Sutopu nedir?
Su üstünde oynanan bir oyundur. Genellikle yüzme havuzlarında oynanır. Havuzun uzunluğu 20-30 metre, genişliği de en çok 20 metre olur. Suyun derinliği en fazla 1,5 metredir. Yedişer kişilik iki takım, yüksekliği 90 sm., genişliği 3 metre olan kalelere yüzerek topu atmaya çalışırlar. Hakem maçı havuzun kenarından idare eder. Oyun 7'şer dakikalık 4 devreden oluşur. Oyuncular sadece oyun durduğunda, yani periyot aralarında ya da gollerde değiştirilebilir.
Tüm oyun içinde 2 mola hakkı vardır. Periyot araları 2 dakika, molalar da 1 dakikadır. Molalarda havuzdan hiç çıkılmaz, oyuncular kendi yarı sahalarına çekilip taktiklerini alırlar. Bir oyuncu 3 şekilde oyundan atılabilir; 20 saniye kuralı: 20 saniye ya da bir atak boyunca oyuncu dışarıda kalır. Bir oyuncu en fazla üç kez bu cezayı alabilir. Üçüncü kez aldığında bir daha oyuna dönemez ve yerine yedek oyunculardan biri girer. Değişmeli atılma kuralı: Atılan oyuncunun yerine yedek oyuncu girer.
Değişmesiz atılma kuralı, direkt olarak rakibi sakatlamaya yönelik yumruk ve kafa darbeleri gibi hareketler oyundan ihraç ettirir ve yerine oyuncu giremez.Su topu, süratli bir takım oyunudur ve oyuncuların iyi yüzücüler olmalarının yanı sıra, ciğer kapasitelerinin de çok yüksek olması gerekir. Su topu, 1870'li yıllarda İngiltere'de ortaya çıkmış; kuralları belirlenmiş olarak ise ilk kez 1890 yılında İngiltere ile İskoçya arasında oynanmıştır. 1900 yılında da Olimpiyat Oyunları'nda yer almıştır. Su topunun uluslararası yönetim organı, Amatör Yüzme Federasyonu'na (FINA) bağlı Uluslararası Su topu Yönetim Kurulu olup, 1908'de kurulmuştur.
1920'li yıllarda su topunun güç ve yetenek isteyen spor dalı olmasını sağlayan derin havuzlar kullanılmaya başlanmıştır. 1937 yılında ise FINA, su topu oyununun tam şişirilmiş, pas yapma becerisi yüksek topla oynanmasını karara bağlamıştır. Günümüzde Amerika ve İngiltere dışında, İtalya BDT ve Macaristan'da da çok yaygın bir spor dalıdır. Su topu yurdumuzda 1930 yılında ele alınmaya başlandı. Başlangıçta yüzme antrenörü Tegethoff'un büyük çabaları görüldü: ancak bu çalışmalar kulüplerdeki eleman azlığı ve havuz yokluğu nedeniyle gelişemedi.
İlk sutopu maçı 1931'de açılışı aynı yıl yapılan, Büyükdere Yüzme Havuzu'nda düzenlendi. Bu karşılaşmalara Beykoz, Beylerbeyi, Deniz Lisesi ve Galatasaray takımları katıldı. 1932 yılında Fenerbahçe ve ISK su topu takımları kuruldu.Su topunda yurt dışında da ilk milli maç 1934 yılında Sovyetler Birliği ile yurt içinde yabancılarla ilk maç ise 1937'de Macarlar ile oynandı. 1966 Avrupa Şampiyonası'na katılan takımımız elenirken, 1975 yılında Galatasaray, Avrupa Şampiyon Kulüpler Turnuvası'nda katılan ilk takımımız oldu. 1979 yılında İYİK ilk defa Avrupa Şampiyon Kulüpler Turnuvası'nda ilk 8 takım arasına kalmayı başardı.
