Bolşeviklerin askeri komünizmi terk etmelerine neden olan şey neydi ve sonuçları neydi?
Tarihçiler, yeni ekonomik politikanın uzun vadeli olarak mı yoksa taktik bir manevra mı olduğu ve farklı bir şekilde bu politikanın sürdürülmesi gerekliliği konusunda hemfikir değil, çeyrek asırdan beri NEP hakkında tartışıyorlar. Söylemeye gerek yok: NEP’in ilk yıllarında Lenin’in konumu bile çarpıcı bir şekilde değişti ve diğer Bolşevik’lerin yeni seyrine dair görüşler, “Kendinizi zenginleştirin!” Sloganını atan Bukharin'in görüşüyle başlayarak geniş bir yelpazeyi temsil etti. rolünü yerine getirdiği gerçeğiyle.
“Geçici bir geri çekilme” olarak NEP
Bolşeviklerin ülkedeki iktidara gelmelerinden kısa bir süre sonra takip etmeye başladıkları savaş komünizmi politikası, ciddi bir politik ve ekonomik krize neden oldu. 1920'in sonunda neredeyse tüm tarımsal ürünlere yayılmış olan fazla, köylülerin aşırı sertleşmesine neden oldu. Hükümete karşı bir dizi konuşma Rusya'yı sardı. En büyük köylü isyanı - sözde Antonovski (liderin adıyla - Sosyal Devrimci Alexander Stepanovich Antonov), 1920 yazından beri azgın, Tambov ve komşu illerde, Bolşevikler, birliklerin baskısıyla bastırmak zorunda kaldılar. Yetkililere yönelik diğer köylü isyanları Ukrayna'nın her yerine, Don ve Kuban'a, Volga bölgesinde ve Sibirya'da yayıldı. Ordunun bir kısmı da memnuniyetsizdi: 9 Mart'ta başlayan Kronstadt isyanının bir sonucu olarak, 1, Geçici Devrim Komitesi, “Komünistler olmadan Sovyetler İçin!” Sloganını ortaya koyan kentte iktidarı ele geçirdi. ve onun asi garnizonu ile ilgilen.
Kronstadt isyanının bastırılmasının genel merkezinde kararsız bir denizcinin sorgulanması. Fotoğraf: RIA haber
Ancak, zorla, makamlar yalnızca kamu hoşnutsuzluğunun aşırı tezahürleriyle ilgilenebilir, ancak ekonomik ve sosyal krizin kendisi ile ilgilenemez. Ülkede üretim, 1920'e göre yıl içindeki 1913'e göre% 13,8'e geriledi. Sanayi işletmelerinin millileştirilmesi de köyü etkiledi: Verimli olmayan planlama ile birlikte mühimmat üretimine yönelik bir önyargı, köyün yeterli tarım ekipmanı almadığı gerçeğine yol açtı. İşçi kıtlığı nedeniyle, 1920'teki mahsül altındaki alan, 1916'e kıyasla çeyrek azaltılmış ve tarımsal ürünlerin brüt verimi - 40 - 45 geçen önceki yıla göre% 1913'a göre azaltılmıştır. Kuraklık bu süreçleri ağırlaştırdı ve açlığa neden oldu: 1921'te nüfusun% 20'ini vurdu ve neredeyse 5 milyon insanın ölümüne yol açtı.
Bütün bu olaylar Sovyet liderliğinin ekonomik rotayı büyük ölçüde değiştirmesine neden oldu. 1918'in ilkbaharında “Sol Komünistler” tartışmasıyla Lenin, sosyalizme doğru harekete “nefes” verme ihtiyacı hakkında konuşmaya başladı. 1921 tarafından, bu taktik karar için ideolojik bir gerekçeyi özetledi: Rusya öncelikle tarım ülkesi, olgunlaşmamış kapitalizme sahip ve devrim Marx'a göre gerçekleştirilemiyor, sosyalizme özel bir geçiş şekli gerekiyor. Konsey Başkanı, "Nüfusun büyük çoğunluğunun küçük çiftçi-üreticilere ait olduğu bir ülkede sosyalist devrimin ancak gelişmiş kapitalizm ülkelerinde tamamen gereksiz olacak bir dizi özel geçiş tedbiri ile gerçekleştirilebileceğine dair hiçbir şüphe yok ..." dedi. insanların komiserleri.
Kilit nokta, fazlalığı hem ayni hem de para olarak ödenebilecek bir yiyecek vergisi ile değiştirme kararıydı. RCP (B) 21’un 1921’un 10. Kongresi’nde yayımlanan bir raporda, yeni bir ekonomik politikaya geçişin ilan edildiği Lenin, "sosyalizmin inşasında işimizi ekonomik olarak güçlendirmek için başka bir destek olamayacağını" belirtti. Mart ayındaki 29 Komisyon Komiserleri kararnamesi, yılın 1921'i, 240 zamanında 423 milyon Pound yerine 1920 milyon Pound miktarında tahıl vergisi koydu. Şu andan itibaren, her bahçede belirli miktarda vergi ödemek zorunda kaldı ve geri kalan tarım ürünlerinin satışında serbest kaldı. Hükümet, tahıl fazlası karşılığında köylünün ihtiyaç duyduğu malları elde edeceğine - sanayinin kamulaştırılmasından sonra üretimi devletin ellerinde olan kumaşlar, gazyağı, çiviler elde edeceğine inanıyordu.
Reformun seyri
RCP'nin (B) 10. Kongresinde, gerçekten önemli kararların açıklanmadığı ve daha sonra özel sektörün geri dönüşüne yol açacağı belirtilmelidir. Bolşevikler, fazlasıyla aynısını bir tür vergi ile değiştirmenin, köylülükle proleterya arasında Sovyet iktidarını güçlendirme yolunda devam etmelerine izin verecek bir “bağlantı” kurmaya yeterli olacağına inanıyordu. Özel mülkiyet hala yol boyunca bir engel olarak algılandı. Bununla birlikte, önümüzdeki birkaç yıl boyunca, hükümetin ekonomiyi korumaya yönelik tedbirler listesini önemli ölçüde genişletmesi, ekonominin komünist örgütlenmesinin ne olması gerektiği hakkındaki önceki fikirlerden kesinlikle sapması gerekiyordu.
Mal değişimini ayarlamak için, sanayi ürünlerinin üretimini artırmak gerekliydi. Bu amaçla, küçük sanayi işletmelerinin dengelenmesini sağlayan yasalar çıkarılmıştır. Temmuz ayındaki 7 kararnamesi, yılın 1921’i, cumhuriyet vatandaşlarının zanaatkar veya küçük ölçekli sanayi üretimi yaratmalarına izin verdi; daha sonra bu tür girişimlerin tescili için basitleştirilmiş bir prosedür kurulmuştur. Küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerinin bir kısmının dengelenmesi hakkındaki Aralık 1921’te kabul edilen kararname, askeri komünizm politikasının temel aşırılıklarından birini düzeltti: yüzlerce işletme eski sahiplerine veya mirasçılarına iade edildi. Çeşitli ürünlerdeki kademeli olarak devlet tekeli kaldırıldı.
Büyük ve orta büyüklükteki işletmelere gelince, yönetim reformu geçirdiler: homojen veya birbirine bağlı işletmeler, uzun vadeli gümrüklü kredi verme hakkı da dahil olmak üzere işlerin yürütülmesinde tamamen bağımsız bir şekilde güvence altına alındı. 1922'in sona ermesiyle, endüstriyel işletmelerin yaklaşık% 90'i tröstlerle birleştirildi. Güvenleri kendileri daha büyük örgütsel biçimlerde birleşmeye başladı - satış ve tedarik, borç verme ve dış ticaret işlemlerini üstlenen sendikalar. Endüstrinin teşvik ettiği ticaretin canlanması: emtia borsaları ülkede yağmur gibi mantar gibi çoğalır - 1923 ile zaten 54 vardı. Ulusal ekonomi yönetiminin ademi merkeziyetçiliği ile birlikte, işçilerin emek verimliliğini teşvik etmek için önlemler alındı: işletmelere teşvikli bir ödeme sistemi getirildi.
Hükümet, yabancı girişimcileri karışık işletmelere yatırım yapmalarını ve Sovyet Rusya topraklarında imtiyazlar yaratmalarını teşvik ederek yurtdışından sermaye çekmeye çalıştı. İlk imtiyaz 1921 yılında, bir yıl sonra da zaten 15 - 1926 tarafından kuruldu. Temel olarak, madencilik, madencilik ve ağaç işleri endüstrilerinde büyük yatırım gerektiren RSFSR'nin ağır sanayilerinde imtiyazlar ortaya çıktı.
