Forseti: İskandinav Adalet Tanrısı
Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/termalkaplicalar/mitolojiktanrilar.com/wp-content/plugins/onceki-yazi-linki/onceki_yazi_linki.php on line 56
Çağdan çok az yazılı kaynak hayatta kaldığından, İskandinav mitolojisine ilişkin anlayışımızın çoğu yalnızca birkaç hikayeden geliyor. Yalnızca birkaç kez bahsedilen tanrılar ve durumlar vardır, onlar hakkında gerçekten çok az şey bilinir.
Bunlardan biri, İskandinav dilindeki kaynaklarda adı yalnızca iki kez geçen Forseti’dir. Kişisel efsaneleri yoktur ve hiçbir hikayede aktif bir rol oynamaz.
Forseti’nin bir hukuk tanrısı olarak yorumlanması, büyük ölçüde adının Poetic Edda’dan tek bir satır olarak dilsel köklerinden gelir. Ancak diğer açıklamalar, Forseti’nin yerel bir İskandinav tanrısı olmadığını gösteriyor.
Forseti’nin Sözü
İçindekiler
Ne yazık ki çağdaş okuyucular için Forseti’den Eski İskandinav kaynaklarında yalnızca iki kez bahsedilir.
Tanrıdan ilk çıkan nokta Poetic Edda’nın içindedir. Ancak bu yalnızca kısa bir görünümdür.
Şiirsel Edda’nın hikayeleri birkaç orijinal kaynaktan derlenmiş olsa da, Grímnismál genellikle en eskilerden biri olarak kabul edilir. Bazı tarihçiler bazı bölümlerin iki veya 300 yıl sonra eklendiğine inansa da, ilk olarak onuncu yüzyılda yazıldığı düşünülmektedir.
Bu şiir, Forseti’ye Viking Çağı’ndan bile olabilecek tek yazılı referanstır.
Tanrıların yaşadığı salonların bir dökümünde, on beşinci kıta Forseti’nin Glitnir adlı muhteşem bir yerde yaşadığını söylüyor. “Parıldayan” anlamına gelen bu isim, şiirde koridorun üzerine inşa edildiği altın ve gümüş sütunları tanımladığı için ortaya çıkıyor gibi görünüyor.
Şiirsel Edda, Forseti’nin günlerinin çoğunu Glitnir’de geçirdiğini söylemeye devam ediyor. Orada her çekişmeyi yatıştırır.
Forseti’ye ilişkin hayatta kalan ikinci referans, fazladan bilgilendirici olsa da, birçok tarihçi bunun fazladan sorunlu olduğunu düşünüyor.
Snorri Sturluson’un Düzyazı Edda’sı, Eski İskandinav edebiyatının, özellikle mitolojinin en eksiksiz ve eksiksiz eserlerinden biridir. Ancak ne yazık ki daha sonraki bir tarihe kadar yazılmadığı için birkaç hikayesi sorgulandı.
Forseti’den Düzyazı Edda’da bahsedilir, ancak yine de efsanelerin hiçbirinde ana rol oynamaz.
Snorri Sturluson, Forseti’nin Baldur ve karısı Nanna’nın oğlu olduğunu söylüyor. Bununla birlikte, onun hakkında farklı bir ayrıntı vermez.
Tanrıya ilişkin olası tek farklı gönderme, bir İngiliz yazardan geliyor. Alcuin of York, Charlemagne sarayındaki birçok ana ilahiyatçı ve öğretmenden biri olan sekizinci yüzyıl bilginiydi.
Aziz Willibrord’un yaşamıyla ilgili anlatımında Alcuin, kutsal adamın Forseti tapınmasıyla bağlantılı olabilecek bir noktayı ziyaret ettiğini anlatır.
Danimarka ve Frizya arasındaki bir adada Willibrord, sularını bir ayazmadan toplayan kişilerle tanıştı. Alcuin, bunu sessizce tanrısına saygı duydukları için yaptıklarını iddia ediyor.
Alcuin adaya Fositesland diyor ve adının bahar tanrısının adını aldığını söylüyor. Hem konum hem de aynı isimler, bahsettiği tanrının Forseti’nin bir modeli olabileceğini gösteriyor.
Tanrının varlığına ilişkin bu kadar az bilgiyle, tarihçilerin Forseti’nin hangi alanlara hükmetmiş olabileceği konusunda iddiada bulunmaları için çok az şey var veya hiç yok. Ancak bazı teoriler büyük ölçüde kabul görmüştür.
Forseti Kimdir?
