Araştırmalar, havadaki bazı minik parçacıkların obezite, diyabet ve kalp hastalıkları gibi rahatsızlıklara yol açabileceğini gösteriyor.
Trafik ve sigara dumanının içerdiği minik parçacıklar iltihaba ya da yangıya (enflamasyon) yol açarak vücudun enerji yakma yeteneğini sekteye uğratıyor. Bunun kısa dönemli etkileri minimal olmakla birlikte, uzun vadede ciddi solunum yolları hastalıklarına yol açabiliyor.
Kanada'nın Ontario Kamu Sağlığı Merkezindeki araştırmacılar, "Kirli havanın vücutta dolaşıma girmesiyle sadece akciğerler kötü etkilenmiyor” dedi. Diyet ve yaşam tarzı gibi diğer faktörler elendiğinde bile kirli hava kiloya neden olabiliyor.
İnsülin Hassasiyeti Azalıyor
Fareler üzerinde yapılan deneyler sonucunda, hava kirliliğinin vücudu akciğerlerden öte etkilediğini gösteren veriler bulunmuştu.
ABD'deki Ohio Devlet Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, şehirde yaşayanlarda kırda yaşayanlara oranla neden daha fazla kalp hastalıkları görüldüğünü araştırmak istedi. Yaşam tarzı, abur cubur yiyeceklere her an erişme imkânı bunun nedenlerinden biri olabilirdi. Ama solunan havanın da bir etkisi olup olmadığına bakıldı. Laboratuvarda bir grup fare, temiz hava ortamında, diğer grup ise trafikteki hava ortamında tutuldu. Fareler tartılıyor ve metabolizmalarının işleyişi gözleniyordu.
Akciğerleri tahriş eden minik parçacıkların vücutta zincirleme etkiye yol açarak iştahı kontrol eden hormonların çalışmasını bozduğu gözlemlendi.
10 hafta sonra etkiler bariz bir şekilde görülmüştü. Kirli havaya maruz kalan farelerin vücudunda, bel kısmı ile iç organlar çevresinde daha fazla yağ oluşmuştu. Yağ hücrelerinin büyüklüğü, kirli hava soluyan farelerde yüzde 20 daha büyüktü. Ayrıca kan şekerinin enerjiye dönüştürülmesi için hücrelere emir veren insülin hormonuna karşı hassasiyet azalmış, yani diyabetin ilk aşaması başlamıştı.
Akciğerde Tahrişe Neden Oluyor
Bu mekanizmanın tam olarak ne şekilde işlediği henüz tartışma konusu. Ama hayvanlar üzerinde yapılan diğer deneyler de kirli havanın vücutta bir dizi tepkimeye yol açtığı görüldü. Havadaki 2,5 mikrometre (milimetrenin binde biri) genişliğindeki küçük parçacıkların buna neden olduğu sanılıyor. Kirli hava insülin hassasiyetini bozarak diyabeti tetikleyebiliyor.
Soluduğumuz havada kirliliğe neden olan maddeler, oksijenin kana karışmasını sağlayan nemli, minik hava keselerini tahriş ediyor. Bunun sonucunda akciğerdeki zar stres tepkisi göstererek sinir sistemine aşırı yükleme yapıyor. Bu ise insülinin etkisini azaltan ve kanın insüline karşı hassas dokulardan çekilmesine neden olan hormonların salgılanmasına neden oluyor ve vücudun kan şekerini düzenleme yeteneğini engelliyor.
Bu maddeler ayrıca sitokin adı verilen tahrik edici moleküllerin kana karışarak bağışıklıkla ilgili hücrelerin sağlıklı dokulara saldırmasına neden oluyor. Bu, dokunun insüline tepkisini etkilediği gibi, ortaya çıkan enflamasyon da hormonları etkileyerek beynin iştahla ilgili işlemlerini etkiliyor. Bütün bunlar diyabet ve obezite gibi metabolizmada bozukluklara, kalp ve damar hastalıkları ile yüksek tansiyona yol açıyor.
Çocuk Sağlığı İçin Riskli
Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşayan çocuklarda obezite riski çok daha fazla olabiliyor.
Kanada'nın Ontario bölgesindeki 62 bin kişinin sağlık raporları 14 yıl boyunca incelenmiş ve havada kirliliğe yol açan maddelerin bir metreküp havadaki her 10 mikrogramının diyabet riskini yüzde 11 artırdığı görülmüştü. Bazı Asya ülkelerinde metreküp başına düşen parçacıkların 500 mikrograma ulaştığı düşünüldüğünde tehlikenin boyutu daha belirgin oluyor.
Ayrıca, hava kirliliğinin daha fazla olduğu bölgelerde doğan ve büyüyen çocuklarda obezite riskinin 2,3 kat daha fazla olduğu görüldü. Ebeveynlerin evde sigara içmesi halinde de çocukların daha hızlı kilo aldığı belirtiliyor. Sigara ile hava kirliliği birlikte daha büyük bir tehlike oluşturuyor. Uzmanlar, diğer yaşam tarzı unsurlarının dikkate alınmadan obeziteden tek başına hava kirliliğinin sorumlu tutulmasının doğru olmadığını, çünkü kısa dönemde bu riskin tek tek bireyler açısından çok küçük olduğunu vurguluyor.
Çözüm Ne Olmalı
Hava kirliliğine karşı elektrikli ve hibrid motorlu araçlar öneriliyor.
Fakat hava kirliliğinin yüksek olduğu ortamlarda çok sayıda insanın yaşadığı dikkate alındığında uzun vadeli topyekûn etki çok daha büyük oluyor. Sorunun çözümü, elektrik ve hibrid motorlu araçları teşvik ederek trafik kaynaklı hava kirliliğini azaltmaktan geçiyor. Ama bu kısa vadede uygulanacak ve sonuç verecek bir şey değil. Kısa dönemli olarak ise evlere, okullara ve işyerlerine hava filtreleri takılabilir. Uzmanlar, hava kirliliğini azaltmak amacıyla uluslararası tedbirlerin alınması gerektiğini söylüyor.