Rachel Corrie Gazze'de IDF tarafından öldürüldü. 20 yıl sonra, ailesi hala adalet için savaşıyor. Cindy ve Craig Corrie, barış aktivisti kızlarının ölümünden bu yana geçen yirmi yıl içinde kimseyi sorumlu tutamadı. Ancak barış umutlarından vazgeçmediler...
Böyle bir haberi almanın iyi bir yolu yoktu.
Rachel Corrie'nin annesi Cindy, diğer kızı Sarah ve Sarah'nın kocasının telefonla aradığını hatırlıyor. Bir şeylerin ters gittiği açıktı.
Bazı "çok üzücü haberler" vardı ve ona bunun Rachel ile ilgili olduğu söylendi. Genç aktivist, Filistinlilerin hayatlarını ve evlerini korumaya çalışmak için iki ay önce Gazze'ye gitmişti.
Öldü mü, diye sordu annesi hemen? En kötüsünü hızla ortadan kaldırabilme umuduyla sorusunu çok açık sözlü bir şekilde sorduğunu söylüyor. Ama gerçeklerden kaçış yoktu. Evet, onun öldüğüne inanıyorlardı. Haberlerde görmüşlerdi.
Cindy telsiz telefonu aldı ve başka bir odada çamaşır yıkayan ve en sıradan işlerle meşgul olan Rachel'ın babası Craig'e götürdü.
Daha sonra, özellikle Rachel'ın ailesinin diğer üyeleri, TV'deki haberleri görmekten ziyade ayrıntıları kişisel olarak öğrenmek için bir telefon trafiğine giriştiler. Dışişleri Bakanlığı ile de görüştüler. Craig patronunu aradı. "Hayatımda ne olduğu hakkında hiçbir fikrim yok," dedi ona. "Ama tamamen değişti."
Kızlarının Gazze'nin güneyinde Caterpillar Inc tarafından üretilen ve İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) tarafından kullanılan 60 tonluk bir D9 buldozer tarafından ezilerek öldürüldüğünü öğrendikleri o korkunç günün (16 Mart 2003) üzerinden neredeyse 20 yıl geçti. Rachel, Filistin mülkünün yok edilmesini durdurmak isteyen bir grup Filistinli ve uluslararası aktivistin parçasıydı. O gün, Halid ve Samir Nasrallah adlı iki erkek kardeşin ailelerinin bulunduğu Refah mülteci kampındaki bir evin yerle bir edilmesini durdurmak için canlı kalkan görevi görüyorlardı.
O zamandan bu yana geçen yirmi yıl içinde binlerce Filistinlinin ölmüş olması -Filistinlilerin iddiasına göre çoğunluğu İsrail güçleri tarafından yasadışı bir şekilde öldürüldü- Rachel'ın ebeveynlerini hasta ediyor. Kızlarının ölümünün, bir Filistinlinin öldürülmesinden çok daha fazla duyurulduğu yönündeki eleştirilerin farkındalar. Bu iki gerçek, kızlarının adına kurdukları vakıfta çalışmalarına devam etmeleri için onları motive ediyor.
Birkaç gün içinde kızlarının ölümünün onları farklı bir yola soktuğunu anladılar. Geri dönüş yoktu. Şair ya da dansçı olmayı düşleyen "büyülü ve sevecen" çocuklarını geri getirecek bir zaman yolculuğu hilesi yoktu.
O öldürülmüştü ama diğer çocukları -Rachel'ın Chris adında bir de erkek kardeşi vardı- kendileri için ve Rachel'ın uğruna canını verdiği amaç için yaşamaya devam etmenin bir yolunu bulmaları gerekiyordu.
Kimsenin üye olmak istemediği bir kulübün parçasıydılar: Sevilen birinin ebeveynleri veya akrabaları, polis şiddeti, okulda silahlı saldırı veya dünyanın hakkında çok az şey bildiği nadir bir hastalık nedeniyle çok erken kaybedildi. O zamanlar bile, sık sık lanse edilen "sonuna ulaşmak" konuşmasına karşı temkinliydiler. Hesap verebilirlik belki daha uygun geliyordu ama bunu sağlamaktan hala çok uzaktalar.
Bu kişiler, daha büyük silah düzenlemeleri veya polis reformu için kampanya yürütmekten bir anlam çıkarmaya çalıştıkları gibi, Corrie ailesi de kızlarının işine devam etmeye çalışarak ve onun hikayesini anlatarak dikkatleri üzerine çekti. Bunu yaparken, kızlarının kendilerinden açıkça istediği şekilde hareket ediyorlar.
