Görme Engelli Alfabesi Değil Braille
Louise Braille... Tanışıyor musunuz?
Buraya biyografik yazılar yazmaktan hoşlandığımızı sanmayın sakın.
Braille nedir? Görme engelli bireylerin okuma-yazma yetilerini sağladığı bir yazı biçimi. Alfabe demiyorum; çünkü alfabe zaten konuştuğumuz dilin harflerini içerir. Bu anlamda; görme engellilerin çokça duyma olasılıkları olan "Mors alfabesi mi bu?" sorusunun da cevabını bulmuş oluyoruz aslında. Cevabımız hayır. :)
Mürekkep baskı bir yazıda da, Braille yazıda da, muhtemel başka gösterim biçimlerinde de A harfi yine A harfidir. Burada değişen tek şey, A harfini okunabilir ve yazılabilir kılmak için gösterim biçimlerini değiştirmek. Mürekkep bir baskıyla A harfini çizmektense, 6 noktalı bir gösterim sisteminde birinci noktayı kabartarak A harfini göstermek ve A harfini gözünüzle algılamak değil, parmaklarınızla dokunarak algılamak. Aslında tek değişiklik bu.
1'den 6'ya kadar numaralandırılmış, ilk üçü solda, diğer üçü ise sağda olan bir nokta sistemi. 6 noktanın birli, ikili, üçlü ve devamındaki kombinasyonlarıyla alfabedeki bütün harfleri, rakamları, hatta matematik işaretlerini oluşturmak mümkün hale geliyor. Tek yapılması gereken şey, 6 nokta diziliminin olduğu bir araca (ki adına tablet denir ve bugünkü tablet kelimesinin kullanımından oldukça alakasızdır) bir kağıdı yerleştirmek ve ucu sivri, başkaca özelliği bulunmayan küçük başka bir araçla kağıdı delmek suretiyle noktaları oluşturmak... Elbette bugün daktilo ya da matbaa basımı gibi daha teknolojik olanaklar da var Braille yazıyı yazabilmek için.
Nokta dizilimlerini ve harflerin oluşma mantığını anlamak için aşağıdaki görselden faydalanabilirsiniz.
Peki BlindLook neden size bunu anlatıyor? Bunun için sizi biraz geriye götürelim. BlindLook henüz bugünkü durumuna gelmeden önce, hayaller sıralanırken ve nasıl yaparız diye sorular sorulurken menüleri Braille yazı ile erişilebilir yapmak en heyecan veren cevaptı; ama çözemeyeceğimizi anladığımız 2 temel meseleden sonra BlindLook'u şimdiki kullanım mantığına sokmak en çözümcül yol oldu. Bu 2 temel meselenin birisi; Braille yazı ile oluşturulmuş bir menünün mürekkep baskı ile oluşturulmuş bir menü kadar kolay ve hızlı güncellenemeyeceğiydi. Çünkü Braille matbaa olasılığı her şehirde yok, en basidinden Braille yazıcıları bile her yerde bulmak, bunların yazılımlarını kullanmak her bağlam için mümkün değil. İkinci ve belki tartışmalarının derinlik bulacağı mesele ise her görme engellinin Braille yazı bilmediği.
Bütün bunlar ve başka küçük engeller için BlindLook bugünkü BlindLook olmaya karar verdi ve menüleri, görme engellilerin telefonları ve bilgisayarları üzerinden erişilebilir kılmak, ekran okuyucuların seslendirmesiyle duyurmak fikrini hayata geçirdi.
BlindLook bu haliyle en çözümcül, en pratik ve kullanışlı yolu bulmuş olabilir; ama gönlümüzde yatan hep bir Braille sevgisi var. Hep de kalsın istiyoruz. Menüleri Braille yazı ile okunabilir kılamasak da; bir gün tüm kitapları, tabelaları Braille yazı ile okuyabilmeyi, okuma-yazma denen o en temel mefhumla herkesin özgürleşebilmesini diliyoruz.
Tam da bütün bu bahsettiğimiz gösterim sistemine soyadını vermiş Louise Braille'in doğum günü bugünken, keyifli bir okuma olmasını umduğumuz yazımızı bitiriyoruz.
"Okumak ve yazmak özgürleştirir" stop "görerek yahut dokunarak" full stop
Yazar: Amine Ennur Aksoy