Hepatit D, hepatit delta virüsünün (HDV) neden olduğu bir karaciğer hastalığıdır. HDV, yalnızca hepatit B virüsü (HBV) ile enfekte olan kişilere bulaşabildiği için “uydu virüsü” veya “eksik virüs” olarak bilinir.
Haber Merkezi / HDV enfeksiyonu olan hastalarda akut bir ko-enfeksiyon (HBV ile aynı anda keşfedilen bir enfeksiyon) veya yeni veya “süper enfeksiyon” (zaten HBV ile enfekte olmuş bir hasta daha sonra HDV kaptığında) olabilir. Her iki enfeksiyon türü de kronik, uzun süreli bir hastalığa neden olabilir. Başlangıç yaşı doğumda anneden çocuğa bulaşma (nadir) yoluyla ortaya çıkabilir ve daha da önemlisi yetişkinlikte enfeksiyon yoluyla ortaya çıkabilir.
Kronik HDV, viral hepatitin (viral enfeksiyona bağlı karaciğer iltihabı) en şiddetli formlarından biridir ve tek başına kronik HBV enfeksiyonuna sahip olmaktan daha ciddi karaciğer hastalığına neden olur. Kronik HDV aynı zamanda karaciğer hastalığının daha hızlı ilerlemesi, daha yüksek karaciğer kanseri riski ve halihazırda siroz (son dönem karaciğer hastalığı), karaciğer yetmezliği, karaciğer nakli ve ölüm gelişmiş hastalarda karaciğer komplikasyonlarının erken gelişimi ile de ilişkilidir.
HDV’nin doğru prevalansı, hem yurt içinde hem de küresel olarak bu hastalık için yetersiz farkındalık ve testlerin mevcut olması nedeniyle bilinmemektedir. Bununla birlikte, son araştırmalar, HDV prevalansının dünya çapında etkilenen 12 ila 74 milyon kişi arasında değiştiğini ve muhtemelen kronik HBV enfeksiyonu olan hastaların %5-10’unu etkilediğini tahmin etmektedir.
Bu, HDV prevalansının doğru bir tahminini formüle etmek ve hangi bireylerin HDV enfeksiyonu açısından en büyük risk altında olduğunu anlamak için daha fazla araştırma ve veriye olan ihtiyacı vurgulamaktadır.
Daha önce belirtildiği gibi HDV, ko-enfeksiyon veya süperenfeksiyon olarak ortaya çıkabilir. Ko-enfeksiyon, bir kişinin aynı anda hem HBV hem de HDV ile enfekte olması durumunda ortaya çıkar; bu genellikle süperenfeksiyondan daha az yaygındır. Süperenfeksiyon, halihazırda HBV ile enfekte olan bir kişinin HDV enfeksiyonuna yakalanması durumunda ortaya çıkar. Başlangıç yaşı, enfeksiyonun doğumda anneden çocuğa bulaşma yoluyla alınmasından, yetişkinlikte aşağıda ayrıntıları verilen farklı enfeksiyon yollarıyla edinilmesine kadar değişebilir.
HDV enfeksiyonu aniden ortaya çıkabilir ve düzelebilir (akut hastalık) veya uzun süreli bir hastalığa (kronik hastalık) dönüşebilir. Akut HDV enfeksiyonunun belirti ve semptomları tipik olarak ilk enfeksiyondan 3-7 hafta sonra ortaya çıkar ve diğer akut viral hepatit enfeksiyonu türlerinde görülen semptomlardan ayırt edilemez. Bu semptomların bazıları ateş, yorgunluk, iştahsızlık, bulantı, kusma, karın ağrısı, koyu renkli idrar, kil renkli bağırsak hareketleri, eklem ağrısı ve sarılıktır.
Bu semptomlar bazı durumlarda karaciğer yetmezliğine ve ölüme kadar ilerleyebilir veya düzelip kronik bir enfeksiyona dönüşebilir. Kronik HDV enfeksiyonu ise kronik HBV’li hastalarda hastalığın ilerlemesini hızlandırır, bu da sirozun, karaciğer kanserinin ve karaciğer dekompansasyonunun daha erken gelişmesine yol açar. HDV enfeksiyonuna yakalanan kronik HBV’li bir kişinin virüsü kendiliğinden temizleme şansı çok düşüktür ve HDV ile enfekte hastaların %80’inden fazlasında süperenfeksiyon olarak kronik HDV enfeksiyonu gelişecektir.
