BMGK DESTEĞİYLE EYLÜL SONRASINDA BAŞLAMASI BEKLENEN ANCAK ÇIKMAZA GİREN ASKERİ MÜDAHALEYE FRANSA'NIN SÜRPRİZ HAREKATI HIZ KAZANDIRIYOR SURİYE KONUSUNDA ADIM ATAMAYAN BM GÜVENLİK KONSEYİ, MALİ'DE "RADİKAL DİNCİLER"E ASKERİ MÜDAHALE İÇİNSE SEFERBER OLDU Ankara, 14 Ocak 13 (T.A.K.): Fransa, eski sömürgesi Mali'de kuzeydeki isyancılara karşı sürpriz biçimde başlattığı hava saldırılarını sürdürürken, ABD ve Avrupa ülkelerinin de desteğini arkasına aldı. Fransa, Afrika ülkelerinin yapacağı askeri harekatın hızlandırılmasına çalışırken, Mali hükümeti ile isyancı gruplar arasında soruna siyasi çözüm bulunması için devam eden müzakereler de operasyon nedeniyle belirsizliğe gidi.
Afrika'nın en büyük ülkelerinden Mali'de, Kuzey bölgesi, Ocak 2012'de merkezi hükümetin kontrolünden çıkmaya başladı. Libya'da Muammer Kaddafi'ye paralı asker olarak hizmet veren yaklaşık 3 bin kadar Tuareg, savaşın sonunun görünmesi ve bir iddiaya göre de bazı Batı ülkelerince ikna edilmeleri sonucu Libya'yı terk etmişti. Mali'nin kuzeyindeki topraklarına dönen Tuaregler, Mali ordusunu çok kısa sürede bazı bölgelerden çıkardı. Ardından Azavad Ulusal Kurtuluş Hareketi olarak bağımsızlıklarını ilan ettiler.
Kuzeydeki durum, Mali ordusunda Yüzbaşı Sanago cuntasının, sivil yönetimi kuzeydeki duruma sessiz kalmakla suçlayarak Mart 2012'de darbe yapmasıyla daha da kötüleşti. Bu sefer kuzeydeki Ensaruddin, Tevhid ve Cihad Hareketi, Mağrib El-Kaidesi grupları daha da büyük bölgeleri ele geçirdiler. Neticede, ülkenin yaklaşık üçte ikisi, bir diğer ifadeyle Türkiye büyüklüğünde bir toprak parçası Mali merkezi yönetiminin kontrolünden çıkmış oldu.
Bir anlamda, Libya'da Kaddafi'nin devrilmesinin faturası Mali'ye çıkmış oldu.
''RADİKALİZM'' TEHDİDİ BMGK'YI BİRLEŞTİRDİ
Seküler eğilimli Azavad Ulusal Kurtuluş Hareketi'nin Ensaruddin tarafından devre dışı bırakılması ve Mali'de dini inançlara dayalı yönetim kurmak isteyen hareketlerin giderek güç kazanması, Fransa başta olmak üzere Batı ülkelerinde ve bazı bölge ülkelerinde tepkiyle karşılandı. ''Avrupa'nın Mali'de terörist bir devletin ortaya çıkmasına izin veremeyeceğine'' vurgu yapan Fransa, Mart 2012'den itibaren Mali'de ''terörist'', ''radikal'' ya da ''radikal dinci'' olarak adlandırdığı gruplara askeri müdahalede bulunma niyetini dillendirmeye başladı. Nitekim ilerleyen aylarda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) sürece arzu ettiği şekilde müdahil olmasını başardı.
Mali'de darbe sonrası, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu'nun (ECOWAS) baskısıyla kurulan geçici yönetim, ECOWAS'tan kuzeydeki silahlı hareketlere karşı yardım istedi. ECOWAS bunu kabul etti ancak BMGK'dan müdahale için yetkilendirilmesini ve desteklenmesini istedi. Bunun üzerine Fransa'nın öncülüğünde BMGK 12 Ekim 2012'de, Mali'nin kuzeyine ECOWAS ve Afrika Birliği öncülüğünde bir uluslararası askeri gücün müdahalesinin yolunu açan ve öncelikle bunun detaylı bir planlanının yapılmasını isteyen bir karar aldı. Ancak ECOWAS ve Afrika Birliği, BMGK'ya oldukça yetersiz bir harekat planı sundu. ABD ve BM Genel Sekreteri başta olmak üzere hemen herkesten harekatla ilgili tereddütler yükseldi. Yine de, Fransa'nın çabalarıyla BMGK 20 Aralık 2012'de, Afrikalıların öncülüğünde uluslararası Mali destek misyonunun (AFISMA) konuşlandırılmasına karar verdi. ECOWAS'ın öncülüğünde kurulacak gücün 3 bin 500 civarında askerin olması öngörülüyor.
