Eski Sümerlerden Berlin Duvarı’na kadar pek çok sınır duvarı tarihe şahitlik etmiştir. Bu insan yapımı yapılar, tarihin en etkili sınır duvarlarıdır ve dünyaca üne sahiptir.
1. Sümerlerin Amorit Duvarı
Ziggurat eski Sümerler de, Babiller de, Mezopotamya da ve Asurlar da bir tür tapınaktır. Günümüzde bir kısmı restore edilmiş yıpranmış Ziggurat kalıntıları ve Ur şehrinin kalıntılarıdır. Dünyanın bilinen en eski uygarlığı, aynı zamanda savunma duvarı inşa eden ilk ülkelerden biridir. M.Ö. 21. yüzyılda, antik Sümer yöneticiler Shulgi ve Shu-Sin, Mezopotamya’ya saldıran bir grup göçebe kabile olan Amoritleri dışlamak için büyük bir bariyer inşa etmişlerdir. Bu Amorit Duvarı’nın günümüzde Irak’ta bulunan Dicle ve Fırat Nehirleri arasında yüzlerce kilometreden fazla uzandığı düşünülmektedir. Muhtemelen bir kentin etrafında inşa edilen ilk geniş sur olmuştur, ancak yalnızca Sümerlerin düşmanlarını birkaç yıl boyunca korumayı başarmıştır. Çünkü düşmanlar ya duvara hücum etmişler ya da basitçe etraflarından dolanmışlardır. M.Ö 2000 yıllarında Ur şehrinin yıkılmasından sonra, Sümer Shu-Sin’in halefi Ibbi-Sin saltanatının kendisini hem Amoritlerden hem de komşu Elamitlerin saldırısına uğramıştır.
2. Atina’nın Uzun Duvarları
Atina, antik Yunanistan’daki en güçlü şehirlerden biriydi, ancak büyük bir askeri güçsüzlük yaşamıştır. Bu duvarlar denizden dört mil ötededir ve M.Ö. 461 civarında, Atinalılar, kent merkezini Pire ve Phalerum’un hayati limanlarına bağlamak için bir dizi engel inşa ederek bu güvenlik açığını düzeltmeye çalışmışlardır. Bu uzun duvarlar tamamlandığında, kentin kendisini kuşatmalara karşı koruyabikleceği dayanıklı bir toprak üçgeni yaratmıştır. Surlar, Atina’yı Sparta ve müttefikleri ile olan Mora’daki savaş sırasında yenilmez bir hale getirmiş, ancak şehir daha sonra donanması denizde yenilgiye uğradıktan sonra teslim olmaya zorlanmıştır.
3. Gorgan Seddi
Gorgan’da büyük duvar kendine özgü kırmızı renkli tuğlalarıyla “Kırmızı Yılan” olarak da bilinen Gorgon Çin Seddidir. Hazar Denizi’nin güney kıyılarından şimdi İran olan Elburz Dağları’na kadar uzanan 121 mil uzunluğundaki bir surdur. Bir zamanlar Büyük İskender’in eseri olduğu düşünülüyordu hatta İskender’in Bariyeri olarak bile biliniyordu. Ancak daha yeni araştırmalar, MS 5. yüzyıl civarında bir süre Sasanyalılar tarafından yaptırıldığını göstermektedir. En eski antik duvarlar ve 30’dan fazla kalenin övgüsü, 30.000 askerin garnizonu ve hem su temini sistemi hem de savunma hendisi olarak görev yapan bir kanal ağına sahiptir. Şaşırtıcı bir şekilde duvarın tarihi hakkında çok az şey bilinmektedir, ancak çoğu bilim adamı Perslerin Hefalit Hunlarına ve kuzeydeki diğer düşmanlara karşı koruma sağlamak için kullandıklarına inanmaktadırlar.
4. Hadrian Duvarı
MS 122 civarında, İmparator Hadrian, Roma İngiltere’yi Kuzey’den ve İskoçya’nın yaşadığı Pict’ler ve diğer barbar kabilelerden korumak için taştan bir bariyer inşa etmesini emretmiştir. Sonuç olarak, batı kıyısındaki Solway Firth’ten doğuda Tyne Nehri’nin ağzına kadar uzanan 73 mil uzunluğunda bir sur olan Hadrian Duvarı oretaya çıkmıştır. Duvar, kabaca 10 metre genişliğinde ve 15 metre boyundadır ve sınır birlikleri tarafından yönetilen kaleler ile noktalanmıştır. Bir mil aralıklarla yerleştirilen kapılar, garnizonun bölgedeki hareketi kontrol etmesine izin vermiştir. Duvar vergileri arttırmak için bile kullanılmış olabilir ve kuzeyden gelen baskınlara karşı korunan kule ve hendekleri savunmaktadır. 140’larda Antonine Duvarı adı verilen daha kuzeydeki bir bariyer lehine kısa bir süre için görevden alınmasına rağmen Hadrian Duvarı daha sonra tekrar yerleştirilmiştir. 5. yüzyılın başlarında İngiltere’den çekilene kadar Roma gücünün heybetli bir sembolü olarak kalmıştır. Yapı malzemelerinin 1.600 yıllık bozulma ve yağmalanmasından bu yana, orijinal büyüklüğünün bir kısmı azalmış, ancak bugün hala birçok bölüm vardır. İngiltere’nin en çok ziyaret edilen tarihi yerleri arasındadır.
