DALANZADGAD, UMNUGOVI İLİ, MOĞOLİSTAN — Sainaa Tserenjigmed, kırsal kesimde sığır gütmekle geçen bir ömürden sonra eyalet başkenti Dalanzadgad’a yerleşti ve kendine ait bir ev hayal etmeye başladı.
Bunu inşa etmek için, 30 milyon Moğol togrogu (8.800 $) krediye ihtiyacı olacaktı; bu, Sainaa Facebook’ta kefilsiz düşük faizli krediler sunan bir yoruma rastlayana kadar ulaşılamaz görünen bir miktardı. İlgisi arttı.
2018’in başlarıydı ve internet, Sainaa için hâlâ cesur bir yeni dünyaydı. Geçen yıl kendine küçük, beyaz bir akıllı telefon almış ve oğlu eve internet kurmuştu. “Facebook yeni ve tuhaf görünüyordu, bu yüzden yorulmadan kazmaya başladım” diyor. Kısa süre sonra platformu video izlemek, haberleri takip etmek ve ailesi ve arkadaşları ile iletişim kurmak için kullanmaya başladı.
Facebook’ta kredi veren kişinin adı kulağa yabancı geliyordu ama çevrimiçi kişiliği Sainaa’ya güvenilir görünüyordu ve çoğu Moğol olan birçok arkadaşı vardı. Kredi alma arzusunu dile getirerek uzandı. Yanıtın hızlı olduğunu ve sonraki yazışmaların alışılmadık derecede arkadaşça olduğunu söylüyor. Sainaa’ya, ilk para dilimini almak için işlem ücreti olarak 120 $ transfer etmesi talimatı verildi. Süreci hızlandırmak için, Western Union aracılığıyla iki ila üç gün arayla farklı miktarlarda ve toplamda 1.000 ABD Doları tutarında dört ayrı işlem planlamaya karar verdi – o sırada Moğolistan’daki ortalama aylık maaşın iki katından fazla.
Ancak kişi daha fazla para istemeye devam etti.
“İşte o zaman bir şeylerin ters gittiğini anladım,” diyor Sainaa, “ve polisle temasa geçtim.”
Son yıllarda Moğolistan’da internet penetrasyonu yoğunlaştıkça – 2020’de Moğolların %62,5’i, 2010’da yalnızca %10,2 olan interneti kullandı – çevrimiçi dolandırıcılık vakası hızla arttı. Moğol polisine göre, 2021 ile 2022 arasında genel olarak kayıtlı suç azalırken, dolandırıcılık %50’den fazla artarak tüm suç duyurularının dörtte birinden fazlasını oluşturuyor.
Bir kriminolog ve Moğol Barosu ceza adaleti komitesi başkanı Oyunbold Ganchuluun, “İnsanların internet kullanımı arttıkça, dolandırıcılık türü suçlar çevrimiçi ortama taşınıyor” diyor. Ülkenin en popüler sosyal medya platformu olan Facebook, dolandırıcılık için yaygın bir kanaldır. Oyunbold’a göre popüler bir trend, dolandırıcıların insanların Facebook hesaplarını ele geçirmesi, onlara yakın olanlarla ilişkilerini incelemesi, ardından bir konuşma başlatması ve sonunda para istemesidir.
“İnsanların internet kullanımı arttıkça dolandırıcılık türü suçlar internete taşınıyor.” Moğol Barosu ceza adaleti komitesi başkanı
Geçen yıl Bat-Amgalan Ulziisaikhan ile Facebook Messenger üzerinden bir kadın iletişime geçti. “Size daha önce koronavirüs bulaşmıştı” diye yazdı. “Sağlık Bakanlığı insanlarla anket yapıyor.” Doğu Moğolistan’daki Sukhbaatar vilayetinde ikamet eden ve bir devlet kurumu olan sosyal sigorta dairesinde çalışan Bat-Amgalan anketi gerektiği gibi doldurdu ve ardından bir mesaj aldı. “Lütfen bağlantıyı tıklayın ve banka hesap bilgilerinizi verin” yazıyordu. “Ankete katılımınız için teşvik olarak para alacaksınız.” Bat-Amgalan memnuniyetle itaat etti.
Bir süre sonra arkadaşlarından gelen telefonların akınına uğramaya başladı. “Para sıkıntın mı var?” sordular. “Sana ne oldu?” İşte o zaman kimliğinin çalındığını anladı.
Sainaa, dolandırıldığını anladıktan sonra polisle temasa geçtiğinde, özellikle para yurtdışına gönderildiğinden, yapabilecekleri pek bir şey olmadığı söylendi. (Global Press Journal tarafından incelenen para transferi belgeleri, Batı Afrika ülkeleri Togo ve Benin’deki alıcıları gösteriyor.) “Polis, suçluyu bulma şansının çok düşük olduğunu söyledi” diye hatırlıyor ve kayıt yaptırdıklarını söylediklerini de ekliyor. birçok insan benzer şekilde kandırıldı.
