Zaman geçtikçe, uzman beyinler, insan davranışlarının gerçekliğini ve insan zihninin iç işleyişini ortaya çıkarmak için kapsamlı araştırmalar yaptı. İşte seçkin psikologların birkaç örneği ve mesleki başarılarının kısa açıklamaları:
Ivan Pavlov: Pavlov, 1906’da klasik koşullandırma kavramını geliştirmesiyle tanınır. Bu, yalnızca bir uyaran mevcut olsa bile, bir kişiden belirli bir yanıt elde etmek için çevresel bir uyarıcı ve doğal olarak oluşan bir uyarıcı kullanan bir öğrenme sürecidir.
Carl Jung: Jung, kariyeri boyunca çok sayıda mesleki başarı elde etti, ancak büyük ölçüde, kişiliklerdeki farklılıkları tartıştığı ve bilinçdışı zihni çalıştığı analitik psikolojiyi kurmasıyla tanınıyor.
Jean Piaget: Piaget kariyerini çocuklarda bilişsel psikoloji okuyarak geçirdi. En iyi bilişsel gelişimin dört aşamasını tanımlamasıyla tanınır, bir çocuğun düşünmesi ve muhakeme etmesi gereken toplam kapasiteyi belirlemeye yardımcı olmak için kullanılan bir teoridir.
Carl Rogers: Rogers, bir kişiyi kendisi yapan algıları ve inançları içeren benlik çalışması yoluyla birçok hümanist psikoloji teorisinin bulunmasına yardımcı oldu.
Abraham Maslow: Maslow’un en önde gelen teorisi, insan motivasyonunun incelenmesi odaklanıyor. Bu çalışma aracılığıyla, temelde insanların mutlu olmak için karşılaması gereken beş ihtiyacın bir listesi olan bir “ihtiyaçlar hiyerarşisi” tanımladı.
Psikoloji Biliminin Alt Dalları
Psikoloji bilimi oldukça geniş bir bilim alanıdır. Bu nedenle süreç içerisinde bu alan özelleştirilmiş ve inceleme alanına göre detaylı ve kapsamlı bir biçimde sınıflandırılmıştır.
- Klinik Psikologlar: Psikolojik bozukluğu olan bireylerin yaşamın şartlarına uyum sağlamasına yardımcı olur.
- Danışmanlık Psikologları: Uyum sorunları olan bireylere yardımcı olur.
- Okul Psikologları: Okulda öğrenmelerine müdahale eden sorunları olan öğrencileri belirler ve onlara yardımcı olur.
- Eğitim Psikologları: Bir bireyden ziyade bir okul için ders planlama ve öğretim yöntemlerine odaklanarak öğrenmeyi kolaylaştırır.
- Gelişim Psikologları: Bir yaşam süresi boyunca meydana gelen fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal değişiklikleri inceler.
- Kişilik Psikologları: İnsan özelliklerini tanımlar, ölçer ve insan düşünce süreçleri, duyguları ve davranışları üzerindeki etkileri belirler.
- Sosyal Psikologlar: Sosyal durumlarda bireylerin düşüncelerinin, duygularının ve davranışlarının doğası ve nedenleri ile ilgilenir.
- Çevre Psikologları: İnsanların ve çevrenin birbirlerini etkileme yollarını inceler.
- Deneysel Psikologlar: Sinir sistemi, duyu ve algılama, öğrenme ve hafıza gibi temel süreçlerde uzmanlaşmıştır.
- Endüstriyel Psikologlar: İnsanlar ve iş arasındaki ilişkileri konu alır.
- Örgütsel Psikolog: İşletmeler gibi kuruluşlardaki insanların davranışlarını inceler.
- İnsan Faktörü Psikologları: Teknik sistemleri daha kullanıcı dostu hale getirir.
- Tüketici Psikologları: Davranışlarını tahmin etmek ve etkilemek için alışveriş yapanların davranışlarını inceler.
- Sağlık Psikologları: Stresin sağlık sorunları üzerindeki etkilerini inceler.
- Adli Psikologlar: Psikoloji biliminin ceza adalet sistemine uygular.
- Spor Psikologları: Sporcuların kalabalığa değil performanslarına odaklanmalarına yardımcı olur.
Psikolojide Perspektifler
Davranışsal bakış açısı, çevresel etkilerin davranışı belirlediği ve psikolojinin kendisini gözlemlenebilir davranış çalışmasıyla sınırlaması gerektiği inancıdır. Öğrenme ilkelerinin sistematik uygulamasını içeren bir terapi türü olan davranış terapisine yol açmıştır.
