İkinci Soru: Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Çin hükümetinin Uygurlar ve diğer Müslüman toplulukların etnik, dini ve kültürel kimliklerini tasfiye etmeye çalıştığını ve Uygurların insan haklarını ciddi biçimde ihlal ettiğini belirtti. Sizin bu iddialara karşı yorumunuz nasıl olacaktır?
Cevap: Söz konusu iddialar kesinlikle gerçeği yansıtmamaktadır. Çin tarafı bu iddiaları kesin bir dille reddetmektedir.
Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki tüm etnik gruplara mensup halklar, yasallar tarafından güvenceye alınmış, din ve inanç hürriyetine sahiptir. Hukuk tarafından sağlanan güvence altında kişiler, herhangi bir dine inanmak veya inanmamak özgürlüğüne sahiptir. Hiçbir makam, örgüt ya da kişi tarafından kendisine müdahale edilemez. Hâlihazırda Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nde 25 bin cami, kilise, tapınak gibi dini mekân bulunmaktadır. Bunun içinde ise 24.4 bin cami, 29 bin din görevlisi ve 8 din okulu yer almaktadır. Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nin toplam nüfusu 24.4 milyonken, Müslüman nüfusu 13 milyondur; bu rakam her 530 Müslüman için bir cami düştüğü anlamına gelmektedir. Açıklanan verilere göre, Türkiye'nin nüfusu 82 milyon, cami sayısı ise 90 bindir ve bu rakam ortalama olarak her 910 kişiye bir cami düştüğü anlamına gelmektedir.
Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki tüm etnik gruplara mensup halklar, kendi dilini kullanma hakkına sahiptir. Çin Anayasası ve Etnik Bölge Özerklik Kanunu'na göre, her etnik grup serbestçe kendi dilini kullanabilir. Ulusal Halk Kongresi ve Siyasi Dayanışma Toplantısında Uygurca ve Kazakça simultane tercüme hizmeti sunulmaktadır. Her etnik gruba mensup vatandaş kendi dilinde dava ve seçim işlerine katılabilir. Xinjiang'daki televizyon ve radyo kuruluşlarında Mandarin Çincesi ve Uygurca gibi birçok dilde yayın yapılmaktadır. Xinjiang'da üniversitelere geçiş sınavlarında Mandarin Çincesi, Uygurca, Kazakça gibi 5 farklı dil kullanılmaktadır.
Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki tüm etnik gruplara mensup halkların kültürel hakları kanunlar tarafından korunmakta ve saygı gösterilmektedir. Kaşgar kentindeki İydgâh Camisi de dâhil olmak üzere toplam 109 dini ve kültürel yapı, Çin'in öncelikli olarak korunan kültürel miraslar listesine alınmış ve merkezi hükümet tarafından bütçe ayrılarak onarılmıştır. Çin hükümeti, kaybolma riski taşıyan KUTADGU BILIG ve DIVANÜ LUGATI-TÜRK gibi tarihi eserleri koruma altına almıştır. Uygurların Mumkam sanatı ve Kırgızların MANAS DESTANI gibi eserleri, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kütürel Mirası Temsili Listesine alınmıştır.
Çin hükümeti, Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki bütün etnik grupların temel haklarını korumaya öteden beri büyük önem vermektedir. Vurgulamak gerekir ki, yaşama hakkı en temel insan hakkıdır. Terör ve şiddet düşünceleri, Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nin güvenliğini ciddi şekilde tehdit etmektedir ve yerel halkın temel insan haklarını zedelemektedir. Çin hükümetinin teröre karşı aldığı tedbirler Uygurlar da dâhil Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki bütün etnik gruplara mensup vatandaşlarımızın insan haklarını korumaya yöneliktir.
Dolayısıyla, Çin hükümetinin Uygurların ve diğer Müslüman toplulukların etnik, dini ve kültürel kimliklerini tasfiye ettiği iddiaları tamamen asılsızdır.