Müzik, Sinema, Güzel Sanat Eseri nedir, ne demektir. Eser nedir, neler eser olarak kabul edildiğini ve aşağıda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
I. ESER NEDİR?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 1/B maddesi uyarınca, eser, sahibinin özelliğini taşıyan ve sözü geçen Kanuna göre bilim ve edebiyat, müzik, güzel sanatlar ve sinema eseri kategorilerinden birine giren her nevi fikir ve sanat ürünüdür.
Yukarıdaki tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir fikir ve sanat ürününün eser sayılabilmesi için, bu ürünün, sahibinin özelliğini taşıması ve Kanunda belirtilen eser kategorilerden birine dahil olması gereklidir.
Fikir ve sanat eserinin sahibinin özelliğini taşıması ne demektir?
Bir eserin, sahibinin özelliğini taşıdığından söz edilebilmesi için, o eserin, bağımsız bir fikrî çalışma ürünü olması gereklidir. Sadece böyle bir ürün, özünde, sahibinin yaratıcı gücünü taşıyabilir. Bununla beraber, eserin, bağımsız bir fikrî çalışma ürünü sayılabilmesi için, kendinden önce yaratılmış eserlerden yararlanılmaksızın ortaya konmuş bir ürün olması şart değildir. Hiç kuşku yok ki, ortaya çıkan ürün, sahibinin kendi bağımsız fikrî çalışmasını yansıttığı sürece, kamuya mal olmuş eserlerden yararlanılmış olması, o ürünün eser sayılmasına engel teşkil etmez. Ancak, bu “yararlanma”nın, iktibas sınırları içerisinde kalması gereklidir.
Kanunda sayılan eser kategorileri nelerdir?
FSEK, 1/B maddesinde eser kategorilerini, bilim ve edebiyat, müzik, güzel sanatlar ve sinema eserleri olarak sıraladıktan sonra, 2 ilâ 6. maddelerinde, her bir eser kategorisinin içeriğini ayrıntılı olarak belirlemiştir.
Bilim ve edebiyat eseri ne demektir?
FSEK m. 2 uyarınca, herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları bilim ve edebiyat eseridir.
Sözsüz sahne eserleri de FSEK m. 2 kapsamında yer almaktadır. Bu çerçevede, her tür dans, pandomima ve buna benzer sözsüz sahne eseri bilim ve edebiyat eseri olarak sayılmıştır. Bunun dışında, yazılı koreografi eserleri de bilim ve edebiyat eseri olarak nitelendirilmektedir.
Ayrıca, sözü geçen madde, estetik özelliği bulunmayan teknik ve bilimsel nitelikteki fotoğraf eserlerini, haritaları, plan, proje, kroki ve resimleri, coğrafya ve topografya ile ilgili maket ve benzerlerini, her çeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projelerini, mimarî maketleri, endüstri, çevre ve sahne tasarım ve projelerini bilim ve edebiyat eseri olarak kabul etmiştir.
Bununla beraber, FSEKm. 2, arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeler de dahil olmak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkelerin eser sayılmayacağını belirtmektedir.
Müzik eseri ne demektir?
FSEK m. 3 uyarınca sözlü ve sözsüz bütün besteler, müzik eseri olarak kabul edilmektedir. Bu çerçevede sözsüz müzik eserlerinde sadece besteler, sözlü müzik eserlerinde ise beste ve güfteler, müzik eseri olarak korunur.
Güzel sanat eseri ne demektir?
FSEK m. 4, bir ürünün, güzel sanat eseri sayılması için, estetik değer taşımasını şart koşmuştur. Bu şart yerine getirilmek kaydıyla, yağlı ve suluboya tablolar; resimler, desenler, pasteller, gravürler, güzel yazılar ve tezhipler, kazıma, oyma, kakma veya benzeri usullerle maden, taş, ağaç veya diğer maddelerle çizilen veya tespit edilen eserler, kaligrafi ve serigrafiler; heykeller, kabartmalar ve oymalar; mimarlık eserleri; el işleri ve küçük sanat eserleri, minyatürler ve süsleme sanatı ürünleri ile tekstil ve moda tasarımları; fotografik eserler ve slaytlar; grafik eserler; karikatür eserleri; her türlü tiplemeler, FSEKv m. 4 uyarınca güzel sanat eseridir.
Söz konusu maddeye göre, krokilerin, resimlerin, maketlerin, tasarımların ve benzeri eserlerin, endüstriyel model ve resim olarak kullanılmaları, bunların, fikir ve sanat eseri olmalarını etkilemez.
Sinema eseri ne demektir?
FSEK m. 5 uyarınca, her nevi estetik, bilimsel, öğretici veya teknik nitelikte olan veya günlük olayları tespit eden filmler veya sinema filmleri gibi, tespit edildiği materyale bakılmaksızın, elektronik veya mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntü dizileri sinema eseridir.
II. BİR BAŞKA ESERDEN YARARLANMAK SURE-TİYLE YARATILAN İŞLEMELER VE DERLE-MELER ESER OLARAK KABUL EDİLİR Mİ?
FSEK 'nun 6. maddesi uyarınca, yukarıda sayılan dört ana kategoriden birine giren bir eserden yararlanmak suretiyle yaratılan ve bu eserle karşılaştırıldığında, bağımsız bir nitelik taşımayan fikir ve sanat ürünleri, işleme veya derleme olarak kabul edilir.
Bir işleme veya derlemenin FSEK 'na göre eser sayılabilmesi için, yararlanılan eserin sahibinin haklarına zarar vermemesi ve işleyenin ya da derleyenin özelliklerini taşıması gerekir.
FSEK'nun 6. maddesinde işleme ve derleme olarak kabulü mümkün olan fikir ve sanat ürünleri, 11 bent halinde sayılmıştır. Kanun, bu sayımın, örnekleme amacıyla yapıldığını ve sınırlayıcı olmadığını ifade etmiştir. Kanunda sayılanlar ile bunlar dışındaki işleme ve derlemelerin eser olarak kabul edilebilmesi için, yararlanılan eserin sahibinin haklarına zarar verilmemesi ve işleme ya da derlemenin, işleyenin veya derleyenin özelliklerini taşıması zorunludur.
Kanunda örnek olarak sayılan işleme ve derlemeler şunlardır:
· Tercümeler.
· Roman, hikaye, şiir ve tiyatro piyesi gibi eserlerden birinin bu sayılan türlerden bir başkasına çevrilmesi suretiyle ortaya çıkan ürünler.
· Müzik, güzel sanat, bilim ve edebiyat eserlerinin film haline sokulması veya filme alınmaya ve radyo ya da televizyon ile yayıma elverişli bir şekle sokulması suretiyle ortaya çıkan ürünler.
· Müzik aranjman ve tertipleri.
· Güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer bir şekle sokulması suretiyle ortaya çıkan ürünler.
· Bir eser sahibinin bütün veya aynı cinsten olan eserlerinin külliyat haline getirilmesi suretiyle ortaya çıkan ürünler.
· Belli bir amaçla ve özel bir plan dahilinde seçme ve toplama eser tertipleri.
· Henüz yayımlanmamış olan bir eserin bilimsel araştırma ve çalışma neticesinde yayımlanmaya elverişli hale getirilmesi