Kronik Lenfositik Lösemi Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Teşhisi, Tedavisi
Kronik lenfositik lösemi (KLL), lenfoid dokuda artan sayıda beyaz kan hücresinin bulunduğu kötü huylu bir kan hastalığıdır. KLL’de sağlıklı beyaz kan hücreleri yerine lösemik hücreler olarak da adlandırılan anormal lenfositler üretilir ve daha sonra zamanla birikir. Sağlıksız kan hücrelerinin sayısı arttıkça sağlıklı hücrelere daha az yer kalır.
Haber Merkezi / Daha az sayıda sağlıklı hücre ve KLL lenfositlerinin enfeksiyonlarla savaşmada yetersiz olması, sık enfeksiyona, anemiye ve kolay kanamaya yol açabilir. Bu hastalık yavaş ilerler ve lenf bezleri, dalak, kemik iliği ve akciğerler gibi vücudun çeşitli bölgelerinde lenfoid dokunun kontrolsüz bir şekilde birikmesi ve büyümesi meydana gelebilir. KLL yetişkinlerde en sık görülen lösemi türüdür ve çocuklarda çok nadiren görülür. Bireylerin çoğunda, kronik lenfositik lösemi, B lenfosit hücrelerinin (enfeksiyonla savaşmaya yardımcı olacak antikorların üretiminden sorumlu bir tür beyaz kan hücresi) hızlı üretiminin sonucudur.
Daha önce T lenfositlerinden türetilen KLL olarak adlandırılan şey, başka bir hastalık olan T hücresi prolenfositik lösemi olarak yeniden adlandırıldı. Bu T hücre hastalığında hücrelerin aşırı büyümesi çok daha hızlı olma eğilimindedir. Mutasyona uğramamış IgVH (Ig-mutasyona uğramamış KLL) ve mutasyona uğramış IgVH’ye (Ig-mutasyona uğramış KLL) sahip hücreleri ayırt etme yeteneği, hastalığın seyrini tahmin etmede (prognoz) çok önemli hale geldi. Ig-mutasyona uğramamış KLL’ye sahip hastalar, modern tedavinin ortaya çıkmasından önce bile ortalama hayatta kalma süresi 25 yılı aşan Ig-mutasyona uğramış KLL hastalarına kıyasla çok daha kısa bir tedavi süresine ve tarihsel olarak daha kısa bir ortalama hayatta kalma süresine sahiptir.
Bununla birlikte, bu hayatta kalma süreleri çok daha eski verilere dayanmaktadır ve geliştirilmiş tedavilerle artık kesinlikle daha uzundur. Prognozun diğer ana belirleyicisi, KLL’nin kromozom yapısıdır ve özellikle iki yüksek riskli kromozom anormalliği, kromozom 17’nin kısa kolunun veya kromozom 11’in uzun kolunun kaybı ile ilgilidir. IGVH durumuna dayalı olarak KLL alt kümesinin belirlenmesi önemlidir çünkü prognoz için çok öngörülüdür. KLL genellikle çok yavaş ilerlediğinden, birçok hasta acil tedaviye ihtiyaç duymaz ve hatta bazıları yaşamları boyunca buna ihtiyaç duymaz.
Tedavi hala bu prognostik faktörlere değil, esas olarak semptomlara veya kötüleşen kan sayımlarına dayanmaktadır. Prognozun diğer ana belirleyicisi, KLL’nin kromozom yapısıdır ve özellikle iki yüksek riskli kromozom anormalliği, kromozom 17’nin kısa kolunun veya kromozom 11’in uzun kolunun kaybı ile ilgilidir. IGVH durumuna dayalı olarak KLL alt kümesinin belirlenmesi önemlidir çünkü prognoz için çok öngörülüdür.
Kronik lenfositik lösemili hastaların yaklaşık %50-75’inde ilk tanı konulduğunda hiçbir semptom görülmez. Hastalık rutin bir muayene veya kan testi sırasında keşfedilir. Semptomlar, KLL’nin iki alt bölümü olan Ig-mutasyona uğramış ve Ig-mutasyona uğramamış arasında benzer olabilir, ancak Ig-mutasyona uğramamış KLL ilerlediğinde, tipik olarak daha erken, daha fazla semptom ortaya çıkabilir.
