1 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar Prof. Dr. Vildan SER N* Girifl Bu çal flman n amac yabanc sermaye girifllerinin Kazakistan n ekonomik büyümesine ve makroekonomik istikrar na etkilerini incelemektir. lk olarak, dünyada ve Orta Asya da do rudan yabanc sermaye yat r mlar ndaki (DYSY) son geliflmeler de erlendirilecektir. Daha sonra do rudan yabanc sermaye ve ekonomik büyüme aras ndaki iliflki araflt r lacakt r. 1. Orta Asya ya Giren Yabanc Sermaye Yat r mlar nda Son Geliflmeler Son üç y lda dünyada görülen çok zay f ekonomik büyüme, düflen borsa ve özellefltirme alan nda pek çok ülkede görülen yavafllama dünyada yabanc sermaye girifllerini genel olarak azaltm flt r 1. Global yabanc sermaye girifllerindeki düflüfl 2001 y l nda %41, 2002 y l nda %17, 2003 y l nda ise %18 olmufltur. Özellikle geliflmifl ülkelerdeki düflüfl 2003 y l nda dünya ortalamas n n çok daha üstünde olmufl ve do rudan yabanc sermaye yat r mlar (DYSY) %25 azalm flt r. Geliflmifl ülkeler içinde bilhassa Amerika Birleflik Devletleri nde DYSY giriflleri 2003 y l nda %53 azalarak, son on iki y l n en düflük seviyesine ulaflm flt r 2. Bu dramatik azal flta 11 Eylül 2001 tarihinde kiz Kuleler de meydana gelen hadise önemli bir rol oynam flt r. Buna karfl l k geliflmekte olan ülkelerde DYSY giriflleri 2002 y l nda 158 milyar dolar iken 2003 y l nda %9 artarak, 172 milyar dolara yükselmifltir. Geliflmekte olan ülkelere giren DYSY nda 1980 ortalar na göre iki misli art fl görülmüfltür. Bununla birlikte bu grup içinde baz ülkelerde azalma görülürken baz lar nda da art fl gözlenmifltir. Afrika, Asya ve Pasifik ülkelerinde art fl görülürken, Latin Amerika ya giren DYSY nda düflüfl gözlenmifltir. Orta ve Do u Avrupa ülkelerinde genel olarak 2003 y l nda DYSY 31 milyar dolardan 21 milyar dolara düflmüfltür. Bu ülkelerden on tanesinde girifller artarken 9 tanesinde * Fatih Üniversitesi, BF Ö retim Üyesi. 1 UNCTAD, World Investment Report 2004, New York, 2004, s. xvii. 2 a.e.
2 62 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar azalma görülmüfltür. Bunlar aras nda Rusya Federasyonu da vard r. DYSY giriflleri 2003 y l nda 3,5 milyar dolardan 1 milyar dolara düflmüfltür. Global olarak DYSY nda görülen azal fla karfl l k Orta Asya ülkelerine 2003 y l nda DYSY giriflleri, Tablo 1 de detayl bir flekilde görüldü ü gibi, %33 oran nda artm flt r. Bu ülkelerde özellikle altyap sektörlerine büyük oranda sermaye giriflleri olmufltur. Yabanc sermaye rejimlerinin liberalleflmesi bu art fla katk da bulunmufltur y l nda yabanc sermaye girifllerini etkileyen kanun ve düzenlemelerde 366 de iflme olmufltur. Bunun 220 si daha liberal yap yla, 86 s ikili yat r m anlaflmalar yla, 60 tanesi de çifte vergilendirme anlaflmalar yla ilgilidir 3. Tablo 1. Orta Asya da DYSY Girifl ve Ç k fllar (Milyon dolar) Kaynak: : UNCTAD, World Investment Report, 2003 ve 2004 Y llar, 3 a.e., s.xx.
3 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 63 Tablo 2. Orta Asya da DYSY n n Kümülatif De erleri (Milyon Dolar) Kaynak: : UNCTAD, World Investment Report, 2003 ve 2004 Y llar, y llar aras nda Orta Asya ya giren DYSY 376 milyon dolardan 6,1 milyar dolara ç km flt r. Çokuluslu flirketlerin bu bölgeye yönelmelerinin en önemli sebebi Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan daki petrol ve gaz sektörü ile di er bölgelerde, özellikle K rg zistan da bulunan alt n madenidir. Tablo 2 de görüldü ü gibi, döneminde Orta Asya ya giren DYSY n n kümülatif de eri 3,9 milyar dolardan 31 milyar dolara ç km flt r. DYSY ç k fllar n n kümülatif hacmi ise üç misli artm flt r. 2. Yabanc Sermaye Girifli Aç s ndan Orta Asya Ülkeleri çinde Kazakistan n Yeri Bu k s mda Kazakistan n Orta Asya ülkeleri içerisinde göreceli yerini görebilmek için UNCTAD taraf ndan haz rlanan do rudan yabanc sermaye yat r mlar performans indeksinden yararlan lm flt r. DYSY performans indeksi do rudan yabanc sermaye girifli olan ülkeleri dünyadaki göreceli durumlar na göre s ralamaktad r. Bu oran n 1 in üstünde olmas ülkeye ekonomik geniflli ine oranla daha fazla DYSY girifli oldu unu, 1 in alt nda olmas ise o dönemde yabanc yat r mc lar n o ülkeye yat r mlar n azaltt n gösterir. UNC- TAD n DYSY girifli performans indeksine 4 göre, 2003 y l nda 0.92 ile geliflmifl ülkeler en kötü performansa sahiptir. En iyi performans ise 4.49 ile Orta Asya göstermifltir. Bu indekste görülen ani art fl n nedeni petrol ve gaz kay- 4 UNCTAD do rudan yabanc sermaye yat r mlar performans indeksi, ülkeleri göreceli olarak büyüklüklerine göre ald klar DYSY girifllerine göre s ralar. Ülkenin global DYSY girifli içindeki pay n n, ülkenin global gayri safi üretim içindeki pay na bölümüyle UNCTAD taraf ndan hesaplanan bir orand r.
