Available for the period from the transfer of copper from the Phrygian and Byzantine coins, earth and made of bronze bowls, pots, ornaments, etc. a wide range of women. marble columns, Cybele (the god of fertility), Augustos'un marble statue reflects the traces of civilization in the periods in history. Sandikli, Seljuks of Anatolia or landed at the Anatolian Turkish culture began to live.
Yunus Emre: The period of the famous Turkish mystic and poet Yunus Emre people 's, later Sandikli of Yunus Emre brought into a district Quarter' in the (Çayköy), two different ways to reach the Menderes River flowing through the valley of the later merged River and Bell River, known as Flood Tapduk teacher at the junction of two of the tea is known to have lived together with Emre. On one side of this tea is still Yunus Emre Emre Tapduk on the other side of the graves are. Yunus Emre Khorasan in the same years from Anatolia or in the Yalıncak Sultan Sultan Nurettin Sandikli 'or settled. These days, the shrines are visited first halleriyle still standing. During this period, Sandikli in dergahları Spatial Blue, and education and training institutions, as Tapduk Emre, HI Madrasah Madrasah Hadim, Sülükzade Madrasah Madrasah Caranci Sharif Mosque and Madrasa Transition famous.
Carancı Madrasa: Muradin was demolished and replaced by precincts anywhere near the edge of the building and made tea. Until recently, the construction of the fountain can be protected completely disappeared.
Tea School: Current Sandikli Chamber of Commerce at the location of the school. Subsequently dispenser instead of this school has been destroyed, instead of the present dispenser boxes Chamber of Commerce has been built after ignition.
Hocazade (Havai) Madrasa: Mosque is located within the boundaries of a two-storey wooden house in Hawaii, where the madrasas. Still standing in front of the fountain of madrasah. The first burial in the cemetery in front of the mosque remains Sandikli Hawaii.
Sülek Hoca (Sülükzade) Madrasa: The place where the house is used as the district Lodgings. Madrasa environment is a very large cemetery. This cemetery was a part of the Governor Lodgings.
Ahmedi Fasihin Madrasa: Location, Hotel Tugrul building is located.
Emin Efendinin Madrasa:Cezayir Mosque on the bottom of a narrow alley called with the name. With two floors and a garden, and in 1940 passed into the hands of the party is still used as a house of education and training has seen this school female students only.
İlhami Girls School: Cezayir Mosque on the bottom of a narrow alley called with the name. With two floors and a garden, and in 1940 passed into the hands of the party is still used as a house of education and training has seen this school female students only.
Hacım Sultan Tekke: Location, Ali Cetinkaya Elementary School is located. In 1932, the school was torn down instead of the lodge.
Kubbeli Mosque Kabuli Father: Location, Kubbeli of the mosque is the place where the rear right window. Here lies people who were killed during the conquest of Sandikli martyr of the first Muslim army of Kara Halil Kabuli Baba.
Beyazıd-ı Bestami Yatırı: Yeri, Kubbeli Camiinin yakınında bulunan fırının bitişiğindedir. Burada yatan kişinin Beyazıd-ı Bestami olduğu söylenir.
Kırklar Tekkesi: Yeri, Hıdırlık Tepesi denilen yerdedir. Dilek dileme, adak yeri olarak ziyaret edilir. Yatan kişi ile ilgili kesin bir bilgi temin edilememiştir.
Yalıncak Yatırı: Yeri, Belediye İtfaiye Teşkilatının bulunduğu yerdedir. Burada Horasan'dan Anadolu'ya gelen büyük bir velinin yattığı söylenir. Türbe, ilk yapılış şeklini korumuştur. Önündeki cadde bu isim ile yani Yalıncak Caddesi olarak anılır.
Omareşe Yatırı: Yeri, Yalıncak Yatırından Topeşe Camiine doğru gidildiğinde yolun sol tarafındadır. Çevresinde, burada yatan zatın aile fertleri yatmaktadır. Yatanın bir veli olduğu söylenmektedir.
Meryem Ana Yatırı: Yeri, Hoca Fakih Camiine yakın bir evin bahçesindedir. Bilinen ilk kadın yatırdır. Çok mütevazi bir kadın olduğu söylenmektedir.
Halvalı Dede: Yeri, Hisar Kalesinin arkasında Kızık Kasabasına giden yol üzerindedir. Yatanın kim olduğu bilinmemektedir.
Zırıncık Dede: Yeri, Hisar Kalesinden Topeşe Camiine doğru inen yolun sağ tarafındadır.
Kudüm: Yeri, Sandıklı'ya su veren su deposunun üst tarafındadır. Yatanın Anadolu'nun fethi sırasında şehit düşmüş bir eren olduğu söylenmektedir.
