Av. Hasan Sözmener
Yanlışı doğru zannetmek
Ceza kanununa göre, bir kişinin bir davranışı, yasa tarafından cezalandırılıyorsa, bu davranışa suç denmektedir. Ceza kanunu, suçu, belirtilen şekilde tarif etmektedir. Bu tarif ceza kanununa göre doğrudur ancak, ceza hukukuna göre doğru değildir. Bu nedenle suçları önlemekle ve işlenen suçları soruşturmakla görevli olan polis mensuplarına, suçun doğru tarifinin öğretilmesi gerekmektedir. Doğru tarif öğretilmelidir ki, halen yapılmakta olan bazı hataların yapılması önlenebilsin ve kişilerin bu konudaki şikayetleri son bulabilsin.
Doğru tarifi veriyorum. Bir kişinin bir davranışı yasa tarafından cezalandırılıyorsa ve aynı yasa veya başka bir yasa tarafından böyle bir davranış, cezalandırma dışı bırakılmıyorsa, bu davranışa suç denmektedir. Demek ki, bir davranışın bir yasa altında suç olarak tarif edilmiş olması yetmemekte, bu davranışın aynı zamanda hukuka aykırı olması yani hukuka uygun olmaması gerekmektedir.
Mesela, bir kişi, diğer bir kişiye karşı zor kullanırsa, bu davranış ceza kanununda suç olarak düzenlenmektedir ve böyle bir davranışta bulunan kişinin cezalandırılması gerekmektedir. Ceza yasası böyle emretmektedir. Halbuki bir başka yasa bazı hallerde bir kişinin, başka bir kişiye zor kullanmasına hak vermektedir. Zor kullanmaya hak verilen hallerden birisi şudur; Bir kişi, yasal hakkı olmaksızın bir taşınmaz mala girmeye çalışıyorsa veya yasal hakkı olmaksızın girdiği bir taşınmaz maldan çıkmayı red ediyorsa, böyle bir kişinin taşınmaz mala girişinin önlenebilmesi veya çıkışının sağlanabilmesi gayesi ile, böyle bir kişiye karşı, taşınmaz malı tasarruf eden kişinin makul bir zor kullanma hakkı vardır. Böyle bir durumda zor kullanmak bir suç teşkil etmemektedir. Görülebileceği gibi, zor kullanmak, ceza yasası altında suç olarak kabul edilirken, başka bir yasa, bazı zor kullanmalara hak vermekte ve zor kullanmayı suç olmaktan çıkartmaktadır.
Bana gelmekte olan şikayetlerden anladığım odur ki, polis mensuplarına, yalnızca, ceza yasasına ve suç düzenleyen yasalara ilişkin olarak eğitim veya bilgiler verilmekte, ancak, suç olarak düzenlenmiş olan davranışları suç olmaktan çıkarmakta olan diğer yasalar hakkında eğitim ve bilgiler verilmemektedir. Durum bu olunca da, karşımıza birçok hatalı uygulamalar, soruşturmalar ve ceza davaları çıkmaktadır. Belki de onlarca, yüzlerce kişi, aslında suç teşkil etmeyen davranışlarından dolayı haksız olarak suçlu bulunup mahkum edilmişlerdir.
Bu konuda tüm polis mensuplarının hatalı işler yaptıklarını iddia etmiyorum ancak, bu konuda hatırı sayılır sayıda şikayetler olduğunu ifade etmek istiyorum.
Önemli şikayetlerden birisi de, sözleşme yasası altında düzenlenmekte olan hapis hakkı konusunun pek bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. Bir taşınır mal, sahibi veya tasarruf edeni tarafından bir hizmet verilmek üzere bir kişiye verildiğinde, (örneğin, makiniste tamir için araba verilmesi gibi), hizmet vermiş olan kişi, hizmetinin karşılığını alıncaya kadar, bu taşınır malı iade etmemek ve onu hapsetmek hakkına sahiptir. Dolayısı ile, hapis hakkı kullanmakta olan kişi, herhangi bir suç işlememektedir. Hukuki durum bu olmakla birlikte, bazı polis mensuplarının, hapis hakkı kullanımına haksız olarak müdahale ettikleri gözlemlenmektedir.
Gelelim en önemli şikayet konusuna; zannederim bu konuda büyük uygulama hataları vardır. Ülkemizde taksitle araba satışları yaygın şekilde yapılmaktadır. Satıcıların çoğu, satış sözleşmesini yaptıkları anda arabaların tasarrufunu alıcılara devretmekte ancak, satış bedelinin tamamı ödeninceye kadar, arabaların devir işlemlerini yapmamaktadırlar. Bu bize göstermektedir ki, satıcılar bu şekilde davranarak, satışa konu arabaların mülkiyet haklarını kendilerinde tutmaktadırlar. Alıcılar taksitlerini aksattıklarında veya satış bedeline karşılık verdikleri çekler karşılıksız çıkmaya başlayınca da birçok satıcı, sattıkları arabaları geri istemekte ve fırsatını bulduklarında da, alıcıların izni olmadan arabaların tasarruflarını ele geçirmektedirler. Tasarrufu bu şekilde elden giden alıcılar ise, soluğu poliste almaktadırlar. Bu gibi hallerde, bazı polis karakollarında, satıcılar aleyhine, hırsızlık veya daha da ileri giderek soygun suçlarına ilişkin olarak soruşturmalar yapılmakta ve satıcılar bu suçlarla itham edilmektedirler. Kanaatimce bu uygulama oldukça yanlıştır. Hırsızlık suçunun oluşabilmesi için, hırsızın, mal sahibini, mülkiyet hakkından mahrum etmek amacı ile hareket etmesi gerekmektedir. Halbuki hırsızlık veya soygun suçu ile itham edilmekte olan satıcılar, kendi mülkiyetlerine ait arabaları ele geçirmektedirler. Bu nedenle bu durumda olan satıcıların hırsızlık veya soygun suçu işlemelerine olanak yoktur.
Polis mensuplarına diğer bir tavsiyem, suç teşkil etmeyen hukuki işlemlere karışmamalarıdır. Gelmekte olan şikayetlere göre, arkadaşlık, ahbaplık veya başka nedenlerle bazı polis mensuplarının statülerini suistimal ettikleri anlaşılmaktadır. Yani polisi ilgilendirmeyen konulara korkutmak veya tehdit etmek veya baskı oluşturmak gayesi ile müdahale eden polisler bulunmaktadır.
Şikayet konusu olan hususların birçoğunun, yanlışı doğru zannetmekten kaynaklandığı da bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. En zor işlerden birisi de, yanlışı, doğru kabul eden birisine bildiğinin yanlış olduğunu anlatmaktır. Bu durumdaki bir kişiye doğruyu anlatmaya çalıştığınızda, büyük bir cehaletle, saldırı ile ve dirençle karşı karşıya kalırsınız.