Hepatit B Nedir, Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?
Hepatit B, Hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu ciddi bir karaciğer enfeksiyonudur. HBV virüsü beş tür viral hepatitten biridir. Diğerleri Hepatit A, C, D ve E’dir. Her biri farklı bir virüs olmakla birlikte B ve C türlerinin kronikleşme ihtimali yüksektir. Hepatit B enfeksiyonunun 6 aydan uzun sürmesine, kronikleşme denir. Kronik hepatit B’ye sahip olmak karaciğerde kalıcı zararlara neden olur, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri veya siroz gelişme riskini artırır.
Hepatit B’li yetişkinlerin çoğu, belirti ve semptomları şiddetli olsa bile tamamen iyileşmektedir. Ancak bebek ve çocukların kronik (uzun süreli) bir Hepatit B enfeksiyonu geliştirme olasılığı daha yüksektir. Hepatit B aşısı hastalık öncesi yaptırıldığında koruma sağlar ancak hastalığı kaptıktan sonra aşının herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Hepatit virüsü bulaştığında bazı önlemler ile virüsün başkalarına bulaşmasını önlemek çok önemlidir.
Hepatit B Ne Kadar Yaygındır?
Geçmişe oranla günümüzde Hepatit B’ye yakalanan hasta sayısı azalmaktadır. Hepatit B olan yetişkinlerin ve 5 yaşından büyük çocukların yalnızca % 5 ile % 10’u kronik bir enfeksiyon geçirmektedir. Bu oranlar, 5 yaşından küçükler için % 25 ile % 50 olurken doğumda enfekte olan bebekler için % 90 gibi daha yüksek bir riski göstermektedir.
Dünyada ve ülkemizde ortalama her 3 kişiden biri hepatit B enfeksiyonu geçirmiş olup dünyada 257 milyon, ülkemizde ise 3 milyon civarı Hepatit B taşıyıcısı olduğu biliniyor.
Hepatit B Belirtileri Nelerdir?
Hepatit B’nin belirti ve semptomları hafiften şiddetliye doğru değişiklik gösterebilir. Enfeksiyonu kaptıktan sonraki birkaç haftadan itibaren Hepatit B belirtilerini görebilirsiniz. Hepatit B bazı kişilerde ve genellikle küçük çocuklarda herhangi bir semptom göstermeyebilir.
Hepatit B belirti ve semptomları şöyledir;
- Karın ağrısı
- Koyu idrar
- Ateş
- Eklem ağrısı
- İştah kaybı
- Mide bulantısı ve kusma
- Zayıflık ve yorgunluk
- Cilt ve göz beyazında sararma (sarılık)
Bu semptomlar genellikle 1 ile 3 ay içinde geçer (akut Hepatit B), ancak bazen enfeksiyon 6 ay veya daha uzun sürebilir (kronik hepatit B). Bu durumda semptomlar da sürebilir.
Hepatit B’nin Nedenleri
Hepatit B enfeksiyonuna, Hepatit B virüsü (HBV) neden olur. Virüs insandan insana kan, meni veya diğer vücut sıvıları yoluyla geçer. Hapşırarak veya öksürerek yayılmaz.
Hepatit B’nin yayılabileceği yaygın yollar şunlardır:
Cinsel temas: Enfekte olan biriyle korunmasız cinsel ilişkiye girmek Hepatit B’ye neden olabilir. Kişinin kanı, tükürüğü, meni veya vajinal salgılarının vücudunuza temas etmesi virüsün bulaşması için yeterlidir.
İğne paylaşımı: Hepatit B, enfekte kanla kontamine olmuş iğneler ve şırıngalar yoluyla kolayca yayılır. İlaç gereçlerini paylaşmak Hepatit B açısından çok risklidir.
Yanlışlıkla iğne batması: Hepatit B, sağlık çalışanları ve insan kanıyla temas eden herkes için bir tehlikedir.
Anneden çocuğa: Hepatit B ile enfekte olan hamile kadınlar, virüsü doğum sırasında bebeklerine geçirebilirler. Bununla birlikte, tüm vakalarda enfeksiyon kapmamak için yenidoğan bebekler aşılanabilir. Hamileyseniz veya hamile kalmak istiyorsanız Hepatit B testi yaptırmak için doktorunuzla konuşun.