Ölümünden dört gün önce ailesine gönderdiği son e-postada şunları yazdı: “Merhaba baba, e-postan için teşekkürler. Bazen tüm zamanımı annemin propagandasını yaparak ve onun sana bir şeyler aktaracağını varsayarak geçirdiğimi ve böylece ihmal edildiğini hissediyorum. Benim için fazla endişelenme, şu anda en çok etkili olamadığım için endişeleniyorum. Hala özellikle risk altında hissetmiyorum. Refah son zamanlarda daha sakin görünüyordu.”
Savaş karşıtı çalışmalarınızı hızlandırdığınız için de teşekkürler. Bunu yapmanın kolay olmadığını ve muhtemelen senin bulunduğun yerde benim bulunduğum yerden çok daha zor olduğunu biliyorum."
Ölümünden sonra, Corrie'nin bazı yazıları aile tarafından toplandı ve Let Me Stand Alone: The Journals of Rachel Corrie başlığı altında yayımlandı. (Bu yazılar aynı zamanda Guardian muhabiri Katherine Viner ve aktör Alan Rickman tarafından yazılan My Name is Rachel Corrie adlı oyunun da temelini oluşturacaktı. Londra'da sahnelenen oyunu Rickman yönetti.) Koleksiyonda yer alan bir e-posta, uzun bir e-postaydı. 27 Şubat 2003 tarihinde annesine yazdığı mektup:
“Anneme yazıp bu kronik, sinsi soykırıma tanık olduğumu ve gerçekten korktuğumu söylemek ve dünyanın iyiliğine olan temel inancımı sorgulamak istiyorum. İnsan doğası. Bu durmalı. Bence hepimizin her şeyi bırakıp hayatımızı buna son vermeye adaması iyi bir fikir. Artık bunun aşırılık yanlısı bir şey olduğunu düşünmüyorum.”
Corrie ailesi, bazen benzer trajedilerle karşılaşan birçok ebeveynle tanıştıklarını söylüyor.
Corrie'nin babası, "Bence hayatta kalanlar için en acil olan şey, bu acının başka bir aile tarafından hissedilmemesidir" diyor.
Kızları, kendilerinden kesin bir şekilde kendilerini davasına adamalarını istediği için ve mali açıdan bunu yapacak durumda olduklarından, bir karar verme zorunluluğunun yükünün ortadan kalktığını düşünüyorlar. Bu iş için bir araç olarak Rachel Corrie Vakfı'nı kurdular.
"Bunun bir kısmı kurtuluş" diye ekliyor. "Bir şey üzerinde çalışacaksın. Bu kadar büyük bir kayıptan sonra hiçbir anlam ifade etmemekten daha iyidir.”
***
Rachel Corrie, Nisan 1979'da batıdaki Washington eyaletinin başkenti Olympia'da doğdu. Üç çocuğun en küçüğüydü ve ailesinin orta sınıf yaşam tarzının faydaları olduğunu söylediği şeylerden zevk alacaktı.
Devlet okulunda eğitim gördü ve yükseköğrenim için öğrencilerin kendi derece kurslarını tasarlayabilecekleri liberal bir kurum olan Evergreen State College'a gitti. Siyasi olarak ilk kez orada farkına vardı ve İsrail ordusunun taktiklerine karşı şiddet içermeyen çabalar kullanan Filistin liderliğindeki Uluslararası Dayanışma Hareketi'ne (ISM) bağlı bir grup olan Barış ve Dayanışma için Olympilılara katıldı.
Rachel, son yılında Gazze'yi ilk elden görmek istedi. Oradan yazıları için ders kredisi almamasına ve kendi zamanında seyahat etmesine rağmen, ailesi bunu eğitiminin bir uzantısı olarak görüyordu.
Yola çıkmadan önce şöyle yazdı: “Hepimiz doğduk ve bir gün hepimiz öleceğiz. Büyük ihtimalle bir dereceye kadar tek başına.”
"Ya yalnızlığımız bir trajedi değilse? Ya gerçeği korkmadan konuşmamızı sağlayan şey yalnızlığımızsa? Ya maceraya atılmamıza - dünyayı dinamik bir varlık olarak - değişken, etkileşimli bir şey olarak deneyimlememize - izin veren şey yalnızlığımızsa?
