Kara Ölüm, 14. yüzyılın ortalarında Asya ve Avrupa’da meydana gelen hıyarcıklı vebadan kaynaklanan toplu insan ölümlerini ifade eder. Salgın, ticaret gemileri aracılığıyla 1347’de Avrupa’ya ulaştı. Beş yıl içinde, Avrupa’daki nüfusun yaklaşık üçte birini, yani 20 milyondan fazla insanı yok etti ve tüm Avrupa ve Asya’da yaklaşık 75 ila 200 milyon insanı canından etmiş olabilir.
Salgının Başlangıcı
Modern araştırmalar, vebanın muhtemelen Çin’de başladığını gösteriyor. 1340’ların başında hastalığın Mısır, Suriye, İran, Hindistan ve Çin’de yayılmaya başladığı biliniyor. 1347’de gemiler Karadeniz’den Messina’nın Sicilya limanına ulaştı. Limandaki insanlar, gemide ölü denizciler gördüklerinde acımasız bir sürprizle karşılaştılar. Hayatta olanlar, derilerinden siyah çıbanlar ve irin sızan ciddi bir şekilde hastaydılar. Yetkililer derhal gemilerin limandan çıkışını emretti, ancak o zaman her şey için çok geçti.
İtalyan şair Giovanni Boccaccio bu hastalık hakkında şöyle yazmıştı: “Hem erkeklerde hem de kadınlarda, hastalığın başlangıcında, kasıkta veya koltuk altlarında belirli şişlikler … sıradan bir elmanın büyüklüğünde mumlanmış, diğerleri bir yumurta, biraz daha fazla, biraz daha ve bu kaba olanlar veba-çıbanlar adını verdi. “
Tuhaf şişliklerden çoğu kez irin ve kan sızdı. Bunu daha sonra ağrılar, ishal, kusma, titreme, ateş ve son olarak ölüm gibi bir dizi başka semptom izledi. Veba da oldukça bulaşıcıydı. Boccaccio, “Giysilere dokunmak, hastalığı dokunana iletmek için yeter” diye yazdı. Hastalık hızlı bir şekilde ölüme yol açtı. Geceleri tamamen sağlıklı olan bir kişinin sabaha kadar ölmesi çok nadir değildi.
Kara Ölüm’ün Arkasındaki Neden
Bugün Kara Ölüm’ün Yersinia pestis (adını 19. yüzyılın sonlarında bulan Fransız biyolog Alexandre Yersin’in adını taşıyan) adlı bir basilden kaynaklandığı sonucuna varıldı. Bacillus’un havada, ‘pnömonik’ (insandan insana) ve ayrıca enfekte olmuş sıçanlar ve pirelerin ısırıkları yoluyla seyahat ettiği bilinmektedir.
Hastalık, ortaçağ Avrupa’sında oldukça yaygın olan kemirgenlerin derilerinde yaşardı. Orta çağda yaygın sefalet ve ölümün başlıca nedeni olarak vebanın yayılması inkar edilemese de, bazı araştırmalar diğer hastalıkların, savaşların (Otuz Yıl Savaşları ve Büyük Kuzey Savaşı) ve kıtlıkların (çiftlik işçiliğinin eksikliğinden kaynaklanan) da önemli olduğunu söyler.
Salgın Yayılıyor
Veba Messina’ya ulaştıktan kısa bir süre sonra, Kuzey Afrika’nın Tunus limanına ve Fransa’nın Marsilya limanına yayıldı. Daha sonra ticaret yollarının merkezi olarak hizmet veren iki ana şehre yayıldı: Floransa ve Roma. 1348’in ortalarında, Kara Ölüm Londra, Lyon, Bordeaux ve Paris’e ulaştı. Bazı hesaplara göre, izole bölgelerde bulunan köyler ve kasabalar hastalığa göreceli olarak daha fazla bağışıklık kazanmıştır.
O zamanlar kitlesel ölümlerin sebebini kimse bilmiyordu. Hastalığın etkilenen bir kişiden diğerine nasıl yayıldığından kimse emin değildi. Tıbbi bilgi eksikliği ve insan mahallelerinin yakınlarında pislik ve parazitlerin varlığı, hastalığın hızla yayılmasına yardımcı oldu. Tedavi etmenin veya önlemenin bir yolu yoktu. Bunun ardından batıl inançlara dayalı uygulamalar (sirke veya gül suyunda banyo gibi) ve sade ve sağlıksız teknikler (kaynatma ve kan alma gibi) için bir üreme alanı gelişti.
Panik dalgası da hastalıkla birlikte artıyordu. Doktorlar hastaları görmeyi reddettiler, sağlıklı insanlar hastalardan uzaklaşmak için ellerinden geleni yaptılar, esnaf dükkanlarını kapalı tuttu ve hatta rahipler bile son ayinleri yapmayı reddettiler. Bazı insanlar kırsal bölgelere yerleşmek için şehirleri terk etti. Bununla birlikte, hastalık sadece insanlarla sınırlı kalmadı, aynı zamanda tavukları, domuzları, keçileri, koyunları ve inekleri de etkileyebilirdi.
Kendilerini kurtarma çaresizliği karşısında, bazıları hasta yakınlarını ve sevgililerini bile terk etti.
Kara Ölüm – Bir İntikam mı?
Hastalığın prognozu ve özellikleri o dönemde insanlar tarafından anlaşılmadığından, çoğu kişi Kara Ölümün ilahi bir ceza olduğu görüşündeydi. Ve diğerlerinin yanı sıra zina, küfür ve açgözlülük gibi günahların cezasıydı. Bu mantığa göre, vebayla baş etmenin tek yolu Tanrı’nın bağışlamasını sağlamaktı. Bazıları, Tanrı’nın rahmetine yeniden kavuşmak için, sorunluları ve sapkınları topluluklarından temizlemek gerektiğine inanıyordu. Bunun bir sonucu olarak, 1348 ile 1349 arasında binlerce insan katledildi.
Salgının Sonu
Veba seyrini sürdürdü ve 1350’lerin başında neredeyse kayboldu. Ancak salgın Akdeniz bölgesinde, Avrupa’da (18. yüzyıla kadar), Kuzey Afrika’da (19. yüzyıla kadar), İslam dünyasında ve Osmanlı İmparatorluğu’nda yüzyıllarca yeniden ortaya çıkmaya devam etti. Londra, Paris, Viyana, Amsterdam ve Oslo gibi şehirler, sonraki salgınlardan büyük ölçüde etkilendi. Tıp bilgisindeki gelişmeler ve modern halk sağlığı uygulamalarının ve sanitasyon sistemlerinin ortaya çıkışı yavaş yavaş sorunu azaltmıştır. Yine de tamamen ortadan kalkmış değildir.
Kaynak: https://www.mapsofworld.com/answers/history/what-was-black-death/