O bahsettiğim önceki Fas seyahatinden hatırladığım Meknes, Fes yolunda otobüsün kısa bir süre bir bâbın (Arapçada kapı demektir) önünde, toz-toprak bir meydanda durduğu ve bizim ayak üstü soğuk birşeyler içtiğimiz durak noktasıydı. Sonra da Fese devam ettik. Neden Meknesi gezdirmediklerini bilmem. Halâ öyle mi, onu da bilmiyorum. Halbuki, Meknes en az Fes kadar ilginç bir kent.
Tarihi 8. yüzyıla kadar uzanıyor, Meknesin. Berberî Miknasa aşireti tarafından kurulduğundan, adını buradan alıyor. 9. yüzyılda Murâbıtlar tarafından ele geçiriliyor. Kurulan ilk kale ve yerleşimler daha sonra Muvahhidler tarafından yerle bir ediliyor ve yerine daha geniş bir alanı çevreleyen yeni kale yapılıyor. Arkasından Merinîler ve Wattasîler (bunlar da Berberî) Daha da ayrıntısına girmeyeceğim. Bölgenin, ama özellikle Fasın tarihi biraz karışık, fazla kafanızı karıştırmak istemiyorum. Aslında, okurken benim de kafam karıştı, zaten. Meknesten fotoğraf altları ile ayrılalım.
Bab Lala Awda. İşte, önceki seyahatimizde önünde durduğumuz kapı da buydu
Bu da Bab Mansour Adını, mimarı olan El-Mansourdan alıyor. İnşasında -daha sonra anlatacağım- antik Volubilis kentinden getirilen taşlar da kullanılmış. Bir söylentiye göre, kapının yapılmasını emreden Mulay İsmail, inşaat tamamlandıktan sonra gelip kapıyı incelemiş ve El-Mansoura Bunun daha iyisini yapamaz mıydın? diye sormuş. Soruya içerleyen El-Mansour da Evet demiş, yapabilirdim!. Mulay İsmail El-Mansourun bu pervasız cevabına daha da sinirlenip, onu cezalandırmış. Ancak bu iddiayı çürüten de tarihin yine kendisi: Mulay İsmail, kapının tamamlanmasından 5 yıl önce ölmüş, çünkü. Artık, hangisine inanırsanız
Büyük Caminin girişi
ve sebili
Bu da Büyük Caminin karşısındaki Bou Inania Medresesinin avlusu. En altta, duvar süslemelerindeki o inanılmaz el emeği-göz nuru işçiliğin detayını görüyorsunuz
Medinada kapılar
Medinanın sokaklarından
Mulay İsmailin türbesi
içerden
Tavan süslemesi
Gece Medina sokaklarından
O gece Meknesin meydanında, bir haftalık Ziraat Festivali kapsamında konser de vardı
Fasta kahve kültürü çok yaygın; tüm Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde olduğu gibi
Walili, Meknesin hemen kuzeyinde yer alan bir kent. Önemi, burada bulunan ve şimdiki adına esin kaynağı olmuş Volubilis antik kentinden geliyor. Volubilis, Roma İmparatorluğunun parlak dönemlerinde, Kuzey Afrikaya kadar genişlemesi sırasında, bölgeye verilen adıyla Mauretania Tingitana ülkesinin idari ve ticari merkezi olmuş önemli bir kent. M.S. 1 ilâ 3. yüzyıllar arasındaki Roma mevcudiyetinden sonra, Romalıların Berberi baskısından yılıp, çekilmelerinin ardından da bir müddet kullanılmış. Ancak, 4. yüzyılın sonlarına doğru meydana gelen büyük bir depremde de yerle bir olmuş. Kuzey Afrikada bulunan en iyi korunmuş(!) Roma kalıntısı olarak kabul ediliyor ve -tabii- UNESCO Dünya Mirası Listesinde bulunuyor.
Volubilisten kalanlar
Volubiliste, kalan birkaç mozaik, doğanın insafına bırakılmış vaziyette. Bunlardan bir tanesinin resmini koymak istedim; eşeğe ters binmiş bir akrobatı canlandırıyor. Bu size bir şey hatırlattı mı?
