Alerjik rinit (alerjik nezle) teşhis, tanı ve tedavileri hakkında
Uzun vadedir devam eden burun akıntısı, burun tıkanıklığı şikayetiniz mi var? Bu semptomlar rinitin bulgularından biri olabilir. “Rinit” sözü …
Uzun vadedir devam eden burun akıntısı, burun tıkanıklığı şikayetiniz mi var? Bu semptomlar rinitin bulgularından biri olabilir.
“Rinit” sözü, burun pasajlarının iltihaplanması mealine gelir. Bu iltihap, hapşırma, kaşıntı, burun tıkanıklığı, burun akıntısı ve geniz akıntısı (mukusun sinüslerden boğazın gerisinden aşağı aktığı hissi) üzere çeşitli can sıkıcı semptomlara neden olabilir. Rinit çoklukla alerjilerden kaynaklanır, ama birtakım ilaçların ölçüsüz tasarrufu, kimi tıbbi durumlar ve sair bilinmeyen faktörlerden de kaynaklanabilir. Bu makale alerjik rinit (alerjik nezle) hakkındadır. Alerjik olmayan rinite farklı bir makalede yan vereceğim.
Alerjik rinit kimlerde görülür?
Türkiyede erişikin erkeklerin % 22’sinde, erişkin bayanların %24’ünde1, çocukluk çağında ise yaklaşık % 7 orantısında alerjik rinit görülür.
Alerjik rinit gelişme riski, astımı yahut egzaması olan bireylerde ve ailede astım yahut alerjik rinit hikayesi olan bireylerde çok daha yüksektir. Ayrıyeten anne-babası sigara içen, apartman dairesinde yaşayan ve evcil hayvan besleyen çocuklarda alerjik rinitin daha sık görüldünü gösteren çalışmalar vardır.3
Alerjik rinit hangi yaşlarda ortaya çıkar?
Her yaşta ortaya çıkabilir ama birden fazla beşerde çocukluk yahut genç erişkinlikte semptomlar geliştirir ve semptomlar gayrı yaşlara orantıyla daha şiddetlidir. Bununla birlikte, semptomların şiddeti bir kişinin hayatı boyunca değişme eğilimindedir.
Alerjik rinit nasıl ortaya çıkar?
Alerjik rinit, alerjen olarak isimlendirilen havadaki küçük partiküllere (alerjik reaksiyona neden olan maddeler) burnun reaksiyonundan kaynaklanır. Kimi kişilerde, bu parçacıklar ayrıyeten akciğerlerde (astım) ve gözlerde (alerjik konjonktivit) reaksiyonlara neden olur.
Alerjenlerin neden olduğu reaksiyon sonucu, vücutta mast hücreleri ve bazofiller ismi verilen hücreler aktive olur ve bu hücrelerden salınan doğal kimyasallar, burun tıkanıklığı, kaşıntı, hapşırma ve burun akıntısı üzere semptomlara neden olur.
Alerjik rinit sebepleri nelerdir?
Alerjik rinite sebep olan bir alerjin kesinlikle vardır. Alerjenler her alerjik rinit hastası için farklılık gösterir. Alerjik rinite en sık sebep olan alerjenler şunlardır;
Ağaçlar
Otlar
Polenler
Konut tozu (akarlar)
Hayvan kepeği (Kedi-köpek,hamam böceği, kuş…)
Küf mantarı
Alerjik rinit semptomları nelerdir?
Alerjik rinit belirtileri kimseden insana değişir. “Rinit” terimi yalnızca burun semptomlarını tabir etse de, birçok insanın gözleri, boğazı ve kulakları etkileyen semptomları da vardır. Uyku ve hayat kalitesini olumsuz cephede tesirler.
Burun ;
Sulu burun akıntısı
Hapşırık
Burun kaşıntısı
Alerjik selam (Kaşıntı nedeniyle sık sık ellerle burunlarını yukarıya hakikat itme hareketi ve buna bağlı burun ucunda yatay çizgi oluşumu )
Burun tıkanıklığı
Gözler ;
Kaşıntılı al gözler
Gözlerde incelik hissi
Göz altındaki ciltte şişme ve koyu renk değişikliği (“alerjik parlatıcılar” olarak adlandırılır)
Boğaz ve kulaklar
Boğaz ve damakta kaşıntı
Kulaklarda kaşıntı, tıkanıklık
Uyku
Ağızdan nefes alma
Sık uyanma
Gündüz yorgunluğu
Olağan aktivite yapma sorunu (örn. İş ve mektep performansında azalma, spor performansında düşme.. )
Alerjik rinit semptomları ne sıklıkla görülür?
