Jane Austen’ın Emma 200 yıl önce bugün ortaya çıkan, izleyiciler arasında popüler olmayabilir. Gurur ve Önyargı , ancak eleştirmenlerin onun başyapıtı olarak gördüğü roman oldu. Kahramanı Bay Knightley, herhangi bir şakacı Colin Firth-Mr yaratmadı. Darcy ekran eşdeğerleri ve öncü bir 'zengin sürtük' olan kahramanının midesi zor olabilir, özellikle de eşsiz Elizabeth Bennet ile karşılaştırıldığında.
Yine de, Emma pop kültürü serseri değil. Hikaye kendine has adaptörler ve aktörleri buldu. Bize kült klasiği veren senarist Kedi insanlar (1942) erken bir dramatizasyondan sorumludur, Emma'dan Romantikler (1938). Amy Heckerling yazıp yönetti Emma -ilhamlı gençlik filmi mega-hit Bilgisiz (1995). Gwyneth Paltrow, bilinçli olarak bağımızı koparmadan ve bizi çözmeden önce, son derece saygın bir Emma (1996). Pemberley Digital hikayeyi vlog serisiyle ele aldı, Emma Onaylandı (2013-14). Yine de bugün daha az okuyucu Gurur ve Önyargı yutmak Emma Baştan sona, belki de çok daha zorlayıcı bir okuma olduğu içindir.
Evrensel olarak kabul edilmiş hiçbir ironik gerçekleri aktarmayan ilk sözlerinden bu kadarını anlayabilirsiniz. Ne Emma Açılışının ünlü ilk satırıyla ortak noktaları var. Gurur ve Önyargı her ikisi de hızlı ve güçlü bir yumruk atıyor: 'Emma Woodhouse, yakışıklı, zeki ve zengin, rahat bir ev ve mutlu bir mizaca sahip, varoluşun en iyi nimetlerinden bazılarını bir araya getiriyor gibiydi ve yaklaşık yirmi bir yıl yaşamıştı. Onu üzecek veya kızdıracak çok az şey olan bir dünya. . . '
Eleştirmenler, 'göründü' gibi aldatıcı kelimeye ve girişin henüz gelmeyecek olan sıkıntı verici sıkıntı hissine ışık tutmaya eğilimlidirler. Ancak yüzyıllardır okuyucular bu satırların sonuna geldi ve sadece 'Ondan hoşlanmalı mıyım, istememeli miyim?' Diye merak ettiler.
Bu harika bir soru. Gloria Vanderbilt'ten Paris Hilton'a, Kardashian'lara kadar zengin orospularla karşılaştığımızda bugün kendimize sormaya devam ettiğimiz türden bir şey. Jane Austen bir şeyin peşindeydi. Hayatları bizden daha çekici, daha rahat ve görünüşte daha mutlu olan, hayatları bizimkinden daha 'iyi' olan, hayatları bizimkinden daha 'iyi' olan kadınları ve IRL'de ne kadar kucaklayabiliriz? Onlara hayran mıyız, yargılıyor muyuz, yoksa her ikisi birden mi? Onlar da hayatın kaçınılmaz engelleriyle karşılaştıklarında gizlice mutlu muyuz yoksa onlar için üzülüyor muyuz? Pek çok şey onların sevilmelerine, güçlerini ne kadar ağır veya hafif kullandıklarına bağlıdır.
Austen, Emma'sını okuyucularla ilk kez tanıştırırken, 'zengin' veya 'varlıklı' gibi bir kelime seçmiyor, bunun yerine kaba, çirkin ve yargılayıcı, İncil'deki imalarla eşanlamlı: zengin bir kelime kullanıyor. Ve sadece zengin değil. Emma da zekidir - başka bir yüklü kelime - 'başarılmış' veya 'zeki' değil. Zekice zekâya işaret eder, ancak on dokuzuncu yüzyılın başlarında bu aynı zamanda aktif, becerikli, becerikli veya yakışıklı anlamına da gelebilir.
'Yakışıklı' kelimesi Emma Bugün okuyucuların en çok ilgisini çeken açılış. Varsayım, bunun bir tür hakaret olarak veya Emma’nın yarı erkekliğini anlatmak için orada olması gerektiğidir. Şart değil. Oxford ingilizce sözlük burada yararlıdır ve bize Austen’ın zamanında bir kadına 'yakışıklı' denildiğinde, onun 'geleneksel olarak güzel veya güzel olmaktan ziyade çarpıcı, görkemli' olduğuna işaret ettiğini hatırlatır. Yakışıklı, öngörülebilir, zararsız bir sevimli değil, derin, güçlü bir zarafet iletiyordu. Bu, ilk cümlesinden itibaren, savunmasız, tatlı kahramanlara saygı duyma dürtüsüne karşı edebi bir savaşta savaşan bir roman.
