AİTM Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik - V
4- ÖZEL ŞARTLAR
4.2- Azami Kütleler
4.2.1- İki tekerlekli motorlu araçlar için azami kütle, imalatçı tarafından beyan edilen ve teknik olarak müsaade edilen kütledir.
4.2.2- Üç veya dört tekerlekli motorlu araçlar için azami yüksüz kütleler aşağıdaki gibi olmalıdır;
184.108.40.206- Üç tekerlekli motorlu araçlar
Mopedler:…………………………... 270 kg,
Üç tekerlekli motosikletler:……….…1000 kg.
(Elektrikli araçlara tahrik gücü veren akünün kütlesi dikkate alınmaz);
220.127.116.11- Dört tekerlekli motorlu araçlar
Dört tekerlekli hafif motosikletler:…… 350 kg,
İnsan taşımacılığı için kullanılan dört tekerlekli hafif motosikletler haricindeki dört tekerlekli motosikletler: ……………………………………….…400 kg,
Yük taşımacılığı için kullanılan dört tekerlekli hafif motosikletler haricindeki dört tekerlekli motosikletler: ………………………………………….550 kg.
(Elektrikli araçlara tahrik gücü veren akünün kütlesi dikkate alınmaz).
4.2.3- Üç veya dört tekerlekli motorlu araçlar için imalatçı tarafından beyan edilen azami faydalı yükler aşağıdaki gibi olmalıdır;
18.104.22.168- Üç tekerlekli mopedler: …………………………………. 300 kg.
22.214.171.124- Dört tekerlekli hafif motosikletler:………………………. 200 kg.
126.96.36.199- Üç Tekerlekli motosikletler
188.8.131.52.1- Yük taşımacılığı için:…………………………………. 1 500 kg
184.108.40.206.2- İnsan taşımacılığı için:………………………………… 300 kg
220.127.116.11- Dört tekerlekli hafif motosikletler haricindeki dört tekerlekli motosikletler:
18.104.22.168.1- Yük taşımacılığı için:………………………………… 1 000 kg;
22.214.171.124.2- İnsan taşımacılığı için:………………………………. 200 kg;
4.2.4- İki, üç veya dört tekerlekli motorlu araçlara, imalatçı tarafından beyan edilen ve aracın yüksüz kütlesinin % 50’sinden fazla olmayan bir kütleyi çekmek için müsaade edilebilir.
4.3- Ölçüm toleransları: Bütün ölçmeler kalibre edilmiş aletlerle yapılmalıdır. Bu aletlerle yapılacak olan ölçmelerde, bulunacak değerlerle verilen değerler arasında aksi belirtilememişse en çok
4.3.1- Araç boyutlarında: ± % 0,8
4.3.2- Ağırlıklarda: ± % 5 (bu Ekin madde 2.5’i)
4.3.3- Hızlarda: + % 10
5- GÜÇ TANIMLARI
Denenmiş veya önerilen motor hızı, tam yükte devamlı çalışma için imalatçı tarafından belirtilen dakikada en yüksek motor devridir.
5.1- Hız deneyleri
Aracın en yüksek hız deneyleri için deney koşulları aşağıdaki şekilde olacaktır:
5.1.1- Motor ve transmisyon imalatçı talimatlarına uygun çalışacaktır.
5.1.2- Araç ağırlığı, bu Ekin madde 4’te belirtildiği şekilde olacaktır.
5.1.3- Hız deneylerinde sürücü ağırlığı motosikletlerde 75 ± 5 kg, mopedlerde 75 ±2 kg olacaktır.
5.2- En yüksek hızın ölçüleceği yol azami hızın 200 m,lik bir ölçme yolu boyunca korumasını sağlamalıdır. Bu uzunluğun toleransı 1 m’dir. Ölçme yolunun giriş kısmı, yolla aynı özellikleri taşımalı ve aracı azami hızına ulaşmasına yetecek kadar uzun olmalıdır. Ölçme yolu aşağıdaki özellikleri taşımalıdır.
5.2.1-Yol düz bir doğru oluşturmalıdır.
5.2.2- Temiz, düzgün (pürüzsüz), kuru, asfalt veya benzeri bir madde ile kaplı olmalıdır,
5.2.3- Uzunlamasına % 1’den fazla bir eğime, yanlamasına % 3’ten fazla bir eğime sahip olmamalıdır. Deney parkurunun herhangi iki noktası arasındaki seviye farkı 1 m’yi aşmamalıdır.
5.3- Deneyin uygulaması
5.3.1-Aracın azami hızına ulaşmasını doğru olarak sağlayan dişli oranı kullanılacaktır. Hava kelebeği, tam açık bir durumda tutulacak ve karışımı zenginleştirecek herhangi bir donatım etkisiz hale getirilecektir.
5.3.2- Araç ölçme yoluna vardığında, sabit bir hıza erişmiş olmalıdır. Bu ölçme her biri ayrı yönde ard arda iki sürüş ile yapılacaktır.
5.3.3- Ölçme yolunu her bir yönde kat etmek için gerekli olan toplam süre “t”, % 0,7 duyarlılıkla belirlenecektir.
5.3.4- Ölçüm birbiri arkasından en az iki kez yapılacaktır.
5.3.5 -Aracın azami hızı, aralarında % 3’ten fazla bir fark bulunmayan iki ardışık test sırasında ölçülen hızların aritmetik ortalamasının, en yakın tam sayıya yuvarlatılmış şekliyle km/h cinsinden belirtilecektir.
6- GENEL DİĞER HÜKÜMLER
6.1- Yük taşımak amacı ile özel şekilde imal edilmiş olan üç tekerlekli motosikletler yolcu taşımak üzere imal ve tadil edilemez.
6.2- Yük taşıyan araçlarda bulunan kasa sürücünün rahat ve emniyetle görüşüne ve kullanmasına engel oluşturmayacak ve genişliği iki tekerleklilerde en çok 0,80 metre, üç tekerleklilerde en çok 1,60 metre olabilecektir. Kasa kısmı sürücünün ön tarafında bulunamaz.
