İç Barış
Chiuna Achebe
Jonathan Iwegbu kendini olağanüstü şanslı
sayıyordu. Seni hayatta görmek ne güzel! onun için barışın ilk sisli
günlerinde revaçta olan eski dostları selamlama tarzından çok fazla bir şey
demekti. Bu selam Yüreğinin derinlerine işliyordu. Savaşta öngörülemez beş
lütufla çıkmıştı kendi başı, karısı Marianın başı ve dört çocuklarından
üçünün başı. İkramiye olarak da eski bisikletine sahipti bu da bir mucize
ama tabii ki beş insan başının güvenliğiyle kıyaslanamaz.
Bisikletin de küçük
bir tarihi vardı. Savaşın doruğunda bir gün acil askeri faaliyet için el
konulmuştu. Subayın hakikiliğinden hiç şüphelenmeden, sanki onu kaybetmiş
gibi olmak kadar zor gelse de kendine, gitmesine izin vermişti. Jonathanı
rahatsız eden, subayın rezil paçavraları değildi, ne de biri mavi biri
kahverengi keten ayakkabılarından fırlayan parmakları, rütbesinin besbelli
aceleyle tükenmez kalemle yapılmış iki yıldızı da değil; çoğu iyi ve
kahraman asker de aynı ya da daha kötü görünümdeydi. Bu daha çok
davranışındaki belirgin bir denetim ve metanet eksikliğiydi. Jonathan bu
yüzden, onun etkilenmeye elverişli olabileceğinden kuşkulu, rafya çantasını
altüst etti, karısı Marianın fazladan kurutulmuş balık ve mısır yemeği için
parça parça kamp memurlarına sattığı odunları satın alacağı iki poundu
çıkardı ve bisikletini geri aldı. Bisikleti o gece, en küçük oğlu da dahil
kampın ölülerinin gömüldüğü çalılıktaki küçük açıklığa gömdü. Teslimden bir
yıl sonra orayı tekrar kazdığında bisikletin tek ihtiyacı palmiye yağıyla
birazcık yağlanmaktı. Hiçbir şey Tanrıyı şaşırtmaz, dedi hayretle.
Bisikleti hemen bir
taksiye çevirdi ve kamp memurlarını ve ailelerini dört millik düzlükten
geçirip en yakın asfalt yola taşı yarak küçük bir yığın Biafra parası
biriktirdi. Yolculuk başına standart ücreti altı pounddu, parası olanlar da
birazından böyle kurtulmaktan açıkçası memnun oluyorlardı. On beş günün
sonunda yüz on beş poundluk küçük bir servet yapmıştı.
Sonra bir Enugu
yolculuğu yaptı ve kendisini bekleyen başka bir mucize buldu. İnanılmaz bir
şeydi bu. Gözlerini ovuşturdu ve tekrar baktı; hala önünde duruyordu. Ama,
söylemeye gerek yok, o anıtsal lütuf bile toplam olarak ailesindeki beş
baştan aşağı sayılmalıydı. Bu en yeni mucize Ogui Oversidedaki küçük
eviydi. Gerçekten hiçbir şey Tanrıyı şaşırtmaz! Ancak iki ev ötede savaştan
hemen önce zengin bir müteahhidin kondurduğu kocaman bir beton konak bir
moloz dağı olmuş. Burdaysa Jonathanın iyi ki çamur bloklarıyla yapılmış
küçük çinko evi; hiç dokunulmamış! Tabii kapılar ve pencereler gitmiş,
çatının da beş tabakası. Ama bu neydi ki? Hem ne olursa olsun, aynı şeyleri
arayan binlercesi ormandaki deliklerinden çıkıp gelmeden eski çinko
parçalarını ve sağda solda yatan ıslak mukavva tabakalarını toplayacak kadar
erken dönmüştü Enuguya. Bu tahta, kağıt ve metal karışımını beş Nijerya
şilinine ya da elli Biafra lirasına kapıya ve pencere kepenklerine çevirmek
için, alet çantasında eski bir çekici, kör bir rendesi, bir iki tane de
eğilmiş ve paslı çivisi olan eli darda bir marangoz tuttu. Parayı ödedi ve
omuzlarının üstünde beş baş taşıyan aşırı neşeli ailesiyle eve taşındı.
Çocukları yakındaki
askeri mezarlıktan mango toplayıp birkaç peniye bu sefer gerçek peniler
asker kanlarına satıyorlardı, karısı da yeniden hayata başlamak için bir
acele komşulara kahvaltılık akara lokmaları yapmaya başladı. Jonathan,
ailesinin kazandıklarıyla bisikletiyle civardaki köylerden aldığı taze hurma
şarabını odalarında yolun aşağısındaki sokak musluğundan son zamanlarda
tekrar akmaya başlayan suyla cömertçe karıştırdı ve askerler ve iyi parası
olan öteki şanslı insanlar için bir bar açtı.
