Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu nedir?
Huzursuz bağırsak sendromu olarak da bilinen irritabl bağırsak sendromu (İBS), özellikle kalın bağırsağı etkileyen, kronik bir sindirim bozukluğudur. Tedavisi zor olabilen bu hastalık, tekrarlayan karın ağrısı, ishal, kabızlık gibi sorunlarla karakterizedir. Hassas bağırsak sendromu olarak da bilinen bu hastalığın belirtileri, şiddetli veya yaşamı tehdit edici değildir, ancak sindirim açısından kişinin hayat kalitesini düşürdüğünden, günlük konforu olumsuz etkilemektedir.
İBS belirtileri sıklıkla kişilerde; dışkılamadan sonra semptomların iyileşir görünmesi, ardından dışkı sıklığı değiştiğinde bir ağrının başlaması veya dışkı kıvamı değiştirdiğinde ağrının görülmesi şeklinde göstermektedir.
Huzursuz bağırsak sendromunun diğer temel belirtileri arasında, karın ağrısı, şişkinlik, kramp, gaz, dışkıdan mukus gelmesi ve yorgunluk vardır. Bu belirtilerin hepsi özellikle kadınlarda, stres, belirli yiyecekler veya hormonal değişikliklerle birlikte daha da kötüleşebilir.
İrritabl barsak sendromu tedavisi, semptomlarınızı takviyeler ve ilaçlarla hafifletmeye odaklanır. Huzursuz bağırsak sendromu olan birçok kişi bu durumla kendi başlarına baş etmeye çalışır. Ancak, doktorunuzla konuşmanız büyük bir fark yaratabilir. Doktorunuz; ilaç tedavisi, diyet danışmanlığı veya alternatif tedavi yöntemleri gibi çeşitli seçenekleri önerebilir.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu neden olur?
İrritabl bağırsak sendromunun kesin nedeni belirlenememiştir. Semptomlar, sindirim sisteminde herhangi bir görünür hasar veya hastalık belirtisi bırakmaz, bu da huzursuz bağırsak sendromunun mikroskobik olarak araştırılmasını zorlaştırır. Bununla birlikte, huzursuz bağırsak sendromunun gelişiminde rol oynayabilecek faktörler aşağıdakileri içerebilir:
- Bağırsakta meydana gelen anormal kas kasılmaları:
Yiyeceklerin geçişini sağlayan bağırsak duvarları, kasılan kas katmanlarıyla kaplıdır. Normalden daha güçlü ve uzun süren kasılmalar; şişkinlik, gaz ve ishale neden olabilir. Öte yandan daha zayıf, daha kısa süreli kasılmalar, yiyeceklerin geçişini yavaşlatabilir. Dolayısıyla sert, kuru dışkıya ve kabızlığa neden olarak huzursuz bağırsak sendromu tetiklenebilir.
- Sinir sistemi anormallikleri:
Karın bölgesi normalde gaz veya dışkı mevcut olduğunda gerilir. Bununla birlikte, sindirim sisteminin sinirlerindeki anormallikler, rahatsızlığa yol açabilecek gerilmeye veya beyne giden anormal sinyallere neden olabilir. Bunun sonucunda ise; ağrı, ishal veya kabızlık oluşur.
- Bağırsaklarda iltihaplanma:
Huzursuz bağırsak sendromu olan bazı kişilerin bağırsaklarında artan sayıda bağışıklık sistemi hücresi bulunur. Bu bağışıklık sistemi tepkisi, iltihaplanmaya yol açarak ağrı ve ishale neden olur.
- Şiddetli enfeksiyon:
Huzursuz bağırsak sendromu, bakterilerin veya bir virüsün neden olduğu ciddi bir gastrointestinal sistem enfeksiyonundan (gastroenterit) sonra gelişebilir. Ayrıca bağırsaklarda, bir bakteri fazlalığıyla (bakteriyel aşırı büyüme) da ilişkili olabilir.
- Yararlı bağırsak bakterilerindeki (mikroflora veya mikrobiyom) değişiklikler:
Mikroflora, bağırsaklarda yaşayan ve sağlıkta anahtar rol oynayan iyi bakterilerdir. Huzursuz bağırsak sendromu olan kişilerde, mikroflora işlevsiz olabilir veya sağlıklı insanlarda bulunan mikrofloradan farklı olabilir.
Kimler risk altındadır?
