Neandertaller, modern insanlara en yakın akraba olan soyu tükenmiş bir hominid türüdür. Yaklaşık 400.000’den 40.000 yıl öncesine kadar Avrupa ve Asya’nın bazı bölgelerinde yaşadılar ve büyük, Buz Devri hayvanlarını avlamakta ustaydılar. Neandertallerin modern insanlarla melezleştiğine dair bazı kanıtlar var – aslında bugün birçok insan Neandertal DNA’sının küçük bir bölümünü paylaşıyor. Neandertallerin neden neslinin tükendiğine dair teoriler çoktur, ancak ortadan kaybolmaları, insan evrimini inceleyen bilim adamlarını şaşırtmaya devam ediyor.
Bilim adamları, insanların ve Neandertallerin (Homo neanderthalensis) 800.000 yıl önce Afrika’da yaşamış ortak bir atayı paylaştığını tahmin ediyor.
Fosil kanıtları, bir Neandertal atasının Afrika’dan Avrupa ve Asya’ya seyahat etmiş olabileceğini gösteriyor. Orada, Neandertal atası yaklaşık 400.000 ila 500.000 yıl önce Homo neanderthalensis’e dönüştü.
İnsan atası Afrika’da kaldı ve kendi türümüz olan Homo sapiens’e evrimleşti.
Neandertal Kafatası Keşfedildi
1829’da bir Neandertal çocuğunun kafatasının bir kısmı, Belçika’nın Engis kenti yakınlarındaki bir mağarada bulundu. Bu, bulunan ilk Neandertal fosiliydi, ancak kafatasının on yıl sonrasına kadar bir Neandertal’e ait olduğu anlaşılmamıştı.
Almanya’nın Düsseldorf kenti yakınlarındaki Düssel Nehri’nin küçük bir vadisi olan Feldhofer Mağarası’nda kireçtaşı kesen taş ocağı işçileri, 1856’da tespit edilen ilk Neandertal kemiklerini ortaya çıkardılar.
Anatomistler kemikler konusunda şaşkına döndüler: Aralarında insana benzeyen ama pek de öyle olmayan bir kafatası parçası vardı. Neandertal kafatası, belirgin, kemikli bir kaş sırtı ve büyük, geniş burun delikleri içeriyordu. Neandertal bedeni de bizimkinden daha tıknaz ve kısaydı.
Alman anatomist Hermann Shaafhausen, 1857 tarihli bir makalesinde, Neandertal fosilinin “vahşi ve barbar bir eski insan ırkına” ait olduğunu öne sürdü. Yedi yıl sonra İrlandalı jeolog William King, Neandertal fosilinin insan olmadığı ve Homo neanderthalensis adını verdiği ayrı bir türe ait olduğu sonucuna vardı.
Neandertal, Homo Sapiens’e Karşı
Fosil kanıtları, Neandertallerin, ilk insanlar gibi, taş ve kemiklerden bir dizi sofistike alet ürettiklerini gösteriyor. Bunlar arasında hayvan derisinden eti ve yağı çıkarmak için kullanılan küçük bıçaklar, el baltası ve kazıyıcılar vardı.
Neandertaller, mamutlar ve gergedanlar gibi büyük Buz Devri memelilerini öldürmek için mızrak kullanan yetenekli avcılardı.
Neandertal kültürü ve gelenekleri hakkında çok az şey biliniyor, ancak Neandertallerin sembolik veya dekoratif nesneler yaptıklarına, sanat eserleri yarattıklarına, ateş kullandığına ve kasıtlı olarak ölülerini gömdüğüne dair bazı kanıtlar var.
Genetik analiz, Neandertallerin birbirleriyle çok az teması olan küçük, izole gruplar halinde yaşadığını gösteriyor.
Neandertallerin insanlardan daha büyük beyinleri vardı, ancak bu onların daha akıllı oldukları anlamına gelmiyor. Son zamanlarda yapılan bir araştırma, Neandertal beyninin büyük bir kısmının görme ve hareket kontrolüne ayrıldığını buldu.
Beyinleri, tıknaz vücutlarının hareketini koordine etmek için kullanışlıydı, ancak düşünme ve sosyal etkileşimleri kontrol eden alanlar için modern insanlara kıyasla nispeten az beyin alanı vardı.
Neandertal DNA’sı
Çoğu araştırmacı, modern insanlarla Neandertaller ile birlikte yaşadığına emin, ancak birçoğu iki tür arasındaki seksin nadiren gerçekleştiğine inanmaktadır.
Bu çiftleşmeler, insan gen havuzuna az miktarda Neandertal DNA’sı kattı. Bugün, Afrika dışında yaşayan çoğu insanın genomlarında eser miktarda Neandertal DNA’sı var.
Avrupa ve Asya kökenli insanlar tahminen yüzde 2 Neandertal DNA’sına sahip. Yerli Afrikalıların Neandertal DNA’sı çok az olabilir veya hiç olmayabilir. Bunun nedeni, modern insanların Afrika’dan göç etmesine kadar iki türün bir araya gelmemiş ve çiftleşmemiş olmasıdır.
Bugün insanlarda varlığını sürdüren Neandertal genlerinden bazıları, güneşe maruz kalma ile ilgili özellikleri etkileyebilir. Bunlar saç rengi, cilt tonu ve uyku düzenini içerir.
Neandertaller, modern insanlar geldiğinde yüz binlerce yıldır Avrupa ve Asya’da yaşıyorlardı. Neandertaller, Avrasya iklimine çoktan adapte olmuşlardı ve bazı uzmanlar, Neandertal DNA’sının modern insanlara Afrika’dan çıkıp kuzeydeki noktaları kolonileştirirken bazı avantajlar sağladığını düşünüyor.
Neandertal Yok Oluşu
Neandertallerin nesli, Homo sapiens’le ilk tanışmalarından yaklaşık 40.000 yıl önce, yaklaşık 5.000 ila 10.000 yıl önce Avrupa’da tükendi. Yok oluşları için birkaç teori var.
Yaklaşık 40.000 yıl önce, iklim daha da soğudu ve Avrupa ve Asya’nın çoğunu geniş, ağaçsız bir bozkır haline getirdi. Neandertaller bu yüzden avlarını biraz daha güneyde aramaya başladı.
Bazı bilim adamları, Neandertallerin insanlarla melezleşerek yavaş yavaş ortadan kaybolduğuna inanıyor. Nesiller boyunca melezleşen Neandertaller ve DNA’larının küçük miktarları insan ırkına geçmiş olabilir.
Diğer teoriler, modern insanların kendileriyle birlikte Afrika’dan Neandertallerin bağışıklığının olmadığı bir tür hastalık getirdiklerini ya da modern insanların, Neandertalleri öldürdüğüne dair arkeolojik kanıt bulunmamakla birlikte, yolları kesiştiklerinde Neandertalleri yok ettiklerini öne sürüyor.
Kaynakça: Neandertal