Makalelerde "Timur ve Bayazid I. Dünyayı bölmeyen büyük generaller" и "Sultan I. Bayezid ve Haçlılar" Timur ve Bayazid - kendilerine "İslam'ın kılıçları" ve "tüm dünyanın sadıklarının savunucuları" diyen komutanlar ve hükümdarlar hakkında bir hikaye başlatıldı. Tüm çevre ülkeler isimlerine hayranlık duyuyorlardı ve kader, savaş alanında karşılaşan Timur ve Bayazid'in, zamanlarının gerçekten büyük komutanı hangisinin olduğunu öğrenmesini diledi.
Muhtemelen, çoğunuz kendinize şu soruyu sormuştunuz: Büyük İskender, Darius'a karşı ilk zaferlerinin ardından barış yapıp (Parmenion'un ona önerdiği gibi) ordusunu batıya göndermesi durumunda, Roma'yı kara savaşlarında ve Kartaca'yı deniz savaşlarında ezebilir miydi?
Suvorov'un İtalyan kampanyası, gerçekte olduğu gibi Moreau, MacDonald ve Joubert tarafından değil de Napolyon Bonaparte tarafından karşı çıksaydı nasıl gelişirdi?
Bu soruların cevaplarını asla bilemeyeceğiz ama Timur ile Bayazid arasındaki doğrudan çatışmanın neredeyse büyüyen Osmanlı İmparatorluğu'nun ölümüyle sonuçlandığını biliyoruz.
Casus belli
Bayazid'in inancın savunucusu ve "gavurlara" karşı savaşçı olarak yetkisi çok yüksekti ve Timur, planlarında bu durumu göz ardı edemezdi. Ancak savaşın bir nedenini bulmayı başardı ve hatta Bayezid'in başlatıcısı olarak ortaya koydu.
O dönemde başkenti Van şehri olan Doğu Anadolu, Azerbaycan ve Irak topraklarında Kara-Koyunlu devleti bulunuyordu. Bu durum Timur'un seferlerinden birinin sonucu olarak düştü. Eski hükümdar Kara Muhammed ve oğlu Kara Yusuf, Ankara'ya kaçtı ve orada Sultan Bayazid'den koruma buldu. Yapacak hiçbir şeyi olmayan Kara Yusuf, kutsal Mekke ve Medine şehirlerinin kervanlarını soyarak eğlenmeye başladı. Sonra Bayazid'in en büyük oğlu Süleyman, Tamerlane'nin korumalarının oturduğu Kara-Koyunlu topraklarını işgal etti.
Timur, Osmanlı birliklerini yeni "koruyuculuğu" topraklarından çekmeyi ve aynı zamanda küfür Kara Yusuf'u iade etmeyi talep etti. Dedikleri gibi, kendisi ile Bayazid arasındaki yazışmada "Doğu diplomatik formlarının izin verdiği tüm küfürler tükendi". Tamerlane, rakibini savaş alanında buluşmaya çağıran Bayezid'i, tahminen saldırısını püskürtmek için hiçbir önlem almayan Bayezid'i kışkırtmayı başardı.
Muhtemelen Bayazid'in tüm vaktini kampanyalara harcayan katı bir komutan olarak fikrini oluşturdunuz. Bu tam olarak doğru değildir, çünkü bu padişah hem İslam tarafından hiç teşvik edilmeyen sarhoşluğa hem de sadece kızların değil erkeklerin de ortağı olduğu en ölçüsüz sefahat için zaman buldu. Bazen de birdenbire Bursa camisindeki özel hücresine kilitlendi ve sadece İslam ilahiyatçılarıyla iletişim kurdu. Genelde kişinin karmaşık bir karakteri vardı. Ve kendisinden farklı olarak, sadece eyeri terk etmeyen bir komutan ve çok amaçlı ve ihtiyatlı bir kişi olan Timur'u açıkça hafife aldı.
Tamerlane. "Les vrais pourtraits et vies des hommes grecz, latins et payens, recueilliz de leurs tableaux, livres, medalles antikalar ve modernes" (1584) kitabından örnek
Ve 1400'de Türk ordusu, Bayazid'in oğlu Süleyman'ın onunla savaşmaya cesaret edemediği Küçük Asya'ya girdi. Askerlerini Boğaz'ın Avrupa kıyısına götürdü ve Sivas'ı ele geçiren Timur onu takip etmedi. Halep, Şam ve Bağdat'a Osmanlılarla dostça Suriye'ye gitti. Bu şehirleri fetheden Tamerlane, ordusunu tekrar 1401-1402 kışını geçirdiği Küçük Asya sınırlarına götürdü.
Ankara Muharebesi
Sarsılan Bayazid, ele geçirilen zengin ganimetlerle yetinen müthiş düşmanın Semerkant'a dönmesi umuduyla eylemsizdi. Fakat 1402 yazının yazında Timur ordusunu Ankara'ya taşıdı. Bir sonraki Konstantinopolis kuşatmasını durduran Sultan, bütün güçlerini toplayarak onunla buluşmaya gitti, ancak orduları birbirini özledi: Bayazid önce Doğu Anadolu'ya gitti, sonra Ankara'ya döndü ve bu yürüyüş askerlerini yordu.
Tamerlane'nin ordusu, Ankara'nın hala fethedilmemiş kalesi ile yaklaşan Osmanlı birlikleri arasında buldu, ancak bu onu hiç rahatsız etmedi. 20 Temmuz'da karşıt ordular savaşa girdi.
Sayısal üstünlük Timur'un tarafındaydı (çoğu zaman Timur için 140 bin, Bayazid için 85 bin sayılar diyorlar), ancak savaş kolay olmadı.
Türk ordusunun kanatları, torunu Mirza Muhammed (Mirza Muhammed Sultan) tarafından Timur'un oğulları - Miran-şah ve öncü Şah-Rukh - tarafından yönetiliyordu. Timur bu savaşta merkezi komuta etti. O zamanlar ordusunda süvarilerin önüne konan 32 filin olması ilginçtir.
Osmanlı ordusunda, Bayazid'in en büyük oğlu Süleyman, Anadolu ve Tatarlardan oluşan sağ kanadı yönetti. Sultan'ın bir diğer oğlu Musa, Stefan Lazarevich'in Sırpları da dahil olmak üzere Rumelilerin (Avrupa bölgelerinin sakinleri) sıralandığı sol kanadı komuta etti. Yedek birlikler, Bayezid'in üçüncü oğlu Mehmed'e bağlıydı. Yeniçerilerle birlikte padişah merkezde bir pozisyon aldı. Yanında bir oğul daha vardı - Mustafa.
Aşiret arkadaşlarının safına geçen Tatarların ihanetinin ardından Osmanlı ordusunun sağ kanadı düştü ve komutanlarından İslamiyete geçen Sırp Perislav öldürüldü. Ancak diğer kanatta Sırplar önce Tamerlane ordusunun sağ kanadının darbesini püskürttüler ve ardından düşman saflarını geçerek Türklerin yedek birlikleriyle birleştiler.
"Bu paçavralar aslanlar gibi dövüşüyor," dedi şaşıran Timur ve şahsen Bayezid'in son birliklerine karşı kararlı saldırıyı yönetti.