Corrie ve diğer gönüllüler, kendilerini IDF'nin Filistinlileri temizlemek için kullandığı zırhlı buldozerlerin önüne koyarak canlı kalkan görevi görmeyi kabul ettiler. Bu, İkinci İntifada olarak bilinen, Filistinlilerin büyük hak ihlalleri olarak gördükleri şeylere karşı birkaç yıla yayılan bir ayaklanmanın zemininde gerçekleşti. Filistinlilerin intihar saldırılarını ve roket saldırılarını ve IDF tarafından hedeflenen cinayetleri ve hava bombardımanını içeriyordu. Dünyanın çoğu uzaklara bakıyordu. Mart 2003'ün sonlarında, Corrie'nin ölümünden birkaç gün sonra, ABD ve İngiltere, sözde kitle imha silahları aramak için Irak'ı işgal etti.
Corrie 16 Mart 2003'te öldürüldüğünde, daha sonra gördüklerini ifade edecek olan bir dizi başka barış aktivisti de dahil olmak üzere birçok kişi onun ölümüne tanık oldu. Bir aktivist, Amerikalı Greg Schnabel, medyaya Rachel'ın turuncu bir flüoresan ceket giydiğini ve buldozer sürücüsü ve tanktaki askerler tarafından "açıkça" görülebildiğini söylerdi.
Yer hareket etmeye devam ederken Rachel dizlerinin üzerine çöktü. Buldozer ilerlemeye devam etti. Rachel toprağın altına gömülmeye başladı. Yine de durmadı” dedi.
Buldozer geri çekilir çekilmez kendisinin ve diğer aktivistlerin yardım etmek için ileri atıldığını söyledi.
"Açıkçası çok kötü durumdaydı. Üst dudağı yarılmıştı ve kanıyordu” diyen ambulans çağırdıklarını da sözlerine ekledi. “Nefes alıyordu ama hızla bilincini kaybediyordu. Bir dakika içinde artık bize adını veremedi veya konuşamadı. Onunla konuşmaya, onu cesaretlendirmeye, onunla nefes almaya ve onu sevdiğimizi söylemeye devam ettik.”
Yirmi dakika kadar sonra Rachel Corrie öldü.
Otopsi baş patolog Yehuda Hiss tarafından yapıldı. Kamuya açıklanmadı, ancak Corrie'nin ailesine geçen bir kopyası, Corrie'nin "göğüs üzerindeki baskı (mekanik boğulma), sırt omuriliği ve kürek kemiklerinin kaburga ve omurlarında kırıklar ve sağ akciğerdeki yaralar" sonucu öldüğü sonucuna varıldı.
Corrie'nin ebeveynleri ve diğer aktivistler hemen IDF'yi suçladı. Ancak İsrail, olanların bir kaza olduğunu söyleyerek ve hatta tanıkların ifadelerini sorgulayarak bu sorumluluk iddialarını reddetti.
Nisan 2003'te IDF tarafından hazırlanan bir raporda şöyle deniyordu: “İddiaların aksine, Bayan Corrie'ye buldozer çarpmadı, buldozer operasyonu sırasında üzerine düşen toprak ve moloz nedeniyle yaralandı. Olay anında Bayan Corrie bir toprak tümseğin arkasında duruyordu ve bu nedenle buldozer ekibinin görüşünden gizlenmişti.” Ayrıca Corrie ve Uluslararası Dayanışma Hareketi'nin diğer üyelerini "yasa dışı, sorumsuz ve tehlikeli" davranışlarla suçladı.
***
Corrie ailesinin mücadelesinin merkezi, hesap verebilirliği sağlamaya çalışmaktı. Onlar artık kızlarını geri getiremezler. Ancak birisinin veya bir şeyin - belki birkaç kişinin, ülkenin veya kuruluşun - kızlarının ölümünün sorumluluğunu kabul etmesi gerektiğine inanıyorlar. Hem buldozerin yapımcılarını hem de İsrail ordusunu suçlamaya çalışmak için yasal süreçleri kullandılar. Bu çabalar başarısız oldu.
2005 yılında Corrie'nin ebeveynleri, akrabaları öldürülen veya yaralanan dört Filistinli aile ile birlikte, Teksas merkezli Caterpillar Inc.'e karşı hukuk davası açtı. Şirket, 1967'den beri bu tür ekipmanları IDF'ye sağlıyor. Caterpillar buldozerlerinin bedeli ABD'li vergi mükellefleri tarafından ödenmiş ve İsrail'in her yıl Washington'dan aldığı 3.3 milyar doların bir parçası olarak İsrail'e verilmişti. Caterpillar'ı savaş suçları ve yargısız infaz da dahil olmak üzere bir dizi suçla itham ettiler.
Caterpillar'ın ekipmanın yasadışı olarak kullanılacağını bildiği için, ekipmanın kullanıldığı suçlara ortak olduklarını savundular. Dava, 2007 yılında bir temyiz mahkemesi tarafından esası test edilmeden reddedildi, çünkü mahkeme hükümetin bu tür teçhizatı İsrail'e göndermesinin uygun olup olmadığını sorgulamadan davayı dinleyemeyeceğini söyledi.
