

29 Haziran 1970. Reinhold Messner, kardeşi Günther ve kameraman Gerhard Baur Himalaya silsilesindeler. O zamana kadar kimsenin tırmanmadığı Nanga Parbat (Çıplak Dağ) zirvesinin Rupal duvarına tırmanıyorlar, 7.000mdeler. Nanga Parbat 8.125m yüksekliğinde. Pakistanda Karakurum bölgesinde ve dünyanın 9. yüksek dağı. Tırmanılamaz sayılan dünyanın en yüksek buzul duvarlarından birinde tutunacak yer arıyorlar. Birkaç metre sonra önceki gün yerleştirilmiş 5 numaralı çadıra ulaşacaklar. Bu çadır zirveden önceki son durak.


|Nanga Parbat Diamir yüzü|
|Büyük boyut için tıkla!|


Son birkaç metreye geldiklerinde saat akşam sekizi gösterirken aşağılardan bir yerden kırmızı işaret fişeği atılıyor. Daha önce kararlaştırılan kötü hava sinyali bu. Ama bir anlamı daha var: Reinhold Messnerin sefer yöneticisi Karl Maria Herrligkoffer ile kararlaştırdığı doğrultuda tırmanışa yalnız devam edebileceğinin işareti. Bu seferde Reinhold Messner 18 kişilik ekipteki en iyi tırmanıcı sayılıyor, aynı zamanda en hırslısı. Buraya gelene kadar Alplerde en zor rotaları rekor sayılabilecek sürelerde geçmiş ve şimdi karşısında yeni bir şans beliriyor: Bir 8.000liği ilk defa denenecek bir rota üzerinden tek başına aşmak. Messner gece yola çıkıyor, birkaç saat sonra arkasından birinin geldiğini fark ediyor: İki yaş küçük kardeşi Günther onu izlemiştir.
Bundan günler sonra Reinhold Messner ekibin geri kalanıyla karşılaşır. Sadece Nanga Parbata ilk defa tırmanmakla kalmamış, inişi de o güne kadar yine hiç geçilmemiş olan Diamir kanadı üzerinden yapmış, bütün bu olayı iki günde halletmiş, yeni bir ilk geçiş yapıp yeni bir rekor kırmıştır. Yalnız tek başınadır, kardeşi Günther dediğine göre yukarılarda bir yerde bir çığ altında kalmıştır.


|Messner biraderler Nanga Parbat'ta|
|Büyük boyut için tıkla!|


1970 yılında Himalayalarda Nanga Parbatta Reinhold Messneri bugün yüksek irtifa dağcılığının en büyük isimlerinden biri yapan kariyeri başladı. Bu olay, tek tanığının Messner olmasının da neden olduğu sis perdesi ile birlikte modern dağcılığın en medyatik, en çok ilgi çeken kriminal hikayelerinden biri oldu. Olaydan yıllarca sonra, bugün bile 1970 seferine katılan ekip arasında davalar, çamur atmalar, tartışmalar sürmekte(ydi). Geçtiğimiz haftalarda 7000mde kaybolan Günther Messnerin cesedi 4600mde çıktı. Bunun üzerine olay tekrar gündeme oturdu haliyle.
Messner bugün 58 yaşında ve hayatında herşeyi elde etmiş biri. Tüm zamanların en başarılı dağcısı, reklamlarda ve yazar olarak milyonlar kazandı, 40tan fazla kitabı var, sadece dağcılıkla değil Gobi çölünü tek başına geçerek, Antarktikayı iki kişilik ekiple geçerek de adını duyurdu, yeşiller partisinden Avrupa Parlamentosunda vekil vs. vs.
Messnerin Nanga Parbat hadisesinden 35 yıl sonra söylediği şey aynı: Diamir kanadı üzerinden inerek ikinci rekoru kırmayı istemiyordu, bu iniş durumu gittikçe kötülesen kardeşi çıkış rotasından inemeyeceği için mecburiyetten gerçekleşti, Günther bir buz çığının altında kaldı. Ve o, Reinhold Messner kardeşinin ölümünün tek suçlusu değildi.
Messnerin 1970 yılında Pakistandan dönmesinden itibaren kardeşi Güntherin ölümü konusunda söylediği bir başka şey de sefer sorumlusu Karl Maria Herrligkofferin kendilerine yardım etmediği. Messner bu yüzden Herrligkofferi ölüme sebebiyetten mahkemeye verdi, dava kanıtsızlıktan düştü. Özellikle 2002 yılında Messnerin konu hakkındaki kendi görüşünü anlattığı son kitabı Çıplak Dağ ın yayınlanmasından beri konu tekrar kızışmış durumda. Fazla ön planda olmayan 1970 seferinin diğer üyeleri kitabın yayınlanmasından sonra Reinhold Messnerin kardeşi Güntheri rekor ve ün hırsına kurban ettiği yolunda açıklamalar yaptılar. Gerçekten de olaya Messner karşıtı bir açıdan da bakınca gariplikler az sayıda değil.
1970 yılının Mayıs ayında Pakistanda Gılgıttan Nanga Parbata muazzam bir sefer düzenleniyor. 400 hamal ana kampa 8 ton yük taşıyorlar: 220 kilo ekmek, 100 kilo et konservesi, 40 kilo çikolata
Seferin yöneticisi Herrligkoffer o zaman 54 yaşında ve Nanga Parbat onun için bir tutku. 1934 yılında Herrligkoffer Nanga Parbatta kardeşi Willy Merkli kaybediyor ve bu acı olaydan sonra kendi zirveye ulaşamayacağını kabul ettiğinden sponsorluk ve organizatörlük yapıyor, en iyi dağcıları toplayıp onları destekliyor.


|Rotalar|
|Büyük boyut için tıkla!|


|Bildik rota|
|Büyük boyut için tıkla!|


|Messner'in Diamir inişi|
|Büyük boyut için tıkla!|


1970 yılındaki seferde defalarca havanın bozması zirve planlarını altüst ediyor. Ama 26 Haziranda Reinhold Messner 6700mdeki 4. kamptan telsizle Herrligkoffere kendisinin, kardeşinin ve kameramanın akşam 7350mdeki 5. kampa çıkacağını söylediğinde herkesi bir iyimserlik kaplıyor. Plan Messnerlerin ve Baurun yolu ismini Herrligkofferin kardeşinden alan Merkl yarığında halatlarla güvenli bir hale getirmeleri, arkalarından Avusturyalı Felix Kuen ve Alman Peter Scholzun onları takip edip 5. kamptan sonra ilk ekip olarak zirveye çıkmaları, Messnerler ve Baurun onları izlemeleri. Fişek konusu kararlaştırılıyor: Hava iyiyse ana kamptan Herrligkoffer mavi fişek atacak, hava kötüyse kırmızı fişek. Reinhold Messner kırmızı fişek durumunda yalnız devam etmek istediğini söylüyor, Herrligkoffer kabul ediyor. Kameraman Baur sonradan Messnerin yalnız başına zirveye çıkmak şansını kullanacağını söylüyor.
Hava durumunun iyi olmasına rağmen yanlışlıkla kırmızı fişek ateşleniyor aşağıdan. Sabaha karşı saat 2de Messner kalkıyor, üzerinde üç tane pantolon var, vücudunda 5 kat elbise. Üzerine bir pantolon ve bir anorak daha giyiyor, alın lambasını takıyor ve geceye çıkıyor. Uyku tulumu ve tayın almıyor yanına, söylediği akşama kadar geri dönmüş olacağı. Çabuk bir şekilde tırmanmaya başlıyor, sabah 6da ana kamptan Herrligkoffer dürbünüyle siyah bir noktanın hızlı bir şekilde zirve yolunda ilerlediğini görüyor, sonra sis iniyor.
Bir dinlenme sırasında Messner arkasına bakıyor ve kardeşinin onu takip ettiğini görüyor. Kameraman Baur daha sonra Güntherin kendisine 2 defa Reinholdu takip etmek için ısrar ettiğini, Güntherin Reinholdun gerisinde kalmamak, küçük kardeş olarak Reinholdun etkisinden çıkmak istediğini belirtiyor.