7- MUAFİYETLER
Aşağıda belirtilen özelliklere sahip araçlarda bu yönetmelik hükümleri uygulanmaz.
7.1- Azami tasarım hızı 6 km/h’ i geçmeyen araçlar.
7.2- Yaya kontrollü tasarlanmış araçlar.
7.3- Fiziksel engelliler için amaçlanmış araçlar.
7.4- Yolda ya da herhangi bir arazide yarış için tasarlanmış araçlar.
7.5- Simetrik olarak bir tekeri önde, iki tekeri geride, karayolunda trafiğe çıkmayan eğlence amaçlı olarak tasarlanan araçlar.
Ek III
TARIM VEYA ORMAN TRAKTÖRLERİ İLE BUNLARIN RÖMORKLARI
1- ARAÇ TANIMLARI
1.1- Tarım veya Orman Traktörü: Ana işlevi çekme gücü sağlamak olan ve tarım veya ormancılık alanlarında kullanılan aletleri çekmek, itmek, taşımak veya tahrik etmek için özel olarak tasarlanmış, en az iki dingilli, tekerlekli veya paletli motorlu araçlardır. Bu tür araçlar yük taşımak için donatılabileceği gibi, yolcu oturma yerleri ile de donatılabilir.
1.2- Römork veya Yarı Römork: Tarım veya orman traktörleri tarafından çekilen ve yük taşımak için imal edilmiş ve azami yüklü ağırlığı en fazla 6000 kg olan araçtır.
1.2.1- Yük Römorku; yük taşımada kullanılan römorktur.
1.2.2- Özel Römork; yapısı ve donanımı bakımından özel bir işin yapılmasında, veya özel bir yük taşınmasında kullanılan römorktur.
1.3- Katarlar; katar, traktör ile bir veya birden fazla römorktan oluşur.
1.3.1- Çekici Katarı; çekici katarı, bir çekici ile bir veya birden fazla römorktan oluşur.
2- TRAKTÖRLERDE ÖLÇME İÇİN ARANACAK ŞARTLAR
2.1- Traktör durma düzlemi yataydır, dolayısı ile uzunluklar ve genişlikler yatay düzlemde, yükseklikler düşey düzlemde ölçülür. Traktöre ekipman takılı olmayacaktır.
2.2- Ölçümler, traktör yüksüz ve dururken, kapıları ve pencereleri kapalı, direksiyon ortalanmış durumda yapılır. Traktör ölçümler esnasında çalıştırılmayacaktır.
2.3- Bütün tekerlekler, durma düzlemine oturur durumdadır. Lastiklerde imalatçının önerdiği basınçta hava bulunacaktır.
2.4- Ölçüler (mm), açılar (º) ‘dir.
2.5- Tekerlek orta düzlemi (TOD), bir jantın iç kenarlarına eşit uzaklıktan geçen düzlemdir.
2.6- Traktör boyuna orta düzlemi (ABOD). AB doğru parçasına dik olan ve AB’nin orta noktasından geçen düşey Y düzlemidir. Burada A ve B noktaları aşağıdaki gibi tanımlanır.
2.7- Her tekerlek için, tekerlek ekseninden geçen düşey düzlem ile tekerlek orta düzleminin (TOD) ara kesiti, traktör durma düzlemini tek bir noktada deler.
2.8- Aynı gerçek veya sanal dingilin her iki tarafında yer alan ve her ikiside tahrik edilen veya yönlendirilebilen tekerleklerin yukarıda tanımlanan noktaları, A ve B noktalarıdır.
2.9- (ABOD) ön ve arka dingil iz genişliklerinin orta noktalarından geçen ve traktör durma düzlemine dik olan düzlemdir.
2.10- Çift lastik halinde, tekerlek orta düzlemi, her iki tekerlek orta düzlemine eşit uzaklıktadır.
2.11- Tekerleğin merkezi, tekerleğin orta düzlemi (TOD) ile, tekerlek dönme ekseninin kesim noktasıdır.
2.12- Kullanılan kısaltmalar aşağıda gösterilmiştir.
2.12.1- TOT : Tekerlekli tarım veya orman traktörü
2.12.2- ABOD: Araç boyuna orta düzlemi
2.12.3- TOD: Tekerlek orta düzlemi
2.13- Traktör uzunluğu
2.13.1- Traktör uzunluğu; traktörün en dış kenarına (ön/arka) teğet ve (ABOD)’a dik olan iki düzlem arasındaki uzaklıktır. Aracın arkasında veya önündeki tescil plakası, çeki kancası, tampon ve benzeri parçalar bu uzunluğa dahil, dış aynalar tutamaklar ve ön/arka konum lambaları hariçtir.
2.13.2- Römork uzunluğu; çeki tertibatı ile ve çeki tertibatı hariç olarak, bu Ekin madde 2.13.1’de verilen tanımdır, ikinci ölçü parantez içinde verilir; Örnek: 5 500 (3 700)
2.13.3- Çeki tertibatı ile uzunluk saptanırken, çeki demiri halkasının veya kavramanın ekseni düşey ve ön dik düzlem içinde kabul edilir.
2.14- Traktör genişliği: Traktörün en dış iki yanına teğet ve ABOD’a paralel iki düzlem arasındaki uzaklıktır.
2.14.1- Traktörün yana çıkıntı yapan tüm sabit parçaları (tekerlek, poyralar, kapı kolları, tamponlar ve benzeri) bu genişliğe dahildir. Ancak; geri görüş aynaları, yan konum lambaları, sinyal lambaları, ve yük etkisi ile lastiğin zemine oturmaktan ileri gelen şişkinliği bu genişliğe dahil değildir.
