GREVIO, Türk yetkili makamlarını aşağıdaki hususlarda teşvik eder:
Cinsel şiddet ve zorla evlendirilme gibi şiddet türleri ve daha önce ele alınmamışdiğer
şiddet türleri hakkında araştırmalar yürütülmesi; Oluş sıklığı (prevelans), raporlama, mahkûmiyet oranlarının değerlendirilmesi ve sebeplerinincelenmesi;
Mevcut politikalar ve yasal tedbirleri değerlendirmeye devam etme ve mağdurların görüşleri ve memnuniyet düzeylerini dikkate alarak uygulama ve etkililik düzeyini değerlendirmek üzere araştırmayapılması.
89 GREVIO, yetkili makamların Erken Yaşta ve Zorla Evliliklerle Mücadele Strateji Belgesi ve Eylem Planı(2018-2023) çerçevesinde zorla evliliklere ilişkin araştırma yapmayı ve veri toplamayı planladıkları konusunda bilgilendirilmiştir.
Önleme
94. Bu bölüm, önleme alanında bir dizi genel ve daha özel yükümlülükleri içerir. Bunlar arasında, kadın ve erkeklerin değişen toplumsal ve kültürel davranış kalıpları, ön yargıların ve toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının ortadan kaldırılması gibi erken önleme tedbirlerini ve erkekler ve erkek çocukları dahil tüm toplumu toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddetin önlenmesi hedefine ulaşılmasına dahil eden tedbirleri içerir. Ayrıca, farkındalık artırma ve kampanyalar, tüm profesyonellerin yeterli eğitim almasını sağlama, okul ve diğer ortamlarda öğretim ve son olarak daha fazla mağduriyeti önlemek için fail programları gibi tedbirleri içerir.
Genel Yükümlülükler (Madde 12)
95. Madde 12, tarafların kadına yönelik şiddeti önleme görevlerinin temellerini betimler. Bunlar, tarafların, kadınların ikincil konumda olduğu fikrine veya kadın ve erkeklerin kalıp yargı rollerine dayalı ön yargılar, gelenek ve görenekler ile diğer uygulamaların ortadan kaldırılması amacıyla kadınların ve erkeklerin toplumsal ve kültürel davranış kalıplarında değişiklikleri teşvik etme kararlılığını içerir. Buna ek olarak, kadına yönelik şiddetin toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir sonucu olduğu kadar sebebi de olduğu önermesinden hareketle, Madde 12, tarafların kadınların şiddete karşı savunmasızlığını azaltmak amacıyla kadınların güçlendirilmesi ve daha fazla toplumsal cinsiyet eşitliğine ulaşılması için belli tedbirler benimsemelerini şart koşar.
96. GREVIO, kadınlar ve erkekler arasında eşitliği teşvik etme çabalarının yanı sıra, kadınların işgücü piyasasına katılımını kolaylaştırmak üzere tedbirler geliştirilmesi gerektiği konusunda yetkili makamların özellikle vurguda bulunduğunu memnuniyetle karşılar. GREVIO, daha fazla toplumsal cinsiyet eşitliğine ulaşma hedefine sıkı sıkıya bağlı olan Türkiye’nin Kadın İstihdamına ilişkin ilk Ulusal Eylem Planı 2016-201890 kabulünü memnuniyetle karşılamaktadır. Kadınların karar alma süreçlerine katılımlarını artırma ve kadınların eğitim ve istihdamını güçlendirme tedbirleri de, ülkenin 2014-2018 dönemi için toplumsal ve ekonomik büyümesini destekleyen bir yol haritası çıkaran merkezi bir doküman olan 10. Kalkınma Planı’nda öngörülmektedir91.
97. GREVIO, Türkiye'deki mevcut politikalardaki paralel eğilimin, aile kurumunu güçlendirmeye yoğunlaştığını kaydetmektedir. 10. Kalkınma Planı kapsamında bu amaç boşanma oranının azaltılması, evlilik oranındaki artış ve kadınların doğurganlık hızındaki artış gibi özel hedeflerle desteklenmektedir. GREVIO, bu tür politikalar tasarlanırken kadın haklarının ve kadın erkek eşitliğinin aile meselelerine dahil edildiğini ve tek bir hedefin parçası olarak yorumlanmaya eğilimli olduğunu da kaydetmektedir.(92) Örneğin, doğumdan sonra kadınların işgücü piyasasına katılması veya yeniden giriş yapmasını desteklemek gibi, kuşkusuz, kadınların aileleri içindeki ihtiyaçlarını ele almayı gerektiren konular olmakla birlikte, GREVIO, kadınlara yalnızca evlilik ve annelik merceğinden bakan veya evli ve doğurgan bir kadın olarak tercih edilen toplum modelini kanalize eden politikaların teşvik edilmesine karşı uyarıda bulunur (93). Bu politikaların teşvik edilmesi, Türkiye’nin aile ve toplumda kadınların ve erkeklerin rol ve sorumluluklarına ilişkin dayanıklı ayrımcı kalıp yargıları yok etme çabalarını boşa çıkaracaktır. Ayrıca, ülkenin kadın hakları ve eşitliği, sosyal statü, özerklik, eğitim fırsatları, siyasete, kamu hayatına ve işgücü piyasasına eşit katılımı güçlendirme çabalarını zayıflatır ve nihayetinde Türkiye’nin kadına yönelik şiddeti etkili bir şekilde önleme çabalarını zayıflatır.
