Kuyruklu Yıldız: Gizemli Kozmik Karışım
Kuyruklu yıldızlar, buzlu çamur topları olarak adlandırılan, isimlerinde yıldız olmasına rağmen yıldız kategorisine girmeyen, bir nedenle yoğunlaşmamış ve halen harekete devam eden kozmik toz karışımlarıdır. Kuyruklu yıldızlar, belirli bir yörüngede hareket ederler.
İçerikler
Kuyruklu Yıldız Çeşitleri
Kuyruklu yıldız türleri şu şekilde sıralanırlar:
- Elips Yörüngeli Kuyruklu Yıldızlar: Güneşe en yakın ve en uzak oldukları konumlarda büyük şekil farklılıkları gösteren, Güneş etrafında dolanma süreleri birkaç milyon yıla kadar uzanabilen, güneşten uzak konumda gözlemleri zor olan kuyruklu yıldızlardır.
- Periyodik Kuyruklu Yıldızlar: Yörünge döneleri 200 senenin altında olan ve yakın konumlarda daha net gözlemlenen kuyruklu yıldızlardır.
- Kirli Kartopu Yıldızları: Su ve donmuş gazlar etkisi ile oluşan bir nedenle güneş sisteminde gezegen oluşumunda yoğunlaşamamış, kozmik toz karışımlarıdır.
Kuyruklu Yıldız Bölümleri Nelerdir?
Kuyruklu yıldızların kısımları şu şekilde sıralanır:
- Nüve: Katı ve kararlı yapıda olan çekirdek alanıdır. Su buzu, donmuş gazlar ve kozmik tozu içerir.
- Hidrojen Bulutu: Yıldız etrafındaki son derece seyrek olan ve nötr yapılı hidrojen zarfıdır. Büyüklüğü milyonlarca km’yi bulur.
- Toz Kuyruk: 10 milyon km üzerinde uzunluğa sahip, çekirdekten kaçan gazlar ile taşınmış, mikroskopik tozların partiküllerinden var olmuş dumandır. Bir kuyruklu yıldızın ardında gözle görülür en net özelliktir.
- İyon Kuyruk: Kuyruklu yıldızın plazma kuyruğu adı verilen, yüzlerce milyon km’ye varan uzunluktaki, güneş rüzgarları ile reaksiyon ardından iyonize olan gaz oluşumudur.
- Perihelion: Kuyruklu yıldızın güneşe en yakın olan noktasıdır.
- Aphelion: Yıldızın güneşe en uzak olan noktasıdır.
Kuyruklu yıldızların iki adet kuyrukları bulunur. Çıplak gözle gözlemlenen toz şekilli ve çıplak gözle görülemeyen ve kış aylarında fotoğraflanabilen plazma kuyruk, iki adet yapıyı oluşturur.
Kuyruklu Yıldız Özellikleri Nelerdir?
Kuyruklu yıldız nitelikleri şu şekilde sıralanır:
- Tıpkı gezegenler gibi belirli bir yörüngede hareket ederler.
- Bir kuyruklu yıldızın uzunluğu 10 milyon kilometreye kadar uzanır.
- Işıklarını güneşten alırlar.
- Güneşe en yakın olanları daha parlaktır.
- Yörüngede ilerlemeleri sonucunda arkalarında uzay tozlarını bırakırlar.
- Dünya ile kesiştiklerinde ise göktaşlarını meydana getirirler.
- İçlerinde bulunana su kütleri Dünya’da bulunana su kaynağından çok daha farklı bir yapıya sahiptir.
- Gündüzleri 50 dereceye kadar sıcaklığa sahip olurlar.
- Geceleri ise 200 derece soğukluğa ulaşırlar.
- Bu sebeplerle yüzeylerinde derin kırılmalar gerçekleşir.
- Güneşe en yakın bölgede içlerinde yer alan buz süblimleşme eğilimlidir.
- Buz yapısının yüzeye yakın olduğu kuyruklu yıldızlarda içte yer alan materyali dışarı atma özelliği ve bu işe yarayan bir gayzer bulunur.
- Güneşe en yakın geçişlerinde kütle kaybına uğrayarak bir parçalarını kaybetme özelliğine sahiptirler.
- Kuyruklu yıldızlar, güneşe çok yakın konumdan geçme halinde ise parçalanarak, yok olurlar.
Bu tipik özellikleri taşıyan kuyruklu yıldızlar, donmuş su, çok soğuk metan, amaonyak, karbondioksit buzlarından oluşurlar. Bu buzlar ise belirli oranlarda kaya ve diğer metalik güneş sistemi molozları ile karışmıştır.
Kuyruklu Yıldızlar Nereden Gelir?
Kuyruklu yıldızların geldiği yer, Kuiper Kemeri ve Oort Bulutu alanlarıdır. Güneş Sisteminde ik farklı bölge olana Kuiper Kemeri ve Oort, milyarlarca kuyruklu yıldıza ev sahipliği yapan alanlardır. Bu yerlerin tespiti öncesinde ise 20. Yüzyıl ortalarına kadar kuyruklu yıldızların çok eskiden tek bir gezegen üzerinde yaşanan patlama sonucu savruldukları düşünülüyordu.
Hareket eden kum kütleleri teorisini gerçekçi bulmayan bilim insanları, araştırmalar çerçevesinde, kuyruklu yıldızların güneş sisteminin belirli noktalarında oluşabilen buzla kaplı kütleler olduklarını ifade ederler.
