İktisatın Kurucusu Adam Smith Kimdir?
1823 yılında İskoçya’da dünyaya geldi. Ünlü iktisatçı ve felsefecidir. Adam Smith öğrenimini Glasgow Üniversite’sinde tamamladı. Daha sonra Oxford’a din adamı olmak için gitti. Ancak felsefeye burada ilgisi arttı. Hume’un bir yapıtını okuduğu için eleştirilerle karşı karşıya kalınca İskoçya’ya geri döndü. Kültürlü bir soylunun koruması sayesinde önce Edinburg Üniversitesi’nde edebiyat daha sonra da Glasgow Üniversitesi’nde felsefe dersleri verdi. Verdiği derslerde doğal tanrıbilim, törebilim, hukuk ve iktisat konularına değindi.
1759 yılında Ahlaki Duyguların Kuramı adlı eserinde ahlak öğretisini yayınladı. Bu kitap sayesinde belli bir ün kazandı ve kıta Avrupası’na giden bir soyluya eşlik etti. Kamu görevi alabilmek için üniversitede de bulunan kürsüsünde ayrıldı. Toulouse’de, Voltaire ile tanıştı. Cenevre’de ve 1765-1766 yıllarında Paris’te yaşadı. Turgot ve Quesnay ile tanıştı. İskoçya’ya döndükten sonra 1776 yılında genellikle iktisadin kurucusu olarak değerlendirilmesine yol açan Milletlerin Zenginliği Üstüne adlı eserini yayımladı. Ardından Londra’ya yerleşti iki yıl sonra da Edinburg gümrük komiserliğine atandı.
Adam Smith; değer ve ücretlerin oluşması kuramı, gelirler kuramı ve iktisadi büyüme sorunun ilk ortaya atarak iktisata büyük katkılar yapmıştır. Smith ulusların zenginleşmesinin kökeninde işbölümünün bulunduğu ve iş bölümünün de bireylerde var olan değişim eğilimiyle açıklanabileceği ilkesinden yola çıktı, bu da değişebilir değer sorununu ortaya koymasına yol açtı. Smith malların kullanım değeri ile değişim değeri arasında ayrımı yakalayabilen ilk iktisatçı oldu. Daha sonra da bir malın değişim değerini o malın üretilmesi için gereken emek miktarıyla ölçtü. Smith gelirler kuramında da bazı ayrımlara vardı. Ona göre üretimle uğraşanların ücretleri, işçilerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için zorunlu olan miktara denktir. Sermayenin kazancı, emeğin yarattığı değer üstünden alınan bir paydır; rant, bir yandan ürünün bedeli, öte yandan da bu ürünü elde edebilmek için genellikle ödenmesi gereken ücretler ve karların toplamıdır. Üretken olmayan emekçilerin ücretleri de bir başka saptamayı oluşturmaktadır.
Smith, iktisadi büyümeyi sağlamak için değişim özgürlüğünün zorunluluğunu savundu ve hazır sermayenin her zaman iç Pazar için üretim yapan kesimlere kolayca yatırabileceğini ileri sürdü. Smith’in iktisat alanında liberal öğretinin temellerini attığı söylenebilir. Negatif olarak Smith’in düşünce sistemi biraz karışık ve düzensizdir. Onun bu karışık düşünce sistemi, iktisadi etkinlikteki temel güdünün kişisel çıkar olduğu ve bütün kişisel çıkarların bir araya gelmesi halinde de toplumsal çıkarın kaynağını oluşturduğu görüşüne dayanır. Bir başka deyişle lieralizm anlayışı bireysellik özelliği taşır.
Smith yargılarında ve bulgularında ılıman olduğu gözlemlenir. Özgürlük ve emek kavramları 18 yy iki büyük iktisat öğretisinden, güdümlü iktisadı savunan merkantilizme ve zenginliklerin tek kaynağını toprakta gören fizyokratlık’a ters düşen görüşlerinden kaynaklanır.