SOSYAL FOBİ
Yanlış bir şey yapmaktan¸ kalabalık içinde mahcup olmaktan¸ dolayısıyla küçük düşürülmekten korkar. Topluluk içinde konuşamaz¸ sesli okumaz¸ yazamaz ve iş yapamaz. Kalabalığa girmekten çekinir. Girmek zorunda kalınca da sıkılır. Huzursuz olur¸ bunalır. Hatta paniğe kapılabilir¸ yüzü kızarır¸ solunum ve nabız hızlanır.
Sosyal fobi¸ toplum içinde otururken¸ konuşurken veya herhangi bir eylem yaparken kızarma¸ terleme¸ ellerin titremesi kendini küçük düşürecek yanlış bir şeyler yapma korkusu olarak tarif edilir. Bu yüzden kişi topluluk içine girmekten kaçınır. Kişi¸ devamlı kontrol edildiği¸ hareketlerinde ve yaptığı işte bir noksanlık arandığı endişesindedir.
Yanlış bir şey yapmaktan¸ kalabalık içinde mahcup olmaktan¸ dolayısıyla küçük düşürülmekten korkar. Topluluk içinde konuşamaz¸ sesli okumaz¸ yazamaz ve iş yapamaz. Kalabalığa girmekten çekinir. Girmek zorunda kalınca da sıkılır. Huzursuz olur¸ bunalır. Hatta paniğe kapılabilir¸ yüzü kızarır¸ solunum ve nabız hızlanır.
Sosyal fobi¸ her ferdin hayatı boyunca karşılaşabilme oranı yüzde 10-16 arasında değişen ve nüfusun yüzde 3'ü tarafından yaşanan¸ sık rastlanan bir problemdir. Sosyal fobilerin yaklaşık yüzde 40'ı on yaşından¸ yüzde 95'i yirmi yaşından önce ortaya çıkmaktadır. Kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür.
Belirtileri
Aşırı çekingenlik¸ sosyal ortamlarda küçük düşme korkusu¸ kalabalık içerisinde bir performans göstermeyeceğinden korkma¸ sık sık gelen panik ataklar¸ el titremesi¸ yüz kızarması¸ aşırı terleme çarpıntı¸ boğazın kuruması.
Bu belirtiler genelde¸ biriyle tanıştırılınca¸ telefonda konuşurken¸ misafir geldiğinde¸ bir iş yaptığı sırada başkalarınca izlenirken¸ evde veya dışarıda yemek yerken¸ topluluk önünde bir iş yaparken ortaya çıkar.
Tedavi edilmemiş sosyal fobi okulda başarısızlık¸ meslekî kısıtlılıklar (performans düşüklüğü)¸ sosyal ilişkilerde darlık¸ madde bağımlılığı¸ gereksiz tıbbî inceleme¸ anksiyeteyi yatıştırmak için alkol kullanma¸ depresyon¸ kalabalık yerlere gitmekte korku¸ intihar düşünceleri ve girişimleri gibi durumlara yol açar.
Ne Olur?
Sosyal fobisi olan kişiler¸ çeşitli sosyal durumlarda olumsuz bir şekilde değerlendirileceklerine ilişkin büyük bir korku duyarlar. Korktukları durumlarla karşılaştıkları zamanlarda da sıklıkla anksiyetenin bedenî belirtilerini yaşarlar. Sosyal fobide korku duyduğu sırada en sık gözlenen belirtiler: çarpıntı¸ titreme¸ terleme¸ kaslarda gerginlik¸ midede burulma duygusu¸ ağızda kuruma¸ ateş basması veya üşüme duygusu¸ kafada basınç.
Sosyal Fobi Teşhis Kriterleri
A. Yabancı insanlarla karşılaşacağı veya başkalarının gözü önünde olabileceği bir veyahut daha çok sosyal ortamda ya da performans gerektiren durumlarda belirgin ve kronik korku duyma. Kişi¸ utanç duyacağı veya küçük düşeceği davranışlarda bulunmaktan korkar veya anksiyete belirtileri gösterir.
B. Korkulan sosyal durumla karşılaşma¸ hemen her zaman anksiyeteye (endişe¸ kaygı) yol açar¸ bu anksiyete bazen panik atak şeklini alabilir.
C. Kişi¸ korkusunun aşırı veya anlamsız olduğunun farkındadır.
D. Korkulan sosyal ortamlardan veya performans gerektiren durumlardan kaçınılır veyahut bu durumlara aşırı anksiyete ile katlanılır.
E. Bu sıkıntılar kişinin günlük meslekî veya sosyal aktivitelerini ya da ilişkilerini etkiler veyahut fobiyle ilgili yoğun sıkıntıları vardır.
F. 18 yaşından küçüklerde süre en az 6 aydır.
Sosyal Fobi Niçin Olur?
Sosyal fobilerde anormal değerlendirme korkusu¸ saplantı halindedir. Sosyal ilişkilerde olumsuz şartlanmalar söz konusudur. "Ben hiçbir şeyi beceremem¸ her şeyi berbat ederim" gibi. Ayrıca sosyal davranışlarını aşırı şekilde aşağılayarak sunarlar. Hep olumsuz olayların üzerinde durular.
Çocukların aşırı derecede koruyucu¸ ancak duygusal yönden doyurucu olmayan bir şekilde yetiştirilmesinin sosyal fobide rol oynadığı düşünülmektedir. Bu çocuklar sosyal ilişkilerden uzak kalarak büyüdüklerinden¸ başkalarının onlar hakkında ne düşündükleri veya kendileriyle ilgili ne gibi yorumlar yaptıklarına daha çok dikkat eder hale gelmektedirler.
Tedavisi Nasıldır?
Hastanın durumuna göre ilaç tedavisi¸ davranış tedavisi veya ikisi birden uygulanır. Sosyal fobikler tedavilerden yararlanırlar.
Sosyal fobi tedavi edilmediğinde ferdin iş¸ sosyal ve özel hayatını olumsuz etkiler¸ yaşam kalitesini düşürür. Bu yüzden sosyal fobi tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.
Sizde Sosyal Fobi Var mı?
1- İnsanların ilgi odağı olmaktan çekinir misiniz?
2- Başkalarının önünde gülünç duruma düşmekten korkuyor musunuz?
3- Şu pozisyonlardan herhangi birinden sıklıkla kaçınmaya çalışır mısınız?
(Topluluk önünde konuşmak¸ otorite konumunda kişilerle konuşmak¸ insanların sizi izlemesi¸ başkalarının önünde yemek yemek¸ içmek veya yazmak¸ topluluklara girmek.)
4- Sayılan durumlara maruz kalırsanız; aşırı derecede kızarır¸ titrer¸ bunalır¸ kusma hissine kapılır veya acilen tuvalete gitme arzusu duyar mısınız?
Eğer 1¸ 2 veya 3 nolu soruların herhangi bir bölümüne evet cevabı verdiyseniz sosyal fobik olabilirsiniz. Eğer 4 nolu soruya evet cevabı verdiyseniz sosyal fobiksiniz demektir.