Yıldızların yer aldığı Kuiper Kemeri, 3,2 milyar km genişliğine sahip ve Neptünün yörüngesi dışına çıkar çıkmaz karşılaşılan alandır. Bu alan güneşin ise 4,8 milyar kilometre uzağında yer alır. Düz bir disk şeklinde sistemlere aktarılır. İçinde neredeyse ay büyüklüğünde olan yıldız formları barındırır. Bu oluşumların ise cüce gezegenler oldukları bilinir.
Oort ise Kuiper gibi disk görünümüne sahip değildir. Bir top formunda yüksek büyüklüğe sahip bir buluttur. İçinde milyarlarca buz parçası, güneşin zayıf çekiminde hareket eder.
Kuyruklu Yıldızların Yörüngeleri
Kuyruklu yıldız yörüngeleri hakkında detaylar şöyledir:
- Yörüngeleri elips, parabol, ender olarak da hiperbol çizen şekillerdir.
- Kuyruklu yıldızların yörüngeleri, Güneş sisteminin 9 gezegeninin ve kendi çekirdeklerinden açığa çıkan anizotrop gazların çekim gücü ile bağlantılı şekiller alırlar.
- Yörüngeleri üzerinde hareketleri ise 589 yılın üzerinde süre boyunca devam edebilir.
- Bu kapsamda yörüngesinde 200 sene ve altında hareket eden yıldızlara ‘’ kısa periyotlular’’, 201 ila 599 sene ve üstünde hareket edenlere ‘’ uzun periyotlular’’ adı verilmiştir.
Kısa periyotlu kuyruklu yıldızlar, günberi noktalarına yaklaştıkları anlarda birkaç kez gözlenirler. Bu yaklaşma döneminde ise bilimsel olarak yörüngeler hakkında kesin bilgiler saptanır. Bu yıldızlar, Dünya’nın Güneşe göre yörünge düzleminin eğikliğine bağlı olarak, elip yörüngeler çizerler. Çoğu gözlemde dünya ve öteki gezegenlerin döndüğü yöne doğru dönerek yol alırlar.
En Önemli Kuyruklu Yıldızlar Hangileridir?
En değerli kuyruklu yıldızlar şu şekilde sıralanırlar:
- Swift Tuttle: 1962 yılında, Horace P. Tuttule tarafından keşfedilen, çekirdek çapı 26 km’lik kuyruklu yıldızdır. 1992 senesinde Japan Gökbilimci Tsuruhiko tarafından yörüngesinde ikinci kez gözlemlenmiştir.
- Halley: Dünyanın en bilinene uyruklu yıldızıdır. Adını kaşif Edmond Halley’den almıştır. 1758 senesinde bilim insanı tarafından keşfedilmiş ve 75 yılda bir görülmeye devam etmektedir.
- Shomaker-Levy 9: 1993 senesinde iki amatör bilimci tarafından görüntülenen ve onların soy adları üzerinden kaynaklara geçen kuyruklu yıldızdır. 1994 yılında Jüpitere çarparak dağılmıştır. Artık, gözlemlenmesi mümkün değildir.
- McNaught: Bir kuyruklu yıldız takımıdır. İçerisinde 50 den fazla küçüklü büyüklü kuyruklu yıldızlar bulunur. En çok gözlemlenenleri Mcnaught’dur. İlk olarak 2007’de gözlemlenmiştir.
- Encke: 1976 yılında keşfi yapılan, çekirdek çapı şimdiye kadar keşfedilenler arasında en küçük olan kuyruklu yıldızdır.
- Hale Bopp: 1995 yılında ortaya çıkan, Dünya’dan en uzun süre gözlemlenen kuyruklu yıldızdır.
- Hyakutake: 1996 yılında Dünya’ya oldukça yakın bir seviyeden geçmesi sonucu, şans eseri keşfedilen bir kuyruklu yıldızdır.
Kuyruklu Yıldızlar Neden İz Bırakıyor?
Kuyruklu yıldızların iz bırakma sebepleri hakkında detaylar şu şekilde sıralanır:
- Kuyruklu yıldızın fiziksel olarak sahip olduğu iyon ve toz kuyruk yapılarının güneş yansımaları ile oluşan parlaklığı,
- Parçacık yansımaları ve gaz,
- Hareket halindeki madde kaybı gibi sebeplerle arkada bir iz oluşumu gözlemlenir.
Kuyruklu yıldızların diğer gök cisimlerinden farkları ise bir anda ortaya çıkmaları, kısa süre gözlemlenebilmeleri ve gizemli kuyrukları ile ortadan kaybolmalarıdır. İlk etapta bu gizemli görünüşe sahip olmayan gök cisimleri, güneşe doğru hareket etmeye başladıklarında sistem içinde yer alan diğer gök cisimleri ile çekileri sayesinde kuyruk olarak adlandırılan gaz oluşumlarına sahip olurlar.
Güneşe yaklaşma evresinde dış katmalarında donmuş şekilde yer alan gazlar, su ve metan amonyum hızla buharlaşmaya başlar. Güneşe en yakın alanlarda ise cismin etrafı bir gaz bulutu ile sarılır. Güneşe en yakın noktada ise yıldız güneş patlamalarının etkileri ile karşı karşıya gelir Bu sırada, uzaya doğru hızla fırlayan gaz bulutları yıldızı tersi yönüne kuvvetlice savurduğunda bir kuyruk görünümü oluşur. Bu bilgi kapsamında kuyruklu yıldızlar hareket halindeyken kuyruk bölümleri her zaman güneş yönünün tersindedir.