Baba Kuzusu: Yeri, Kudüm'ün biraz ilerisinde üst taraftadır. Yatanın, Anadolu'nun Türkleştirilmesi için gelen binlerce veliden biridir. Bu yatırın bulunduğu yerde Kanuni Sultan Süleyman'ın otağ kurduğu ve ordunun savaşa gider iken Soğulmaz Harmanı denilen yerde konakladığı rivayet edilmektedir.
Çorhisar Dede: Yeri, Hüdai Kaplıcaları ile Sandıklı'ya bağlı Koçhisar Köyü arasında geniş bir harman yeri içerisindedir. Burada yatanın, Şuhut İlçesine bağlı Mahmut Köyündeki türbede yatan kişi ile kardeş olduğu söylenmektedir.
Mürvet Dede: Yeri, Belediye Parkının P.T.T. Müdürlüğüne doğru olan kapısı üzerindedir. Yanında üç ayrı kabirin daha olduğu ve tümünün, çeşitli istimlakler sırasında ortadan kaldırıldığı söylenmektedir.
Göksu Dede: Yeri, Sandıklı'ya bağlı Bekteş Köyü ile Dutağaç Köyünü birbirine bağlayan ve Göksu Dede Çeşmesi adı ile anılan çeşmenin yanındadır.
Uyuşak Dede: Yeri, Sandıklı'ya bağlı Karacaören Köyünün girişindedir.
Nurettin Sultan Türbesi: Yeri, Muradım Camii avlusundadır. Leblebicilerin piri olduğu bilinmektedir. Türbe ilk yapılıştaki halini korumuştur.
Şeyh Hamza Türbesi: Yeri, Muradım Camii yanındaki Nurettin Türbesi içerisindedir. Horasan erenlerinden olduğu ve Yunus Emre'ye hayranlığından dolayı hakkında şiirler yazdığı bir zattır. Musa Halife, Şemsettin Halife, Abdullah Halife de aynı türbede medfundur.
Tekke Odası: Yeri, Hacı Osman Çeşmesinin ilerisinde Sandıklı'ya bağlı Karacaören Köyü yolu üzerindedir. Ali El Rumi diye de anılır. Bahçesinde mezarlıklar bulunmaktadır. Halen mahalle sakinleri tarafından mescit oda olarak kullanılmaktadır. Odada bulunan yatırın kime ait olduğu bilinmemektedir.
Küçük Hamam: Yeri, çay kenarı olarak bilinen yerde ve Belediye Binasının arkasında Hamam Önü Camii yanındadır. Hamam üzerinde bulunan ve bir kısmı kırılmış olan kitabede hamamın Germiyanoğulları Çağı 1. Döneminde yapıldığı belirtilmektedir. Bu hamam Germiyanoğullarında 18 yıl beylik yapan Umur beyin yaptırdığı hamam değildir. Umur beyin yaptırdığı hamam yeri ise, altı hamam üstü işhanı olacak şekilde yaptırılmakta olan 2. Belediye İşhanının yani eski Barbaros İlkokul Binasının bulunduğu yerdir.
Sandıklı Kalesi (Hisar): Kitabesi, Çavuş Camii önündeki Çavuş Çeşme üzerindeki kitabedir. Bu kitabede kalenin, Germiyan Büyük Sultanı Çelebi Yüce Emir'in talimatlarıi ile Hicri 725 yılında (miladi 1324) yılında Mimar Çoban'a yaptırıldığı belirtilmektedir. Kale halen, binlerce çam ağacı, yeşil alanı ve yollarıyla, ailelerin rahatlıkla oturabileceği bir mekan halindedir.
Meydan Anıtı: Yeri, Sandıklı Askerlik Şubesinin öndür. 1930 yılında yıkılmıştır. Birbiri ile güreş tutan ancak akşama kadar birbirini yenemeyen iki yiğidin güreş sonunda ölümleri üzerine anılarına dikilen anıttır.
Yaka Mezarlığı: Yeri, Muradin Camiinin üst tarafından Sandıklı Semt Pazarına doğru gidilen yolun üzerindeki yamaçlardır. Bu mezarlıklar, yerlerine binaların yapılması sebebiyle yok olmuştur.
Hacı Köyü: Yeri, eski Sandıklı Afyon Yolu üzerinde halen Sandıklı Zirai Donatım Kurumunun bulunduğu yerdir. Daha önce Sandıklı'nın ilk mezar yeri olduğu için Garipler Mezarlığı olarak bilinen bu yere, bilahare hacıların uğurlandığı yer olduğundan Hacı Köyü adı verilmiştir. Şimdi ise yerleşim alanı olmuştur.
