Kamil Erdoğdu
Mezar Süpürme Günü
Çinliler, 4 Nisan’ı Qingming Günü olarak anar. Aslında “kutlar” da denebilir, ancak “Mezar Süpürme Günü” de denilen bu geleneksel günde ölen yakınlar, atalar anılır. Çin'in bazı bölgelerinde "Şeytan Günü" olarak da adlandırılan Qingming Günü sırasında her aile, yaşamını yitirmiş aile büyüklerine sevgi ve saygılarını göstermek için mezarlıklara gider. Mezarların üzerindeki yabani otları temizlemek ve mezarlara toprak ilave etmenin yanı sıra, mumlar yakılır, "ölülere para göndermek" amacıyla gerçek olmayan kâğıt paraları ateşe verilir ve mezarların önünde diz çökerek saygı gösterilir. Bu günün etkinlikleri bununla sınırlı değil.
“TEMİZ VE AYDIN” SEZON
Qingming Günü, adını geleneksel ay takvimine göre yılın 24 sezonundan biri olan Qingming'den aldı. Qingming sezonu, baharı simgeleyen Chunfen sezonundan sonra gelir. Qingming sezonunda hava güzel ve temiz, doğanın her köşesi hareketli olur. Bu nedenle bu sezona "temiz ve aydın" anlamını taşıyan Qingming denir.
Qingming Günü, havanın ısındığı günlere rastlar. Bu nedenle Çinliler tatilde ailece kır gezisi yapar, eve dönerken yeni filizlenen söğüt dallarıyla yapılan şapkaları başlarına takarlar. Bu geziler "Bahar Gezisi" olarak da bilinir, tarihte ise "Baharı Ziyaret" veya "Baharı Arama" diyerek adlandırılırdı. Bu dönemde insanlar kırlara gidip bahar manzarasından keyif alır.
Uçurtma uçurma, Qingming Günü'nde en sevilen etkinliklerden biridir. Eskiden insanlar, uçurtma üzerine bir hastanın durumunu yazıp veya çizip uçurduktan ve yükseklere ulaştırdıktan sonra ipi keserlerse hastalığın da uçurtmayla birlikte uçup gideceğine inanırlarmış. Zamanla uçurtma uçurmak, Qingming Günü'nün yaygın eğlencelerinden biri oldu.
EFSANEDEN GELEN GELENEK
"Soğuk yemek günü" anlamına gelen Hanshi Günü'nden kaynaklandığı düşünülen Qingming Günü'nün, Çin tarihinin ünlü isimlerinden Jiezi Tui'yi anmak için ortaya çıktığı belirtiliyor. Efsaneye göre, Jin Devleti'nin prensesi Chong'er, sürgün edilmiş. Chong'er'in en yakını ve aynı zamanda ona en çok yardım eden kişi Jiezi Tui'ymiş. Jiezi Tui, Chong'er için her şeyini feda edermiş. Hatta bir defasında Chong'er'in karnını doydurmak için, bizzat kendi bacağından bir parça kesip Chong'er'e sunmuş. Bundan çok duygulanan Chong'er "gelecekte sana mutlaka iyi bir karşılık vereceğim" diye söz vermiş. Bir süre sonra Chong'er gerçekten tahta geçmiş, ancak sözünü unutmuş.
Bazı şikayetlerden sonra Chong'er, Jiezi Tui'yi hatırlamış ve Tui'yi saraya çağırmak istemiş. Fakat Jiezi Tui kabul etmemiş. Bunun üzerine itibarının kırıldığını hisseden Chong'er, Jiezi Tui ve annesinin saklandığı dağa askerlerini göndermiş ve dağı ateşe vermelerini emretmiş. Annesine büyük saygı gösteren Jiezi Tui'nin, yangını görünce mutlaka annesini sırtına alarak saklandığı dağdan çıkacağını düşünen Chong'er, aynı zamanda alevlerin ortasında bir yol açılmasını da istemiş. Fakat 3 gün 3 gece devam eden yangın sönünceye kadar Jiezi Tui ve annesi dağdan çıkmamış. Yangın bitince Chong'er bizzat kendisi dağa çıkmış ve yanmış bir söğüt ağacına sarılmış olarak bulunan Jiezi Tui ve annesinin cesetlerini görmüş. Chong'er çok ağlamış. Bu olaydan sonra insanlar her yıl Jiezi Tui'yi anmaya başlamış.
Zamanla insanlar Qingming Günü'nden önceki güne denk gelen Hanshi Günü'nde de anma etkinlikleri yapmışlar. Jiezi Tui ve annesi yangında öldüğü için, insanlar, o günde ateş yakmaz, sadece önceden hazırladıkları haşlanmış yumurta ve diğer soğuk yemekleri yerlerdi.
Qingming Günü, 2006 yılında Çin Somut Olmayan Kültürel Miraslar Listesi’ne eklendi.
QİNGMİNG GÜNÜ YEMEKLERİ
Çin'in pek çok bayramında olduğu gibi Qingming Günü'ne özgü yemekler de bulunur. Bazı bölgelerde Qingming zamanı soğuk yemekler yeme alışkanlığı halen devam etmektedir.
Shandong eyaletinin Jimo bölgesinde yumurta ve yeşil pirinç topları yenir. Eyaletin Laiyang, Zhaoyuan ve Changdao kentlerinde yumurta ve soğuk darı pilavı yenmelidir, aksi takdirde halkın başına dolu yağacağına inanılır. Jinzhong kentinde ise Qingming Günü'nün arifesinde ateş yakmama adeti halen yaşatılmaktadır.
Çin'in pek çok yerinde Qingming zamanı atalara saygının gösterildiği ritüeller tamamlandıktan sonra bayram yemekleri yenir. Shanxi eyaletinin Jinan kenti sakinleri Qingming Günü'nde içi ceviz, hurma vb. ile doldurulmuş ve buharda pişirilmiş beyaz ekmek yerler. Bu ekmeğin üst kısmına ejder şekli verilip ortasına yumurta koyulur. Birkaç ekmekten oluşan bir porsiyona "Zifu"adı verilir. "Zi", erkek çocuk, "fu" da mutluluk anlamına gelir. Zifu, tüm ailenin birlik içinde mutlu olduğunu simgeler. Mezar ziyaretinde bu tabak atalara sunulur ve mezar temizlendikten sonra yapılan yemekler ailece yenir.
Shanghai'daki Qingming geleneği ise yeşil pirinç topları yemektir. Pirinç topları, erişte otunun kaynatılıp yapışkan pirince eklenmesiyle hazırlanır. Erişte otu sayesinde pirinç yeşil rengini alır. Daha sonra yapışkan pirinç küçük toplar haline getirilir ve bu topların içi tatlı kırmızı fasulye ya da Çin hurması ezmesi ile doldurulur. Yeşil pirinç topları, Qingming Günü tüketilen en geleneksel yemektir.