Huzursuz bağırsak sendromunun belirtileri yaygındır ve birçok kişi bu semptomları ara sıra yaşayabilir. Bununla birlikte, aşağıdaki risk faktörlerine sahip olan kişilerin bu rahatsızlığı geliştirmesi daha olasıdır.
- Genç bireyler:
Huzursuz bağırsak sendromu, 50 yaşın altındaki kişilerde, özellikle genç yetişkinlerde daha sık görülür.
- Kadınlar:
Huzursuz bağırsak sendromu, kadınlarda daha sık görülmektedir. Hastalığın, hayat kalitesinin ve günlük yaşamın üzerindeki olumsuz etkisi, erkeklere nazaran kadınları daha fazla etkilemektedir.
- Ruhsal ve zihinsel problemleri olan kişiler:
Anksiyete, depresyon ve diğer ruhsal problemler, huzursuz bağırsak sendromuyla ilişkilidir. Cinsel, fiziksel ve psikolojik şiddet veya travma geçmişi olan kişilerde bu hastalığın gelişim riski artmaktadır.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu belirtileri nelerdir?
Huzursuz bağırsak sendromu olan kişiler, ayda en az üç kez olmak üzere karın ağrısı ve diğer sindirim problemlerini yaşayabilirler. Belirtiler kişiden kişiye değişmekle birlikte, temel olarak ibs atakları aşağıdaki şekilde ilerlemektedir:
- Dışkılamadan sonra semptomların iyileşmesi
- Dışkı sıklığı değiştiğinde ağrının başlaması
- Dışkı kıvamı değiştiğinde ağrının başlaması
Diğer belirtiler
Huzursuz bağırsak sendromunda yukarıdaki belirtilerle birlikte, aşağıda sıralanan semptomlar da görülebilir:
- İshal
- Kabızlık
- Şişkinlik
- Kramp
- Gaz
- Dışkıda mukus
- Yorgunluk
Tetikleyiciler
Ek olarak, Huzursuz bağırsak sendromu semptomlarının yeniden ortaya çıkmasına neden olabilecek bazı tetikleyici unsurlar bulunmaktadır. Bunlar:
- Stres:
Bu rahatsızlığa sahip çoğu insan, artan stres dönemlerinde daha kötü veya daha sık belirtiler yaşar. Stres semptomları şiddetlendirse de asıl nedeni değildir.
- Bazı gıdalar:
Gerçek gıda alerjileri huzursuz bağırsak sendromuna neden olmaz. Ancak birçok insan buğday, süt ürünleri, fasulye ve gazlı içecekler gibi belirli yiyecek veya içecekleri, tükettiklerinde daha kötü semptomlar yaşarlar.
- Hormonal değişikliler:
Hormonların rolü (özellikle östrojen) huzursuz bağırsak sendromunu tetikleyebilir; birçok kadın diğer günlere göre, adet dönemlerinde semptomların arttığını veya kötüleştiğini bildirmiştir.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu nasıl teşhis edilir?
Huzursuz bağırsak sendromu teşhisi sırasında doktorunuz, aşağıdaki soruları sorabilir:
- Hangi belirtilere sahipsiniz?
- Belirtiler gelip gidiyor mu?
- Belirtileri ne sıklıkla yaşıyorsunuz?
- Belirli yiyecekleri yedikten sonra kötüleşiyor musunuz?
- Semptomları ne zamandan beri yaşıyorsunuz?
Doktor ayrıca karnınızda şişlik veya yumru olup olmadığını kontrol etmek isteyebilir.
Bilgi: Randevunuzdan önce, hatırlamanıza yardımcı olmak için belirtilerinizin ayrıntılarını yazmak size yardımcı olabilir.
Diğer testler
Huzursuz bağırsak sendromu için özel bir tanı testi yoktur, ancak semptomlarınızın diğer olası nedenlerini elemek için aşağıdaki testler yapılabilir:
- Çölyak hastalığı gibi sorunları kontrol etmek için kan testi
- Enfeksiyonları ve iltihaplı bağırsak hastalığını kontrol etmek için gaita (dışkı) testi
Doktor, sorunun ne olduğundan emin olduktan sonra genellikle başka testlere ihtiyacınız olmayacaktır.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu nasıl tedavi edilir?
Huzursuz bağırsak sendromu tedavisi, mümkün olduğunca normal yaşayabilmeniz için semptomlarınızı hafifletmeye odaklanır. Hafif belirtiler genellikle stresi yöneterek, beslenmenizde ve yaşam tarzınızda değişiklikler yaparak kontrol edilebilir.
