Kolektif vicdan, toplum içinde birleştirici bir güç işlevi gören inançlar, fikirler, ahlaki tutumlar ve paylaşılan bilgiler kümesini ifade eden temel bir sosyolojik kavramdır . Bu güç, bireysel bilinçten farklıdır ve genellikle ona hakimdir . Bu kavrama göre, bir toplum, bir ulus veya bir sosyal grup, küresel bireyler gibi davranan varlıklar oluşturur.
Kolektif bilinç, aidiyet ve kimlik duygumuzu ve ayrıca davranışlarımızı şekillendirir. Sosyolog Émile Durkheim, bu kavramı, bireylerin sosyal gruplar ve toplumlar gibi kolektif birimler halinde nasıl gruplandırıldığını açıklamak için geliştirdi.
Durkheim’ın yaklaşımı: mekanik dayanışma ve organik dayanışma
Bu, Durkheim’ı on dokuzuncu yüzyılın yeni sanayi toplumları hakkında düşünürken ve yazarken ilgilendiren temel soruydu. Durkheim, geleneksel ve ilkel toplumların belgelenmiş alışkanlıklarını, geleneklerini ve inançlarını göz önünde bulundurarak ve bunları kendi yaşamı boyunca çevresinde gördükleriyle karşılaştırarak sosyolojideki en önemli teorilerden bazılarını geliştirdi. Böylece, toplumun var olduğu sonucuna varıyorum çünkü eşsiz bireyler birbirleriyle dayanışma hissediyorlar. Bu nedenle, kolektifler oluştururlar ve işlevsel ve topluluk toplumlarına ulaşmak için birlikte çalışırlar. Bu dayanışmanın kaynağı ortak vicdandır.
Durkheim, The Division of Social Labor adlı kitabında , “geleneksel” veya “daha basit” toplumlarda dinin, ortak bir vicdan yaratarak üyelerini birleştirmede önemli bir rol oynadığını savunuyor. Bu tür toplumlarda, bir bireyin bilincinin içeriği, toplumun diğer üyeleri tarafından geniş çapta paylaşılır ve karşılıklı benzerlik üzerine modellenen bir “mekanik dayanışma” ortaya çıkar.
Öte yandan Durkheim, Batı Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’ni karakterize eden modern ve sanayileşmiş toplumların devrimden sonra yakın zamanda oluştuğunu gözlemledi. Bireylerin ve grupların birbirlerine duydukları karşılıklı güvene dayalı bir “organik dayanışma”nın ortaya çıktığı bir işbölümü yoluyla nasıl işlediklerini anlattı. Bu organik dayanışma, bir toplumun işlemesini ve gelişmesini sağlar.
Kolektif bilinç, mekanik dayanışmanın egemen olduğu bir toplumda, temelde organik dayanışmaya dayalı bir toplumda olduğundan daha az önemlidir. Her zaman Durkheim’a göre modern toplumlar, güçlü bir kolektif vicdanın varlığından çok işbölümü ve başkalarının belirli gerekli işlevleri yerine getirme ihtiyacı tarafından bir arada tutulur. Ancak kolektif bilinç, mekanik dayanışmanın egemen olduğu toplumlara göre organik dayanışmanın olduğu toplumlarda daha önemli ve güçlüdür.
Sosyal kurumlar ve kolektif bilinç
Bazı sosyal kurumları ve bunların bir bütün olarak toplum üzerindeki etkilerini gözden geçirelim.
- Devlet genellikle vatanseverliği ve milliyetçiliği teşvik eder.
- Klasik ve çağdaş medya , nasıl giyinileceğinden, kime oy verileceğinden, nasıl ilişki kurulacağı ve nasıl evlenileceğine kadar her türlü fikir ve davranışı yayar ve kapsar.
- Eğitim sistemi , kolluk kuvvetleri ve yargı , her biri kendi imkanlarıyla doğru ve yanlış kavramlarımızı şekillendirir ve eğitim, kanaat, örnek ve bazı durumlarda tehdit veya fiili fiziksel güç yoluyla davranışlarımızı yönlendirir.
Kolektif vicdanı yeniden teyit etmeye hizmet eden ritüeller çok çeşitlidir: geçit törenleri, kutlamalar, spor etkinlikleri, sosyal etkinlikler ve hatta alışveriş. Her halükarda ister ilkel ister modern toplum olsun, ortak vicdan her toplumda ortak olan bir şeydir. Bireysel bir durum ya da olgu değil, toplumsal bir olgudur. Toplumsal bir olgu olarak toplumun bütününe yayılır ve kendine özgü bir yaşamı vardır.
