Doğu Avrupa bir coğrafi bölge değildir. Bu endişe ve endişe koleksiyonudur. Soğuk Savaş sırasında bunlar Sovyet imparatorluğunun köleleştirilmiş ülkeleriydi. Bazıları "Doğu" etiketini küçümsemiş (Çekoslovak başkenti Prag, Helsinki, Viyana ve Atina gibi bu "batı" başkentlerinin yüzlerce kilometre batısında yer almaktadır). Bazıları Batı’nın Yalta’daki batısını Doğu Avrupa’ya geri vermeyi kabul ettikten sonra aldatıldığını ve Macaristan ve Çekoslovakya’da Sovyet birliklerinin işgalini engelleyecek hiçbir şey yapmadığını hissediyordu.
Berlin Duvarı yıkıldığında alarmlar değişti. “Yeni Avrupa” ne kadar çabuk “eski Avrupa” ya entegre olabilir? Orada demokrasi kök salacak mı, kapitalizm tam güçte mi çalışacak? Eski Sovyet bloğu ülkeleri kıtanın daha şanslı yarısını yakalayacak mı?
Finansal krizden sonra, bu kaygılar ve kaderin insafına bırakılma korkusu biraz azaldı. İlk olarak, “doğu” dan “geçiş ekonomileri” nin fırtınayı oldukça iyi çektiği anlaşıldı. Bunların en büyüğü - Polonya - hiç durgunluk olmayan tek AB ülkesiydi. İkincisi, en ciddi sorunların diğer ülkeleri tehdit ettiği ortaya çıktı: İrlanda, İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Kıbrıs.
Ama şimdi yeni alarmlar var. Bu, Ukrayna’daki Rus topraklarına el koyulmasından ve bu devralmaların gösterdiği Batı’nın zayıflıklarından kaynaklanan Batı’nın yeni bir ihanet duygusundan kaynaklanan açık bir korku. En fazla risk altındaki ülkelerin gözünde NATO ve AB dayanışmasının eski inancı en ciddi teste alındı. Birisi gizlice bölgesel güvenlik sorunları ve Rus tehdidini caydırmak için anlaşmalar hakkında yeni ilişkiler hakkında düşünüyor. NATO üyesi olmayan İsveç ve Finlandiya'yı da içeren Nordefco İskandinav savunma işbirliği örgütü ağırlık kazanıyor. Baltık ülkeleri ve Polonya tarafından yakından izleniyor ve bu organizasyon Amerika ve İngiltere'nin desteğini alıyor. Aksine, Rusya buna büyük bir hoşnutsuzlukla bakıyor. Resmi Kremlin haber ajansı RIA tarafından yayınlanan son bir yorumda haber”, NATO’nun İsveç ve Finlandiya ile bağını kurduğu devletler, dikkatli bir şekilde planlanmış“ batı Rusya’daki tüm sınırların askeri ablukalarının ”bir parçası.
Yeni bölgesel düzenlemeler NATO içinde belirsiz bir biçimde algılanıyor, çünkü mevcut sistemin eksikliklerinin bir ipucu. Türkiye, Kuzey Atlantik İttifakı'nın ülkeye girmeyen ülkelerle işbirliğine itiraz ettiğini ve bunun NATO ile İsrail arasındaki etkileşimin emsalini oluşturacağından korkuyor. Bu, NATO’nun bu savunmasız üyesi olan İzlanda’nın hava sahasında devriye gezmek için İsveç ve Finlandiya’dan savaş uçaklarını çekme girişimleri gibi deneyler yapmayı zorlaştırıyor. Yeni anlaşmalar ve etkinlikler en iyi şekilde NATO’nun eki olarak sunulabilir, ancak bunlara katılan ülkeler uygulamanın rolü için hazırlanabileceklerini derinden anlarlar ve en kötüsü de bunun yerine.
