Şafi mezhebine göre zıhâr ile ilgili hükümler nelerdir?
|İçindekiler|
Zıhâr kelimesi, "kişinin karısını, kendisine ebedî surette mahrem olan kadınlardan birine veya o kadının vücudunun organlarından birine benzetme-si"dir. Câhiliye döneminde Araplar, zıhârı boşama şekillerinden biri olarak kabul ederlerdi. Ama İslâm dini zıhârı başka bir yaklaşımla ele alarak ona boşamadan başka hükümler yüklemiştir.
Zıhâr yapmak dinimizce haram kılınmıştır. Zıhârla ilgili olarak yüce Allah şöyle buyurmuştur: "İçinizden kadınlarına zıhâr yapanlar bilsinler ki, o kadınlar onların anneleri değildir. Onların anneleri ancak, kendilerini doğuran kadınlardır. Şüphesiz onlar (zıhâr yaparlarken) hoş karşılanmayan ve yalan bir söz söylüyorlar." (Mücâdile 58/2.)
Zıhârla ilgili kelimeler sarih ve kinayeli olmak üzere iki kısma ayrılırlar. Sarih olanlar, zıhârdan başka mânaya gelmeyen kelimelerdir. Örneğin kişinin karısına, "Sen bana annemin sırtı gibisin" demesi gibi. Bu sözü söyleyen kişi, zıhâra niyet etmiş olsa da olmasa da karısına zıhâr yapmış olur.Kinayeli kelimeler ise zıhâr mânasını taşıdıkları gibi, başka mânalar da taşıyabilirler. Örneğin bir erkeğin karısına, "Sen benim için annem gibisin" veya, "Kız kardeşim gibisin" demesi kinayeli bir sözdür. Bu sözü sarfetmekle zıhâr yapmayı kastetmişle, karısına zıhâr yapmış olur. Ama bu sözü söylemekle karısını çok sevdiğini ve beğendiğini ifade etmek istemişse, zıhâr yapmış sayılmaz.
• Talâk (boşama) kelimesini kullanmakla zıhâr meydana gelmez.
• Zıhâr kelimesini kullanmakla boşama meydana gelmez. Buna göre bir kişi boşama niyetiyle karısına, "Sen bana annemin sırtı gibisin" derse karısı boşanmış olmaz. Çünkü bu sözlerin her biri, evlilikte açık anlamlıdır. Değişik niyetlerle söylenmiş olmaları, bunları asıl anlamlarının dışına çıkarmaz.
• Bu cümleden olmak üzere bir kişi, hiçbir şeye niyet etmeden karısına; "Sen annemin sırtı gibi boşsun" derse, "boşsun" dediği için karısı boşanmış olur ve, "Anamın sırtı gibi" sözü de hükümsüz kalır.
• Hiçbir şeye niyet etmeksizin karısına hitaben, "Sen annemin sırtı gibi bana haramsın" diyen kişi zıhâr yapmış olur. Çünkü sarfetmiş olduğu bu söz, zıhârla ilgili sarih sözlerdendir. Ayrıca bu sözünü "haramsın" kelimesiyle de pekiştirmiştir. Ama bu sözü, boşama niyetiyle söylemişse, karısı boşanmış olur.
• Zıhâr yapan kocanın, zıhâr kefareti vermeden karısıyla cinsel ilişkide bulunması haramdır.
• Kadın, kendisine zıhâr yapan kocasından kendisiyle cinsel ilişkide bulunmasını talep etme hakkına sahiptir. Ancak kocasının kefaret vermeden önce kendisinden cinsel bakımdan yararlanmasına engel olması da gerekir.
• Zıhâr yapan kişinin karısıyla evliliğini devam ettirebilmesi için kefaret vermesi gerekir. Bu hususta yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Kadınlarından zıhâr yaparak ayrılıp sonra da söylediklerinden dönecek olanlar, eşleriyle birbirlerine dokunmadan önce bir köle azat etmelidirler." (Mücâdile 58/3.)