1957 yılında Güney Tirolde (bugün İtalya-Avusturya sınır bölgesi) köy öğretmeni olan babası bir köpek tasması ile Güntheri Reinhold Messnerin söylediğine göre ayakta duramayacak hale gelene kadar dövüyor. Fiziksel ve ruhî olarak perişan bir halde Günther evlerinin önündeki köpek kulübesine siniyor, Reinhold onu orada buluyor. Reinhold Messnerin anlattığına göre özellikle babalarının tavrı iki kardeşin arasındaki bağın güçlenmesinin en önemli etkisi. İki kardeş dünyanın geri kalanına karşı birleşiyorlar. En deli rotaları beraber tırmanıyorlar, Reinhold Messnerin dediğine göre dağcılık açısından kardeşinin kendisinden aşağı kalır yanı yok, ama kendiliğinden ipteki ikinci olmayı kabul ediyor.
Zirveye birkaç saat kala iki kardeş büyük bir hata yapıyorlar ve yola devam ediyorlar. Oysa ki devam ettikleri takdirde gün ışığında 5. kampa dönmeleri imkânsız. Bugün Reinhold Messner Aslında kardeşimin arkamdan geldiğini gördüğüm zaman vazgeçmeliydim diyor. O sırada ise tek yön zirve.
Saat akşam 5te iki kardeş Nanga Parbatin zirvesine ulaşıyorlar, 8125mde. Fotoğraf çekiyorlar ve yine bir hata daha, tam bir saat zirvede kalıyorlar.
Akşam kızıllığı etrafı sardığında inmeye başlıyorlar. Günther Messner bu sırada yorgunluktan tükenmiş durumda ve sürekli olarak geride kalıyor. Bivak kuracak bir yer arıyorlar, astronot folyelerine sarılmış bir halde 8000mde -30°Cde Messnerin deyimiyle çaresizlikten ne yapacağını şaşırmış zombiler gibi yatıyorlar.
Bu sırada Günther Messnerde yüksek irtifa hastalığı ortaya çıkıyor, halüsinasyonlar görmeye başlıyor.
Reinhold Messner bugün kardeşinin batı yönünde Diamir kanadından inmeyi teklif ettiğini, çünkü çıkış rotasından inmenin o şartlar altında çok zor olduğunu düşündüğünü söylüyor. Ekibin geri kalanı ise buna haliyle inanmıyor. Diamir kanadı o zamana kadar hiç inilmemiş bir yer ve bilinmiyor. Ayrıca çığ tehlikesi var, çıkış rotası zincir, 1kmnin üzerinde halat ve 5 tane ara kampla güvenli halde, Diamir kanadında hiçbir şey yok.
Ya da bir başka ihtimal mi var? Nanga Parbata ilk çıkmış olmanın coşkusuyla iki kardeş dağın öbür tarafından inmeyi mi planladılar? Ya da Reinhold hasta kardeşini ikinci bir dünya rekoru peşinde o rotaya mı zorladı?
Messner kitabında iki kardeşin de hiçbir zaman Diamir kanadı üzerinden inmeyi önceden planlamadıklarından dem vuruyor ama tabii Messnerin kendi kitabında başka birşey yazılmasını beklemek garip olur.
Kameraman Gerhard Baur ise Messner kardeşlerin Diamir tarafından inmek istediklerine emin: Üç defa Reinhold yanımda gözleri parlayarak Diamir kanadına ulaşmak gerektiğini, alpinizmde bunun yeni bir çığır açacağını söyledi.
Ertesi sabah Reinhold Messner gittikçe çaresiz bir durumda kalıyor. İyice bitap düşmüş kardeşini yalnız bırakıp sürekli Merkl yarığından çıkış rotalarına aşağı bakabileceği kenarına kadar gidiyor. Beklediği plan dahilinde arkalarından gelecek olan Kuen ve Scholz. Saat 6dan 8e kadar sürekli olarak İmdat, bir halata ihtiyacımız var! diye bağırıyor. Henüz oldukça uzakta olan Kuen ve Scholz rüzgârın içinden yardım diye bağıran birini duyar gibi oluyorlar ama birşey anlamıyorlar. Saat 09:30da Messner 80-100m altında iki kişi görüyor. Fırtınalı bir havada Kuen ve Messner iletişim kurmaya çalışıyorlar. Kuen ve Scholz yukarı geldiklerinde bugüne kadar etkisini sürdüren bir diyalog geçiyor aralarında.
İyi misiniz? diye soruyor Kuen.
Evet,herşey yolunda Felix! diye bağırıyor Messner.
Herşey nasıl yolunda? Kardeşi ölümün eşiğinde, saatlerce kendisi yardım diye bağırmış. Messner Günther yüksek irtifa hastalığına yakalandı, ölmesinden korkuyorum demiyor, herşey yolunda diyor.
Bu diyalog sefere katılan diğer dağcılar nezdinde Messnerin aslında bambaşka planları olduğunun ve olayların Messnerin anlattığı gibi gelişmediğinin göstergesi. Messner kardeşi için yardım istemiyor, yardım şansını elinin tersiyle itiyor.
Kuen sefer defterine Rahat bir nefes aldım, çünkü imdat bağırışlarını duyunca kötü birşey olduğunu sanmıştım. Reinhold diğerlerine başka bir rotadan inmeyi planladığını söylememi istedi yazıyor. Kuenün olaydan sonraki yorumu ise ne pahasına olursa olsun yardım edecekleri yönünde. Belki 5 saate ihtiyacımız olurdu tam teçhizat oraya gelmek için ama mutlaka yardım ederdik diyor.
Messnerin bu konudaki açıklamaları nispeten yetersiz. Kuenün dediklerini yanlış anladığını belirtiyor bugün. Fakat nasıl bir yanlış anlama? Kuen ve Scholz daha bir saat Messner kardeşlerin yakınında dinleniyorlar, bu bir saat içinde Messner duruma açıklık getirmek için hiçbir şey yapmıyor.


|Nanga Parbat|
|Büyük boyut için tıkla!|
Kuenün İyi misiniz? sorusunu Messner bugün Hayatta mısınız? şeklinde anladığını söylüyor, ortalığı telaşa vermemek için Evet dediğini anlatıyor.
Nanga Parbattan dönünce Messnerin yardım yollamadığı için mahkemeye verdiği sefer sorumlusu Herrligkoffer Messnerin mecbur kalmasa da rekor kırmak için Diamir kanadından inmek istediğini düşünüyor. 1970 yılında seferden sonra başlayan ve 1972 yılına kadar süren dava Messnere 50.000 Marka mal oluyor ve onu iflasın eşiğine getiriyor. Mahkeme Günther Messnerin sefer anlaşmasını kendi isteğiyle bozduğu ve ağabeyini takip ettiği gerekçesi ile davayı düşürüyor.
Kavganın en civcivli zamanında Herrligkoffer davadan vazgeçmek için Messnere bir teklifte bulunuyor, hikâyenin kendi biçimini kabul etmesini istiyor. Hazırlanan açıklamada Reinhold Messner daha bivaktayken Diamir kanadından inmeyi planladığını kabul eder, sabahın ilk saatlerinde Güntherde yüksek irtifa hastalığının basgöstermesi nedeniyle 6dan 9a kadar iki kardeş yardım isterler, ikinci ekip (Kuen ve Scholz) daha yardım getiremeden Günther ölür yazıyor. Messnerin elbette kabul edemeyeceği bir ifade.
Öte yandan Herrligkofferin bu açıklaması Messnerin önce iki saat yardım diye bağırıp sonra herşeyin yolunda olduğunu söylemesini mantıklı bir şekilde açıklıyor. Yine aynı sefere katılan Max von Kienlin arada Güntherin ölmüş ve artık yardıma ihtiyaç kalmamış olabileceğini, bu durumda Messnerin de yalnız başına Diamir kanadı üzerinden inmek istemiş olabileceğini belirtiyor.
Elbette Messnerin hikâyesini de destekleyen bilgiler var. 1976 yılında Nanga Parbata Messnerin tavsiye ettiği bir rotadan çıkan Avusturyalı dağcı Hans Schell Herrligkofferin hikâyesinin doğru olması durumunda Günther Messnerin cesedinin bulunması gereken yerden geçiyor ama hiçbir şey bulmuyor. Schell Eğer o kadar büyük bir yalan söylemiş olsa tam da o bölgeye beni kesinlikle yollamazdı diyor, ki haklı.