Baltık ve Karadeniz arasında bulunan bu bölge ülkeleri hiçbir zaman Rusya konusunda iyimser olmadılar. Yeltsin'in 1990'lerinde bile, Kremlin görünüşte Amerika Birleşik Devletleri ve Batı Avrupa'nın bir arkadaşı ve ortağıyken, bu ülkeler çok endişeliydi. Rusya'nın boru hatlarını bir himaye sistemi oluşturmak ve baskı uygulamak için kullandığından endişeleniyorlardı. Rus diplomasisinin ince ve bazen çok ince numaralarını belirlemediklerini belirtti. Her yerde ne kadar Rus casusu olduğunu, aktif ve çok etkili olduğunu fark ettiler.
Batılı ülkeler genellikle doğuya bakıyor ve endişelerini görmezden geliyorlardı. Rusya, Sovyetler Birliği tarafından temsil edilen tehdidi temsil etmemektedir. Brüksel, Londra, Paris, Berlin ve Washington’da dediler. Her şeyin farklı olduğunu iddia etmek aptalcaydı. Batı, Doğu Avrupalıların, özellikle Estonyalıların, Letonyalıların, Litvanyalıların, Polonyalıların ve Çeklerin, tarihsel deneyimlerinden dolayı acı çektiğine ve alarmlara eğilimli olduğuna inanıyordu.
Bu tutum Putin döneminde de korunmuştur. Avrupa'nın toprak savunması, tartışması yasaklanan bir soru haline geldi. Dahası, tartışması kariyerine son verebilir. Rusya’nın temsil etmediği ve herhangi bir tehlike oluşturmayacağı genel kabul gören bir fikir kristalleşti. Bürokrasinin herhangi bir temsilcisi, özellikle dış politika, güvenlik, istihbarat ve ordu alanlarından, aksi takdirde düşünürse ağzını kapalı tutması daha iyi oldu. Rusya giderek daha özerk ve düşmanca bir ülkeye dönüşmeye başladığında bile, Batı politikasına devam etti. Vladimir Putin açıkça karşı karşıya geldiğinde, NATO ve AB her şeyin yolunda gittiği konusunda ısrar etmeye devam etti ve Rus hırs ve alaycılığının cevabı diyalog ve entegrasyon olmalı, yüzleşme ve korkutma değil.
Amerikalı politika yapıcılar, Polonya ve Çek Cumhuriyeti’nde algılanan İran tehdidine karşı planlanan füze savunma hedeflerinin ABD’nin bölgeye olan sadakatinin bir sembolü olarak son derece önemli olduğunu fark etmediler. Obama yönetimi bu planları iptal ettiğinde, garip bir şekilde ve aniden, Polonya'nın 1939'taki Sovyet istilasının yıldönümünde, aniden, Rusya ile ilişkilerin sıfırlanmasının ABD ile ilgili güvenceyi güvence altına almak için büyük bir güvence altına alınması gerektiği anlaşılmıyordu . Ve o zamandan beri anlamadı.
Doğu Avrupa’yı görmezden gelmek, sadece dar bir taktiksel anlamda bir hataydı (müttefikler bilinçsizce muamele görürlerse, sizin için kan dökmek ve gelecekte sizin için maliyet ödemek istemezler). Aynı zamanda bir hataydı çünkü Amerika onlardan bir şeyler öğrenebilirdi. Şimdi, Batılı politikacılar, Rusları diğerlerinden daha iyi tanıyan panikli Doğu Avrupalıların bu zamanlar boyunca kesinlikle haklı olduklarını kabul etmekte isteksizler. Rusya, askeri harcamalarını keskin bir şekilde artırdı; bu, on yıl içinde neredeyse gerçek anlamda iki katına çıkması gerekiyor. Rus ekonomisi, yozlaşmasına, darboğazlarına ve ham maddelerle sınırlı zayıf bir tabanına rağmen, şaşırtıcı derecede istikrarlı ve dayanıklı olduğunu göstermiştir. Rusya, Batı'da müttefikler ve nüfuzlar satın alıyor ve aynı zamanda kendisine karşı ciddi yaptırımlar getirmenin zorlaştığı bağımlılık gelişimini de destekliyor.
