Bu sayfadaki Notlar
Kan Grubunuz ?
Kan grubunuz ?
Kan Grupları Çocuğa Nasıl Geçer?
Kan Grupları Çocuğa Nasıl Geçer?
Kanın canlı yaşamı için önemi anlaşıldıktan sonra, kanama hallerinde kan nakli yapılmaya başlandı. Nakledilen bazı kanlardan sonra hastanın sağlık durumunda bozulmalar başlayınca, her kanın birbirine uymadığı anlaşılarak aralarındaki farklar araştırıldı ve kan grupları tesbit edildi. Çok sayıda kan grubu olmasına rağmen, kan nakli açısından önemli olan başlıca iki sistem vardır. Bunlardan birincisi A, B, 0 grupları diye bilineni, diğeri ise Rh faktörüdür. Birinci sistemi göre insanlar, A, B, AB ve 0 olmak üzere dört gruba ayrılır. Bunlar da, Rh faktörünün bulunup bulunmamasına göre kendi içlerinde Rh(+) ve Rh(-) olarak ikiye ayrılır. Sonuç olarak kan grupları açısından sekiz grup insan bulunmaktadır.
Bütün yapısal özellikler gibi kan grupları da kalıtımla belirlenir. Kalıtımla iletilen özellikler, baskın (dominant) ya da silik (resesif) özellik gösterir. Anne ya da babanın birinden baskın, diğerinden silik özellikte gen gelirse, çocuk baskın genin özelliklerini gösterirken silik özelikteki geni taşıyıcı olur ve üreme hücrelerinin yarısında bu genleri taşır. Eğer iki taraftan da baskın gen gelirse, çocuk bu iki genin karışımı tütründe özellik gösterir. Kan grupları açısından ayrıntısına girmeden, kısaca bahsetmek gerekirse, A ve B grupları eşit güçte baskın karakter taşırken, 0 grubu silik bir özellik göstermekte, aynı şekilde Rh(+) özelliği de baskın bir karakter taşımaktadır. Kan grupları belirleyen genler olduğu için, grubun zaman içinde değişmesi söz konusu değildir.
Kalıtım ve kan grubu konusunu bir örnekle ele alırsak, A Rh(-) grubundan biri ile 0 Rh(+) grubu taşıyan birinin birleşmesinden olacak çocukların kan grupları A Rh(+), A Rh(-), 0 Rh(+) ve 0 Rh(-) olabilir. Eğer tahlillerde bir hata yoksa bu çiftin çocukları B veya AB grubu olamaz. Eğer ortada B veya AB grubundan bir çocuk varsa, bu çocuğun o çiftin çocuğu olması mümkün değildir.
Silik karakter taşıyan kan gruplarında ihtimaller daha da azalmaktadır. Örneğin her ikisi de 0 Rh(-) olan çiftin çocukları da mutlaka aynı gruptan olacaktır.
Kan grupları, evlilikler aşamasında kan uyumsuzlukları açısından da önemli olmaktadır.
Kan uyumsuzluğu, AB0 gruplarında olsa da çok önem taşımamakla birlikte, Rh(+) erkekle, Rh(-) kadının çocuklarında ortaya çıkmaktadır. Eğer çocuk baba gibi Rh(+) kan taşırsa annenin kanında oluşan bağşıklık maddeleri çocuğun kanına zarar verir. Bu, çoğu zaman ilk gebelikte sorun yaratmaz, gebelik sayısı arttıkça, eğer her doğumdan sonra gerekli ilaç uygulanmazsa sorun olmaya başlar. Bu nedenle her çiftin çocuk yapmaya karar vermeden önce, ya da gebelik oluşur oluşmaz kan gruplarını belirletmeleri ve sonucu doktorlarıyla görüşmeleri yararlı olacaktır.
Kan Grupları İle İlgili Bilgiler Ve Kan Bağışı
Türkiye’de halkın yüzde 39′unun taşıdığı A Rh pozitifin en yaygın kan grubu, yüzde 1′inin taşıdığı AB Rh negatifin ise en az rastlanan kan grubu olduğu ortaya çıktı.
İşte Türkiye’nin kan grubu haritası.
Türkiye Kızılay Derneği, kan bağışını artırmak amacıyla yürüttüğü kampanya çerçevesinde halkı bilgilendirici broşürler bastırdı.
Türkiye’de kan gruplarının görülme sıklığına yer verilen broşürlere göre, halkın yüzde 39′u A Rh pozitif, yüzde 29′u 0 Rh pozitif, yüzde 14′ü B Rh pozitif, yüzde 6′sı A Rh negatif, yüzde 5′i AB Rh pozitif, yüzde 4′ü 0 Rh negatif, yüzde 2′si B Rh negatif, yüzde 1′i de AB Rh negatif kan taşıyor.