Belki de Messner kardeşler durumlarını yanlış değerlendirdiler. Messner bugün kendi hallerini narkozdaki bir hastaya benzetiyor. O halde Diamir vadisine inerken bir buzul duvarının yanından geçiyorlar. Gece yarısı gibi tekrar bivak kurmak istiyorlar, Günther Messnerin durumu daha iyiye gidiyor. Ama gece yarısından biraz sonra tekrar inmeye devam ediyorlar, çünkü günün ışıması ile birlikte çığ tehlikesi artıyor.
Reinhold Messner zaman zaman bir buçuk saate varan farklarla önde gidiyor ve daha önce hiçbir insanın ayak basmadığı bu rotada yolu arıyor. Kendi ifadesiyle zaten bitkin durumdaki kardeşinin fazladan yoldan geçmesini istemiyor. Ama bu tavır yine aynı sefere katılan Jürgen Winklerin de dediği gibi dağcılık kuralları açısından büyük bir hata. İki kişilik bir ekipte aradaki farkın bu kadar açık olmaması gerek. Ama o haldeyken dağcılık kuralları düşünülebilir mi?
Öğleden önce Reinhold Messner kardeşinin kendisini izlemediğini fark ediyor. O gün boyunca ve ertesi gün indikleri yerlerde kardeşini arıyor, tek bulabildiği bir çığ sonrası üst üste yıkılmış buzul parçaları. Messner kardeşinin çığ altında kaldığını düşünüyor.
Yalpalaya yalpalaya Diamir vadisine inmeye devam ediyor Messner, bugün yavaşça ölüm kabul ediliyor diyor. Bütün vücudu ağrıyor, ayak parmakları dondukları için simsiyah, daha sonra altı tanesi kesiliyor ameliyatla. Sonra birden üç tane oduncu görüyor, bir tanesine hayal görmediğine emin olmak için dokunuyor. Oduncular Messnere biraz ekmek veriyorlar ve onu tam 10 saat kayalık arazide Indus vadisine taşıyorlar. Gılgıta biraz kala Messner Herrligkoffer ve sefer ekibinin geri kalanıyla karşılaşıyor.
O halde Messneri ilk karşılayanlardan Max von Kienlin Messnerin tamamen bitkin durumda olduğunu ve kardeşinin nerede olduğundan haberi bile olmadığını söylüyor. Kienlinin söylediği birşey daha var: Reinholdun inişte Güntheri kaderine terk ettiği izlenimi oluşmaması için ikisi resmî bir açıklama kararlaştırıyorlar ve bir çığdan bahsetmeye karar veriyorlar. Bu sayede kardeşinin ölümü Messnerin hatası değil, şanssızlık eseri gibi görünecek.
Messner bugün bu tarz bir karar ya da sohbet olmadığını söylüyor.
İşin bir ilginç yanı da Messnerin Gılgıtda sefer ekibiyle tekrar buluştuğunda sürekli olarak Günther nerede? diye bağırması, oysa Kienlinin dediği gibi Messner Güntherin nerede olduğunu bilebilecek tek kişi.
Kienlin de ekibin geri kalanı gibi yıllarca bu konuda konuşmuyor. Messnerle ilişkisi de kolay değil, karısı ile Messner birbirlerine aşık oluyorlar, karısı Ursula Kienlini terk ediyor, Messnerle evleniyor, evlilikleri yürümüyor
Messnerin kardeşinin ölümü hakkında az da olsa konuştuğu insanlardan biri Ursula. 1972de, kardeşinin ölümünden 2 yıl sonra Nanga Parbata gidiyorlar, Messner Ursulanın anlattığına göre sürekli olarak Diamir tarafında kardeşini arıyor, geceleri uykusunda ağlıyor, bağırıyor.