Hepatit B için genel risk faktörleri şöyledir;
- Birden fazla kişiyle cinsel ilişkiye girmek ya da HBV bulaşmış biriyle korunmasız cinsel ilişkide bulunmak.
- Uyuşturucu ya da ilaç kullanımı sırasında iğne paylaşmak.
- Kronik HBV enfeksiyonu olan biriyle yaşamak.
- Enfekte bir annenin bebek doğurması.
- İnsan kanına maruz kaldığınız bir işinizin(sağlık çalışanları vb.) olması.
- Asya, Pasifik Adaları, Afrika ve Doğu Avrupa gibi HBV enfeksiyon oranlarının yüksek olduğu bölgelere seyahat etmek.
Akut ve kronik Hepatit B
Hepatit B enfeksiyonu kısa süreli (akut) veya uzun süreli (kronik) olabilir.
Akut hepatit B enfeksiyonu altı aydan az sürer. Bağışıklık sisteminiz vücudunuzdan akut hepatit B’yi temizleyebilir ve birkaç ay içinde tamamen iyileşebilirsiniz. Yetişkin olarak Hepatit B’ye yakalanan çoğu insanda akut enfeksiyon vardır, ancak kimi zaman kronik enfeksiyona da yol açabilir.
Kronik Hepatit B enfeksiyonu altı ay veya daha uzun sürer. Kalıcıdır çünkü bağışıklık sisteminiz enfeksiyonla savaşamaz. Ömür boyu süren Kronik Hepatit B enfeksiyonu siroz ve karaciğer kanseri gibi ciddi hastalıklara da yol açabilir.
Hepatit B’ye yakalanan yeni doğanlar veya 5 yaşından küçük çocuklarda enfeksiyonun kronik hale gelme riski daha yüksektir. Kronik enfeksiyon kişinin ciddi bir karaciğer hastalığına yakalanmasına kadar tespit edilemeyebilir.
Hepatit B Nasıl Bulaşır?
Hepatit B’nin en sık kan yoluyla bulaşır. Virüs kan yoluyla sıklıkla parenteral (damar yolu) veya perkütan (deri yolu) olarak bulaşır. HBV bulunan kanın transfüzyonu ile virüs bulaşmaktadır. Günümüzde nakil yapılacak tüm kanlar hepatit B yönünden tarandığı için bu yol ile bulaşma çok nadir olabilmektedir.
Bütünlüğü bozulmuş deriye bulaşan HBV ile bulaşık kan ve vücut sıvıları veya HBV ile bulaşık enjektör, kesici aletlerin deriye batması sonucunda bulaşma olmaktadır. Hepatit B virüsüne sahip enjektörün kaza ile deriye batması sonucunda HBV’nin hastalık oluşturma riski %20-30 sıklığındadır.
Hepatiti B’nin diğer bulaşma yolu cinsel ilişkidir. Bu yüzden eşlerinde HBV taşıyıcılığı olan kişilerin eşleri mutlaka aşılanmalıdır. Aşı sonrası bağışıklık oluşana kadar kondom kullanarak korunmalıdırlar.
Hepatit B anneden çocuğa hamilelik sırasında değil, doğum sırasında bulaşmaktadır. Eğer annelerinde hepatit B enfeksiyonu varsa, bazı bebekler doğum sırasında veya doğumdan kısa bir süre sonra enfekte olurlar. Günümüzde uygulanan tekniklerle bu buşama yöntemi önlenebilmektedir.
Ülkemiz için belki de en önemli geçiş yolu Hepatiti B taşıyıcısı bulunan ev halkını ilgilendiren horizontal bulaşma dediğimiz yoldur. Özellikle bu geçiş yolu çocukları ilgilendirmektedir. Bulaşmadan ortak kullanılan ev içi eşyalar (traş bıçağı, biberon, çatal-kaşık, diş fırçası,vb.) ve taşıyıcıların tükürüklerinin göz veya ağız mukozasına bulaşması sorumlu tutulmaktadır. Bazıları enfeksiyonu kardeşlerinden yakın temas sonucu kapabilirler.