Daha fazlasına sahip, daha iyi görünen ve daha fazlasını yapan ve en kötüsü bu konuda o kadar da özür dileyen kadınlara karşı hala karmaşık tepkilerimiz var. (Demi Lovato’nun “Kendinden Emin Olmanın Nesi Yanlış?” Retorik bir soru bile olmamalı.) Buna “Güzelim Çünkü Benden Nefret Etme” çıkmazı diyebiliriz. En son enkarnasyonu, çoğu zaman olağanüstü derecede güzel, güçlü kadın yüzlerine dayandırılan bir kavram olan 'Dinlenen Kaltak Yüzü' üzerine brouhaha gibi görünüyor. Bazıları, yalnızca gülümsemek istendiğinde bir anlığına bakmayı tercih ederdi.
Jane Austen’ın Emma kendi başına, dinlenme orospu yüzü fenomenine bir öncü tepkidir. RBF, tipik bir klasik romanın kahramanı için Emma Woodhouse'un ne olduğu, ünlülerin güzelliği beklentileridir. Bizi rahatsız ediyor ama iyi anlamda. Eski kalıpların mantıksız sınırlamalarını ortaya çıkararak kalıbı kırar. On dokuzuncu yüzyılın başlarındaki kurgu, mütevazı bir şekilde mükemmel, yanlış bir şekilde kurban edilmiş Cinderella'lardan oluşma eğilimindeydi. Geçici olarak mutluluk, rahatlık veya nimetler olmadan, bu kadın kahramanlar genellikle aşılmaz bir soyağacına sahip oldular. Böylelikle hiçbir okuyucuyu paraya geldiğinde rahatsız hissettiremezdi. ('Eski moda bir yol yaptı. Onun için doğdu.')
Austen’ın versiyonunda, Emma bununla doğmuştur ve asla kaybetmez. Roman boyunca, yine de, zengin bir orospunun gücünü nasıl daha iyi kullanacağını fark etmek zorunda kaldı. Bugün söyleyebileceğimiz gibi, avantajlarından yararlanarak çevresindekileri kendi iradesine göre şekillendirmemesi gerektiğini öğrenir.
Jane Austen'ın çığır açan eseri konusunda, 'Kendimden başka kimsenin sevmeyeceği bir kadın kahraman alacağım' söylendi. Bu onun mizah anlayışı ve ironi ile dolu bir ifade olabilir. Ama Austen şirretli olsa da kesinlikle zengin değildi. Bu konuda kişisel deneyimlerinden yazmıyordu.
Okurlar olarak, çoğumuz Austen’ın beklentilerine karşı çıkıyoruz, çünkü o da şüphesiz yapacağımızı anladı. Bitiririz Emma sadece sempati duymakla kalmayıp, küstah Emma ile bazı isteksiz mikro-özdeşleşmeleri keşfetmeyi de. Gücünü daha kolay onaylayabiliriz çünkü o yanılabilirliği kabul ediyor ve eğitilebilir olduğunu gösteriyor. Sosyal ve ekonomik gücünü daha bencilce ve cömertçe kullanmayı öğreniyor - yani babası dışında biriyle. Emma'nın örneğinin kadınlar için bir 'yaslanma' çağına nasıl dönüştüğünü bilmek zor, ama kesinlikle bugünün zengin fahişelerinin dikkate alacağı bir şey var. Elbette Emma'dan bir iki şey öğrenebilirlerdi.
Böylece, tüm sınıflardan ve geçmişlerden okuyucular da olabilir. Emma 'In parlaklığı - bir kurgu şaheseri olarak kalıcı statüsü - bizi kahraman olduğunu sandığından daha az zeki bir konuma getirmesidir. Romanı ilk kez okurken, Emma’nın kendini beğenmiş bakış açısından anlatıldığı gibi, olay örgüsünün birçok ipucunu ve ipucunu kaçırıyoruz. Emma gibi, kendini beğenmiş bir şekilde fazla okuruz, yanlış değerlendiririz ve kendini üstün hissettiğimiz karakterlerle alay ederiz, mesela her şeyi bilen, işe yeni başlayan Bayan Elton veya düşük şartlarda çirkin kız evlat Bayan Bates.
Austen'in hilesi hepimizi geçici olarak zengin kaltak okuyucular haline getirmektir. Bu konuda eli ağır değil. Bize, uber-talihli, komuta eden bir kadın kahramana sempati duyarak, kendi gücümüzü kurgu okurları olarak nasıl daha iyi kullanabileceğimizi gösteriyor. Okuduktan sonra Emma , o mütevazı kadın kahramanlara geri dönmek zor ve bu da çok iyi bir şey. Karşılaştırıldığında basmakalıp ve yorgun görünüyorlar, oysa Emma hala şaşırıyor, sevindiriyor ve evet, iki yüzyıl boyunca talimat veriyor.