pratikler ve manevî usuller hakkında bilgi vermenin yerinde olacağı düşüncesindeyiz.
Semaî Kahveleri ya da Çalgılı Kahveler olarak bilinen kahveler, kış aylarında, Ramazan ve cuma gecelerinde halkın itibar ettiği, eğlendiği merkezlerdir. Bilhassa İstanbul'da bu kahvelerden hemen her semtte olup, çoğu tulumbacı kahvesidir. Bunlar daha ziyade Direklerarası ve Unkapanı'nda kümelenmişlerdir.
Ramazan geldiğinde kahveler donatılıp çalgılı kahve haline getirilirdi. Şayet kahve, tulumbacı kahvesi ise, göze çarpacak yerlere hortum, fener, baskı kolu vs. yerleştirilirdi. Gecelik hesabıyla tutulan çalgıcıların, giderse bir daha gelmez düşüncesiyle, anlaşılan süre boyunca, çalgılarının kahveden çıkarılmasına izin verilmezdi. Bunlar çığırtma, darbuka, zilli maşa, çifte nara ve klarnet gibi çalgılardı.
En parlak çağını II. Abdulhamit devrinde (1876-1909) yaşayan Semaî kahvelerinde, bu padişah zamanında saz şairleri locası da kurulmuştur. XIX. yüzyılın başlarında Tavukpazarı'nda bir dizi âşıklar kahvesi olduğu bilinmektedir... 1827'de bu kahvelerden birine gelen Dertli (1772-1846), tavanda asılı bir şiirli bilmeceyi çözmüştür. Burada çalıp söyleyen ozanlara tulumbacı ozanlar yahut meydan şairleri de denilir. Tulumbacı ozanlar, icra sırasında kendilerinden şiir söyledikleri gibi, usta saydıkları Gevherî, Âşık Ömer, Dertli, Develili Seyranî, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni ve Gedaî'den de şiirler okurlardı. Bu şiirler daha ziyade koşma, mani, ayaklı mani, semaî,divan, kalenderî ve destan türünden şiirlerdi.
Semaî Kahvelerinde dinleyenlerde zevk ve heyecan uyandıran eğlence usullerinden birisi de muamma çözmedir. Muamma, şiirle sorulan bir çeşit bilmecedir. Üç veya dört köşeli bir tahtanın üzerine yazılıp, kurdele ve çiçeklerle bezenerek kahvenin tavanına asılır. Âşık, sorulan nesneyi yine şiirle çözmeye çalışır. Muammayı çözenlere para, ipekli kumaş ve şal gibi armağanlar verilir. Armağanlar önceden hazırlanıp, renk renk kâğıtlarla ve yapma çiçeklerle süslenmiş olan çalgıcılar kısmında teşhir edilir. Âşığın muammayı çözdükten sonra, bunu soran âşığı şiirle mat etme ye çalışması da gelenektendir.
Çalgılı kahvelerdeki bir başka özellik de köçek oynatmadır. Köçekler genellikle mani, semaî, koşma, kalenderî ve divan fasılları arasında oynatılırdı. Oynanan oyunlar arasında çiftetelli, ağırlama, kasap, düğün ve ayak havasıyla, köçek, helvacı ve bıçak oyunları yer alırdı.14
Fuat Köprülü de, Türk Saz Şairleri adlı eserinde XIX. yüzyıl saz şairlerini anlatırken, Semaî Kahvelerinden de söz etmiştir. Köprülü, âşıkların toplum içindeki yerini tayine çalışırken, âşık kahvelerinin fonksiyonuna ve taşıdığı öneme dikkati çektikten sonra bize şunları söylemektedir: