Peyami Safa
- Meslek : Gazeteci, roman yazarı
- Doğum : 1899 - İstanbul
- Ölümü : 15 Haziran 1961 - İstanbul
- Başlıca Eserleri : Gençliğimiz, Şimşek, Sözde Kızlar, Mahşer, Bir Akşamdı, Süngülerin Gölgesinde, Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü, Canan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye, Atilla, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noralya'nın Koltuğu, Yalnızız, Biz İnsanlar.
İsmi Tevfik Fikret tarafından konulan Türk roman yazarı, gazeteci ve fikir adamı Peyami Safa İstanbul’da dünyaya geldi. Bir buçuk yaşındayken babası sürgünde bulunduğu Sivas'ta öldü ve ağabeyi İlhami ile birlikte annesi tarafından zor şartlarda yetiştirildi. İlköğ¬renimine devam ederken sağ kolunda ortaya çıkan kemik veremi yüzünden kendini çok küçük yaşta doktorların, hasta bakıcıların ve ilaç kokularının arasında buldu. 1910'da başladığı Vefa İdadisi'ni bu hastalık ve ailesinin geçim zorlukları sebebiyle bırakmak zorunda kalan Safa, babasının yakın arkadaşlarından Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'u ezberleyerek başladığı Fransızca'sını ilerIetirken edebi eserlerin yanı sıra tıp , psikoloji ve felsefe kitaplarına ilgi duydu. Tiyatro eğitimi almak için Darülbedayi imtihanlarına girdi, fakat başarılı olması¬na rağmen devam edemedi. Savaş şartlarında geçim sıkıntısı artan annesinin yükünü hafifletmek için Posta-Telgraf Nezareti'nde göreve başlatıldı. Ardından 1917'de Boğaziçi'ndeki Rehber-i İttihad Mektebi'ne muallim olarak girdi ve bir süre Düyun-ı Umumiyye İdaresi'nde çalıştı. 1918 yılında ağabeyi İlhami Safa'nın isteği üzerine öğretmenlik mesleğini bırakarak ömrü boyunca sürdüreceği yazın hayatına başladı. Fransızcadan çevirdiği Üç Kardeş isimli bir çocuk kitabını yayımladı sonra ağabey ile birlikte ''Yirminci Asır”' adlı akşam gazetesini çıkarmaya başladı. Yirminci Asır'da başlayan gazetecilik hayatı Son Telgraf, Tasvir-i Efkar, Akşam, Cumhuriyet, Tasvir, Tan, Ulus, Zafer, Milliyet, Son Havadis gibi gazetelerde sırasıyla ölümüne kadar sürdü.1934-35 yılları arasında bir buçuk yıl kadar süreyle Hafta dergisini çıkardı. Çeşitli yayın organlarında geçen hayatının yanında Türk Dil Kurumu ve Türk Ocakları'nın etkin bir üyesi de olan Peyami Safa 1950 yılında CHP listesinden Bursa milletvekili adayı oldu ama seçilemedi. Zaten sonrasında ölümüne kadar Demokrat Parti'yi destekledi.
Çocukluk ve gençlik yılları oldukça sancılı geçen yazar, yazın hayatı boyunca muhtelif mecmualarda çalıştı, bu sürede Server Bedi takma ismini de kullandı. Cingöz Recai isimli polisiye serisi bir döneme damga vurdu ve materyalist anlayışa karşı durdu. Romanlarında psikolojik tahliller, yanlış batılılaşma ve Doğu-Batı sentezi fazlaca yer edinir. Romanlarının yanı sıra, fikri eserleri, polemikleri ve gazeteciliği ile de tanınır. Türk edebiyatının etkili kalemleriyle şiddetli polemiklere girmiştir. Entellektüel yapısıyla bilinen Safa, birçok alanda eser vermesi hasebiyle ''Ansiklopedik Yazar'' olarak anıldı. Yazınsal ürün vermede Ahmet Mithat Efendi ile yarışacak sayıda eser kaleme almıştır. Safa'nın eserlerini varislerinden satın alan Ötüken Yayınevi yayımlamaktadır ve yayınevi tarafından 1974 yılında adına 'Peyami Safa Roman Yarışması' düzenlenmiştir. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu ve Fatih-Harbiye adlı eserleri günümüzde kitap listelerinde hala çok satanlar listesinde üst sıralardadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Ayazoğlu, Beşir, Peyami Safa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf.437-440
Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, YKY Cilt-2