2.15- Traktör yüksekliği (yüksüz durumda): Traktöre en büyük çaplı lastik takılı iken durma düzlemi ile aracın (yüksüz durumda) en üst noktasına teğet yatay düzlem arasındaki uzaklıktır.
2.15.1- Aracın tüm sabit parçaları bu yüksekliğe dahildir (anten hariç).
2.15.2- Aracın ağırlığı, bu Ekin madde 2.41’de açıklandığı gibidir.
2.16- Dingil mesafesi aşağıda tanımlanmıştır.
2.16.1- Traktör ve Römork Dingil mesafesi : ABOD düzlemine dik traktörün akslarından geçen dikey düzlemler arasındaki mesafedir.
2.16.2- Sağ ve sol taraf için dingil mesafeleri farklı ise iki ölçü de verilir ve bir eğik çizgi ile ayrılır. Birinci ölçü sol taraf içindir.
2.17- İz genişliği: bir dingile ait iz genişliği, bu dingile takılı iki tekerleği karşılayan AH ve BH ölçülerinin toplamıdır. AH ve BH, A ve B noktalarından ABOD’a olan uzaklıklardır.
2.17.1- Çift tekerlek durumunda genel tanımlar: Madde 2.6’da belirtilmiştir.
2.18- Ön uzunluk: Ön tekerlek merkezlerinden geçen düşey düzlem ile aracın en ön noktası arasındaki uzaklıktır. Bu uzaklığa çeki kancası, tescil plakası, ön ağırlık gibi araca sabit olarak bağlı tüm parçalar dahil, dış aynalar hariçtir.
2.19- Arka uzunluk: En arka tekerlek merkezlerinden geçen düşey düzlem ile aracın en arka noktası arasındaki uzaklıktır. Bu uzunluğa, çekme bağlantıları, tescil plakası ve benzeri araca sabit olarak bağlı tüm parçalar dahildir. Çeki alt bağlantı kolları en kısa uzunluğa ayarlanmış olmalıdır.
2.20- Alt açıklık: Traktör orta bölümündeki en alçak noktasının zemine olan uzaklığıdır. Orta bölüm, ABOD’a eşit uzaklıkta ve paralel iki düzlemin arasında kalan bölümdür. Bu iki düzlem arasındaki uzaklık, herhangi bir dingilin iki ucundaki tekerlerin iç yüzeyleri arasındaki en küçük uzaklığın % 80’idir.
2.21- Çeki donanımı uzunluğu: Çeki demiri halka ekseni düşey konumda iken, bu eksen ile römork ön tekerleklerinin ekseninden geçen düşey düzlem arasındaki uzaklıktır.
2.22- Çeki Demiri Uzunluğu: Çeki demiri halkasının ekseni düşey konumda iken, bu eksen ile çeki demirini römorka bağlayan pimin ekseninden geçen düşey düzlem arasındaki uzaklıktır. Bu düzlem römorkun (ABOD) düzlemine diktir.
2.23- Çekme bağlantısının konumu: ABOD, bu bağlantıların simetri düzlemi olarak kabul edilir. Çekme bağlantısının konumu aşağıda tanımlanan ölçülerle belirtilmiştir.
2.23.1- Bağlantının Uzaklığı: Çekme bağlantısı ile en arka dingil ekseninden geçen, ABOD’a dik düşey düzlem (V düzlemi) arasındaki uzaklıktır. Tiplere göre bağlantı uzaklığı aşağıdaki gibidir.
126.96.36.199- Küreli tiplerde, kürenin merkezinden,
188.8.131.52- Çeneli tiplerde, pim ekseninden geçen düşey ve V düzlemine paralel düzlemden,
184.108.40.206- Kancalı tiplerde çeki halkasının takıldığı kesiti çevreleyen sanal halkanın düşey duruma getirilmiş ekseninden V düzlemine uzaklıktır.
2.23.2- Bağlantının Yüksekliği; traktör durma düzlemi ile bağlantı arasındaki uzaklıktır.
220.127.116.11- Küreli tiplerde, kürenin merkezinin,
18.104.22.168- Çeneli tiplerde, pim ekseni düşey halde iken, çenenin alt ve üst iç yüzeylerine eşit uzaklıktaki yatay düzlemin,
22.214.171.124- Kancalı tiplerde çeki halkasının takıldığı kesiti çevreleyen sanal halkanın düşey duruma getirilmiş ekseninin araç durma düzlemine uzaklığıdır.
2.23.3- Bağlantının Araç Arkasına Olan Uzaklığı: ABOD’a dik ve üst yapının en arkasından geçen düzlemle, 2.26 maddesinde tanımlanan çekme bağlantısı eksenleri arasındaki uzaklıktır. Bu düzlemin konumunu belirlerken, menteşe, mandal ve benzeri küçük çıkıntılar hesaba katılmaz.
2.24- Çekme bağlantısı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık: Çekme donanımı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık bu Ekin madde 2.26.1 tanımlanan çekme donanımı eksenlerinin çekici aracın en önüne teğet, ve (ABOD)’ a dik düşey düzleme olan uzaklıktır.
2.25- Kamber açısı: Akson ekseninden geçen düşey düzlemde bu eksenin yatayla yaptığı dar açıdır. Akson ekseni traktör durma düzlemini aracın dışında deliyorsa, bu açı pozitiftir. Bu açı aynı zamanda TOD ile tekerlek merkezinden geçen düşey doğrunun oluşturduğu açıya eşittir.
2.26- Dingil pimi eğimi: Tekerlek yönlendirme (dingil pimi) ekseninin düşeyle yaptığı dar açının ABOD’a dik, düşey bir düzlemdeki izdüşümüdür.
2.27- Dingil pimi uzaklığı: Tekerlek yönlendirme ekseninin aracın durma düzlemini deldiği noktanın, bu düzlemle tekerlek orta düzleminin kesiştiği doğruya olan uzaklığıdır. Bu nokta iz genişliği içinde kalıyorsa dingil pimi uzaklığı pozitif, dışında kalıyorsa negatiftir.