5. Çin Seddi
Çin’in efsanevi Çin Seddi, kırılmaz tek bir bariyer yerine, aslında Gobi Çölü’nden Kuzey Kore sınırına kadar binlerce mil boyunca taş, ahşap ve toprak barikatlar topluluğudur. Surlar üzerindeki inşaat, İmparator Qin Shi Huang’ın altında, MÖ 3. yy’da başlamıştır, ancak en ünlü bölümler, MS Hanedanlığı’nı kuzeydeki bozkır göçebelerine karşı savunmak için MS 14. ve 17. yüzyıllar arasında inşa edilmiştir. Bu kısımlar 25 fit yüksekliğe kadar dayanır, tuğla ve söndürülmüş kireç, yapışkan pirinçten yapılmış bir harç kullanılarak yapılmıştır. Kapılar kilit noktalar ve ticaret yolları boyunca konumlandırılmış ve bir saldırı durumunda duman ve yangın sinyalleri göndermek için gözetleme kuleleri kullanılmıştır. Tamamlanan duvar bir zamanlar dünyanın en büyük insan yapımı nesnesiydi, ancak ihtişamına rağmen, savunmacı bir bariyer olarak genellikle etkisiz kaldığını tarih boyunca kanıtlamıştır. Moğol lideri Altan Han, duvarları meşhur etmiş ve 1550’de Pekin’e baskın yapmıştır ve Mançular daha sonra 1644’te dağılmışlardır. Ve bu sayede Ming Hanedanlığı’nın çöküşünü gerçekleşmiştir.
6. Konstantinopolis’in Duvarları
Konstantinopolis’in Bizans metropolü yani bugünkü İstanbul, savunma duvarlarının gücü sayesinde binyılın üzerinde bir zamanda gelişmiş büyüme göstermiştir. 14 kilometreden fazla barikat şehri kuşatmış, ancak en ünlüsü orduların anakaradan ilerlemesini engelleyen Theodosian Duvarları olmuştur. Onlar bir hendek, 27 ayak dış duvar ve 40 ayak yüksekliğinde ve 15 ayak kalınlığında büyük bir iç duvar içermekteydi. Askerler her zaman surlar üzerinde nöbet tutmuşlar ve herhangi bir hücumda, okları yağdırmak için hazır vaziyette durmuşlardır. Ve onlara saldırmaya cesaret eden herhangi bir düşman üzerine Yunan ateşi adı verilen bir tür antik napalm ile saldırmışlardır. Duvarlar, Araplardan Hunların Attilalarına kadar pek çok olası fatihi geri döndürmeyi başarmış ancak nihayet 1453’de, Osmanlı İmparatorluğu şehri topla kuşatmıştır.
7. Berlin Duvarı
Modern tarihin en rezil duvarı, 1961’de Sovyet destekli Doğu Alman hükümetinin Doğu ve Batı Berlin’i ayıran bir dizi somut bölme inşa etmesiyle kurulmuştur. Komünist liderler engellerin faşistleri ve devletin diğer düşmanlarını uzak tutmak için tasarlandığını iddia ederken, asıl işlevi Doğu Almanların Batı’ya yönelmesini önlemekti. Sonunda 12 metrelik duvarların labirentinden, bekçi kulelerinden ve elektrikli çitlerden kaçmaya çalışırken 100’den fazla insan öldürülmüştür. Duvarı ölçeklendirmek, altına tünel yapmak, hatta ultra hafif uçaklarda ve ev yapımı sıcak hava balonlarında uçmakla binlerce kişi bu duvarları aşmayı başarmıştır. Berlin Duvarı’nın ününe rağmen, Batılılar Utanç Duvarı olarak adlandırmışlardır. Doğu Alman makamlarının 9 Kasım 1989’da nihayet açmasından önce 28 yıldan fazla bu duvar kalmıştır. Duvarların kaldırılacağı haberi bir kutlama havasına yol açmış ve sevinçli Berlinliler kısa süre sonra duvarı kırıcılar ve keskilerle duvarın işe başlamışlardır. Duvarın yıkılması ile Doğu ve Batı Almanya resmi olarak Ekim 1990’da bir yıldan kısa bir süre sonra yeniden birleşmiştir.
Kaynakça:
allthatsinteresting.com
origins.osu.edu
bbc.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu