1.Dünya Savaşı, 28 Temmuz 1914 tarihinde Avrupa’nın ortasında başlayıp savaş uzadıkça tüm dünyayı etkisi altına alıp 11 Kasım 1918’de sona ermiştir. Savaş insanlık tarihinin en kanlı savaşlarındandır.
Savaşın tarafları ittifak ve itilaf olarak ayrılmışlardır. İtilaf devletleri: İngiltere, Fransa ve Rusya’nın oluşturduğu birlik iken; İttifak devletleri: Almanya, İtalya ve Avusturya-Macaristan oluşturduğu birlikti.(İtalya sonradan taraf değiştirecek) Bu birliklere sonradan Yunanistan (İtilaf), Osmanlı Devleti (İttifak), Bulgaristan (İttifak), ABD (İtilaf) gibi devletler de katıldı.
1.Dünya Savaşı’nın Nedenleri
Genel Nedenler
- Sömürge Yarışı
Sanayi Devrimi sonrası birliğini geç tamamlayan Almanya ve İtalya sömürge yarışından çok az pay almışlardı. Özellikle Almanya payını artırmak istiyordu.
- Silahlanma Yarışı
Avrupalı Devletler günün birinde büyük bir savaşın patlak vereceğinden emindiler. Böyle olduğu için her devlet silah satın alıyor veya üretiyordu. Bu da çok fazla ve yeni silahların icat edilmesine neden oldu.
- Miliyetçilik Akımı
Bu durum özellikle İttifaklara içerisinde olan devletleri etkilemiştir. Özellikle Osmanlı ve Avusturya-Macaristan’ın içinde çok farklı milletler bulunuyordu. Bu milletler zaman zaman isyan edip ayaklanıyordu.
Özel Nedenler
- Alsals-Loren
Sedan Savaşıyla Alsals-Loren’in büyük bir kısmını kaybeden Fransızlar tekrardan bölgeyi ele geçirmek istiyorlar. Sonuç olarak Avrupa’daki gerginliği daha da artıran durumlardan biri oldu.
- Sıcak Denizlere İnmek
Ruslar’ın milli hayali olan bu fikir, Osmanlı Devletiyle kötü durumda olmasının temel sebebidir. Rusya sadece Osmanlılara değil Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından da tehdit olarak görünüyordu.
- Almanlar’ın Sömürgelere Göz Dikmesi
1.Dünya Savaşına kadar en büyük sömürgeye sahip ülke İngiltere idi. Bu ifade Almanların temel hedefi haline gelmişti.
- Balkanlar Sorunu
Balkanlarda en güçlü 3 devlet vardı. Bunlar Rusya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı Devleti’ydi. Ancak Balkan Savaşları sonrası bölgede sadece Rusya ve Avusturya-Macaristan kalmıştı. Rusya tüm Slavları bir altına almayı (panslavizm) amaçlıyordu. Avusturya-Macaristan’ın içindeki Slavları isyana teşvik ediyordu.
Savaşın Başlaması
Avusturya-Macaristan veliahtı Ferdinand Saraybosna’yı ziyaret ettiği zaman bir Sırp milliyetçi tarafından vurulur. Bunun üzerine Sırbistan’a savaş açılır. Ruslar Sırplar’ın yanında savaşa girer. Böyle olunca da Almanlar Avusturya-Macaristan’a katılır. Artık bir domino taşı gibi devletler sırasıyla harbe katılır.
Savaşı İtilaflar kazanır ve her devlete birer anlaşma imzalatır. Bunlar: Almanya’ya Versay, Avusturya-Macaristan bölünüp Macarlar Triyanon, Avusturyalılar St. Germain, Bulgarlar Nöyyi, Osmanlılar ise Sevr Anlaşmalarını imzalamıştır. (Sevr Anlaşması sonradan geçersiz olup Lozan Anlaşması imzalanmıştır.)
1.Dünya Savaşı Sonuçları
- İmparatorluklar Yıkıldı
Savaşın bitimiyle Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Alman İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu yıkıldı.
- ABD Avrupa’ya Karışmaya Başladı
Savaşın en etkili devletlerinden biri olan ABD eskiden olduğu gibi sadece kendi kıtasıyla ilgilenmiyor, diğer devletlere ve kıtalara da karışmaya başlıyor.
- İsrail’in Temelleri Atıldı
Savaş bittiğinde Suriye’nin altında Yahudilere bir ülke tasarlandı. Ama bu tasarı 1948’e kadar uzadı.
- Avrupa’da Rejim Değişiklikleri Oldu
Savaşın bitimiyle Almanya’da Nazizim; İtalya’da Faşizm, Rusya’da Komünizm gibi rejimler ortaya çıktı.
- İlk kez Sıradışı Silahlar Kullanıldı
O zamana kadar pek kullanılmamış silahlar veya araçlar kullanıldı. Uçak, denizaltı, kimyasal silahlar bu savaşla beraber etkisini gösterdi.
- Milli Devletler Kuruldu
Savaş sonrası imparatorlukların sahip oldukları topraklara genel olarak milli devletler kuruldu. Ukrayna, Polonya, Çekoslavakya, Estonya, Macaristan, Yugoslavya bunlara örnek denebilir.
- Diğer Savaşın Temelleri Atıldı
Yenilen devletlerin çok ağır anlaşma imzalaması bu halkları zor duruma düşürdü ve diğer savaşın (2.Dünya Savaşı’nın) en önemli sebebi 1.Dünya Savaşı oldu.
- Cemiyeti Akvam Kuruldu
Günümüzdeki BM’nin temeli olarak bilinir. Amacı şuanda da olduğu gibi devletler arasındaki sorunu bunun gibi kötü bir savaşla değil yerine barışçıl çözümler üretmek idi.