8 Haziran 1876'da, büyük Fransız romancı, anı yazarı ve oyun yazarı Amantine-Lucile-Aurore Dupin, daha çok George Sand, son nefesini yetmiş ikinci yaş gününden beş hafta önce aldı. Uzun ve üretken kariyeri boyunca milyonlarca okuyucuya dokunmuş ve nesiller boyu yazarları etkilemişti. Aralarında sevgili Rus yazar vardı Fyodor Dostoyevski- Sand’ın edebiyata ilk çıkışında, yazar olarak duyarlılığını derinden şekillendiren genç bir adam.
Dostoyevski, Sand’ın ölümünü gazetede okuduğunda, Susan Sontag’ın Borges ve JFK’nin Robert Frost’u anısına eşit olarak, edebiyat tarihindeki en sıcak övgülerden birini yazmaya yöneldi. Sonunda dahil edildi Bir Yazarın Günlüğü() - Dostoyevski'ye neden kötü insanların olmadığı ve bir rüyada hayatın anlamına gelişini veren aynı mükemmel koleksiyon. Belli bir eskimişlik patinasına rağmen - bu, bir kadın yazarın her zaman "şair" olduğu bir dönemdi - övgü, yalnızca Kum'u kutlarken değil, aynı zamanda yaratıcılık yoluyla yırtan etki çevrelerine güler yüzlü bir vasiyet olarak hizmet ederken de inatçı bir zamansızlık yayıyor. kültür.
Dostoyevski, "merhumun yeni mezarında sadece birkaç veda sözü söylemek" niyetiyle, dergisinin en son sayısının Sand’ın ölümünün duyurulmasından hemen önce basıma çıkmış olmasından yakınıyor:
Bu ölüm hakkında bir şey söyleyecek vaktim olmadı. Yine de, sadece onu okuduktan sonra, bu ismin hayatımda ne anlama geldiğini anladım; O zamanlar bu şairin bende ne kadar sevinç, ne kadar saygı uyandırdığı ve ne kadar sevinç, bana ne kadar mutluluk verdi! Bu kelimelerin her birini tereddüt etmeden yazıyorum çünkü kelimenin tam anlamıyla durum buydu.
Dostoyevski, Sand’ın "bir bütün olarak insanlığa sunulan bir hizmet" olarak idealizmine göz atarak, onun çalışmalarından ve ruhundan kaç kişinin etkilendiğini düşünür:
O zamanlar genç bir delikanlı olduğum kadar, o günlerde herkesin iffetli, karakterlerin ve ideallerin yüce saflığından ve anlatının sert, çekingen tonunun mütevazı çekiciliğinden etkilendiğini hayal ediyorum - ve böyle bir kadın pantolon giyer ve ahlaksızlık yapar!
Sand'ın Rus halkı arasında Dickens'tan bile daha popüler hale geldiğine işaret eden Dostoyevski, yasaklı kitapları okumak için Sibirya hapishanesinde sekiz yıl hapis yattı - Rusya'da şiddetli ideolojik despotizmin yaşandığı bir dönemde ulusal ruha duyduğu tek cazibesini düşünüyor:
Okuyucu, kendisine karşı korunduğu her şeyi romanlardan bile çıkarmayı başardı ... George Sand, ortaya çıktıklarında, doğrudan bir reddiyle başlayan çağdaş Batılı yeni adamların bu kategorisinin en parlak, sert ve adil temsilcilerinden biriydi. Geçen yüzyılın sonundaki kanlı Fransız -daha doğrusu Avrupa- devriminin faaliyetlerini sona erdiren bu “olumlu” kazanımlar.
Sand’ın çalışmasının, "insanlığın yenilenmesinin radikal ve sosyal olması gerektiği" fikrini doğruladığını ve yalnızca kadınların özgürleşmesinin değil, aynı zamanda özgürlüğe yönelik daha geniş sosyalist hareketin de merkezinde yer aldığını iddia ediyor:
Vaazları hiçbir şekilde yalnızca kadınlarla sınırlı değildi… George Sand, salt kadın hakları vaazlarına değil, tüm hareketin bir parçasıydı. Doğru, kendisi bir kadın olduğu için doğal olarak canlandırmayı tercih etti kahramanlarındankahramanlar yerine ve tabii ki tüm dünyadaki kadınlar onun anısına yas tutmalı çünkü en yüce ve en güzel temsilcilerinden biri ve ayrıca güç nedeniyle neredeyse benzeri görülmemiş bir kadın vefat etti. zihninden ve yeteneğinden - tarihsel hale gelen ve unutulmaması gereken bir isim ...