2.28- Toe-in (Tekerlek kapanıklığı):
2.28.1- Toe-in (Uzunluk), aynı dingildeki jantların kenarındaki yatay çaplar, bir ikizkenar trapezin kenarlarıdır. Toe-in bu trapezin alt ve üst tabanları arasındaki ölçü farkıdır. Bu fark jantlar ön tarafta arkaya göre birbirine daha yakınsa pozitif, tersi durumda negatif kabul edilir.
2.28.2- Toe-in (Açı), akson ekseninden geçen düşey G düzlemiyle (ABOD)’a dik düşey H düzlemi arasındaki dar açı veya tekerlek yatay çapıyla (ABOD) arasındaki açıdır.
2.29- Kaster: Gidiş yönüne göre E noktası D’nin arkasında olursa kaster negatif, önünde olursa kaster pozitiftir.
2.29.1- Kaster açısı, tekerlek yönlendirme ekseniyle, tekerlek merkezinden geçen düşeyin yaptığı açının, (ABOD)’a paralel düşey bir düzlemdeki izdüşümüdür.
2.29.2- Kaster uzaklığı; tekerlek yönlendirme ekseninin, traktör durma düzlemini deldiği E noktasıyla tekerlek merkezinden geçen düşey doğrunun aynı düzlemi deldiği D noktası arasındaki uzaklığın (ABOD)’a paralel bir düzlemdeki izdüşümüdür.
2.30- Dönüş çapları: Direksiyon tam döndürülmüş durumda iken yönlendirilen tekerleklerin orta düzlemlerinin durma düzlemdeki çizdiği dairelerin çaplarıdır.
2.30.1- Her traktörde sağa ve sola dönüş çapları ayrı ayrı ölçülür.
2.31- TOT larda ölçüler
2.31.1- Ağırlık merkezi; ağırlık merkezinin yeri aşağıdaki gibi tanımlanır.
126.96.36.199- Yerden yükseklik,
188.8.131.52- Arka tekerleklerin yere değme noktasından olan uzaklık,
184.108.40.206- TOT nün (ABOD)’dan sağa veya sola uzaklık olarak tanımlanır.
2.31.2- Uzunluk; ABOD’a dik olan ön ve arkalardaki uç noktalarına teğet iki düzlem arasındaki uzaklıktır. TOT’nin ön ve arkadan çıkıntı yapan bütün parçaları (örneğin ön ağırlık, çeki alt bağlantı kolları) bu uzaklığa dahildir. Parçaların uzunlukları ayarlanabiliyorsa, bunlar en kısa uzunluğa ayarlanmalıdır.
2.31.3- Genişlik; tekerlekler en büyük iz genişliğine ayarlanmışken, aracın iki yanına teğet ve ABOD’a paralel iki düzlem arasındaki uzaklıktır. Yana çıkıntı yapan bütün sabit parçalar (örneğin tekerlek göbekleri, lastikler dingil milleri, arka ağırlıklar) bu uzaklığa dahildir.
2.31.4- Yükseklik; durma düzlemi ile aracın en üst noktasına teğet yatay düzlem arasındaki uzaklıktır. Traktörün tüm sabit parçaları (kabin, güvenlik çerçevesi yada tente, egzoz susturucusu, hava süzgeci) bu yüksekliğe dahildir.
2.32- Traktörlerde ağırlık ölçümlerindeki şartlar:
2.32.1- Lastik tekerlekler, azami toplam ağırlığa göre şişirilmiştir.
2.32.2- Traktör yeni ve tüm standart donamını takılıdır.
2.32.3- .Ağırlık veya yük, araç veya bölümlerinin statik durumdaki kütleleridir.
2.32.4- Ağırlık veya yük, traktör dururken ve direksiyon ortalanmış durumda ölçülür.
2.32.5- Yapılan tanımlar, başka tanımları gerekli kılan özel yapıya sahip araçlar için kullanılmayabilir.
220.127.116.11- Tanımı yapılan ağırlık, sürücünün ağırlığını içerdiği taktirde bu husus belirtilmelidir.
18.104.22.168- Ölçü birimi kg’dır.
22.214.171.124- .İmalatçı verdiği ağırlık değerleri için, bu Yönetmelikteki ilgili maddesini belirtmelidir.
2.33- “Aracın çalışır durumda kütlesi”: Traktör kütlesi hesaplanırken sürücü 75 Kg olarak alınacak ve ağırlığa soğutma sıvısı, yakıt, avadanlık, emniyet çerçevesi ve (varsa) kabin ilave edilecektir. Eğer ön ve arka ağırlıklar gibi isteğe bağlı parçalar varsa bunların ağırlıkları çıkartılacaktır.
2.34- Boş ağırlık (yüksüz ağırlık):
Sürücü hariç , ‘aracın çalışır durumdaki kütlesi’ dir.
2.35- Yüklü ağırlık: Bir aracın yüksüz ağırlığı ile taşımakta olduğu sürücü, hizmetli, yolcu ile yükün toplam ağırlığıdır.
2.35.1- İzin verilen azami ağırlık (İmalatçının verdiği traktör azami yüklü ağırlığı); aracın güvenle taşıyabileceği azami yükle birlikte ağırlığıdır. Bu ağırlık, kullanma amacına göre, araç yapısı dikkate alınarak imalatçı tarafından verilen azami yüklü ağırlıktır. Çekilen römorktan çeki düzenine gelen yük, azami toplam ağırlığa dahildir.
2.36- Faydalı yükler aşağıda açıklanmıştır.
2.36.1- Dingil Kapasitesi; malzeme dayanımı ve tekerlek lastiklerinin taşıma kapasitesi dikkate alınarak, imalatçı tarafından bildirilen aynı dingile bağlı tekerlekler vasıtasıyla durma düzlemine iletilecek azami ağırlıktır.
2.37- Azami çekilen ağırlık: Traktör tarafından çekilebilen römork ve/veya yarı römorkların azami yüklü ağırlığıdır.
2.37.1- İmalatçının verdiği azami çekilen ağırlık; çekici aracın yapısı dikkate alınarak imalatçı tarafından belirlenen azami çekilen ağırlıktır. Bir veya daha fazla römork yada ekipman çekilebilir. Azami çekilebilir ağırlık imalatçı tarafından belirlenir ve aşılamaz.
2.37.2- .Müsaade edilen azami römork ağırlığı; yönetmeliklere göre aşılmaması gereken araç yapısına göre belirlenen azami çekilen ağırlıktır.
Katar azami yüklü ağırlığı
2.38- Traktör ile römorkların azami yüklü ağırlıklarının toplamıdır. Çeki okundan iletilen düşey kuvvet ihmal edilebilir.
2.38.1- İmalatçı Tarafından Verilen Katar Azami Ağırlığı: Çekici araç ve römorkların, madde 2.44.1’de tanımlanan ağırlıklarının toplamıdır.
2.38.2- .Katar Azami toplam Ağırlığı: Yönetmeliklerde katar azami toplam ağırlığı için daha düşük bir değer verilmediği takdirde, çekici araç ile römorkların madde 2.44.1’de tanımlanan ağırlıklarının toplamıdır.
2.39- Güç / Ağırlık oranı
2.39.1- Net güç: Motor değişmeyen termik rejime girdiğinde ölçülen ve imalatçı tarafından garanti edilen değerdir.
2.39.2- Ağırlık oranı:Bir aracın veya araç katarının azami ağırlıklarının aşağıdaki şartlara göre belirlenen oranıdır:
İmalatçı tarafından verilen azami ağırlık ile yönetmeliklerde belirtilen azami toplam ağırlık
3- GÜÇ TANIMLARI
3.1- Kuyruk mili (PTO) gücü
Kuyruk miline (PTO) bağlanan dinamometrede ölçülen güçtür.
3.2- Kayış kasnağı gücü
Kayış kasnağı mili doğrudan dinamometreye bağlı iken ölçülen güçtür.
3.3- Çeki okundaki güç
Çeki okunda ölçülen ve en az 20 saniye devam edebilen güçtür. Düşük hızlarda, en az 20 metrelik bir uzaklık üzerinden ölçülmelidir.
3.4- En büyük çeki kuvveti
İlave ağırlıkla ve araç uzunlamasına ekseni boyunca ve çeki oku yatay durumda iken, çeki okunda sağlanabilecek en büyük çeki kuvvetidir. Araçlarda güç deneyleri, ISO 789/1 standardına göre yapılacaktır
4- Bu Yönetmelikte kullanılan ve Yönetmelik kapsamındaki araçlara ilişkin hızlar ve ölçümleri aşağıda tanımlanmıştır;
Tarım ve Orman Traktörlerinde hızlar 74/152/AT Yönetmeliği hükümlerine göre ölçülür.
5- ARAÇLARA AİT GENEL HÜKÜMLER
5.1- Araçlarda dönüş yeteneği ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir.
Traktörlerde dönüş ile ilgili şartlar 75/321/AT Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır.
5.2- Ölçüm toleransları: Bütün ölçmeler kalibre edilmiş aletlerle yapılmalıdır. Bu aletlerle yapılacak olan ölçmelerde, bulunacak değerlerle verilen değerler arasında aksi belirtilememişse en çok;
a)Araç boyutlarında: ± % 0,8
b)Ağırlıklarda: ± % 5
c)Hızlarda: + % 10
5.3- Azami ağırlıkların incelenmesinde, araçların imal ve monte edilmiş oldukları fabrikaca verilen dingil kapasite değerleri esas alınır.
6- TARIM RÖMORKLARI İÇİN ÖZEL HÜKÜMLER:
6.1- TORTOY kapsamı dışında kalan tarım römorklarına AİTM Tip Onay Belgesi verilir.
6.2- AİTM Tip Onay Belgesi işlemi için yapılacak başvuruya ilişkin esaslar ve izlenecek işlemler aşağıda belirtilmiştir.
6.2.1- AİTM Tip Onay Belgesi başvurusu onay kuruluşuna veya onay kuruluşunun yetkilendirdiği kuruluşuna yapılır.
6.2.2- Başvuru dosyasında, Sanayi Sicil belgesi, Mühendis Yetki Belgesi örneği, Ticaret Sicil Gazetesi ve ilgili aracın teknik bilgilerini içeren belgeler bulunur.
6.2.3- Römorklara takılacak fren lambaları, sinyal lambaları, park lambaları, plaka lambaları, reflektörlerin “E” ve/veya “e” işaretli olmaları zorunlu olup aksam onay belgeleri onay kuruluşuna sunulur.
6.2.4- Römorklara takılacak bu Ekin madde 6.2.3’te belirtilen aksamların araca yerleştirilmesi 76/756/AT Yönetmeliğinde belirtilen hususlara göre yapılır.
6.2.5- Römork etiketlerinde: İmalatçı, Marka, Tip, Şasi numarası, Dingil Kapasiteleri ve Azami yüklü ağırlığı bilgilerinin bulunması zorunludur.
6.2.6- Diğer hususlarda TS 585 standardı uygulanır.
6.2.7- Onay kuruluşu veya onay kuruluşunun yetkilendirdiği kuruluş aracı yerinde görerek veya projeleri inceleyerek uygun bulunması durumunda AİTM Tip Onay Belgesi verir.
6.2.8- AİTM Tip Onay Belgesi alan firma yetkili mühendisinin düzenleyeceği AİTM uygunluk belgesi ile araç trafiğe tescil edilir.
Ek IV
TADİLATLAR
1- TANIM
Bir araç üzerinde imalatından sonra veya hizmet süresinde, aracın niteliğini değiştirecek şekilde yapılan işlem tadilattır.