Batı için bir baş ağrısı oldu. Ve Doğu Avrupalılar için, bu bir kabusa dönüştü - sonuçta, Rusya onlar için yakın bir komşudur ve sandıkları gibi, onların varlığına yönelik bir tehdit. Bu saflarda birincisi Polonyalılar ve Estonyalılar - Avrupa'da bir tür yeni şahinler. İttifakın gerektirdiği şekilde GSYİH’nın yüzde ikisini savunmalarına harcayan az sayıda NATO üyesi ülkeden biri. Ciddi bir askeri potansiyele sahipler: Polonya bölgedeki en büyük ordusuna, Estonya ise siber güvenlik ve istihbarat alanında en gelişmiş özelliklere sahip.
Estonya Cumhurbaşkanı Toomas Hendrik Ilves ve Polonya Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski tarafından açıkça formüle edilen Putin rejiminin niyetleri ve planları ile ilgili en koyu analitik değerlendirmeleri var. Baskı ve saldırganlık kısır bir döngü oluşturur. Putin, kamuoyunu rejimindeki başarısızlıklardan ve başarısızlıklardan, insanlara modern devlet hizmetleri sağlamadaki yetersizliğinden, düzgün bir altyapı ve istikrarlı bir büyüme gerçekleştirerek yurtdışında maceracı bir politika izliyor. Hem Sovyetler Birliği'nin çöküşünden hem de bundan sonra Batı'nın davranışlarından kaynaklanan köklü bir adaletsizlik duygusuyla hareket ediyor. AB ve NATO’daki zayıflıkları hissediyor ve kendilerine asgari maliyetle yararlanabileceklerini biliyor.
Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü ele geçirmek beklenmedik bir şekilde kolay ve basitti. Batı, bu eylemlerin uluslararası hukuku ve uluslararası insan hakları standartlarını açıkça ihlal etmesine rağmen, Kırım’ın eklenmesiyle anlaştı. Dini özgürlükler, Kırım Tatarlarının hakları ve 1991'tan sonra Avrupa güvenlik sisteminin diğer kutsal prensipleri paramparça edildi. Batı'nın tepkisinde çok güzel jestler vardı, ancak esasa dair çok az hareket vardı. Kremlin, Batı’nın ciddi ekonomik kayıplar yaşamaya hazır olmadığını, yani Rusya’nın savunma emirlerini iptal etmekten (Fransa bunun için iki savaş gemisi inşa ediyor) veya Rus şirketlerinin Londra’daki uluslararası sermaye piyasalarına erişiminden mahrum kalmasından dolayı bir ders aldı. ve New York.
Polonya ve Estonya ile birlikte diğer ülkeler için de korkutucu bir ders oldu. Letonyalılar ve Litvanyalılar tarihsel ilhak, sınır dışı etme ve baskı anıları. Ancak, yetkilileri Tallinn ve Varşova'dan çok daha zayıftı. Letonya ve Litvanya, GSYİH'nın sadece yüzde birini savunmaya harcıyor. Ekonomileri, siyaset gibi, Estonyalılardan daha zayıftır. Her iki ülkedeki medya yoğun Rus baskısı altında. Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra bu ülkede kalan 400 Sovyet dönemi göçmeni olan Letonya vatandaşı olmayanlar, en iyi şekilde yeni evlerine kayıtsız kalırlar ve en kötü, hoşnutsuzluk ve rahatsızlık duyarlar. Bu Kremlin'e bir bilgi savaşı yürütmek ve provokasyonları yürütmek için bir ton fırsat verir. (Estonya'da çok az vatandaş olmayan insan vardır).