Savaş son aşamasına giriyordu ve artık zafer umudu kalmamıştı. Stefan Lazarevich, Bayazid'e derhal geri çekilmesini tavsiye etti, ancak efendilerini koruyarak sonuna kadar savaşacaklarına söz veren yeniçerilerine güvenmeye karar verdi. Bayazid'in oğulları padişahtan ayrılmaya karar verdi. Bayazid'in en büyük oğlu ve varisi olan ve Timur'un torunu Mirza Muhammed tarafından takip edilen Süleyman, Sırp birimleriyle batıya gitti: Sırplar, Stefan Lazarevich'in daha sonra Süleyman'ı utanç verici esaretten veya ölümden kurtardığına inanıyorlar. Bursa'da (o zamanlar bu şehir Osmanlı devletinin başkentiydi) Süleyman, kıyıdan saltanat hazinesini, babasının kütüphanesi ve haremini bırakarak bir gemiye bindi. Kardeşleri yenmeye mahkum olan Mehmed, ekibiyle birlikte dağlara - kuzeydoğuya çekildi. Musa güneye gitti. Bayezid yerinde kaldı ve ona sadık Yeniçeriler, Tamerlane'nin üstün güçlerinin saldırılarını akşama kadar püskürttüler. Ancak güçleri çoktan tükeniyordu ve Bayazid yine de kaçmaya karar verdi. Geri çekilme sırasında, atı düştü ve daha önce Avrupa adı titreyen hükümdar, o zamanlar resmi olarak Jagatai ulus'un hanı olarak kabul edilen güçsüz Cengizid Sultan Mahmud'un ayrılmasıyla yakalandı ve onun adına Tamerlane yasalarını yayınladı.
"Dünyanın bir yarısını topallara, diğerini de çarpıklara verdiğinden, Tanrı yeryüzünde çok az değere sahip olmalıdır."
- Timur, Sırplarla savaşta gözünü kaybeden Bayazid'i görünce dedi.
S. Khlebovsky. "Bayazid'in Timur Tarafından Ele Geçirilmesi", 1878
Bayezid'in hayatının son günleri
Ünlü fatih, yakalanan padişahla ne yaptı? Bazı yazarlar, kendisiyle alay ettiğini, sevgili karısını bayezlerinde sadece hurda alan Bayezid'in huzurunda hizmet etmeye zorladığını iddia ediyor. Ayrıca kazananın, Bayezid'i ata binerken kendisine ayak tahtası görevi gören demir bir kafese koyduğunu da iddia ediyorlar.
Sultan I. Bayazid'in Timur tarafından ele geçirilmesi. Babür minyatürü. 1680 civarı. Londra, Britanya Kütüphanesi
Ancak diğer kaynaklar, Tamerlane'nin tam tersine esirine merhametli olduğunu söylüyor. Bazı tarihçiler, kötü şöhretli kafes için, sultana verilen, gut hastası olan ve bu hastalığın alevlenmesi sırasında pratikte yürüyemeyen bir kafesle süslenmiş bir sedye aldıklarına inanıyor.
Ya bir kafes ya da ele geçirilen Bayezid'in sedye, yeniden yapılanma
Öyle ya da böyle Bayazid, 8 Mart 1403'te Türkiye'nin Akşehir kentinde 43 yaşında esaret altında öldü.
"İnsan ırkı iki lidere sahip olmaya bile değmez, sadece bir lider tarafından yönetilmeli ve bu benim gibi çirkin",
- Timur bunu söyledi.
Bazı haberlere göre Tamerlane, savaşı sürdürmek ve Osmanlı devletini bitirmek niyetindeydi. Askerlerini Rumeli'ye nakletmek için imparator Manuel'den ve ayrıca Konstantinopolis'te bulunan Venedik ve Cenevizlilerden gemi talep ettiği iddia edildi. Ancak her şeye gücü yeten fatih, zaten mağlup olmuş Türklerden daha korkunç görünüyordu, zaman için oynuyorlardı ve bu nedenle Tamerlane bu gemileri beklemeden ayrıldı. Eğer gerçekten durum buysa, Bizanslıların, Venediklilerin ve Cenevizlilerin miyopluklarına ancak şaşılacak bir şey var.
Ancak aynı zamanda, Ankara'ya karşı kazanılan zaferden sonra Timur'un Bayazid'in en büyük oğlu Süleyman'a bir kaftan gönderdiği biliniyor: Doğu geleneğine göre böyle bir hediyeyi kabul etmek, kendisini tabi kabul etmek anlamına geliyordu. Süleyman, kendisine yakın olanlarla görüştükten sonra kaftanı kabul etti: tıpkı bu kaftanı başka bir kardeşe gönderen Timur'un itaatsizlikten dolayı onu cezalandıracağına dair hiçbir şüphe olmadığı gibi, direnecek gücü yoktu. Böylece, Osmanlı devleti Timur devletinin koruyucusu oldu ve fatihin savaşı sürdürmek için hiçbir nedeni kalmadı (ve artık gemilere ihtiyacı kalmadı). Ve Ankara'ya karşı kazanılan zaferden sonra zaten yeterince ganimet almıştı.
