Genç Ciltler
12-18 yaş arası her ırktan pek çok insan beyaz noktalar, siyah noktalar ya da sivilceler gibi hafif cilt bozukluklarından muzdarip. Diğerleri için ise bu durum daha ciddi ve rahatsız edici hale geliyor. Gerçekten de ergenlik çağının ortalarında olan gençlerin %40’ında onları bir güzellik uzmanı ya da dermatologa danışmak zorunda bırakacak kadar ciddi akne problemleri var.
Akne genellikle 5-10 yıl kadar sürer ama 20’li yaşların sonuna ve 30’lu yaşlara kadar gitmez. Bazı insanlarda ise 40lı yaşlarda ilk kez akne görülür.
Akne genç kadınları ve genç erkekleri aynı oranda etkiler fakat genç erkeklerde aknenin daha ciddi ve uzun süreli biçimlerde görülme olasılığı daha fazladır.
Genç kadınlarda ise vücutlarındaki hormonsal değişikliklerden doğan (adet döngüsüyle bağlantılı olarak) ve kozmetik ürünlerden kaynaklanan periyodik aknelerin görülme eğilimi vardır.
Akne lezyonları çoğunlukla yüzde olur fakat boyun, göğüs, sırt, omuz, üst kol ve bacaklarda da görülebilir. Aknenin insanlar üzerinde yarattığı psikolojik etki ise depresiflik ve kendine güven eksikliği olabilir.
Akne terimi, beyaz nokta, siyah nokta, hatta kendini kist ya da nodül olarak da gösterebilen daha ciddi enfeksiyonlarla sonuçlanan tıkalı gözenekler için kullanılır.
Aknenin sebepleri
5 önemli faktör vardır:
1. Genetik yatkınlık
2. Aşırı sebum tüketimi (sebore)
3. Foliküler keratinli tabaka bozukluğu
4. Androjenler
5. Bakteri ya da enfeksiyon
Eğer anne-babanın ikisi de ergenliklerinde akne geçirmişlerse, çocuğun da ergenliğinde akne görülmesi ihtimali %60’tır.
Sebum akne gelişiminde büyük bir rol oynar. Sebum bezleri, hormonlar ile testis, yumurtalık fonksiyonları ve periferik androjenlerin uyarıcı etkileriyle harekete geçer.
Çeşitli akne durumlarını tanımlamakta kullanılan bazı terimleri açıklamak istiyorum.
Akne lezyonları – hastalık veya yaralanmayla ciltte oluşan fiziksel değişikliklerdir. Akne durumunda lezyon sebum bezlerindeki bir enfeksiyondan oluşur, haricidir. (sebum bezi: deride yağ üreten bezler)
Akne lezyonları komedonlardan (beyaz ve siyah noktalar) nodül ve kistlere kadar değişkenlik gösterir.
Komedonlar – (iltihaplı değildirler) ölü hücreler, küçük tüyler, bakteriler ve sebum (yağ) ile tıkanmış kıl kökleridir. Bu sebum genellikle enfekte olmuştur. Komedon cilt yüzeyinde açık olduğunda havayla temas eder, oksitlenir ve siyaha döner. Beyaz komedonlar “kapalıdır” ve havayla temas etmezler. Ciltte hafif şişkinlik halinde görülürler. Bu komedonlar asla sıkılmamalıdır, çünkü streptokok ve diğer bakterilerden enfeksiyon kapabilirler. Genellikle içindeki maddeleri cilt yüzeyine bırakıp düzelirler. Sıkıldıklarında ise iltihaplı akneye dönüşebilirler.
Papüller – cilt yüzeyindeki küçük, katı lezyonlardır (şişlik). Sert yüzeyleri vardır. Akne sürecine yönelik bir lokal hücre reaksiyonundan oluşurlar. Kıl kökü duvarında bir boşluk varsa beyaz hücreler buraya girer ve gözenek iltihaplanır.
Püstüller – ölü deri hücreleri, beyaz kan hücreleri ve bakteri bileşiminden oluşan kubbe biçimindeki lezyonlardır. Bunlar genellikle deride iz bırakmadan yok olurlar. Beyaz kan hücreleri deri yüzeyine gittiğinde papüllerden birkaç gün s
onra oluşurlar.
Kistik akne – içinde beyaz kan hücreleri, ölü hücreler ve bakteriler içeren yarı-sıvı ya da sıvı bulunan, keseye benzeyen lezyonlardır. Püstülden daha büyüktür ve genellikle iltihaplıdırlar, derinin altına kadar uzanır, çok acı verebilir ve iz bırakabilirler. Bazen doku yaralanması sonucu ciddi izler bırakan nodüllerle bir arada bulunurlar. Dermatolog tedavisi gereklidir.
Nodüller – kıl kökleri kırılıp büyük, iltihaplı bir şişliğe sebep olduğunda oluşur. Cerahatli lezyonlara da sebep olabilirler.
Milia – ölü deri hücreleri deri yüzeyindeki küçük keseciklerde tıkalı kaldığında oluşan küçük şişliklerdir. Bir güzellik uzmanına yapılan düzenli ziyaretlerle tedavi edilebilirler. Diyagram, bu yazıda kullanılan belli terimleri anlamanızı ve aknenin nerede oluştuğunu görmenizi sağlayacak deri kesitini gösterir.
Akne tedavisi
Genel:
* Kendi kendine iyileşme ancak hafif akne vulgarislerde beklenebilir.
* Çikolata, fındık vs. tüketiminin sebum üretiminde ya da komedon oluşumunda bir etkisi yoktur.
* Akne durumunda, aktif tedavinin daha etkili olabilmesi için derinlemesine cilt temizliği gereklidir.
* Mineral yağlı, parabenli, renklendiricili ve kokulu ürünlerden kaçınılmalıdır.
* Sadece ciltle uyumlu veya cilde özdeş ürünler tavsiye edilir.
* Belli meyve ve çiğ sebzelerin suyu bütün sistemde temizleyici bir etkiye sahip olabilir.
* Derinlemesine temizlik için düzenli olarak profesyonel bir güzellik uzmanına gidilmesi tavsiye edilir.
* Evde yapılan bakım rutinleri her gün tekrar edilmelidir.
* Güzellik uzmanının tavsiyeleri izlenmelidir.
* Ciddi durumlarda dermatologa gidilmesi önerilir.
Ciddi durumlarda genellikle önerilen ilaçlar:
* Antibiyotikler
* İsotretinoin (Roaccutan)
* Oral hormon tedavisi (Diane 35 gibi)
* Retinoid, İsotretinoin, Adapalen, Benzoyl peroksit gibi topikal ürünler