Endometriozis Tanısı ve Tedavisi
Endometriyum, rahim iç duvarı olarak da bilinir. Her zaman mevcut olan ve adet periyodunu takiben yeniden oluşan iki katmandan meydana gelir. Rahim iç duvarı dokusunun rahim haricinde başka bir bölgede oluşmasıyla ilişkili jinekolojik bir problemdir. Erken tanı ve etkin bir tedavi planı, endometriozis nedeniyle oluşan sorunları giderebilir.
Endometriozis ne demek?
Rahim iç duvarı olan endometriyum hücrelerinin vücudun başka bir organında büyümesiyle oluşan durumdur.
Her ay adet döngüsü esnasında kadınların vücudu hormonal değişikliklerden geçer. Yumurta hücresinin olgunlaşmasına ve rahim iç duvarının kalınlaşmasına neden olan hormonlar doğal olarak salınır. Hamilelik meydana gelmezse bu tabaka dökülür ve adet kanamasıyla birlikte vücuttan atılır. Endometriozis vakalarında endometriyum hücreleri vücudun başka bir yerinde büyüdüğü için, hücreler her ay adet döngüsünde büyür ve kanar. Ancak, bu kanın vücudu terk etmesinin bir yolu olmadığı için iltihap, ağrı ve skar dokusunun oluşumuna neden olabilir.
Detaylarıyla anlattık: Çikolata kisti (Endometriozis) Nedir?
Endometriozis neden olur?
Genellikle yumurtalıklar, fallop tüpleri, rahim, mesane, üreterler, bağırsaklar ve rektumun dış yüzeylerinde görülür. Gerçek nedeni bilinmemektedir. Nedeni hakkında birkaç teori vardır, ancak hiçbiri endometriozisin neden oluştuğunu tam olarak açıklamamaktadır.
Aşağıdaki faktörlerin kombinasyonunun endometriozisin gelişmesine neden olması mümkündür:
- Retrograd menstrüasyon: Adet döneminde kanamanın karnın içine, geriye doğru akmasıdır. Bu doku daha sonra pelvisteki diğer organlara yerleşir ve büyür.
- Genetik eğilim: Yapılan araştırmalar endometriozisin genleri aracılığıyla aktarılabileceğini göstermiştir.
- Lenfatik veya dolaşım yayılımı: Endometriozise neden olan doku parçacıklarının lenfatik sistemden veya kan dolaşımında vücudun etrafında dolaştığı düşünülmektedir.
- Bağışıklık fonksiyon bozukluğu: Endometriozisli birçok kadının bağışıklığının azalmış olduğu tespit edilmiştir.
- Çevresel nedenler: Bazı toksinlerin vücudu, bağışıklık sistemini ve üreme sistemini etkileyerek endometriozise neden olabileceği düşünülür.
- Metaplazi: Bir hücre tipinin farklı bir hücre türüne dönüştüğü veya değiştiği bir süreçtir. Metaplazi genellikle iltihaplanmaya yanıt olarak ortaya çıkar ve hücrelerin çevrelerine daha iyi uyum sağlamak için çevredeki koşullara değişmelerini sağlar.
Belirtileri nelerdir?
Belirtileri her kadında değişiklik gösterebilir veya endometriozis olan kadınların bazılarında hiçbir belirti oluşmayabilir.
Yaygın belirtiler ise şöyledir:
- Ağrılı, şiddetli veya düzensiz adet dönemleri,
- Cinsel ilişki esnasında veya sonrasında ağrı,
- Kısırlık,
- Ağrılı bağırsak hareketleri,
- Yorgunluk,
- Kronik ağrı,
Bağırsaklarda belirtileri nelerdir?
Endometriozis bağırsakları da etkileyebilir. Yüzeysel endometriozis, bağırsak yüzeyinde bulunur. Derin olanları ise ise bağırsak duvarına nüfuz eder. Bazı durumlarda, rekto-vajinal nodüller yüzeysel olarak başlayabilir ve bağırsak duvarına sızmaya devam edebilir.
Bağırsakta olanların belirtileri arasında bağırsak hareketleri sırasında ağrı ve rektal kanama bulunur.
Mesane endometriozisi nasıl olur?
