Müzik, özgürlük ruhunu yakaladığında herhangi bir sınırı aşabilir. 1961’de, Komünist Doğu Almanya, Berlin’de bir duvar inşa etti ve kendini Batı’dan sızdırmaya çalıştı. Ancak yeni araştırmalar, somut dikenli tellerin ve gizli polis Stasi’nin gösterdiği büyük gayreti, baştan çıkarıcı rock and roll ve punk’ı susturmamada başarısız olduğunu gösteriyor.
Beatlemania’nın 1960’lı yıllarda yükselişi, Alman Demokratik Cumhuriyeti (GDR) genel başkanı Walter Ulbricht’e sert bir yanıt verdi.
“Batı’dan gelen tüm çöpleri gerçekten kendi monotonluğuyla kopyalamak zorunda mıyız? Evet, evet, evet,” diye konuştu Komünist Partisi sadıklarına yaptığı yoğun konuşmalardan biri.
Doğu Alman gizli polisinin Stasi arşivlerini araştıran BStU’nun üst düzey bir figürü olan Dagmar Hovestaedt, 70 yaşındaydı ve bazı yönlerden yorumları Batının birçok politikacısından farklı değildi.
“Yaşlı nesiller, savaş kuşak, gençlerin yaptığı şeyden öfkeliydi” diyor.
Fakat Doğu Almanya liderleri için çok daha fazlası tehlikede idi. Batı müziğine olan sevginin Batı siyasetine aşık olmasından korkuyorlardı. Böylece umutsuzca “kendi serin gençlik kültürü versiyonunu” geliştirmeye çalışıyorlardı.
Lipsi, rock and roll dansının yükselişini önleme girişimi gibi devlet planlı dans adımları vardı. Ayrıca partilerde ne kadar çok Batı müziğinin oynatılabileceğini kısıtlayan gülünç ve göz ardı edilen bir kota sistemi vardı. Ancak “bir gençlik kültürü düzenleyemezsiniz” diyor Hovestaedt. “Nasıl işlediği böyle değil.”
Bu nedenle, birçok Doğu Alman genç radyosuna yapışmış kaldı, Batılı istasyonların verdiği en son melodileri yakalamaya çalıştı ve Stasi, onları durdurmak için elinden geleni yaptı.
Daha fazlasını bul
- BBC Dünya Hizmetinde Ekstra Müzik Üzerinde Sallanan Dinleyin
- İletim süreleri için burayı tıklayın veya çevrimiçi olarak daha sonra yetişmek için burayı tıklayın
GDR paranoyasını müzikle sembolize eden bir hikaye varsa ve orada genç bir müzik hayranı olmanın trajedisi – bu hiç gerçekleşmemiş bir Rolling Stones konserinin hikayesidir.
Her şey 1969’da, bir DJ tarafından Batı Berlin’de bulunan RIAS radyo istasyonunda çok fazla yorum yapılmaksızın başladı, ancak Berlin Duvarı’nın diğer tarafında çok şey dinledi. Girişimci Axel Springer’in Batı’da, Duvar’ın hemen yanında inşa ettiği yeni yayınevi Stones’un çatısında yer aldığı bir konser düzenlediğini, böylece Doğu’cuların da gelip dinleyebileceğini düşünün.
Doğu Almanya’da DJ fikri hızla söylenti haline gelmiş ve daha sonra yaygın olarak inanılmıştır. Binlerce genç Doğu Alman, Taşların gerçekten çalacağına kendilerini ikna etti. Dahası, aynı gün yöneticileri, Doğu Almanya’da DDR’nin kuruluşunun 20. yıldönümü kutlamaları için bir kutlama günü planlıyorlardı.
Stasi arasında panik deyin. Springer’den nefret ediyorlardı – kapitalist bir ogre, gençleri komünist inançtan uzaklaştırmak için eğildi. Zamandan dosyalar Doğu Alman kasabalarında yollarda dökülen slogan fotoğrafları Stones taraftarlarına Berlin’e gelmesini söylüyor ve Stasi’nin yıkıcı sloganlaşanları nasıl izlediğini ve tuttuğunu ayrıntılı olarak bildiriyor.
Fakat yüzlerce kişi yine de Berlin’e gelmişti. 1969’da beklediği Springer binasının tam karşısındaki aynı yerde Eckart Mann ile tanıştım. Söylentiyi duymuş ve “Stones, burada oynuyor” diye düşündü. Vay be, vay be, vay be !”