Bu konuda aşağıdaki adımları uygulayabilirsiniz:
- Semptomlarınızı tetikleyen gıdalardan kaçının
- Yüksek lifli yiyecekler yiyin
- Bol sıvı tüketin
- Düzenli egzersiz yapın
- Yeterli uyku uyuyun
Ayrıca doktorunuz aşağıdakileri, beslenme düzeninizden çıkarmanızı önerebilir:
- Gazlı içecekler:
Şişkinlik veya gaz sorunu yaşıyorsanız, gazlı ve alkollü içeceklerden, kafeinden ayrıca çiğ meyve ve lahana, brokoli ve karnabahar gibi bazı sebzelerin tüketiminden kaçınmanız gerekir.
- Glüten:
Araştırmalar, huzursuz bağırsak sendromuna sahip bazı kişilerin, çölyak hastalığına sahip olmasalar bile hastaların glüten (buğday, arpa ve çavdar) tüketmeyi bıraktıklarında, ishal semptomlarında iyileşme gördüklerini göstermiştir.
- FODMAP diyeti:
FODMAP diyetiyle, huzursuz bağırsak sendromunda başarılı sonuçlar alınabiliyor. Ancak bu diyetin bir diyetisyene danışılarak uygulanması gerekmektedir. FODMAP diyetinde; fruktoz (bal, mısır şurubu, meyveler ve bal), laktoz (süt ve süt ürünleri), fruktan (soğan, sarımsak ve buğday), galaktan (soya fasulyesi, mercimek ve kuru fasulye), poliol (kayısı, şeftali, nektarin, avokado, kiraz ve tatlandırıcılar) kısıtlanmaktadır.
Bir diyetisyen, diyet değişiklikleri ve beslenme konusunda size yardımcı olabilir. Ayrıca psikolojik problemleriniz orta veya şiddetliyse, doktorunuz, psikolojik danışmanlık önerebilir. Özellikle depresyonunuz varsa veya stres semptomlarınızı kötüleştirme eğilimindeyse, danışmanlık sizin için iyi bir seçenek olabilir.
İBS ilaç tedavisi
Belirtilerinize göre doktorunuz aşağıdaki gibi takviyeleri veya etkin maddeleri içeren ilaçları önerebilir:
- Lif takviyeleri:
Sıvılarla birlikte psyllium (karnıyarık otu tozu) gibi bir takviye almak, kabızlığı kontrol etmeye yardımcı olabilir.
- Müshiller:
Lif takviyesi semptomlara yardımcı olmazsa, doktorunuz oral magnezyum hidroksit veya polietilen glikol reçete edebilir.
- Anti-ishal ilaçları:
Loperamid gibi reçetesiz satılan ilaçlar, ishali kontrol etmeye yardımcı olabilir. Doktorunuz ayrıca kolestiramin veya kolesevelam gibi bir safra asidi bağlayıcı etkin maddeleri içeren ilaçları reçete edebilir. Safra asidi bağlayıcıları, şişkinliğe neden olabilir.
- Antikolinerjik ilaçlar:
Disiklomin gibi ilaçlar ağrılı bağırsak spazmlarını hafifletmeye yardımcı olabilir. Bazen ishal nöbetleri olan kişilere reçete edilebilir. Bu ilaçlar genellikle güvenlidir ancak kabızlığa, ağız kuruluğuna ve bulanık görmeye neden olabilir.
- Trisiklik antidepresanlar:
Bu tür ilaçlar, ağrıyı azaltmaya yardımcı olmak için bağırsakları kontrol eden nöronların aktivitesini engellemenin yanı sıra depresyonu hafifletmeye yardımcı olabilir. Depresyonunuz hafif düzeydeyse, ishal ve karın ağrınız varsa, doktorunuz normal dozdan daha düşük imipramin, desipramin veya nortriptilin önerebilir. Yan etkiler arasında uyuşukluk, bulanık görme, baş dönmesi ve ağız kuruluğu görülebilir.
- SSRI antidepresanlar:
Fluoksetin veya paroksetin gibi seçici serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) antidepresanlar, depresyondaysanız, ağrı ve kabızlığınız varsa yardımcı olabilir.