Forseti’nin İskandinav panteonundaki rolünü yorumlamadaki ilk ipucu onun adınadır.
Forseti, “başkan” olarak bile çevrilebilecek bir Eski İskandinav adıdır. Viking Çağı ile en yakından ilişkili diller olan modern İzlandaca ve Faroece’de, yine de “başkan” anlamına gelir.
Bu, Poetic Edda’nın Forseti’yi çekişmeye son veren kişi olarak tanımlamasıyla birleştiğinde, tarihçilerin çoğu onu bir adalet tanrısı olarak açıklamaya yöneltti.
Popüler tasvirler Viking Çağı liderlerinin gücü ve saldırganlığına odaklanırken, onların yasa hakkındaki fikirleri ayrıca siyasi meselelerinde önemli bir rol oynadı. Bazı tarihçiler, Forseti’nin önemli bir siyasi pozisyonun kutsal karşılığı olduğu için görülmüş olabileceğine inanıyor.
Viking Çağı boyunca, İskandinavya halkı bir tür demokratik hükümet geliştirdi. Anlaşmazlıkları çözmek ve yasalarını değiştirmek için ing üzerine toplanan özgür erkekler.
Katılımcı hükümetin birçok erken türü gibi, toplumun düşük rütbeli üyelerinin ve kadınların ing içinde yer almasına izin verilmiyordu. Ancak bazı durumlarda kadınlar, meclise katılamayan erkek akrabaların temsilcisi olarak hareket ettiklerinde kabul edilmiş görünüyor.
Þing ‘in nasıl yürütüldüğüne dair belgeler nadir olsa da ve farklı alanların çok kişisel yönergeleri ve ritüelleri olması muhtemel olsa da, bir logsogumadr veya “hukukçu” genellikle etkinliğe başkanlık etti. Þing‘in tören başkanı olarak, arabuluculuk yapmak ve belki de nihai kararı ilan etmek onun işiydi.
Forseti, ilahi bir hukuk konuşmacısı türü olabilir. Görevi, anlaşmazlıklarda arabuluculuk yaparak ve anlaşmazlıkları sonlandırarak yasayı denetlemekti.
Baldur’la bağlantılı olmasının nedeni bu bile olabilir.
Snorri Sturluson, Forseti’yi sevgili tanrının oğlu olduğu için tanımladı, ancak bazı öğrencilerin bu ilişki hakkında şüpheleri var.
Nesir Edda, ekstra tutarlı bir hikaye yaratmak için tanrılar arasındaki durumları ve ilişkileri genellikle netleştirir ve basitleştirir, bazıları aile ilişkisinin eski bir geleneğin yarısı yerine düzenlilik adına icat edilmiş olabileceğini düşünür.
Yine de Sturluson bağlantıyı keyfi olarak kurmadı. Poetic Edda’da Forseti’nin evi, ayrıca sıklıkla Baldur’la bağlantılı olan bir şekilde pırıl pırıl olarak tanımlanır.
Ancak, Fositesland’in sekizinci yüzyıldaki açıklaması, bu konuda pek çok şüphe uyandırıyor.
Ada genellikle, şu anda Almanya’nın yarısı olan bir takımada olan modern Heligoland olarak tanınır. Adı, büyük olasılıkla önemli bir tanrıyla erken bir ilişkiye işaret eden “kutsal” kelimesinden gelmektedir.
Heligoland sakinleri, isimlerini Roma kayıtlarında anlatılan eski bir kabileden aldıkları için etnik olarak Frizyalı kalıyor. Sekizinci yüzyıla gelindiğinde, bu eski Germen kabilesinin torunları, bölgeye yerleşen Angles ve Saksonlarla evlenmişlerdi.
Bu nedenle Frizyalılar, yakınlarda yaşayan İskandinav bireylerininkiyle aynı olmasa da bunlarla ilişkili bir geleneğe ve inanca sahipti. Fositesland’ın adı, yerel tanrılarının büyük olasılıkla Forseti ile ilişkili olduğunu gösterir, ancak bu kesin değildir.
Adları arasındaki farklar çok küçük bile olabilir, ancak dilbilimciler için anlamdaki köklü bir değişikliği işaret edebilirler.
Fosit adı yerel bir varyasyon olabilir ya da transkripsiyonda bir hata yapılmış olabilir. Ancak Frizce tanrısı, İskandinav tanrısı nedeniyle aynıysa, adının genel çevirisinin yanlış olduğu anlamına da gelebilirdi.