Ankara Muharebesi Sonrası
Böylece, Sultan I. Bayezid esaret altında öldü, Osmanlı devleti parçalandı ve dört oğlu şiddetli bir mücadeleye girdi (sözde gebe kalma dönemi veya imparatorluğun padişahsız dönemi, 11 yıl süren "Fitret Dodemi": 1402'den 1413'e iki yılda bir). Edirne'de, Timur'un izniyle Bayazid'in en büyük oğlu Süleyman, imparatorluğun Rumeli (Avrupa) kısmına bel bağlayan kendisini padişah ilan etti. I. Murad'dan beri bu göreve gelen sadrazam Çandarlı Ali Paşa, Yeniçeri ordusu ve ordunun kalıntıları üzerindeki kontrolünü de elinde tuttu ve ona biat etti.
Süleyman Çelebi
Ancak Bursa hükümdarı (kuzeybatı Anadolu'nun başkenti ve bölgesi) Timur, Süleyman'a itaat etmeyi reddeden İsa'yı atadı. Bayazid'in bir diğer oğlu Musa ise Ankara tarafından yakalandı, ancak babasının ölümünden sonra Bursa'da gömülmesi için serbest bırakıldı. Musa'nın elinde oldukça önemli kuvvetler vardı ve bu nedenle İsa şehri bir süre terk etti.
Musa Çelebi
Doğu Anadolu'da Bayazid'in oğullarının en küçüğü olan 15 yaşındaki Mehmed Timur'a bağlılık yemini etmeyen tek kişiydi. Nikopol savaşına katılan ünlü Osmanlı komutanı Hacı Gazi Evrenos-bey Mehmed'e katıldı.
Bayazid'in tüm bu oğulları Çelebi - Soylu (ama aynı zamanda Eğitimli) takma adını taşıyordu ve Mehmed'e Kirişçi - Okçu da deniyordu (başka bir çeviri, kirişin ustasıdır).
Bayazid'in iki oğlu, ardından gelen internecine savaşlarına katılmadı: Mustafa, Timur tarafından Semerkant'a götürüldü ve Kasym daha çocuktu.
Bayezid'in ölümünden sonra Osmanlı devleti
Bayezid I Eyaleti Haritası üzerinde Fitret Donemi
Kardeşler, kuzey sınırlarını güvence altına almak ve onlarla savaşmak için ellerini serbest bırakmak için Süleyman'a itaat etmeyi reddettiklerinden, haraç ödemekten muaf tutulduğu Bizans ile bir anlaşma imzaladı. Ayrıca, Bulgaristan, Orta Yunanistan ve Silivri'den Varna'ya kadar kıyı bölgeleri üzerindeki kontrolünü geçici olarak bırakmak zorunda kaldı. Anladığınız gibi, bu onun isyankar eyaletlerdeki popülaritesini artırmadı.
Kardeşlerden ilk düşen, 1406'da öldürülen İsa'dır ve Bursa, Mehmed tarafından esir alınmıştır. Ancak Süleyman, Mehmed'i Bursa'dan kovmayı ve Anadolu'da bir dizi yenilgiye uğratmayı başardı. Ancak Balkanlar'daki iktidarını yeniden inşa etmeye başlamak için Rumeli'ye dönünce Mehmed topraklarına döndü. Gücü, kardeşinin emriyle 1410'da birliklerle Balkan Yarımadası'na geçen Musa tarafından da tanındı. İlk aksiliklerden sonra, yine de (kaçmaya çalışan, ancak bulunup öldürülen) Süleyman'ı yendi ve ardından kendisini Rumeli'nin hükümdarı ilan etti. Üç buçuk yıl boyunca Osmanlı devleti ikiye bölündü. Mehmed'in son kardeşiyle olan savaştaki müttefiki, Boğaz'ın Avrupa kıyılarına asker taşımak için kendisine gemilerini sağlayan Bizans imparatoru II.Manuel idi. Sırplar da Mehmed'in yanında savaştılar ve Musa, 1396'da Haçlı Seferi ve Nikopol savaşına katılan Eflak hükümdarı I Eski Mircea tarafından desteklendi. 1413 yılında Mehmed'in zaferi ile kardeşlerin savaşı sona erdi ve yazıda adı geçen Sırp Milos tarafından Musa öldürüldü. "Timur ve Bayazid I. Dünyayı bölmeyen büyük generaller".
