Bir kişinin yalanını beden hareketlerinden anlamak mümkün mü? Bu sorunun yanıtı tartışmalı. Örneğin BBC’nin 2021 yılında yayınlanan bir makalesinde “Sadece birisine bakarak yalan söyleyip söylemediği anlaşılamaz. Psikologlar işe yarayan bazı teknikleri devreye sokarken, hala kullanılmakta olan bazı göstergelerin ise bilimsel olarak çoktan çürütüldüğünü söylüyor” deniliyor. Yani konu dikkat edilmesi gereken bir konu. Bu makalede bir kişinin yalanı söylediği nasıl anlaşılır sorusunun yanıtına farklı kaynaklardan bakıyoruz. Tabi ki öncelikle şunu anlamak lazım bu bir patolojik yalan mı, yoksa beyaz yalanlardan mı? Ve sadece ihtimallerden konuşuyoruz. Çünkü, önyargılarla yalan söylediğini sandığınız bir kişi aslında doğru söylüyor olabilir.
PATOLOJİK YALAN NEDİR? PATOLOJİK YALANCI NASIL ANLAŞILIR
Sağlık sitesi healthline patolojik yalanın, yalan söylemenin kronik hale gelmesi olduğunu belirtiyor. Yani birinin duygularını incitmekten kaçınmak gibi ara sıra beyaz yalanı söylemenin aksine, patolojik bir yalancı, görünürde bir sebep yokken de söylüyor. Healthline patolojik yalancıların özelliklerini şöyle sıralıyor:
- Yalanlarının net bir faydası yok gibi görünür.
- Bir kişi, utanma veya başını belaya sokma gibi rahatsız edici bir durumdan kaçınmak için yalan söyleyebilirken, patolojik bir yalancı, nesnel bir yararı olmayan yalanlar veya hikayeler anlatabilir.
- Kendilerini kahraman gibi gösterdikleri hikayeler ve kişisel başarılardan bahsederler.
- Hikayeleri ayrıntılıdır
- Sorulara hızlı yanıt verirler, ancak yanıtlar genellikle belirsizdir ve soruya yanıt olmaz.
- Önceki detayları unutmaktan kaynaklanan aynı hikayenin farklı versiyonları olabilir.
- Anlattıkları hikayeler genellikle dramatik, karmaşık ve ayrıntılıdır.
- Patolojik yalancılar harika hikaye anlatıcılarıdır. Yalanları çok detaylı ve renkli olma eğilimindedir.
- Açıkça abartılı olsa da, patolojik yalancı çok inandırıcı olabilir.
- Bazen kendilerini kurban olarak tasvir ederler.
- Başkaları tarafından hayranlık, sempatik toplama ya da kabul görmeye yönelik görünen yalanlar söyleyebilirler.
- Bazen söyledikleri yalanlara inanıyor gibidirler.
- Güzel konuşurlar ve nasıl iletişim kuracaklarını bilirler.
- Genellikle uzun duraklamalar veya göz temasından kaçınma gibi yaygın yalan belirtileri göstermeyen, hızlı düşünen kişilerdir.
- Soru sorulduğunda, soruyu cevaplamadan aralıksız konuşabilirler.
BEYAZ YALANLAR NELERDİR?
Aslında pek çok insan yalan söyleyebilir, bunların çoğu beyaz yalanlar kategorisindedir. Zararsız, küçük, kötü niyeti olmayan, başkalarının duygularını incitmemek ya da başını derde sokmamak için söylenebilen küçük yalanlar olarak görülür. Neden geç kaldığı hakkında söylemek, faturayı ödemeyi unuttuğu halde ödediğini söylemek bu kategoride yer alıyor.
İLİŞKİLERDE NEDEN YALAN SÖYLENİR?
- Kişi, kim olduğu konusunda emin değilse, gerçek benliğinden farklı olduğunu göstermek için,
- Çatışma ve kavgadan kaçmak için,
- Güvensizlik,
- Gerginliğe yol açan sorunları gündeme getirmekten çekinme ya da bu konuşma için yeterli enerjiye sahip olmama,
- Partnerin duygularını incitmekten kaçınma,
- Eşin aldığı doğum günü hediyesini ya da kıyafeti beğenmiş gibi davranarak söylenen beyaz yalanlar,
- Finansal konular,
- Jessica, “Bazı insanlar bir ilişkide mutlu olduklarını söyleyerek kendilerine ve diğer insanlara yalan söylerler. Ayrılıklar yıkıcı olabilir ve bu sıkıntıyı önlemek veya geciktirmek için söyleyip mutlu olmadığımız halde mutluymuşuz gibi davranabiliriz” diyor.
- Indiana Üniversitesi’nin araştırmasına göre ise cinsellik de sık söylenen yalanlar arasında.