- Biyolojik: Bir yandan beynin işleyişi, endokrin sistemi, kalıtım, diğer yandan davranış ve zihinsel süreçler gibi biyolojik süreçler ve yapılar arasındaki bağlantıların doğasını anlamaya çalışan psikoloji yaklaşımı.
- Bilişsel: Duyum ve algılama, hafıza, zeka, dil, düşünce ve problem çözme gibi zihinsel süreçlerle ilgilidir.
1950’lerde, hümanist psikoloji olarak bilinen alanda başka bir güç öne çıkmaya başladı. Hümanist psikoloji, özgür irade ve bilinçli seçimin insan deneyiminin temel yönleri olduğuna inanan psikoloji bilimidir. Hümanist bakış açısı, bu deneyimler öznel olsa ve doğrudan gözlemlenip bilimsel olarak ölçülemese bile, psikolojinin bilinçli deneyimlere odaklanması gerektiğine inanır.
- Hümanist-Varoluşsal: Öznel deneyimlerin rolüne vurgu yapar. Hümanizm, insanın kendini gerçekleştirme kapasitesini ve bilinç, öz farkındalık ve karar vermenin merkezi rollerini vurgular. Varoluşçuluk, insanları seçmekte özgür ve etik davranışı seçmekten sorumlu olarak görür.
- Psikodinamik: Günümüzün karmaşık dünyasında kendilerine neoanalist demektedirler. Karen Horney ve Erik Erikson bilinçsiz sürece daha az, bilinçli seçim ve özyönetim üzerine daha çok odaklandılar. Davranışın bilinçsiz cinsel veya saldırgan dürtüler ile bu tehdit edici materyali bilinçten uzak tutmaya çalışan karşıt güçler arasındaki mücadeleden etkilendiği görüşünü savunur.
- Sosyal Bilişsel kuramcılar: Davranışın açıklamasında ve tahmininde bilişsel faktörleri içeren davranışçı gelenekte bir psikoloji dalıdır. Kişiliğin sadece öğrenilmiş davranışları değil, aynı zamanda bireylerin kendileri ve çevrelerindeki dünya hakkında düşünme yollarını da içerdiğine inanırlar.
- Sosyokültürel: Etnik köken, cinsiyet, kültür ve sosyoekonomik durumun davranış ve zihinsel süreçlerdeki rollerine odaklanan görüştür.
- Fizyolojik bakış açısı: Biyolojik süreçler ve davranış arasındaki ilişkilere odaklanan psikoloji çalışmasına bir yaklaşımdır.
- Evrimsel psikoloji, davranışı şekillendirmede evrimsel süreçlerin rolüne odaklanan bir alandır.
- Pozitif psikoloji, zayıflıklar ve eksikliklerden ziyade insan erdemlerinin ve varlıklarının incelenmesini vurgulayan, psikoloji içinde çağdaş bir harekettir.
Psikolojiye Konu Olan Hastalıklar
Ruhsal bozukluklar, yaşamın birçok alanını etkileyen davranışsal veya psikolojik semptom kalıplarıdır. Bu rahatsızlıklar, belirtileri gösteren kişi için sıkıntı yaratır. Psikoloji bu sorunları, nedenlerini ve tedavilerini araştırır.
- Öfke
- Kaygı ve panik atak
- Bipolar bozukluk
- Vücut dismorfik bozukluk
- Borderline kişilik bozukluğu
- Depresyon
- Ayrışma ve disosiyatif bozukluklar
- Uyuşturucular – keyif verici uyuşturucular ve alkol
- Yeme sorunları
- Sesler duymak
- İstifçilik
- Hipomani ve mani
- Yalnızlık
- Ruh sağlığı sorunları
- Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
- Panik ataklar
- Paranoya
- Kişilik bozuklukları
- Fobiler
- Doğum sonrası depresyon ve perinatal ruh sağlığı
- Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
- Premenstrüel disforik bozukluk
- Psikoz
- Şizoafektif bozukluk
- Şizofreni
- Mevsimsel duygudurum bozukluğu
- Benlik saygısı
- Kendi kendine zarar vermek
- Uyku problemleri
- Stres
- İntihar duyguları
- Geç diskinezi
- Travmalar psikoloji bilimi kapsamında değerlendirilen ve gerek ilaç tedavisi gerekse terapi gibi uygulamalı seçeneklerle tedavi edilen hastalıklardır.