Paragrafta Konu: Üzerinde durulan olay, durum ya da düşüncedir. (Ne anlatıyor?), (Neyi anlatıyor?) sorularıyla bulunabilir.
Paragrafta Ana Düşünce: Ele alınan olay, durum ya da düşünceyle verilmek istenen mesajdır. Paragrafın bir cümlelik özetidir. Yazarın okuyucuya iletisidir. (Anlatılmak istenen hangisidir?)
Paragrafta Yardımcı Düşünce: Ana düşünceyi desteklemek için verilen yargılardır.
Paragrafın Yapısı: Giriş, gelişme veya sonuç cümlesinden oluşur.
Giriş Cümlesi: Konu bu cümlede saklıdır. Bazen de ana düşünce burada verilir.
Gelişme Cümlesi: Duygu ve düşüncelerin yer aldığı bölümdür. Kendinden önceki veya sonraki cümleyi anlamca birbirine bağlar.
Sonuç Cümlesi: Paragrafın özeti niteliğindedir. Genellikle ana düşüncenin yer aldığı bir bölümdür.
Paragrafta Başlık: Genellikle paragrafta en çok geçen sözcüklerden oluşur.
ANLATIM BİÇİMLERİ
Açıklama: Okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılan paragraflardır. İçinde tanım cümlesi olan bir paragrafın anlatım biçimi açıklamadır. Bu tür paragraflarda genellikle nesnel cümleler kullanılır.
Betimleme: Kısaca yazıyla resim çizmektir. Bir varlığın nitelikleri ve bunun duyular üzerindeki izlenimleri aktarılır. Görsellik vardır.
Öyküleme: Olayın ön planda olduğu bir hareketlilik vardır. Öykülemede genellikle geçmiş zaman ekleri kullanılır. Olaylar belli bir oluş sırasına göre verilir. Kişi veya kişiler vardır.
Tartışma: Yazarın, vermiş olduğu düşüncenin doğruluğunu ya da yanlışlığını kanıtlama çabası vardır. Kısaca yazar kendi düşüncesini kanıtlamaya, karşıt düşünceyi çürütmeye çalışır. Paragrafta konuşma havası vardır. Genellikle öznel cümleler kullanılmıştır.
DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI
Benzetme: İki kavramdan anlamca zayıf olanın güçlü olana yaklaştırmaktır. “Gibi, sanki, tıpkı…” sözcükler genellikle kullanılır.
Tanımlama: Bir kavramın ayırt edici özellikleriyle ortaya konmasıdır. “nedir?” sorusunun cevabını verir.
Karşılaştırma: En az iki kavramın çeşitli yönlerden benzer özelliklerini ya da farklı özelliklerini belirtmektir. Genellikle “en, daha, kadar” sözcükleri varsa karşılaştırma söz konusudur.
Örnekleme: Soyut olan bir düşünceyi okuyucunun gözünde somutlaştırmak.
Tanık Gösterme: Bir düşünceyi ifade ederken o konuda bir kişinin ismi ve sözüne yer vermektir.
Alıntı Yapma: Kişinin ismi yer almıyorsa sadece sözü yer alıyorsa alıntı yapmadır.
Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi inandırıcı kılmak için sayılara, rakamlara veya istatistiki bilgilere yer vermektir.