Açıklama
Borik asidin tuzu olan Boraks minerali, önemli bir bor bileşiğidir. Sodyum borat ve sodyum tetraborat ya da disodyum tetraborat adıyla da bilinir. Toz boraks beyaz renklidir ve suda kolay çözünen yumuşak renksiz kristallerden oluşur.
Boraks terimi genellikle kristal su içerikleri farklı olan Anhidrit boraks (Na2B4O7), Borax pentahidrat (Na2B4O7·5H2O), Borax dekahidrat (Na2B4O7·10H2O) gibi birbiriyle yakın ilişkili mineraller ve kimyasal bileşikler için kullanılır, ancak çoğunlukla bu terim sodyum borat dekahidratı belirtir:
Boraks genellikle Na2B4O7·10H2O.şeklinde tanımlanır, ancak [B4O5(OH)4]2− iyonunu ihtiva ettiğinden Na2[B4O5(OH)4]·8H2O şeklinde de gösterilmesi daha doğrudur.
Boraks kolay bir şekilde borik aside ve diğer boratlara dönüştürülebilir, bunun birçok yöntemi vardır. Boraksın hidroklorik asitle tepkimesi borik asit oluşturur:
Na2B4O7·10H2O + 2 HCl → 4 H3BO3 + 2 NaCl + 5 H2O
Boraks ateşe atıldığında sarı-yeşil bir renk verir.
Boraks geniş bir kullanım alanına sahiptir. Birçok deterjanın, kozmetik ürününün ve emaye sırın hammaddesidir. Ayrıca biyokimyada tampon solüsyonlar yapımında kullanılır.
Boraks çeşitli ev temizlik ürünlerinde, deterjan ve el sabunlarında kullanılır. Ayrıca bazı diş parlatma ürünlerinin bileşiminde de bulunur. Suyun sertliğini indirger.
Karınca tuzaklarının ve ilaçlarının içinde bulunan aktif maddedir, kumaşlar için %10 çözeltisi güve önleyicidir. Sıradan haşere öldürücü ilaçların aksine zehirli gaz açığa çıkarmaz ve tekrar tekrar uygulanmasına gerek yoktur.
Klasik ahşap teknelerdeki çürümeleri önlemek veya gidermek için kullanılır. Suda çözüldüğünde tahtakurduna karşı etkili bir ilaçtır.
Kimyada bakır, nikel, demir ve krom gibi metal iyonları tespit etmek için analitik tahlillerde kullanılır. Sodyum perborat monohidrat, borik asit ve diğer boratların öncü maddesidir.
Modern demircilikte sıcak dövme kaynağı prosesinde kullanılır. Boraks ve amonyum klorür karışımı demir ve çelik için kaynak sıvısı olarak kullanılır. İstenmeyen demir oksidin erime noktasını düşürerek akıp gitmesini sağlar.
Madencilikte küçük ölçekli işletmelerde altın çıkartırken zehirli cıva yerine boraks kullanılır. Ayrıca kuyumculukta gümüş, altın gibi metallerin lehimlemesinde su ve boraks karışımı kullanılır, bu karışım erimiş lehimin birleşim noktasının üzerine akmasını kolaylaştırır.
Boraksın polivinil alkolün çapraz bağlanmasıyla flubber adı verilen kauçuksu polimerler elde edilir. Elyaf ve selülozik yalıtım malzemeleri bileşenlerinde mantar önleyici olarak kullanılır. Polivinil asetat ve polivinil alkol bazlı yapıştırıcılarca tutturucu bileşendir.
Boraks, E285 koduyla bazı ülkelerde koruyucu gıda katkısı olarak kullanılır, ayrıca gıda bileşeni olarak bazı yiyeceklere katılır. ABD gibi bazı ülkelerde boraksın gıdalarda kullanımı yasaktır.
Ayrıca emaye ve porselen sırlanmasında; cam, seramik ve çömlek bileşiminde, yüzme havuzlarının ph dengesini sağlamada, tarım topraklarında verimlilik sağlamada ve bazı vitamin takviyelerinin bileşiminde bulunur.
DİKKAT: Uzun süre boraks tozuna maruz kalmak solunum yollarında ve ciltte tahrişe neden olabilir. Zehirlidir, yanlışlıkla yutulması halinde en yakın sağlık kuruluşuna başvurunuz.