Aslında, Taşlar hiç ortaya çıkmadı, ancak DDR makamları yaptı. Kalabalık Brandenburg Kapısı’na doğru ilerledikçe polisler geldi ve Mann dövüldü ve tutuklandı.
“Anti sosyalist unsur” olduklarından hüküm giymişti. Dosyalarında, Stasi’nin başındaki Erich Mielke’nin davasıyla kişisel olarak ilgilendiğini keşfettim. Mann’a iki yıl hapishane verildi, ardından ailesinden uzaklaşıp batıya gönderildi.
“Hapishane ne gibiydi?” Soruyorum. Omuzlu silkti. “Tamam değil, ama ne yapabilirim?” diyor. Ve bu nedenle bir gence, onun müzik sevgisinden dolayı acı bir fiyat ödedi.
Bu tür acımasız misilleme, tüm Doğu Doğu Almanlarını Batı’nın “emperyalist” melodilerine dalıp caydırmak içindir.
Ancak, Batı müziğine açlık büyük şehirlerden uzun mesafelerle ulaştı.
Başka bir genç olan Alexander Kuehne, Berlin’den uzak köy saatlerinde hayatına daha fazla müzik getirmek için çaresiz kaldı. En yeni Batı belgelerini elde etmek için ne dersiniz? Emeklilerin – devletin hayati gözükmemesi – DDR rejimi tarafından Batı’yı ziyaret etmesine izin verildiğinde, büyükannesinin alışveriş listelerini verecekti. Çok iyi gitmedi. Clash’i yanlış okumuş ve Johnny Cash ile geri döndü – bu “büyük kabusu” hatırladığında Alexander’ın yüzündeki acıyı hala görebilirsiniz.
Bunun yerine köyünü önemli bir müzik mekanına çevirmeye karar verdi.
Büyük bir demiryolu kavşağının yakınında olmak oldu ve köy pubının arkasındaki oda için her türlü müzik hayranını ve grubunu ikna etmişti.
“Burası, Doğu Almanya’nın en büyük partilerini yaptığımız yer” dedi. Bana gösteriyor. Biyasetteki çiftçiler, yüzlerce Yeni Dalga taraftarı veya Glamrocker yüzünden binlerce kişi tarafından şaşkına döneceklerdi. Polis yönetmeliklerine göre sadece 100 kişilik bir salona kadar 1000 paketleme yapıldı.
Çok uzak olduğu için polis ve Stasi, Alexander’ın tutuklandığı, bir polis karakoluna götürüldüğü ve Stasi’nin ertesi gün onun için geleceklerini söylediği durumlar haricinde, bu büyük toplantılara tepki vermekte yavaştı. “Çok korktum” diyor.
Neyse ki annesi bir zamanlar yerel polis memuruna öğretmişti. Oğlunu serbest bırakmasını emretti ve sonra geldiğinde Stasi ile ilgileniyordu. Oğluna tam olarak ne olduğunu asla söylememişti. Sessiz hayranlıkla, “O benim kahramanım” diyor artık.
Ancak büyük şehirlerde Stasi’nin baskısı, “yıkıcı” ve “anti-sosyal” olarak görülen müzik hayranları üzerinde acımasızdı.
1980’lerin başında Doğu Berlin’i ziyaret ederek, sokaklarda bir kaç punk görerek ve rejimin sizi sosyalist bir gençlik grubu üniforması ile geçitlemesini istediğinde, eğik kıyafetler, emniyet pimleri ve dikenli saçları cesur gibi düşünmeniz gerektiğini hatırlıyorum.
Ancak gizli polis, punk gibi bir şeyi nasıl ele alabilir ya da anlayabilirdi? Arşivler, kuruluşun patronu Erich Mielke’nin beynini – ve dilini – punklar ve ağır metal hayranları gibi son derece şaşırtıcı kavramların etrafında almaya çalıştığı Stasi toplantılarının kayıtlarını içeriyor.
Jürgen Breski’yi izlemeyi başardım, ardından bir Stasi subayı punk sahnesini izlemek ve sızdırmak için emir verdi. Şehrin merkezindeki restoranın gizli bir köşesinde buluşmayı ve patronlarının onun yapmasını istediğini söylemeyi kabul etti.
“Halka bir tür sosyalist yaşam tarzı getirmek istediler, bu yüzden buna ait olmayan her şeyle savaşmaya çalıştık” diyor. “Amacı, sahneyi genişlettikçe ‘sahneyi kontrol etmek, çok iyi tanınmamasını durdurmaktı.’
Sonunda Stasi, her zaman yaptığı şeyi yaptı -Mümkün olduğunca çok bilgi sahibi olarak can verdi.
Zorunlu askerlik için yasadışı grup üyeleri çağırmak ve onları ülkenin farklı yerlerine göndermek dahil olmak üzere diğer taktikler. Breski, “Ansızın grubun müzisyeni yoktu” diyor.
Fakat birçoğu direne kararlıydı. Punk grubu Zerfall’ın Dirk Kalinowski bana Stasi’nin kendisine ve grubuna nasıl baskı uyguladığını anlattı.
Onlara barınak sağlayan bir Berlin kilisesi ile olağanüstü bir ittifak sayesinde sanatçı olarak kurtuldular. GDR yetkilileri, çoğunlukla acımasızdı, doğrudan kilise faaliyetlerine müdahale ederek uluslararası dikkati çekmeye dikkat ediyorlardı.
Dediğine göre kilise, “korunan alan” idi.
“Kapının önüne geldiğinde ya da gittiğin gibi seni tutuklayabilirlerdi … Ama burada içeride güvende oldun.”
Bu nedenle, devlet tarafından normal konserlerden men edilen grubunun Protestan kiliselerinin hizmetlerinin ortasında gerçekleşmesi mümkün oldu. Papaz durup … ve daha yaşlı cemaatinden biraz farklı şeyler dinlemesini isteyecekti.
“Bu deliydi,” diye hatırlıyor Kalinowski. “Öncü olarak, cemaatin yüzlerine tam şok verenlerini görebiliyordum, geri atılmış olanlar hemen sıçrayan çocuklardı. Asla unutmayacağım – yaşlı bir çift kulaklarını örttü Ve sonra dışarı çıktı. ”
İngiliz müzik yapımcısı Mark Reeder, bir konser yapmak için Berlin Duvarı boyunca bir Batı Alman punk grubu Die Toten Hosen’i kaçırmayı başardığında, bir kilise başka bir olağanüstü konser düzenledi.
“Arkadaşlarımma,” Yakalanırsam ülkemden atılırım, yakalandıysanız hayatınızın değişeceğini, çünkü devletin düşmanları olarak sınıflandırılacaksınız “dedi Reeder. “Onlar yine de yapacağız umurumda değil” dedi. ”
Die Toten Hosen’in kurşun şarkıcısı Campino, grubun Batı ve Doğu Berlin arasındaki sınır kontrollerini geçmek için nasıl kılık değiştirdiğini hatırlıyor. “Saçlarımızı tarayıp uygun kıyafetler giymek zorunda kaldık.” Onları tanıdıklarında Doğu Alman makamlarının neden onları durduracaklarını biliyordu. “Punk rock Doğu’da resmi olarak mevcut değildi, virüsün herhangi bir biçimde yayılmasını istemiyorlardı.”
Doğu Berlin kilisesinde gizli konserine yalnızca 25 yaş civarında gelebilir. Ama “odada bulunan herkes bunun çok özel bir şey olduğunu ve belki bir daha asla olmamasını biliyor”.
Doğu Doğu Almanların kendi rejimlerinin yarattığı baskıya rağmen – ya da belki de – nedeniyle kültür alanlarını yaratma biçiminden çok etkilendiler.
“Bir çeşit gurur ve inançları var” dediler: “Batıda en iyi giysiler, moda, bütün bu şeyler var, fakat dostluğumuz var ve biz birbirimize yardım ediyoruz, biz de birbirimize yardım ediyoruz. Yüzeysel değil, “diyor.
Dostlukları “yanlış anlamış her şey için daha büyük bir bedel ödenmesi gerektiği için” daha fazla ifade ediyordu.
Ve bu yüzden bu şaşırtıcı müzik hayatı, birkaç yabancı tarafından fark edilen bir tür özgürlük için soundtrack’ü mümkün kıldı. Evet, rejimler her türlü kısıtlamayı uygulayabilir. Fakat yine de müzik hayranları, komünist yönetime tabi Avrupa’da benzersiz bir zihniyet olan boş alanlar yarattı.
1980’lerin ortalarından itibaren, Moskova’da yeni bir lider olarak, Mikhail Gorbaçov, Doğu Almanya’daki Sovyet kavramasını gevşetmeye başladı; Batılı müzik, Berlin Duvarı’nın etrafında yankılandı.
1987’de David Bowie’nin Batı tarafında Wall’ın yanında bir konser çaldıklarından daha az rakam var – Bowie, Berlin’de yaşayan, gerçeküstü Soğuk Savaş atmosferini ve müzik enerjisini iyi bilen küresel bir yıldızdı. Ve Doğu’dan gelen hayranlar, denemek ve dinlemek için Duvara yakın toplandı.
Göreceli olarak genç Doğu Berlin polis şefi Dieter Dietze için, bu, profesyonel ve kişisel bir ikilem yarattı. 1969’da Rolling Stones’u duymayı umut edenlere karşı olan gibi acımasız bir polisin tepkisinin karşı üretken olacağını biliyordu. Ve bir zamanlar bir grupta oynayan kaya gibi kendisi gibi, genç hayranlarla çok fazla sempati duyduğunu söyledi. Ancak DDR patronları, her şeyden önce emir istedi.
“Bana göre bu müzik, rock müziği genç insanlardı, bunu genç insanlara inkar etmenin hiçbir yolu yoktu, ben de birkaç tane başkası tartışmaya başladı – neden böyle bir şey yapmıyorum? ” diyor.
GDR yetkilileri, Bob Dylan ve 1988’de Bruce Springsteen’i de içeren global süper yıldızlar tarafından kendi topraklarında konser vermek için ikna edildi. Genç nesli rahatlatmak için emniyet supabı kastedildi. Ancak konserler yeni bir özgürlük ruhu geliştirdi.
Dagmar Hovestaedt, “insan haklarına, seyahatlere ve kendinizi ifade etmeye yönelik talepler için bir araya geldi Bruce Springsteen’in konserleri,” ABD’de doğan 100.000 genç Doğu Alman’yı söylüyorlar “diyor.
Halbuki Rolling Stones taraftarları, kahramanlarını duymak isteyen 1960’lı yıllarda “bu korkunun gittiği 80lerde, devlet kontrolü kaybetti” zulüm görmüşlerdi.
Siyasi ve ekonomik birçok nedenden dolayı Soğuk Savaşın sona ermesinin nedeni var. Ancak komünist rejimlere meydan okumak için binlerce kişiyi sokaklara getiren bu özgürlük ruhu da hayati önem taşıyordu.
Ve bu ruh pek çok kişi tarafından müzikle sağlanmıştı.
Duvar düştükten ve DKA kaybolduktan sonra da Stasi yaptı. Jürgen Breski gibi eski subaylar, her şeyi kontrol etme girişimlerine ve bunun neden başarısız olduğunu düşünmek için çok vakti oldu.
“Bugünün anlayışından çok anlamsız görünüyor, çaba harcıyor” dedi. Punk müziğine geldiğinde “bazen nüfuzdu, sonuçta sonuç yok”.
Peki ya gençler, müzik sevgisinden dolayı zan altında, bazen hapsedildiler?
“Bugün böyle bir şey yapmaya karşı olabiliyorum … Ama sen bir toplumda büyüyorsun, bu toplumun normlarıyla büyüyorsun, onlardan kâr ediyorsun ve bunu sonra farklı bir bakış açısı ile görme şansına sahip olduğunuzu söylüyorsunuz:” Tamam – öyle olmamalıydı. ”
Beton sınırlar, makineli tüfekler ve dikenli teller bazı şeyleri durdurabilir. Müzik değil.
Dagmar Hovestaedt “Müzik ruhunuza ve başınız arasından gelir ve dinlersiniz” diyor. Ona göre, hepsi eski bir Alman atasözüne gider: Die Gedanken freind – düşünceler özgürdür.
“Sınırlar tarafından durdurulamayan müzik sürekli kendine özgü ifade sevinci var hatırlatıyor.”
1969 Rolling Stones konserinin hiç olmadığı (Almanca olarak) BStU raporu için buraya tıklayın.