Aminler
Aminler amonyaktan (NH3) türeyen azotlu bileşiklerdir. Bir alkil ya da aril köküne – NH2 bağlanması ile aminler oluşur. Amonyak hidrojenlerinden bir, iki ya da üçünün; alkillerle yer değiştirmesi sonucu primer, sekonder ve tersiyer aminler oluşur.
Kimyasal Özellikleri
- Aminler suda çözünerek hidrojen bağı oluştururlar.
- Aminler azot atomunun bağımsız elektron çifti bulundurması nedeniyle bazik özellik gösterir ve asitlerle birleşerek amin tuzlarını verirler.
- Aminlerin nitröz asit ile verdikleri tepkimeler, onların primer, sekonder ya da tersiyer olduklarını belirler.
- Sekonder aminler nitröz asit ile nitrozo bileşiklerini verir. Bu bileşikler suda çözünmeyen yağlardır.
- Aminler, asit klorürlerle tepkimeye girerek belirli erime noktaları olan kristal yapılı katı bileşikler verir. Bu nedenle bu tepkimelerden de aminler tanınabilir.
- Aminler havada yanarak azot, karbon dioksit, ve suya ayrışır. Bu özellikleri ile aminler, amonyaktan ayrılır.
Amidler
Karboksilli asitler ve amonyaktan, asitteki hidroksil grubu yerine amonyum grubu (NH2) geçirilmesiyle elde edilen ve R bir alkil olmak üzere, RCONH2 genel formülüyle gösterilen alifatik bileşikler. Amitler için, kısaca, açillenmiş amonyak da denilebilir. Asit klorürleri, asitanhidritlerin ya da esterlerin amonyak ya da aminlerle tepkimesi sonucu elde edilir. Birincil, ikincil, üçüncül amit olarak sınıflandırılırlar. Birinciller, türedikleri asidin adındaki “-ik asit” yerine “-amit” eki getirilerek; ikincil ve üçüncül amitlerse, aynı biçimde, ancak önlerine azot ve alkil gruplarının adı küçükten büyüğe doğru eklenerek adlandırılırlar. Çoğu basit amitler, ergime noktası düşük, hidrojen bağı kuvvetli, suda çözünür katılardır. Formamit sıvıdır ve çözücü olarak kullanılır. Polimer yapıda olan amitler (naylon gibi) sentetik elyaf olarak kullanılır. Proteinlerde ve peptitlerde de aminoasitler, birbirine amitlerle bağlanır. Nikotinamik, hücre solunumunu kolaylaştırıcı olarak ve prokayinamit, kalp hastalıklarına karşı çeşitli ilâçların bileşimine girerler.