4 64 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar naklar na yönelen yabanc sermaye yat r mlar d r döneminde 7.35 ile Pasifik ülkeleri birinci s radayd y l ndan itibaren ilk s ray Orta Asya almaya bafllam flt r döneminde 2.26 olan indeks de eri y l nda 4.49 a ç km flt r 5. kinci en iyi performans Do u ve Güneydo u Asya ülkeleri göstermifltir. Orta ve Do u Avrupa ülkeleri 1.35 ile ikinci s radad r. Geliflmifl ülkeler aras nda ise Kuzey Amerika 0.45 ve di er geliflmifl ülkelerden Japonya ve Avustralya 0.21 ile en kötü durumdad r. Bütün geliflmifl ülkeler ise döneminde ilerleme göstermifllerdir. Geliflmifl ülkelerde yaflanan k smi durgunluk geliflmekte olan ülkelere DYSY girifllerini h zland rm flt r döneminde 140 ülke aras nda DYSY performans indeksine göre yap lan ülke s ralamas nda Azerbaycan 3., Kazakistan 8., Tacikistan 82., Özbekistan 113., K rg zistan ise 115. s rada yer almaktad r. Geliflmifl ülkeler aras nda Belçika ve Lüksemburg 1. s rada yer almaktad r. Azerbaycan döneminde 35. s rada iken döneminde 13. s rada yer alarak h zl bir geliflme göstermifl ve döneminde üçüncü s raya yükselmifltir. Petrol ve gaz sektörlerine yönelen yabanc sermaye yat r mlar bu s ralamay de ifltirmifltir. Kazakistan döneminde 15. s rada iken 8. s raya yükselmifltir. Di er Orta Asya ülkeleri ise arka s ralarda yer almaktad r. Daha önceki dönemde 93. s rada olan Tacikistan 83. s raya yükselerek bir geliflme göstermesine ra men, Özbekistan ve K rg zistan da gerileme görülmüfltür. Özbekistan 84. s radan 113. s raya düflerken, K rg zistan 107. s radan 113. s raya gerilemifltir. K saca, geçen 7 y ll k dönemde ( den e dek) Azerbaycan ve Kazakistan DYSY performans indeksinde kazananlar aras nda yer al rken, Özbekistan ve K rg zistan kaybedenler aras nda yer almaktad r. Tacikistan ise nisbi olarak ilerleme kaydetmifltir. Kazakistan ba ms zl ktan sonra pek çok reformlar gerçeklefltirmifltir. Hükümet ekonomiyi istikrara kavuflturduktan sonra finans sektörünü serbestlefltirmifl, piyasa tabanl ekonomik reformlar arac l ile kamu sektörünü yeniden yap land rm flt r. Kazakistan n do al kaynaklar ve özellikle petrol yabanc sermaye girifllerinde etkili bir faktör olmufltur. Dünya Bankas raporlar nda Kazakistan ekonomisinin geliflmesinde enerji sektörünün öncelikli oldu- u ifade edilmektedir. Bafllang çta yap lan araflt rmalarda Kazakistan n yap - sal dönüflümünü sa lamak için 60 milyar dolar yabanc sermayeye ihtiyac oldu u belirtilmifltir. Bunun üzerine, 1993 ten bafllayarak Kazakistan yabanc yat r mc larla iflbirli ine gitmifl ve bu çerçevede Kazakistan Yat r m Ajans kurulmufltur. Bu kuruluflun ana görevleri özel yat r m projelerini desteklemek, Yabanc Yat r mc lar Konseyi arac l ile diyaloglar kurmak, yat r m konfe- 5 Ayr nt l bilgi için bkz: UNCTAD, World Investment Report 2004, Tablo 1.4.