2- KAPSAM
2.1- MARTOY, TORTOY, MOTOY ve bu yönetmelik kapsamında belgelendirilmiş araçlar üzerinde imalatından sonra tadilat yapılabilir.
2.2- MARTOY, TORTOY, MOTOY ve bu Yönetmelik uygulamalarından önce trafiğe çıkmış, kayıt ve tescilleri yapılmış araçlar üzerinde tadilat yapılabilir.
2.3- Bir aracın motor ve şasi değişikliği dışında kısmi komplelerinin aynı karakterdeki orijinalleri veya ana üreticinin onayladığı alternatifleri (tip onayı kapsamında bulunan) ile değiştirilmesi tadilat kapsamında değildir. Ancak Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi hükümleri saklıdır.
2.4- Ekonomik ömrünü doldurması veya başka nedenlerle hurda olduğu saptanmış olan ve trafik kaydı silinmiş bulunan araçlara tadilat yapılamaz ve yeniden tescil edilemez.
3- AİTM TADİLAT BAŞVURUSU
3.1- Tadilatlarla ilgili olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluşa müracaat edilir.
3.2- Müracaat ekinde, tadilat konusu araçla ilgili olarak, Bakanlık veya Bakanlığın yetki verdiği kuruluş tarafından, AİTM yetki belgesi verilmiş mühendislerce, bu yönetmelikte belirtilen esaslara göre maksada uygun yeterli ölçeklerde çizilen tadilat projeleri ve hesapları iki nüsha halinde hazırlanır.
3.3- Tadilatı yapılacak aracın tadilatla ilgili aksam, teknik ünite veya sistemi “E” ve/veya “e” belgeli ise, belgelerinde o araca uygulanabileceği belirtilmiş ve montaj talimatı varsa, sadece montajı yapan firma Teknik Sorumlusunun uygunluk beyanı aranır.
3.4- Projeye tabi olmayan tadilatlar; bu Ekin 4 üncü maddesinde yer alan tadilatlar dışında kalan ve tanıtma bildirimlerindeki özellikleri değiştirmeyen ve araçlarla ilgili kanun veya yönetmeliklerin sınırları içerisinde kalan tadilatlar için Ek V/D’ye göre sınırlı tadilat bildirimi düzenlenir ve Bakanlık veya yetkili kılacağı kuruluşa onaylattırılır. Onaylı nüshalardan biri Araç Muayene İstasyonuna verilir ve aracın trafiğe tescili için Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır.
3.5- Tadilat sırasında değişen veya ilave edilen kısımlar nedeniyle aracın aksam, sistem ve ayrı teknik üniteleri kapsamında değişiklik yapılması durumunda, yapılan değişiklik ve bu değişikliğin etkilediği sistemler, bu Yönetmeliğin Ek VII ve diğer ilgili hükümlerini karşılamalıdır.
3.6 -Tamamlanmamış araç Tip Onay belgesi bulunan bir araç üzerinde, varyant ve versiyon seviyesinde yapılacak değişiklikler, ancak bu araç için birinci seviyede Ulusal Tip Onayını almış imalatçısı tarafından gerçekleştirilebilir.
4- MÜSAADE EDİLEN TADİLATLAR
4.1- Motor değişikliği
4.1.1- Tip Onayı Belgesine istinaden Uygunluk Belgesiyle tescil işlemi yapılmış olan araçlar üzerinde yapılacak motor değişikliğinde Ülkemizde yürürlükte olan ilgili yönetmeliklerin güncel seviyelerini sağlayan motorlar kullanılmalıdır.
4.1.2- İmalat Yeterlilik Belgesine istinaden Teknik Belgeyle tescili yapılmış araçlar üzerinde yapılacak motor değişikliğinde ilgili yönetmeliklerin en az temel seviyesini sağlayan motorlar kullanılmalıdır.
4.1.3- Aracın orijinal tipindeki motor kullanıldığı takdirde bu Ekin madde 4.1.1 ve madde 4.1.2 hükümleri uygulanmaz.
4.2- Aktarma organları tadilatı ve PTO (Yardımcı güç çıkışı) uygulaması.
4.3- Direksiyon sistemleri tadilatı.
4.4- Şasi tadilatı:
4.4.1- Komple şasinin yenisiyle değiştirilmesi gereken durumlarda tadilat, imalatçı firmanın yetkilendirdiği servis tarafından yapılır.
4.4.2- M kategorisi araçlardan N kategorisi araçlara dönüşümü.
4.4.3- Kapalı kasa kamyon veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, yapısı itibariyle uygun olması halinde yolcu aracına dönüşümü.
4.4.4- Çekiciden kamyona dönüşümü.
4.4.5- Gücü müsait olması kaydıyla kamyondan çekiciye dönüşümü.
4.5- Çeki kancası ilavesi
Tescile esas belgesinde römork çekebileceği belirtilen ve/veya motor gücü yeterli olan araçlarda yapılabilir.
4.6- Üçüncü Dingil ve Lastik ilavesi:
4.6.1- Üçüncü dingil ilavesi, madde 3.5’teki koşullar uyarınca, sadece N3 kategorisi tamamlanmış araçlara uygulanır. Tadilat yolu ile araçlara 3 üncü dingilden daha fazla dingil ilavesi yapılamaz.
4.6.2- Teknik açıdan müsaade edilen azami dingil ağırlığını geçmemek kaydıyla lastik ilavesi yapılabilir.
4.7- Kabin ve karoseri tadilatı
4.7.1- Belli bir marka, tip ve modeldeki bir aracın yönetmelikte ön görülen tadilatlardan bir veya birkaçı yapılarak yeni bir model, tip veya bir başka marka araç yapılamaz.
4.7.2 - M ve N kategorisi araçlarda Madde 4.7.1’e aykırı düşmemek kaydıyla karoseri ve kabin tadilatı yapılabilir. Ancak, şasi numarası karoserinde bulunan araçlarla ilgili hususlarda Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri saklıdır.