Ekim 1922'te kabul edilen yeni Toprak Kanunu, köylülerin arazi kiralamasına ve işe alınan işçilerin işçiliğini kullanmalarına izin verdi. 1924'te yayımlanan işbirliği yasasına göre, köylüler ortaklıklar ve arteller kurma ve gelecek üç yıl içinde köydeki çiftliğin üçte birine kadar iş birliği yapma hakkına sahipti. Gıda vergisinin uygulamaya konulmasına ilişkin erken karar köylülerin pozisyonunu kolaylaştırdı: ortalama olarak, miktar% 70 iken, vergi oranı% 30 oldu. Vergi ilerici oldu ve büyük köylü çiftliklerinin gelişmesinde ciddi bir caydırıcı oldu: vergiyi ödemekten kaçınmaya çalışmak, zengin köylüler çiftliklerini ezdi.
İşçiler, un çuvallarını, Volga bölgesindeki Almanların kooperatif tahıl ticaretinden, 1921 yılı boşaltmaktadır. Fotoğraf: RIA Haberler
Parasal reform ve finansal iyileşme
NEP döneminin en büyük fenomenlerinden biri ulusal para biriminin istikrar kazanmasıydı. 1920'in başlamasıyla birlikte ülkenin mali durumu kötü durumda idi. 1920'teki yıllık artan bütçe açığı, yıl içindeki 1 trilyon rubleyi aştı ve hükümetin bütçe harcamalarını finanse etmek için başka bir şansı yoktu, yeni sorunların yardımı dışında, başka bir enflasyon turuna yol açan başka bir şey yoktu: devrim öncesi bir kuruşun bedeli.
Reformun ardından iki mezhep yapıldı - yılın Kasım ayında 1921'te ve yılın Aralık ayında 1922'te dolaşımdaki kağıt para miktarını azalttı. Ruble altın tarafından desteklendi: malların üreticileri şimdi savaş öncesi altın ruble'deki tüm ödemeleri hesaplamak ve ardından mevcut oranla Sovyet banknotlarına aktarmak zorunda kaldılar. Zorlu para birimleri, işletmelerin iyileşmesine ve üretim büyümesine katkıda bulundu; bu da bütçenin gelir tabanını vergiler yoluyla artırmayı ve bütçe harcamalarını karşılamak için ek kağıt parası konusunun enflasyonu ve nihayetinde yeni bir konuya ihtiyaç duyulmasını gerektiren kısır döngüyü kırdı. Chervonets, SSCB Devlet Bankası'nın (bankanın kendisi, finansal yönetimin normalleşmesi için 1921'in sonunda yaratıldı), devrim öncesi modelin altın madeni parasına benzeyen bir altın içeriğe sahip (7,74234'in sonunda yaratıldı) olan on ruble banknottan oluşan para birimi haline geldi. Bununla birlikte, ilk başta yeni paranın serbest bırakılması, eskilerin tamamen terk edilmesine yol açmadı: devlet, özel piyasa elbette ki chervonets'i tercih etmesine rağmen, bütçe harcamalarını karşılamak için devlet notları vermeye devam etti. 1924 yılı itibariyle, ruble dönüştürülebilen bir para birimine dönüştüğünde, Sovznaklar nihayet ihraç edilmeyi bıraktı ve dolaşımdan çekildi.
NEP, ülkenin bankacılık sisteminin kurulmasına izin verdi: ekonominin bireysel sektörlerini finanse etmek için uzmanlaşmış bankalar kuruldu. 1923 tarafından, 17 ülkesinde, 1926, 61 tarafından işletiliyorlardı. 1927 tarafından, ülkede faaliyet gösteren SSCB Devlet Bankası tarafından kontrol edilen tüm kooperatif bankalar, kredi ve sigorta dernekleri ağı. Bütçenin finansmanının temeli, bir dizi doğrudan ve dolaylı vergidir (gelir ve tarım vergileri, tüketim vergileri, vs.).
İyi şanslar veya başarısızlık?
