04/25/2018 Tho Bishop
Trump yönetiminin dış politika üzerine yaptığı manşetlerin çoğu Suriye ve Kuzey Kore'ye odaklanma eğilimindeyken, Başkan'ın İran'a yaklaşımı en önemlisi olabilir. Kariyer hedefi Tahran'da rejim değişikliğini ateşlemek olan kötü şöhretli şahin John Bolton'un atanması, anlaşılır bir şekilde, Ayetullah örneğinde Trump'ın Ortadoğu'daki rejim değişikliğine karşı çıkan kampanya söyleminden vazgeçebileceğinin bir göstergesi olarak görülüyor. Tıpkı Trump'ın yakın zamanda İran'ın dini liderinin "Hitler'i iyi gösterdiğini" söyleyen Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Salman ile filizlenen kardeşliği gibi.
ABD'nin İran Anlaşması'nı onurlandırmaya devam edip etmeme kararı haberlerde yeniden ortaya çıktıkça, ABD-İran ilişkilerinin gözden kaçan bir anını yeniden değerlendirmek için 2001'e geri dönmeye değer: İran'ın ABD'nin askeri müttefiki olduğu kısa zaman dilimi.
Ron Paul, terörle savaş çağında ABD'nin dış politikasını eleştirirken, genellikle geri tepme kavramını tartışırdı. Bunun en büyük örneklerinden biri, Pehlevi hanedanı adına ABD'nin yıllarca müdahalesinin ardından laik İranlıların Şah rejimine karşı ayaklanmada İslami köktendincilerle birleştiği İran Devrimi'ydi. Sonrasında, İran'ın laik liberalleri, Ayetullah Humeyni liderliğindeki İslami teokratlar tarafından ezildi. Sonuç, bugün var olan İran İslam Cumhuriyeti oldu.
Batı destekli bir rejime doğrudan bir isyan olarak, devrimci İran, doğası gereği ABD'ye düşmandı. İran rehine krizi, Jimmy Carter'ın başkanlığının düşmesine yardımcı oldu ve Amerika'nın 1980'lerde İran-Irak Savaşı'nda Saddam Hüseyin'i desteklemesine yol açtı. Ayrıca ülkeye tekrar yaptırımlar uyguladı, ancak bu, ABD hükümetinin üyelerinin o sırada İran'a füze satmasını engellemedi. H.W. sırasında iki ülke arasındaki ilişkilerin çözülmesi için bazı girişimlerde bulunuldu. Bush yönetimine göre, Clinton Yönetimi 1995'te İran'a tam bir ambargo emri verdiğinde tüm ilerleme silindi.
Sonra 9/11 oldu.
İran hükümeti saldırıları kınarken, ülke vatandaşları kurbanları anmak için mumlarla sokaklara döküldü. Ardından İran hükümeti, Afganistan ve El Kaide'ye karşı çabalarında ABD'ye askeri yardım teklif etti.
Bush yönetiminin Afganistan konusundaki baş müzakerecisi James Dobbins'in sözleriyle, İranlılar istihbarat paylaşarak ve Taliban'a karşı eylem için bölgesel müttefiklerin örgütlenmesine yardım ederek - Amerikan güçlerini Kuzey İttifakı ile temasa geçirmek de dahil olmak üzere - "kapsamlı bir şekilde yardımcı oldular".
Bir an için 11 Eylül, ABD ile İran arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin katalizörü olabilir gibi göründü.
Daha sonra 2002'de Başkan George W. Bush, David Frum'dan Birliğin Durumu konuşmasını yazmasını istedi. Frum'un ve Bush yönetimindeki diğer Neo-muhafazakarların gözünde, İran'ın “Terörle Savaş”ta ABD'ye verdiği hayati yardım, İsrail'e karşı süregelen düşmanlıklarını mazur göstermedi. Bu haliyle İran, rakibi Irak ve Kuzey Kore rejimi ile “Şer Ekseni” olarak bir araya getirildi. Bush Yönetimi, İran'ı 11 Eylül hava korsanlarına yardım eden Suudi Arabistan kraliyet ailesinin sevinci için iki tarafın son beş aydır karşı çalıştığı düşmanın müttefikleri olarak gösterdi.