Konuyla ilgili bir rivayette Havle bint Sa'iebe'nin şöyle dediği bildirilmektedir: Kocam Evs b. Sâmit benim hakkımda zıhâr kelimesi kullandı. Ben de onu şikâyet etmek üzere Resûlullah'ın (s.a.v) huzuruna vardım. Resûl-i Ekrem de onun hakkında benimle tartışıyor ve, "Allah'tan kork! O senin amcaza-dendir"diyordu. Derken Kur'ân-ı Kerîm'deki Mücâdile sûresinin, "Allah kocası hakkında seninle tartışan ve Allah'a şikâyette bulunan kadının sözünü işit-miştir" ifadesiyle başlayan 1-3. âyetleri nazil oldu.Bunun üzerine Resûlullah (s.a.v), Havle'ye, kocasının (kefaret olarak) bir köle azat etmesini söyledi. Havle, kocasının köle bulamayacağını söyledi. Re-sûl-i Ekrem, öyle ise iki ay peş peşe oruç tutması gerektiğini söyleyince Havle,"Ey Allah'ın Resulü! O çok yaşlıdır; oruç tutacak güçte değildir" dedi. Resûlullah (s.a.v), "Öyle ise altmış fakire yemek yedirsin"buyurdu. Havle, "Onun başkalarına sadaka verecek bir şeyi yoktur" dedi.Havle sözüne devamla diyor ki: "O esnada Hz. Peygamberin huzuruna bir zenbil hurma getirildi. Ben, "Ey Allah'ın Resulü! Buna bir zenbil de ben eklerim" deyince Resûlullah (s.a.v) şöyle buyurdu: "Güzel söyledin. Git, bunu altmış düşküne yedir ve amcazadene (kocana) geri dön." (Ebû Davud, Talâk, 17.)
Yukarıdaki âyet-i kerîme ve hadis-i şeriften de anlaşılacağı gibi zıhâr kefareti, sırasıyla şu üç şeyden birini yapmakla yerine getirilmiş olur:
1. Çalışıp kazanç sağlamasına engel bir kusuru bulunmayan mümin bir köleyi özgürlüğüne kavuşturmak. Ancak kölelik müessesesi tarihe karışmış olduğundan zamanımızda bu maddenin pratikte geçerliliği kalmamıştır.
2. Köle bulup özgürlüğüne kavuşturma imkânı olmayan kişinin peş peşe iki ay oruç tutması. Bu orucun kefaret niyetiyle tutulması şarttır.
3. Yaşlılık veya hastalık gibi sebeplerle oruç tutmaya muktedir olamayan kimsenin altmış fakiri veya düşkünü doyurması gerekir. Bu fakir ve düşkünlerin zekât alma ehliyetine sahip kimseler olmaları; bunlara gıda maddesi olarak verilen şeylerinse, fıtır sadakası olarak verilmesi caiz olan gıda maddelerinden olması şarttır. (Şirbînî, Mugni'l-Muhtâc, 5/40-51.)
İslâm'a göre süt emme yoluyla insanlar arasında hısımlık meydana gelir. Süt emen çocukla süt emen kadın, anne ile çocuk arasındaki kan hısımlığı gibi olmasa da buna yakın derecede bir bağla birbirlerine hısım olurlar ki, buna süt hısımlığı denmektedir. Bu çocuk ile kendisini emziren kadın birbirleriyle evlenemeyecekleri gibi, bunlar bazı şartlar çerçevesinde birbirlerinin akrabalarına da mahrem olur ve onlarla da evlenemezler. Nitekim sevgili Peygamberimiz bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuştur: "Nesep yoluyla haram olan şeyler, süt emme yoluyla da haram olur."(Müslim, Radâ', 2.)
Süt emmenin bir hüküm ifade edebilmesi için şu şartların gerçekleşmesi gerekir:
• Süt emziren kadın dokuz yaşına varmış olmalıdır.
• Sütü emilen kadın hayatta olmalıdır. Bir kadının sütü sağılır ve öldükten sonra bir çocuğun boğazına dökülürse, yine aralarında mahremiyet meydana gelir.
• Sütü emen çocuk sağ ve iki yaşını geçmemiş olmalıdır. Konuyla ilgili bir âyet-i kerîmede şöyle buyrulmaktadır: "Emzirmeyi tamamlamak isteyenler için anneler çocuklarını iki tam yıl emzirirler." (Bakara 2/233.)
Ashâb-ı kiramdan Abdullah b. Mesud (r.a), iki yaşından büyük çocukların süt emmeleriyle süt mahremiyeti oluşmayacağını ifade etmiştir. (Mâlik, el-Muvatta', Radâ', 3.)
• Süt beş defa emilmiş olmalıdır. Bu konuda bir şüphe meydana gelirse, yani sütanne, çocuğu beş defa mı yoksa daha az sayıda mı emzirdiği yada çocuğu iki yaşında mı yoksa iki yaşından sonra mı emzirdiği hususunda şüpheye düşerse, süt mahremiyeti oluşmaz.
• Çocuğu emziren kadın onun sütannesi olur. Kocası da o çocuğun süt-babası olur. Meydana gelen bu süt mahremiyeti o çocuğun çocukları için de sabit olur.
• Sütannenin öz babasıyla sütbabası, emzirdiği çocuğun sütdedesi olurlar. Aynı şekilde bu kadının öz annesiyle sütannesi de kendisinden süt emen çocuğun sütninesi olurlar.
• Sütannenin çocuklarıyla sütçocukları bu çocuğun sütkardeşleri olurlar. Kız kardeşleri bu çocuğun sütteyzeleri, erkek kardeşleri bu çocuğun sütdayı-ları olurlar. Sütbabanın babası bu çocuğun sütdedesi, sütbabanın erkek kardeşleri bu çocuğun sütamcaları, sütbabanın kız kardeşleri bu çocuğun süthalaları olurlar. Geriye kalan akrabaları bu şekilde kıyaslanarak çocuğa akraba olurlar.
• Bir kimse ölür veya karısını boşar da kadın bir başkasıyla evlenir ve bir çocuk doğurursa, doğumdan sonraki süt ikinci kocaya aittir. Doğumdan önceki süt ise birinci kocaya aittir.
• Karı ve koca, aralarında süt mahremiyeti bulunduğunu ifade ederlerse, birbirlerinden ayrılırlar. Gerdeğe girmişlerse, kadının mehr-i müsemmâ (nikâhta zikredilen mehri) alma hakkı düşer ve mehr-i misi (aileden emsal kadınlara verilen mehri) alma hakkı doğar.
• Koca, "Benimle karım arasında süt mahremiyeti vardır" diye iddiada bulunur, karısı onun bu iddiasını reddederse, nikâhları feshedilir. Kadın kocası ile gerdeğe girmişse, mehr-i müsemmâ almayı hak eder. Gerdeğe girmemiş ise, bu mehrin yarısını almayı hak eder.
• Kadın, kocası ile aralarında süt mahremiyeti bulunduğunu iddia ederde kocası bu iddiayı reddederse ve kadın bu erkekle kendi rızasıyla evlenmiş ise, kadının sözü doğru kabul edilir ve gerdeğe girmişlerse kadın mehr-i misi alma hakkına sahip olur. Şayet gerdeğe girmemişlerse, bir şey alma hakkına sahip olmaz.
• Aralarında süt mahremiyeti bulunduğu iddiasını reddeden eşe yemin verdirilir, iddia sahibine de bu konudan haberdar olduğuna ilişkin yemin verdirilir.
• Süt emme, iki erkeğin veya bir erkekle iki kadının yada dört kadının şahitliği ile sabit olur. Süt emmeyi ikrar etmek ise, ancak iki erkeğin şahitliği ile sabit olur.
• Süt emziren kadının emzirme ücretini talep etmemesi şartıyla bu konudaki şahitliği kabul edilir. En sahih görüşe göre süt emmeye şahitlik etmek, mahremiyetin sabit olması için yeterli değildir. Şahidin, süt emme vaktini, emme sayısını ve sütün emen çocuğun midesine ulaştığını söylemesi gerekir.( Nevevî, el-Mecmû', 20/77-80.)
BENZER SORULAR
- Süt kardeşi olan iki insanın, kendi kardeşleri de süt kardeşinin kardeşleriyle kardeş olurlar mı ve onların yanında tesettür farz mıdır?
- Zıhar mevzusunda geçen, "Sen bana anamın sırtı gibisin." cümlesinde ne anlatılmak isteniyor?
- SÜT AKRABALIĞI, SÜT KARDEŞLİĞİ
- ZİHAR
- SÜT AKRABALIĞI / HISIMLIĞI, SÜT KARDEŞLİĞİ
- Süt emenin diğer kardeşleri, emdiği kadının çocuklarıyla evlenebilir mi?
- Süt anneliğinin ve kardeşliğinin ne gibi sorumlulukları var? Başkasının çocuğunu çok kısa bir süre emzirdim, fakat emip emmediğinden emin değilim...
- Şafi mezhebine göre evlenme ve boşanma ile ilgili hükümler nelerdir?
- Süt hısımlığı / akrabalığı ve süt bankası tabirlerini açıklar mısınız?
- Şafii mezhebine göre, annemin süt kız kardeşinin erkek çocuğu süt yeğen olur mu?