?lhâm, ilm-i tasavvufta “gönle do?an ilahi bilgiler” anlam?nda bir terim olarak kullan?l?r. Zuhurât görmek veya baz? manevî hâller ile gönle do?an haberler de yaz?m?zda genel olarak ilhâm kapsam?nda de?erlendirilecektir.
?lhâm öyle bir hâldir ki, maneviyat yolcusu bir dervi? onu kendi âleminde ya?ayabilece?i gibi ihvan aras?ndaki sohbetlerde de ona tan?k olabilir. O halde ilhâm?n ?slâm itikad?nda ve f?kh?nda hükmü nedir, bu hâl ile hâllenen müridin ihvan aras? münasebetlerinde nas?l bir yol izlemesi gerekir veya böyle bir haberi alan bir müridin bu hususu nas?l de?erlendirmesi gerekir gibi hususlar cevapland?r?lmas? elzem sorulardand?r.
Ehli tasavvuf, kalbi, aynayla te?bih etmi?tir. Kalpten kas?t gönüldür. Günah kirlerinden, kötü hasletlerden temizlenen bir gönül, mür?idine veya e?yaya yöneldi?inde oraya t?pk? bir ?eye yönelen aynada görüntülerin aksetmesi gibi görüntüler veya baz? hisler akseder. Tasavvuf ve tarikat yollar?, Allah dostlar? yeti?tiren yollard?r. Bu manevi yolculu?u tecrübe etmi? bir Mür?id-i Kâmilin kontrolünde yeti?en dervi?ler “dereden geçenin paças? ?slanabilir” misali kimi zaman o kâmil insan?n kalbinden müridin kalbine yans?yan baz? hallere de mazhar olabilirler.
Fakat ?u husus önemlidir:
Haddi zat?nda bu yollar?n böyle haller vermek gibi bir garantörlü?ü de yoktur. Çünkü tasavvufun nihai hedefi; hakiki iman? kalbe yerle?tirmek, amelleri nefse kolay getirerek ihlas sahibi olmaktan ibarettir. Dolay?s?yla günlük zikrini yapan dervi?in dilinde bir tat, gönlünde huzur bulmas?; ke?if ve zuhurat görmekten veya keramet sahibi olmas?ndan daha mühimdir. Yani tasavvuf yolunda ilerlemekten murad; ki?inin iman, amel ve ihlas noktas?nda yeti?mesidir.
?lhâm ile bilgi sahibi olunabilir. Fakat göz, kulak gibi di?er haber edinme vas?talar? gibi gönlün de hataya dü?memesi için baz? tecrübeler edinilmesi, al?nan veriyi ilim haline dönü?türebilmek için baz? ön bilgilere ihtiyaç duyulmas? ve baz? usullerin takip edilmesi gerekir. Nas?l ki bakmak ve görmek farkl?d?r veya nas?l ki her zaman gördü?ümüzden veya duydu?umuzdan emin olamay?z, i?te bunun gibi her ilhâm san?lan ?ey de ilim olmaz. Tasavvufun bir tan?m? da “kalbe do?an ?eyin ilhâm ya da vesvese oldu?unu tespit eden bir ilim” olmas?d?r.
Bu hâlde bulunan mana yolcusunun e?er ki mür?idi varsa ne ala! Yoksa ?iddetle mür?ide ihtiyaç duyulur ki o kâmil zat, elindeki ?eyin ona bir cevher mi yoksa cam k?r??? m? oldu?unu bildirsin. Allah muhafaza buyursun, nice kimseleri ?eytan burada aldatm??t?r. Mür?idi olan ise ona dan???r, zamanla tecrübe etmesi gerekenleri günbegün ö?renir. Aldanmadan mahfuz olur ve hedefini ?a??rmaz.
Di?er bir tehlike de dervi?in bu halleri ba?kalar?na anlatmaya meyil göstermesidir. Bu da iki tehlikenin kap?s?n? açar. Birisi riya, di?eri ise i?iten kimsenin ümitsizlik, haset gibi haller ya?amas?d?r. Dolay?s?yla hedef olmayan? hedef sanmak ve gönlü Mür?id-i Kâmilin gösterdi?i istikametten vehimlere sevk etmek tehlikesini ortaya ç?kar?r.
?lhâm, ki?inin kendi iç âleminde olup biten bir husustur ve ?slâm ulemas? nezdinde bir haber kayna?? de?ildir. Bu ?u demektir: Hiçbir ilhâm, ?slâm’?n inanç de?erlerinde bir artma veya eksilmeyi gerektirmez. Amellerde, yap?lmas? gereken i?lerde bir fazlal?k veya eksiklik sonucunu do?urmaz. Bir ?eyi umuma gerekli veya mubah k?lamaz. ?slâm’?n öncelikli haber kaynaklar? Kur’ân ve hadislerdir. Yine icmâ‘ ve k?yas iki kayna??n nurundan elde edilmi?tir. ??te halk için laz?m olan, müctehidlerin içtihatlar?na uymakt?r. el-hâs?l ilhâm ile al?nan bilgiler ancak ?slâm’? ?erh edebilir. ?slâm’a uymaz ise reddedilir. Mür?id-i kâmillerin ilhâm?na tabi olmak ise bir gönül meselesidir. ?slâm’a uygun oldu?u sürece ne uyan k?nan?r ne de uymayan… Dervi?lerin ilhâm? ise hataya çok müsaittir. Her i?te tecrübe, icazet ve liyakat elbette ki aran?r.
Kanaatimiz odur ki, dervi?ler bu halleri kendi iç âlemlerinde ya?amal?. Bu konular? mahrem bilmeli. Mür?idi haricinde dile getirmemeli. Hedefe, Hakk’a vas?l olmay? murad etmeli, vas?taya meylederek vartaya dü?memelidir. Dile getirmenin fitnelerinden çekinmeli, topluma faydal? bir birey olmaya çal??mal?d?r.
Mademki son ayet nüzul olmu?tur, son hadis, Allah Rasûlü’nün (s.a.s) fem-i saadetlerinden dökülmü?tür, o halde ?slâm’?n hüküm defteri kapanm??, sadece ictihad yolu kalm??t?r.
?ctihad i?i ehlindedir, ilhâm i?i de ehlindedir.
O halde dervi? uyan?k olmal? ve i?i ehline havale etmelidir.
Vesselam…