4.7.3 - M1 kategorisi araçlarda sürücü ile arkada oturan yolcu arasında güvenlik bölmesi yapılabilir. Gerekli şartlar Bakanlıkca belirlenir.
4.8- Tam ve Tamamlanmış araç belgesi bulunan araçlarda yükün ve işin özelliğine göre; damper kasası, tank, vidanjör, ahşap kasa, vinç vb. üst yapılar.
4.8.1- Tamamlanmamış tip onay belgesi bulunan N kategorisi araçlar üzerinde yapılacak münferit üst yapılar.
4.9- Koltuk çıkartılması veya ilavesi.
4.10- TOT’ lerde; kazma, yükleme, kanal açma ve benzeri ekipmanların ilave edilmesi, tip onaylı kabinlerin takılması kaydıyla kabin tadilatı. tadilat kapsamındadır.
4.11- Klima sistemleri tadilatı.
4.12- Fren sistemi tadilatı.
4.13- Elektrik sistemi tadilatı.
4.14- Özürlüler için araç tadilatı
M2 ve M3 sınıfı araçlarda 2001/85/AT sayılı yönetmelik veya ECE R 36 teknik düzenlemesinde belirtilen hükümlere uygun olmalıdır.
4.15- Sürücü kursları eğitim araçları tadilatı.
4.16- Okul servis aracı tadilatı.
4.17 Ön, arka ve yan (marşpiye) koruyucu sistemler (Bull-Bar)
4.17.1 M1G, N1, N1G kategorisi araçlara takılabilir.
4.17.2 Aracın, görüş alanı, aydınlatma, plaka alanı, çeki tertibatı ve benzeri sistem ve aksamların onaylarını geçersiz kılmayacak veya çalışmalarını engellemeyecek şekilde montajı yapılmalıdır.
4.17.3 Üzerinde keskin köşe, sivri uç ve benzeri hasar verici veya çarpma anında kişiyi yaralayıcı çıkıntıların olmaması gerekir.
4.17.4 Ön koruma sistemi araca takıldığında yüksekliği, aracın far merceklerinin en üst noktalarını birleştiren hattın oluşturduğu düzlemden 100 mmden fazla olmamalıdır.
4.17.5 Tüm dışa dönük esnek olmayan yüzeyler en az 5 mm yarıçaplı bir kavise sahip olacak şekilde tasarlanmış olmalıdır.
4.17.6 Koruyucu sistemin toplam kütlesi, her türlü bağlantı ve sabitleme elemanları dahil olmak üzere, koruyucu olarak tasarlandığı taşıtın kütlesinin %1.2’sinden fazla olamaz ve bu kütle ayrıca 18 kg’dan çok olamaz.
4.17.7 Ön koruyucu sistemler ile araç yüzeyi arasındaki mesafe 80 mm’yi geçmemelidir.
4.17.8 Ön koruma sistemi aracın genişliğini artırmamalıdır. Aracın genişliğinin %75’ini aşan sistemlerde uçlar içeri doğru dönük olamalıdır. Aracın gövdesine gömülü olanlar, entegre sistemler veya uçların 100 mm çapında kürenin temas edemediği ve gövde ile arasındaki boşluk 20 mm’yi aşmayan sistemleri bu şartı yerine getirmiş kabul edilir.
4.17.9 Ön koruma sisteminin en ön ucu ile tamponun en ön ucu arasındaki mesafe 50 mm’yi aşmamalıdır. Ancak basma mukavemeti 0,35 Mpa’dan daha az olan malzemelerden yapılanlarda bu şart aranmaz.
4.18- Yakıt sistemi tadilatı:
Araçlarda alternatifli yakıt Likit Petrol Gazı (LPG) ve Sıkıştırılmış Doğal Gaz (Compressed Natural Gaz - CNG) kullanılabilmesi için, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonunun 1958 Cenevre Andlaşması çerçevesinde yayımlanan LPG dönüşümlerinde ECE - R 67 Regülasyonunda, CNG dönüşümlerinde ise ECE R-110 Regülasyonunda belirtilen emniyet ve teknik esaslar dikkate alınarak Bakanlık veya Bakanlığın Yetki verdiği kuruluştan Yetki Belgesi almış Makine Mühendislerine çizdirilen tadilata ait projeler Bakanlık veya yetki verdiği kuruluşça onaylanır veya onaylattırılır.
AİTM Tip Onay Belgesi: Araçlarda LPG ve CNG dönüşüm montaj işlemleri yapan firmalar, Bakanlık veya yetki verdiği kuruluştan Seri Tadilat için AİTM Tip Onay Belgesi alacaklardır.
Seri imalat ve montaj: Üretici firmalar, araçların yanma sistemlerinde alternatif yakıt olarak Likit Petrol Gazı (LPG) kullanılmak üzere ECE - R 67 Regülasyonunu, araçların yanma sistemlerinde Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) kullanılmak üzere de ECE R-110 Regülasyonunu dikkate alarak, Bakanlıkça belirlenen teknik esaslara göre AİTM Tip Onay Belgesi alacaklardır.
Seri tadilat: LPG'ye dönüştürülen araçlarda kullanılan aksam ve parçalar, ECE - R 67 Regülasyonunda, CNG'ye dönüştürülen araçlarda kullanılan aksam ve parçalar ise ECE R-110 Regülasyonunda belirtilen teknik esaslara uygun olacaktır. Yakıt sistemi tadilatları Bakanlık veya yetki verdiği kuruluştan Yetki Belgesi almış Makina Mühendisleri tarafından hazırlanan projeye uygun olarak yapılacaktır. Yakıt sisteminde kullanılacak yerli ve ithal malzemeler "E" işaretli olacaktır. Aksam ve parçaları ithal eden veya yerli imal eden kuruluşlar bu aksam ve parçaları prototip araç üzerine montajını yaptıktan sonra otomotiv ana bilim dalı olan üniversiteler veya Türk Standartları Enstitüsünden "Yakıt Sistemi Uygunluk" raporu alacaklardır. Belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ithalatçı ve yerli imalatçı kuruluşlarca hazırlanan tadilata ait proje ve teknik belgeler Bakanlık veya yetki verdiği kuruluş tarafından onaylanır.
