Anne Sütünün Faydaları Nelerdir?
Bebek İçin Faydaları:
- Anne sütü yeni doğan bebek için en ideal besindir.
- Anne sütü en doğal ve taze besindir.
- Anne sütü her zaman temiz ve mikropsuzdur.
- Anne sütü tamamen ve kolaylıkla sindirilir.
- Anne sütü alan bebeklerde karın ağrısı ve kabızlık daha az görülür.
- Anne sütü ve doğumdan sonra gelen sarı süt (ağız sütü), bebeği hastalıklardan korur.
- İçerdiği koruyucu maddeler nedeniyle anne sütü alan bebeklerde kulak enfeksiyonu, alerjiler, kusma, ishal, bronşit, bronşiolit ve menenjit daha az sıklıkta görülür.
- Emzirme ile en iyi çene, dişeti ve diş gelişimi sağlanır.
- Anne sütü bebekle anne arasında özel bir sevgi bağı kurulmasını sağlar.
- Anne sütüyle beslenmek bebeklerin zeka gelişiminde önemli rol oynar.
Anne İçin Faydaları:
- Emziren annenin kalori yakmasını sağlayarak doğum öncesi kilosuna dönmesine yardım eder.
- Yumurtalık ve göğüs kanseri riskini azaltır.
- Kemik yoğunluğunu artırır ve osteoporoz hastalığı riskini azaltır.
- Adet kanamalarının başlamasını geciktirir.
- Doğum sonrası rahmin normal boyutlarına dönmesine yardım eder.
- Anne sütü daima hazırdır, ekonomiktir, özel harcama gerektirmez.
Emziren Annenin Beslenmesi
Emziren annenin salgıladığı sütteki enerjinin büyük bir kısmı yediklerinden sağlanır. Sağlıklı bir annenin günde ortalama 700 – 800 ml süt salgıladığı esas alındığında, emziren annenin günlük ortalama enerji gereksinmesine 750 kalori ek yapılmalıdır. Bu miktarın 500 kalorisi annenin yediklerinden sağlanırken, 250 kalorisi gebelikte depolanan yağlardan karşılanır. Bu da, emziren annelerin gebelik sırasında aldıkları fazla kiloların diğer annelere göre daha hızlı enerjiye dönüşmesinin sebebidir. Emziren annelerin diğer kadınlara göre besin gereksinimi daha fazladır. Fakat lokum, şerbet gibi tatlı, unlu, yağlı ve şekerli kalorisi yüksek besinlerin aşırı yenmemesine dikkat edilmelidir. Bu besinler süt yapımına yardımcı olmaz, sadece kilo alınmasına yardımcı olur. Şekerli gıdalar süt yapmaz ama kilo yapar.
Halk arasında süt yapsın diye anneye bol bol şerbet, süt, yulaf, tahin helvası, pekmez, baklava gibi tatlılar yedirilir. Bunların sütü artırıcı hiçbir etkisi olmaz. Sütü artıran en önemli besin sudur. Günde en az 2,5 – 3 litre su içilmelidir. Çünkü sütün önemli bir kısmı sudur. Emziren anneler öğün atlamamalı ve öğünleri tüm besin gruplarını içeren dengeli bir mönüden oluşmalıdır. Günde 3 ana ve en az 2 – 3 ara öğüne yer verilmelidir. Ayrıca süt verirken sigara ve alkol içilmemelidir. Çay ve kahve gibi içeceklerin tüketimi oldukça sınırlanmalıdır. Çay ve kahve yerine ıhlamur, rezene, papatya çayları tercih edilmeli, her emzirme saatinde sıvı alınmalıdır.
Gebelik dönemi boyunca annenin memeleri, doğacak bebek için dünyadaki en uygun sütü üretecek ve kullanmaya hazırlayacak hale gelir. Memede süt üreten hücre kümeleri (süt adacıkları) vardır. Hücrelerden toplayıcı kanallara taşınan süt, meme ucuna yakın süt havuzuna gelir. Meme ucunda daralarak birleşir. Süt meme ucundaki deliklerden dışarıya akar.
Süt Yapımı Nasıl Başlar?