Kolektif bilinç sayesinde değerler, inançlar ve gelenekler nesilden nesile aktarılabilir. Bu nedenle, bireysel insanlar yaşayıp ölse de, onlarla ilişkili sosyal normlar da dahil olmak üzere bu soyut değerler ve inançlar koleksiyonu sosyal kurumlarımıza dayanır ve bu nedenle bireysel insanlarda bağımsız olarak var olur.
Anlaşılması gereken en önemli şey, kolektif bilincin, bireyin dışında olan, toplumda işleyen ve onu oluşturan ortak inançlar, değerler ve fikirler dizisinin sosyal fenomenini şekillendiren sosyal güçlerin sonucu olduğudur. Biz bireyler olarak bunları içselleştirir ve bunu yaparken ortak vicdanı şekillendirir, ona göre yaşayarak onu yeniden olumlar ve yeniden üretiriz.
Şimdi ortak bilinç kavramına iki önemli katkıyı, Giddens ve McDougall’ın katkılarını gözden geçirelim.
Giddens’ın katkısı
Anthony Giddens, kolektif bilincin iki tip toplumda dört boyutta farklılık gösterdiğine dikkat çekiyor:
- hacim _ Aynı kollektif bilinci paylaşan insan sayısını ifade eder.
- yoğunluk _ Toplumun üyeleri tarafından hissedilme derecesini ifade eder.
- katılık _ Tanımlanma düzeyine atıfta bulunur.
- içerik _ Kolektif vicdanın iki uç toplum tipinde aldığı biçimi ifade eder.
Mekanik dayanışma ile karakterize edilen bir toplumda, hemen hemen tüm üyeleri aynı kolektif vicdanı paylaşır; Bu büyük bir yoğunlukla algılanır, son derece katıdır ve içeriği genellikle dinsel niteliktedir. Organik dayanışma toplumunda kolektif bilinç daha küçüktür ve daha az sayıda birey tarafından paylaşılır; daha az yoğunlukla algılanır, çok katı değildir ve içeriği “ahlaki bireycilik” kavramı ile tanımlanır.
McDougall katkısı
William McDougall şunları yazdı:
“Zihin, zihinsel veya kasıtlı güçlerin organize bir sistemi olarak kabul edilebilir ve her insan toplumunun kolektif bir zihne sahip olduğu söylenebilir, çünkü böyle bir toplumun tarihini oluşturan kolektif eylemler, yalnızca betimlenebilen bir organizasyon tarafından koşullandırılmıştır. zihinsel terimlerdir ve yine de bu herhangi bir bireyin zihninde yer almaz”.
Toplum, onu oluşturan birimler olan bireysel zihinler arasındaki bir ilişkiler sisteminden oluşur. Toplumun eylemleri, onları bir toplum yapan ilişkiler sisteminin yokluğunda, çeşitli üyelerinin duruma tepki gösterebilecekleri eylemlerin toplamından çok farklıdır veya belirli koşullar altında olabilir. Başka bir deyişle, bir toplumun üyesi olarak düşündüğü ve davrandığı sürece, her insanın düşünce ve eylemi, izole bir birey olarak düşünce ve eyleminden çok farklıdır.
Kolektif zihinlerin varlığını kabul edersek, sosyal psikolojinin çalışmalarının üç açıdan sınıflandırılabileceğini öncelikle belirtmeliyiz:
1.- Kolektif psikolojinin genel ilkelerinin incelenmesi , yani, sosyal gruplara dahil olan erkekler tarafından yürütüldüğü sürece, düşünce, duygu ve kolektif eylemin genel ilkelerinin incelenmesi.
2.- Kolektif psikolojinin genel ilkeleri bir kez belirlendikten sonra, belirli toplumların kolektif davranış ve düşüncesinin özelliklerini incelemek gerekir .
3.- Üyeleri sosyal ve organik olarak birbirleriyle ilişkili olan herhangi bir toplumda, sosyal psikoloji, topluma katılan her yeni üyenin, geleneksel düşünme, hissetme ve yapma kalıplarına göre nasıl kalıplandığını, ta ki onlar kendi rollerini oynamaya yatkın hale gelene kadar, tanımlamalıdır. topluluğun bir üyesi olarak rol oynar ve kolektif davranış ve düşünceye katkıda bulunur.
Referanslar
Fredy H. Wompner. Gezegenin kolektif bilinci.
Emile Durkheim . sosyolojik yöntemin kuralları.