Semptomlar alerjenlere maruziyet olduğunda orta çıkar. Bu nedenle semptomların ortaya çıkma devranı ve müddeti kimseden şahsa, alerjinin neye karşı olduğunu nazaran değişiklik gösterir. Alerjik rinit görülme devirlerine nazaran iki kümede toplanır 4;
1-Aralıklı (Mevsimsel) alerjik rinit;
Haftada dört günden az yahut ardışık dört haftadan az
Ağaç, polen, çim üzere alerjenler sebep olur
2- Devamlı (Yıl Uzunluğu Süren) alerjik rinit;
Haftada dört günden fazla yahut ardışık dört haftadan fazla
Mesken tozu, küf, hayvan tüyleri üzere alerjenler sebep olur
Alerjik rinit tanısı nasıl koyulur?
Hekiminiz, semptomlarınızı gözden geçirdikten sonra fizik muayene yaparak alerjik riniti teşhis edebilir. Tıbbi testler tanıyı doğrulayabilir ve neye karşı alerjiniz olduğunu tanımlayabilir.
Alerjenleri ve başka tetikleyicileri nasıl belirleriz?
Alerjik riniti kışkırtan alerjenleri ve gayri tetikleyicileri tanımlamak umumiyetle mümkündür. Burada en değerli bilgiyi hekiminize sizler vereceksiniz:
Belirtileriniz başlamadan evvel nerede olduğunuzu ve ne yaptığınızı hatırlamak (örneğin, halıfleksli örtülü bir ortamda bulunmak, hayvanlarla vakit geçirmek, kırsal ortamda yürüyüş yapmak, çim biçmek…)
Semptomları fark ettiğiniz yılın vaktini not etmek
Potansiyel alerjenler için konut, iş ve mektep ortamlarına yakından bakmak
Semptomlarınız ilaçlarla yeterli denetim edilmiyorsa yahut semptomlarınıza neyin neden olduğu net değilse testlerden en sık ve aktif kullanılan Deri Prick (delme) Testi yapılabilir.Uygulaması kolay, süratli sonuç veren, ekonomik bir testtir. Cildinize küçük ölçülerde farklı alerjenler damlatılarak yapılır. Oluşan cilt reaksiyonları kıymetlendirilir.
Deri prick test ile sonuç alınamayan olgularda gerek duyulursa kanda Serum Spesifik IgE Antikor Testi yapılabilir. Bu test kolay uygulanabilen bir test olmasına rağmen maliyeti biraz yüksektir.
Alerjik rinit tedavisi nasıl yapılır?
Alerjik rinit tedavisi, ilaç tedavisi ile birlikte alerjenlere ve öbür tetikleyicilere maruziyetin azaltılmasını içerir. Bu kombine yaklaşım birden fazla beşerde semptomları tesirli bir biçimde denetim edebilir. En âlâ tedavi (ler) belirtilerinize ve ferdî tercihlerinize bağlı olur.
Alerjik rinitin ilaç tedavisinde neler vardır?
İlaç tedavisindeki esas hedef alerjik reaksiyonda orta çıkan semptomların azaltılmasıdır. Bunun içinde semptomlara sebep olan kimyasalların tesirlerini baskılayan ilaçlar kullalanılır. Bunlar ağız yoluyla (sistemik) tablet formunda ya da direkt buruna uygulanan (lokal) spreyler halinde kullanılabilirler. En sık ve aktif kullanılan ilaçlar şunlardır;
Antihistaminik tabletler
Kortizon içeren burun spreyleri
Antihistaminik burun spreyleri
Lökotrien antagonsit tabletler
Antihistaminik ve lökotrien antagonsitlerinin kombinasyonu ilaçlardır
Aşı tedavisi nedir?
Alerjik rinitte uygulanan aşı tedavisi “İmmünoterapi” olarak isimlendirilir. İmmünoterapi bir kişinin bağışıklık sisteminin alerjenlere reaksiyon verme formunu değiştirmeye çalışmayı içerir. En yaygın immünoterapi formu sistemli enjeksiyonlardır. İmmünoterapi için aday olup olmamanız, hem geçmişinize hem de alerjinizin neye karşı olduğuna bağlıdır.
1- Cingi C, Topuz B, Songu M, Kara CO, Ural A, Yaz A, et al. Prevalence of allergic rhinitis among the adult population in Turkey. Acta Oto-Laryngologica 2010; 130: 600-6 (10.3109/00016480903311880).
2- Duksal F, Akcay A, Becerir T, Ergin A, Becerir C, Guler N. Rising trend of allergic rhinitis prevalence among Turkish schoolchildren. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2013; 77: 1434-9 (10.1016/j.ijporl.2013.05.038).
3- Çobanoğlu HB, Işık AÜ, Topbaş M, Ural A. Prevalence of Allergic Rhinitis in Children in the Trabzon Province of the Black Sea Region of Turkey. Turk Arch Otorhinolaryngol 2016; 54: 21-8. (10.5152/tao.2016.1089).
4- Bousquet J, Schünemann HJ, Samolinski B, et al. World Health Organization Collaborating Center for Asthma and Rhinitis. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA): achievements in 10 years and future needs. J Allergy Clin Immunol. 2012 Nov;130(5):1049-62. doi: 10.1016/j.jaci.2012.07.053.