1985 yılında İstanbul'da düzenlenen Balkan Büyükler Sutopu Şampiyonası'nda takımımız başarılı olamadı. 1992'de Türkiye Büyükler Sutopu Ligi deplasmanlı hale getirildi. 1994 yılında yapılan Avrupa Sutopu Birliği Şampiyonası elemelerinde ise 2. olan Türkiye, play-off'a kalmayı başardı. Aynı yıl federasyon tarafından düzenlenen Uluslararası İspolo Gençler Sutopu Şampiyonası'nda Ümit Genç Milli Takım birinci geldi ve ilerisi için ümit vermiştir.
Sutopunun kuralları
Sutopu, derinliği en az 1.90 ile 2.00 metre arasındaki havuzlarda oynanır. Havuzun boyu 33 metre (minik takımlar ve kadınlar için 25 metre) ve eni 20 metre olmalıdır. Kalelerin yüksekliği 90 santimetre ve iki yan direğin arası ise 3 metre olmalıdır. Sutopunda her bir takımda 6 alan oyuncusu ve 1 kaleci toplamda 7 as oyuncu bulunur.Sutopu, oluşan bu 7 kişilik 2 takım arasında oynanır. Her takım yedek olarak maksimum 6 oyuncu bulundurabilir.
Bir takımda yedek oyuncu bulunmayabilir. Fakat maç esnasında ilk 7 oyuncu bulunmak zorundadır. Eğer takımda 7 kişi bulunmuyorsa takım o maçı hükmen kaybeder.Takımlardan biri mavi, diğeri ise beyaz şapka (bone) takmak zorundadır. Hakemlerin daha rahat iletişim kurmaları için bu bonelerin üzerinde 1 ile 13 arasında numaralar bulunur. Bu boneler sporcuların formaları yerine geçer.
Oyunda zamanlama yaş gruplarına göre değişir. Küçükler kategorisi ve daha alt kategorilerin bir devre süresi 7 dakikadır. Oyun toplam 28 dakika oynanır. Yıldızlar ve üst yaş grupları için bir devrelik süre 8 dakikadır. Bu yaş grubunda ise oynanan toplam süre 32 dakikadır. Her yaş grubunda oyun dört devreden ve iki yarıdan oluşur. Tüm oyun içinde bir takımın 2 mola hakkı vardır. Maç esnasında periyot araları 2 dakika, molalar ise 1 dakikadır.
Sutopunda oyuna başlama
Her Oyunun başında görev alan her oyuncunun-her takımdan 7 kişi olmak üzere- maç başlamadan kale hizasında kaleyi sabitlemek için kullanılan kulvarın hizasında durması gerekir. Oyunun her devresi hakemin işaretiyle başlar ve her devresinde kale hizasından başlama kuralı uygulanır. Hakem işaretini verdikten sonra topu sahanın ortasına atar.
Hangi takımda topa çıkan oyuncu topa ilk ulaşırsa ilk hücum hakkı o takıma aittir. Bu uygulama basketteki hava atışına benzetilebilir. Uygulanan bu yöntem “Hücuma ilk hangi takım başlayacak?” tartışmasına tarafsız yaklaşan adil bir uygulamadır. Atılan topun maç esnasında gol sayılabilmesi için kale çizgi hizasını geçmesi gerekmektedir.
Hakemler ve uyguladıkları kurallar
Maç esnasında oyun bölgesinde 4 hakem ve masa hakemleri bulunur. Hakemlerden ikisi kale hizasını kontrol eder, ayrıca köşe atışı olup olmayacağına karar verir. Diğer iki hakem de oyun alanında toplu topsuz alanda yönetir. Oyunda eğer bir takımın mutlaka kazanması gerekiyorsa ve de skor berabereyse 3 dakikalık devre daha oynanır. Bu devre sonucu eğer eşitlik bozulmazsa altın gol kuralı uygulanır. Yani herhangi bir takım gol atana kadar maç devam eder. Son golü atan takım maçı kazanır; ama sutopunda maçlar genelde lig usulü olduğu için puana bakılır. Dolayısıyla uzatmaların oynanmasına gerek kalmaz.
