Ateroskleroz, arter duvarının etrafında plak birikmesi nedeniyle arterlerin daraldığı ve sertleştiği bir durumdur. Ayrıca arteriosklerotik vasküler hastalık olarak da bilinir. Hastalık ciddi komplikasyon riski oluşturarak vücudun etrafındaki kan akışını bozar.
Ateroskleroz nedir?
Ateroskleroz, arter duvarlarında plak birikmesi nedeniyle damarların daralmasıdır.
Arterler kanı kalpten vücudun geri kalanına taşır. Pürüzsüz tutan ve kanın kolayca akmasını sağlayan ince bir hücre tabakası ile kaplanmıştır. Buna endotel denir.
Ateroskleroz, endotel hasar gördüğünde başlar ve bu da zararlı kolesterolün arter duvarında birikmesine izin verir.
Vücut bu kolesterolü temizlemek için bir tür beyaz kan hücresi gönderir, ancak bazen hücreler etkilenen bölgeye sıkışır.
Zamanla, kolesterol, makrofaj, kalsiyum ve kandaki diğer maddelerden yapılmış plak birikebilir.
Bazen plak belirli bir boyuta büyür, büyümeyi durdurur ve bireye sorun yaratmaz. Bununla birlikte, bazen plak atardamarı tıkar ve vücuttaki kan akışını bozar. Bu, kanın pıhtılaşmasını daha olası hale getirir, bu da hayatı tehdit eden koşullara neden olabilir.
Bazı durumlarda, plak sonunda açılır. Bu durumda trombositler etkilenen bölgede toplanır ve birbirine yapışarak kan pıhtıları oluşturur. Bu, atardamarı tıkayabilir, felç ve kalp krizi gibi hayatı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir.
Koşul, tüm atardamar ağacını etkileyebilir ancak esas olarak daha büyük, yüksek basınçlı atardamarları etkiler.
Aterosklerozun belirtileri
Aterosklerozun ilk belirtileri, arter duvarında beyaz kan hücrelerinin izleri ile ergenlik döneminde gelişmeye başlayabilir. Çoğu zaman, bir plak patlayana ya da kan akışı çok kısıtlı olana kadar hiçbir semptom yoktur. Genellikle gerçekleşmesi uzun yıllar sürer.
Belirtiler hangi arterlerin etkilendiğine bağlıdır.
Karotid arterler
Karotid arterler beyine kan sağlar. Sınırlı bir kan akışı felce yol açabilir ve birey bu alanda aterosklerozun bir sonucu olarak aşağıdakiler dahil olmak üzere çeşitli semptomlar yaşayabilir:
- Zayıflık
- Nefes almada zorluk
- Baş ağrısı
- Yüz uyuşması
- Felç
Koroner arterler
Koroner arterler kalbe kan sağlar. Kalbe giden kan akımı sınırlı olduğunda, anjin ve kalp krizine neden olabilir.
Belirtiler şunları içerir:
- Kusma
- Aşırı kaygı
- Göğüs ağrısı
- Öksürme
- Baygın hissetmek
Renal arterler
Renal arterler böbreklere kan sağlar. Kan akışı sınırlanırsa, kronik böbrek hastalığı gelişme riski çok yüksektir.
Renal arter tıkanıklığı olan birey aşağıdakileri yaşayabilir:
- İştahsızlık
- Ellerin ve ayakların şişmesi
- Konsantrasyon zorluğu
Ateroskleroz tedavisi
Ateroskleroz tedavisi, komplikasyonların önlenmesinde önemlidir.
Tedavi seçenekleri yaşam tarzı değişiklikleri, çeşitli ilaçlar ve cerrahi müdahaleleri içerir. Bununla birlikte, atardamarların tam işleve döndürüldüğünden emin olmak için doktorun aterosklerozu doğru teşhis etmesi önemlidir.
Aterosklerozun teşhisi
Ateroskleroz gelişme riski olan kişiler test edilmelidir, çünkü semptomlar kardiyovasküler hastalık gelişene kadar göstermez. Teşhis tıbbi öykü, test sonuçları ve fizik muayeneye dayanacaktır.
Diğer testler ise şunları içerir:
Kan testleri
Bunlar kanda ne kadar şeker, yağ ve protein bulunduğunu ölçer. Yüksek düzeyde yağ ve şeker varsa, ateroskleroz riskinin arttığını gösterebilir.
Fiziki test
Doktor, düzensiz kan akışı sonucu olağandışı bir "boğucu" ses olup olmadığını görmek için stetoskop kullanarak arterleri dinleyecektir. Bu duyulursa, kan akışını tıkayan plak olduğu anlamına gelebilir.
Ayrıca, arterin daralmış alanının altında çok zayıf bir nabız olabilir. Bazen, tespit edilebilir bir nabız yoktur.
Etkilenen bir uzuv anormal derecede düşük kan basıncına sahip olabilir.
Diz arkasında veya karında anevrizmanın varlığını gösteren, bir çıkıntı olabilir.
Kan akışının kısıtlandığı yerlerde, yaralar da düzgün şekilde iyileşmeyebilir. Doktor bu tip yarayı kontrol edebilir.
Ultrason: Bir ultrason, vücudun farklı bölgelerinde kan basıncını kontrol edebilir. Basınçtaki değişiklikler, arterlerin nerelerde tıkanmış kan akışına sahip olabileceğini gösterir.
BT taraması: Sertleştirilmiş ve daralmış arterleri bulmak için kullanılabilir.
