Zaid Adam Cheik*
20 Nisan 2021'de Çad Cumhurbaşkanı Mareşal Idriss Deby Itno, Kanem eyaletindeki Front Pour L'alternance et La Concorde au Chad'ın (FACT) isyancı bir grubuna düzen güçlerine karşı çıkan çatışma alanında öldürüldü. Devlet başkanının bu şekilde ölmesi, halk arasında endişe uyandırdı. Ancak bu endişe uzun süremedi. Hükümeti elinde tutan Askeri Geçiş Konseyi Başkanlığına gelen merhumun oğlu Mahamat Idriss Deby Itno, 18 aylık bir geçiş dönemi ve Kapsayıcı ve Egemen Ulusal Diyalog'dan (DNIS) sonra iktidarın sivillere devredileceğini belirtti.
Kapsayıcı ve Egemen Ulusal Diyalog
Kapsayıcı egemen ulusal diyaloğun başlatılmasından birkaç ay önce, Katar, Doha'da, Geçiş Askeri Konseyi üyeleri ve neredeyse tüm muhalif siyasi partilerin ve isyancı hareketlerin katılımıyla bir müzakere toplantısı yapıldı. Beş aylık sıkı çalışmanın ardından kapsayıcı ulusal diyaloğa katılımları için kırk isyancı hareketle yapılan barış anlaşması sona eriyor. Geçici Askeri Konsey başkanının tüm halkı birleştirme arzusuna rağmen, en önemlileri de dahil olmak üzere 18 isyancı grup anlaşmaya uymuyor. Bu nedenle kapsayıcı egemen ulusal diyaloğun 20 Ağustos 2022'de Çad'ın başkenti N'djamena'da yapılması planlanıyor.
Egemen ulusal diyalog eski muhalefet lideri Gali Ngothé Gatta’nın liderliğinde planlandığı gibi başladı. Ancak 21 gün sürmesi beklenen diyalog, ikinci günün bitiminden önce kesintiye uğrayarak takvimde açıklandığı gibi ertelendi. Gereksiz molalar, kapsayıcı ve egemen ulusal diyaloğun sona erdiği tarih olan 8 Ekim'e kadar sürürek devam etti. Bu tartışmalar esnasında çeşitli kurumsal reformlar ve seçim süreçleri yapıldı. Örneğin komisyon, bir kez yenilenebilen 7 yıllık bir başkanlık dönemi önerdi. Ayrıca başkan adayı olmak için asgari yaş 35'tir (Mareşal Idriss Deby Itno'nun ölümünden sadece birkaç ay önce anayasa reformu yapıldı ve yaş 35'ten 40'a çıkarıldı). Ayrıca çok önemli bir karar daha alındı: Geçiş iki yıl uzatılacak ve geçiş askeri konseyi başkanı bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kendisini en az iki kez sunabilecek.
Açılış sonrası
Mahamat Idriss Deby Itno'nun geçici cumhurbaşkanı olarak göreve başlaması memnuniyetsiz tepkiler gördü. Birkaç siyasi parti ve sivil toplum koalisyonu, geçiş döneminin iki yıla uzatılmasını protesto etmek için 20 Ekim'de Çad'da gösteri çağrısında bulundu. İkincisi, Mahamat Idriss Deby'nin 20 Ekim'de sona erecek 18 aylık bir geçişin sonunda verdiği söz uyarınca iktidarı bir sivile devretmesini talep ediyor. Muhalefet platformu Wakita Tamma ve siyasi parti, ana muhalefetlerden biri olan başkanı Macrae'nin yönlendirdiği Transformatörler gösteri çağrısında bulunuyor. Ancak 19 Ekim 2022 gecesi gösteri yetkililer tarafından yasaklandı. Hükümete göre, “bu yürüyüş, ülkeyi istikrarsızlaştırmak için dış güçlerin desteğiyle halk silahlı bir ayaklanma yaratmayı amaçlıyor." Ayrıca hükümet, Çad muhalefetinin gerçekleştirmeyi planladığı “Bu eylemleri engellemek için güvenlik önlemleri alınıyor.” diye ekliyor. Ancak karşı taraflar bütün bunlara kulak asmadılar.
20 Ekim 2022'de başkent Ndjamena tamamen kaosa uyandı. Göstericiler, Маhamat Deby İtno’nun ayrılmasını talep etmek için şehrin neredeyse yarısını işgal etti. Başkente ek olarak Doba, Moundou ve Koumra şehri de eklendi.
Göstericiler kamu binalarına, valiliğe, Başbakan'ın partisinin genel merkezine ve Ulusal Meclis başkanına saldırdı. Parti başkanı Celestin Topona milletvekili, Saleh Kebzabo'nun (geçici hükümet başkanı) partisi Ulusal Kalkınma ve Yenilenme Birliği'nin (UNDR) genel merkezinin protestocular tarafından hedef alındığını ve “kısmen yakıldığını” söyledi.
Siyah duman bulutları görüldü ve gün boyunca düzenli olarak göz yaşartıcı gaz yangını duyulurken, şehrin çeşitli bölgelerine barikatlar dikildi ve trafiği engellemek için ana yollarda lastikler yakıldı. Güvenlik güçleri bu göstericilere karşı gelerek önlem aldılar. Ölümcül silahlar kullandılar ve onları canlı mühimmatla öldürdüler. Böylece yetkililer vatandaşları etrafa saçarak her şeyi kontrol altına alıyor.
