Boyları aşırı uzayan kişilerde ‘devlik’ten söz edilir. Çok ender görülen bu hastalık, tanı erken konursa başarıyla tedavi edilebilir. Devlik ile onunla yakından ilgili olan akromegali, büyüme sürecinde, kemik gelişmesini etkileyen bir bozukluktan kaynaklanır. Akromegalide yalnız yüz (özellikle burun), çene, el ve ayaklarda aşırı büyüme görülür. İki hastalığın nedeni de hipofizden aşırı büyüme hormonu salgılanmasıdır. Eğer bu durum ergenlikten önce ortaya çıkarsa devlik, daha sonra gelişirse akromegali görülür.
Boyları aşırı uzayan kişilerde ‘devlik’ten söz edilir. Çok ender görülen bu hastalık, tanı erken konursa başarıyla tedavi edilebilir.
Devlik ile onunla yakından ilgili olan akromegali, büyüme sürecinde, kemik gelişmesini etkileyen bir bozukluktan kaynaklanır. Akromegalide yalnız yüz (özellikle burun), çene, el ve ayaklarda aşırı büyüme görülür. İki hastalığın nedeni de hipofizden aşırı büyüme hormonu salgılanmasıdır. Eğer bu durum ergenlikten önce ortaya çıkarsa devlik, daha sonra gelişirse akromegali görülür.
Nedenleri
Hipofiz, beynin altında, kafatasının tabanında yer alır. Ürettiği en az dokuz hormonun yapılarının birbirine benzemesine karşılık, her birinin ayrı bir görevi vardır. Bu hormonlardan biri desomatotropin ya da öbür adıyla büyüme hormonu ’dur. Hipofizde oluşan tümörler, bezin aşırı hormon üretmesine neden olarak, hastanın yaşma göre devliğe ya da akromegaliye yol açarlar.
İki hastalık da kemiklerin gelişmesiyle yakından ilgilidir. Uzun kemiklerin boyu “epifiz” adı verilen bir kıkırdak tabakasının yerini, kemik ve kalsiyuma bırakmasıyla uzar. Buna karşılık beden de eksilen kıkırdağı tamamlamak üzere üretimini hızlandırır.
Sonunda, belli bir yaşta kemiğin daha fazla uzaması olanaksızlaşır. Bu yaştan sonra kemiğin ancak çapı artabilir. Epifizin büyüme hızını düzenleyen en önemli etken, büyüme hormonudur. Beslenme, belirli vitaminler ve başka hormonlar da bir ölçüde etkili olurlar.
Eğer büyüme durmadan önce herhangi bir tümör, hipofizin aşırı hormon salgılamasına yol açarsa, kemikler henüz gelişmekte olduğundan, hastanın boyu 210-250 cm’ye ulaşabilir. Aşırı salgı daha ileri yaşta, kemik büyümesinin durmasından sonra başlarsa, akromegali, yani kemik kalınlaşması gözlenir.
Devliğin en belirgin özelliği, hastalık denetim altına alınıncaya kadar hastanın boyunun anormal büyümesidir. Hipofizin geri kalan bölümü de hasar görmüşse, hastanın bitkinlik ve yorgunluk gibi şikayetleri olur. Hastalık hipofizden salgılanan cinsel hormonları da etkiler, cinsel organlar ile yumurtalıklar gereğince gelişmez ve bu durum kısırlıkla sonuçlanır.
Akromegali ise çok daha yavaş ilerleyen belirtiler verir. Yüz genişler, çene ve burun büyür, alt çene dişleri, üst dişlerin önüne gelecek biçimde kapanmaya başlar. El ve ayaklar kalınlaşarak genişler, sırt kamburlaşır. Dudak, dil, kulak ve burundaki yumuşak dokular büyür; bazen ses telleri de kalınlaşır ve ses kalın, kısık bir hal alır.
Devliğin tanısı kolaydır; ama akromegalide belirtilerin yalnızca bir bölümü bulunduğu zaman tanıya varmak güç olabilir.
Değişiklikler çok yavaş gerçekleştiğinden, hastanın yakınları tarafından fark edilmeyebilir. Hastalığı ilk saptayan kişi, çoğunlukla hastayı yıllardan beri görmemiş olan bir dostu ya da ilk kez gittiği bir doktordur. Kuşkulu durumlarda kanda büyüme hormonu düzeyinin saptanması, tanıya yardımcı olur.
Devlik hastalıgının belirtileri
Hem devlikte, hem de akromegalide başlıca tehlike, tümörün büyüyerek hipofizin geri kalan bölümünü de tahrip etmesi ve bu yüzden başka metabolizma rahatsızlıklarının doğmasıdır. Bu durumda başka hipofiz hormonlarına bağımlı olan tiroit de çalışamaz, bitkinlik ve yorgunluk artarak ölüme kadar ilerler. Devlikte ayrıca cinsel organlar da gelişmez ve hastalar kısır kalır.
