Prof. Dr. Haydar Baş Hocamızın 'İmam Hasan' eserinde İmam Hasan'ın ordusu hakkında şu bilgilere yer veriliyor:
"İslam'ın birinci asrının ortalarında Kûfe ordusunun resmi sayısı kırk bin kişiydi. (R. Ali Yâsin, İmam Hasan'ın Barışı, s.135). Yazara göre bu rakam güvenilir kaynaklardan kaydedilmiştir. Öte yandan Hz. Ali'nin Şam'a saldırı için hazırladığı ordunun sayısı iki farklı rivayete göre kırk veya elli bin kişiydi. Fakat Hz. Ali bu savaş başlamadan şehit oldu. Bu ordunun bir bölümünü Kûfe ordusunun yıllık maaş alan resmi askerlerinin oluşturduğu sanılmaktadır. Bu iki ordunun yani; Kûfe'nin resmi ordusunun ve Hz. Ali'nin Şam seferi için düzenlediği ordunun, Hz. Hasan'ın cihad çağrısına nasıl cevap verdiği hakkında elimizde herhangi bir bilgi yoktur.
Şu kadarı biliniyor ki, İmam Hasan'ın Muaviye'ye karşı Meskin'e gönderdiği öncü ordunun sayısı bir çok tarihî kaynağa göre 12 bin kişidir. Bunların büyük kısmının Hz. Ali'nin Şam seferi için hazırladığı ordunun geri kalanı olduğu sanılmaktadır. Yani, bir grup, İmam Hasan'ın davetini kabul etti, diğerleri ise itaat etmediler. Kûfe'nin cihad çağrısına karşı gevşek davranmasına rağmen, sonradan hamaset duygusunun kabardığı ve savaşa dört bin kişi daha gönderdikleri bazı tarihî kaynaklarda yer alıyor. (el-Harayic-u ve'l Cerayih, Ravendî, s.228).
Buraya kadar tarihî belgelere dayanarak Hz. Hasan'ın ordusunun 16 bin ile 20 bin kişi arasında olduğunu söyleyebiliriz. Bu konudaki tarihî metinler şu şekildedir: Muhammed Bâkır el-Meclisi: "… Daha sonra İmam Hasan emrinde kırk bin kişilik bir ordu bulunan bir komutanı Muaviye'nin üzerine gönderdi. Kinde kabilesinden olan bu komutana Enbar şehrinde (burası Bağdat'ın batısında Fırat kıyısında bir şehirdir) konuşlanmasını ve merkezden bir emir almadıkça hiçbir şeye girişmemesini emretti.
Bu komutan Enbar şehrine ulaşınca Muaviye bundan haberdar olup ona elçiler gönderdi. Ve ona, "Eğer benimle olursan seni Şam ve Cezire (Irak) bölgelerinden birkaç eyaletin valisi yaparım" dedi. Ona beş yüz bin dirhem para da gönderdi. Kindeli komutan bu paraları alarak İmam Hasan'ın planlarını alt üst etti. Dost ve akrabalarından iki yüz kişiyle birlikte Muaviye'nin ordusuna katıldı. Bu haber İmam Hasan'a ulaşınca bir hutbe okuyarak şöyle dedi: "Bu Kindeli adam Muaviye'ye giderek bana ve size ihanet etti. Defalarca sizin vefasız olduğunuzu ve sizin dünya kulları olduğunuzu söylemişimdir. Şimdi onun yerine başkasını gönderiyorum ve onun da bana ve size karşı böyle davranacağını, ben ve sizin hakkınızda Allah'ı göz önünde bulundurmayacağını biliyorum."
Sonra Murad kabilesinden bir adamı dört bin kişilik bir orduya gönderdi. Ve oradakilerin karşısında ona tavsiyelerde bulundu. Ve onun da Kindeli adam gibi ihanet edeceğini vurguladı. Murad kabilesinden olan bu komutan karşısında dağın bile sarsılacağı yeminlerle böyle yapmayacağını vurguladıysa da İmam Hasan onun yakında ihanet edeceğini bildirdi. Murad kabilesinden olan bu komutan Enbar şehrine ulaşınca yine Muaviye elçiler göndererek önceki gibi mektuplar yazdı ve ona beş yüz dirhem göndererek Şam ve Cezire eyaletlerine hakim olmak arzusunu onun da kalbine düşürdü. Bu komutan da dayanamadı… işleri alt üst ederek yaptığı o kadar ahid ve yeminleri unutup Muaviye'nin ordusunun yolunu tuttu…" (devam edecek…)