Neyin ne olduğunu
anlamak için, başta her gün, sonra iki günde bir ve sonunda haftada bir,
eskiden bir madenci olduğu Kömür Şirketinin bürolarına gitti. Sonunda
öğrendiği tek şey, şu küçük evinin düşündüğünden daha da büyük bir lütuf
olduğuydu. Günlük beklemenin sonunda gidecek hiçbir yeri olmayan eski
madenci arkadaşlarından bazıları büro kapılarının dışında uyuyor ve birlikte
otlayabilecekleri yitecekleri Bournvita kutularında pişiriyorlardı. Haftalar
uzuyor ve hala kimse Jonathanın ne demeye haftalık ziyaretlerini büsbütün
bıraktığını ve yüzünü hurma şarabı barına döndüğünü söyleyemiyordu.
Ama hiçbir şey
Tanrıyı şaşırtamaz. Maliyenin dışında güneş altındaki kuyruk ve karşı
kuyruklarda sonsuz itişmelerle geçen beş günden sonra düşeş günü geldi ve
Jonathanın geri döndürdüğü asi paraya karşılık bağış olarak[I]
avcuna sayılmış yirmi poundu oldu. Ödemeler başladığında o ve ona benzeyen
pek çok başkası için Noel gibiydi. Buna (tam resmi adını çok azı
becerebildiği için) eggrasher diyorlardı.
Kağıt poundlar avcuna
yerleştikçe Jonathan elini onların üstüne sımsıkı yumuyor, sonra yumruğunu
ve paralan pantolon cebine gömüyordu. Çok dikkatli olmalıydı; çünkü şu
okyanusvari kalabalığın önünde yirmi poundunu alır almaz kalpsiz haydudun
birine kaptırdığı için bir an içinde nerdeyse delirecek, çökmüş bir adam
görmüştü bir iki gün önce. Böylesi son derece kederli bir adamın suçlanması
doğru olmadığı halde; yine de o gün kuyruklardakilerin çoğu sessizce
kurbanın dikkatsizliğinden bahsedebildiler, özellikle de adam cebini dışarı
çıkardıktan ve cebinde hırsızın elinin geçmesine yetecek büyüklükte bir
delik olduğunu gösterdikten sonra. Ama tabii ki adam öbür cebini de çıkarıp
sağlam olduğunu göstererek paranın orada olduğunda ısrar etmişti. Yani insan
dikkatli olmalıydı.
Jonathan, sağ eli
gerektiğinde el sıkışmak için serbest kalsın diye, parayı hemen sol eline ve
sol cebine aktardı, ama, eve varana kadar da, gözünü yaklaşan insan
yüzlerini görmeyecek bir yükseklikte tutarak el sıkışmaya gerek olmamasını
sağlama aldı.
Normalde uykusu
ağırdı ama o gece bütün komşuların gürültülerinin birbiri ardına azalıp
bittiğini duydu. Hatta uzakta bir yerde bir metal üstüne saati vuran gece
bekçisi bile saat biri vurduktan sonra sessizleşmişti. Bu, sonunda kendinden
geçmeden önce Jonathanın zihnindeki son düşünce olmalıydı. Ama yine de
dehşetle yeniden uyandığında, uzun zamandır uyuyor olamazdı.
Kapıyı kim çalıyor?
diye fısıldadı döşemede yanında yatan karısı.
Bilmem, diye o da
soluk soluğa fısıldadı.
Kapının ikinci kez
çalmışı o kadar yüksek sesli ve buyurgandı ki yıkık dökük eski kapı
dağılabilirdi.
Kapıyı kim çalıyor?
Sesi kavruk ve titreyerek, Jonathan sordu onlara.
Hırsız filan dül,
diye soğuk bir karşılık geldi. Açın gapıyı. Peşinden de kapı öncekilerden
daha şiddetle çalındı.
İlk çığlık atan Maria
oldu, sonra Jonathan ve bütün çocukları onu izledi.
Polüüis! Hırsız
vaaaaar! Komşulaaaaar! Yanduuık! Oldüüüüük! Komşular, uyuyor musunuz?
Uyanın! Polüüis!
Bu uzun bir süre
devam etti, sonra birden kesildi. Belki de hırsızı kaçırmışlardı. Tam bir
sessizlik oldu. Ama ancak kısa bir süre için.
Bitidiniz mi? diye
sordu dışardaki ses. Size biraz yardım edek. Hadi millet!