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Zatür-rika Gazvesi
Zâtürrikā‘ ismi ve gazvenin bu isimle anılmasıyla ilgili farklı görüşler ileri sürülür. Buna göre bölgede üzerinde yama gibi kırmızı, siyah ve beyaz kısımlar olan bir dağın yer aldığı, arazisinin yamalı gibi siyahlı beyazlı göründüğü, burada Zâtürrikā‘ adlı bir ağaç bulunduğu, bu gazve sırasında sancaklara yamalar konulduğu veya askerlerin çölde yürümekten yarılan ayaklarına bez parçaları sardıkları için gazveye bu ad verildi. Necid bölgesinden Medine’ye gelen bir tüccar, Gatafânlılar’dan Enmâr, Muhârib ve Sa‘lebeoğulları’nın Medine’ye saldırmak için Nahl yakınında Sa‘d ve Şukra arasındaki Zâtürrikā‘ın çevresinde toplandığını bildirdi. Bu haber üzerine Resûl-i Ekrem düşmanın bulunduğu yere kadar gidip onlara bir baskın yapmaya karar verdi. 400 kişiden oluşan bir kuvvetle Medine’den ayrıldı. Zâtürrikā‘ Gazvesi’nin, Benî Nadîr Gazvesi’nden sonra hicretin 4. yılının Rebîülâhir veya Cemâziyelevvel ayında yahut Hayber Gazvesin’den sonra meydana geldiği de nakledilir. Hz. Peygamber etrafa gözcüler yollayarak çevrede olup bitenlerle ilgili haber alıyordu. Olay yerine yaklaştıklarında bir gece yarısı etrafı kontrol eden birlikler çevrede hiç kimseye rastlamadıklarını, fakat yeni ayak izleri gördüklerini Resûl-i Ekrem’e bildirdiler. Nihayet Resûl-i Ekrem olay mahalline vardı; ancak taraflar arasında herhangi bir çarpışma gerçekleşmedi.
-
-
Safiye Sultan
Safiye Sultan, III. Murad Han’ın nikahlı eşi ve III. Mehmed’in annesidir. Dönemin yabancı gözlemcileri Safiye Sultan hakkında zeki, akıllı, zarif, hazırcevap, gayet mağrur, basiretli, uyanık, sabırlı ve sözünün eri bir insan olduğunu tasvir etmişlerdir. 2011 yılından itibaren yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı Türk dizisinde kendisini Gözde Türker canlandırmıştır.
-
Dede Mehmet Efendi
Kendi ifadesine göre soyu Şems-i Tebrîzî’ye uzanan Mehmed Efendi’nin adını Silâhdar Mehmed Ağa Ahmed olarak yazmaktaysa da öteki çağdaş kaynaklardan adının Mehmed olduğu anlaşılır. Babasının adı Mustafa’ydı. Memleketinin ileri gelen âlimlerinden ilim tahsil eden Dede Mehmet Efendi bu arada ünlü vâiz Vanî Mehmed Efendi’ye damat oldu. Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın sadrazamlığı zamanında İstanbul’a gelen Dede Efendi burada Mimar Sinan, Merdümiye, Hasodabaşı, Hüsrev Kethüdâ, Minkarîzâde, Mihrimah, Sahn-ı Semân ve Süleymaniye medreselerinde müderrislik yaptı. 1106’da (1694-95) Edirne kadılığı pâyesiyle Galata mevleviyetine getirildi. Ertesi yıl kendisine Haremeyn pâyesi verilen Dede Mehmed Efendi, 1699 Haziranı’nda Anadolu kazaskerliği pâyesiyle İstanbul kadılığına, 1702 Nisanı’nda Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. Dede Efendi’nin bu hızlı yükselişlerinde önceleri kayınpederi ve IV. Mehmed’in hocası Vanî Mehmed Efendi’nin, II. Mustafa zamanında da bacanağı ve bu padişahın hocası olan Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi’nin büyük rolü oldu. Nitekim bir müddet sonra çıkan Edirne Vak‘ası sırasında, Feyzullah Efendi’ye olan intisabı ve aynı zamanda bu şeyhülislâmın amcazadesi olması yüzünden görevinden alındı.
-
Mehmet Zahid Kotku
Mehmet Zahid Kotku, son devir din adamlarındandır. Hocaların hocası lakabıyla da anılır. Ömer Ziyaüddin ve Mustafa Fevzi gibi zatlardan dersler alarak kendini yetiştirdi. İskenderpaşa Cemaati'nin öncüsüdür. Esad Coşan, Cevat Akşit gibi alimleri yetiştirdi. Milli Görüş'ün lideri Merhum Başbakan Necmettin Erbakan'ın yetişmesine öncü oldu.. Günümüzde talebeleri tarafından kurulmuş olan Gaye Vakfı çalışmalarını sürdürmektedir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun