Kronometre Nedir ? Buluşu ve Hikayesi
Kronometre, duyarlı zaman ölçümünde, özellikle denizcilikte boylam belirlemede kullanılan aygıt. Sözcük ilk ortaya çıktığında, zaman ölçen bütün aletler için kullanılıyordu. Sarkaçta ve ağırlıkla çalışan eski saatler, denizde sıcaklık değişiklikleri ve geminin hareket etmesi nedeniyle duyarlıklarını bir süre sonra yitiriyordu.
İlk duyarlı deniz kronometrelerini 1728-62 arasında, eski bir marangoz olan ve kendi kendini eğiten İngiliz John Harrison geliştirdi. Harrison, yaptığı dört kronometrenin sonuncusuyla, İngiliz hükümetinin 1714’te, altı haftalı kbir yolculuk sonunda bir geminin bulunduğu boylamın yarım derecelik hatayla saptanmasını sağlayacak herhangi bir yöntem için koymuş olduğu 20 bin sterlinlik ödülü kazandı. Bu koşulu yerine getirecek saat bir günde en fazla 3 saniye hata yapmalıydı ve ödülün konduğu tarihte karada kullanılan en iyi sarkaçlı saatler bile bu standarta ulaşamıyordu. Harrison’ın özgün buluşu karmaşık, duyarlı ve pahalı olmakla birlikte, kazandığı başarı başkalarını da araştırmalar yapmaya yöneltti ve modern deniz kronometresini geliştirilmesine yol açtı.
Modern kronometreler ustaca yapılmış büyük ve ağır saatlerdir. Bunlar, kardan halkalarla (yataklarla birleştirilmiş iki halka) asılı olduğunda, geminin eğimi ne olursa olsun yatay konumunu korurlar. Böylece, en iyi saatlerin bile zaman ayarında hataya neden lan konum değişikliklerinden korunmuş olur. Kronometrelerin mekanizması da normal saatlerden farklıdır; normal saatlerdeki spiral zemberek ve maşalı eşapman yerine, kronometlerde, helisel zemberek ve tetikli eşapman bulunur. Tetikli eşapmanlar, mekanik olarak öteki eşapman türlerinden üstündür ve muylu noktalarının dışında yağlanması gerekmez; ama ani bir dönme hareketi sonucunda boşalarak hızlandığı için cep saatlerinde kullanılmaya uygun değildir. Kronometreler zamanı günde 0,1 saniyeden daha küçük bir sapmayla gösterebilir.