Volubilisten ayrılıp, Fese doğru devam ettim. Meknesten sonra, Feste -yeniden- görmek istediğim tek yer deri tabakhanelerinin olduğu bölge. Tabakhanelerin ortasında yer alan yıkama ve boyama çukurlarının fotoğraflarını çekmek istiyorum, sadece. Ama, hava bulutlu ve dolayısıyla, o rengârenk çukurların güzelliğini ortaya çıkaracak iyi ışık yok, maalesef. Tabakhaneleri çevreleyen onlarca 4-5 katlı eski bina dericiler tarafından mağaza olarak kullanılıyor. Önceden hatırladığım bir kafe vardı, çukurlara yukarıdan bakan. Onu önce bulamadım. Dericiler, çatılarına çıkıp fotoğraf çekme karşılığında para istiyorlar ki, -malûm- fotoğraf çekmek için para vermekten nefret ediyorum. Bir tanesinden rica ettim, kabul etti. Çatıdayken bana kafeyi de gösterdi ama, ben zaten fotoğrafları çekmiş bulundum.
Tabakhaneler ve boya çukurları
Medinadaki kapılardan
Ticaniya tarikatı kurucusu Sidi Ahmed Ticanî Camiinin cümle kapısı. İçeriye _Türk ve Müslüman olduğumu söylememe rağmen- fotoğraf çekmek için almadılar
Karauyin Camii ve Medresesinin avlusunda güneş saati
Akşam Feste kalmayacağım. Niyetim, Rif Dağlarını aşıp, Akdeniz sahiline inmek. Hedefim Al Hoceima. Guerciften kuzeye dönünce, Rif Dağlarının arasındaki bir vadiden (ama, yine de yüksekten) Akdenize doğru iniyorsunuz. Nadoru geçtikten biraz sonra, bu seyahatte ilk kez Akdenizi gördüm. Artık tanıdık sulara geldiğimize göre, bundan sonrası kolay demektir. Al Hoceimaya kadar, bizim Karadeniz sahillerindekine benzer bol virajlı ve iniş-çıkışlı yoldan gidiliyor. Manzara çok güzel! Riflerin yemyeşil doğasıyla, Akdenizin güzelim mavisi buluşuyor, dantel gibi kıyı çizgisinde. Akşam geç saatlerde, Al Hoceimaya girdim. Kısa bir araştırmadan sonra bulduğum bir otelde yattım, o gece.
Yolda, baharın renkleri
Akdenizi de gördük, sonunda
Chefchaouen
Ertesi gün, göz açtırmayan bir yağmur ve yoğun bir siste, daracık ve inanılmaz virajlı -kısmen de bozuk- bir yoldan Chefchaoufene gittim. Fasa gidip de, Chefchaoueni görmemek olmaz, bence. Bildiğimden midir? Hayır! Ben de görünce anladım. Sapa olduğu için hiçbir tur organizasyonu oraya götürmez, müşterilerini. Faslıların adlandırmasıyla Chaouen ismi, Berberî dilinde boynuz anlamına gelen ichawenden geliyormuş. Böyle adlandırılmasının sebebi de, şehrin arkasındaki iki dağın, keçi boynuzuna benzer görüntüsü.
Şehir, 1471de,İspanyadan kaçan Müslüman Berberî asıllılar (Moorlar) tarafından kurulmuş. İlk olarak, Mulay Ali Bin Musa Bin Raşid El Alaminin önderliğinde, Portekiz istilasına karşı yapılmış ve hala ayakta duran bir kale olarak yapılmış. Kale ve içi, orijinal haliyle günümüzde de ayakta duruyor. Moorlara daha sonra -yine- İspanyadan kaçan Yahudiler de katılmış. Chaouenin en önemli ve -bence- sevimli özelliği, mavi beyaz evleriyle, erkeklerin giydiği kukuletalı cüppeleri. Rif Dağlarındaki bütün yerleşim yerlerinde bu kukuletalı cüppelerle dolaşan erkekleri görüyorsunuz. Fasın diğer yerlerinde de aslında giyiliyor bu cüppeler ama, burada kukuletalar -neredeyse hep- başlarına çekilmiş oluyor insanların ve bu çok sevimli bir görüntü oluşturuluyor. Chaouenin bir diğer özelliği de, çevresinde bol bol Hint keneviri yetiştiriliyor olması. Dolayısıyla marihuana, yani esrar kullanımı da oldukça yaygın. Tabii, satışı da Eminim serbest değildir ama, hemen her yerde elinde sarma sigarayla dolaşanları görüyor, esrar dumanının kokusunu alıyorsunuz. 1920den, Fasın bağımsızlığını kazandığı 1956ya kadar İspanyolların egemenliğinde kalmış, Chaouen. O yüzden de, Fransızca (ve Arapça ve Berberîce) dışında, İspanyolca da konuşuluyor, Chaouende. Dik bir yamaca kurulmuş olan şehrin yüksek kısmında, kale girişlerinden birinin önündeki ufak meydana parkettim, Landoyu. ve hemen oradaki ufak bir otele yerleşip, kaleiçini gezdim, bol bol.