Jessica, ara sıra beyaz yalanın kötü olmadığını belirterek “Sonuçta bir yalanın kabul edilebilir olup olmadığını belirlemenin iyi bir yolu, arkasındaki niyetin saf olup olmadığını anlamak ve uzun vadeli sonuçlarının olup olmadığını düşünmektir. Örneğin, partneriniz size seveceğinizi düşündüğünüz bir doğum günü hediyesi almak için çok çaba harcıyorsa, beğenmeseniz bile kabul edilebilir. Bu durumda, yalanın ardındaki niyet saftır. Sadece eşinizin duygularını incitmekten kaçınmak içindir ve uzun vadeli sonuçları olması muhtemel değildir. Ancak, kendinizi düzenli olarak eşinize beyaz yalanlar söylerken bulursanız, bir şeyler yanlış gidiyor demektir” diyor.
GÜVEN KIRILMAMALI
Jessica şu uyarıya da yapıyor: “Güven, herhangi bir ilişkinin temel direklerinden biridir ve birine yalan söyleyerek güvenini kırarsanız, yalanların boyutuna bağlı olarak yeniden inşa etmek çok zor veya hatta imkansız olabilir”
NEREDE OLDUĞUNUZ KONUSUNDAKİ YALAN SAĞLIKLI DEĞİL
Jessica şöyle devam ediyor: “Bu ilk buluşmada tartışılacak bir şey değil ama örneğin, çocuk sahibi olmak istiyorsanız, ne istediğiniz konusunda dürüst olmanız önemlidir. Bu tür şeyler hakkında yalan söylemek mantıklı değil. Sağlıklı ilişkilerde, nerede olduğunuz hakkında asla yalan söylemenize gerek olmamalı. Tabii ki, bir ilişkide bağımsızlık önemlidir ve günün her dakikasında nerede olduğunuzu partnerinize söylemek zorunda kalmamalısınız, ancak bulunduğunuz yer hakkında yalan söylemek farklı bir hikaye. Yalan söyleme ihtiyacı hissediyorsanız, muhtemelen eşinizin mutlu olmayacağını bildiğiniz bir şey yapıyorsunuzdur ve bunu açık ve dürüst iletişim yoluyla birlikte çözmeniz gerekir”
GEÇMİŞ İLİŞKİLER HAKKINDAKİ YALANLAR
Jessica, “İnsanlar bazen partnerlerini korumak için geçmiş ilişkileri hakkında yalan söylerler. Ancak, mevcut partnerinizi önceki partnerlerinizle karşılaştırmak söz konusuysa, yalan söylemek yerine bunu yapmamak en iyisidir. Önceki bir ilişkide aldatmış olman gibi daha ciddi bir şeyse, bu konuda yalan söylemek isteyebilirsin ama çift olarak hangi aşamada olursanız olun açık sözlü ve dürüst olmalısınız” diyor.
BİR KİŞİNİN YALANI NASIL ANLAŞILIR?
Dail Mail bir kişinin yalan söylediğini gösterebilen bazı işaretleri ise şöyle sıralıyor:
- Duraklama: Yalan söylemek, vücudun ve beynin uğraşması gereken oldukça karmaşık bir süreçtir. Önce beyniniz, yalanı icat etmeye çalışırken, yanıt vermeden önce normalden daha uzun bir duraklamaya ve ayrıca ‘Bunu neden soruyorsun?’ gibi sözlü bir oyalama tekniğine yol açar.
- Gözlere dikkat: Bir şeyi saklamaya çalışıyorsak gözlerimiz ele verebilir. Bir yalanın suçluluğu genellikle insanların aşağı veya uzağa bakmak gibi göz temasını kesme hareketine başvurmasına neden olur.
- Nefes: Gerçeği gizlemek bazı insanlarda anında stres tepkisine neden olur. Ağız kurur, vücut daha fazla terler, nabız hızlanır ve solunum ritmi, genellikle hem görülebilen hem de duyulabilen daha kısa, daha sığ nefeslere dönüşür.
- Abartılı beden dili: Yalan söyleyen kişi daha fazla ikna edici olmak için hem konuşup hem de çok fazla el kol hareketi yaparak genellikle aşırı performans gösterecektir. Bu abartılı beden dili ritüelleri, aşırı el kol hareketleri içerebilir.
- Poker yüz: Bazı insanlar poker surata yani anlamsız, ne düşündüğü anlaşılamayan bir yüz ifadesine bürünebilir.
- Yüz gizleme: Bir kişi yalan söylediğinde, yüzünü gizlemek için güçlü bir istek duyabilir. Bu durum bazen burun dokunuşu veya ağız kapama gibi hareketlere yol açabilir.
- Kendini rahatlatan dokunuşlar: Yalan söylemenin verdiği stres ve rahatsızlık, genellikle sallanma, saçlarını okşama, kıvırma veya alyanslarla oynama gibi jestler üretir.
- Mikro jestler: Bunlar, yüzde çok hızlı bir şekilde yanıp sönen ve görülmesi zor olan çok küçük jestler veya yüz ifadeleridir.
- Eller: Hareket etmesi en zor vücut kısımları eller veya ayaklardır ve yalancılar yalan söylerken genellikle mücadele eder. Jestler ve kelimeler çeliştiğinde buna uyumsuz el kol hareketi denir ve genellikle doğruyu söyleyen eller veya ayaklardır.