Kadın kahramanların yer aldığı kitapların nadiren edebi beğeni topladığına dair çağdaş gerçeğe karşı üç kat dokunaklı bir duyguda, Dostoyevski, Sand'ın kahramanlarını bu kadar geniş çapta yankı uyandıran ve büyüleyici kılan şefkatli idealizmi değerlendiriyor:
Kadın kahramanları, o kadar yüksek bir ahlaki saflığı temsil ediyordu ki, şairin kendi ruhunda muazzam bir etik arayış olmadan tasarlanamazdı; en eksiksiz görevin itirafı olmadan; en yüce güzellik ve merhametin, sabrın ve adaletin kavrayışı ve kabulü olmadan. Doğru, merhamet, sabır ve görevin yükümlülüklerinin kabulüyle yan yana, arayışın ve protestonun olağanüstü gururu vardı; yine de, insanlığın bu kadar yüce bir ahlaki yükseklikte asla yerini koruyamayacağı en yüce gerçeklerden ortaya çıktığı için çok değerli olan bu gururdu. Bu gurur hınç değil dörtlü mêmesenden daha iyi olduğum ve sen benden daha kötüsün fikrine dayanarak; hayır, bu sadece, sahtekarlıkla ve ahlaksızlıkla uzlaşmanın en iffetli imkansızlığının bir duygusudur, ancak - tekrar ediyorum - bu duygu, ne bağışlamayı ne de merhameti dışlar.
[…]
Çağdaş bir köylü kızında, aniden okurun önünde tarihi Joan of Arc imgesini diriltiyor ve bu görkemli ve mucizevi olayın gerçek olasılığını grafiksel olarak haklı çıkarıyor. Bu tipik bir Georgesandesk görevdir, çünkü çağdaş şairler arasında ruhu o kadar saf bir ideal taşıyor ki ... Açık, dürüst, ancak deneyimsiz, genç bir kadın yaratığın karakteri resmedilir, biri korkmayan o gururlu iffetliliğe sahiptir. , ne de ahlaksızlıkla temasla kirletilemez - bu yaratık kendini yanlışlıkla kötülük çukurunda bulsa bile. Cömert bir fedakarlık isteği (sözde özellikle ondan beklenen) genç kızın kalbini ürkütür ve tereddüt etmeden, ilgisizce, fedakarlıkla ve korkusuzca, aniden en tehlikeli ve ölümcül adımı atar. Gördüğü ve karşılaştığı şey, en azından kafasını karıştırmaz ya da korkutmaz; tam tersine, bu noktada, ilk kez, gücünün tam ölçüsünü - masumiyetin, dürüstlüğün ve saflığın gücünü - farkına varan genç yüreğin cesaretini derhal artırır; enerjiyi ikiye katlar, o zamana kadar kendini bilmediği bir zihne yeni yollar ve yeni ufuklar açar, henüz yaşamın ödünleriyle kirlenmemiş dinç ve taze bir zihin.
Dostoyevsky, Sand’ın cesur ve bağımsız kadın kahramanı arketipinin, "kadının protestosunun, kadının kurtuluşunun gelecekteki zehirine" karşı uyarıda bulunanlar tarafından direnmeden karşılanmadığını belirtiyor. Ancak çağın sınırlayıcı normlarını sarsmaya ve insanlığın daha kapsamlı bir versiyonunu tasavvur etmeye olan bağlılığı da Sand'ı ölümsüz kılan şeydi:
George Sand ... ideallerine tüm yaşamı boyunca kendinden emin ve cömertçe inandığı insanlığı bekleyen mutlu bir geleceğin (bu gelişen terime izin verilirse) en önemli öngörülerinden biriydi - bu, kendisi bunu anlayabildiği için ruhunda ideal. Bu inancın sonuna kadar korunması, genellikle tüm gerçek insan dostlarının yüce ruhlarının çoğudur ... Sosyalizmini, inançlarını, umutlarını ve ideallerini insanın ahlaki duygusuna, insanlığın ruhani susuzluğuna dayandırdı. ve mükemmelliğe ve saflığa olan özlemi, "karınca-zorunluluğa" değil. Hayatı boyunca kesinlikle insan kişiliğine inandı ... bu kavramı işlerinin her birinde yüceltip genişletti.
[…]
Görevlerinin ve protestosunun gururuna gelince - tekrar ediyorum - bu gurur asla merhameti, suçun affını ve hatta suçlunun kendisine şefkat göstermeye dayanan sınırsız sabrı engellemedi. Aksine George Sand, eserlerinde defalarca bu gerçeklerin güzelliğinden büyülenmiş ve birden fazla kez en içten affetme ve sevgi karakterlerini canlandırmıştır.