Kronik lenfositik löseminin semptomları yorgunluk, kilo kaybı, iştahsızlık (anoreksiya), nefes almada güçlük, düşük dereceli ateş, genişlemiş dalak nedeniyle karında dolgunluk hissi ve gece terlemelerini içerebilir. Cilt enfeksiyonları, akciğerlerde sıvı ve iltihaplanma (pnömoni) ve sinüs iltihabı (sinüzit) gibi bakteriyel enfeksiyonlar sıklıkla ortaya çıkar. Bozukluk ilerledikçe, hasta enfeksiyonlarla savaşma yeteneğini kaybeder. Viral enfeksiyonlar giderek artan bir endişe haline geliyor.
Bozukluğun sonraki aşamalarında, karaciğer, dalak ve lenf düğümlerinin boyutu sürekli olarak artabilir. Kronik lenfositik lösemi ayrıca cilt, göz çukuru (yörünge), göz kapaklarının içini kaplayan mukoza (konjonktiva), akciğerler, göğsü çevreleyen keseler (plevra), kalp ve gastrointestinal sistem gibi diğer dokuları da istila edebilir. Deride şişlik ve sarı pigment (sarılık) da oluşabilir.
Kronik lenfositik löseminin kesin nedeni bilinmemektedir. Kan üreten hücrelerin DNA’sında çoklu genetik mutasyonlar meydana gelir. Bu mutasyonlar, kan hücrelerinin enfeksiyonla mücadelede etkili olmayan anormal lenfositler üretmesine neden olur.
Genellikle, KLL’li bir hastada anormal bir kromozom bulunur. Çoğu zaman bu anormallik, bir kromozomun bir kısmının silinmesi veya kaybıdır. 13. kromozomun bir kısmının kaybı, en yaygın silmenin yanı sıra 11. kromozom ve 17. kromozomun silinmesidir. Bazen fazladan bir kromozom 12 vardır (trizomi 12). Diğer daha nadir kromozom anormallikleri de rapor edilmiştir. Bilim adamları, bu anormalliklerin KLL’nin oluşumunda önemli olduğunu biliyorlar, ancak KLL’nin gelişiminde hangi genlerin yer aldığı henüz net değil. Bununla birlikte, yaygın kromozomal anormallikler prognostik olarak önemlidir, ancak hızlı hastalık ilerlemesini öngören 11 ve 17. kromozomların silinmesi.
KLL tanısı almış birinin birinci derece akrabalarında yani anne, baba, kardeş veya çocuklarda KLL gelişme olasılığı 5-7 kat daha fazladır.
KLL en yaygın olarak, rutin kan çalışmasında anormal derecede yüksek bir beyaz kan hücresi sayımı fark edildiğinde keşfedilir. Aşağıdaki testlerden biriyle tanı konulabilir:
1. Tam kan hücresi sayımı: Bu test, her tür kan hücresi, beyaz kan hücresi, kırmızı kan hücresi ve trombosit sayısını ölçecektir. Belirli bir beyaz kan hücresi türü olan yüksek sayıda B hücresi, KLL’yi gösterebilir.
2. Akış sitometrisi: Bu testte kan hücreleri, kötü huylu (kanserli) olup olmadıklarını belirlemek için antikorlarla incelenir. Bu test, diğer ilgili hastalıklara karşı KLL tanısını koyar.
3. Kemik iliği biyopsisi: Bu test, bir kemik iliği örneğinin alınması ve löseminin ne zaman mevcut olduğunu belirlemek için incelenmesiyle yapılır. Kan üzerinde akış sitometrisi yapılabileceğinden, bu genellikle KLL’nin ilk teşhisini yapmak için gerekli değildir.
4. Lenf nodu biyopsisi: Lenf nodlarının biyopsisi, kanserin lenfatik sisteme yayılıp yayılmadığını belirleyebilir.
KLL’nin olası seyrini tahmin etmek için doktorunuz ayrıca daha özel testler önerebilir. Özel testler tedaviye yanıtı ve nüksetme olasılığını tahmin edebilir, ancak tedavi kararı hala klinik parametrelere (nasıl hissettiğiniz, kan sayımlarınız, lenf düğümleriniz vb.) dayalıdır.
KLL tedavisi, hastalığın evresine, semptomlara ve prognoza bağlıdır. KLL’li hastalar yıllarca hiçbir belirti göstermeyebilir ve özel bakım gerektirmez. Ancak hastalığın ileri evrelerinde kemoterapi yaygın bir tedavi seçeneğidir. Diğer bir tedavi seçeneği, proteinleri kanser hücrelerine bağlayan ve onları yok eden bir mekanizmayı harekete geçiren monoklonal antikor tedavisidir. Bu terapilerin her ikisinin birlikte kullanılması genellikle en yüksek tedavi yanıtını verir.
