Jomo Kenyatta, “Diktatörlüğüne Karşın Halk Kahramanı” olarak bilinen bağımsılık savaşçısı ve Kenya’nın ilk devlet başkanıdır. Doğum tarihi: 20.19.1891 – ölüm: 22.8.1978
Jomo Kenyatta Hayatı
Bağımsızlık savaşçısı ve Kenya’nın ilk devlet başkanı (1964-78) olan Jomo Kenyatta, pek çok ülkede ekonomi ve yönetim yönünden kökten Afrikalılaşmanın öncüsü oldu. Muhalefeti şiddetli bir biçimde bastırması 60’lı yılların sonunda onun bir diktatör olarak gerçek yüzünü gösterdi.
Kamau Ngengi 1891’de (belki de 1893) Orta Kenya’da Bantu halkından Kikuyu kabilesinin yaşadığı bölgedeki Ichavveri köyünde doğdu. Bir çiftçi olan babasından ve sağlık ve büyü işleriyle uğraşan “kahin” dedesinden kabilesinin geleneksel değerlerini öğrendi. Yaklaşık olarak 10 yaşlarındayken geçirdiği ağır bir enfeksiyon İskoç misyonerler tarafından iyileştirilince, misyoner okulunda Avrupa düşüncesini öğrenmek üzere köyünü terk etti. Yeni evli olan Johnstone Kenyatta (soyadının gerçek anlamı “boncuklarla bezenmiş kuşak”) 1921’den itibaren Nairobi kent yönetiminde çalıştı (1926’ya kadar).
Jomo Kenyatta bir yıl sonra Genç Kikuyular Birliği’ne (1928’den sonra Kikuyu Merkez Birliği – KCA) üye oldu. Bu birliğin amacı, İngiliz sömürge yönetimine halkın ekonomik sorunlarını anlatmaktı. Kenyatta 1929’da bu örgütün genel sekreteri oldu.
1931-46: Avrupa’da Tahsil Dönemi
Kenyatta Londra’daki Sömürgeler Bakanlığının dikkatini birkaç kez hiçbir hakka sahip olmayan halkının durumuna çektikten sonra, antropoloji eğitimi için bulunduğu İngiltere’de 1931’de kendisiyle eş düşüncede olan Afrikalılar’la temasa geçti. Emperyalizme Karşı Komünist Birlik’in çağrısı üzerine artık Jomo (“alevli mızrak”) Kenyatta adıyla birkaç kez Moskova’ya gitti.
1946: Kenya’ya Dönüşü
İkinci Dünya Savaşı sona erdikten sonra Kenya’ya dönen Kenyatta, buradaki iyi ilişkileri sayesinde, ülkenin bağımsızlığı için savaşan Kenya Afrika Birliği’ne (KAU) 1947’de başkan seçildi. Hızla gelişen hareketin içinde kurulan ve amacı beyaz çiftçileri kovarak toprakları asıl sahipleri olan Kikuyulara geri vermek olan gizli örgütler (Mau-Mau) ortaya çıktı. 1952’de, Mau-Mau eylemleri çoğalınca, güçlerini yitirmekten korkan İngiliz sömürge yöneticileri sıkıyönetim ilan ederek bütün milliyetçi liderleri tutukladılar. Kenyatta, Mau-Mau hareketinin sorumlusu olarak, katılımını belgeyen hiçbir kanıt olmadığı halde, dünya çapında dikkatleri çeken bir dava sonucunda 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezasını 1959’da tamamladıktan sonra, 2 yıl daha tutuklu kalan Kenyatta Ağustos 1961’de nihayet serbest bırakıldı.
1961’den Sonra: Bağımsızlığa Giden Yol
Hapisten çıkar çıkmaz Jomo Kenyatta ülkesinin özgürlüğü için yeniden savaşmaya başladı. İngiltere yıllarca süren kanlı çarpışmalardan sonra, halkın baskısı karşısında pes etti. Londra’da yapılan Kenya Konferansı’nın ardından sömürge yönetimi 1960’da sıkıyönetimi kaldırdı ve politik partilere izin verdi. Kenyatta henüz hapisteyken Kenya Afrika Ulusal Birliği’ne (KANU) başkan seçildi. Bu birlik, 1969-91 yıllarında ülkenin etkin partisi oldu. Ocak 1962’den sonra Yasama Konseyi üyesi olarak Kenya için yeni bir anayasanın hazırlık çalışmalarına katıldı. Nisan 1962’den itibaren ekonomik planlama ve anayasadan sorumlu Devlet Bakanı olan Kenyatta, 1963’te yapılan ilk seçimlerde halk tarafından Başbakan seçildi. Yeni kurulan Kenya Cumhuriyeti’nde (12.12.1964) Cumhurbaşkanı olan Kenyatta’ya aynı zamanda Kisuaheli dilinde “saygıdeğer beyefendi” anlamına gelen “Mzee” onursal unvanı verildi.
1964-78: Kenya Devlet Başkanı Olarak Görev Süresi
Jomo Kenyatta öğrencilik yıllarında komünist teoriye ilgi duyduğu ve uzun özgürlük savaşından sonra daha çok İngiliz karşıtı sayıldığı halde, sosyalist bir devlet kurma çabası göstermedi. Kenyatta’nın politikası, muhalefetin direnişine karşın, daha çok Batı’nın demokrasi anlayışına uygun düşüyordu. Ülkenin Afrikalılaştırılmasında, ekonomik ve yönetimdeki önemli makamlara Afrikalıların yerleştirilmesi, öbür kıtalardan gelenlerin (özellikle Hintliler) işten çıkarılması gibi işlemler uygulandı.
Kenyatta, 1969’da ülkenin muhalefet partisi olan Kenya Halk Birliği’ni (KPU) sözde sosyalist eğilimleri yüzünden yasaklayıp Parti Başkanı Ogirga Odinga’yı tutuklayarak otokratik hükümranlığım genişletti. Kenyatta’nın Cumhurbaşkanlığı görevi aynı yıl içinde, hiçbir karşı oy almadan yeniden onaylandı. 70’li yılların başında tek partili parlamento içerisinde birçok kez muhalefet gruplan oluşunca, Kenyatta parlamentoyu da feshetti. 1978’de Mombasa’daki ölümüne dek Kenyatta mutlak diktatörlüğüne karşın, halk tarafından çok sevilen bir devlet başkanı olarak kaldı.