Memedeki süt yapımını sağlayan madde annenin beyninden salgılanan prolaktin adlı bir hormondur. Gebeliğin sonlanması ile vücuttaki gebelik hormonları azalır ve prolaktin salgılayan bezler uyarılır. Prolaktin salgısı doğumdan sonra bazı annelerde hemen, bazılarında 4 gün içinde artmaya başlar. Kan damarları memede süt yapımı için gereken maddeleri süt hücrelerine taşır. Prolaktin etkisiyle memeler sütle dolar. Bu sürede memede kan damarları daha çok kan taşır, memeler sıcak ve sert olur. Süt akmaya başlayınca ve bebek emmeyi öğrenince memedeki gerginlik azalır, anne de rahatlar.
Emziren Annenin Beslenmesi
Emzirmede bebeğin ağzı annenin meme ucu çevresini sıkıştırır. Bu baskı ile uyarılan sinirler beyinde prolaktin yapımı ile ilgili görevli olan bölgeye uyarılar götürürler. Bu uyarılar prolaktin salgılanmasını başlatır. Ne kadar çok uyarı o kadar çok prolaktin yapımı demektir. Bebeğin her emmesinde sinirler yoluyla gönderilen uyarılar annenin beynine iletilir. Beyninden prolaktin salgılanarak memeye kan yoluyla iletilir ve memede süt yapımı uyarılır.
Anne Sütünün Memeden Akışı Nasıl Olur?
Süt yapılır yapılmaz memeden dışarı salınmaz, süt akması için bebeğin emmesi gerekmektedir. Bebek, etkin emmesi için memeye iyi yerleşmeli ve memeyi iyi kavraması sağlanmalıdır. Bebek emerken, meme başındaki sinirlerden başka uyarılar da çıkar ve bu uyarılarla annenin beyninin başka bir bölümünden oksitosin adlı bir diğer hormon salgılanır.
Oksitosin süt adacıklarının etrafındaki küçük kasları etkiler. Bu etki ile kaslar kasılır ve süt, süt adacıklarından meme başındaki kanallara taşınır. Bebeğin emmesi ile meme ucunda bulunan 10 – 15 delikten süt dışarı akar. Her iki meme aynı anda çalışır. Bebek bir memeden emerken, diğer memeden süt damlayabilir.
Bebek emmeye başladığında, ilk önce meme başının hemen arkasında bulunan süt havuzundaki birikmiş sütü alır. Bu süt hemen tükenir. Süt akımının devamı için oksitosin salgısının uyarılması gerekir. Memede süt yapımı ve yapılan sütün meme ucuna ulaşması bebeğin her iki hormonun yapımını uyaracak kadar kuvvetli ve etkin emmesi ile gerçekleşir. Bunun için bebeğin sık aralıklarla ve uygun bir biçimde memeye yerleştirilmesi ve bebeğin de meme başını iyice kavraması gerekir.
Anne Sütünün Özellikleri Nelerdir?
İlk sütün sarımtırak renkte olmasına karşın olgun süt, beyaz ve sulu görünümdedir, rengi mavimsi bile olabilir. Gün geçtikçe annesi sütünün rengi değişebilir. Bunun nedeni bebek büyüdükçe ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde sütün içeriğinin değişmesidir.
Bebek Memeye Nasıl Yerleştirilmeli?
İlk günlerde bebeği yatarak emzirmek anne için daha rahat olabilir. Bu durumda bebek yan yatmış olan anneye dönük yatırılır. Anne serbest kolu ve eli ile bebeği memesine yaklaştırabilir. Annenin ve bebeğin arkasının birer yastıkla desteklenmesi bebeğin yerleşmesine yardımcı olur. Eğer anne oturarak emziriyorsa, dik oturmalı veya hafifçe eğilmeli, ancak kucağı düz olmalıdır. Bunun için gerekirse ayaklarının altına bir tabure konabilir. Bebeği rahatça tutması için annenin kucağına da yastık konulabilir.
Bebek Memeyi Nasıl Daha İyi Kavrar?