Afrika Birliği (AU) Komisyonu Başkanı Moussa Faki Mahamat, Twitter'da gösterilere yönelik baskıyı “şiddetle kınadı”, “tarafları insan hayatına ve malına saygı duymaya” ve ”krizin üstesinden gelmenin barışçıl yollarına öncelik vermeye" çağırdı.
Aynı gün düzenlenen basın toplantısında Çad Başbakanı Salih Kebzabo, halkın ‘düzen güçlerine karşı çıkan çatışma sırasında en az 50 kişinin öldüğünü ve 300'den fazlasının yaralandığını duyurdu. Ölümlerin farklı şehirlerde meydana geldiğini belirterek, saat 6'dan sabah 6'ya kadar bu şehirlerde “düzenin tamamen oluşumuna” kadar sokağa çıkma yasağı ilan edildiğini duyurdu.
Halihazırda, Çad topraklarında durgunluk var. Birçok kuruluş ve ülke 20 Ekim eylemini şiddetle kınıyor. BM, bu olayların aktörlerinin yargı önüne çıkarılması için soruşturma açılmasını istiyor. Geçiş Dönemi Başkanı, Cumhurbaşkanı ve Devlet Başkanı Mahamat Idriss Deby Itno, kurbanları ziyaret etti ve ulusa hitaben bir mesajda şunları duyurdu: “25 Ekim 2022 Salı gününden itibaren, trajik olayların kurbanlarının anısına ülke genelinde 7 günlük yas tutulacak.”
Sonuç
N'Djamena'ya sükûnet geri dönmüş olmasına rağmen gerilim sadece başkentte değil, ülkenin güneyindeki büyük şehirlerde de yükselmeye devam ediyor. 20 Ekim'de bu yürüyüş için çağrıda bulunan bazı muhalefet yöneticileri, yüzün üzerinde ölümün olduğunu doğruladılar. Muhalefet lideri Succès Masra ile Başkan Mahamat Idriss Deby Itno arasındaki gerilim her geçen gün tırmanıyor. Bir hafta içinde ulusa yaptığı ikinci konuşmada, cumhurbaşkanı 20 Ekim yürüyüşlerinin en etkili organizatörlerinden ikisi hakkında önemli açıklamalar yaptı. Hatta satır aralarını okursanız Mahamat Idriss Deby Itno, gerçekleşen protestoların, talepleri reddedilen Success Masra’nın arzularının sonucu olduğunu iddia ediyor.
Buna ek olarak, Facebook sayfasındaki bir yayın aracılığıyla, eski Transformatörler Saymanı Fatima Soumaila şunları söylüyor: "Masra bize birkaç kez söyledi ve alıntı yapıyorum: Başkan olmazsam, bu ülkeyi yaşanmaz hale getirmek için mümkün olan her şeyi yapacağım."
Bu olay, Çadlı politikacıların gerçek yüzlerini ortaya çıkarııyor. Muhalefet lideri Success Masra'nın amacının iktidara gelmek mi yoksa sivillerin hayatlarını korumak mı olduğu sorusu akıllara geliyor. Diğer yandan, tüm yaşananlar, geçiş dönemi Cumhurbaşkanı Mahamat Idriss Deby Itno’nun rakibi Success Masra'yı yok etmek ve böylece Çad'ı otokratik bir monarşi haline getirmek için tasarladığı siyasi bir oyun mu?
*Zekiye Göç tarafından İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
İSLAMKasım 26, 2022 Cumartesi
Katar 2022: Dünya kupası açılış töreninde ‘okunan’ Kur’an üzerine
SİYASETKasım 17, 2022 Perşembe
BM’nin Doğu Türkistan Raporu Neler Anlatıyor?
SİYASETKasım 16, 2022 Çarşamba
İran’da İkilem: Din mi Mezhep mi?
SOSYAL-KÜLTÜRKasım 14, 2022 Pazartesi
KATAR 2022; Bir Medeniyet Çatışması
EKONOMİKasım 13, 2022 Pazar
OPEC’in Yeni Kararı ve Petrol Fiyatlarında Artış Beklentisi
SOSYAL-KÜLTÜRKasım 01, 2022 Salı
Elon Musk'tan Sonra Twitter'ı Neler Bekliyor?
SİYASETKasım 04, 2022 Cuma
ABD için Nükleer Tehdit: Pakistan- Biden
İSLAMKasım 02, 2022 Çarşamba
Yusuf El-Karadavi'nin Yaşamına ve Görüşlerine Genel Bir Bakış
SİYASETEkim 31, 2022 Pazartesi
Çad'da Geçici Hükümet Barışı mı Sağlıyor? Diktatörlük mü Yapıyor?
İSLAMEkim 25, 2022 Salı
İMAM ŞAZELİ'DEN ÖĞÜTLER
Ekim 23, 2022 Pazar
Dünya Gündeminden 16 Ekim – 22 Ekim
Ekim 10, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 2 Ekim – 8 Ekim
Ekim 03, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 25 Eylül - 1 Ekim
Eylül 19, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 11 Eylül - 17 Eylül
Eylül 12, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 4 Eylül - 10 Eylül
Eylül 04, 2022 Pazar
Dünya Gündeminden 28 Ağustos - 3 Eylül
Ağustos 29, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 21 Ağustos - 27 Ağustos
Ağustos 21, 2022 Pazar
Dünya Gündeminden 14 Ağustos - 20 Ağustos
Ağustos 15, 2022 Pazartesi
Dünya Gündeminden 7 Ağustos 14 Ağustos
Ağustos 07, 2022 Pazar