Eski Çağ yazarları, zamanın en ihtişamlı yedi yapıtını sıralamışlardır ve bu yapıtlara “Dünya’nın Yedi Harikası” adını koymuşlardır.
Ki bu yapıtların ikisi, kaçırılana dek Anadolu’daydı. Bu yapıtlara Anadolu, ev sahipliği yapmıştı.
Artemisia Mausoleionu
Artemisia’nın Bodrum’da, kocası Kayra Satrapı Mausolos için yaptırdığı anıtmezarı, Piskopos Eustathios, Homeros yorumunda, “harika” olarak tanımlamıştır.
Rivayete göre, Artemisia, İ.Ö. 352. yüzyılda ölünce ve bunun üzerine, anıtmezarın yapımının yarım kalma olasılığı belirince, zamanın tüm sanatçıları, paralarını almaksızın, birbirleriyle yarışarak, Mausoleionu tamamlamışlardır.
Mausoleion kelimesi, günümüzde, Batı dillerine de geçmiştir ve tüm anıtmezarları ifade etmektedir.
Ne var ki; 1,500 yıl süresince, tüm ihtişamıyla ayakta kalmayı başaran anıtmezarın yüzyıllar sonraki yıkıntıları arasındaki kimi kabartmaları, İngiliz Elçisi Lord Stratford, Osmanlı hükümetinden aldığı izinle, ülkesine götürmüştür.
1857 yılında, yaptığı kazıda, kaidenin en alt bölümündeki taşları bulan Sir Charles Thomas Newton da ele geçirdiği buluntuları, ülkesine götürmüştür.
Bunun neticesinde, British Müzesi’nde, bugün, Artemisia Mausoleionu’nun tepesindeki heykelin parçası olduğu düşünülen üç metre yüksekliğinde bir figür yer alır. Ki; bu figür, anıtmezarı canlandırır.
Mausoleion’un asıl yerinde ise, büyük bir çukur vardır.
Bodrum Müzesi’nde ise, sadece bir tane kabartmalı levha vardır.
Artemis Tapınağı
Artemis Tapınağı’nı Lidya Kralı Kroisos, İ.Ö. 560-İ.Ö. 550. yüzyıllar arasında yaptırmıştır.
Tapınağı, İ.Ö. 356. yüzyılda, Herostratus adında bir deli yakmıştır.
Bunun üzerine, İ.Ö. 334 – İ.Ö. 250. yüzyıllar arasında, yeni tapınak, eskisinin temelleri üzerine inşa edilmiştir.
Gerçi, 55,10 m X 115 m büyüklüğüyle, zamanın tapınakları içerisinde, en büyük, en ihtişamlı tapınak olmuştur.
Tamamen mermerden yapılan bu tapınak, heykelcilik ürünleriyle de insanları etkilemiştir.
Ne var ki; İ.S. 262. yüzyılda, istilacı Gotlar tarafından yıkılarak yağmalanan tapınak, bir daha asla onarılamamıştır.
1869 – 1874 yılları arasında, British Müzesi adına Wood, Ephesos’ta, arkeoloji kazıları sonucunda, ilk tapınağı ortaya çıkarmıştır.
Hogarth da British Müzesi adına 1904 – 1905 yılları arasında, Ephesos’ta, arkeoloji araştırmaları yapmıştır.
Kısaca, Anadolu’da, Artemisia Tapınağı’ndan bugün geriye pek az şey kalmıştır.
British Müzesi’nde ise, tapınağa ve özellikle de tapınağın işlemeli sütunlarına ait birçok parça sergilenir.
Selçuk Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen de ne yazık ki; Artemisia Heykeli’nin kopyalarından birisidir. Gerçeği değildir.
Anadolu’nun ilk çağdan beri tüm medeniyetlere ev sahipliği yaptığını ve ev sahipliği yaptığı her medeniyetin kendine has eserlere sahip olduğunu belirten Akdeniz Balkan Türkleri Federasyonu Başkan Yardımcısı Selçuk Kurtsatar, maalesef yönetimsel zaaflar neticesinde, Anadolu’nun dünya harikası birçok esere sahip çıkamadığına, birçok dünya mirasına ev sahipliği yapamadığına dair serzenişte bulunmuştur.
Bu bağlamda, Kurtsatar, turizm manasında, çok büyük bir ekonomik getiriyi kaybettiğimizden yakınmıştır:
“Bizden önceki ve bizden sonraki kuşaklara mimari yapıtlar konusunda, birer ders niteliğinde olacak tüm bu eserleri gerekli şekilde koruyamayarak, dünyaya çok farklı mimari yapıtlar kazandırma şansını kaybettik.”