Disiplin cezası; kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla, durumun niteliğine ve eylemin ağırlık derecesine göre uygulanan yaptırımlardır. Disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezasıdır. Bu cezaların verilebilmesi için idare mevzuatta belirtilmiş usullere uygun hareket etmelidir. Bu bağlamda, disiplin suçu sayılan fiil ve hâlleri işlenmesinden başlayıp disiplin cezası verilmesine kadar olan süreç “disiplin soruşturması” olarak tabir edilir. Disiplin suçunu işlediği anda görevli bulunan tüm devlet memurları hakkında disiplin soruşturması yapılabilir. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
- Disiplin Soruşturması Kimler Hakkında Yapılabilir?
- Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı
- Disiplin Soruşturması Yapmaya Yetkili Amir ve Karar Verme Süreci
- Disiplin Soruşturmasında Memurun Savunma Hakkı
- Disiplin Cezasında Tekerrür Uygulaması
- Eyleme Uygun Disiplin Cezası Yerine Bir Alt Cezanın Uygulanması
- Hukuka Aykırı Disiplin Cezasının İptali Davası
- Sıkça Sorulan Sorular
Disiplin soruşturmasını yürüten soruşturmacıya tanınan yetkilerin kullanımı sırasında veya soruşturma raporunun tesisi sırasında hukuka aykırılıklar bulunduğu iddiasıyla doğrudan idari dava açılması mümkün değildir. Zira bu işlemler kesin/yürütülebilir nitelikte değildir. Hukuka aykırı olarak yapılan disiplin soruşturması sonucunda verilen disiplin cezaları hakkında ise idari yargıda iptal davası açmak mümkündür.
1. Kimler Hakkında Disiplin Soruşturması Yapılabilir?
Disiplin suçunu işlediği anda görevli bulunan tüm devlet memurları hakkında disiplin soruşturması yapılabilir. Bu kişilerin, disiplin suçu işlendikten sonra;
- Emekliye ayrılması,
- İstifa etmesi,
- Memurluktan çekilmiş sayılması
- Devlet memurluğundan çıkarma cezası alması,
haklarında disiplin soruşturması yürütülmesine engel değildir.
Disiplin soruşturmasına konu edilebilecek disiplin suçları ile bu suçların karşılığında verilebilecek disiplin cezaları ile ilgili detaylı bilgi için Memura Verilebilecek Disiplin Cezaları başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
2. Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 127. maddesine göre, disiplin cezasını gerektiren fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren;
- Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına,
- Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına,
başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
3. Disiplin Soruşturması Yapmaya Yetkili Amir ve Karar Verme Süreci
Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilecek amirlerdir. Buna göre her kurum kendi çıkacağı yönetmelik ile disiplin amirlerini belirleyecektir.
Disiplin amirleri;
- Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek,
- Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna 15 gün içinde tevdi etmek,
zorundadır. Disiplin kurulu, dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde soruşturma evrakına göre disiplin amirine görüşünü bildirir.
Memurluktan çıkarma cezası için disiplin amirlerince yaptırılan soruşturmaya ait dosya, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kuruluna tevdiinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlanmalıdır.
4. Disiplin Soruşturmasında Memurun Savunma Hakkı
Devlet memuruna suçlamalara ilişkin gerekli ve yeterli kapsamda yazılı bilgilendirme yapılmadan ve 7 günden az olmamak üzere makul savunma süresi tanınmadan disiplin cezası verilemez. Devlet memuruna, verilen süre içinde yazılı veya sözlü savunma yapılmadığı takdirde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağına ilişkin ihtarda bulunulmalıdır. Savunma hakkının hiç veya öngörülen biçimde kullandırılmaması disiplin cezası işlemini şekil açısından ağır bir biçimde sakatlayacağından disiplin cezasının iptaline dahi sebep olabilir.
Disiplin soruşturması nihayetinde memurluktan çıkarılması istenen memur, soruşturma evrakını incelemeye, tanık dinletmeye, disiplin kurulunda sözlü/yazılı olarak bizzat veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
5. Disiplin Cezasında Tekerrür Uygulaması
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş fiil veya halin, ilgili memur tarafından, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süresi içinde tekrarlanması halinde, bir derece ağır ceza uygulanır. Bu noktada önemle altını çizmek isteriz ki, tekerrür uygulaması takdire bağlı değildir, şartları varsa uygulanması zorunludur.
Disiplin cezasında tekerrür uygulamasının yapılabilmesi için belli süreler öngörülmüş olup;
- Uyarma ve kınama cezalarında 5 yıl,
- Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında 10 yıldır.
Tekerrür uygulaması yapılırken fiil veya hâlin gerektirdiği disiplin cezasının ancak bir derece ağır olan disiplin cezası verilir. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezasının üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.
Tekerrür dolayısıyla bir derece ağır ceza verildikten sonra bir kez daha tekerrüre esas disiplin suçu işlendiği takdirde iki üstü disiplin cezası verilemez. Bu durumda da yine bir derece ağırı olan ceza verilir. Zira tekerrürün tekerrürü olmaz.