Messnerin kitabında neden ekipten birkaç kişinin cesaret edip de Messner ve kardeşini aramadıkları sorusu soruluyor, ekibin geri kalanı açıkça iki kardeşi buzlar arasında ölüme terk eden korkaklar sürüsü olarak tasvir ediliyor.
Münihte Herrligkofferin kendi biyografisinin tanıtımı sırasında Messnerin sözleri de ilginç: Bu Herrligkofferin değil, bütün ekibin hatasıydı diyor ve kameraların karşısında en acı ve vurucu yorumunu yapıyor: Ekipte benden yaşlı bazıları Messner kardeşlerin geri dönmemelerinden şikayetçi değillerdi, asil trajedi budur. Bu laf elbette çok büyük bir itham. Ekibi sadece vurdumduymazlık ve korkaklıkla suçlamıyor Messner, tam tersine bilerek ve isteyerek yardım etmediklerinden dem vuruyor.
Kameraman Gerhard Baur bunu duyduğunda Messnerle 32 yıllık arkadaşlıklarının sonu oluyor bu. Halbuki Baur, Kienlin ve Saler Messnerin 1970-72 yılları arasında Herrligkofferle olan davasında Messner lehine tanıklık eden isimler. Aynı sefere katılan ve Messnerden 5 yaş büyük olan Jürgen Winkler inanılmaz birşey bu diyebiliyor sadece.
Messnerin sadece 2 gün içinde bir taraftan dağcılık tarihinde ilk defa Nanga Parbata tırmanıp yine ilk defa Diamir kanadından aşağı inerek kırdığı iki dünya rekorunun ve bu sırada kardeşini kaybetmesinin hikâyesi bu.
Bu olaydan tam 35 yıl sonra geçtiğimiz ay Nanga Parbat Günther Messnerin cesedini serbest bıraktı. Bir dağcı Diamir ana kampının yakınında Günther Messnerin cesedini 4600mde buldu. 2004 yılında yine Diamir kanadında bulunan ve Innsbruck Üniversitesindeki gen testinden sonra Günther Messnere ait olduğu anlaşılan baldırdan sonra anlaşılan Güntherin cesedi 33 yıl boyunca 7000mde durduktan sonra iki yıl önce eriyen buzullarla birlikte ana kampa kadar taşınmış.
Bu ne demek? Haliyle Messner de, simdi kavgalı olduğu dağcı arkadaşları da bunu farklı yorumluyorlar ama hikâyenin Messnerin bugüne kadar anlattığı şeklini destekler gibi duruyor son olaylar. Bu durum olayların gerçekten Messnerin anlattığı gibi iki kardeş Diamir kanadından inerlerken Güntherin çığ altında kaldığının göstergesi.
Messnerle kavgalı olan ekibin geri kalanı öncelikle cesedin kesinlikle teşhis edilmesi gerektiğini söylüyorlar. Bu elbette yapılacak, ancak Messner o zaman 23 yaşındaki kardeşinin ceketi ve ayakkabılarını tanıdığını söylüyor. Yalnız bugüne kadar bulunabilenler sadece kemikler ve kıyafetler. Cesedin kafası yok.
Öyle ya da böyle hikâyenin şimdilik geldiği nokta bu. Son buluntular da Messnerin anlattığı versiyonu destekler yöndeler. Öte yandan yukarıda da belirttiğimiz gibi, Messnerin kardeşi için neden yardım istemediği, acaba onu o halde Diamir kanadına mı zorladığı vs. gibi konular hâlâ muamma ve herhalde hiçbir zaman tam olarak gün ışığına çıkmayacak.
1970 seferine katılan, daha sonra Alplerde bir düşüş sonucunda belden aşağısı felç olan bugün 61 yaşındaki Werner Hainın dediği aslında olayların çerçevesini çiziyor: O zamanlar Messnere bayağı kızmıştım, ama yukarıda gerçekten ne olduğu hiçbir zaman açıklığa kavuşmayacak. Ölümün kol gezdiği o yüksekliklerde bulunmamış olanlar böyle şartlar altında karar vermek zorunda kalanları eleştirmemeliler. Oradaki dünya aşağıdakinden çok farklı.
Reinhold Messnerin internet sayfası (Almanca)
Amazonda The Naked Mountain kitabı
,