Bu karar, ABD ile iş yapmanın güvenilirliği açısından kötü bir bakış olsa da, İran'ın kendi içindeki sonuçları önemliydi. Bush'un konuşmasında en büyük kaybedenler, ülke içindeki din adamı karşıtı ılımlılar oldu. Bu üç kelime, İran'ın ABD ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinden yararlanma umutlarını ortadan kaldırdı ve bu da onlara ülke içinde siyasi bir avantaj sağlayacaktı.
Batı'ya erişimin sona ermesiyle İran hükümeti, ABD karşıtı duyguları körükleyerek ve ülke içindeki İslami aşırılık yanlılarına seslenerek içeriden desteği sağlamlaştırmaya çalıştı. Kuzey İran'daki küçük bir köyden Tahran Belediye Başkanı Mahmud Ahmedinejad'ın rütbesine yükselmiş bir mühendis seçtiler. Valir Nasr'ın İslami Kapitalizmin Yükselişi adlı kitabında anlattığı gibi, din adamları onu "alt sınıfların popülist ve devrimci coşkusunu harekete geçirmek ve yükselen bir reformist duygu dalgasını geri püskürtmek için mükemmel bir araç" olarak görüyorlardı.
Ahmedinejad kendisinden bekleneni yaptı. Batı'yı hor gören ve İsrail'in haritadan silindiğini görmek isteyen İranlı köktendincilerin popülist savunucusuydu. Hem İran'ın nükleer programına olan bağlılığına hem de söylemine yanıt olarak, BM ülkeye yeni yaptırımlar uyguladı. ABD, İran'ın bankacılık sistemine saldırılar düzenledi.
İlginç bir şekilde, Ahmedinejad'ın cumhurbaşkanlığı sona erdiğinde Ayetullah'ın desteğini kaybetmeyi başarmıştı. Ahmedinejad'ın önde gelen destekçileri tutuklandı, hükümet sansürcüleri web sitelerine saldırdı ve genelkurmay başkanı Esfandiar Rahim Mashaei'nin cumhurbaşkanlığını araması yasaklandı.
Ne yazık ki, ılımlılığa yönelik bu hareketler, yeni-muhafazakar politika yapıcıların İran rejiminin değişmesini talep etme arzusu üzerinde çok az etkiye sahip oldu. John Bolton ve müttefikleri, Bush yönetiminde sağlam ilişkiler kurma fırsatını nasıl yok ettilerse, Trump yönetiminde de barışın gerçekleşmesini engellemeye çalışıyorlar. Yönetimin ülkeye yönelik yaptırımları artırdığını zaten gördük.
Mises'in Her Şeye Gücü Yeten Hükümet'te yazdığı gibi, “Modern savaş, krallık ordularının savaşı değildir. Bu halkların savaşıdır, topyekün bir savaştır.” Bu, her yerde olduğu gibi İran'da da geçerlidir.
İran'a yönelik söylemler genellikle ülkenin teokratik hükümetine yönelik olsa da, İran'a karşı yapılanlardan en çok zarar görenlerin ülke halkı olduğu anlaşılmalıdır. ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü askeri operasyonun bariz tali hasarının ötesinde, Amerika'nın ülkeye karşı uzun süredir devam eden ekonomik savaşı için en pahalı bedeli ödeyenler - Ahmedinejad ve İran köktenciliğine en çok karşı olanlar - masum insanlar oldu.
Trump yönetimi, İran'daki hem Amerika'nın hem de din karşıtı güçlerin çıkarlarına hizmet etmek istiyorsa, ABD yaptırımlarını sona erdirmeli ve İran ekonomisiyle ticareti yeniden açmalı.
Ya da John Bolton'un ve yeni-muhafazakar doktrinin arzularına göre hareket edebilir ve ABD pahasına İran'ı yok etmeye devam edebilir.
Yine de bu şekilde olması gerekmediği bilinsin.
Yazar - Tho Bishop
Çevirmen - Zorbey Uyanık
Bu yazı mises.org sitesinin ''How Neocons Destroyed a Chance for Peace with Iran After 9/11'' adlı yazının çevirisidir.