II. Kılıç Arslan 1113 yılında Aksaray'da doğdu. Dedesi I. Kılıç Arslan, babası I. Rükneddin Mesud'dur. 144 yılında babasıyla birlikte Elbistan fethinde bulundu. Elbistan'ın fethi üzerine babası tarafından bu bölgeye melik olarak atandı. Bu dönemde emrindeki küçük akıncı gruplarıyla Göksun ve Maraş bölgelerine akınlar düzenledi.
Daha sonra II. Haçlı Seferi'ne karşı babasıyla birlikte savaştı. Sultan I. Rükneddin Mesud Kilikya Seferi'nden dönüşünde hastalandı. Türk töresine uygun olarak ülke toprakları üç oğlu (II. Kılıç Arslan, Dolat ve Şahinşah) arasında paylaştırıldı. Kılıç Arslan sultan ünvanıyla Konya'da tahta oturacak, diğer kardeşleri melik sıfatıyla kendilerine verilen vilayetlere gideceklerdi. II. Kılıç Arslan 1155 yılında sultan ilan edildi.
Hükümdarlığı
II. Kılıç Arslan hükümdarlığının ilk yıllarında tahtta hak iddia ederek ayaklanan kardeşleriyle uğraşmak zorunda kaldı. Ortanca kardeşi Dolat'ı yakalatıp öldürdü. 1156 yılında Maraş'a yürüyerek kenti ele geçirdi. Daha sonra topraklarına saldıran Nurettin Mahmud Zengi'nin üzerine yürüdü. Zengi'nin ölümünün ardından Tokat, Niksar ve Sivas'ı ele geçirdi. Mengücekoğulları'nı da egemenliği altına alarak Fırat Nehri'nden Sakarya Nehri'ne kadar uzanan toprakları fethetti.
1157'de Antep'i ele geçirdikten sonra Raban'ı kuşattı.Bu başarıları rakiplerini telaşa düşürdü. Başta Bizans olmak üzere bölgedeki beyler bir ittifak kurdu. Kılıç Arslan bu işbirliğini bozmak istediyse de başarılı olamadı. 1162'de İstanbul'a giden Kılıç Arslan İmparator I. Manuel Komnenos ile görüştü. 1163 yılında Danişmendliler üzerine yürüdü. 1165'te Elbistan, Darende ve Tohma Suyu kıyılarını, 1169'da da Kayseri ile Zamantı yöresini ele geçirdi. Daha sonra kardeşi Şahinşah'ın üzerine yürüdü. Ankara ve Çankırı'yı fethetti.
1171 yılında Malatya'yı kuşattıysa da bir süre sonra geri çekilmek zorunda kaldı. 1175'de Danişmendlilerin elindeki tüm kentleri alarak beyliğe son verdi.
II. Kılıç Arslan'ın giderek güçlendiğini gören Bizans İmparatoru Manuel Komnenos komuta ettiği bir orduyla Anadolu Selçuklu Devleti'ne karşı harekete geçti. Bizans ordusu Miryokefalon bölgesindeki dar ve sarp bir vadiye girdi. Burada pusuda bekleyen Türk birlikleri, Bizans ordusunu bozguna uğrattı. Ağır kayıplar veren İmparator Komnenos sultana barış teklifinde bulundu. Sultan Eskişehir'deki istihkamların yıkılması şartıyla bu öneriyi kabul etti.
Bu zaferin ardından II. Kılıç Arslan, Kütahya ve Eskişehir'i ele geçirmiştir. Batı sınırlarını güvence altına aldıktan sonra da doğuya yöneldi. 1178'de Malatya'yı fethetti. Bir ara Selahaddin Eyyubi ile çekişmeye girdiyse de 1180'de Malatya'ya döndü. İlerlemiş yaşına rağmen Batı Anadolu'da yeni fetihler yaptı.
Daha sonra ülkesini 11 oğlu arasında paylaştırdı. Kılıç Arslan ömrünün son günlerini huzur içinde geçirmeyi umuyordu. Fakat oğullarının saltanat kavgasına girmeleri buna mani oldu. Büyük oğlu Kutbeddin Melikşah babasına karşı savaş açarak kendisini zorla veliaht yaptırdı ve 1189 yılında Konya'da tahta oturdu.
1190 yılında Anadolu'ya gelen III. Haçlı Ordusu, Konya'ya girdi. Haçlılar II. Kılıç Arslan'ın barış önerisini kabul ederek Kudüs'e doğru yola çıktılar. Oğlu Kutbeddin Melikşah'ın yanında gözaltında tutulan Kılıç Arslan bir fırsatını bulup oğlu Nurettin'in yanına gitti. Daha sonra öteki oğullarını dolaştı ancak hiçbirinden sevgi ve saygı göremedi. Sonunda küçük oğlu I. Gıyaseddin Keyhüsrev onu hürmetle karşıladı. Bunun üzerine Kılıç Arslan Gıyaseddin'i veliaht ilan etti. Birlikte Kutbeddin Melikşah'ın üzerine yürüdüler. Melikşah Aksaray'a kaçtı. II. Kılıç Arslan son bir kez daha tahta oturdu. Ardından Kutbeddin Melikşah'ı izleyerek Aksaray'a geldi. Burada hastalanan Kılıç Arslan Konya'ya dönerken yolda 79 yaşında vefat etti.
Dönemi
II. Kılıç Arslan döneminde devletin tam bağımsızlığı ve Anadolu Türk Birliği büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir. Hükümdarlığı sırasında imar hareketine girişilmiş ve Türkistan'dan gelen binlerce Türkmen Anadolu'ya yerleştirilmiştir. Kılıç Arslan 37 yıllık saltanatı boyunca adaletiyle sadece Türklerin değil yönetimi altında yaşayan Hristiyanların da güvenini kazanmıştır.
II. Kılıç Arslan ülkesini 11 oğlu arasında şöyle paylaştırdı:
- Kutbeddin Melikşah - Sivas, Aksaray
- Rukneddin Süleymanşah - Tokat ve çevresi
- Nureddin Sultanşah - Kayseri ve çevresi
- Muğiseddin Tuğrulşah - Elbistan
- Muizeddin Kayserşah - Malatya
- Muhiddin Mesud - Ankara merkez, Çankırı, Kastamonu ve Eskişehir
- I. Gıyaseddin Keyhüsrev - Uluborlu, Kütahya civarı
- Nasreddin Berkyarukşah - Niksar, Koyulhisar
- Nizameddin Argunşah - Amasya
- Arslanşah - Niğde
- Sancarşah - Ereğli ve güneyi