Eklemleri çıtlatma ya da kütletme, eklemleri keskin bir çıtlama ya da kütleme sesi çıkarmak için hareket ettirmektir. En sık parmak eklemlerinde görülür. Sırt, bel, boyun omurları, kalça, el bileği, dirsek, ayak parmakları, ayak bileği, diz, çene gibi pek çok eklem de kütletilebilir.
Çoğu insan parmaklarını kütletmek için onları alışık olmadık pozisyonlara getirir. Bunlar genelde o eklemin ilgili kaslarının getiremeyeceği pozisyonlardır. Egzersiz sonrası bir eklemi kütletmek rahatlatıcı olabilir.
Bir kemik çıkıntı üzerindeki tendon ya da skar dokusu da kütleme sesine yol açabilir (ör: kütleyen kalça sendromu).Kütleme sesinin fiziksel mekanizması tam olarak belli değilse de birkaç farklı sebebe bağlı ortaya çıkabilir:
- Eklem içinde kavitasyon: Eklem sıvısındaki kısmi vakum ortamında küçük kavitelerin oluşması ve sonra hızlıca çökmesi keskin bir ses üretir. Bu, kütlemenin herhangi bir eklemde ortaya çıkabiliyor oluşunu açıklamaktadır. Sinoviyal sıvı kavitasyonu en çok kabul gören teoridir ve mevcut kanıtlarla desteklenmektedir.
- Ligamentlerin hızlı gerilmesi.
- Eklem içi yapışıklıkların kırılması.
Bu hipotezler içinde en çok kabul göreni kavitasyondur. Bir manupilasyonda uygulanan kuvvet, tam olarak kapsülle sarılmış sinoviyal eklemdeki eklem yüzlerini birbirinden ayırır. Bu da eklem boşluğunda basıncın düşmesine neden olur. Düşük basınçlı ortamda, sinoviyal sıvıda çözünmüş halde bulunan bazı gazlar, sıvıdan ayrışarak bir kabarcık ya da kavite oluşturur. Bu kabarcık oluştuğu gibi hızlıca kendi içine çöker ve “kütleme” sesi çıkarır. Bu sürece kavitasyon denir. Oluşan kabarcığın üyük bir kısmının karbondioksit olduğu düşünülmektedir. Bu işlemin etkileri “refrakter periyot” olarak adlandırılan bir süre daha devam eder. Birkaç saniyeden birkaç saate kadar süren bu dönemde gazlar yavaşça sinovyal sıvıya tekrar çözünür. Ligament laksitesinin (gevşekliğinin) kavite oluşturma eğilimi ile ilişkide olduğuna dair kanıtlar vardır.
Yaygın kanının aksine eklemleri kütletmenin artrite neden olduğunu gösteren bir kanıt yoktur. Parmaklarını kütleten ve kütletmeyen kişilerin el röntgenleri karşılaştırıldığında osteoartrit açısından fark bulunmamış. Bir başka çalışmada parmak kütletme alışkanlığı olan kişilerde elde şişme sıklığının artabileceği ve kavrama gücünün daha az olabileceği bulunmuş. Parmak kütletme alışkanlığı el gücü ile çalışma, tırnak yeme, sigara içme ve alkol kullanımı ile ilişkili bulunmuş ve elde fonksiyonel bozulmanın sonucu olabileceği iddia edilmiş. Bu sonuçlar tartışmalara açık olup, parmak kütletme alışkanlığının bozulmuş el fonksiyonları ile ilişkili olup olmadığı halen net değildir.
Tıp doktoru Donald Unger altmış yıl boyunca sol elindeki eklemleri her gün kütletirken, sağ elini hiç kütletmemiş. Her iki elinde de herhangi bir artrit ya da hastalık oluşmamış. Donald Unger bu çalışması nedeniyle 2009 yılında tıp dalında Ig Nobel Ödülü’ne layık görülmüş.