Ateroskleroz gelişme riski olanlara doktorlarından yaşam tarzlarını değiştirmeleri ve kilolarının korunması gerektiği söylenir. Bazı durumlarda, tedavi ilaç veya ameliyatı içerebilir.
Tedavi seçenekleri
Ateroskleroz için tedavi çeşitleri arasında:
Yaşam tarzı değişiklikleri: Bunlar kilo yönetimi, fiziksel aktivite ve sağlıklı bir diyete odaklanır. Doktor, çok yüksek lifli gıdaları yemeyi, doymuş yağ, sodyum ve alkol alımını sınırlamayı önerebilir.
İlaç Kullanımı: Antiplatelet ilaçları, plak birikimini ve kanın pıhtılaşmasını önleyebilir. Statinler gibi diğer kolesterol düşürücü ilaçlar verilebilir ve anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleri kan basıncının düşmesine yardımcı olabilir.
Cerrahi: Şiddetli ateroskleroz vakaları, anjiyoplasti veya koroner arter baypas grefti (CABG) gibi cerrahi prosedürlerle tedavi edilebilir.
Anjiyoplasti, atardamarı genişletmeyi ve tıkanıklığı açmayı içerir, böylece kan tekrar düzgün akabilir. CABG, daralmış bir koroner arteri atlamak için vücudun diğer bölgelerindeki atardamarları kullanarak kalbe kan akışını artırabilen bir başka ameliyat şeklidir.
Aterosklerozu önleme
Ateroskleroz gelişimini önlemek, durumu tedavi etmenin en iyi yollarından biridir.
Plak oluşturma riskini sınırlandırmak için gereken adımlar şunları içerir:
Diyet: Doymuş yağlardan kaçınmaya çalışın, kötü kolesterol seviyesini yükseltirler. Aşağıdaki yiyecekler doymamış yağlarda yüksektir ve kötü kolesterol seviyelerinin düşük tutulmasına yardımcı olabilir:
- Zeytin yağı
- Avokado
- Ceviz
- Yağlı balık
- Fındık
- Tohumlar
Egzersiz: Egzersiz kan basıncını düşürür ve kilo kaybına yardımcı olur.
Sigara içmemek: Sigara içmek ateroskleroz için en önemli risk faktörlerinden biridir ve ayrıca kan basıncını yükseltir. Sigara içenler en kısa zamanda bırakmalıdır.
Ateroskleroz nedenleri
Bazı faktörler atardamarın iç bölgesine zarar verebilir ve ateroskleroza neden olabilir.
Bu faktörler şunları içerir:
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol seviyeleri
- Sigara içmek
- Kanda yüksek seviyede şeker
Arteriyoskleroz ve ateroskleroz
Arteriyoskleroz ve ateroskleroz farklı durumlardır.
- Arteriyoskleroz, arter duvarlarının sertleşmesi durumudur.
- Ateroskleroz, plak birikmesi nedeniyle arterin daralmasıdır. Ateroskleroz, spesifik bir arteriyoskleroz türüdür.
Aterosklerozu olan tüm insanların arteriyosklerozu vardır, ancak arteriyosklerozu olanların mutlaka aterosklerozu olmayabilir. Ancak, iki terim aynı anlama gelmemektedir.
Ateroskleroz Komplikasyonları
Ateroskleroz, ciddi ve uzun süreli komplikasyonlara neden olabilir.
Koroner, karotis ve periferik kalp hastalığına doğrudan katkıda bulunabilir . Koroner kalp hastalığında kalbe yakın arterler daralır. Karotis arter hastalığı, beyindeki arterleri de aynı şekilde etkiler ve periferik arter hastalığı , uzuvlara kan beslemesini etkiler.
Bunlar, aşağıdakiler dahil birtakım tehlikeli komplikasyonlara yol açabilir:
- Kalp hastalığı ve kalp yetmezliği: Kalp, vücudun etrafına yeterince kan pompalayamayabilir.
- Kalp krizi: Bu, kan akışının engellendiği tıbbi bir acil durumdur. Hayatı tehdit edici olabilir.
- Böbrek yetmezliği: Yeterli kan almazlarsa böbrekler çalışmayı durdurabilir.
- Anevrizma: Bu, bir arter şişkinliğinin duvarlarının bazen patladığı ve ölümcül iç kanamaya neden olduğu ciddi bir durumdur.
- İnme: İnme , beyine giden kan akışının engellendiği ve oksijen beyninin açıldığı tıbbi bir acil durumdur. Bu beyin hücrelerini öldürebilir.
- Aritmi: Ateroskleroz anormal kalp ritimlerine ve çarpıntılara yol açabilir.
Ateroskleroz risk faktörleri
Bazı kişilerin durumu geliştirme riski daha yüksektir. Bunlar arasında;
- Diyabet: Diyabetli ve sıklıkla yüksek kan şekeri seviyesine sahip bireylerin ateroskleroz gelişme olasılığı daha fazladır.
- Genetik: Ateroskleroz ve kardiyovasküler hastalığı olan bir ebeveyni veya kardeşi olan kişiler, diğerlerinden daha fazla ateroskleroz gelişme riskine sahiptir.
- Hava kirliliği: Hava kirliliğine maruz kalma
riski koroner arterlerde kolesterol birikmesini arttırır.
Bu risk faktörlerine maruz kalan insanlar, düşük yağlı ve düşük sodyumlu diyetleri sürdürmede ve tütün alımını önlemede özellikle dikkatli olmalıdırlar.