|Sömürgecilik
ve tarihi (2) - Arastirma Dizisi


Ekrem Yolcu


Son
sayimizda sömürü sistemlerin özelliklerinden bahsedip Sömürgeciligin tanimini
vermistik.
Avrupalilarin Afrika kitasina ilgisi 15 yy. baslarina
rastlar. Bu tarihlerde ekonomik amaçlar pesinde kosan Avrupa, karadaki güçlü Islam
devletlerine ve denizdeki Venediklilere rakip olmak için o zamanlarin en kuvvetli deniz
gücüne sahip olan Portekizlileri güneye dogru inmeye sevketti. Portekizliler Sahradan
Fasa gelen ticaret yollarini ele geçirip oralara hakim oldular. Altin, baharat ve
köle pesinde kosan Portekizliler, Afrikanin Atlantik sahillerinden güneye dogru
ilerlediler. 1484 yilinda önce Altin Kiyisina, burdanda Angolaya
ulasmalarindan sonra dogu Afrika kiyilarina vardi (1488). Portekizli denizciler bulduklari
degerli madenleri ülkelerine tasimak amaciyla Afrikanin hem batisindaki hem de
dogusundaki sahillerde üsler ve antrepolar kurdular. Portekizlilerin hemen ardindan bu
sefer Ispanyollar Afrikanin batisindaki bazi adalari ele geçirip deniz ticaretinde
birer üs ve depo olarak kullanmaya basladilar.
Ekonomik, stratejik ve ticarî amaçlarla Afrika
kiyilarina yerlesen ve buralarda üsler, çiftlikler ve koloniler kuran Portekizlilerle
Ingiliz, Fransiz ve Hollandalilar arasinda 17 yy. basindan itibaren rekabet basladi. Bati
Afrikadan Lizbona her yil ortalama 700 kg. altin ve 10.000 kadar köle
getirilmesi, diger Avrupa ülkelerinin ticarî ve emperyalist duygularini tahrik etti.
Avrupanin büyük ülkeleri bu nedenle özel sirketler kurup Afrikanin
sömürgelestirilmesi hareketine katildilar.
Avrupalilar Afrika kiyilarina ya zorla yada yapilan antlasmalar sonucu yerlestiler. Bati, Güney ve Dogu Afrika kiyilarinda kendilerinin yerlesmelerine karsi koyan yerliler, siddetle ve kanli bir biçimde elimine edildiler.
Ilk basta altin ticareti yapilirken 17 18 yy. da bunun yerini fildisi, baharat, palmiye yagi ve özellikle köle ticareti aldi. Köleler Sömürgeciler tarafindan kiyilarda kurulan tarim isletmelerinde agir sartlar altnda çalistirildilar. Ayrica Amerikadan ve Avrupanin degisik sehirlerinden gelen köle taleplerinede Sömürgeci güçler cevap verebiliyorlardi. Bati ve Güneybati Afrika kiyilarinda köle pazarlari kurularak burdaki limanlardan Amerika ve Avrupaya köle yüklü gemiler gönderilmeye baslandi.
17 18. yüzyilarda kurulan Hollanda, Ingiliz, Fransiz, Danimarka ve Isveç sirketlerinin en önemli faaliyeti köle ticareti olmus ve 19. yüzyilin ortalarina kadar devam eden bu ticaret, Afrikadaki hayati altüst ederken, sömürgeci güçlerin bu yolla zengin olmalarina da imkan saglamistir. Afrikadan götürülen köle sayisi kesin olmamakla birlikte, bu sayinin tasima ve avlanma sirasinda ölenlerle birlikte otuz milyona yakin oldugu tahmin edilmektedir.
Avrupalilar uzun yillar köle, degerli maden,
baharat ve palmiye yagi ticaretiyle ugrastilar ve bu isleride sadece kiyi bölgelerinde
kurduklari üslerle depo ve çiftiklerle hakim oldular. Afrikanin iç kisimlari o
vakitler Avrupa ülkeleri için degersizdi.
Devam edecek insallah...
Geri