Başkan’ın seçim tarihini ‘tek taraflı’ duyuru etme yetkisi var mı?
Başkan Arif Alvi Pazartesi günü, seçimlerin Nisan ayında yapılacağını duyurdu ve Hayber Pakhtunkhwa (KP) ve Pencap valileri – Haji Ghulam Ali ve Baligh Ur Rehman – ve Pakistan Seçim Komisyonu’nun (ECP) seçim tarihini duyurmak için anayasal görevlerini yerine getirmediğini deklare etti. her iki eyalette.
Başkan, sandık zamanı hakkında istişare için seçim komisyonuna ulaştığını iddia ediyor, sadece ECP “kayıtsız” görünüyordu ve hiçbir vali, seçimlerin Anayasa’nın öngördüğü şekilde meclislerin feshedilmesinden sonraki 90 gün içinde yapılmasını sağlamak için girişimde bulunmadı.
Pencap ve KP meclisleri, sırasıyla 14 Ocak ve 18 Ocak’ta İmran Han liderliğindeki Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) tarafınca feshedildi.
cevap olarak bir son mektup cumhurbaşkanı Baş Seçim Komiseri’ne gönderdi, MSK, ECP’nin kendi takdirine bağlı olarak bir tarih açıklayamayacağı ve valilerin onayına ihtiyacı olduğu mevzusunda ısrar etti – sadece burada da bir ilerleme olmadı.
Lahor Yüksek Mahkemesi (LHC) geçtiğimiz günlerde seçim otoritesini Pencap valisiyle istişarelerde bulunmaya ve “Anayasa’nın yetkisi uyarınca seçimlerin en geç 90 gün içinde yapılmasını sağlamaya” yönlendirdi.
Arka arkaya meydana getirilen istişareler, retler, açıklamalar, emirler ve mevzuyu çevreleyen politika sonucunda, cumhurbaşkanı kimsenin yakında tarih vermeyeceğini varsayarak seçim tarihini deklare etti.
Başkanın hamlesinin arkasından Geo.tv kararın yasal olarak bağlayıcı olup olmadığını yada başkomutanın yetkisini aşıp aşmadığını idrak etmek için hukuk uzmanlarına ulaştı.
‘Ciddi derecede zarar verici’
Avukat Asad Rahim Khan
105. madde uyarınca seçim tarihini duyuru etmek için doğru makam validir ve valinin meclisi feshetmemeyi seçmesi durumunda, EKP, valiye danışarak seçim tarihini, kısa sürede onaylandığı suretiyle, duyuru etmelidir. Yargıç Jawad Hassan tarafınca kabul edilen LHC sonucu.
2017 Seçim Yasası, Anayasa tarafınca yürürlükten kaldırılmıştır ve son olarak cumhurbaşkanı ulusal düzeyde genel seçimler için bir tarih açıkladığında uygulanmıştır. Her halükarda, başkan bu şekilde bir zamanı açıklamadan ilkin gene de ECP ile istişarelerde bulunmayı isteyecektir.
Gene de, EKP ve valilerin istişare sürecini tamamlamayarak ve bir tarih açıklayarak LHC kararını hor görmenin yanı sıra, anayasal yükümlülüklerinden kaçtıkları için kendimizi burada buluyoruz. Bu, demokrasimize büyük zarar vermektedir.
‘Yasal’ı taşı
— Avukat Şeyh Saqib Ahmed
Başkan, vali ve EKP Madde 105(3) (a) ve (b)’de açıkça belirtilen anayasal yükümlülüklerini ihlal ettikten sonrasında seçim tarihini deklare etti. [Governor to act on advice, etc].
Burada belirtmekte yarar var ki, Anayasa’nın 105. maddesinde açıkça takdire bağlı olmayıp, emredici özellikte olan ‘yapacağım’ ifadesi kullanılmış ve bu hükme uyulmayarak Anayasa’nın 6. maddesi – vatana ihanet – vali aleyhine ileri sürülebilir. (s) 6. Maddede anlaşılır bir halde var olduğu şekliyle yorum yöntemiyle, fesheden yada bozan yada askıya alan yada ‘askıda tutan’ herhangi bir şahıs [..] Anayasa [..] vatana ihanetten suçlu olacaktır. Sadece, bu federal hükümet için bir düşünce olmaz.
2017 Seçim Yasası’nın 57(1) Kısmı uyarınca Alvi’nin seçim(ler) zamanı için duyurusu söz mevzusu olduğunda, yasal olarak nitelendirilebilir ve değil ultra vires yasa yalnız Bölüm 2 (vi)’de ‘Allah’a emanet ol seçimini’ tanımladığından, bu da geçici bir boşluğu doldurmak için meydana getirilen bir seçim anlamına gelir. Böylece cumhurbaşkanı, Kanunun 57(1) maddesinin yorumuna dayanarak genel seçimlerin tarihini yada tarihlerini duyuru edebilir.
Anayasa ‘oldukca açık’
— Avukat Muneeb Farooq
Bir il genel meclisi belirlenen tarihten ilkin feshedildiğinde 90 gün içinde genel seçimlerin yapılacağı Anayasa’da oldukca açık bir halde yazılmıştır. Seçim komisyonu, oy kullanma sürecini yürütmekle görevlidir ve zamanı valilik açıklayacaktır.
Pencap valisi, tasfiye özetini imzalamadığı için seçim tarihini vermeyeceğini iddia ediyor. AK Parti ise seçim tarihini validen alması icap ettiğini ve tek taraflı tarih veremeyeceğini söylüyor.
LHC, her iki tarafı da dinledikten sonrasında seçim komisyonuna valiye danıştıktan sonrasında zamanı açıklaması icap ettiğini söylemiş oldu. Seçim komisyonu ondan sonra bir yürütme gücü olmadığını ve seçimleri yürütmek için finans, insan gücü ve öteki şeyler için hükümetin desteğine ihtiyacı bulunduğunu söylemiş oldu.
Şimdi, 2017 Seçim Yasası’nın 57 (1) Kısmı uyarınca, cumhurbaşkanı seçimleri duyurdu – sadece bunu ECP’ye danışarak yapması gerekiyordu.
Başkan, ECP’ye danışmaya çalıştığını sadece ECP yetkililerinin onunla görüşmeye gelmediğini iddia edebilir. Fakat şimdi burada işler birazcık değişik, bunlar olağan genel seçimler değil.
Çoğu zaman Ulusal Meclis seçimleri yapıldığında, cumhurbaşkanı ECP ile istişare ettikten sonrasında zamanı duyurur. Fakat şimdi durum değişik.
Sadece 2017 Seçim Yasası’nın 58. Kısmı okunacak olursa, ECP’nin seçim programını değiştirebileceğini ve yalnız cumhurbaşkanını bilgilendirmesi icap ettiğini söylüyor.
Sadece burada durum değişik. Seçim yapma sorumluluğu EKP’nin ve ilgili valinin sorumluluğundadır. Seçimleri düzenlemek EKP’nin sorumluluğundadır ve Anayasa ek olarak tüm departmanları EKP ile ortaklık hayata geçirmeye zorunlu etmektedir. Sadece Anayasa bu mevzuda oldukca net: seçim 90 gün içinde yapılmalı.
‘Tek taraflı’ değil
— Avukat Muhammed Ahmed Pansota
Bence mevcut durumda bunu Pakistan cumhurbaşkanının tek taraflı bir adımı olarak nitelendiremezsiniz. Vakalara bakacak olursak mahkemeler EKP’den 90 gün içinde tarih vermesini istedi. 2017 Seçim Yasası’nın 57 (2) Kısmı, valinin isteksiz olması durumunda başkanın zamanı duyuru etmesine izin verir.
Mektubunda, öteki partilerin seçim tarihini açıklayamadıklarını ifade etmeleri üstüne adım attığı açıkça belirtiliyor. Madde 57 (1) uyarınca yargı yetkisini kullanmasının oldukça uygun ve Anayasa ile uyumlu göründüğüne inanıyorum. Bunda yanlış bir şey yok benzer biçimde görünüyor.