Mesaneyi etkileyen endometriozis nadirdir ve kesin nedeni bilinmemektedir. Yüzeysel olanı mesanenin dış yüzeyinde bulunur. Derin olanı ise mesane duvarının içinde bulunur ve bu durum üreteri de etkileyebilir.
Mesanede endometriozis belirtileri, adet döngüsünden önce değişebilir. Adet dönemi esnasında veya bir süre önce en kötü olma eğilimindedir. Yaygın belirtiler arasında mesane tahrişi, idrara çıkma aciliyeti, mesane dolduğunda ağrı, idrarda kan ve böbrekler bölgesinde ağrı mevcuttur.
Endometriozis ultrasonda görülür mü?
Teşhisi için öncelikle pelvik muayene de dahil olmak üzere fiziksel muayene yapılabilir. Ancak, rahatsızlığın tanısı için tek yöntem laparoskopi adı verilen cerrahi bir prosedürdür. Prosedür sırasında az miktarda doku çıkarılır ve buna biyopsi denir.
Nasıl tanı konulur?
Endometriozis tanısı koymanın tek yolu laparoskopi ile birlikte doku örneği almaktır. Laparoskopi, karından ince bir teleskobun yerleştirildiği genel bir anestezi altında yapılan cerrahi bir prosedürdür. Böylece karnın içi, pelvis ve diğer organlar değerlendirilebilir. Endometriozis içerdiği düşünülen doku, çıkarılır ve incelenmek üzere patoloğa gönderilir.
Endometriozis hafif, orta veya şiddetli olarak sınıflandırılır:
- Hafif veya evrede endometriozis; pelvik kavite etrafına dağılmış küçük yamalar veya yüzey lezyonları olarak görülür.
- Orta evrede endometriozis; dokuya sızmaya başlayan ve genellikle yumurtalıklarda, uterosakral ligamentlerde görülür. Bazı durumlarda önemli yara izi ve adezyonlar da vardır.
- Şiddetli evrede ise çoğu zaman anatomi ve adezyonların bozulması ile birlikte pelvik organların çoğu etkilenir.
Tedavisi nasıl yapılır?
-
Hormon tedavisi:
Endometriozis, östrojene maruz kaldıkça büyür. Bir dizi hormon tedavisiyle vücuttaki östrojen üretimi azaltılmaya çalışılır. Böylece, büyüyemez ve semptomlar hafifler.
Endometriozis için uygulanan hormon tedavileri, kadını yapay bir hamilelik durumuna veya yapay bir menopoz durumuna sokar. Her iki durum da geçicidir ve ilaçlar bırakıldığında etki sonlanır. Endometriozisli kadınlar için hormon tedavisi seçenekleri şöyledir:
- Kombine oral kontraseptif (Doğum kontrol hapları)
- Hormon içerikli spiral,
- Progestojenler,
- GnRH analogları,
- Testosteron türevleri,
- Danazol,
Hormonal olmayan ilaçlarla birlikte parasetamol, steroidal olmayan anti-enflamatuarlar gibi ağrı kesici ilaçlar da reçete edilebilir. Bu ilaçlar, mevcut endometriozis miktarını azaltmaya yönelik olmamakla birlikte; meydana gelen ağrıyı hafifletmek için tasarlanmıştır.
-
Cerrahi tedaviler:
Endometriozis tedavisi için laparoskopi veya laparotomi tercih edilir. Laparotomi, karında yapılan büyük bir kesiyle gerçekleştirilir ve endometriozis içeren dokular temizlenir. Yalnızca çok şiddetli vakalarda kullanılır. Endometriozis cerrahisi genellikle laparoskopi yöntemi ile yapılır. Laparoskopide iyileşme ve taburcu olma süresi daha kısadır. Çok nadiren, laparoskopi olarak başlatılan ameliyat laparotomiye dönüşebilir.
Ameliyattan sonra, çoğu kadın iyileşse de, endometriozisin tekrarlama ihtimali mevcuttur. Bu durum, ameliyat sırasında görülemeyen veya çıkarılamayan dokulara bağlı olabilir. Hastalık ne kadar şiddetli olursa, tekrarlama olasılığı o kadar yüksek olacaktır. Ameliyattan sonra doğum kontrol hapları veya diğer hormonal ilaçların alınması ağrısız dönemi uzatmaya yardımcı olabilir.
Buraya okumanızda fayda var: Laparoskopi Nedir, Nasıl Yapılır?