700 milyon ışıkyılı uzaklıktan gelen olağanüstü parlak ışık parlaması, vermeye devam eden bir hediyeye dönüşüyor.
Bir galaksinin kalbinden yayılan bu, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 5 milyon katı bir kara delik tarafından parçalanıp kısmen yutulan bir yıldızın ölmekte olan elektromanyetik çığlığıydı ve yeni bir analiz, yıldızın uygun bir şekilde adlandırılmış ‘spagettifikasyon’ süreci öldü.
Yıldız ölümleri genellikle şiddet olaylarıdır, ancak spagettifikasyon yoluyla ölüm belki de hepsinin en şiddetli olanıdır. Bir yıldızın bir kara deliğe biraz fazla yakın bir yerde gezinmesi ve yerçekimi alanının gelgit kuvvetinin yıldızı o kadar sert çekip çekmesi sonucu ortaya çıkar ki, yıldız paramparça olur – kibarca bir gelgit bozulması olayı olarak bilinen bir olay.
Yıldız parçalandıkça, ortaya çıkan döküntülerin bir kısmı ‘spagetleşir’ – bir spagetti erişte gibi uzun, ince bir malzeme ipliğine dönüşerek, etrafını saran ve kara deliğe beslenen ince bir filamana dönüşür.
Bu süreci tespit edebiliyoruz çünkü kara deliğin etrafındaki toplanma diskinde yerçekimi ve sürtünme etkilerinin ürettiği parlak bir ışık parlaması ortaya çıkarıyor. Bu ışık, malzeme tükendikçe yavaş yavaş kaybolur.
Tam da böyle bir olay Nisan 2019’da, geçici olayları arayan gökyüzünü araştıran Zwicky Transient Facility tarafından tespit edildi. Daha sonra AT2019dsg olarak adlandırılan söz konusu olay, X-ışını, ultraviyole, optik ve radyo dalga boylarında parıldayan bir gelgit bozulması olayı için bile alışılmadık derecede parlaktı.
Toplama diskinin kara deliğe en yakın iç kenarı diskin en sıcak kısmıdır ve bu nedenle en enerjik radyasyon olan X-ışınlarını yayar. X-ışınlarını tespit edebilmemiz, süper kütleli kara deliğin direğine baktığımız anlamına gelir – aksi takdirde, birikme diskinin dış bölgeleri tarafından engellenir.
Bir çörek yan yana bakmayı düşünün. Deliği göremiyorsun, değil mi?
Elbette daha önce gelgit bozucu olaylarda X-radyasyonu görmüştük, ancak AT2019dsg ile ilgili çok farklı bir şey vardı. Hollanda Uzay Araştırmaları Enstitüsü’nden Giacomo Cannizzaro ve Peter Jonker liderliğindeki uluslararası bir gökbilimci ekibi elektromanyetik çıktıyı inceledi ve soğurma çizgilerini keşfetti.
Bu arada, soğurma çizgileri harika. Gökbilimciler ışığın görüntülerini aldıklarında, eğer bu ışık gaz veya toz gibi bazı dalga boylarını yavaşlatan veya engelleyen bir şeyin içinden geçtiyse, bu, spektrumda koyu çizgiler olarak görünecektir.
Her türlü yerde ortaya çıkarlar, ancak süper kütleli kara deliklerin kutupları genellikle aralarında değildir. Toplama diskleri genellikle ekvatoryal bölgenin yörüngesinde dolanır – bilirsiniz, Satürn’ün halkaları gibi – ve direğin hemen aşağısı genellikle oldukça açıktır.
Bu soğurma çizgilerinin çeşitliliği ve genişliği de tuhaftı. Gözlemlenen konfigürasyon, tıpkı bir ip yumağı gibi, birden çok malzeme ipini öneriyor gibiydi.
Bu, sırayla, kara deliğin etrafına alışılmadık bir açıyla sarılmış bir şeyin, örneğin gelgitsel olarak bozulmuş bir yıldızın spagetleşmiş iplikçiklerinin, belki de yıldız döküntülerinin kütlesinden uzağa fırlatıldığını gösterdi.
Araştırmacılar makalelerinde, “Bir yıldız parçalandığında, enkaz güçlü bir şekilde kendi kendine yerçekimi yapan akıntılar oluşturabilir” diye yazdı.
“Görebildiğimiz şey, bu tür akışların neden olduğu soğurma çizgileridir, burada farklı yörünge hareketleri ve bu farklı akımların yansıtılan hızları, hatların genişliğinin değişmesine neden olur.
“Buna sahip olmak için, kendiliğinden yerçekimi yapan akışların bazılarının büyük açılarla saptırılmasına ve bozulan malzemenin büyük bir kısmının bir yığılma diskine dönüşmesine ihtiyacımız var.”
Takımın spagettifikasyon yorumu doğru çıkarsa, bu sürecin gerçekleştiğine dair gerçek doğrudan kanıtlara ilk kez sahip oluruz.
AT2019dsg, daha önce, bilim adamları olay tarafından yüksek enerjili bir nötrino gibi görünen bir şeyi tespit ettiklerinde dikkatimizi çekti. Bu alışılmadık derecede parlak yıldız ölümünün başka ne gibi sürprizler yaşadığını merak etmek gerekiyor.
Araştırma, Royal Astronomical Society’nin Aylık Bildirimleri.
.