5 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 65 rans ve seminerleri düzenlemektir. kili anlaflmalar ile yat r m n teflviki ve karfl l kl korunmas sa lanm fl, bunlar n neticeleri h zla görülmeye bafllanm flt r döneminde DYSY girifli %37 artm flt r. Bu oran ayn dönem %32 olan ithalat art fl ndan daha fazlad r. Bu da yabanc sermaye yat r m girifllerindeki art fl n makine ve teçhizat ithalat talebini h zland rd n göstermektedir. Sonuç olarak geliflmifl ülkeler di er ülkelere oranla Kazakistan a daha fazla yat r m yapm fllard r. DYSY stoklar içinde Avrupa Birli i nin pay %20, ABD nin pay %29, Japonya, Güney Kore, Çin ve di er Güneydo u Asya ülkelerinin pay %29, Türkiye nin pay %5 tir. 3. Kazakistan da Do rudan Yabanc Sermaye Yat r mlar ve Büyüme Do rudan yabanc sermaye yat r mlar, özellikle yat r mlar için yeterince kayna olmayan geliflmekte olan ülkeler için önemli bir kaynakt r. DYSY genel olarak kaynaklar n kullan m ndaki verimlili i art rarak büyümeyi h zland r r. Yabanc sermaye girifli ile ortaya ç kan ölçek ekonomileri ve yüksek teknolojiler toplam verimlili in artmas na ve maliyetlerin düflmesine neden olur. Ayr ca, yabanc sermaye beraberinde ürün gelifltirmeyi sa lar, yeni da t m kanallar n devreye sokar. Çokuluslu flirketler yatay veya dikey entegrasyonlar tarz nda örgütlenerek maliyetleri minimuma indirirken, kârlar maksimuma ç kar rlar. Döviz kurlar ndaki yükselme yabanc firmalar n kârlar n tekrar yat r ma dönüfltürmelerine ve sermaye piyasalar ndan daha kolay borçlanmalar - na yard mc olur. Bütün bunlar ise büyümeyi h zland r r. DYSY n n geliflmekte olan ülkelerin büyümesine etkisi konusunda farkl görüfller vard r. Bir grup DYSY n n ekonomik büyüme üzerinde pozitif etkisi oldu unu ifade ederken, di erleri negatif etkisi oldu unu söylerler. Burada bu konuda yap lan çal flmalardan baz lar n n sonuçlar üzerinde durulacakt r. Mesela, Bala Subramasyon ve Salisu (1996) DYSY ve büyüme üzerindeki iliflkiyi 1970 ve 1985 aras nda ithal ikamesine ve ihracat teflvikine dayal kalk nma stratejileri uygulayan ülkeler için çapraz veriler kullanarak analiz etmifller. DYSY n n ihracat teflvik eden modellerde olumlu etki yapt sonucuna var lm flt r. Borenzstein De Gregorio (1996) DYSY n n ekonomik büyümeye katk s n n ancak ileri teknolojiler için ülkenin yeterli kapasiteye sahip olmas durumunda gerçekleflece ini söylemektedir. Ram ve Zhang (2002) Borensztein i çal flmas ile birlikte yeni bir büyüme modeli gelifltirir. Ram ve Zhang befleri sermaye, araflt rma ve gelifltirme, DYSY n n büyüme üzerinde yay lma etkilerini inceler. DYSY n n sürdürülebilir kalk nma üzerindeki etkileri UNCTAD taraf ndan 2002 de araflt r lm flt r. Assanie ve Singleton' n çal flmalar nda yabanc sermaye orta gelirli ülkelerde büyüme üzerinde pozitif etki yaparken, düflük gelirli ülkeler yabanc sermayenin yararlar ndan istifade ede-
6 66 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar memektedirler. Harry Johnson, Chenery, Syrquim, Rothstein ve Runnies gibi iktisatç lar DYSY n n geliflmekte olan ülkelerde büyümeye pozitif katk da bulundu una inan rlar. Bu görüfle göre, ucuz sermaye ileri teknoloji ve giriflimcilik becerisi getirir. Johnson a göre, çokuluslu flirketler yerli firmalara göre daha yüksek ücretler öder, daha verimli ve kârl çal fl r ve daha vas fl emek yo un metotlar kullan rlar. Çokuluslu flirketler at l duran ulusal kaynaklar motive ederek ve ekonomik faaliyetleri canland rarak, çokuluslu flirketlerin da t mc lar veya tedarik edicileri yerli giriflimciler yaratarak, yerel flirketlere etkin yönetim ve üretim teknikleri transfer ederek ülke ekonomilerini pozitif etkilerler. Büyüme ve do rudan yabanc sermaye giriflleri ile ilgili birçok deneye dayal çal flma bulunmaktad r (Ram, Zhang, 2002, ). Bununla birlikte bu sonuçlar bütün ülkeleri kapsamaz. Mesela, Orta Avrupa da do rudan yabanc sermaye giriflleri artarken büyüme oranlar düflmüfltür. Ancak yabanc sermaye giriflleri büyümeyi çeflitli yollarla art rabilmektedir. Bunlar aras nda iç tasarruflar n ve yat r mlar n artmas, teknoloji transferi, borç ödemelerine olan katk lar, ihracat canland rmalar, döviz gelirlerini art rarak pozitif d flsall klar yaratmalar gibi faktörler yer almaktad r. Di er taraftan, bazen uluslararas flirketlerin ülkelerin üretim faktörlerine uymayan teknolojileri transfer etmelerinin, davran fl kal plar, sosyal ve kültürel normlar olumsuz etkileyerek ülkenin sosyo - ekonomik yap s nda sapmalar meydana getirdi i görüflü de ileri sürülmektedir. En fakir ve borçlu ülkeler, kalk nma stratejilerinde ikili ve çoklu d fl yard mlara ba ml olan ülkelerdir. Ayr ca, yabanc sermaye giriflini kolaylaflt r c liberal politikalar ülkelerin ald klar gümrük vergilerini azalt r. Di er taraftan, kârlar n yeniden yat r lmas ve sermaye ç k fllar ülkenin kazançlar n s n rlar. Bu nedenle do rudan yabanc sermaye yat r mlar n n büyüme üzerindeki etkileri, iç yat r m seviyesi gibi, ülkenin flartlar na ba l d r. Tablo 2. Kazakistan da Sektörel Büyüme Oranlar (% Olarak) Kaynak: UNCTAD, Word Investment Report 2003;