Diğer nadir bulaşma yolları dövme, piercing, akupunktur ve temizliği iyi yapılmayan aletlerle kulak deldirmedir. Ülkemizde özellikle son yıllarda, yaz aylarında çok sık uygulaması olan toplu sünnetlerde de kullanılan alet ve bistrülerin temizliğine azami ölçüde dikkat edilmesi unutulmamalıdır. Tüm bu bilgilere karşın yine de nasıl enfekte olduğunuzu bilmeyebilirsiniz. Erişkinlerin yaklaşık üçte biri, Hepatit B’nin kendilerine nasıl bulaştığını bilememektedir.
Hepatit B’de Taşıyıcılık Ne Anlama Gelir?
Herhangi bir virüsün kanda bulunması durumuna taşıyıcılık, bu kişilere de taşıyıcı denilmektedir. Bu kişiler potansiyel olarak toplum içinde bulaştırıcı konumdadırlar. Genellikle kanında B tipi Hepatit virüsü bulunan kişilere taşıyıcı denilmektedir. Hepatit B virüsü için virüsün yüzey antijeni dediğimiz HBsAg’nin herhangi bir şekilde kanda 6 aydan fazla bulunması halinde taşıyıcılıktan söz edilir. Taşıyıcı olanların hepsini hasta olarak kabul etmek yanlıştır. Taşıyıcıların büyük bir bölümü sağlıklıdır. Bu kişiler “İnaktif taşıyıcı” olarak adlandırılmaktadır. Sağlıklı taşıyıcılar yaşamlarını normal olarak, sağlıklı bir şekilde sürdürürler. Bu kişilerin yaklaşık %10’unda yıllar içinde bir alevlenme ortaya çıkabildiği gibi her yıl %1-2’sinde taşıyıcılık ortadan kalkmaktadır. Toplum içindeki taşıyıcıların yaklaşık %25’inde ise kronik hepatit, siroz veya karaciğer kanseri gelişmektedir. Bu açıdan bakıldığında kanında hepatit B yüzey antijeni(HBsAg) saptanan kişiler yukarıda sayılan hastalık tablolarının hangisi içinde yer aldıklarını bilmek için mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmak zorundadırlar. Toplum içinde bulaşma zincirini kırabilmemiz için öncelikle taşıyıcıların ortaya çıkartılması önemlidir.
Hepatit B’den Kaçınmak için Ne Yapmalı?
Hepatit B virüsünden kaçınmak için alınabilecek en etkili önlem aşılanmaktır. Bunun yanı sıra korunmasız cinsel ilişkiye girilmemeli ve bir kere dahi olsa başkasına ait diş fırçası, ruj ve tırnak makası gibi nesneler ortak kullanılmamalıdır.
Kronik Hepatit B’nin Tedavisi Var Mıdır?
Yetişkinlerde Hepatit B’nin %5-10’u kronikleşmekte olup, kronikleşen olguların %25-40’ı ise ilerleyicidir. Yıllar içinde de siroza veya karaciğer kanserine dönüşebilmektedir. Kronik Hepatit B’nin tedavisinde ana amaç, karaciğerdeki hasarın ilerlemesini durdurarak siroza dönüşmesini engellemektir. Düzenli tedavi ile ileri evre karaciğer hastalıklarında dahi iyileşmeler gözlemlenmiştir. Günümüzde Hepatit B’nin tedavisinde etkinliği gösterilmiş pek çok ilaç bulunmaktadır. Bu ilaçlar bağışıklık sistemini uyararak veya virüslerin çoğalmasını engelleyerek etki ederler. Doğrudan virüsün çoğalmasını durdurarak etki eden ilaçlar ağız yolu ile alınmaktadır. Yan etkileri düşük olmakla birlikte uzun süreli kullanım gerektirmektedir. Günümüz tedavileri ile kronik Hepatiti B baskılanabilir veya kontrol edilebilir bir hastalık konumuna gelmiştir.