Mahkeme, "Bir mahkeme, ABD'nin İsrail'e yönelik dış politikasını zımnen sorgulamadan ve hatta kınamadan davacıların lehine karar veremez" dedi. "Bu bağlamda, İsrail-Filistin ihtilafının hassas bağlamında dış politika kararlarını baltalayan bir federal mahkemenin uluslararası utanca neden olma potansiyelinin farkındayız."
Caterpillar, The Independent'tan gelen sorulara yanıt vermedi. IDF ve İsrail dışişleri bakanlığı da yanıt vermedi. İsrail'in Washington DC Büyükelçiliği sözcüsü, The Independent'ın sorularının İsrail'deki yetkililere iletileceğini söyledi.
Corries, kızlarının nerede öldürüldüğünü görmek için Gazze'ye beş kez gitti ve sadece Rachel'ı tanıyan diğer aktivistlerle değil, evini kurtarmaya çalıştıkları aileyle de iletişim halinde kaldı. IDF tarafından kullanılan Caterpillar ekipmanını gördüler.
Corrie'nin annesi, ne olursa olsun, Amerika'daki herhangi bir yolda bir Caterpillar ekipmanı gördüğünde artık "biraz gücendiğini" söylüyor.
"Hükümetimizin parasını ödediği şirketin ekipmanının kullanıldığını gördüğüm için" diyor. "Her zaman hatırlıyorum: Bunu yapmak için kullanılan bir Caterpillar makinesiydi. Ve... yıllar boyunca, biz ve diğerleri, Caterpillar Incorporated'a meydan okuduk... çünkü onlar bu satışları yapmaya devam ettiler ve muhtemelen etmeye devam ediyorlar."
İsrail'de ebeveynlerin biraz daha şansı vardı. 2010 yılında, bir karar ve tazminat talep ederek IDF ve İsrail savunma bakanlığına dava açtılar.
Yargıcın kimliğinin kamuya açıklanmamasını emrettiği ve paravan arkasından ifade verdiği buldozer sürücüsü, kızını göremediğini iddia etti.
2012'de Yargıç Oded Gershon, İsrail ordusunu ve sürücüyü herhangi bir suç işlemekten temize çıkararak ebeveynler aleyhine karar verdi. Seçim yaparak kendisini böylesine tehlikeli bir yere koyduğu için Corrie'nin kendisinin sorumlu olduğunu söyledi. Yargıç, "Her makul insanın yapacağı gibi uzaklaşmadı" dedi. "Ama kendini tehlikeye atmayı seçti... ve böylece kendi ölümünü buldu."
Bu karar daha sonra ülkenin Yüksek Mahkemesi tarafından onaylandı.
Corrie'nin babası o sırada CNN'e "Karar bizi hayal kırıklığına uğrattı ama şaşırtmadı" dedi. Alt mahkemelerde olduğu gibi bu kararda da uluslararası insancıl hukuk gerçekten hiçe sayıldı.”
Şimdi karara dönüp baktıklarında Corrie ailesi, kızlarının ölümünden veya İsrail'in Filistinlileri "şiddetli işgali"nden sorumlu tutulabilecek birini bulamadıklarını söylüyor. Amerika'nın İsrail'e yönelik politikasını da etkileyemediklerini söylüyorlar ki bu, birkaç istisna dışında, her iki partinin üst düzey seçilmiş yetkililerinin sorgusuz sualsiz desteğidir.
İnsanlar adaleti bulmaya çalıştığımızı söyleyecek. Artık bu kelimenin ne anlama geldiğini bile bilmiyorum,” diyor Corrie'nin babası. "Bence adaleti bulabilmenizin bazı yolları için Güney Afrika'ya bakmanız gerekiyor."
Ancak sorumluluk bulamamanın bedelini ödediğini hissettiğini söylüyor: "Bütün bunların kabul edilmesi gerekiyor ve tüm bu şiddetin arasında şu anda tanık olduğumuzu düşündüğüm şey umudun öldürülmesi ve sahip olduğunuz şey umut. Hayatta kalmak için ihtiyacın olan ilk şey bu.”
***
Corrie'nin ölüm yıldönümü, İsrail ile Filistin makamları arasındaki ilişkilerin en gergin olduğu dönemde geliyor.
