınların neden erken doğum yaptığını veya neden zarların doğum tarihinden haftalar önce yırtıldığını saptamaya yönelik tüm araştırmalara rağmen, prematüre doğumların büyük bir kısmı önlenememektedir. Aslında doğumu neyin tetiklediğini bilemediğimiz için, doğumu erkenden tetikleyen mekanizmaları da tam olarak bilemiyoruz. Bir teori, bebek, anne veya plasenta tarafından salgılanan hormonların doğumdaki rolüne odaklanırken, bir diğeri de vajina ve rahim ağzında bulunan spesifik protein seviyesinin doğum sırasında arttığını belirtmektedir. Prematüre doğumların yüzde20 ila 40’nın enfeksiyon kaynaklı olduğu belirtilmektedir ama eğer hiçbir tıbbi neden olmadan prematüre bir bebek dünyaya getirdiyseniz, istatistiksel olarak tekrar prematüre doğum yapma olasılığınız artar.
Ancak bazen bebekler tıbbi nedenlerden dolayı erkenden doğurtulmak zorunda kalmaktadır. Bu tıbbi nedenler arasında preeklampsi, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, plasenta yetersizliği, plasentanın erken ayrılması ve plasentanın önde gelmesi kaynaklı kanama yer almaktadır. Eğer yukarıdaki nedenlerden dolayı dünyaya gelmiş prematüre bir bebeğiniz varsa, bir sonraki hamileliğinizde bu nedenlerin oluşmaması için yakın takibe alınacaksmızdır.
Prematüre Doğumun Belirtileri: Eğer suyunuz 37. haftadan önce gelirse, karın ağrısı, vajinal kanama veya rahim kasılmaları hissederseniz derhal doğum bölümünü arayarak bir doktor veya ebe tarafından muayene edilmeyi sağlamanız gerekmektedir. Rahminizin kasılıp kasılmadığma ve bebeğin konumuna bakarak dahili bir muayene yapıp rahim ağzını, bebeğin önde gelen kısmını ve kordonun sarkıp sarkmadığını kontrol edeceklerdir. Koruyucu zarlar gittiği için aynı zamanda enfeksiyon belirtilerine de bakacaklardır. Eğer enfeksiyon riski varsa bebeğinizi en kısa zamanda doğurtmak için doğumu sintosinon vererek uyarmaya veya hızlandırmaya çalışacaklardır. Bebeğinizin sıkıntıda olduğuna dair bir belirti varsa, bebeğin prezantasyonu ve duruşu uygun değilse veya rahim ağzı sertse sezaryen yapılmasına karar verilebilir. Suyunuz gelmemişse ama kasılmaların başladığını hissediyorsanız veya nişan geldiğini görürseniz, hemen doğum bölümünü aramalısınız. Derhal hastaneye gelerek yakından incelenmenizi ve yatak istirahatinde bulunmanızı isteyeceklerdir. Aynı zamanda damardan ritodrin de verebilirler. Bu ilaç (Astım hastalarının kullandığı Ventolin inhalerine benzeyen) rahmi rahatlatarak kasılmaların durmasını sağlar. Kullanılan yeni bir ilaç da Atosibandır. Bu ilaç çok etkilidir, yan etkileri daha azdır fakat biraz daha pahalıdır. Eğerzarlarınız bozulmamışsa ve kasılmalarınız hafifse ama rahim ağzınız açılmışsa, ilaçlı veya ilaçsız sadece yatak istirahati doğumun başlamasını geciktirebilir. İyiliğiniz için daha yavaş hareket etmek ve cinsellikten kaçınmak şartıyla kasılmalarınız kesildikten sonra eve gidebilirsiniz. Ancak eğer kasılmalar düzenliyse ilaçla bile doğumu 48 saatten uzun süre ertelemek zorlaşacaktır. Bu süre bebeğiniz için çok önemlidir. Özel bebek yoğun bakım ünitesi olan bir hastaneye nakledilmeniz ve bebeğin akciğerlerinin gelişmesine yardımcı olacak doğum öncesi steroid verilmesi için zamanınız olacaktır. 34. haftadan önce bebeklerin rahimde kalması, doğmalarına oranla daha avantajlıdır. Bu yüzden rahim kasılmalarını azaltmak, hatta durdurmak için yukarıda belirttiğimiz ilaçlardan birini almanız gerekebilir. Ancak piyasadaki tokolitik ilaçların hiçbiri erken başlayan doğum aktivitesini tam olarak durdurmakta etkili değildir.
Prematüre Bebeği Dünyaya Getirirken: Eğer doktorlar doğumu durduramıyorsa, esas itibariyle, bebeğiniz sezaryen gerektiren bir sıkıntı içerisinde değilse, normal doğum yapabilirsiniz. Buradaki iyi haber, doğumun tam olarak gelişmiş bir bebeğin doğumundan daha kısa sürecek olmasıdır. Başı biraz daha küçük olacağı için epizyotomi yerine ufak yırtıklarla doğumu tamamlayabilirsiniz. Buna rağmen, doğum kanalına inmiş prematüre bir bebeğin kafatası, gelişmiş bir bebeğinkine nazaran daha yumuşak olduğundan, doktorlar bebeğin “başını korumak için forseps kullanmaya (dolayısıyla epizyotomiye) karar verebilirler. Zaten kırılgan ve minik olan bebeğin doğum kanalına inişini yavaşlatacağı ve doğum bebeğin doğumundan sonrasında solunum yolu sorunlarına yol açabileceği için ağrı dindirici olarak petidin kullanmamanız faydalı olacaktır.
Doğumunuz başlamış olsa bile, eğer bebeğiniz ters duruyorsa riskli olacağı için vajinal doğum yapmanıza izin verilmeyecek ve sezaryen tercih edilecektir. Yine aynı şekilde plasentanın erken ayrılması, plasenta veya preeklampsi kaynaklı kanama gibi tıbbi durumlarda da, bebek için vajinal doğum tehlikeli olacaktır ve sezaryen tercih edilecektir.
Eğer prematüre bebeğinizi vajinal yolla doğuracaksanız, doğumda ebe ve kadın doğumcu dışında bir de çocuk doktoru bulunacaktır. Bebek doğar doğmaz muayene edilerek gerektiğinde nefes almasına yardım edilecektir. Prematüritenin derecesine göre yoğun bakım ünitesine götürülmeden önce bebeğinizi kısa bir süre kucağınıza alabilirsiniz. Eğer hastanede bebek yoğun bakım ünitesi yoksa doğumdan önce yakındaki başka bir hastaneye transfer olabilirsiniz veya doğumdan sonra bebeğiniz ambulansla acil olarak transfer edilebilir.
Bebeğinizin Karşılaşabileceği Sorunlar: 35. Haftada veya daha önce doğan sağlıklı bebeklerin, çoğu solunum veya beslenmeyle ilgili sorunlardan dolayı özel bebek yoğun bakım ünitesinde (SCBU) kalması gerekmektedir. Solunum problemleri bebeğin akciğerlerinin yardım almadan nefes alabileceği kadar gelişmiş ve elastik olmamasından kaynaklanmaktadır.
Yolculuk bölümünde belirtildiği gibi üçüncü üç aylık evreye kadar akciğerler küçük hava yolları ve alveol geliştirmeye devam etmektedir ve ancak 26. haftadan itibaren sürfaktan üretmeye başlamaktadır. Deterjana benzeyen bu madde, gelişen alveolleri kaplar ve doğumdan sonraki oksijen alımı için açılarak kullanılır hale gelmelerini sağlar. Eğer sürfaktan seviyesi azsa, akciğerler serttir ve kolayca çökebilir bu da yeni doğan prematüre bebeğin nefes almasını zorlaştırır. Bu yüzden bebeğin ciğerlerine hava giriş çıkışını sağlayan mekanik vantilatöre ihtiyaç duyulmaktadır. Yenidoğan doktorları ayrıca bebeğin ciğerlerine yapay sürfaktan verebilir. 35. haftadan sonra genellikle ciğerlerde vantilatörsüz nefes almayı sağlayacak kadar sürfaktan bulunmaktadır, ama yine de yeteri kadar oksijen aldığından emin olmak için bebeğin burnundan ufak bir tüp geçirilebilir.
Eğer 35. haftada veya daha önce doğum yapmanız gerekiyorsa bebeğin ciğerlerindeki sürfaktan artışını sağlayacak bir steroid (betametazon veya deksametazon) verilecektir. Steroidler yaklaşık 24 ila 48 saatte etkilerini gösterir. Bu yüzden ani erken doğum durumunda doktorlar steroidlerin etkisini göstermesi için doğumu ertelemeye çalışacaktır. Aynı şekilde, 35. haftada bebeğin emme refleksleri ve sindirim sistemi de tam olarak gelişmemiştir. O nedenle prematüre bebekler tüple, sık sık ve az miktarda sütle (tercihen anneden alman sütle) beslenir. Bebekler zamanla daha büyük miktarda besinlere alışacaktır. Bebekleri yoğun bakım ünitesinde olan endişeli annelere, bebekleri her 3- 4 saatte bir tüple verilen 60 mi besini kolaylıkla aldıktan sonra yoğun bakımdan çıkabileceğini söylüyorum. Bu bebeklerin artık anneden veya biberondan sütü emerek alabileceklerinin açık bir göstergesidir.
Doğum Sonrası: Prematüre bebeklerin doğumu genellikle çok medikalize olduğu için, bebeğinizin hayata en iyi şekilde başlamasını sağlayacak tüm ilaçların, araç-gereçlerin ve ekibin bir arada bulunması çok büyük önem taşımaktadır. Doğumda bulunan tıbbi ekip, özellikle ilk kez anne-baba olanlar için, bu durumun ne kadar üzücü olduğunun farkındadır ve işinizi kolaylaştırmak için ellerinden geleni yapacaklardır. Doğumdan hemen sonra bebeğinizin fotoğrafını çekip basucunuza koyarak bebeğinizi tanımanızı sağlayacaklardır. Doğum öncesinde ve sonrasında sorularınızı sormanız için gerekli zamanı ayıracak ve size durumu en açık şekilde anlatabilmek için ellerinden geleni yapacaklardır.
Yoğun bakım ünitesindeki bebeklerin ilk gün ve haftalar ne kadar zorlu ve sıkıntılı geçerse geçsin, prematüre bebeklerin çoğu, tam olarak gelişmiş bebekler kadar sağlıklı bir şekilde evlerine gidebilmektedir.