Blog
DNA Devrimi İnsanlığın Kökenini Nasıl Açığa Çıkardı?| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
DNA Devrimi İnsanlığın Kökenini Nasıl Açığa Çıkardı?
Atalarımızın genom haritaları, bilim insanlarının, evrimimizin sırlarını aydınlatmasını ve yeni gizemlerin ortaya çıkartabilmesini sağlıyor.
Neandertal(solda) ve modern insan kafatası örnekleri. C: Sabena Jane Blackbird/Alamy
Bilim insanları bu yılın başlarında Trou AlWesse, Belçikada çok önemli bir şey keşfettiler. Hoyoux Nehrine bakan bir mağarada, on binlerce yıl önce Neandertallerin yaşadığına dair açık kanıtlar buldular. Oysa mağarada kafatası parçası, diş ya da soyu tükenmiş bu insan türünün iskelet kalıntılarının hiçbiri yoktu.
Ancak, Leipzigdeki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsünün araştırma ekibi, çıkarımlarından emindi. Mağara tabanından kazılan toprak örneklerinin genetik analizleri, Neandertallerin mevcudiyetini, biyolojik belirleyicilerin en kesini olan DNAları aracılığıyla gösterdi.
Başka bir deyişle, genetikçi Matthias Meyer tarafından yönetilen ekip, bir kemik ya da bir azıdişi bulmadan, sadece birkaç DNA zincirini mikroskopla inceleyerek on binlerce yıl önce Neandertallerin Trou AlWessede yaşamış olduğunu buldu. Bir araştırmacı tarafından söylendiği gibi, bu keşif havadan altın tozu çıkarmak deyiminin bilimsel eşdeğeriydi.
Bu abartılı benzetmeye hak verilebilir. Trou AlWessedeki tortular, binlerce yıldır birikmiş bitkilerden, bakterilerden ve diğer mağara hayvanlarından gelen DNAlarla ve bilim insanlarının kendilerinin yanıltıcı genetik materyalleriyle dolu olmalıydı. Ancak, çalışmaları Nisan ayında Science dergisinde yayımlanan Leipzig grubu, orada geriye kalan Neandertal DNAsının görünmeyen birkaç parçasını bulup zenginleştirdi ve bileşenlerini detaylıca incelenebilecek hale getirdi. Ardından bu başarılarını Avrupa ve Asyadaki birkaç mağarada daha tekrarladılar.
Meyer, yaptığı açıklamada, Bu Neandertal DNAsının tam kaynağının ne olduğunu bilmiyoruz. diyor. Mağarada bir yeri kanayan, terleyen, idrar veya dışkı bırakan Neandertallerden gelmiş olabilir. Ancak, bu hücreler açığa çıktıktan sonra DNAların etrafa saçılması ve korunmuş oldukları topraktaki minerallere bağlanmış olması gerekirdi.
Meyerin projesi, antik genom çalışmalarında gerçekleşen şaşırtıcı gelişmelere bir örnek teşkil ediyor. Görünürde kalıntının bulunmadığı kazı alanlarında Neandertallerin ve diğer antik insanların varlığını tespit etmenin yanında araştırmacılar, antik popülasyonların göçlerini, bilinmeyen insan türlerini, insan hastalıklarının evrimini ve insan yaratıcılığının kökenini açığa çıkarmak için de bu teknikleri kullanıyor. Bu teknikler sayesinde geçmişimize yeni bir pencere açıldı diyebiliriz.
Tübingendeki Max Planck Enstitüsü İnsan Tarihi Biliminden Johannes Krausseye göre Bu, İskenderiyenin Büyük Kütüphanesini açığa çıkarmanın genetik eşdeğeri. Şimdi tek yapmamız gereken bulduklarımızı nasıl okuyacağımızı öğrenmek.
Antik genomların araştırılması, 20 yıl önce başladı. İlk olarak, bilim insanları, fosillerden DNAyı ayıklamak ve bu genetik materyallerin yeterli kopyalarını oluşturmak için yeni teknikler geliştirdiler. Amaç, bu genetik materyalleri çalışıp karakterize etmekti. Bu hafta, bu alanın liderleri, Cambridgeshiredaki Wellcome Genom Kampüsünde 20. yılı kutlamak ve yakınlarda gerçekleşen yeni bulguları tartışmak için toplanacak. Bu bulgular arasında, yarım milyon yıldan uzun bir süre boyunca modern insanlardan ayrı evrimleşen Neandertallerin, modern insanın Afrikadan çıkışının ardından birkaç sebeple modern insanlarla çiftleştiğini açığa çıkaran araştırma da bulunuyor.
Sibiryadaki Denisova Mağarasında bulunan bir diş ve birkaç kemik parçasından çıkarılan DNA sayesinde varlığı öğrenilen Denisovalılar üzerine yakın zamanda yapılan araştırmalar da tartışılacak konular arasında. Denisovalıların soyundan gelenler düşük oranda Denisovalı geni taşıyorlar, bu insanlar binlerce yıl önce Melanezya ve Avustralyaya yerleşti.