98. GREVIO, yetkili makamların, 2018 – 2023 yılları arasında uygulanmak üzere Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı geliştirmelerini memnuniyetle karşılar. Eğitim, ekonomi, sağlık, karar almaya katılım, medya ve göç öncelik alanlarını ele almada bu tür bir planın, kadınlar ve erkeklere ilişkin kalıplaşmış görüşlere meydan okuyan bir toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifine dayalı olması gerekir. Daha genel olarak, Türkiye’nin güçlenmeyi teşvik etme çabaları, kadın ve kız çocuklarının toplumsal cinsiyet ve şiddetten uzak bir yaşam haklarını kullanma konusunda desteklenmelerini, teşvik edilmelerini ve güçlendirilmelerini sağlamayı amaçlamalıdır.
Bkz, 4 Mart 2015 tarihli online yayınlanan “ Kadın Haklarının Reddi Raporu”, D. Kandiyoti, BBC raporu.”Erdoğan Türkiyesinde kadınlar için hayat zorlaşıyor mu?” başlıklı kısım.
99 . GREVIO, Türk yetkili makamlarının, şiddetten uzak bir yaşam sürme haklarını savunmak için bir araç olarak, ayrımcı kalıp yargılarla mücadele ederek kadınların ve kız çocuklarının güçlenmeleri için program ve faaliyetleri desteklemelerini ısrarla tavsiye eder. Bu amaçla Yetkili Makamlar, tüm topluluklarda, özellikle de toplumsal cinsiyet eşitliği önünde önemli bir zorluk teşkil eden baskın ataerkil davranışların olduğu kırsal topluluklar gibi topluluklarda kadınlar ve kız çocuklarını güçlendirmek için çalışan yerel kadın ve kız çocukları merkezlerinin kurulmasını teşvik etmeli ve desteklemelidir.
Toplumsal cinsiyet rolleri, kalıp yargıları ve kabul edilmiş davranışları değiştirerek kadına yönelik şiddeti önlemede erkekleri ve erkek çocuklarını dahil etme potansiyelinin farkına vararak, M a d d e 12’nin 4. Fıkrası, tarafların, toplumun tüm üyelerini, özellikle de erkekler ve erkek çocuklarını kadınlara yönelik şiddeti önlemede aktif rol almaya teşvik etmelerini şart koşmaktadır. GREVIO, Türkiye’de böyle bir yaklaşıma ilişkin sınırlı kanıt bulmuştur. GREVIO, uygulanmakta olan Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planına, özellikle erkekleri ve erkek çocuklarını hedefleyen ve diğerleri arasında, kalıplaşmış “erkeklik” kavramına karşı çıkmayı amaçlayan faaliyetlerin eklenmesini memnuniyetle karşılar.
GREVIO, Türk Yetkili Makamları, kadın ve kız çocuklarının yanı sıra erkekler ve erkek çocuklarını kadınların eşitliğini teşvik etme ve kadına yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti önlemeye yönelik değişim aktörleri olarak aktif biçimde dahil etmeye davet eder.
Farkındalık artırma (Madde 13)
GREVIO, devlet raporunda belirtilen ve kadına yönelik şiddet konusunda farkındalık artırmayı amaçlayan çeşitli kampanya ve faaliyetleri olumlu karşılar94. ASPB, Adalet Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı ve eski İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu gibi birçok devlet kurumu, kadına yönelik şiddete karşı sıfır tolerans mesajını desteklemek için kampanyalar, yayınlar, konferanslar, çalıştaylar ve kamuoyu açıklamaları desteklemede aktif olarak yer almaktadır. GREVIO, ayrıca yetkili makamların, Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planı’na “Kadına yönelik şiddeti doğuran ve pekiştiren olumsuz tutum ve davranışların ortadan kaldırılması amacıyla, toplumsal farkındalık, duyarlılık, bilinç kazandırmak ve toplumsal cinsiyet eşitliğine hizmet edecek zihniyet dönüşümünü sağlamak” hedefini ekleyerek siyasi gündemlerinde farkındalık artırmayı öncelikli olarak tutma kararını takdir etmektedir.