Umnugovi vilayetinde kıdemli bir dedektif olan Bayarbat Batsaikhan, polisin hesap sahiplerini tespit edebilmesine rağmen paranın izini sürmenin zor olduğunu söylüyor çünkü “hesap sahibinin dolaylı bir kurban olması, hesabının başkaları tarafından kullanılması çok yaygın. ”
Moğolistan Ulusal Polis Teşkilatı, kaç tane çevrimiçi dolandırıcılık vakasının başarıyla çözüldüğüne dair bilgi sağlamadı, ancak teşkilat rakamları bunun giderek büyüyen bir sorun olduğunu gösteriyor. Ajans, 2015 yılında 17 elektronik dolandırıcılık vakası kaydetti; 2022’nin ilk 10 ayında bu sayı şimdiden 6.759’du. Veriler, 2017-2019 yılları arasında her türlü dolandırıcılıktan 455 kişinin para cezasına çarptırıldığını, 239 kişinin hapse atıldığını ve 227 kişinin toplum hizmetine mahkûm edildiğini gösteriyor.
Sainaa, dolandırıcıya gönderdiği parayı kaybetmeyi göze alamazdı. Çaresizliği onu pervasız yaptı. Kısa bir süre sonra, bir tanıdığının ısrarıyla mülkünü teminat olarak gösterdi ve çevrimiçi bir programa yatırım yapmak için 5 milyon togrog (1.465 $) daha borç aldı. Her hafta temettü alacağına ve sonunda anapara tutarından kâr edeceğine inanıyordu – hatta talimat verildiği gibi, yurt dışından para alabilmek için iki Visa kartı sipariş etti. “Hayatım boyunca mavi yakalı bir işçi oldum” diyor. “Ve bunu yaparak para kazanabileceğimi düşündüm.”
Kurulumun – haberlere göre – başka bir ülkeden biri tarafından yönetilen bir saadet zinciri olduğu ortaya çıktı. Bir gün, Sainaa temettülerini sormak için bağlantı kurduğu kişiyi aradığında, planın iflas ettiği kendisine bildirildi. İlk yatırımını sorduğunda, “Annem öldü ve ben çok meşgulüm. Birçok kişi yüz milyonlarla dolandırıldı. Beş milyon bir hiçtir.”
Uranchimeg Tsogkhuu, GPJ Moğolistan
Sainaa, “Ben çok şefkatli bir insanım” diyor. Bu yüzden sessiz kaldı.
Bu kez polise şikayette bulunmadı. Oyunbold, onun gibi pek çok kişi olduğunu söylüyor. “Resmi rakamlar hiçbir şey göstermiyor – bu vakaların çoğu gizli kalıyor” diyor. “Az miktarda para kaybeden insanlar bunu suç olarak görmüyor ve yetkililerle iletişime geçmiyor.” Gerçek dolandırıcılık vakası sayısının 10.000’in çok üzerinde olabileceğini söylüyor – resmi rakamların yansıttığından çok daha yüksek.
Başka bir ülkeden – Amerika Birleşik Devletleri olduğu iddia edilen – bir adam tarafından internette aşk yaşayan Munkhtuya Batchuluun, bu gizli vakalardan biridir. Adam iki ay boyunca ona büyük bir servet miras aldığına dair uzun hikayeler anlattı ve yakında onunla evlenmek için Moğolistan’ı ziyaret edeceğine söz verdi. “Bana birçok çeşit paket ve hediye gönderdiği fotoğrafları gösterdi” diye hatırlıyor. Ancak birkaç gün sonra kargo bir yere takıldığı için alıcının ücretini ödemesi gerektiğine dair mesaj geldi.” 130 $ veya yaklaşık 440.000 togrog transfer ettikten sonra Munkhtuya, çevrimiçi erkek arkadaşı tarafından engellendiğini fark etti.
“Polise başvurmaktan utandım” diyor.
Dolandırılanlar söz konusu olduğunda, insanları deneyimleri hakkında açıkça konuşmaktan caydıran Oyunbold’a göre bir damgalanma var. “İnsanlar genellikle güven ve açgözlülüğün soyut nedenlerini tartışırlar. Aslında asıl sebep, insanların hala temel finansal bilgiden yoksun olmaları” diyor. “Aile ortamları ve eğitimleri, onlara yanlış bilgileri tespit edecek eğitimi ve eleştirel düşünmeyi sağlamıyor.”
Son yıllarda Ulusal Polis Teşkilatı, Moğolların çevrimiçi dolandırıcılıkları tespit etmelerine yardımcı olmak için kampanyalar yürütüyor – ancak internet kullanımı arttıkça toplu hasar da artmaya devam ediyor. 2016’da dolandırıcılık (çevrimiçi ve başka türlü) Moğollara 2 milyar togroga (585.815 $) mal oldu; 2020 yılına kadar sayı 67,2 milyar togroga (19,7 milyon $) yükseldi.
Şu anda bir tuğla fabrikasında çalışan Sainaa, iki kez kandırıldı ve şimdi daha dikkatli. Ancak ikinci plana katılmak için teminat olarak gösterdiği mülkü ipotekli olmaya devam ediyor. Aradan dört yıldan fazla zaman geçmesine rağmen bedelini hâlâ ödüyor.
Kaynak : https://globalpressjournal.com/asia/mongolia/scams-skyrocket-mongolia-goes-online/