Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
Yazarlar: Eyüp Kaan DEMİRKIRAN
Konular:Hukuk
Anahtar Kelimeler:Etkili başvuru hakkı,Adil yargılanma hakkı,1982 Anayasası,İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi,Makul sürede yargılanma hakkı
Özet: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (İHAS) m. 6’da düzenlenen adil yargı- lanma hakkı ve İHAS m.13’te düzenlenen etkili başvuru hakkının karşılaştırılması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. İki hak, 1982 Anayasası’nın 36 ve 40. maddelerinde düzenlenmektedir. İHAS, 6. maddesinde adil yargılanma hakkının norm alanını suç isnadı ve medeni haklarla sınırlamıştır. Anayasa m. 36’da ise bu yönde bir sınırlama yer almamaktadır. İHAS 13. maddesinde etkili başvuru hakkının sözleşmede yer alan haklarla ilgili olarak geçerli olduğunu belirtmektedir. Anayasada ise etkili başvuru hakkının anayasal haklar için geçerli olduğu ifade edilmiştir. Öte yandan bireysel başvuruyu düzenleyen 1982 Anayasası’nın 148. maddesi, İHAS ve 1982 Anayasası’nın ortak kesişim kümesinde yer alan haklar açısından bireysel başvuruyu mümkün kılmıştır. 1982 Anayasası’nda bir hakkın daha geniş İHAS’ta ise daha dar düzenlenmesi mümkün olabilir. Bu durumda AYM içtihadı dar olan düzenlemeyi tercih etmek yönünde gelişmiştir. Çalışmada iki hakkın norm alanları karşılaştırılmış, benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur. Adil yargılanma hakkı ve etkili başvuru hakkı zaman zaman aynı alanı koruyabilmektedir. Bu durumda İHAS içtihadı, 6. maddeyi lex specialis saymaktadır. Bunun istisnası ise içtihatlarda makul sürede yargılanma hakkıdır. Çalışmada bu konular içtihat ve doktrin ile birlikte ayrıntılı olarak incelenmiştir.