Ürün Karbon Ayak İzi Standartları: Hangisini Seçmeli?
Dünyamızın geleceği için bir numaralı tehdit küresel ısınma olarak kabul ediliyor. Küresel ısınmayı azaltma yönünde somut adımlar atabilmek için, eylemlerimizin etkilerini ölçecek sağlam standartlara ve metodolojilere ihtiyacımız var. Ürünlerin karbon ayak izini ölçmeye yarayan, bağdaştırma çalışmalarına rağmen her biri belirli uygulamalar ve hedef kitleler için daha uygun olabilecek birçok farklı standart mevcut. Bu makalede, size en önemli standartlar ve metodolojilerden bahsedeceğiz ve sizin doğru uygulama yöntemini seçmeniz için adım adım rehberlik sağlayacağız.
Karbon Ayak İzini Neden ve Nasıl Hesaplarsınız?
Ürün karbon ayak izi (Product Carbon Footprint), mal ve hizmetlerle ilgili sera gazı (Green House Gas) emisyonlarının ölçümü, yönetimi ve iletişimi için bir araçtır. Karbon ayak izi, Yaşam Döngüsü Değerlendirmesine (LCA-Life Cycle Assessment) dayanır; ancak sadece küresel ısınma sorununa (Global Warming Potential) odaklıdır.
Sayısı günden güne artmakla birlikte bir çok şirket, ürünlerinin karbon ayak izini ölçmeye çalışıyor.Bunun birçok nedeni var. Pazardaki itibarı artırmak, tedarikçi, müşteri ve diğer paydaşlarla ilişki kurmak, (yaklaşan) düzenleyici yükümlülüklere uyum sağlamak veya daha kapsamlı bir çevresel ayak izine doğru ilk adımı atmak bu nedenler arasında sayılabilir.
Şirketler, çeşitli PCF standartlarından rehberlik ve piyasadaki karbon ayak izi ölçümlerinin güvenilirlik desteğini alır, bu da bu standartları oldukça faydalı kılar.
Ürün Karbon Ayak İzi Standardı Çeşitliliği
Ürünlerin sera gazı emisyonlarıyla ilgili şeffaflık ihtiyacına yanıt olarak, farklı zamanlarda ve farklı kuruluşlar tarafından çeşitli metodolojiler geliştirilmiştir.
Mevcut metodolojiler iki gruba ayrılabilir:
- Grup 1: Tek-sorun odaklı metodolojiler, yalnızca iklim değişikliğine bağlı emisyonları ve etkilerini kapsar.
- Grup 2: Daha geniş kapsamlı metodolojiler, iklim değişikliğinin ötesinde çevresel sorunları kapsar. PCF’i belirlemek için bu metodolojilerdeki iklim değişikliği göstergesini kullanabilirsiniz.
- gruba ait metodolojiler şunlardır:
- ISO 14067:. Daha çok, LCA için mevcut diğer ISO standartlarına dayanmaktadır ve 2018’de yayınlanmıştır..
- PAS 2050: Ulusal standartlar, bunlara İngiliz Standartlar Enstitüsü (BSI) tarafından geliştirilen PAS 2050 gibi örnekler verilebilir. PAS 2050, Ekim 2008’de yürürlüğe girmiş ve 2011’de revize edilmiştir. PAS 2050 yaygın olarak kullanılıyor ve uluslararası alanda kullanılan ilk karbon ayak izi standardı olarak kabul ediliyor.
- GHG Protokolü Ürün Standardı : Bu standart, WRI/WBCSD tarafından oluşturulmuş ve Ekim 2011’de yayınlanmıştır. PAS 2050’nin ilk versiyonu ile tutarlı olacak şekilde geliştirilmiştir, ancak bir fark ile GHG Protokolü Ürün Standardının kamu raporlaması için gereksinimleri içerir. Aynı zamanda GHG Protokolü, kurumsal değerlendirmeler ve projelerle ilgili hesaplamalar için ek standartlar sağlar.
- gruba ait metodolojiler şunlardır:
- Ürün Çevresel Ayak İzi (PEF): LCA çalışmaları için AB tarafından önerilen bu yöntem, mevcut LCA standartlarını birbiriyle uyumlu hale getirmeyi amaçlar. 16 etki kategorisinin hesaplanmasını gerektirir, ancak bazı mevcut mevzuat teklifleri, PCF’i raporlamak için tek göstergesi iklim değişikliği olan yöntemi önermektedir.
- Ulusal Standartlar, örneğin BP X30-323-0: Bu standart, Fransız hükümeti (AFNOR) tarafından geliştirilmiş olup, 2011’de test edilmiş ve 2015’te son halini almıştır. PEF’e benzer şekilde, bir dizi etki kategorisini kapsar. Gerektiği durumlarda, iklim değişikliği göstergesi ayrıca raporlanabilir.
- EN 15804: Bu Avrupa standardı, tüm inşaat ürünleri ve hizmetleri için temel ürün kategorisi kurallarını sağlamaktadır. Diğer çok kriterli yöntemlere benzer olarak, iklim değişikliği de dahil olmak üzere bir dizi zorunlu çevresel etki göstergesini kapsar. Tüm çevresel göstergelerin hesaplanması ve raporlanması gerekirken, iklim değişikliği göstergesi, kapsam dahilindeki ürünün karbon ayak izini ölçmek için kullanılabilir.