SIK SORULAN SORULAR
Broşürlerdeki kan bağışıyla ilgili sık sorulan sorular ve yanıtları da şöyle:
-Kimler kan bağışlayabilir: 18-65 yaş arası önemlibir sağlık problemi bulunmayan, vücut ağırlığı 50 kg’ın üzerinde olan kişiler.
-Ne sıklıkla kan verilir: Bağışlar arasında en az 2 ay ara olacak şekilde senede 4 kez kan bağışlanabilir. -Kan bağışlamaya gelirken yanımda ne getirmeliyim: Resmi kimlik belgesi yeterlidir.
-Kan bağışı ne kadar zaman alır: Kayıt, muayene, kan verme ve ikram işlemlerinin hepsi 30-35 dakika sürer.
-Acı hisseder miyim: Evet. Ama sadece iğne cildinizi geçerken ağrıhissi duyarsınız. İğnelerin uç keskinliği ve eğimi ağrıya en az neden olacak şekilde tasarlanmış, silikonla kaplanmıştır.
-Her bağışımda form doldurmam gerekli mi: Evet. Formdaki sorulara vereceğiniz samimi ve doğru cevaplar yapılacak tüm tarama testlerindendaha geçerlidir.
-Vücudumda ne kadar kan var: Erişkin bir insanda ideal kilosunun yüzde 8′i kadar kan vardır. Pratik olarak 5 bin-6 bin mililitre olarakhesaplanır.
-Ne kadar kan alınıyor: 405-495 mililitre.
-Sarılık geçirdim kan bağışlayabilir miyim: B ve C tipi sarılık geçirenler hiçbir zaman kan bağışı yapamaz.
-Kan bağışlandıktan sonra herhangi bir değişiklik hisseder miyim: Tavsiyelere uymuşsanız yarım saat içinde günlük aktivitelere dönebilirsiniz. Ancak aşırı dikkat gerektiren ve güç harcanan meslek sahiplerinin kan bağışladıkları gün dinlenmeleri tavsiye edilir.
-Kanım kullanılmadan önce test ediliyor mu: Mutlaka! AIDS, C ve B tipi sarılık, frengi ve kan grubu testi her bağışta yapılır. Ancak herhangi bir şüphe üzerine test yaptırmak amacıyla kan bağışlayanlara bundan vazgeçmeleri öneriliyor.
-Test sonuçlarım pozitif bulunmuşsa ne olur: Paniğe kapılmayın. Budurumda doğrulama testleri yapılarak kan merkezi doktorunca size bilgiverilecek.
-Kansız kalır mıyım: Hayır. Bağış öncesi yapılan test sonucu kan düzeyi düşük bulunan kişilerden kan alınmaz.
-Kilo alıp verir miyim: Hayır. Kan bağışının bilimsel olarak kanıtlanmış bu tür yan etkileri yoktur.
-İlaç kullanıyorum kan bağışlayabilir miyim: Bazı ilaçlar kan bağışı için engel oluşturabilirler. Bu durum bütün ilaçlar için geçerli değildir. Lütfen kullandığınız ilaçları kan merkezi doktoruna bildirin.
-Kan bağışı yapmak alışkanlık veya bağımlılık yapar mı: Bilimsel olarak kan bağışının bağımlılık yaptığını gösteren bir çalışma yoktur.
-Kan bağışladığım zaman AIDS veya herhangi bir hastalık bulaşır mı: Kan alımı işlemindeki iğneler tek kullanımlık ve sterildir. Bu nedenle herhangi bir hastalığın bulaşma riski yoktur.
KAN BAĞIŞLAYANLAR NELERE DİKKAT ETMELİ
Broşürlerde kan bağışlayanlara yönelik şu önerilerde bulunuluyor:
-Kan alındıktan sonra 30 dakika geçmeden sigara içilmemeli,
-Kan alınan kolunuzla ilk birkaç saat ağır bir şey kaldırmayın,
-İlk 4 saat her zamankinden daha fazla sıvı alın,
-Bir sonraki öğünden önce alkollü içecek almayın,
-Aynı gün ağır spor hareketleri yapmayın, sauna ve hamam gibi sıcak ortamlarda bulunmayın, -Ağır ve aşırı dikkat gerektiren işlerde çalışanlar 24 saat dinlenin,
-Baygınlık hissi, baş dönmesi olursa bir yere uzanın ve başınızı iki dizinizin arasına alacak şekilde oturun.