- Ağrı kesici ilaçlar:
Pregabalin veya gabapentin etkin maddelerini içeren ilaçlar, şiddetli ağrı veya şişkinliği hafifletebilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Özel İBS ilaçları
Huzursuz bağırsak sendromu olan belirli kişiler için, bazı özel etkin maddeler içeren ilaçlar reçete edilebilir. Bunlar:
- Alosetron:
Alosetron, kolonu gevşetmek ve atığın bağırsaktan aşağı hareketini yavaşlatmak için tasarlanmıştır. Alosetron yalnızca özel bir programa kayıtlı doktorlar tarafından reçete edilebilir. Nadir fakat önemli yan etkilerle ilişkilendirilmiştir, bu nedenle yalnızca diğer tedaviler başarılı olmadığında düşünülmelidir.
- Eluxadoline:
Eluxadoline, bağırsakta kas kasılmalarını ve sıvı salımını azaltarak, rektumdaki kas tonusunu artırarak ishali hafifletebilir. Yan etkiler mide bulantısı, karın ağrısı ve hafif kabızlığı içerebilir. Eluxadoline ayrıca bazı kişilerde ciddi ve daha yaygın olabilen pankreatit ile ilişkilendirilmiştir.
- Rifamisin:
Bu antibiyotik, bakteriyel artışı ve ishali azaltabilir.
- Lubiproston:
Lubiproston, dışkının geçişine yardımcı olmak için ince bağırsaktaki sıvı salımını artırabilir. Kabızlığı olan kadınlar için onaylanmıştır ancak, yalnızca diğer tedavilere yanıt vermeyen şiddetli semptomları olan kadınlar için reçete edilir.
- Linaklotit:
Linaklotit dışkıyı atmaya yardımcı olmak için ince bağırsaktaki sıvı salımını artırabilir. Linaklotit ishale neden olabilir, ancak ilacı yemekten 30 ila 60 dakika önce almak bu konuda yardımcı olabilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Alternatif tıp
Huzursuz bağırsak sendromu semptomlarının hafifletilmesinde alternatif tedavilerin rolü net değildir. Bu tedavilerden herhangi birine başlamadan önce, doktorunuza danışmalısınız. Alternatif tedaviler aşağıdakileri içerebilir:
- Akupunktur:
Araştırmacılar, akupunkturun huzursuz bağırsak sendromu olan insanlar için semptomları iyileştirmeye yardımcı olabileceğini bulmuşlardır.
- Nane ve nane yağı:
Nane, bağırsaklardaki düz kasları gevşeten doğal bir antispazmodiktir. Huzursuz bağırsak sendromu semptomlarında kısa süreli rahatlama sağlayabilir, ancak bütünüyle iyileşme sağlayamaz.
- Probiyotikler:
Probiyotikler, normalde bağırsaklarınızda yaşayan ve yoğurt gibi belirli yiyeceklerde bulunan iyi bakterilerdir. Son araştırmalar, bazı probiyotiklerin karın ağrısı, şişkinlik ve ishal gibi İBS semptomlarını hafifletebileceğini göstermektedir.
- Stres azaltma:
Yoga veya meditasyon stresi azaltmaya yardımcı olabilir.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromuna ne iyi gelir?
Öncelikle yediğiniz gıdaları ve gördüğünüz semptomları kaydettiğiniz bir günlük tutabilirsiniz. Bu yöntem, semptomlarınızın mevcut beslenme alışkanlıklarınızla ilişkili olup olmadığını öğrenmenize yardımcı olacaktır.
- Belirli bir yiyecek veya içeceğin rahatsızlığa neden olduğu netleşirse, bunun yardımcı olup olmadığını görmek için onu diyetinizden çıkarmayı deneyin. Örneğin, bazı insanlar baharatlı yiyeceklerin semptomlarını tetiklediğini görebilir. Belirtileriniz birkaç hafta sonra düzelmezse, yiyecekleri diyetinize geri ekleyebilirsiniz.
- Birçok yiyeceği diyetinizden çıkarırsanız, bazı önemli besinleri kaçırabilirsiniz. İhtiyacınız olan tüm besin değerlerini aldığınızdan emin olmak için, tecrübeli bir diyetisyenle konuşun.
- Her gün düzenli aralıklarla yemek yiyin. Gün boyunca eşit aralıklarla düzenlenmiş üç öğün ve bir ila iki ara öğün düzeninde yemek yemeye çalışın.
- Gece geç saatlerde yemekten kaçının.
- Herhangi bir anda fazla yememeye çalışın. Kendinizi rahat hissettiğinizde yiyin. Yemeğinizi yavaşça yemeye çalışın.
- Çalışma masanızda veya televizyonun önünde yemek yememeye çalışın.