Bebek ağzını iyice açarak ve dilini hareket ettirerek emer, bebeğinizi yavaşça memeye yaklaştırınız, ağzını meme başına dokundurunuz. Emzirmenin başlangıcında anne meme ucunda acı hissedebilir. Ancak emzirme süresi boyunca meme ucunun devamlı acıması bebeğin memeyi doğru kavramadığını gösterir. Meme ucunda acı duyulmasının nedeni, bebeğin dilini meme yerine meme ucuna karşı hareket ettirmesidir. Ağız yeterince açılmamışsa, dil meme ucuna sürtünerek zedelenmesine yol açacaktır. Bebek emdikten sonra doymuş görünmüyorsa, memeyi kavramasında sorun var demektir. Bebeğin süt ile dolu kanallara ulaşabilmesi için ağzını iyice açması gerekir.
Bebek Nasıl Emer?
Eğer bebek memede uygun biçimde tutulmuyorsa iyi ememez ve annenin meme başları zedelenip acıyabilir. Bebeğin iyi emmesi için ağzıyla yalnız meme ucunu değil, etrafındaki kahverengi alanı da kavraması gerekir. Bebek emmeye yaklaştırılırken, ağız mümkün olduğunca açık olmalı ve çene memeye dayanmalıdır. Bebeğin ağzını iyice açması için meme ucu bebeğin alt ve üst dudaklarına değdirilmelidir.
Eğer bebek memeyi doğru olarak kavramışsa her emme işlemi sırasında çenesinin, bazen de kulaklarının hareket ettiği görülür. Bebek sürekli emmez. Kuvvetli emme hareketlerinden sonra kısa dinlenme aralıkları olur. Emerken şapırtı sesi duyulması ya da yanakların içeri çekilmesi genellikle bebeğin yalnızca meme ucunu emdiğini ve ağzıyla yeterince meme dokusunu kavramamış olduğunu gösterir.
Emzirirken Nelere Dikkat Etmeliyiz?
- Ellerinizi yıkayınız ve bebeğinizle rahat bir yerde oturunuz.
- Bebeğinizi yüzü ve bedeni size dönük olacak şekilde tutunuz. Bebeğinizin başını kolunuzun iç kısmına yerleştiriniz.
- Aynı kol ve elle bebeğinizi omuz ve poposundan destekleyiniz.
- Elinizle göğsünüzü alttan tutunuz.
- Bebek ağzını açınca meme ucunu ve etrafındaki kahverengi kısmı bebeğinizin ağzına yerleştiriniz.
Emzirme Pozisyonları
Emzirirken anne değişik durumlar deneyebilir. Ancak önemli olan bebeği tutma şeklidir. Hangi durumlarda olursa olsun, bebeğin omuz ve vücudu memeye dönük olmalı ve burnu meme başı hizasında bulunmalıdır. Anne, bebeği memesine yaklaştırırken elini bebeğin omuzlarının arkasından diğer tarafa geçirmelidir. Bu sırada bebeğin başını baş ve işaret parmaklarıyla destekleyebilir.
Klasik beşik tutuşu: Bu pozisyonda anne sırtını destekleyen rahat bir koltuğa oturtur. Memeyi eliyle C şeklinde tutarak destekler. Bebeğin yüzü, karnı ve dizleri anneye dönük biçimde olmalıdır. Bebeğin başı, annenin dirseğinin çukur kısmında bulunmalıdır. Gerek görülürse anne kolunun altına da yastık konulabilir.
Futbol Tutuşu: Bebeğin bacağı annenin koltuğunun altından sarkar. Bebeğin başı elle desteklenir. Gerek görülürse el altına yastık konulabilir. Bu tutuş memenin kontrolü ve bebeğin emişi açısından kolaydır.
Çapraz Beşik Tutuşu: Anne bebeği emzireceği memenin aksi tarafındaki kolunun içine yatırır. Bebeğin vücudu anneye dönük ve meme hizasında olmalıdır.
Emzirmeden Sonra Bebeğin Gazının Alınması
Besledikten sonra bebeği 10 – 15 dakika dik tutmak bebeğin gazının çıkmasına yardımcı olur. Bebek memede uyumuş ve rahat görünüyorsa gaz çıkarmaya gerek yoktur. Bebek huzursuzca, kucakta dik durumda sırt sıvazlanarak gaz çıkarmasına yardımcı olunabilir.
