RUE COPERNICDEN J STREETE...
Tarih: 3 ekim 1980, bir cuma akşamı...
Yer: Parisin 16. bölgesinde Copernic Sokağındaki sinagog
Simha Tora kutlamaları nedeniyle sinagog dopdoludur. Saatler 18:38i gösterirken güçlü bir patlama sesi duyulur. Binanın tavanı çöker, binlerce cam parçası etrafa yayılır. Sinagogun yakınına park edilmiş motosikletin bagajındaki bomba erken patlamıştır: Sokaktan geçen dört kişi ölür, onlarcası yaralanır. İzleyen günlerde 200.000 kişi sokaklara dökülür, saldırıyı lanetler. Dönemin başbakanı Raymond Barreın aynı akşam televizyonda yaptığı açıklama ise şok etkisi yapar: Bu iğrenç saldırı sinagogtaki Yahudileri hedef almak isterken Copernic sokağından geçen suçsuz Fransızlara zarar vermiştir. Daha sonra farklı açıklamalarla talihsiz yorumunu unutturmak istese de sözleri tarihin sayfalarına yazılmıştır artık.
Antisemit saldırı, önceleri aşırı sağcı neo-nazi grupların işi sanıldıysa da soruşturma Ortadoğuyu işaret etmektedir. Sahte Kıbrıs pasaportlu Alexander Panadriyunun motosikleti satın aldığı tespit edilir, kişinin robot resmi çizilir fakat soruşturma bir sonuca ulaşmaz, dosya tozlu raflara kaldırılır. Ta ki tarihler 2007yi gösterene kadar. Fransız hakim Marc Trévidic dosyayı tekrar açar; toplanan deliller Filistin kökenli, Lübnan ve Kanada çifte pasaportlu Hassan Diabı göstermektedir. 11 Ekim 2007de Le Figaroya röportaj veren Ottowa Üniversitesi sosyoloji profesörü suçlamaları reddeder. 2008 yılında sorgulanır, beş ay hapis yatar. Fransanın yargılanmak üzere Diabı Kanadadan iade talep süreci halen devam ediyor.
Laurent Jaouinin 30 Eylülde France2de gösterilen dökümanter filmi Rue Copernic, histoire dun attentat(Copernic Sokağı:Bir Saldırının Hikayesi)ni izledim. Nadia Morel evinde nişanlısı Philippe Bouissouyu bekler. Philippe o gün dönüş yolunu değiştirir, motosikletiyle Rue Copernicten geçmeye karar verir. Hagai Shagrir, annesiyle Pariste tatildedir, otel odasından daşarıdaki dumanı görünce kötü birşeyler olduğunu anlar. Patricia Barbé bütün akşam babasının yolunu gözler. Gözlerimin önünden İstanbul sinagoglarına yapılan saldırılar geçerken, ateşin düştüğü yeri yaktığını iliklerime kadar hissettim. Dört yaşam halen adalet talep etmekteydi, hem de tam 30 yıldır .
İzlediklerimden o kadar etkilenmiştim ki 3 Ekim pazar günü sinagogda yapılan törene katıldım. Başbakan Fillon şöyle seslendi: O akşam bir çok Fransız gibi radyoma yapışmış, fonda siren sesleriyle görgü tanıklarını dinliyordum... Bugün hükümet adına, Fransa adına, Cumhuriyetin unutmadığını söylemek için buradayım; ne ölenlerin yüzlerini ne yaşayanların acılarını Nefret maalesef bugün halen aramızdadır ama antisemitizme, ırkçılığa karşı duracağız... Fransa bir mozaik değildir, ortak bir kader, ortak bir gelecektir. Manevi farklılıklarımıza ve köklerimize rağmen hepimiz aynı ailenin, aynı ulusun üyeleriyiz-gururlu, özgür ve hoşgörülü
***
Rue Copernicten JStreete uzanalım. Bu ay Paris Esintisinin bir konuğu var: Michel Alfandari. Şalom okurları kendisini Fransada Türk Mevsimi kapsamında düzenlediği etkinliklerden hatırlayacaklardır. Yeni Yahudi kuruluşu JCallun ilk Paris toplantısına katılan Michel, izlenimlerini sizler için kaleme aldı.Gelecek ay tekrar buluşabilmek dileğiyle sizi toplantı notlarıyla başbaşa bırakıyorum.