Osmanlı geleneği I. Mehmed'i nazik, uysal ve adil bir padişah olarak sunar.
Sultan Mehmed I elebi, Dresden'de tutulan 1590 el yazması bir Osmanlı minyatürü üzerine
Ancak bu acımasız Türk "taht oyununda" bütün kardeşleri mağlup eden oydu. Mehmed, hayatı boyunca toplamda, bazı kaynaklara göre 24 yara aldığı 40 savaşta kişisel bir rol aldı. Genellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci kurucusu olarak anılır. Genelde, Bayezid'in bu oğlunun Osmanlı uysallığı ve Türk iyiliği basitçe "yuvarlanıyor".
Sırp prens Lazar, hatırladığımız gibi, Osmanlılara karşı mücadelede öldü. Oğlu Stephen, bu padişahın 1402'de yenilmesine kadar Bayezid'e sadakatle hizmet etti. Ve ikisi de sonunda Sırp Ortodoks Kilisesi'nin azizleri oldu.
Kutsal Şehit Prens Lazar, Aziz Peter ve Paul manastır manastırının fresk, Hersek
Aziz Stefan Lazarevich'i kutsadı. Öğretmenin portresi, Kutsal Üçlü Kilisesi, Manasia Manastırı (Resava), Sırbistan, 1418'e kadar
Halk arasında Stephen, ölümünden kısa bir süre sonra bir aziz olarak saygı görüyordu, ancak resmi olarak yalnızca 1927'de kanonlaştırıldı.
Stefan Lazarevich başkanlığındaki Sırbistan, Osmanlı padişahlarının iktidarını geçici olarak bıraktıktan sonra bağımsızlığını kazanamadı ve bir Macaristan vasal oldu. Prens daha sonra Bizans imparatorundan mirasçılarına geçen Sırbistan despotu unvanını aldı. Stefan'a göre Belgrad (daha sonra Macaristan'ın bir parçası) Sırbistan'ın başkenti oldu. 50'de 1427 yaşında öldü.
Bayezid I'in yenilgisinden sonra, Bizanslılar bir süre Osmanlı haraçından kurtulmayı ve Marmara Denizi kıyısı ve Selanik şehri dahil olmak üzere daha önce kaybedilen toprakların bir kısmını geri almayı başardılar. Bu başarılar geçiciydi. 50 yıl sonra, eski imparatorluk düştü, Konstantinopolis'e son darbe, Mayıs 1453'te Bayezid'in torunu II.Mehmed Fatih (Fatih) tarafından vuruldu.
Jean-Joseph Benjamin-Constant. Mehmed II'nin Konstantinopolis'e girişi
Tamerlane Orta Asya'ya döndü ve Çin'e karşı yeni bir kampanya hazırlamaya başladı. Ancak ordusu, 19 Şubat 1405'te fatihin ölümü nedeniyle Çin'e ulaşamadı.
Bir sonraki yazımızda Sultan II.Murad'ın (Mehmed елelebi'nin oğlu) tahttan nasıl vazgeçmeye çalıştığından, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı son haçlı seferi, Varna'daki büyük savaş ve İncil üzerine yeminini bozan Polonya ve Macaristan Kralı III. Vladislav'ın ölümünden bahsedeceğiz.
S. Khlebovsky. Murad II, maiyetiyle Vladislav III'ün vücudunda