GREVIO, bu çabalara rağmen, kadının rolüne ilişkin kemikleşmiş, kısıtlayıcı görüşlerin Türk toplumunda yayılmaya devam ettiğinin ve kadına yönelik şiddeti kışkırttığının farkındadır. Nicel araştırma, Türkiye’de birçok erkeğin aile içi şiddeti evlilik hayatının bir parçası ve “kadınları terbiye etme görevleri”ni yerine getirme aracı olarak gördüklerini göstermektedir. Bu durum, akrabalar ve mağdurun yakın çevresinin şiddete göz yummasına yol açmaktadır. Sözde “namus”, gerçek veya algılanan evliliğe sadakatsizlik ve kadınların gerçek veya algılanan rol ihlali durumlarında cinayet dahil aşırı şiddet türlerine gerekçe olarak gösterilmeye devam etmektedir. Kadınlar sıklıkla, “itaatsizliklerinden” dolayı şiddete sebep olmakla suçlanmaktadır. Yukarıda adı geçen araştırma kapsamında eşlerini yaralama veya öldürmekten hüküm giymiş erkeklerle yapılan görüşmeler, erkeklerin genelde cezayı hak etmediklerini düşündüklerini ve bunun için eşlerini suçladıklarını, kadınların onaylamadıkları bir davranışta ısrar ettiği veya “iyi bir eş” ya da “iyi bir anne” olmadığı gibi sebepler öne sürdüklerini onaylamaktadır. Kadınların kaderlerini kendi ellerine almasını, örneğin boşanmak için başvuru yapmalarını erkeklerin kabul edememesi de toplumsal cinsiyete dayalı kadın cinayetlerine gerekçe olarak gösterilen ilk sebepler arasında bulunmaktadır95. Kadınlara yönelik ataerkil ve denetimci tavırlar kamusal alana genişlemekte, örneğin sadece giyim tarzlarından dolayı erkeklerin kadınlara yönelik fiziksel şiddet uyguladıkları bildirilmektedir. Bu şiddet çoğunlukla cezasız kalmakta veya şiddete göz yumulmaktadır.
Kadınlara yönelik kalıp yargılar çeşitli pozisyonlardaki kamu görevlileri ve önde gelen siyasi liderler arasında da eşit olarak nüfuz etmekte olup bu durum kadınları korumak için kanunların onaylanmasından ve uygulanmasından sorumlu kişilerin zihniyetlerinin mevzuat kadar hızlı değişmediğini göstermektedir. Prevelans verileri, vakaların yaklaşık üçte birinde mağdurların kolluk kuvvetlerine başvurularının, şiddet uygulayan eşleri ile barışmayla sonuçlandığını göstermektedir.96 Bu durum, kolluk kuvvetleri temsilcilerinin, aile içi şiddetin çiftin kendi arasında çözmesi gereken “özel mesele” olarak görmeye devam ettiğine ve hatta mağdurları
Bakınız, Türkiye Raporu Sayfa 16-19.
Bkz, sayfa 86, Kadın Cinayetleri Önlenebilir, Filmmor Kadın Kooperatifi
kendilerine kötü davranan eşlerine geri göndermelerine neden olduğuna yönelik güçlü göstergeler sunmaktadır. Türk yasamasının sözde “namus”la ilintili sebeplerden ötürü cezai indirimleri kaldırma konusunda aldıkları katı duruşa rağmen, bazı hakimler, şiddete kısmen kadının davranışını gerekçe gösteren kanıyı yansıtarak daha hafif cezalar vermek için yasal boşlukları kullanmaktadır97. Devletin kadına yönelik şiddete yanıt vermesinin meşruiyetini sorgulayan veya kadını suçlayan zararlı basın açıklamaları, devlet adamları veya önde gelen şahsiyetler tarafından yapılmış olup bazı durumlarda nefret söylemine varmıştır.98 Bunların kanaat şekillendirici etkisi özellikle endişe vericidir. GREVIO, örneğin mağdurları desteklemek için davalara müdahil olurken yetkili makamların bu tür ifadelere etkin bir şekilde karşı çıkmaları gerektiği görüşündedir.
GREVIO, yetkili makamların Sözleşmenin 13. Maddesinde belirtilen kadına yönelik şiddete ilişkin halkın farkındalığını ve anlayışını artırma amacına yalnızca başta kadın STK’ları olmak üzere tüm paydaşlarla aktif işbirliği yaparak ulaşabileceğini hatırlatır. Sivil toplumla işbirliğinin yanı sıra Yetkili Makamlar, daha fazla toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik farklı şiddet türlerinin önlenmesi için kampanyalar yapma konusunda kadın STK’ların geçmiş rollerini de tanımalı ve desteklemelidir. GREVIO, bununla birlikte, ifade özgürlüğünü hedef alan son dönemdeki pek çok baskıcı tedbirin, kadın hakları alanındaki çalışan bir dizi STK’nın çalışmasında soğutma etkisi yaptığının farkındadır. Bunun sonucunda, kitapçık ve bilgilendirme materyalleri vasıtasıyla, daha az yüz yüze kampanya yapılmaktadır ve bazı STK’ların daha güvenli bir seçenek olarak gördükleri sosyal ağları aracılığıyla elektronik kampanyaları tercih etmeleri de ulaşabilecekleri toplum kesimlerine bazı sınırlamalar koymaktadır.