Yeni bir Yahudi kuruluşu olan JCallun Fransadaki ilk toplantısı 6 Ekim akşamı Pariste yapıldı ve biraz çalkantılı geçti. JCall, Mayıs ayında European Jewish Call for Reason(Avrupa Yahudilerinin Akla Çağrısı) adlı bir imza kampanyası, ardından da Brükseldeki Avrupa Parlamentosunda bir toplantıyla lanse edilmişti. JCall, Amerikada yarım yüzyıldır etkili bir lobicilik yapmakta olan muhafazakâr eğilimli AIPAC(American Israel Public Affairs Committee)a rakip olarak iki buçuk sene önce oluşturulan liberal eğilimli JStreet kuruluşundan esinlendi. Politik çizgisi, iki toplum, iki devlet ve Clinton parametreleri olarak özetlenebilir.
JCallun 7.400 imza toplayan kampanyasına destek verenler arasında Fransadan Alain Finkielkraut ve Bernard-Henri Lévy gibi militan yazarların yanı sıra İsrailden tarihçi Zeev Sternhell, Almanya eski Büyükelçisi Avi Primor, Fransa eski Büyükelçisi Elie Barnavi ve ünlü romancı Abraham B. Yehoshua da var.
JCall, Yahudi cemaati kuruluşlarının İsrail hükümetlerinin politikasını daima kayıtsız-şartsız desteklemelerini, bu politikalar İsrailin menfaatleri açısından tehlike yaratabilecekse reddediyor, ancak bu kuruluşların meşruluğunu hiçbir şekilde sorgulamadığını belirtiyor. İlk bakışta dengeli gözüken bu girişim, Fransada JCallun kimliği ve motivasyonu hakkında sert bir karşı kampanyayı tetikledi. Çeşitli Yahudi kanaat liderlerinin desteklediği, 11.000 imza toplayan bu karşı kampanyada, İsrail hakkında hariçten gazel okumanın yanlış olduğu, Avrupanın zaten Israile olumsuz baktığı, barışa asıl engel olanların, zihniyetleri değişmesi gereken Filistinliler olduğu ve sonuçta bu girişimin düşmanın ekmeğine yağ sürdüğü savunulmakta.
Girişim yararlı mı zararlı mı tartışmasını okuyuculara bırakarak konferansa dönelim. İlk göze çarpan, tıklım tıklım dolu salonda birkaç provokatörün, toplantı başladıktan kısa bir süre sonra konuşmacılara laf atıp hakaret etmeleri oldu. Bu kişiler, Yehoshuanın konuşması sırasında iyice azarak konuşmanın duyulmasını zorlaştırınca güvenlik görevlileri tarafından dışarı çıkartıldı. Aynı anda, arka sıralardan on kişilik bir genç Yahudi militan grubu da bildiri ve koku bombaları fırlatıp salondan bağırarak çıktılar.
En etkileyici konuşmacılar, ölçülü iyimserliğiyle A.B. Yehoshua ve ölçülü kötümserliğiyle A. Finkielkraut oldu. Yehoshua, Batı Şeriadaki yerleşimcilerle -geri çekilme sırasında- olası bir çatışmadan çekindiğini ama bazı yerleşimcilerin gelecekte Filistin devletinin Yahudi azınlığı olarak kalabilecekleri fikrine de alışmakta olduğunu belirtti. Özetle, İsrail halkının mantıken barış istediğini ama duygusal olarak barıştan korktuğunu söyledi. Finkielkraut, İsrailin Batı Şeriadan çekilmesinin Gazze problemini veya bölgede İslami köktendinciliği çözeceğine inanmadığını belirtip bu sorunun kaynağında bölge halklarının tatminsizliğinin yattığının altını çizdi. İsraile desteğin, barışı gerçekten isteyen ve köktendinci pozisyonları reddeden Filistinlileri de desteklemekten geçtiğini belirtti.
Sonuçta konferanstan iyimserlikle ayrılmak zordu: militan gençlerden, konuşmacılara bir ara collabo (işbirlikçi) diye hakaretler geldi. Fransa gibi Holokostta büyük kayıplar vermiş bir cemaatte böylesine anlam yüklü bir kelimenin şiddetine karşı salondakilerden hemen protesto geldi tabii. Yahudi cemaati bünyesinde bu kadar sert görüş ayrılıkları varken, karşı tarafla nefretleri aşmayı gerektiren barışa nasıl ulaşılabileceğini kestirmek zor.
Rue Copernic Saldırısı
Kaynakça:
Le Monde 30/9/1990,
Le Figaro 11/10/2007, France Info 24/10/2007,
LExpress, 13/11/2008,