mustafa kemal atatürk
, birinci dünya savaşı'nın yeni başladığı ancak osmanlı devleti'nin ise henüz savaşa dahil olmadığı bir dönemde hem savaş hem de almanya ile ittifak yapmakla ilgili kaleme aldığı düşünceler.
detaya inecek olursak, atatürk birinci dünya savaşı başladığı dönemde bulgaristan'ın başkenti sofya'da askeri ateşe görevinde bulunmaktaydı. oradan sık sık selanik'ten çocukluk arkadaşı olan salih bozok
ile mektuplaşmaktaydı. bu mektupların birinde salih bozok, atatürk'e dönemin olaylarıyla ilgili düşüncelerinin neler olduğunu sorar. işte bahsettiğim değerlendirmeyi burada yapmıştır. salih bozok
'un sorusuna karşılık aşağıdaki mektubu kaleme almıştır;
"umumi durum hakkında görüşümü soruyorsun. bu husustaki görüşümü yalnız sende kalmak şartıyla aşağıya yazıyorum.
biz hedefimizi tayin etmeden umumi seferberlik ilan ettik, bu çok tehlikelidir. çünkü başımızı bir tarafı mı, yoksa birçok tarafa mı vuracağız? malum değildir. koskoca bir orduyu uzun süre hareketsiz, elde atıl bir vaziyette bulundurmakta çok zordur. dolayısıyla sen de düşünecek olursan, vaziyetin ne kadar vahim olduğunu anlayabilirsin.
almanların vaziyeti hakkında askeri görüşe gelince: ben almanların bu harpte muzaffer olacaklarına katiyen emin değilim. gerçi bir şimşek hızıyla demir kaleleri devirip çiğneyerek paris üzerine yüremektedirler. fakat ruslar da karpatlara dayanmışlar ve almanya'nın müttefiki olan avusturyalılara baskı yapmaktadırlar. bu nedenle almanlar bir kısım kuvvet ayırarak avusturyalılara yardım etmek zorunda kalacaklardır. bu defa fransızlar kendi karşılarında bulunan almanların kuvvet ayırdığını görerek taarruza geçecekler ve almanlara baskı yapacaklardır. kendilerinin sıkıştığını gören almanlar, bu defa da avusturyalılara gönderdiği kuvvetleri çağırmak mecburiyeti karşısında bulunacaklardır ki, bu şekilde zikzakvari hareket edecek olan bir ordunun akıbeti pek feci ve vahim olacağından, ben bu harbin neticesinden emin olamıyorum." sofya - 1914.mustafa kemal atatürk
'ün almanya ile ilgili düşünceleri olumsuz olsa da osmanlı devleti 11 kasım 1914 yılında fransa ve ingiltere'ye savaş ilan ederek almanya'nın yanından birinci dünya savaşına dahil olmuştur. mustafa kemal atatürk
'ün üstüne basarak söylediği gibi doğru hedef belirlenmeden harekete geçmek belki de osmanlı'nın en büyük hatası olmuştur. almanya ile ilgili söyledikleri ise sanki malumun ilanı gibiydi.
mektubun kaynağı;
-atatürk'ün bütün eserleri
, cilt 1(1903-1915), kaynak yayınları, istanbul 1998, s. 207.
-sadi borak, atatürk'ün özel mektupları, kaynak yayınları, istanbul 1998, s. 30-31.
-salih bozok-cemil s. bozok, hep atatürk'ün yanında, çağdaş yayınları, istanbul 1985, 174,175.