- Gazdan kaçınmak için yiyecekleri iyice çiğneyin, sakız çiğnemekten ve gazlı içeceklerden kaçının
- Bol su ve sıvı tüketin. Her gün yaklaşık 1,5 ila 3 litre sıvı almayı hedefleyin. Kabızlığınız varsa, bol su tüketmek yardımcı olabilir. Yemekle birlikte çok miktarda sıvı tüketmek, semptomlarınızın kötüleşmesine neden oluyorsa, bunun yerine sıvılarınızı öğünler arasında içmeyi deneyin.
- Sizin için işe yarayan bir lif miktarı tüketin. Çok fazla veya çok az lif tüketimi, huzursuz bağırsak sendromu semptomlarını daha da kötüleştirebilir. Daha yüksek lifli bir diyetle besleniyorsanız, lif miktarını azaltmayı deneyin ve belirtilerinizin düzelip düzelmediğini gözlemleyin. Daha düşük lifli diyetle besleniyorsanız da lif alımınızı yavaşça artırmayı deneyin ve belirtilerinizin düzelip düzelmediğini gözlemleyin.
İki temel lif türü vardır:
- Çözünür lif, bağırsaktaki fazla suyu emer ve dışkıyı yumuşatır. Hem ishali hem de kabızlığı gidermeye yardımcı olabilir. Yulaf, yulaf kepeği, öğütülmüş keten tohumu ve pisilyum iyi çözünür lif kaynaklarıdır.
- Çözünmeyen lif, dışkıya hacim katar ve düzenli ve ağrısız bağırsak hareketlerine yardımcı olabilir. Buğday kepeği, kepekli tahıllar, tam buğday ekmeği, makarna gibi tam tahıllı ürünlerde ve esmer pirinçte bulunur. Bu yiyeceklerin semptomlarınızı kötüleştirdiğini fark ederseniz, tüketimin sınırlandırın ve bunun yerine çözünür lif içeren yiyecekleri tercih edin.
- Yüksek yağlı yiyeceklerden ve atıştırmalıklardan kaçının. Çok fazla yağ tüketmek, kramplara ve ishale neden olabilir. Gün içerisinde zeytinyağı, avokado, kuruyemiş gibi makul miktarda sağlıklı yağ içeren gıdalar tüketmek sağlıklı ve dengeli beslenmenin bir parçasıdır.
- Az yağlı yoğurt, yağsız et gibi daha az yağlı et ve süt ürünlerini ve fırınlama gibi daha az yağlı pişirme yöntemlerini seçin.
- Belirtilerinize göre kafein alımınızı ayarlayın. Kafein, ishali daha da kötüleştirebilecek şekilde sindirim yolunuzu etkileyebilir.
- Alkolü sınırlayın veya tüketiminden kaçının. Alkol, huzursuz bağırsak sendromu semptomlarını tetikleyebilecek şekilde, mide ve sindirim kanalını tahriş eder.
- FODMAP Diyeti hakkında daha fazla bilgi edinmek için bir diyetisyenle görüşün. Bu diyetin amacı, FODMAP gıdalarından hangisinin semptomlara neden olduğunu ve hangi miktarlarda almanız gerektiğini bulmanıza yardımcı olmaktır. Amaç, semptomlarınızın en iyi kontrolünü sağlayan en esnek ve çeşitli beslenme düzenini sağlamaktır.
Diğer hususlar:
- Laktoz intoleransı:
- Bazı insanlar, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan bir şeker olan laktozu sindiremezler. Buna laktoz intoleransı denir.
- Semptomlar şişkinlik, gaz, ağrı ve ishali içerir.
- Laktoz intoleransı olduğunuzu düşünüyorsanız, test yaptırmak için doktorunuzla konuşun.
- Çölyak hastalığı:
- Huzursuz bağırsak sendromu semptomları, çölyak hastalığı gibi diğer durumlara benzer olabilir. Ailenizde çölyak hastalığı öyküsü varsa veya sık sık ishal yaşıyorsanız, çölyak hastalığı için test yaptırmak için doktorunuza danışın.
- Çölyak hastalığı teşhisi konan kişiler için glütensiz diyet gereklidir. Çölyak hastalığınız yoksa huzursuz bağırsak sendromunu yönetmek için glutensiz diyet yapmanız önerilmemektedir.
Huzursuz (irritabl) bağırsak sendromu: Video
Kaynak ve ileri okuma:
- http://turkishfamilyphysician.com/
- https://www.mayoclinic.org/
- https://www.nhs.uk/
- https://www.webmd.com/
- https://medlineplus.gov/
- https://www.niddk.nih.gov/