Takımlar birer puan kazanırlar. Oyuncu değişikliği ise sadece molalarda, gollerden sonra ve devre aralarında yapılabilir. Takımın oyuncu değiştirme hakkı sınırsızdır. Takım istediği kadar değişiklik yapabilir. Eğer bir oyuncu çok kötü bir durumda ise hakeme durumunu belirterek kalenin arkasına geçer ve onun yerine biri girer.Bu oyunda havuzun kenarında 2 metreyi, 5 metreyi, 10 metreyi; yani yarı sahayı belirtmek için işaretler bulunur. Kaleye olan uzaklık değiştikçe maç esnasında uygulanan kurallar da değişir. 2 metre kuralı: Hiçbir oyuncu 2 metre çizgisinin önünde pas alamaz.
Oyuncunun pas alabilmesi için kaleden 2 metre açılması gerekmektedir. Aksi takdirde top karşı takıma geçer.5 metre kuralı: Bir oyuncuya faul yapıldıysa ve bu hakem tarafından görüldüyse oyuncu faul yapılan yerden topu oyunu sokar. Oyuncu 5 metrenin gerisinde ise topu direk şut atarak değerlendirebilir. Eğer faul 5 metre içinde yapıldıysa oyuncu önce topu pas olarak değerlendirmelidir. Şut atarsa, gol olsa bile şut geçersiz sayılır, top karşı takıma geçer.
Sutopunda hücum süresi
Bu oyunda her takımın atak yapma süresi de vardır. Bu hücum süresi 30 saniye olarak belirlenmiştir. Bu zaman havuzun kenarlarındaki oyuncular, antrenörler, hakemler ve seyirciler tarafından rahatça görülebilen kronometrelerle belirtilir. Bu durum basketbolda uygulanan 24 saniye kuralıyla aynıdır. Takım hücum ederken eğer 30 saniye süresi aşılırsa top direkt karşı rakibe geçer.
Sutopunda bulunan faul çaşitleri
Sutopunda üç çeşit faul bulunur:
Normal faul: Bu oyunda sık rastlanan faul türüdür. Oyuncular birçok kez normal faul ile cezalandırılabilirler. Hakem bir takım oyuncusuna normal faul kararı verdiğinde ceza olarak diğer takım serbest atış hakkı kazanır. Oyuncunun topu elinden 3 saniyede çıkarması önemlidir. Bu süre 3 saniyeyi geçerse hakem topu diğer takıma geri verir. Sutopunda;
• Topu iki elle tutmak,
• Topun suya batması,
• 30 saniyelik hücum süresini değerlendirememek,
• Topsuz bölgede oyuncuya müdahale etmek,
• Karşındaki oyuncuyu itmekgibi fazla sert olmayan fauller, normal fauller olarak değerlendirilir.
Atılma: Sutopunda ikinci bir faul biçimi de “atılma” olarak adlandırılır. Atılma, normal faule göre daha sert hareketlere verilen faul cezasıdır. Eğer bir oyuncuya atılma cezası verilmişse, o oyuncu kalenin yanındaki kulvarların arasına girer ve 20 saniye boyunca oyun dışında kalır. Hakem tarafından verilen işaretin ardından oyuncu bir daha oyuna girebilir. Ne var ki oyuncu yanlışlıkla oyuna erken girerse bir kez daha atılma cezası alır. Eğer aynı oyuncu 3 defa atılma cezası alırsa oyundan tamamen çıkar ve onun yerine oyuna başka bir arkadaşı girer. Buna "değişmeli atılma" denir. Atılmaya şunlar neden olur:·
• Oyuncunun suratına kasti olarak su atmak,
• Hakemle konuşmak,
• Rakip oyuncuya zarar verecek şekilde vurmak.
Değişmesiz atılma: Eğer bir oyuncu karşısındaki oyuncuya kasti olarak ve sakatlayıcı bir biçimde müdahalede bulunursa, hakem o oyuncuyu oyundan değişmesiz atabilir. Böylece oyuncu bir daha oyuna giremez ve atılan oyuncunun yerine başka bir oyuncu oyuna giremez. Takım 6 kişi kalır. Bu kurallar dışında, gol atma şansı yüksek olan sporcuya 5 metre çizgisi içinde onu önlemek amaçlı yapılan sert hareketler için hakem penaltı verebilir. Aynı zamanda kaleci ya da oyuncu tarafından kale ile oynanması veya kalecinin topu suya batırması da penaltı cezası ile sonuçlandırılır.