Chefchouen
Fasta pek alışılmamış 6-köşeli minaresiyle Büyük Cami
Chefchaouenin Medinasından (Eski Şehir) kareler
Gece sokaklar
Tanca, Sebta (Ceuta) ve Fası (Afrikayı) bitiriyoruz
Sabah erkenden kalktım. Parkettiğim meydanda Pazar kuruluyormuş; arabayı çekmem lâzım. Kahvelerden birinde acı kahve ve kruvasanla yaptığım kahvaltıdan sonra Tancaya doğru yola çıktım. 120km bir yolum var. Akşama ise Sebtada kalacağım; Fastaki, ya da Afrikadaki son gecem
Yıllarca çeşitli kültürlerin etkisinde ve ulusların yönetiminde kaldıktan sonra, 20. yüzyılın yarısını uluslar arası bir konseyin kontrolünde geçiren Tanca, uzunca bir süre Avrupanın jet sosyetesinin de gözdesi olmuş. Birçok ünlü yazar ve sanatçı yaşayıp geçmiş, Tancadan;ünlü Fransız ressam Henri Matisse gibi. 2. Dünya Savaşı ve sonrasındaki Soğuk Savaş döneminde birçok ülkenin gizli ajanlarının cirit attığı yermiş. Kaleiçinde hızlı bir tur ve kısa bir kahve molasından sonra ayrıldım, Tancadan.
Tanca Limanına bakan kolonyel binalar
Cervantes Tiyatrosu. Bir zamanlar tanınmış birçok sanatçı geçmiş, parlak zamanlarında. Şimdi ise, böyle metruk halde
Sebtaya girerken sınıra yaklaştım. Ne sınırı mı? Tabii İspanya sınırından bahsediyorum. Sebta, ya da İspanyolca adıyla Ceuta bir İspanya kenti. İspanyanın, İspanya Fası döneminden sonra elinde kalan, daha doğudaki Melilladan sonraki tek yer. Cebelitarık Boğazının her iki yakasında, böyle iki küçük nokta var; birisi Fasın kuzeyindeki bu Ceuta (ya da Sebta) kenti, diğeri de boğazın kuzey yakasında, İspanyanın güney ucundaki Gibraltar; o da İngiltereye bağlı. Ben kıtayı Ceutadan terketmek istiyorum. Avrupa kıtasına geçerken, feribottan indikten sonra bir de gümrük işlemleriyle uğraşmamak için. Ceutaya sınırı geçip de girince Avrupaya girmiş oluyorsunuz. Böylece, ertesi gün Avrupaya feribotla, sanki bizim Eskihisar-Topçular feribotuyla geçer gibi geçeceğim.
Ceutada ucuz bir otel bulmak neredeyse imkânsız. En azından, arabayla gezerek Park sorunu daha Avrupaya girmeden başladı. Saatlerce sokakları dolaştıktan sonra, seyahatimin -Buketle Demokratik Kongoda Lubumbashide kaldığımızdan sonraki- en pahalı oteline çaresiz yerleşiyorum; 75 Avro. Otele yerleşmeden önce, limandaki feribot iskelesinden, ertesi gün için biletimi de alıyorum. Sabah çok erken bir saati tercih etmedim, sıkışıklık olmasın diye; 11:30da kalkacak olandan aldım. İyi ki de öyle yapmışım. Sabah 8de uyanıp, rahat rahat kahvaltımı yaptım. Niyetim, arabayı otelin otoparkında bırakıp, feribot saatine kadar yürüyerek şehri dolaşmak. Resepsiyonda hesabı öderken bir an duvardaki saate gözüm ilişti; saat 11:00. Bir anda, Lonely Planetta yazan uyarıyı hatırladım; Dikkat! Ceutada İspanya saati uygulanır. Yani, Fas saatinden 2 saat ileri. Feribotun kalkmasına yarım saatten az bir zamanım kalmıştı. Önümdeki ailenin hesabı ödemesi ise uzadıkça uzuyor. Feribota 20 dakika kala otelden ayrılabildim. Neyse ki iskele çok yakın. ve neyse ki, bu mevsimde bu yönde çok yolcu yok. Feribota 10 arabadan azdı, benimle birlikte binen.
Ceutanın en kuzey ucu. Yukarıda Sebta Feneri
(Fas_120)
Desnarigado Kalesi ve önündeki top. Ufukta, sağda görünen karaltı ise -artık- Avrupa
Böylece Fası ve dolayısıyla da Afrikayı bitirdim. Beşinci ve son kıtama geçiyorum. Bundan sonrası kolay; artık evde sayılırım. Avrupada buluşmak üzere, sağlıcakla kalın.