7 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 67 Tablo 2 de görüldü ü gibi, Kazakistan 2000 y l ndan beri h zl büyüme trendi içindedir. Sektörel büyüme aç s ndan bak ld nda tar m sektörü h zl bir düflüfl içindeyken, sanayi sektörü h zl büyümesini sürdürmektedir. Ayn dönemde Kazakistan a giren yabanc sermaye ak m da iki misline yak n art fl göstermifltir. Dolay s yla, yabanc sermaye giriflleri ve özellikle sanayi sektöründeki büyüme aras ndaki pozitif iliflki aç kça görülmektedir 4. Kazakistan da Do rudan Yabanc Sermaye Yat r mlar ve Sosyo- Ekonomik stikrar Bu k s mda Kazakistan a yabanc sermaye giriflleriyle ekonomik ve baz sosyal göstergeler aras ndaki karfl l kl etkileflim incelenecektir Ekonomik stikrar Kazakistan ba ms zl k sonras liberal piyasa ekonomisi modelini benimsemifl, uluslararas finans kurulufllar ve örgütlerle iliflkilerini h zla geniflletme çabalar n sürdürmektedir. MAI ve MIGA çerçeve anlaflmalar n imzalayan, IMF ve Dünya Bankas ile çal flan Kazakistan, Dünya Ticaret Örgütü üyesi adayl k incelemelerinin sonuçlanmas n beklemektedir. Ekonomik istikrara kavuflmada Nazarbayev in büyük katk lar olmufltur. Ba ms zl n ilk dönemlerinde model aray fllar n geniflleten Nazarbayev Japonya, Güney Kore ve Singapur örneklerini Kazakistan n Post-Sovyet "h zl geliflme stratejisi"nde önemli bir model olarak incelemifltir 6. "Kazakistan 2030" projesi ise yeni petrol yataklar n n keflfedilmesinin verdi i güven ve bölgede liderli e oynama konusunda Kerimov la yar flan Nazarbayev in en son projelerindendir. Buna göre Kazakistan n 2030 y l nda dünyan n dört büyük ve geliflmifl ekonomisinden birisi olmas hedeflenmektedir 7. Yo un yasal de iflikler, liberal ekonomik iklim, yabanc sermaye girifllerinin h zlanmas ekonomik istikrar n sa lanmas na katk da bulunmufltur. Enflasyon oranlar düflmeye, döviz kuru istikrarl hale gelmeye, bankac l k ve kredi kurumlar sa l kl bir flekilde ifllemeye bafllam flt r. 6 Nazarbaev N. A., "Strategia Stanovlenia i Razvitia Kazakhstana kak Suverennogo Gosudartsva", Kazakhstanskaia Pravda, 16 May s 1992, s Nazpary, Joma, Sovyet Sonras Karmafla, Kazakistan da fiiddet ve Mülksüzleflme, Çev: S. Somuncuo lu, stanbul, letiflim Yay nlar, 2002.
8 68 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar Tablo 3. Enflasyon Oranlar (% Olarak) Kaynak: UNESCAP, 2004, s. 67. Kazakistan da enflasyon oran 2000 y l ndan itibaren h zla düflerek, yar yar ya azalm flt r. K rg zistan da da ayn flekilde enflasyon düflerken, Azerbaycan da enflasyon oran son derece düflük ve istikrarl bir flekilde seyretmektedir. Türkmenistan da da enflasyon oran nda büyük bir dalgalanma olmam flt r. Tablo 4 te görüldü ü gibi, 1996 y l ndan itibaren ekonomik büyüme h - z, kifli bafl na gelir ve GSY H içinde do rudan yabanc sermaye yat r mlar - n n pay h zla artmaktad r de bu oran % 7,7 iken 2001 y l nda % 12,3 e ç km flt r.
9 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 69 Tablo 4. Kazakistan n Temel Ekonomik Göstergeleri Kaynak: The Economist Intelligence Unit (EIU), Kazakhstan Country Profile 2002; World Bank, World development Report, muhtelif say lar; Ticaretin liberalleflmesi, yabanc sermaye giriflleri, özellefltirme ve deregulasyon sadece firmalar n mal ve hizmet piyasalar na girmelerine sebep olmam fl, daha önce korunan piyasalar n rekabet gücünü art rarak, firmalar n yurt d fl nda yeni piyasalara girmelerine katk da bulunmufltur. Makroekonomik istikrar ve yap sal reformlar yolsuzluk probleminde de k smi bir iyileflmeye neden olmufltur. Nitekim, 2003 y l için yap lan de erlendirmeye göre Kazakistan uluslararas fleffafl k indeksi s ralamas nda 78. s rada bulunmaktad r. Özbekistan 93., K rg zistan 118., Azerbaycan ve Tacikistan 124. s rada yer al rken, Türkmenistan için gerekli verilere ulafl lamam flt r Gelir Da l m Ba ms zl na kavufltuktan sonra Kazakistan da makroekonomik istikrar sa layacak piyasa reformlar gerçeklefltirilmifl, özellefltirme süreci büyük ölçüde tamamlanm fl ve yeni burjuva s n f oluflmufltur. Bu kesim dolayl, ço- u kez ise do rudan siyasal yönetici s n f konumunu da sürdürmektedir.
10 70 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar Tablo 5. Türk Cumhuriyetleri nde Gelir Da l m Kaynaklar: CIA (2002), EBRD (2002). Tablo 5 te görüldü ü gibi, Kazakistan Orta Asya ülkeleri içinde en yüksek refah seviyesine sahiptir. Nüfusun sadece %26 s fakirlik s n r n n alt ndad r. Türk Cumhuriyetleri aras nda en iyi durumda olmas na ra men, gelir da- l m ndaki adaletsizlik h zla artmaktad r. Kifli bafl na düflen konut ya da araç say s nda gerileme yaflan rken, özel yap m Mercedes arabalar n en çok siparifl edildi i ülkelerden birinin Kazakistan olmas gelir da l m ndaki eflitsizli i bariz flekilde gözler önüne sermektedir nsan Kaynaklar Orta Asya ülkeleri içinde Özbekistan dan sonra ikinci en büyük nüfusa sahip olan Kazakistan n nüfusunun %66 s yafl aras ndaki insanlardan oluflmaktad r. Bu oran Orta Asya ülkeleri içinde iflgücünün toplam nüfus içindeki pay n n Kazakistan da di er ülkelere göre yüksek oldu unu gösterir. Okuma - yazma oran n n erkeklerde %99, kad nlarda %96 oldu u Tablo 7 de görülmektedir. 8 Bkz.: Mikhalev, Vladimir & Heinrich, Georges "Kyrgyzstan: A Case Study of Social Stratification", The UN Unv, WIDER, Working Papers No 164 September 1999 ve Nazpary, Joma, "Sovyet Sonras Karmafla, Kazakistan da fiiddet ve Mülksüzleflme", Çev: S. Somuncuo lu, stanbul: letiflim, 2002.