Akromegaliye çoğunlukla şeker hastalığı ile yüksek tansiyon rahatsızlıkları eşlik eder. Damarlar zayıflar, kalp krizi, inme ve böbrek hastalıkları olasılığı artar. Cinsel istek azalır; görme bozuklukları ortaya çıkabilir.
Bütün bu etkenler sıkı biçimde denetlenmezse hastanın ömrünü kısalttıklarından, gerek devlikte, gerekse akromegalide, tanıdan hemen sonra tedaviye geçmek gerekir.
Şikayete yol açan tümör ya ameliyatla çıkarılır ya da ışın tedavisiyle yok edilir.
Ameliyat yapılırsa, bazen, tümör çıkarıldıktan sonra normal hipofiz dokusunun geri kalan bölümü yerinde bırakılarak, öteki bezlerin normal çalışmalarını sürdürmeleri sağlanabilir.
Işın tedavisine (radyoterapi) başvurulursa, burnun üst bölümünden uzatılan aletlerle hipofizin yanma, itriyum adlı radyoaktif bir element yerleştirilir. Bu yöntemin sakıncası, yalnız tümörün değil, bütün hipofizin tahrip edilme tehlikesidir. Bu durumda daha sonraki dönemde hastaya gerekli hormonların ilaçlar halinde verilmesi zorunlu olur.
Aşırı büyüme hormonu salgılanmasını önleme amacıyla uygulanan yeni bir yöntem de, “bromokriptin” adlı ilaçtan yararlanmaktır. Bazı doktorlar bu tedavi yolunu yeğlerler.
Devlik genetik midir
Uzun boylu olmak korkulacak bir sorun değildir. Buna karşılık, aşırı büyüme hormonu, devliğe ya da akromegaliye yol açabileceğinden ciddi bir tehlike yaratır ve İki hastalıkta da yaşamı ciddi ölçüde kısaltan durumlar ortaya çıkar.
Hem akromegali hem devlik, oldukça ender görülen hastalıklardır. Ayrıca her iki durumun da kalıtımla geçmesi söz konusu değildir. Ancak tanı konulduğunda hemen tedaviye başlamak gerekir. Günümüzde gelişen tıp bilimiyle bu tür hormon kökenli rahatsızlıkların tedavisi olanaklı hale gelmiştir. İki durumda da sorun yalnızca aşırı büyüme ya da bölgesel irileşme değildir. Bütün bedeni ilgilendiren sorunları (kalp, böbrek, şeker hastalığı, körlük gibi) da birlikte getirdiğinden devlik ile akromegalinin tedavisi hoş olmasa da kesinlikle gereklidir. Hipofiz çıkarılsa bile, eksik hormonlar dışarıdan verilebilir. Böylece hipofizin eksikliği, kısırlığın dışında giderilmiş olur.
Dünyanın gelmiş geçmiş en uzun boylu adamı kimdir?
Kayıtlara göre dünyanın en uzun boylu adamı 1940 yılında ölen, 2,74 m boyundaki bir Amerikalıdır. Günümüzde de bu rekora yaklaşan az sayıda erkek ve kadın vardır.
İki yaşındaki kızım yaşına göre inanılmayacak kadar uzun boylu. Bu kadar uzamasının nedeni devlik olabilir mi?
Çok küçük yaşta devlik son derece az görülür; çocuk beş yaşını ve normal boyu geçinceye kadar doktorlar hastalıktan kuşkulanmaz. Bir başka belirti de, açıldığı zaman kolların uzunluğu ile boy arasındaki orandır. Kol açıklığı, devlik dışında boyu geçmez.
Devlik kalıtsal mıdır?
Hayır. Uzun boylu olmak anne-babadan geçen kalıtsal bir özelliktir; ama devlik kalıtsal değildir.
Zeka geriliği ile devlik arasında bir ilişki var mıdır?
Y Hayır. Devliğe yol açan hipofiz tümörlü kişilerin zekaları normaldir. Buna karşılık, devlik ile akromegali, özellikle tümör hipofizi tahrip ettiği zaman başka sorunlar doğurur. Bunlar arasında yorgunluk, kısırlık, yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve belki de körlük sayılabilir. Modern beyin cerrahisi yöntemleri ve hormon tedavisi sayesinde bu sorunların birçoğunun üstesinden gelmek olanaklıdır.
35 yaşındayım ve birden iki numara büyük ayakkabı giymem gerektiğini fark ettim. Nedeni akromegali olabilir mi?
Ayağın kalınlaşıp büyümesi, akromegali belirtilerindendir; ama tanı için bunun, yüksek büyüme hormonu düzeyi gibi başka ayırt edici belirtilerle birlikte bulunması gerekir. Yine de kaygılanıyorsanız bir doktora başvurmanız yerinde olur.