Büyüleyici Çin Seddi on yıl süren ve binlerce işçinin canına mal olan çabaların ardından Çin'in kuzey sınırları boyunca dev bir yılan gibi uzandı. Arazinin doğal kıvrımlarını izleyerek Sarı Deniz'den batıya dağların, çöllerin ve tarım arazilerin üzerinden Tibet sınırına dek devam etti. Bu yazımızda Çin Seddi yapımının başlama ve bitirilme süreçlerini anlatacak; daha sonraki bölümdeyse Çin Seddi'ne doğan ihtiyaçtan bahsedeceğiz.
Çin Seddi nedir?
Duvar, Çin'in ilk imparatoru olan ve başında olduğu Qin devletinin gücünü kullanarak diğer Çin devletlerini alt edip hükümdarlığı altında birleştiren Shi Huangdi'nin emriyle yapılmıştı. İmparator MÖ 214'te komutanı Meng Tian'ı 300.000 işçi ve sayısız siyasi mahkumla beraber inşaat faaliyetlerine başlamak ve bir dizi tahkimat yapmak üzere imparatorluğun kuzey sınırlarına gönderdi.
Çin'in bağımsız devletleri tarafından yapılmış, bazıları MÖ IV. yüzyıldan kalma yüzlerce kilometrelik duvar zaten vardı. Meng Tian ila mühendislerinin görevi bu yapıları güçlendirmek ya da yeniden inşa etmek, gözetleme kuleleri eklemek ve seddi bir bütün haline getirmek için onları birbirine bağlayacak 800 km'lik ilave duvar yapmaktı.
Çalışmalar amansız bir hızla ilerledi ve inşaat çılgınlığına sürekli yeni işçi takımları katıldı. Duvarı inşa etmenin insan hayatı açısından maliyeti çok yüksekti ve bunu da ülkenin dört bir yanından bölgeye getirilen köylülerin ödemesi gerekti. Beş kişilik her aileden en az iki kişi ya duvar inşaatında ya da aynı derecede iddialı devlet projelerinde çalışmaya götürüldü. Aileler iş gücü eksikliği yüzünden çocuklarına bakamaz, çiftliklerini işletemez, tarım yapamaz, hayvanlarına bakamaz hale geldiler. Duvarın inşaatında ağır bir işe mahkum edilen suçlular zincire vurulup kuzeye doğru yüzlerce kilometre yürütüldüler. Bunlardan bazıları daha duvara gelemeden yorgunluktan yığılıp kalıyordu.
Duvara gömülen insanlar
Zorla işe gönderilenlerin çoğu inşaat yapılan yere giderken, yürüyüş sırasında öldü. Yolculuğu sağ olarak atlatmayı başaranlar yetersiz kamplarda barındırılıp kızgın güneş, sağanak yağmur, dondurucu kar fırtınaları, yaz ortasında 35 dereceden kışın -21 dereceye kadar değişen sıcaklık altında çalıştırıldılar.
Yiyecek çok kıttı. Çorak arazide yeterince ekin yetiştirilemiyor, malların kervanlarla inanılmaz mesafelerden getirilmesi ya da hızlı akan nehirlerden akıntının tersi yönünde taşınması gerekiyordu. Bu nehirlerin pek azında belli bir mesafeden fazla gidilebiliyordu. Taşınmakta olan yiyeceklerin büyük bölümü yolda eşkıya tarafından çalınıyor ya da yolculuk sırasında yenip bitiyordu; bir seferinde Shandong yarımadasından 182 yük tahıl gönderilmiş, ancak inşaat yerine yalnızca bir tanesi ulaşmıştı. İşçiler arasında zaten yüksek olan ölüm oranları yetersiz beslenme yüzünden daha da arttı ve çalışanlarla ustabaşıları arasında şiddet olayları baş gösterdi.
Yorgunluktan, yaralanmalardan veya yiyecek yetersizliğinden ölenlerin cesetleri temel çukurlarına atılıyor ya da bu muazzam surların inşaatına öfkelendiklerine inanılan kuzeyin zebanilerine karşı bekçilik etsinler diye doğrudan duvarın içine gömülüyordu.