Güney Sibiryadaki Altay Dağlarında bulunan ve yeni bir antik insana dair kanıtların çıkarıldığı Denisova Mağarası. C: Bence Viola/PA
Londradaki Doğa Tarihi Müzesinden Prof. Chris Stringera göre: Aslında, DNA araştırmaları sayesinde, görece basit çizdiğimiz insan evrimi şemamızın yeterince detaylı olmadığını görüyoruz. Artık açıkça görülüyor ki, erken Homo sapiens de dahil olmak üzere, sandığımızdan çok daha fazla türler arası çiftleşme olmuş; dahası, yakın ve uzak geçmişte sandığımızdan çok daha fazla nüfus hareketi gerçekleşmiş.
Bir başka ilginç bulgu ise Sibiryada 45.000 yıllık Ust-Ishim Adamının bulunması. Uyluk kemiğinden alınan DNA ile bir Homo sapiens olduğu kesinleşen bu insanın modern gen havuzundan tamamen silinmiş kendine özgü bir genetik soya sahip olduğu ortaya çıktı.
Romanyanın Oase halkının da benzer bir kadere sahip olduğu görünüyor. Romanyadaki Peştera cu Oasede bulunan bir numuneden adını alan bu Homo sapiens popülasyonunun, yakın geçmişinde gerçekleşen çiftleşmelerden dolayı yüksek miktarda Neandertal DNAsına sahip olduğu ancak biyolojik kayıtta iz bırakmadan öldüğü saptandı.
Bu kayıp soy çizgilerinin tersine, 15.000 yıl önce Orta Doğuda ilk çiftçiler ortaya çıkarken, Esas Avrasyalılar olarak bilinen bir insan grubunun DNAlarını bu çiftçilerin gen havuzuna aktardığı da bilim insanları tarafından açığa çıkarıldı. Ancak, bu insanların kim olduğu bilinmiyor. Modern insan DNAsında belli belirsiz görünen genleri, bu halkın varlığına dair tek kanıt.
Gizemli, kayıp nüfusların şemalarını ortaya çıkarmaya önemli katkılarda bulunmuş araştırmacı Svante Pääbo, Neandertal genom dizimi ve Denisovalıların keşfini sağlayan araştırmaları yönetti. Alandaki diğer pek çok kişi gibi, o da ilerleme oranına şaşırıyor.
Artık, 1 milyon yıl önce yaşayan insan ve hayvanların gen dizimini açığa çıkarabileceğimizi düşünüyorum. diyor. Zaten 700.000 yaşında olan bir attan elde ettiğimiz genler var . Atın donmuş toprakta korunmasının bize yardımcı olduğunu belirtmek gerek. Ancak, 20 yıl önce bana sınırın ne olacağı sorulsaydı, 100.000 yıl geriye kadar gidebilsek şanslı olduğumuzu söylerdim.
Antik genom çalışmalarıyla elde edilen bilgiler, geçmişimizi incelenmenin çok ötesine geçiyor. Nashvilledeki Vanderbilt Üniversitesinden Tony Capra, Bu işten modern insanlar hakkında öğrenebileceğimiz çok şey var. diyor. Örneğin, modern insanların genomlarının yaklaşık % 2sinin Neandertal DNAsından oluştuğunu biliyoruz. Ancak, genomlarımızın bazı kısımları, hiç Neandertal DNAsı içermemeleriyle dikkat çekiyor. Bu da, Neandertal DNAsı içermeyen bölümlerin, türümüzün başarısı açısından çok önemli olan genleri içerdiğini gösteriyor. Genomların bu bölümlerini, Neandertallerden miras alan bireyler öldü. Bizi nasıl küresel egemenliğe getirdiklerini keşfetmek için genomun bu bölümlerine odaklandık ve bu bölümleri çalışmaya devam ediyoruz.
Bütün bunlar, gen araştırmalarının türümüzü anlamada giderek daha fazla önem kazanacağını ve antik kemikler üzerindeki araştırmaların az ilgi gören bir yan dal haline geleceğini gösteriyor. Eski DNAların varlığını ortaya çıkarmak için kolayca toprak örneklerini tarayabilecekken neden iskelet parçaları bulmak için yıllarca kazı yapılsın? Wellcome Konferansının düzenleyicilerinden biri olan Sanger Enstitüsünden Dr. Chris Tyler-Smith tarafından vurgulanan bir nokta şu: Bu konuyla ilgilenen genç bilim insanlarına önerim eski insanlara ait kemikler bulma mücadelesinden vazgeçmeleri ve bunun yerine DNAyı topraktan çıkarmanın yollarını araştırmaları olur. dedi. Bu sayede, bilimin içinde çok daha fazla olabilirsiniz.
Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, buna katılmayan pek çok bilim insanı var. Pääbo, Paleontologlar iskeletleri ve Neandertal DNAlarını içeren fosilleşmiş kemikleri ortaya çıkarmamış olsaydı, bugün Neandertal genomuna sahip olamayacaktık. diyor. Stringer, Tyler-Smith ile niye aynı fikirde olmadığını şöyle açıklıyor: Antik genom çalışmaları, geçmişimizi incelemek için kullandığımız araçlara muhteşem bir katkı. Ama antik insanların neye benzediklerini bize anlatmak için hala fiziksel kanıtlara ihtiyacımız var. Nasıl yaşadılar? Ölülerini gömdüler mi? Mağaraları boyadılar mı? Dahası elimizde DNAsı olmayan birçok insan ve insan benzeri tür var. Resmin tamamını açığa çıkarmalıyız.
The Guardian. 19 Kasım 2017
Link: https://www.theguardian.com/science/2017/nov/19/human-evolution-dna-revolution-mapping-genome
Kaynak: Arkeofili