Litvanya'da başka bir sorun var: Kremlin yanlısı küçük bir Rus popülasyonuyla küçük bir ittifak içine giren hoşnutsuz ve yabancı bir Polonya azınlığı. Litvanya'daki milliyetçi söylem yazarları, yerel Polonyalılara, ulusal gelenekleri ve kültürü geri döndürmek isteyen, zorla bile olsa, kaba olmayan Litvanyalılar olarak görürler. Doğal olarak, birçok Polonyalılar bundan pek hoşlanmaz.
Polonya ve Litvanya için ek bir güvenlik açığı, Kaliningrad yerleşim bölgesi - yani yalnızca militarize edilmiş bir Rusya bölgesi (eski Doğu Prusya'nın bir parçası) tarafından yaratıldı. Askeri stratejistler, Kaliningrad Bölgesi ve Beyaz Rusya topraklarının ortak bir operasyonunun sonucu olarak (Rusya ile yakın askeri ittifak içerisinde) küçük bir 100 kilometrelik Polonya-Litvanya sınırının kolayca kesilebileceğinden endişe duyuyor. Bu durumda, Baltık ülkeleri NATO müttefiklerinden kesilecek. Daha da kötüsü, Polonya için pahalı olabilir. Mevcut NATO planları, bir kriz durumunda Polonya'nın Baltık devletlerini güçlendirip destekleyeceğini ve Polonya'nın diğer NATO ülkeleri tarafından güçlendirilip desteklenmesini öngörüyor. Şimdi Polonya hala böyle bir yardımın geleceğine inanıyor.
Daha güneyde hareket ederseniz, resim daha da karanlık olur. Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Macaristan'ın liderleri Polonyalı ve Baltık meslektaşlarının endişelerini paylaşmıyorlar. Askeri harcamaları arttırma istekleri yoktur (her üç ülkede de GSYİH’nın yüzde birine eşit veya daha az). Polonya ve Baltık ülkelerinin tam olarak uyuştukları yaptırımların ekonomik yüküne katlanmak istemiyorlar. Rusya'da çoğunlukla uygun iş fırsatları görüyorlar. Rusya'nın katılımı ile gizemli ticari-politik ittifaklar Çek Cumhuriyeti'nde yaşamın ayrılmaz ve çok rahatsız edici bir özelliği haline gelmiştir. Macaristan ise Rusya’da yeni bir nükleer santral satın alıyor.
Avusturya ve Bulgaristan ile birlikte Macaristan, Güney Akımı denilen Rusya'dan bir gaz boru hattının inşasını da temsil ediyor. Sonuç olarak, Ukrayna bölgesinden güvenilir olmayan gaz geçişine daha az bağımlı olacaklar. Ancak, bu, Avrupa’nın çeşitlendirilmesine yardımcı olmayacak ve kıtanın Rusya’daki enerji kaynaklarına genel bağımlılığını azaltmayacaktır. Avrupa Komisyonu, Bulgaristan'ı Gazprom'un sahip olacağı ve işletileceği bu boru hattının Avrupa kurallarının ihlali olduğu konusunda keskin bir şekilde uyardı. Bulgaristan bununla aynı fikirde olmadığını daha az net bir şekilde cevaplamadı.
Avrupa güvenliği için ana savaş alanı Ukrayna'da değil. Sorun, AB’nin Gazprom’un sevmediği kuralları belirleme kabiliyetinde ve NATO’nun en zayıf üyelerini koruma kabiliyetinde yatıyor. Şimdiye kadar, Başkan Putin hem AB hem de NATO'yu zayıflatmak için korkutma, blöf yapma, çeşitli hileler ve askeri histerinin teşviki ile birlikte yeterli politik baskı uygulayabileceğine inanıyor. Avrupa’nın yeni ön cephesi, doğru çıkması halinde ilk zararı çekecek. Ve seçenekler ve fırsatlar endişe verici derecede azdır.