Memur Disiplin cezalarının silinmesi hakkında detaylı bilgi almak için Memur Disiplin Cezasının Sicilden Silinmesi başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
6. Eyleme Uygun Disiplin Cezası Yerine Bir Alt Cezanın Uygulanması
Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların takdir yetkisini kullanırken, ilgilinin geçmiş hizmetleri ve sicil durumunu da soruşturma esnasında değerlendirmeleri gerekmektedir. Yapılacak değerlendirme sonucuna göre, ilgili hakkında bir alt cezanın verilip verilmeyeceğini de kararlarında gerekçelendirmeleri hukuki bir zorunluluktur. Nitekim Danıştay, memurun geçmiş hizmetleri değerlendirilmeksizin verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğundan bahisle iptal edilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu 2007/1200 E. 2011/268 K. 21.4.2011 tarihli kararı
“Değinilen yasal ve yönetsel düzenlemeler uyarınca, bir alt cezanın uygulanması hususunda idarenin takdir yetkisi bulunmakta ise de, Danıştay Sekizinci Dairesi kararında da belirtildiği üzere disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların takdir yetkisini kullanırken öncelikle; ilgililerin geçmiş hizmetleri ile sicil durumlarına göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapmaları ve bu değerlendirmenin sonucuna göre ceza vermeleri gerekmekte olup, böyle bir değerlendirme yapılmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığından….”
demek suretiyle bir alt cezanın uygulanması hususunun değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Memurlar hakkında yürütülen disiplin soruşturmaları neticesi, ceza verilmesi aşamasında, hakkında disiplin soruşturması yürütülen memurun işlediği fiilin ağırlığı, daha önce disiplin cezası alıp almadığı, nedamet duyup duymadığı hususlarının da göz önünde bulundurulması suretiyle işlem tesis edilmesi gerekmektedir. Aksi halde tesis edilen disiplin cezası yerleşik hale gelen yargı kararlarına ve hukuka aykırı olacaktır.
7. Hukuka Aykırı Disiplin Cezasının İptali Davası
Disiplin soruşturmasını yürüten soruşturmacıya tanınan yetkilerin kullanımı sırasında veya soruşturma raporunun tesisi sırasında yapılan değerlendirmelerde bazı hatalar, hukuka aykırılıklar meydana gelmektedir. Bu sebeplerle soruşturma sonunda verilen disiplin cezasının yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından en az birinde sakatlık söz konusu olabilmektedir.
Disiplin soruşturması ve/veya kovuşturması aşamaları, kesin yürütülebilir idari işlemler olmadığı için, disiplin soruşturması veya disiplin kovuşturması hakkında doğrudan dava açılması mümkün değildir. Ancak disiplin soruşturması aşamasından yapılan hukuka aykırılıklar sebebiyle verilen disiplin cezası hakkında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) uyarınca iptal davası açılabilir.
Buna göre, hukuka aykırı disiplin cezalarına karşı, cezanın ilgilisine tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür.
Memur hakkında verilen disiplin cezasının iptali için izlenmesi gereken hukuki yollara ilişkin detaylı bilgi için Memura Verilen Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
8. Sıkça Sorulan Sorular
Devlet memuru hakkında disiplin cezası verilebilmesi için usulüne uygun olarak yürütülmüş bir soruşturma yapılması gerekmektedir. Disiplin soruşturmasının hiç yapılmaması veya usulüne aykırı olarak yapılması durumunda, tesis edilen disiplin cezası işlemine karşı iptal davası açmak mümkündür.
Devlet memuruna disiplin cezası verilebilmesi için memura en az 7 günlük bir savunma hakkı tanınması gerekmektedir. Eğer savunma hakkı tanınmadan bir disiplin cezası verilirse bu durumda verilen ceza hukuka aykırı olacaktır ve idare mahkemelerinde bu disiplin cezası işlemlerinin iptalini talep etmek mümkündür.
Disiplin soruşturma esnasında yapılacak savunmanın sözlü olarak yapılması zorunluluk arz etmemektedir. Devlet memuru, savunmasını yazılı olarak da verebilir. Ayrıca devlet memuru, vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına dahi sahiptir.
Soruşturmaya yapmakla görevli olarak atanan soruşturmacı, 2 ay içerisinde soruşturmayı tamamlamakla yükümlüdür. Ancak soruşturmacı, gerekçe belirtmek suretiyle ek süre talep etme hakkına sahiptir.
Disiplin suçunu işlediği anda görevli bulunan tüm devlet memurları hakkında disiplin soruşturması yapılabilir. Bu kişilerin, disiplin suçu işlendikten sonra emekliye ayrılması, disiplin cezası verilmesine engel değildir. Yeter ki ceza zamanaşımı süresi dolmamış olsun.
Nedamet; Kişinin söylediği bir sözden ya da sergilediği bir davranıştan ötürü derin üzüntü duyması demektir. Türk Dil Kurumu Nedamet kelimesini “Kişinin yaptığı ya da söylediği bir şey yüzünden pişman olması” olarak tanımlamıştır.