11 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 71 Tablo 6. nsan Gücü Kaynak: CIA (2002), EBRD (2002), IMF Country Reports Tablo 7. Seçilmifl Sosyal Göstergeler Bebek Ölüm Oranlar (Her 1000 Do umda) Ortalama Ömür (Erkeklerde) Ortalama Ömür (Kad nlarda) Okur Yazarl k Oran (Erkekler, %) Okur Yazarl k Oran (Kad nlar, %) Do um Oran (Her 1000 Kiflide) Ölüm Oran (Her 1000 Kiflide) Göç Oran (Her 1000 Kiflide Kaynak: CIA (2002), EBRD (2002), IMF Country Reports 2002.
12 72 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar 4.4. letiflim ve Haberleflme Kazakistan özellikle internet kullan c lar n n say s bak m ndan Orta Asya da çok iyi durumdad r. Bu bak mdan di er ülkelerle aras nda büyük fark vard r. nternet kullan m yabanc sermaye giriflini h zland ran bir faktördür. Asl nda karfl l k l bir etkileflim söz konusudur, zira yabanc sermaye griflleri internet kullan c lar n n say s n da art rm flt r. Ayn zamanda teknolojik geliflmeler firmalar n uluslararas üretim a lar yla iflbirli ine girmelerini h zland rm flt r. Tablo 8. letiflim ve Haberleflme Kaynak: World Bank 2002, CIA (2002), EBRD (2002), IMF Country Reports 2002.
13 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 73 Sonuç Son üç y lda dünyada görülen çok zay f ekonomik büyüme, düflen borsa ve özellefltirme alan nda pek çok ülkede görülen yavafllama dünyada yabanc sermaye girifllerini genel olarak azaltm flt r. Geliflmifl ülkeler içinde bilhassa ABD de DYSY giriflleri 2003 y l nda %53 azalarak son on iki y l n en düflük seviyesine inmifltir. Geliflmekte olan ülkelere giren DYSY nda 1980 ortalar - na göre iki misli art fl görülmüfltür y l nda en büyük at l m %33 oran ndaki art flla Orta Asla ülkeleri gerçeklefltirmifltir. Özellikle 2000 li y llardan itibaren Kazakistan a giren yabanc sermaye miktar nda büyük bir art fl görülmüfltür döneminde ise Kazakistan DYSY performans indeksine göre ülke s ralamas nda 140 ülke aras nda 15. s radan 8. s raya yükselmifltir. Kazakistan a yabanc sermaye girifli art fllar nda bu ülkenin sahip oldu- u petrol ve do al kaynaklar önemli bir etken olmufltur. Global bir enerji a oluflturmak isteyen çokuluslu flirketler Kazakistan petrollerine eriflimi engelleyecek ekonomik ve siyasi yap lanmaya izin vermeyerek, bu ülkenin liberal piyasa ekonomisine dayal bir yap ya h zla geçmesi için gereken her türlü deste i vermifllerdir. Nazarbayev in Kazakistan n 2030 y l nda dünyan n dört büyük ülkesinden birisi olmas n hedefleyen "2030 Projesi" de yabanc sermaye girifllerine ivme kazand rm flt r. Yo un yasal de iflikler, liberal ekonomik iklim, yabanc sermaye girifllerinin h zlanmas ekonomik istikrar n sa lanmas - na katk da bulunmufltur. MAI ve MIGA çerçeve anlaflmalar n imzalayan, IMF ve Dünya Bankas ile çal flan Kazakistan, Dünya Ticaret Örgütü üyesi adayl k incelemelerinin sonuçlanmas n beklemektedir. Zengin petrol kaynaklar, Nazarbayev in çokuluslu flirketlere olan olumlu yaklafl m ve gerçeklefltirdi i yap sal reformlar ve yolsuzlukla mücadelede kaydetti i aflamalar n yan s ra, Kazakistan n sahip oldu u e itimli iflgücü ve haberleflme altyap s da yabanc sermaye girifllerini art ran önemli de iflkenler aras ndad r. Orta Asya ülkeleri aras nda toplam nüfusun %66 s yafl aras nda bulunmakta olup, okuma yazma oran erkeklerde %99, kad nlarda % 95 tir. Ayr ca refah seviyesinin nisbi olarak yine Orta Asya ülkeleri aras nda en yüksek olmas, fakirlik s n r n n alt nda nüfusun sadece %26 s n n bulunmas da yabanc yat r mc lar buraya çeken unsurlardand r. Kazakistan özellikle internet kullan c lar n n say s bak m ndan Orta Asya da çok iyi durumdad r. nternet kullan m n n yüksek oluflu yabanc sermayenin giriflini h zland ran bir faktördür. Bunun sonucunda 1996 y l ndan itibaren Kazakistan da do rudan yabanc sermaye yat r mlar n n GSY H içindeki pay h zla artarken, ülkede ekonomik büyüme, özellikle sanayi üretimi h zla artm fl, enflasyon oranlar yar ya-
14 74 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar r ya düflmüfltür. Sonuç olarak, yabanc sermaye girifllerinin Kazakistan da ekonomik büyüme ve makro ekonomik istikrar üzerindeki etkisinin olumlu oldu u söylenebilir. Kaynaklar Abeasi, Kwasi. (2003) Host Country Policies on FDI with Particular Reference to Developing Countries: A Brief Commentary The Development Dimension of FDI :Policy and Making Perspectives, United Nations, New York and Geneva. Abazov, Rafis, Central Asian Republics Search for a Model of Development, Central Asia in Transition, No:61, Hokkaido Üniversitesi Yay - n, Grieco, Joseph M. (1986) Foreign Investment and Development: Theories and Evidence, Investing in Development: New Roles for Private Capital, Ed: Richard E. Feinberg and Valeriana Kallab, Washington. Hanson,Gordon H.