Polüüiz! Hırsız
vaaaaar! Gonşulaaaaar! Biz yanduuık! PolüüizL.
Reisin sesinden başka
en az beş ses daha vardı.
Jonathan ve ailesi
şimdi dehşetten tamamen felç olmuştu. Maria ve çocuklar kaybolmuş insanlar
gibi sessizce hıçkırıyorlardı. Jonathan durmadan inliyordu.
Hırsızların alarmını
izleyen sessizlik dehşetle titreşiyordu. Jonathan reislerine yeniden
konuşmak ve bu işi bitirmek için neredeyse yalvarıyordu.
Gardaş, dedi adam
uzun bir süre sonra, onnarı çaarmak için elimizden geleni yapıyoz ama galba
burınarın epsi uyuyo... Şimdi gitmemizi mi bekliyceeniz? Bazan esker
çaarmak istersin? Yoksa senin için bizim çaarmamızı mı istersin? Esker
polisten daa çabuk gelir. Ööle dül mi?
Aynen ööle! diye
karşılık verdi adamları. Jonathan şimdi öncekinden daha çok ses duyduğunu
sandı ve şiddetle homurdandı.
Gardaş, niye
gonuşmuyosun? Esker çaarmamızı ister misin diye sordum.
Hayır.
Taam. Şimdi iş
gonuşalım. Biz kötü hırsız diiliz. Dert çıkarmayı sevmeyiz. Dert bitti.
Savaş da bitti, içerinin tantanası da. Artık İç Savaş yok. Şimdi İç Barış
zamanı. Ööle dül mi? Aynen ööle! diye cevap verdi müthiş koro.
Benden ne
istiyorsunuz? Ben fakir bir adamım. Her şeyim bu savaşta gitti. Niye bana
geliyorsunuz? Paralı insanları biliyorsunuz. Biz...
Taam! Çok paran
olmadığını biliyoruz, ama bizde de metelik yok. Demek ki, bu pençereyi açıp
bize yüz pound vericeniz ve biz gidicez. Yoksa şimdi içeri girip size bu
taramalıyı gösteririz... Bir otomatik yaylım ateşi havada çınladı., Maria
ve çocuklar yine bağırışmaya başladılar.
Ah, bağyan gine
ağlıyo. Buna gerek yok. İyi hırsız olduumuzu sööledik. Sırf acık paranızı
alıcaz soora gitcez. Yaramazlık yok. Çocuklar yaramazlık yok dü mi?
Katiyen! diye şakıdı
koro.
Arkadaşlar, dedi
Jonathan boğuk bir sesle. Ne dediğinizi duydum, sağolun. Yüz poundum
olsaydı...
Bak gardaş, oyun
yok, senin evine oyun oynamaya gelmedik. Eğer biz bi yannış yapar senin
evine adım atarsak bize o zaman yamuk yaparsın. Demek ki...
Allah aşkına; eğer
içeri girip yüz pound bulursanız alın, beni de karımı da çocuklarımı da
vurun. Tanrıya yemin ederim. Hayatta tek param bugün verdikleri yirmi pound
eggrasher ... Taam. Gitme vakti. Şimdi şu pençereyi aç yirmi poundu ver.
Bu işi böyle halledelim.
Şimdi koronun içinde
yüksek sesli muhalif mırıltılar vardı: Yalan söylüyo yalan; çok parası
var... Yirmi pound ne ki... Kesin lan! reisin sesi tek bir atış gibi
çınladı ve mırıltıları bir anda susturdu. Orda mısın? Çabuk parayı getir!
Geliyorum dedi
Jonathan, karanlıkta yanında hasırın üstünde tuttuğu küçük tahta kutunun
anahtarını aranırken.
İlk ışık işaretinde
komşuları ve başkaları derdine ortak ol1 mak için toplandığında, o çoktan
beş galonluk damacanayı bisiklet taşıyıcısına bağlıyordu; karısı da yüksek
ateşte terleyerek, kocaman bir toprakta dolusu kaynayan yağdaki içinde akara
lokmalarını çeviriyordu. Köşede büyük oğlu eski bira şişelerindeki dünkü
hurma şarabının posalarını çalkalıyordu.
Hiç dert etmiyorum,
diyordu duygudaşlarına, gözleri bağladığı ipin üzerinde. Eggrasher nedir
ki? Geçen hafta ona mı güvendim? Ya da savaşta giden başka şeylerden daha mı
büyük o? Diyeceğim, bırak eggrasher yanıp kül olsun! Geri kalan her şeyin
gittiği yere gitsin. Hiçbir şey Tanrıyı şaşırtamaz.