Yukarıda bahsedilen tüm standartlar, ISO 14040 ve ISO 14044’te belirlenen ilkeler üzerine kurulmuştur. Ayrıca, IPCC’nin güncel raporlarıyla uyum sağlamaya çalışırlar. Metodolojiler birebir aynı olmasa da, geliştiricileri (BSI, WRI/WBCSD, ISO, AFNOR ve EC) metodolojileri arasındaki uyumu artırmayı amaçlamıştır.
Daha Genelden Daha Özele
Bazı metodolojiler daha genelken, bazıları daha kuralcıdır ve hesaplamaların tekrarlanabilirliğindeki ve sonuçların karşılaştırılabilirliğindeki artış için daha baskıcıdır. ISO 14067, daha genel bir standardın bir örneğidir; fakat PAS 2050 ve GHG Protokolü, daha ayrıntılı talepler ile yoruma açık daha az alan sağlar. EN 15804, BPX30-323-0 ve PEF yöntemi daha da ileri giderek çok ayrıntılı LCA gereksinimleri sağlar. PEF özelinde, kullanılabilecek veriler için de katı gereksinimler geçerlidir (EF uyumlu veri kümeleri).
Bazı ürün kategorilerinde, farklı metodolojiler ile uyumlu kategori-spesifik kurallar da mevcuttur.
Siz Hangi Standardı Kullanmalısınız?
Sürdürülebilirliğe giden yolda, PCF’lere artan ilgi ve karbon ayak izini düzene koyma çabaları hoş karşılanmaktadır. Ancak, çok sayıda standart ve girişim olması bunaltıcı olabilir. Ne yazık ki, hangi metodolojiyi seçmeniz gerektiğine dair basit bir cevap yok. Ancak yardımcı olabilecek birkaç adım var.
Adım 1: Hedefinizi tanımlayın!
Öncelikle, çalışmanın genel amacını net bir şekilde aklınızda canlandırmanız gerekmektedir. Yapılan bu çalışma hangi amaçla kullanılacak? Yalnızca iç iletişim için mi kullanılacak yoksa kamuya açık raporlama, dış yeşil talepler veya yasal gereklilikleri yerine getirmek için mi kullanılacak? Sonucun iletileceği coğrafi pazar nedir? Cevaplar sadece tek bir uygun yönteme yönlendirebilir, bu sebeple bu sorular çok önemlidir.
Adım 2: Durumun görünüm haritasını oluşturun
Masa başı araştırmanıza, dahili (ve harici) bilgilere ve dahili paydaşlardan gelen girdilere dayanarak; sektörünüzdeki ve şirketinizdeki konuyla ilgili gelişmelerin bir görünümü çizilebilir. Bu manzara; mevcut sektör girişimleri, ürüne özel kurallar, ulusal ve uluslararası hükümetlerin neler yaptığı ve şirketinizin iç politika ve stratejileri gibi konuları içermelidir.
Bu durum haritası, sizin en alakalı gelişmeleri ve fırsatları tanımlamanıza ve öncelikleri belirlemenize yardımcı olacaktır.
Adım 3: Karar ağacını takip edin
En uygun metodoloji, fazlaca duruma özel olabilir. Farklı metodolojiler arasında, en çok ISO 14067’yi çok yönlü olarak kabul edebiliriz: eğer belirli bir düzenlemeye uyulmayacaksa ISO 14067 -bugün mevcut olan en son uluslararası kabul görmüş standart olarak- temel olarak kullanılabilir. En kolay şekilde, bir ISO 14067 çalışması 14040-44 gereklilikleriyle uyumlu daha geniş bir LCA çalışmasına dönüştürülebilir.
Eğer 14067 standart metodolojisi yeterli detaya sahip değilse; GHG protokolü, PEF yöntemi veya BPX30-323-0 gibi daha ayrıntılı metodolojilerde her zaman ek rehberlik bulunabilir. Karbon ayak izi çalışmalarının tekrarlanabilirliği ve karşılaştırılabilirliği ancak katı kuralların uygulanması ile sağlanabilir. Amacınız buysa, PEF veya BPX bağlamında geliştirilen ürüne özel kategori kuralları gibi daha katı metodolojilerin kullanılması daha uygundur.
Hedefinize En Uygun Olan Standardı Seçin
Yukarıdaki adımlar, PCF çalışmaları yaparken şirketinize en iyi şekilde rehberlik edecek standardı seçmenize ve şirketinizin karbon ayak izi ölçümlerine güvenilirlik sağlamanıza yardımcı olabilir. Hedefiniz netleştiği zaman, yukarıda açıklanan güçlü PCF metodolojilerinin her biri; raporlarınızı işle alakalı hale getirmenize, karbonu azaltmanıza ve yeni iş değeri faktörleri oluşturmanıza yardımcı olabilir.
Size uygun karbon ayak izi standardını birlikte belirlemek ve bir anca çalışmalara başlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Credit : Pre Sustainability, An De Schryver, Luca Zampori
Çeviri: Metsims Sustainability Consulting Sustainability Intern, Yaren Öztürk