Bazı öğrenciler, tanrının kökenleri için olası bir alternatif olarak Fositesland hikayesinde baharın önemine dikkat çekti. Forseti’nin daha sonraki bir isim olduğuna, muhtemelen forseti ifadesiyle halk etimolojisine dayalı olduğuna ve Fosite’ın başlangıçta farklı bir anlamı olduğuna inanıyorlar.
Dilbilimsel olarak, ad Poseidon’unkiyle bile ilişkilendirilebilir. MÖ 325 gibi erken bir tarihte bir su tanrısı olarak uzayı ziyaret ettiği bilinen Yunan tüccarlar tarafından uzaya fırlatıldı.
Zamanla Frizlerle temas, karakteri İskandinav mitolojisine soktu. Adı ile dillerinin kanunuyla ilgili ifadeler arasındaki benzerlikler, ona bir adalet tanrısı olarak görülmesine yol açan ek özellikler kazandırdı.
Bu, Forseti’nin anlatı mitlerinde neden yer almadığını veya Sturluson’un daha sonra bahsettiğinin dışında, karşıt tanrılarla güçlü bir bağlantısı olduğunu açıklığa kavuşturacaktır. Yerel bir İskandinav tanrısı olmadığı için onunla ilgili daha eski hikayeler yoktu.
Dış kaynaklı bir kaynak ayrıca Roma kaynaklarında Forseti’nin neden bir anlamı olmadığını da açıklayabilir.
Romalılar İskandinavlarla doğrudan temas kurmasa da Frizlerle temas kurdular. Saxo Germanicus, Frizlerin farklı tanrılarını ayrıntılı olarak belgelese de, Forseti veya Fosite adında birinden hiç bahsetmedi.
Bazı tarihçiler, tanrı kültünün Heligoland’a özgü olabileceğine ve yalnızca kuzeye, İskandinavya’ya ve Roma etki alanının dışına yayılabileceğine inanıyor. Fosite’ye tapınma, tanınmış bir Friz tanrısı olmaktan ziyade, Danimarka’ya yakınlıkları nedeniyle, daha sonra İskandinav kültürü haline gelecek olan adalarla yakın temas halinde olan adalarla sınırlıydı.
Kısaca Forseti
Tanrı Forseti’den yalnızca iki Eski İskandinav kaynağında söz edilir.
Şiirsel Edda, altın kaplı koridorunu anlatıyor ve anlaşmazlığa son verdiğini söylüyor. Nesir Edda onu Baldur’un oğlu olarak adlandırıyor, ancak tarihçiler bunun yaygın bir algı mı yoksa yazarın bir icadı mı olduğundan şüphe duyuyorlar.
Adı, bir başkan için kullanılan İskandinav deyimiyle ilişkilendirildiği için, genellikle bir yargıç veya arabulucunun ilahi bir örneği olarak yorumlanır. Bu rol, anlaşmazlıkları çözen ve yeni yasalar yazan Viking Çağı toplantısı olan Þing‘de yarı yarıya rol oynayacaktı.
Ancak bu yorum, metinsel kanıt eksikliğinden daha fazlası nedeniyle şüphe uyandırıyor. Yakınlardaki bir ada zincirinden muhtemelen ilişkili bir tanrı, Forseti için başka bir köken sunabilir.
Dokuzuncu yüzyıldan bir Hıristiyan yazar, Fositesland adlı bir adanın halkının ayazmaya özel bir saygı duyduğunu iddia etti. Bazı tarihçiler, Fosite’nin Forseti’nin Frizce modeli olabileceğine inanıyor.
Durum buysa, adın bölgesel bir varyasyon veya transkripsiyonda hata olması mümkündür. Bununla birlikte, tanrının bölgeye özgü olmadığını da gösterebilir.
Bazıları, Fosite’nin Poseidon’a tapan Yunan denizciler tarafından bölgeye fırlatılan bir su tanrısı olduğuna inanıyor. Adalardan, sonunda Danimarka tarafından yakınlara götürüldü ve İskandinav kültürüne alındı.
Forseti’nin adı bu nedenle daha sonraki bir değişiklik olabilir. Bir zamanlar su tanrısı, adı mevcut bir kelimeye benzediği için kanun tanrısı oldu.
Forseti’nin adı, orijinal işlevini kanıtlamak yerine, İskandinav panteonuna eklenecek birçok son tanrıdan biri olduğunun kanıtı olabilir.
Bir önceki yazımız olan Mitolojide İskandinav Tanrısı Thor Kimdir? başlıklı makalemizde iskandinav mitolojisi, mitolojide thor ve Mjöllnir Çekici hakkında bilgiler verilmektedir.