(2001-February) Should Countries Promote Foreign Direct Investment? G24 Discussion Paper, No:9, UNCTAD and Center for International Development at Harvard University. IMF (January 1985), Foreign Private Investment in Developing Countries, Washington DC. IMF (2002), Direction of Trade Statistics Yearbook, International Monetary Fund, USA. IMF (2002), Economic Review Azarbaijan. IMF (2002), Economic Review Kazakhstan. IMF (2002), Economic Review Kyrgyzstan. IMF (2002),Economic Review Turkmenistan. IMF (2002), Economic Review Uzbekistan, Inotai, A., A.Liberalization and foreign Direct Investment, Foreign Economic Liberalization (Boulder: Westview Press), ss Jackson, M. and Petrakos, G. (1999) Regional Differences in the Impact of EU Integration on the Industrial Structure and Competitiveness of CEFTA Countries, Paper Prepared for the Pare ACE P R Project: Competitiveness of EFTA Countries: Measurement and Trends in the Period of P reparation to Join the EU.
15 Kazakistan n Ekonomik Yap s, Potansiyeli ve Yat r m mkanlar 75 Kobrin, Stephan Jan(1977) Foreign Direct Investment, Industrialization and Social Change, Jai Press, Greenwich. Connecticut. Krugman. P. and Maurice. O. (2003), International Economics, Boston, Addison Wesley), ss Krugman, P. Is Free Trade Passe? International Economics and International Economiç Policy, Boston: Irwin Mc Graw Hill, 2000, 21. Marer, P. (1991) Economic Liberalization in Eastern Europe and in Market Economies, Foreign Economic Liberalization Transformations in Socialist and Market Economies, Boulder, Westiew Press, ss Nazarbaev, N. A., Strategiya Stanovlenia i Razvitiya Kazakhstana kak Suverennogo Gosudarstva, Kazakhstanskaya Pravda, 16 May s 1992, ss.8-9. Nazpary, Joma, Sovyet Sonras Karmafla, Kazakistan da fiiddet ve Mülksüzleflme, Çev: S. Somuncuo lu, stanbul, letiflim Yay nlar, OECD, (26-27 November 2001) New Horizons and Policy Challenges for Foreign Direct Investment in The 21 st Century, OECD Global Forum on International Investment, Mexico. Petrakos, G. and Totev, S. (2000), The Development of the Balkan Region, Aldershot, Ashgate. Ram, R. and Zhang, K.H. (2002), Foreign Direct Investment and Economic Growth: Evidence from Cross-Country Data for the 1990s. Economic Development and Cultural Change, ss Rothgeb, John M., (1989), Myths and Realities of Foreign Investment in Poor Countries. The Modern Leviathan in the Third World. Sadri, H. (1997) Integration in Central Asia: from Theory to Policy, Central Asian Survey, 16:4, ss Serin, V. (1994), The Economic Transformation of the New Turkic States of the Former USSR: Benefits and Obstacles, Turk Dunyas Araflt rmalar, 91:8, ss Serin, V. (1997), Impacts of Globalization and Regionalization on the Turkic World, Proccedings of the First International Conference on Cooperation of Turkey and Korea, Suh Jae Mahn, Seul, ss Serin, V., ve Uluda,. (1999), Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Eko-
16 76 Türk Cumhuriyetlerinde Yat r m mkanlar nomik Analizleri ve Türkiye ile liflkileri, stanbul Ticaret Odas Yay nlar, Istanbul. The Economist Intelligence Unit ( 2002), Kazakhstan Country Profile. The Economist Intelligence Unit(1997), Kazakhstan Country Profile The Economist Intelligence Unit, Kazakhstan Country Report, 3 rd Quarter of The World Fact Book (2003), Central Intelligence Agency, Washington DC. UNCTAD (2000), The Competitiveness Challenge: Transnational Corporations and Industrial Restructuring in Developing Countries, United Nations, Genova. UNDP (2003), Human Development Report, Muhtelif Y llar. World Bank, World Development Report, Muhtelif Y llar. World Bank (2001, February 20) Republic of Kazakhstan, Country Assistance Evaluation, Report No: Zimin, Nikolay, Eurasia Movement Organizes, New Political Movement Rece ves Support Of Traditional Confessions Sobornost, 22 Nisan 2001, United Nations (2001), World Investment Report 2002: Trends and Determinants, USA.
Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu
14 Sektörü ve Tofafl n Sektör çindeki Yeri 15 pazar payımız bir önceki yılın pazar payı olan %9 a göre önemli ölçüde artarak %1,4 olarak gerçekleşmiştir. Bu artış sonucu, pazardaki düşüşe rağmen otomobil
A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz
Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde
.. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü
DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun
2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU
MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet
2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde
KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın
Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım
Bursa nın 25 Büyük Firması Araştırması; -Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma onikinci kez gerçekleştirilmiştir. -Bu çalışma Bursa il genelinde yapılmış,
DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,
Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dursun YILDIZ topraksuenerji 21 Ocak 2013 ABD Petrol İhracatçısı Olacak. Taşlar Yerinden Oynar mı? 1973 deki petrol krizi alternatif enerji arayışlarını arttırdı.
Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 1.478 trilyon TL ye, uluslararas ticaret ve muamelelerden al nan vergiler % 34,6'l k art flla 16.936 trilyon TL'ye, idari harçlar ve ücretler, sanayi d fl arizi sat fllardan
ÜN TE V SOSYAL TUR ZM Bu ünitede turizmin çeflitlerinden biri olan sosyal turizmi daha ayr nt l bir flekilde ö renip, ülkemizdeki sosyal turizmin geliflimi hakk nda bilgiler edinece iz. Ç NDEK LER A. S
BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.
10.000 Kad n Giriflimci Sertifika Program Gö ün Yar s Kad nlar nd r Çin Atasözü Kad nlara giriflimcilik e itimi verilmesi kifli bafl na düflen geliri 2020 y l na kadar tahminlerimizin %14 üzerinde, 2030
ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ Sedat KADIOĞLU Müsteşar Yardımcısı 22 Ekim 2009,İzmir BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ İklim Değişikli ikliği Çerçeve
STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair
Küresel Ekonomik İlişkiler Komisyonu - I KOMİSYON BAŞKANI: OSMAN FEYZİ BOYNER Amaç: Küresel ekonomik trendler çerçevesinde gelişen dış ticaret ve yatırım olanaklarını takip ve analiz etmek, Doğrudan yabancı
243 ECO T CARET VE KALKINMA BANKASI VE ECO BÖLGES NDE SÜRDÜRÜLEB L R KALKINMA Ömer Faruk BAYKAL ECO Ticaret ve Kalk nma Bankas, Genel Müdür Yard mc s Çev: Ayfle Merve KAMACI ECO Ticaret ve Kalk nma Bankas
Kamu Sermayeli İşletmelerde İyi Yönetişim Mediha Ağar Dünya Bankası, Kıdemli Ekonomist Dünya Bankası Kamu işletmeleri gelişmiş e gelişmekte olan ülkelerde ekonomik açıdan önemli aktörlerdir Global olarak
İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ HAZAR STRATEJI ENSTITÜSÜ ENERJI VE EKONOMI ARAŞTIRMALARI MERKEZI EMİN AKHUNDZADA SERAY ÖZKAN ARALIK 2014 Azerbaycan Enerji Görünümü 1İran Enerji Görünümü www.hazar.org HASEN Enerji
önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye
EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.
30 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Japonya Merkez Bankası (BoJ) faizlerde değişikliğe gitmedi Japonya Merkez Bankası (BoJ), 8 e 1 oy çokluğuyla para politikasında değişikliğe gitmeme kararı
Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba
İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik
ÖZEL SEKTÖR DI BORCU_ UBAT Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man Söz konusu veriler, özel sektörün yurt d ndan sa lad k sa ve uzun vadeli kredilerin borçlu ve alacakl bilgileri, döviz
2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.
S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen
Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı Overview Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industrylevel, and Firm-level Perspective
POMPA ve KOMPRESÖRLER Hazırlayan Tolga TAYLAN 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi POMPA ve KOMPRESÖRLER SITCNo :742,743 ArmonizeNo :8413,8414 TÜRKİYE DE ÜRETİM
Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i Toptan eflya fiyatlar endeksi art fl h z bir önceki y la göre 0,1 puanl k düflüflle % 13,8 e gerilemekle birlikte, y lbafl nda öngörülen % 12 lik hedefin 1,8 puan üstünde
Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun
Yay mlayan YAPI-ENDÜSTR MERKEZ The Building Information Centre, Istanbul Haz rlayan YEM ARAfiTIRMA BÖLÜMÜ (YEMAR) YEM Araflt rma Bölüm Yöneticisi B RGÜL YAVUZ Grafik Uygulama Sorumlusu KENAN ÖZTÜRK Matbaa
MEYVE SULARI Hazırlayan Nilüfer YILMAZ 2008 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi MEYVE SULARI Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları Ürün Adı
Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın
DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER Dünyada üretilen krom cevherinin % 90 ının metalurji sanayinde ferrokrom üretiminde, üretilen ferrokromun da yaklaşık % 90 ının paslanmaz çelik sektöründe
Genel ekonomik görünüm ve sermaye piyasalar fl Yat r m 2005 y l nda, MKB Hisse Senetleri Piyasas nda, Tahvil Bono Piyasas nda ve faaliyete yeni geçen Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas nda rakip kurulufllar
Ekonomik Rapor 2011 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 67. genel kurul 49 50 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 2008 yılında ABD de ipotekli konut kredisi piyasasında ortaya çıkan ve hızla tüm dünya ekonomilerinde
yi tan mlanm fl stratejiler-etkileyici sonuçlar Konsolide olmayan Haziran 2007 sonuçlar 1 Bafll ca Göstergeler 36.9 milyar YTL Toplam aktifler ilk alt ayda %7.3 artarak 36.9 milyar YTL ye ulaflm flt r.
