Aşağıdaki Monica Ellena tarafından EurasiaNet.org bir ortak yazı olduğunu. İzinli olarak yeniden yayınlandı.
Oğluna bir kısa mesaj yazarken Dato Dolidze’nin parmakları eski ahizenin üzerinde yavaşça hareket eder.
“Telefonumda sadece Latin alfabesi var, bu yüzden ne zaman mesaj atsam Gürcü harflerini Latinceye çevirmem gerekiyor. Bu bir acı,” diyor 50-bir Tiflis sebze pazarında portakal satıcısı.
Yeni akıllı telefonlar Gürcü alfabesinin kullanılmasına izin verirken, ortalama ücretin ayda 333$ olduğu Gürcistan’da çoğu Dolidze gibi daha ucuz, eski telefonlarla takılıp kalıyor.
Gürcistan’ın eşsiz alfabesi, bu tür dijital uzlaşmanın istenmeyen kayıplarından biridir.
Kıvrımlı Gürcü alfabesi yüzyıllardır akademisyenleri ve kaligrafları baştan çıkarmıştır, en son Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü. Geçen Aralık ayında UNESCO, Gürcü alfabesini, organizasyonun insanlığın maddi olmayan kültürel mirasının kaydına dahil etti .
Gürcüce aslında üç komut içerir — mkhedruli , bugün yaygın olarak kullanılan ve eski asomtavruli ve Nushkhuri, dini komut ağırlıklı olarak kullanılan ve en eski belgelerde. UNESCO’nun alıntılarında yazdığı üç senaryo, “Gürcistan’ın çeşitli kültürel kimliğinin bir yönünü yansıtan farklı işlevleri sayesinde bir arada var.”
Gürcü alfabesi neredeyse tehlikede. Ama bu dil ezilen, sadece Gürcistan ve Mingrelian ve Svan gibi Gürcistan’da ilgili diller için kullanılan, yaklaşık 3,7 milyon kişi tarafından konuşulan, ya da dünya nüfusunun yüzde 0,06’sı. Dünyanın dört bir yanındaki küçük dillerin 14 günde bir ölmesiyle birlikte, Gürcistan’da bazıları dillerinin veya alfabelerinin uzun vadede korunduğundan emin olmaya çalışıyorlar.
Tiflis’in Ilia Chavchavadze Devlet Üniversitesi Dil Araştırmaları Enstitüsü’ne başkanlık eden Nino Doborjginidze, “Küçük diller bugün özellikle savunmasızdır, bu nedenle korunmaya ihtiyaç duyar” diyor. “Gürcüce de dahil olmak üzere bu tür diller için teknoloji geliştirme eksikliği, farklı medya, sözlü, el yazması ve basılı olarak hayatta kalan değerli Gürcü dili verilerinin uluslararası yayılmasını engelliyor.”
2015 yılında yayınlanan UNESCO raporuna göre, şu anda dünya çapında kullanılan 7.100 dilden sadece 500 çevrimiçi, sadece 348 ise dünyanın önde gelen arama motoru Google tarafından desteklenmektedir. Ve internette bunu yapan dillerin çoğunun bile sınırlamaları vardır: Gürcüce, örneğin, Microsoft Word’de yalnızca tek bir yazı tipi ile temsil edilir.
Gürcistan’ın sınırlı çevrimiçi erişimin bir sonucu olarak, bunun yerine genellikle Latin betiği kullanılır. Örneğin, perakende şirketleri ve hizmet sağlayıcıları, tanıtım metinlerinde Latin alfabesini kullanma eğilimindedir. “%25 ასდაკლებაალ ამოსვსვლებაალ ამოსვლი” yerine “25% p’asdaklebas akhal ch’amosvlis” (yeni gelenlerde%25 indirim).
Gürcistan’ın web varlığını desteklemek için özel girişimler ortaya çıktı. 2015 yılında endüstriyel tasarımcı Zviad Tsikolia, Gürcistan’ın en büyük borç veren TBC Bank ile bir araya geldi ve yarışmayı başlattı. #WriteinGeorgian , alfabetik karakterler için yeni stiller oluşturmak için gönüllülerin yaratıcılığını çağırıyor. Gürcüler, beş hafta içinde sunulan 160 yeni yazı tipi ile coşkuyla yanıt verdi.
Gürcü senaryosunu günlük dijital iletişimde kullanmanın sadık bir savunucusu olan 45 yaşındaki Tsikolia, “Dilimiz ve alfabemiz mirasımızdır; sadece korunmakla kalmayıp aynı zamanda canlı tutulması ve güncellenmesi gereken bir hazinedir” diye açıklıyor. “Dünya giderek dijital hale geliyor ve karakterlerimiz artık sadece kağıt üzerinde olmayan bir gerçeğe evrimleşmeli ve uyum sağlamalıdır.”
Tsikolia, Mart ayına kadar tüm yazı tiplerinin yarışma web sitesinde açık kaynak indirilebileceğini söyledi. “Gelecek glokal , ulusal geleneklere değer veren küresel vatandaşlar” diyor Tsikolia. Tsikolia, “Gürcü klavyesine geçiş iki saniye sürüyor, ancak birçok insan bunu yapmak için bile rahatsız edilemez.” diyor.
Komşu Ermenistan benzer zorluklarla karşı karşıyadır, çünkü aynı zamanda Ermenice için kullanılan alfabe ile eşsiz bir dili vardır.
Medya tartışma platformu media.am’ın editörü Gegham Vardanyan, “Çevriyazım özellikle geniş diaspora arasında yaygındır, ama sadece değil,” diye açıklıyor. “Bu sadece Latin senaryosu değil, Rusya’daki Ermeniler de Kiril alfabesini kullanarak Ermenice iletişim kuracak. Sonuç sadece tuhaf, çoğu zaman bunu anlayamazsınız.”
Gürcistan’da olduğu gibi, meraklıları inisiyatif almış. Ermenistan’ın insan hakları ombudsmanı basın görevlisi Zohrab Yeganyan, Ermeni’nin web üzerinde kötü muamele görmesinden bıktı ve Facebook sayfasından havalandı. “7 Şubat’ı internette Ermenice yazma günü yapalım” diye yazdığı 2012 yazısında. Yanıt hem Ermenistan’da hem de diasporada ezici oldu.
Erivan’dan EurasiaNet’e konuşan Yeganyan, “Sadece Ermenice konuşan ve Ermenice yazmayı öğrenmeye karar veren insanlar vardı. Yeganyan, Ermeni hükümetinin alfabeyi desteklemede nispeten aktif olmamasına karşın, özel kürenin giderek daha fazla kucakladığına dair işaretler olduğunu belirtti. “Son zamanlarda bir mobil şirket Ermeni senaryosunda müşterilerine metin göndermeye başladı, Latin alfabesinden geçiş yaptı” dedi.
Popüler itmenin, ulusal senaryoların tekrar modaya dönüşmesini desteklediğini savunuyor, çünkü insanlar kendi özel alfabelerinin kendi dillerinin seslerini temsil etmek için benzersiz bir şekilde uygun olduğunu fark ettiler.
Yeganyan, “Çevriyazım artık modaya uygun değil,” diyor. Günümüzde, diyor ki, “genellikle bir şey ya da biriyle alay etmek için kullanılır.”