Ulu Camii: İlk önce sıradan bir mescit olarak 1278 yılında yapılan bilahare minare ve minber konularak cami haline getirilen Ulu Camiinin onarımı sırasında iç kapının yan tarafına konulan kitabede ; Camiinin ünlü beylerden (sultanlardan) Bahaeddin Ömer Bin Alaeddin (Alaaddin Keykubat'ın oğlu Ömer Sultan) tarafından Naib'in kölesi mimar Aydemir'e yaptırılarak Hicri 780 senei Zilhicce ayının 6. ncı Cumartesi günü ( Miladi 1379 senesi Mart ayının 26. günü ) ibadete açıldığı yazılmaktadır. Germiyanlılara hizmet eden Alaeddin'in oğlu Bahaeddin Ömer Sandıklı'da su başı iken bu camii yapılmış, ara ara onarılmış ve eklemeler yapılmıştır. Mevcut camiiye halkın yardımı ile bilahare eklenen minarenin giriş kapısı üzerindeki kitabede de; minarenin yapımına Hicri 933 (Miladi 1526 ) yılında Abdullah ve Hasan Oğlu Ali eliyle başlanıldığı yazılmaktadır. Aynı dönemlerde Ece Mahallesindeki Hamamönü Camii yanındaki Küçük Hamam ile Hüdai Kaplıcalarındaki Kükürtlü Havuzu da inşa edilmiştir.
Hamam Önü Camii: Kitabesi bulunamayan camii, mütevellisi Hacı Ariflerden Hacı Ahmet Efendi tarafından bildirildiğine göre 140 yıl önce yapılmış ve 85 yıl önce de tamir edilmiştir. Kerpiç ve bağdadi duvarlı Camiinin yegane özelliği ahşap tavanlı ve düz toprak damlı oluşudur. Hacı Arif Efendiler vakfından olan camii adını, önünde bulunan ve aynı vakfa ait olan hamamdan almaktadır. Merkez Hamamönü Camiinin yapılışı arşiv kayıtlarında Miladi 1340 olarak geçmektedir.
Keçi (Keçe) Camii: Camii Mehmet Bin Cafer ismindeki bir zat tarafından 1574 yılında yaptırılmıştır. (Cumhuriyet döneminde yeniden inşaa edilen camiideki kitabe önceki binaya aittir.) Camiinin adının keçeci (Keçe) kelimesinden geldiği söylenmekte fakat Ulu (Büyük )Kiçi (Küçük) manasına geldiğinden camiimizin adı Keçi camii olarak anılmaktadır.
Muradin Camii: Camii, Hamam Önü Camisi gibi dikdörtgen planda ve ahşap tavanlıdır. Hamam Önü Camiine göre daha basit ve sanat değeri olmayan bir yapıdır.
Cezayir Camii: Cezayir'den 1850 yılından sonra göç edip Sandıklı'ya yerleşenler tarafından yapılmıştır. Camiinin yapımı için gereken para Cezayir'den Hasan Bin Ali tarafından gönderildiği için camiye Cezayir adı verilmiştir. Camii ibadete açıktır.
Mescit (Malak) Camii: Halen ibadete açık olan Camiinin ön kısmında bir Kurban Bayramı namazı öncesinde hasımları tarafından 1900 yılında öldürülen adamın etinin manda-malak eti olarak halka dağıtıldığı ve bunun sonradan insan eti olduğunun anlaşıldığı rivayet edilmektedir. Bu nedenle Camiinin ön kısmı katil yeri olarak kabul edilmiş ve bu yer namaz kılınamaz yer olarak değerlendirildiğinden mevcut camii biraz geriden yapılmıştır.
Dedeler Camii: Yeri, daha önce Kasap Hali olan ve yıkılıp yerine yeni bir Belediye İşhanı yapılmakta olan yerin karşısıdır. Bu yere giden yol bu nedenle "Dedeler Camii Aralığı "olarak anılmaktadır. Camii 1950 yılında önce yıkılmış olup yeri arsa halindedir.