Böylece pazar ilişkileri tekrar yasallaştırıldı. Lenin'in NEP ile ilgili beklentileri tamamen haklıydı, ancak kendisi artık bunu doğrulayamadı. 1926'e göre, tarım savaş öncesi seviyelerine ulaştı ve gelecek yıl sanayi 1913 seviyesine ulaştı. Sovyet ekonomisti Nikolai Volsky, NEP'nin en önemli sonuçlarından birinin, insanların yaşam standartlarında bir yükseliş olduğunu belirtti. Bu nedenle, 1924 - 1927'te çalışanların ücretlerinin artması, 1913 yılı öncesinde (ve bu arada, ilk Sovyet beş yıllık planlarının izleyen yıllarında olduğundan çok daha iyi) yemek yemelerine izin verdi. “İşbirliğim beslenmeye başladı. Bir kuruş yendi. Çok iyi, ”dedi Vladimir Mayakovsky, yeni ekonomi politikasının sonucu hakkında.
Bununla birlikte, karma ekonomi, ülkede gerçek bir politik sistem ve idari düzeneğin bulunmayışı ile keskin bir tezat oluşturdu. NEP, Bolşeviklerin ekonomik meseleler hakkındaki görüşlerinden akmadı, tam tersine onlarla çelişmeye devam etti. Yılın Aralık 23’inde 1921’in söylediği ünlü cümleyle Lenin, NEP’ye yönelik son derece karmaşık tutumunu formüle etti: "Bu politikayı uzun zamandır ciddi bir şekilde ve uzun zamandır değil, elbette doğru bir şekilde belirtildiği gibi takip ediyoruz." Bu kaç yıl sürecek “ciddi ve uzun bir süre” devam etmeli ve hangi sonuçları durdurmalıyız? Yetenekli bir taktikçi olan Lenin'in kendisi de “mirasçıları” ndan daha azdı. Ekonomik politikanın tutarsızlığı ve parti içinde kendisine yönelik herhangi bir birleşik bir tutumun olmayışı katlanamamış ancak sona ermemiştir.
Lider ülkeyi yönetmekten çekildikten sonra, NEP'yi çevreleyen tartışmalar ağırlaştı. Aralık ayındaki 1925'te, partinin XIV kongresi ülkenin daha sonraları NEP'nin çöküşünün nedenlerinden biri olan tahıl endüstrisi krizine yol açtı; bu, daha sonraki yıllarda NEP'nin çöküşünün nedenlerinden biriydi: ilk önce tarımda, daha sonra sanayide ve zaten 1930'ta. NEP'nin derinleşmesini savunan Bukharin, Rykov ve Tomsky grubu ile kesin olarak planlayan Stalin'in destekçileri arasındaki politik mücadelenin ne rol oynadığı iyi bilinmektedir.
Öykü subjunctive ruh halini bilmiyor, ancak tarihçiler ve ekonomistler NEP kısıtlanmasaydı ne olacağını tespit etmeye çalıştılar. Böylece, Sovyet araştırmacılar Vladimir Popov ve 1989'taki Nikolai Shmelev “Yoldaki çatalı. Stalinist kalkınma modeline bir alternatif var mıydı? ”Ortalama NEP oranları korunursa, Sovyet endüstrisinin 2 - 3’in Stalin’in sanayileşmesinden daha hızlı ve USSR 1990’in 1,5 - 2’in başlangıcına GSYİH açısından ABD’nin önünde. Makalenin yazarlarının düşüncelerinin yarattığı ilgiye rağmen, görüşlerinin temelinin ahlaki açıdan eski olan bir kavram olduğu belirtilebilir: görüşlerine göre, ekonomik gelişmenin siyasi özgürlüklerle ayrılmaz bir şekilde bağlantılı olduğu ve “alternatif SSCB” ile bağlantısı olmadığı NEP, 1950’e, kaçınılmaz olarak, demokratik özgürlükler ve piyasa ekonomisinin zaferiyle gelmelidir. Ancak, 1989'te henüz çok etkileyici olmayan “Çin mucizesi” örneği, ekonomik kalkınmanın özel ve kamu sektörleri arasında tamamen farklı bir korelasyonun yanı sıra en azından bir dış komünist ideolojiyi koruyarak gerçekleşebileceğini kanıtlıyor.