Emzirmeye Ne Zaman Başlamalıyız?
Emzirmeye doğumdan hemen sonra ilk yarım saat içinde başlanması gerekir. Doğumdan sonra ilk birkaç gün içerisinde gelen koyu süt (ağız sütü) bebeğe mutlaka verilmelidir. Ağız sütü bebeğin büyümesine ve hastalıklara karşı koruyucu madde almasına yardımcı olur. Doğumdan sonra 1 – 2 gün süt gelmese bile mamaya geçirilmemeli, biberon verilmemeli, bebek emzirilmelidir. Bebek sık sık memeye tutulunca 3 – 4 gün sonra bile süt gelebilir. Yeni doğan ve sarılığı olan bebekte de emzirme sürdürülmelidir. Yalancı meme verilmemelidir. Erken emzirmeyle annede doğum sonu kanamalar çabuk kesilir, memelerde şişme ve iltihaplanma olmaz, lohusalık kolaylaşır.
- Bebeğiniz için tek ve en iyi besin anne sütüdür.
- Doğumdan sonraki ilk yarım saat içinde emzirmeye başlanmalıdır.
- Doğumdan sonra 1 – 2 gün süt gelmese bile mamaya geçilmemeli, bebek emzirilmelidir.
- Sık sık emzirilince 3 – 4 gün sonra bile süt gelir.
Ne Sıklıkla Emzirmeliyiz?
Emzirmede zaman sınırı konulamaz. Gelen süt miktarının artması için bebek sık sık emzirilmelidir. Bebek her ağladığında emzirilmelidir. Yeni doğan bebekler genellikle günde 8 –10 öğün emmek isterler. Öğün sayısı daha sonra giderek azalır. Sık emzirme, bol süt gelmesini sağladığı gibi göğüslerin şişmesini ve acımasını önler. İki emzirme arasındaki süre bebeğin beslenmesi ve süt yapımının devamı açısından 3 saati geçmemelidir. eğer bebek emmek istemiyorsa ve son beslenmeden sonra 3 saat geçtiyse uyandırın ve emzirin. Bebeğinizin sağlığı ve mutluluğu için onu ilk 6 ay sadece anne sütü ile besleyin. 6 aydan sonra, bebeğiniz 2 yaşına gelene kadar uygun ek besinlerle birlikte, emzirmeye devam edin. Anne sütü bebek için gerekli tüm besinleri ve suyu yeterli miktarda içerir. Çok sıcak havalarda bile anne sütü bebeğin susuzluğunu giderir. Bebek memeye doğru yerleştirilip doyana ve memeyi kendisi bırakana kadar memede tutulmalıdır. Eğer bebek bir meme ile doymuşsa bir sonraki beslenmede diğer meme verilmelidir.
Birçok bebek, tek memeyi 5 – 10 dakika emmekle doyar ve uyur. Bazı bebekler ise 20 – 30 dakikadan önce memeyi bırakmazlar. Bebekler gereksinimlerini yalnızca gündüzleri beslemekle karşılayabilecek duruma gelinceye kadar geceleri de emzirilmelidir. Gece öğünlerinin aralıklarının uzatılması bebeğe bağlıdır. Bebeğe ek besinlerin verilmesi, annenin süt yapımını azaltır.
- Bebek her ağladığında emzirilmelidir.
- Bebeğinizi gündüz gece her istediğinde emziriniz.
- Sütünüzün az olduğunu düşündüğünüz anda daha sık emziriniz.
- Sık emzirme bol süt gelmesini sağlar
Meme Başı Temizliği Nasıl Olmalı?
Meme başındaki doğal yağlar ve süt meme başını koruyucu niteliktedir. Anne sütü bebeği hastalıklardan koruyucu birçok madde taşıdığı için bu yolla mikrop bulaşması zordur. Bu nedenle memeyi her emzirmeden önce temizlemeye gerek yoktur. Emzirme dönemi boyunca günde 1 – 2 kez kaynatılıp ılıtılmış suyla meme başını silmek yeterlidir. Meme ucunun çatlamaması için krem kullanılmamalıdır. Emzirmeden sonra biraz süt sıkıp meme başına sürmek yeterlidir. Bu dönem içinde memeleri karbonatlı su veya sabun ile temizlemek cildin kurumasına ve çatlakların oluşmasına neden olacağından kesinlikle önerilmemektedir.