Hepatit D, kusurlu replikasyon süreçlerine sahip benzersiz bir virüs olan HDV’den kaynaklanır. Diğer virüsler gibi çoğalamadığı için hayatta kalabilmesi ve çoğalabilmesi için kronik HBV ile birlikte enfeksiyona ihtiyacı vardır. HDV, tek sarmallı bir RNA virüsüdür ve yalnızca 2 proteini kodlar (HDV büyük ve küçük antijen). Daha önce belirtildiği gibi, eşzamanlı HBV-HDV ko-enfeksiyonu olarak veya daha yaygın olarak altta yatan kronik HBV’si olan hastalarda bir HDV süperenfeksiyonu olarak ortaya çıkabilir.
HDV’nin her biri 2-4 alt tipten oluşan 8 farklı genetik profili (genotipi) vardır. Genotip 1 dünya çapında en yaygın olanıdır ve ağırlıklı olarak Avrupa ve Kuzey Amerika’da görülür. Genotip 2 daha çok Asya ve Ortadoğu’da görülüyor. Genotip 3 çoğunlukla Amazon Havzasında görülür. Genotip 4 Tayvan, Çin ve Japonya’da görülüyor. Genotip 5-8 çoğunlukla Afrika’da görülüyor, ancak bazı çalışmalar yeni göç modelleriyle Avrupa bölgelerinde 5-7 genotiplerinin varlığını bildiriyor.
HDV’nin tespiti ve tanısı, kan örneklerinin laboratuvar testlerine dayanmaktadır. Amerikan Karaciğer Hastalıkları Araştırma Derneği’nin (AASLD) önerileri, yüksek risk altındaki kronik HBV hastalarında HDV’nin total antikor testiyle test edilmesini önermektedir. Yüksek risk unsurlarından biri, Batı Afrika, Afrika boynuzu, Orta ve Kuzey Asya, Moğolistan, Pakistan, Japonya, Tayvan, Kiribati, Nauru ve Orta Doğu bölgesi gibi viral hepatit prevalansının yüksek olduğu bölgelerde doğan bireyleri içeren konumdur.
Doğu Akdeniz bölgeleri, Türkiye, Amazon Havzası ve Grönland. Diğer yüksek riskli kişiler, damar içi madde kullanan kişiler, erkeklerle seks yapan erkekler, HIV veya hepatit C ko-enfeksiyonu olan kişiler, cinsel yolla bulaşan hastalıklar açısından risk altında olan kişiler ve HBV DNA düzeyleri düşük olmasına rağmen karaciğer enzimleri yüksek olan hastalardır. Hepatit B Vakfı, risk bazlı testlerin başarısızlıkla sonuçlanması ve viral hepatitin ortadan kaldırılmasına yardımcı olacak risk bazlı testlerin desteklenmesini destekleyen hakemli referansların bulunmaması nedeniyle tüm HBsAg+ hastalarında HDV testi yapılmasını önermektedir.
HDV tedavisinin amacı, HDV replikasyonunu baskılamak ve hastalığın ilerlemesi, siroz ve karaciğer kanseri riskini azaltmaya yardımcı olan alanin aminotransferaz seviyelerini normalleştirmektir. HDV’nin tedavisi için şu anda FDA onaylı tedaviler bulunmamakla birlikte, interferon bazlı tedaviler (yakındaki hücrelerin antiviral savunmalarını artırmasına neden olmak için sinyal proteinlerini kullanan) kullanılmıştır.
Peginterferon-alfa-2a (PEGASYS), HDV için en sık kullanılan interferon tedavisidir. Bununla birlikte, bu tedavinin etkinliği sınırlıdır; tedavi edilen hastaların yalnızca yaklaşık %40’ında tedavinin tamamlanmasından sonraki 24 haftada saptanamayan HDV RNA elde edilmiştir. Takip verileri, tedavi edilen hastaların yalnızca %12’sinde tedaviden 4 yıl sonra HDV’nin sürekli baskılandığını gösterdi. HDV RNA’nın baskılanmasının sağlanması, alanin aminotransferazın normalleştirilmesi olasılığının artmasıyla ilişkilidir.
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), HDV’yi tedavi etmek için bir giriş inhibitörü olan bulevirtidi (Hepcludex) onayladı ve Avrupa Birliği ve Rusya’daki birçok ülkede mevcut. HDV için daha yeni ve daha etkili tedavilere acil olarak karşılanmamış bir ihtiyaç vardır. Tüm HDV hastalarının altta yatan kronik HBV enfeksiyonu olduğu göz önüne alındığında, HBV DNA’sını baskılayacak şekilde HBV tedavileri de uygulanmalıdır.