Özellikle agresif veya tekrarlayan KLL vakalarında, bir kan ve kemik iliği kök hücre nakli umut vaat etmektedir.
Spesifik tedavi alsın ya da almasın, KLL hastalarının tüm bakımı, destekleyici bakım dediğimiz şeyi içerir ve kandaki trombosit sayısında kalıcı bir düşüşle (trombositopeni) ilişkili kanama için kullanılan trombosit transfüzyonlarını içerir. Anemi mevcut olduğunda, genellikle paketlenmiş kırmızı kan hücrelerinin transfüzyonları verilir. Antibiyotikler, genellikle lökosit sayısındaki azalma (lenfopeni) ve kandaki düşük gamaglobulin seviyesi ile ilişkili bakteriyel enfeksiyonlarla mücadele etmek için kullanılır. Aşılar önemlidir ve yıllık influenza ile pnömokok aşıları, prevnar ve pneumovax’ı içermelidir. Bununla birlikte, zonaya karşı bunun gibi canlı virüs aşıları tehlikeli olabilir.
Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), kronik lenfositik lösemili bazı hastaları tedavi etmek için 2010 yılında kanser önleyici ilaç Rituxan’ı (rituximab) onayladı. Rituxan, birinci basamak tedaviye başlayan KLL hastaları için kemoterapi ile birlikte tasarlanmıştır. Rituxan, diğer iki kemoterapi ilacı, Fludara (fludarabin) ve Cytoxan (siklofosfamid) ile birlikte uygulanır.
Rituximab ile aynı hedefe sahip diğer antikorlar, oral kemoterapi hapı Leukeran (klorambusil) ile kombinasyon halinde KLL’nin ön saf tedavisi için FDA tarafından onaylanmıştır: Gazyva (obinutuzumab) ve Arzerra (ofatumumab) KLL ile savaşmak için onaylanmıştır. Arzerra başlangıçta refrakter hastaları tedavi etmek için onaylandı, ancak daha yakın zamanda Leukeran ile kombinasyon halinde daha önce tedavi edilmemiş hastalar ve daha önce kemoimmünoterapi görmüş ve remisyonda olan hastalar için onaylandı.
Treanda (bendamustin hidroklorür), KLL tedavisi için FDA tarafından onaylanmıştır. Treanda’nın diğer kemoterapilerde olduğu gibi dört haftada bir uygulandığında etkili olabileceği gösterilmiştir.
Son birkaç yıl, KLL için çok etkili küçük moleküllü inhibitörlerin patlamasına tanık oldu. Bunlar hap şeklinde verilir ve genellikle iyi tolere edilir. Zydelig (idelalisib), 2014 yılında tıbbi sorunları olan nükseden KLL hastaları için onaylanmıştır. Ayrıca 2014 yılında Imbruvica (ibrutinib), daha önce en az bir tedavi almış kronik lenfositik lösemi hastalarını ve yüksek del17p riski taşıyanları tedavi etmek için onaylanmıştır. 2016 yılında Imbruvica’nın etiketi, daha önce tedavi edilmemiş olanlar da dahil olmak üzere tüm KLL hastalarını içerecek şekilde genişletildi. Venclexta (venetoclax), 2016’da sadece tekrarlayan 17p silinmiş KLL hastaları için onaylandı.
2017 yılında, kombinasyon ilaç Rituxan Hyecela (rituximab ve hiyalüronidaz insan) KLL’li yetişkinler için onaylanmıştır. Hastalar Rituxan Hyecela’yı yalnızca en az bir intravenöz Rituxan tedavisi aldıktan sonra alabilirler.
2019’da, daha önce manto hücreli lenfoma hastalarını tedavi etmek için onaylanmış bir ilaç olan Calquence (acalabrutinib), yetişkin hastalarda KLL’yi tedavi etmek için FDA tarafından onaylandı.
Not: Sunulan bilgilerin amacı herhangi bir hastalığı teşhis veya tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek değildir. Tüm bilgiler yalnızca genel bilginize yöneliktir, tıbbi tavsiye veya belirli tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez. Uygulamadan önce bu bilgileri doktorunuzla görüşün.