Ekonomi Bülteni, Sayı: 11 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Çağlar Kuzlukluoğlu 1 DenizBank Ekonomi
plastik sanayi 2014 Plastik Sanayicileri Derneği Barbaros aros DEMİRCİ PLASFED Genel Sekreteri Barbaros DEMİRCİ PLASFED Genel Sekreteri karşılayan, bu mamullerde net ithalatçı konumunda bulunan ve gelişmiş
Mersin Serbest Bölgesi Bölgenin Toplam Brüt Alan 786.000 m 2 Bölgenin Net Parsel Alan 524.883 m 2 Kiraya Verilen Toplam Alan 524.825 m 2 Kiraya Verilebilir Toplam Alan Yok 2007 YILI MERS N SERBEST BÖLGES
Turizmin Afrika Ülkeleri için Önemi: Afrika Ülkelerinin Gelece i çin Analitik Bir Bak fl Kenan DA CI Yrd. Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi Uluslararas liflkiler Bölümü Ö retim Üyesi. Girifl Bilim ve teknolojide
Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünyada çavdar ve yulafın üretimi, buğday, pirinç, mısır ve arpa gibi diğer tahıl ürünlerine kıyasla son derece sınırlıdır. Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya
3.2.Etki De erine Göre ABD 1981-2007 döneminde üretti i 6.634.586 adet yay na ald 137.391.957 at f say s ile 20,71 lik etki de erine sahip olup 14,17 lik DÜNYA ortalama etki de erinden yakla k % 50 daha
329 MAKEDONYA CUMHUR YET NDE YABANCI DO RUDAN YATIRIMLAR VE fi ORTAMI P rof. Dr. Angelova BILJANA St. Cyril and Methodius Üniversitesi, Makedonya Çev. Ayfle Merve KAMACI Küreselleflme süreci, geliflmekte
SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya
II. Bölüm KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü 1 Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) BAZI KAVRAMLAR Bir ülke vatandaşlarının bir yıl için ürettikleri toplam mal
Kıbrıs ın Su Sorunu ve Doğu Akdeniz in Hidrojeopolitiği Dursun Yıldız SPD Başkanı 2 Nisan 2016 Giriş Gelişmenin ve karşı duruşun, doğuya karşı batının, kuzey kıyısına karşı güney kıyısının, Afrika ya karşı
28 Türk-Asya Kongresi Türkiye deki Yat r m mkânlar Berrin Bingöl * Say n Baflkan, ülkemizde konuk olarak bulunan de erli üke temsilcileri, sayg de er misafirler, k ymetli bas n mensuplar hepiniz hoflgeldiniz.
SEKTÖRÜN TANIMI 32. fasılda ağırlıklı olarak çeşitli boyayıcı ürünler olmakla birlikte, deri ve deri işleme sektöründe (debagat) kullanılan malzemeler, macunlar vb. ürünler de söz konusu faslın içerisinde
Elektrik Da t m Sektörü Özellefltirmesi 125 Elektrik Da t m Sektörü Özellefltirmesi Dr. Osman DEM RC * 03.03.2001 tarihinde yay mlanan 4628 say l Elektrik Piyasas Kanunu ile elektri in yeterli, kaliteli,
4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli
YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM Enerjinin Önemi Enerji, Dünyamızın en önemli ihtiyaçlarından biridir. Türkiye nin son otuz yılda enerji talebi yıllık ortalama %8 artış göstermiştir.ülkemiz elektrik enerjisinin
BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BIST-100, Haziran da %11,28 lik düşerek 76.295 den kapandı. Aynı dönemde Bankacılık endeksi %15,41, Sanayi endeksi
NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti
Alüminyumu metal olarak değerli yapan özelliklerin başında hafifliği, mukavemeti, geri dönüşüm özelliği, korozyon dayanımı, dayanıklılığı, şekil verilebilirliği ve elektrik-ısı iletkenliği gelir. Diğer
Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen
Dünyaya barış ve refah taşıyor, zorlukları azimle aşıyoruz Rakamlarla Sektörümüz: 3 kıtadan 77 ülkeye doğrudan hizmet götüren, Toplam Yatırımı 5 Milyar Doları aşan, Yan sektörleri ile birlikte yaklaşık
EKONOMİ ÜRETİCİ ÜLKELERİN PETRO-POLİTİĞİ 2010-2025 OCAK 2010 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com PETROLÜN POL T K GÜCÜ SÜRECEK Dünya genelinde
Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank
HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Mart 2015 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2015 ŞUBAT İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME İlk İki Ayda 2,7 Milyar Dolarlık
EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,
NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin
TEKNOLOJ GEL fit RME BÖLGELER NE (TEKNOPARK) SA LANAN VERG SEL AVANTAJLAR fiibli GÜNEfi* 1- G R fi Ülkemizin özellikle teknoloji a rl kl sanayisinin geliflmesi için 26.06.2001 tarih ve 4691 say l Teknoloji
Türkiye Ekonomisi 2013 Türkiye Ekonomisi 2013 Nisan 2013 ISSN 1303-4030 ISBN: 978-605-137-263-1 (Bas l ) Sertifika No: 19176 Bask, 750 Adet Nisan 2013 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No:2013/4 Araflt
KURUYEMİŞ SEKTÖR RAPORU Ocak 2016 Kuruyemiş sektörü geçtiğimiz sezon kuraklı ve don gibi olumsuz koşullar nedeniyle rekoltelerde düşüş yaşarken fiyatlarda önemli artışlara sahne olmuştur. Geçtiğimiz yıl
Türkiye Üçüncü Sektör Vakf Third Sector Foundation of Turkey BA IfiÇILAr ve s V L TOPLUM kurulufllari ç n Sosyal Yat r m Fonlar Türk ye'de Sosyal Yat r m n Gelece Türkiye, ekonomik kalk nma ve demokratikleflme
K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.11 De erlemelerin Gözden Geçirilmesi 1.0 Girifl 1.1 Bir de erlemenin gözden geçirilmesi, tarafs z bir hüküm ile bir De erleme Uzman n n çal flmas n
Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m