Çin Seddi batıya ilerliyor
İnşaat ekipleri işe kuzeydoğudan başlayıp batıya doğru ilerlediler. Öncelikle gözetleme kuleleri yapıldı. Bunların çoğu 150 m2 taban üzerinde 12,2 m yüksekliğindeydi ve aralarındaki mesafe asla iki ok atımından daha fazla değildi. Böylece duvarın hiçbir bölümü okçuların menzili dışında kalmayacaktı. Ayrıca bu kuleler mümkün olduğunca tepeler ya da vadi girişleri gibi stratejik konumdaki noktalara yerleştirildiler. Burçların arasında, olası istilacıları ve halkın korktuğu zebanileri engellemek üzere 6 m yüksekliğinde bir sur vardı.
İşçiler kaya bulunan yerlerde, temelleri granit bloklarla attılar. Bunların bazıları 4,3 m'ye 1,2 m büyüklüğündeydi. Bu blokların üstüne tuğla veya taştan bir dış çerçeve yapıldı. Söylendiğine göre, duvarın bazı kesimlerinde kullanılan harç o kadar sertti ki, tek bir çivi çakmak mümkün değildi. Kullanılan bu harcın formülü çoktan kaybolmuştur. Duvarın ortasındaki boşluk toprakla ve molozla doldurulup sıkıştırıldı. Öküzlerin çektiği kağnılar, el arabaları ve küfeli eşekler bütün bu malzemeleri çevre bölgelerden taşıyordu.
Duvarı inşa edenler her bölgede farklı sorunlarla başa çıkmak zorunda kalıyordu. Doğu ucunda, Shan Hai Kuan isimli bir kasaba yakınlarında surun kısa bir mesafesinin denize uzanması gerekiyordu. Bu kısma temel oluşturmak için teknelere dev kayalar yükleyip batırdılar. Duvarın orta bölümü savaşçı Hsiung-un kabilelerinin (Doğu Hunları) yaşadığı bereketli ordos bölgesinden geçiyordu. İnşaat başlamadan önce bu göçebe kabileleri uzaklaştırmak zorunda kaldılar.
Bazı bölgelerde duvarın aşması gereken tepeler öyle dikti ki, taşlar kağnılarla ya da el arabalarıyla taşınamıyordu. Bu durumda işçiler 50'şer kiloluk yükleri sırtlarında ya da sırığa takılmış sepetlerde taşımak zorunda kaldılar. Dar patikalarda malzemeleri insan zinciri oluşturarak elden ele geçiriyorlardı.
Bir insanın taşıyamayacağı kadar ağır olan kayalar kütükler üzerinde yuvarlanıyor ya da manivelalarla dik yamaçlardan yukarı santim santim itiliyordu. Duvarın geçtiği bazı bölgelerde öylesi uçurumlar vardı ki daha sonraki kuşaklar inşaat malzemelerini insanların taşıdığına inanmadılar, keçi kullanılmış olması gerektiğini öne sürdüler.
Göçebelere karşı bir set
Duvarın pek çok kısmı kötü bir inşaat malzemesi olan ince, sarı lös tipi toprak alanlara yapıldı. Duvarcı ustaları buralarda toprağı suyla karıştırıp ahşap kaplara döktüler ve böylece elde ettikleri kerpiç bloklarıyla duvar ördüler. Bazı yörelerde toprak kazılıp duvar olarak bir lös şeridi bırakıldı. Duvarın bu bölümleri ülkenin kuzeydoğusundaki kayalık alanlara inşa edilen kesimlere oranla daha az dayanıklı çıktı. Gobi Çölü'nün kumullarında duvar, sırayla dizilmiş kum çakıl tabakaları, çöl otları ve ılgın dallarıyla yapıldı.
Çin Seddi tamamlanıp, muhafızlar yerlerine yerleştirildikten sonra gerçekten aşılmaz bir set haline geldi. Duvar boyunca inşa edilmiş olan binlerce burcun her birine küçük bir garnizon yerleşebiliyor, gerektiğinde dört aylık bir kuşatmaya karşı duracak levazımat depolamak mümkün oluyordu.
Artık Çin İmparatorluğu ile kuzeydeki savaşçı göçebe komşularının arasındaki sınır açıkça çizilmişti. Uzaydan bakacak birisi için de, Dünya yüzünde akıllı yaşamın ilk belirtisi görülebilirdi.