MÜDAHALE PLANININ YETERSİZ KALMASI FRANSA'YI TELAŞLANDIRDI
Mali'de uzun yağış döneminin neden olabileceği olumsuzluklar nedeniyle, müdahalenin bu yıl Nisan ayından önce tamamlanması ya da Eylül ayının ertesine bırakılması tartışılageldi. Ancak isyancı gruplarla arabuluculuk görüşmelerinin sürdüğü bir dönemde, 8 Ocak'ta Mali ordusunun kuzeydeki gruplara, özellikle Tevhid ve Cihad Hareketi'ni hedef alan bir saldırı başlatması olayları hızlandırdı.
Mali ordusunun saldırısı başarısız olurken başkent Bamako'nun 700 kilometre kuzeydoğusundaki 50 bin nüfuslu Kona da isyancıların eline geçti.
Bunun üzerine BMGK ertesi gün ortak açıklama yaparak terör gruplarına karşı Mali güvenlik güçlerine destek verilmesi çağrısını yineledi ve AFISMA'nın Mali'de bir an evvel konuşlandırılmasını talep etti.
BMGK çağrısının ertesi günü, 12 Ocak'ta Fransız savaş uçakları, isyancıların başta Kona'daki güçleri olmak üzere birçok noktadaki birliklerini vurmaya başladı. ABD, İngiltere ve bazı Avrupa Birliği ülkeleri de Fransa'nın harekatına lojistik, haberleşme ve ulaştırma imkanlarıyla destek veriyor.
Daha önce sadece kuzeydeki askeri müdahaleye sadece lojistik destek vereceğini açıklayan Fransa'nın herkesten önce doğrudan askeri müdahalede bulunması, Kaddafi rejimine karşı da aynı aceleciliği göstermesini akla getirdi.
Fransa'nın müdahalesi, Afrika ülkelerinin doğru dürüst bir planlama yaparak uygulamaya geçiremedikleri ortak askeri gücün (AFISMA) daha hızlı organize edilmesini ve konuşlandırılmasını sağlayacak bir gelişme olarak görülüyor.
Fransa'nın beklenmeyen hamlesi, çıkmaza girmiş gibi görünen Afrikalı ülkelerin müdahalesine de cesaret verecek. Fransa bir anlamda fitili ateşlemiş oluyor.
Nitekim ECOWAS da Fransa'nın harekata başladığı gün, bugün itibarıyla AFISMA kapsamında Mali'nin başkenti Bamako'ya ilk askerlerin sevkıyatına başlanacağını duyurdu. Nijer, Nijerya, Togo ve Burkina Faso'nun bir grup askeri bugünden itibaren Bamako'ya göndermesi bekleniyor.
Son gelişmeler, harekatın mevsim yağışlarının başlayacağı Nisan ayından önce yapılması ve sonuç alınması için tüm imkanların devreye sokulacağına işaret ediyor. Ancak askeri analistler bunun kolay olmadığı, harekat hazırlıklarının tamamlanması için vakte ihtiyaç olduğu görüşünde.
MÜDAHALENİN SONUÇLARI KONUSUNDA GÖRÜŞLER FARKLI
Mali'nin kuzeyine yapılacak askeri müdahalenin sonuçları konusunda farklı görüşler mevcut.
Mali'ye komşu ülkeler bir taraftan kuzeydeki silahlı hareketlerin etkisiz hale getirilmesini isterken diğer taraftan da askeri müdahaleyle dağıtılan bu grupların kendi sınırları içine girmesinden ve kendi topraklarında istikrarsızlık yaratmalarından endişe ediyor. Özellikle, uzun yıllar iç sorunlarıyla uğraşan ve bölgenin en güçlü ordusuna sahip olan Cezayir yönetimi, Fransa'nın tüm baskılarına rağmen Mali'ye yapılacak müdahaleye doğrudan katılmayı halen kabul etmedi. Kuzeydeki grupların yerlerinde kalacakları, Mali merkezi yönetimiyle uzlaşarak sistemle bütünleşecekleri bir siyasi çözümü Cezayir'le birlikte Çad ve Moritanya'nın da daha akılcı bulduğu bildiriliyor.
Buna karşın; Nijerya, Nijer ve Burkina Faso gibi kuzeydeki müdahaleye bizzat katılmaya hazır olan ülkeler de var.
SİYASİ ÇÖZÜM ŞANSI TÜKENDİ Mİ?
BMGK destekli askeri müdahale uzun süredir gündemde olsa ve hazırlıkları sürse de, Ekim 2012'deki BMGK kararından sonra Ensaruddin ve etkisi oldukça azalan Azawad Ulusal Kurtuluş Hareketi'nin katılımıyla ECOWAS adına Burkina Faso'nun öncülüğünde müzakereler başlamıştı. Fransa'nın da yakından izlediği görüşmelerde, en güçlü grup olan Ensaruddin'e kendini Tevhit ve Cihat Hareketi ile Mağrib El-Kaidesi'nden ayırması telkin ediliyor. ECOWAS ve Fransa, söz konusu iki grubun müzakerelere dahil olmasını istemedi. Hatta Uluslararası Kriz Grubu uzmanlarına göre, Azawad hareketi Fransa'nın muhatap almak istediği tek grup. Fransa, "teröre karşı savaş" adını verdiği süreçte Azawad grubunu potansiyel ortak olarak görüyor.
Rakip gruplarca zayıflatılması ve askeri müdahalenin yaklaşmasıyla birlikte Azawad grubu Batı ülkelerine ve komşu ülkelere işbirliği çağrısı yapmaya başladı. Ancak bu hareketin etkisi oldukça azalmış durumda.
Dolayısıyla müzakere stratejisi, Ensaruddin'i diğer gruplardan ayırarak Tevhit ve Cihat Hareketi ile Mağrib El-Kaidesi'ni kolaylıkla dağıtabilmeye odaklanıyor. Son haberler ise, Ensaruddin'in de Fransa'nın harekatının ardından diğer gruplarla ortak mücadeleye girdiği yönünde.
Mali hükümetinin Burkina Faso'da 21 Ocak'ta isyancı gruplarla yapması beklenen görüşmelerin durumu ise şimdilik belirsiz.
BMGK her ne kadar Mali'deki gruplara karşı askeri müdahale yetkisi çıkarmış olsa da, tüm kararlarında, siyasi çözüm yollarına vurgu yapmıştı.
CUNTANIN GELECEĞİ VE PLANLARI
Mali'deki müdahale kuzeydeki gruplar kadar Yüzbaşı Sanago cuntasını da düşündürüyor. Sanogo, yabancı askeri güçlerin Bamako'ya konuşlanmaksızın doğrudan Kuzey Mali'ye müdahale etmesinden ve müdahalenin daha çok hava desteğiyle sınırlı olmasından yana oldu. Çünkü cunta lideri, müdahale sırasında yönetimden uzaklaştırılmaktan korkuyor. Sanago geçiş yönetimini halen baskı altında tutuyor. Geçen ay ülkeden ayrılma girişimde bulunan Mali Başbakanı Cheick Modibo Diarra tutuklanmış ve hemen ardından istifa ettiği duyurulmuştu. Diarra göreve getirildikten bir süre sonra dış müdahale konusunda cunta ile farklı söylemler kullanmaya başlamıştı.
Cunta üzerinde yönetimi sivillere devretme baskısının giderek artması bekleniyor. Nitekim ABD, Fransa'nın girişimlerine tereddütle yaklaşırken, askeri müdahaleden önce Mali'de seçimlere gidilmesini ve sivillerin güçlendirilmesinde ısrarcı olmuştu ve bu vurguyu halen her fırsatta yapıyor.
Cunta'nın baskılara ve kendini bekleyen sonuçlara ne şekilde cevap vermeyi planladığı, kuzeydeki müdahalenin seyri ve sonuçları açısından önemli bir etken olacak.
(AA/FEZ/ŞEB)
Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.