İslâm dininde, kabir azabının gerçek olduğu isbat edilmiş bir husustur. Bunun delili şu ayetlerdir:
Firavun ve halkından söz eden âyette şöyle buyuruluyor:
Firavun’un kavmini kötü bir azap kuşatıverdi. Onlar sabah akşam o ateşe sokulurlar, kıyametin gerçekleşeceği gün de: “Firavun’un ailesini en şiddetli azaba sokun!” (denilecek). (Gâfir/45-46)
Bu ayetten anlaşılıyor ki kıyametten önce Firavun ve halkı kıyamet öncesine kadar sabah-akşam azaba sokulacaktır. Bu da kabirde olacaktır. Kıyamet kopunca da azap meleklerine onların daha şiddetli bir azaba sokulması emri verilecektir ki bu da cehennem azabıdır.
Kâfir ve fâsıklar için bir başka ayette şöyle bu vurulmaktadır:
En büyük azaptan önce, onlara mutlaka en yakın (veya daha az) azaptan tattıracağız. Olur ki (imana) dönerler. (Secde/21)
Tefsir âlimlerinin bildirdiğine göre en yakın (veya daha az) azap kabir azabı, en büyük azap ise kıyamet gününün azabıdır.
Hz. Peygamber’in de: “Kabir, ya cennet bahçelerinden bir bahçe, veya cehennem çukurlarından bir çukurdur” buyurduğu bilinmektedir. Hadisteki “cehennem çukurlarından bir çukur” ifadesi kabir azabının hem varlığını, hem de devamlı olduğunu bildirmektedir. Biz bu azabın nasıl olduğunu bilmesek de durum budur.
Hz. Peygamber, bir başka hadisinde kabir sorgusundan söz etmiş, kâfire münker ve nekir meleklerinin sorduğu sorulara kâfir cevap veremeyince uçları eğri demirlerle kâfirlerin başına vurulacağını, bundan acı duyup feryad edeceğini bildirmiştir.
Bir diğer hadiste şunlar anlatılıyor: Hz. Peygamber’in kızı Zeyneb vefat ettiğinde Rasûlullah üzgün bir şekilde cenaze merasimine çıkmış, defin sırasında kabre inmişti. Kabirden çıkarken mübarek yüzü renkten renge giriyor idi. Bunun sebebi sorulduğunda: “Kızım hasta bünyeli bir kadındır. Ölümün ve kabrin sıkıştırmasının şiddetini hatırladım da Allah’a dua edip, kızımın bu kabir sıkıştırmasını hafif geçirmesini diledim” buyurdular. Kabrin içine konan cenazeyi sıkıştırması da bir çeşit azaptır. Demek oluyor ki kabir azabı vardır.
Fahreddin Râzi yukarda geçen Gafir/45-46 ayetlerinin tefsirinde şunları söylemektedir: “Mezhebimizin âlimleri bu ayeti kabir azabının varlığına delil göstermişlerdir.
Zira ayette Firavun’un ve adamlarının sabah akşam ateşe sokulduklarından söz edilmektedir. Bu, dünyada olan bir şey değildir. Ayetin devamında onların daha şiddetli bir azaba sokulacağı bildiriliyor. Bu da dünyada olan bir şey değildir.
Demek oluyor ki sabah akşam azaba sokulmaları, ölümden sonra, kıyametten önce olacak bir olaydır. Bu, Firavun ve halkının kabirde azap görecekleri anlamına gelir. Onlar için söz konusu olan azap, başkaları için de söz konusudur. Çünkü kâfirlikte Firavun ile diğerleri arasında bir fark yoktur.
Burada şöyle bir soru sorulabilir:
“Ayetteki sabah akşam ateşe sokulmaktan maksadın dünyada onlara sabah akşam nasihat yapılması olma ihtimali vardır. Bu neden caiz olmasın? Çünkü dindarlar Firavun ve adamlarına inanmaları hususunda teşvik, inanmazlarsa başlarına gelecek azaptan her haber verişlerinde sanki onlar ateşe sokulur gibi olmuşlardır.
Ayrıca şunu da söylemek mümkündür:
Ayetteki ifadeyi kabir azabı olarak anlamaya bir engel vardır. Bunun açıklaması iki cihetledir:
- Kabir azabı var ise bunun devamlı olması gerekir. Ayetteki “sabah akşam” ifadesi azabın sadece bu vakitlerde olacağını, sürekli olmadığını gösteriyor. İşte bu, ayetin kabir azabı anlamına olmadığım ortaya koyuyor.
- Sabah ve akşam, dünyada varolan bir olgudur. Kabirde sabah akşam diye bir şey yoktur. Bu iki noktadan dolayı ayetten kabir azabı anlamını çıkarmak mümkün değildir.
Bu soru ve itirazlara verilecek cevap şudur:
Birinci sorunun cevabı şöyledir: Firavun ve adamları için cehennem azabı olduğunu bildiren sözlerin sabah akşam azaba sokulmak olduğunu kabul edersek ayetin anlamı şöyle olur: “İnsanların durumunu hatırlatan sözler onlara sabah akşam sunuluyordu.” Böyle bir anlayış ve mana, ayetteki kelimelerin açık ve zahir anlamlarım bırakıp mecaza yönelmek olur.
Azabın sabah akşam olup, bu vakitlerin kabirde olmayacağı itirazına gelince: Kabirde verilecek azabın bu iki vakitte olup, cehennem azabına atıldıklarında sürekli azab edilmeleri niye imkansız olsun? Kaldı ki sabah akşam deyimi devamlılığın bir ifadesidir. Nitekim bir ayette: “Orada (cennette) sabah akşam kendileri için rızıklan vardır” (Meryem/62) buyuruluyor ki bu, cennette verilecek rızkm devamlılığını ifade eder.
Kabirde sabah akşam yoktur, itirazına gelince: Dünyadaki sabah ve akşam vakitlerinde kabirde cezaya müstehak olanlara azap vardır, demek niçin caiz olmasın?” {Mefatih’ul Gayb, Fahreddin Râzi, 7/221)
Sanırım bu uzun açıklama soru sahibi için doyurucu bir cevap olmuştur.