Diğer tarihi camilerimiz ise, Havai, Yeşildirek ve Zeynep (Kubbeli) camilerdir. Sandıklı ilçe merkezinde halen: Havai Camii, Hamamönü Camii, Şaloğlu Camii, Zeynep (Kubbeli) Camii, Çolak Mescit Camii, Muradım Camii, Kabak Camii, Ulu Camii, Keçi (Yeni) Camii, Topeşe Camii, Çavuş Camii, Yeşil Direk Mescidi, Cezayir Camii, Dedeli Pınar Camii, Şirin Evler Camii, İstasyon Camii, Sığır Eğliği Camii (Müstecep), Gülbahçe Camii, Kevser Camii, Gülbahçe Altı Camii , Güven Camii, İmaret Camii, Kadıoğlu Camii, Mevlana Camii, Eski Sanayi Camii, Yeni Sanayi Camii, Bahçelievler Camii, Fatih Ulupınar Camii, Yunus Emre Eski Camii, Yunus Emre Yeni Camii, Kırkpnar Camii, Hacıköy Camii, Kaplıca Camii, olmak üzere 34 adet camii ve mescit bulunmaktadır. Bu camii ve mescitlerde 25 imam, 21 müezzin görev yapmaktadır. Sandıklı'da halen (1) Erkek Kur'an Kursu ile (4) Kız Kur'an Kursunda 115 öğrenci eğitim ve öğretim görmektedir.
SANDIKLI ALİMLERİ
Abdulhalim Molla: Şeyh Nasuhi Efendinin oğlu olan Abdulhalim Molla Sandıklı'da doğmuş 17. yüzyılın ünlü yazarlarındandır. Tahsilini İstanbul'da tamamlamış Ayasofya Medresesinde öğretmenlik yapmış ve Şam Mollalığı görevini yürütmüştür. Zamanla devrinin en güçlü alimleri arasına girmiş, tefsir, fıkıh, mesani, beyan, nahiv, usul-ü fıkıh ilimlerinde ihtisas kazanmış ve bu konularda fevkalade eserler yazmıştır. Bu eserler uzun yıllar medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur. Şam'daki devlet görevinden İstanbul'a döndükten bir süre sonra 1678 yılında ölmüştür. Mezarı, Edirne Kapı Mezarlığındadır.
Şeyh Hasan Efendi: Hicri 1271 yılında Sandıklı'da doğmuş, Hacı Aşık Efendiden ilim öğrenmiş ve Nakşibendi Şeyhi Osman Zühtü Efendiden icazet almıştır. Sandıklı'da nakşi şeyhiliği yaptıktan sonra hicri 1332 yılında ölmüştür. Sandıklı'nın yetiştirdiği siyaset adamlarından Hasan Dinçer'in dedesidir.
Şeyh Emin Efendi: Şeyh Hasan Efendinin oğludur. Hicri 1295 yılında Sandıklı'da doğmuş, 1937 yılında da vefat etmiştir. 1920 yılında Yunan Komutanına "Zalim, vahşi Yunan "diye bağırmıştır.
KİTABELER
Kale Kitabesi (1324): Sandıklı'nın Çavuş Çeşmesi üzerinde iki parçadan ibaret önemli bir kitabedir. Kitabe taşı uzun ve tek parça ise de sonradan kırılmıştır. Bu iki parçanın bir kısmı çeşmenin sağ tarafına diğer kısmı sol tarafına dikine konulmuştur. Önce kaleye ait iken sonradan buraya konmuş olan kitabenin yazısı sülüs olup iki satırdır. Kitabe iki taş birleştirildiğinde anlam bütünlüğüne kavuşmakta, bir kelime ise okunamaz durumdadır. Kitabeden anlaşıldığına göre kaleyi Çeleb-i Azam lakabıyla anılan Germiyan Sultan zamanında tanınmış beylerden Hüsamettin Yakup Bin Umur bey 1324 yılında yaptırmıştır. Bu tarihte Germiyan Sultanı Yakub Bin Alişir idi. Yakup Bin Alişir eldeki bilgilere göre 3. Alaattin Keykubat'ın beylerindendir. Germiyanoğulları 2. Gıyaseddin Mesut zamanında Selçuklu'lulara karşı koyarak mücadele etmişler bazen de galip gelmişlerdir. Germiyanlılarda ilk müstakil emir Yakup Bin Alişir'dir. Alaşehir'i muhasara ettiği esnada Katalanlar'a mağlup olmuş ve Katalanlar tarihinde Germiyan Aliziras adı verilmiştir. Bütün bunlardan hareketle kitabenin konuluş tarihi 1324 tarihinde kitabede ismi yazılmayarak Sultanü'l-Germiyaniye Çeleb-i Azam lakabıyla anılan kişi Yakup Bin Alişir'dir. Kitabede adı geçen büyük Sultan Hüsamettin Yakup Bey, 1411 tarihli Kütahya'daki vakfiyesinden anlaşıldığına göre Umur Bey'un oğludur. Bu Vakfiyede Umur Bey'in Sandıklı'da mülkleri olduğunu da anlatılır.