Her emzirme başlangıcında öncelikle eller çok iyi yıkanmalıdır. Bebek memeyi bıraktıktan sonra ise anne sütünün birkaç damlasını meme ucuna ve etrafına sürerek meme ucunun yumuşak kalmasını sağlayabilir.
Anne Sütünün Sağılması ve Saklanması
Sütün elle sağımını tüm annelerin bilmesi gerekir. Birçok durumda da süt sağılması gerekebilir.
Süt Sağılması Gereken Durumlar:
- Tıkanık, şiş memeyi rahatlatmak için,
- Çökük bir meme başından emmeyi öğreninceye kadar bebeği beslemek için,
- Memeyi istenmeyen bir bebeği, emmekten hoşlanmayı öğrenene kadar beslemek için,
- Düşük doğum tartılı ve kuvvetli ememeyen bir bebeği beslemek için,
- Anne ya da bebek hata ise sütün akmasını önlemek için,
- Anne çalışıyor ise sütün devamlılığını sağlamak için gerekebilir.
Süt Sağma İşlemi
- Öncelikle eller iyice yıkanmalıdır.
- Rahat bir yere oturun ve kabı memenize yakın tutun.
- Başparmağınızı meme başı ve areolanın (memenin etrafındaki kahverengi doku) üstüne, işaret parmağınızı ise memenin altına başparmak hizasında yerleştirin. Diğer üç parmakla memeyi destekleyin.
- Baş ve işaret parmaklarınızı yavaşça içe, göğüs duvarına doğru bastırın. Fazla bastırmamaya dikkat edin, yoksa süt kanallarınızı tıkayabilirsiniz.
- Her iki parmak arasında kalan meme başı ve areola bölgesini göğsünüze bastırın (Böylece areola arasındaki süt sinüslerine de etki sağlanmış olunur).
- Basıp bırakın, basıp bırakın. (Bu işlem acıtmamalı; acıtıyorsa uygulanan teknik hatalıdır).
- Ilk başta süt gelmeyebilir, ama birkaç kez bastırdıktan sonra süt damlamaya başlar; eğer oksitosin refleksi aktif ise süt hızla akar.
- Areolanın yanlarından da aynı şekilde bastırın ki; süt tüm bölümlerden boşalabilsin.
- Deriye asla parmaklarınızı sürtmeyin. Parmakların hareketi yuvarlama gibi olmalıdır.
- Meme ucuna asla bastırmayın (meme ucuna bastırma ya da meme ucunu çekme süt akımını sağlamaz).
- Bir memeyi 3 – 5 dakika, akım yavaşlayıncaya kadar sıkın, sonra işlemi tekrar edin.
Anne sütünün yeterli sağılması işlemi özellikle ilk birkaç gün (sütün az geldiği günlerde) 20 – 30 dakika sürer. Sürenin kısaltılmaması önemlidir. Yeni sağılmış anne sütü buzdolabında 72 saat, buzdolabının buzluğunda 3 hafta, derin dondurucuda 3 ay, oda ısısında 3 saat saklanabilir. Önceden dondurulmuş anne sütü buzdolabında 24 saat bekletildikten sonra oda ısısında eritilmeli ve sıcak suyun içinde ılıtılıp bebeğe verilmelidir. Kesinlikle ateş üzerinde ya da mikrodalgada ısıtılmamalı; her sağımda bebeğe verilecek miktarda ayrılarak saklanmalıdır.
Sağılan Süt Bebeğe Nasıl Verilmeli?
Sağılan anne sütünün biberon yerine kaşık ya da bardakla verilmesi daha uygundur. Biberon verilmesi ile bebek anne memesini reddedebilir. Biberon emziğine alışan bir bebek, memeyi iyi kavrama alışkanlığınıda kaybedebilir ve meme yerine meme ucunu emmeye çalışır. Bu da meme çatlaklarına yol açmaktadır. Küçük bebekler bile dillerini kullanarak küçük bir bardaktan sütü alabilirler.