Paragraf ana düşüncesi, yapısı, konusu olarak birçok bölüme ayrılarak tümden sonuca varım yolu ile incelenebilir metinlerdir. Paragrafın konusu kısmını incelersek, üzerinde yazı yazılan, detayları anlatan olaylar paragrafın konusunu oluşturmaktadır. Görüş veya durum ifade edilir.
Her paragrafın okuyucuya iletmek istediği bir mesaj vardır. Bu mesaj paragrafın ana düşüncesini oluşturur. Örneğin kullanılan kelimelerin yanlış anlaşılmasına yol açtığını anlatan bir paragrafın sonunda bolca sözlük okunmasının bu konuya çözüm olacağını belirtildiği bir metinde paragrafın ana düşüncesi düşünmeden ve bilinçsiz bir şekilde kullanılan sözlerin kişiye zararları olduğunu anlatması paragrafın ana düşüncesini oluşturur. Paragrafta ana düşünce genellikle son cümlede yer alır. En önemli ve vurucu mesajlar her daim metinlerin sonunda verilir.
KPSS Türkçe sorularında sıklıkla sorulan bu parçayı ikiye ayırmak istersek nereden ayırabiliriz? Parça bütünlüğü nasıl sağlanır tarzı sorular hepsi paragrafın yapısı ile alakalı olan soruları oluşturmaktadır. Paragrafları incelediğimiz zaman yapı olarak 3 kısımdan oluşur. Bu 3 kısım ise giriş, gelişme ve sonuç bölümüdür. Paragrafın konusu ilk kısımda anlatılırken, konu ile alakalı tüm bilgiler gelişme bölümünde yazılır. Sonuç kısmında ise çıkartılması gereken mesaj ve paragrafın ana düşüncesi belirtilerek paragraf sonlandırılır.
Her paragrafın bir başlığı bulunur. Birkaç sözcük yardımı ile kurulan hem konuyu hem de ana düşünceyi kapsayan açıklayıcı ve metin hakkında bilgi veren sözcük bütünüdür.