Bakterilerin Sınıflandırılması
Bakteri Nedir?
Bakterilerin sınıflandırılmasına geçmeden önce bakteri nedir sorusunu yanıtlayalım ve bakteriler hakkında kısa bilgiler vermeye çalışalım. Tek hücreli mikroorganizma grubu olan, birkaç mikrometre uzunluğunda olan bakterilerin çeşitli şekilleri vardır. Bakterilerin şekilleri, küresel, spiral ve çubuksu olabilir. Bakteriler, yeryüzündeki her ortamda bulunmaktadır. Kara ve deniz suyunda, okyanusun derinliklerinde, toprakta, yer kabuğunda, deride, hayvanların bağırsaklarında, asitli sıcak su kaynaklarında, radyoaktif atıklarda büyüyebilen tipleri vardır.
Bakteriler, gıdaların geri dönüşümü için hayati bir öneme sahiptirler. Gıda döngülerindeki çoğu önemli adım, atmosferden azot fiksasyonu gibi, bakterilere bağlıdır. Bununla birlikte bu bakterilerin çoğu henüz tanımlanmamıştır. Bakteri şubelerinin yaklaşık olarak yarısı laboratuvarda kültürlenebilen türlere sahiptir. Bakterileri araştıran bilim dalına bakteriyoloji denmektedir. Bakteriyoloji, mikrobiyolojinin bir dalıdır.
İnsan vücudundaki bakterilerin sayısı, insan hücresi sayısının yaklaşık on katı kadardır. Daha çok olarak deride ve sindirim yolu içinde bulunur. Bakterilerin büyük bir çoğunluğu bağışıklık sisteminin koruyucu etkisisiyle zararsız hale getirilmiş olurlar. Yine bir kısmı da yararlıdır. (probiyotik) Bununla birlikte bazıları patojen bakterilerdir ve enfeksiyöz hastalıklara neden olurlar.Bu hastalıklar kolera, frengi, şarbon, cüzzam ve vebadır. Ölümcül olabilen bakteriyel hastalıklar solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Örneğin, verem nedeniyle yılda iki milyon kişi hayatını kaybetmektedir.
Endüstride bakteriler, atık su arıtması, peynir ve yoğurt üretimi, biyoteknoloji, antibiyotik ve diğer kimyasalların imalatında önemli rol oynamaktadır.
Bakteriyolojinin Tarihçesi
Bakteriler, ilk kez, Antonie van Leeuwenhoek tarafından, kendi tasarımı olan tek mercekli bir mikroskopla 1676 yılında gözlemlenmiştir. Onlara “animalcules” (hayvancık) adını takmış, gözlemlerini Kraliyet Derneği’ne (Royal Society’ye) yazılmış bir dizi mektupla yayımlamıştır. Bacterium adı çok daha sonra, 1838’de Christian Gottfried Ehrenberg tarafından kullanıma sokulmuştur. Latince kullanımıyla Bacteria, bakteri sözcüğünün çoğulu, bacterium ise tekilidir.
19. yüzyılda bakterilerin, çoğu hastalığın nedeni olduğu bilinmesine rağmen, antibakteriyel bir tedavi bulunmuyordu. 1910 yılında Paul Ehrlich Treponema pallidum ‘u (frengiye neden olan spiroket) seçici olarak boyamaya yarayan boyaları değiştirerek bu patojeni seçici olarak öldüren bileşikler elde etti. Böylece de ilk antibiyotiği geliştirmiş oldu. Ehrlich, bağışıklık üzerine yaptığı çalışmasından dolayı 1908 Nobel ödülünü kazanmıştır.
Arkelerin bakterilerden farklı bir evrimsel soya ait olduklarının 1977’de Carl Woese tarafından anlaşılması ile birlikte bakterilerin araştırılması süreci hızlı ivme kazanmıştır. Bu yeni filogenetik taksonomi, 16S ribozomal RNA’nın dizilenmesine dayandırılmış ve üç alanlı sistem’in parçası olarak prokaryot alemini iki evrimsel alana (üst âleme) bölmüştür.
Bakterilerin Sınıflandırılması
Bakteriler hücre yapısı, hücresel metabolizma veya hücresel bileşenlerindeki (DNA, yağ asitleri, pigment, antijen ve kinonlar gibi) farklılıklara göre sınıflandırılabilirler.
Bakteriler Genel Olarak Şu şekilde Sınıflandırılır:
Şekillerine Göre Bakteriler
Yuvarlak Olanlar
Çubuksu Şeklindekiler
Kıvrımlı Olanlar
Virgüle Benzeyenler
Beslenmelerine Göre Bakteriler
Ototroflar
Hetotroflar
Boyanmalarına Göre Bakteriler
Gram(+) Pozitifler
Gram(-) Negatifler
Solunumlarına Göre Bakteriler
Zorunlu Anaeroblar
Geçici Olanlar
Zorunlu Aeroblar