Donald Trump, Filistinlilerin talepleri karşısında İsrail'in elini güçlendirmeye öncelik verdi. Bu hareket, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn arasındaki ilişkileri normalleştirmeye yönelik bir dizi anlaşma olan Abraham Anlaşmaları ile sonuçlandı. Bu tarihi anlaşmalar büyük ölçüde memnuniyetle karşılandı. Ancak Filistinliler kendilerini ihmal edilmiş hissediyorlar ve Filistin Kurtuluş Örgütü başkanı Mahmud Abbas büyük ölçüde bir kenara itildi.
Şiddet azalmadan devam etti ve yıllardır görülmemiş seviyelere çıktı. Geçen yıl Filistinliler tarafından gerçekleştirilen bir dizi saldırı, İsrail'in büyük bir darbe olan Dalgakıran Operasyonu'nu başlatmasıyla gerçekleşti.
Ocak ayında bir gün, İsrail ordusunun işgal altındaki Batı Şeria'da 2005'ten bu yana en kanlı operasyonuna tanık oldu. Askerler, Cenin mülteci kampındaki şüphelilere düzenlediği baskın sırasında aralarında silahlı kişiler ve 61 yaşındaki bir kadının da bulunduğu dokuz Filistinliyi öldürdü. Onlarca kişi yaralandı.
Şiddet olayları Batı Şeria'da 2004'ten bu yana en yüksek ölü sayısına neden oldu. İsrailli insan hakları grubu B'Tselem'e göre geçen yıl yaklaşık 150 Filistinli İsrail askerleri tarafından öldürüldü. Bu rakam, yine Cenin mülteci kampında öldürülen Filistinli Amerikalı gazeteci Shireen Abu Akleh'i de içeriyor.
Gözlemciler, sağcı bir koalisyon hükümetinin başında bulunan Benjamin Netanyahu'nun geçtiğimiz Kasım ayında İsrail başbakanı olarak yeniden seçilmesinden bu yana durumun daha da kötüleştiğini söylüyor.
Şu anda hükümette olan ve bir zamanlar İsrail'in aşırı siyasetinin bile ötesinde kabul edilen politikacılar arasında Itamar Ben-Gvir de var. Ben-Gvir, İsrail'e "sadakatsiz" Filistinlilerin sınır dışı edilmesi çağrısında bulundu ve ülkede "terörist" bir örgüt olarak kabul edilen yasaklı Kach partisinin eski bir üyesi. Netanyahu onu ulusal güvenlik bakanı olarak atadı. Kudüs'ün en hassas dini bölgesi olan Mescid-i Aksa'ya yaptığı kişisel ziyaret tepkilere yol açtı ve ülkedeki son baskılara öncülük etti.
***
Corries, kızlarının kalıntılarını nereye koyduklarını asla açıklamadı. Ancak Evergreen State College'ın içinde, uluslararası sanatçı ve Evergreen mezunu Ross Matteson tarafından yaratılan bir parçaya odaklanan bir anıt var. “Barış ve Adalet Üzerine Düşünmek” başlıklı bu eser, bir piramidin ucundaki bir güvercinin bronz ve cilalı çelik temsilidir.
Anıt kurulduğunda, Corrie'nin annesi katılanlara anıtı halka açık açılışa kadar ertelediğini söyledi.
"Bu çok özel yerde anıtla ilk karşılaşmamı, Rachel'ın bu hatırasını ve onun adaletle barışa ve merhametle barışa olan bağlılığını adamaya gelen hepinizle paylaşmak istedim" dedi. "Ayrıca anıtın ve Rachel'ın hikayesinin bizden istediği farkındalık ve eylem çağrısını adamak için."
Corries, kızlarının ölüm yıldönümünü anmak ve diğer insanları eğitip bir topluluk oluşturmak için her sene bir etkinlik düzenliyorlar. Corrie'nin annesi, Vakfın düzenlediği etkinlikler bir odaklanma sağlıyor, diyor.
Corrie'nin babası, yıllar içinde İsrail-Filistin çatışmasından etkilenen "ne yazık ki çok fazla aile" tanıdıklarını söylüyor. Filistinliler arasında sevdiklerini kaybeden dostları ve benzer şekilde yas tutan İsrailliler arasında arkadaşları var.
Tanıdığı her ailenin daha fazla ölümü durdurmak istediğini söylüyor: “Elbette geçen zamana bakarsanız, bu çabada hepimiz başarısız olduk, bu doğru ama denemek zorundasınız. Elinizden gelen her şeyi yapmalısınız ve bu yolda bunu yapmaya çalışan iyi insanlarla kesinlikle tanıştık. Ve bizi bir araya getiren şeyin bu olduğunu düşünüyorum.”
Andrew Buncombe/Independent/ Hürsedahaber