Bir toplumda sürdürülebilir barışın matematiksel bir modeli yapılıp ortaya bir formül konulabilir mi? Prof. Larry Liebovitch bu sorunun cevabını merak etmiş ve ortaya ilginç bir araştırma çıkmış.
“Barışı Sürdürme Matematiksel Modeli” için öncelikle bireylere toplumsal barışı sürdürmek için önemli gördükleri faktörler sorulmuş. Bu faktörler, bir yandan liderlerin barışçıl değerleri geliştirmeleri konusundaki çabasını ve bir toplumdaki tüm grupların üyeleri arasında bilginin serbestçe dolaşma derecesini içermiş.
Bu modelde birbiriyle etkileşen pek çok şey olduğu için tüm etkileşimler denklemler aracılığı ile temsil edilmiş. Denklemlere sahip olduğunuzda, bu denklemleri çözmek için çok standart yöntemler vardır. Yani, bir bakıma, sadece bu yöntemleri kullanırsınız ve sonra tüm sistemin nereye gideceğini görebilirsiniz.
İlk olarak, tüm etkileşimlerin ( politika, ekonomi gibi) barışı sürdürmek için bir sistem olarak nasıl etkileşim kurduğu anlaşılmaya çalışılmış. Model oluşturduktan sonra internet ortamında yayınlanmış ve kişilerin modelin değişkenleri ile oynamasına izin verilmiş. Bu sayede kişilerin yapacakları küçük değişiklikler ile sonucu nasıl değiştirebileceklerini görmeleri istenmiş.
Matematiksel modelleme sosyal bilimlere ve politika yapımına nasıl katkıda bulunabilir?
Sosyal bilim sistemleri çok karmaşıktır ve olayları tüm etkileşimler açısından düşünmek çok zor hale gelir. Bir aile gibi basit bir sistem bile ebeveynler, çocuklar ve diğer akrabalar arasında çok sayıda karmaşık etkileşime sahiptir. Bu nedenle bazen matematiksel bir modelle sistem işleyişlerini çok daha kolay görebilirsiniz.
Örneğin, barışı sürdürme üzerine matematiksel modelle, farklı faktörler arasındaki tüm bu etkileşimler nedeniyle bir toplumsal sistemin zamanla barışçıl bir yapıya dönüşüp dönüşmeyeceğini anlayabilirsiniz. Sistemde bunu değiştirirsem (örneğin evrensel temel gelir), bu tüm sistemi nasıl değiştirecek diyebilirsiniz.
Matematiksel Olarak Barışı Elde Etmek Mümkün mü?
Araştırmacılar, aynı model sisteminde bile, farklı faktörlerin düzeylerini veya etkileşimlerini değiştirerek, farklı şekillerde sürdürülebilir barışı sağlayabilecekleri sonucuna ulaşmışlar. Dahası, farklı sistemlerde barışı sağlamanın farklı yolları da olabileceğini gözlemlemişler. Yani, tek bir barış formülü yok, duruma bağlı olarak barışı sağlamanın birden fazla yolu olabilir.
Matematiksel olarak mümkün olan sürdürülebilir barış hayalinin gerçek olması dileğimizle…
İleri Okumalar: What’s Math Got to Do With Peace?; https://blogs.ei.columbia.edu/2020/08/06/mathematical-model-sustaining-peace/
Matematiksel