Münferit tadilat: Araçların LPG dönüşümlerinde ECE - R 67 Regülasyonu, CNG dönüşümlerinde ise ECE R-110 Regülasyonu dikkate alınarak, Bakanlıkça belirlenen teknik esaslara göre yapıldığının ve uygunluğunun Seri Tadilatta belirtilen kuruluşlardan alınacak "Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu" ile belgelenecektir. Yetki Belgesi almış Makina Mühendislerince hazırlanan yakıt sistemi tadilatlarına ait proje ve teknik belgelerin uygunluğu halinde AİTM Münferit Araç Uygunluk Belgesi Bakanlıkça veya Bakanlığın yetki verdiği kuruluşça onaylanır.
Tescil işlemleri: LPG ve CNG yakıt sistemli araçların trafiğe kayıt ve tescil işlemleri Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesine ve bu Yönetmelik esaslarına göre yapılacaktır.
Yükümlülük: Araçlarda yakıt sistemi dönüşümü ile ilgili her türlü teknik ve mali sorumluluk; araç projelerini hazırlayan makine mühendisine, "Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu" veren kuruluşa, aksam ve parçaları ithal eden ithalatçıya, bu aksam ve parçaları yurt içinde imal eden imalatçıya ve dönüşüm montajı yapan firmaya aittir.
LPG/CNG yakıt sistemine dönüştürülen araçların muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayenelerinde araç sahibinden; Makine Mühendisleri Odasından veya Türk Standartları Enstitüsünden (TSE) veya otomotiv ana bilim dalı olan üniversitelerden alınan Gaz Sızdırmazlık Raporu istenecektir.
Emniyet ile ilgili hükümler: Araçlara dönüşüm montajları; projesine uygun, eğitilmiş uzman kişilerce yapılacaktır. Dönüşümü yapılan araçların LPG'li ve CNG'li oldukları ruhsatlarına işletilecektir. Araç dönüşümü yapan kuruluşlar, dönüşüm işlemlerini yaptıkları işyerlerine ait Türk Standartları Enstitüsü'nden Hizmet Yeterlilik Belgesi alacaklar ve bu belgeyi AİTM Tip Onay Belgesi almak için yapacakları müracaat sırasında Bakanlığa veya yetki verdiği kuruluşa vereceklerdir. Bakanlıktan veya yetki verdiği kuruluştan kendi kuruluşları adına AİTM Tip Onay Belgesi alan firmalar, belgelerini diğer firmaların araç dönüşüm işlemlerinde kullandırdıkları takdirde, bu kuruluşların belgeleri iptal edilecektir.
Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonundan veya Makine Mühendisleri Odasından temin edilen, örneği bu Ekin Şekil 1 ve Şekil 2’de gösterilen, oval biçimde, LPG yakıtı kullanan araçlarda üzerinde LPG yazısı, CNG yakıtı kullanan araçlarda ise üzerinde CNG yazısı bulunan yansıtıcılı (reflektif) etiketler, araçların ön ve arka camlarının sağ üst köşelerine yapıştırılacaktır.
Alternatif sistemle çalışan araca ait Türk Standartları Enstitüsünden veya Makine Mühendisleri Odasından veya otomotiv ana bilim dalı olan üniversitelerden temin edilen gaz sızdırmazlık raporu, muayene istasyonlarında yapılan periyodik araç muayenesi sırasında araç sahibinden istenecektir. Yakıt dönüşümü yapılacak araçlarda eski, kullanılmış, standart dışı malzemeler kullanılmayacaktır.
Araçlarda kullanılan LPG ve CNG tankının üzerinde, LPG ve CNG dönüşümü yapan firmanın adı, adresi ve dönüşüm tarihi ile birlikte LPG ve CNG tankı imalatçısının adı, adresi ve imal yılını belirten bir etiket sökülemeyecek şekilde bulunacaktır. Araçlarda bulunan LPG ve CNG tankı her 10 yılda bir değiştirilecektir.
AİTM Tip Onay Belgesine haiz firmaların dönüşüm yaptıkları araçların trafik tescil işlemleri, aracın trafiğe kayıtlı olduğu ilde yapılabilir. LPG ve CNG yakıtı kullanan araçlar kapalı garajlarda park edilemez.
Kırmızı
Kırmızı
Gök Mavisi + Yeşil 75 mm 20 mm 8 mm 30 mm
Gök Mavisi +
Yeşil
75 mm
20 mm
8 mm
30 mm
KAPALI YERLERE
100 mm
100 mm
Şekil
Sarı
Sarı
8 mm
8 mm
Gök Mavisi + Yeşil 20 mm 75 mm 30 mm
Gök Mavisi +
Yeşil
20 mm
75 mm
30 mm
KAPALI YERLERE
100 mm
100 mm
5- Ek IV’de belirtilen tadilatlar ile ilgili olarak, bu yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda yürürlükteki diğer mevzuat ve TS standartları esas alınır.
6- Yukarıda sayılan tadilatlar, seri imalat ve montaj tanımına uygun olarak yapılabileceği gibi, münferit tadilat olarak da yapılabilir. Tadilatlar sonucunda araç, herhangi bir kategoriden başka bir kategoriye dönüşüyorsa, araç dönüştüğü kategori için bu Yönetmelikte aranan şartları karşılamalıdır.
Yukarıda sayılan tadilatlar dışındaki tadilatlarda, araçların tadilatla ilgili konularda bu Yönetmelikte belirtilen bütün hükümlere uygun olması zorunluluğu vardır.