%100’den az bağışıklık COVID-19 pandemisine son verebilir mi?
ABD Gıda ve İlaç İdaresi’nin iki COVID-19 aşısının acil kullanım izniyle—ilk olarak 11 Aralık 2020’de Pfizer-BioNTech’in tozinameran aşısı, ardından 18 Aralık 202’de Moderna’nın mRNA-1273 aşısı.Sağlık yetkilileri, Amerika Birleşik Devletleri’nde sürü bağışıklığına ulaşmaya ve bildiğimiz şekliyle küresel pandemiyi sona erdirmeye doğru umutla yaklaşıyorlar.
Bu umutlar, bu aşıların her birinin %90’ın üzerinde bir etkinlik sağladığı ve halk sağlığı yetkililerinin “etkili veya pratik bağışıklık” olarak tanımladığı şeyi ortaya çıkardığı söylenmesi gerçeğiyle destekleniyor. Etkili bağışıklık, enfeksiyonu önlemek için antikorların geliştirilmesidir. Etkili bağışıklık, enfeksiyon veya aşılama yoluyla elde edilebilir ve asemptomatik enfeksiyonun hala ortaya çıkması mümkündür.
Olumlu bulgulara rağmen, sonuçlar bu aşıların önemli sterilizasyon bağışıklığı sağlayıp sağlamadığını değerlendirmedi. (Bağışıklık yanıtı, asemptomatik enfeksiyon da dahil olmak üzere enfeksiyonu tamamen bloke ediyorsa, buna kısırlaştırıcı bağışıklık denilebilir.) Amerika Birleşik Devletleri’nde ve tüm dünyada sürü bağışıklığına ulaşmak için kaç kişinin aşılanması gerektiği konusunda sorular devam etmektedir.
Bağışıklık Türleri
Bağışıklık, en basit tanımıyla vücudun enfeksiyonlara direnme yeteneğidir. Bu, yalnızca doğuştan gelen bağışıklık tepkisinin (vücudun doğuştan savunmasının) merkezinde yer alan beyaz kan hücreleri tarafından değil, aynı zamanda adaptif (aka edinilmiş) bağışıklık tepkisini oluşturan antikorlar tarafından da aracılık edilir. Doğuştan gelen ve uyarlanabilir bağışıklık tepkilerinin her biri, bağışıklık savunması sağlamak için birbirleriyle çalışan karmaşık hücre ağlarından oluşur.
Doğuştan gelen bağışıklık sistemi birçok patojeni tanır, ancak ömür boyu yenilerine uyum sağlamayı öğrenmez. Öte yandan, büyük ölçüde B-hücrelerinden ve belirli T-hücre türlerinden oluşan adaptif bağışıklık sistemi, yeni zorluklardan öğrenir ve bunlara yanıt verir ve daha sonraki yaşamda bu zorlukların bir hatırasını korur.
Adaptif bağışıklık iki yoldan biriyle gelişebilir:
- COVID-19 gibi bulaşıcı bir ajan tarafından enfekte olduğunuzda, bağışıklık sistemi bu saldırgana ve genellikle o saldırgana özel olarak yanıt verecek şekilde yanıt verir. Bu, antikorları (B-hücreleri tarafından yapılan) veya T-hücresi aracılı bağışıklık tepkilerini içerebilir.
- Aşı olduğunuzda, o aşıya özgü hastalığa karşı belirli bir bağışıklık tepkisini uyarmak için hangi bileşikler vücuda verilir. Bu bağışıklık tepkisi, aşı tipine ve kişinin buna verdiği cevaba bağlı olarak aylar, yıllar veya ömür boyu sürebilir.
Aşılarla, bağışıklık koruma düzeyi, aşılamanın amaçları gibi değişebilir. Bazı aşılar, hastalığa neden olan bir patojenin tamamen çoğalamadığı sterilize edici bağışıklık sunar. İnsan papilloma virüsü (HPV) için geliştirilen aşılar, çoğu aşılanmış insanda viral replikasyonun tamamen bloke edildiği bir örnektir.
Diğer durumlarda, bir aşı, enfeksiyon riskini büyük ölçüde azaltabildiği ancak asemptomatik enfeksiyonu önleyemediği etkili (veya pratik) bağışıklık sunabilir. Bu nedenle, hastalık riski büyük ölçüde azalırken, kişi yine de taşıyıcı olabilir ve virüsü yayabilir.
Enfeksiyonu önlemede %40 ila %50 etkili olan mevsimsel grip aşısı, aşı olan kişilerin daha az grip oldukları, daha az semptom gördükleri ve başkalarına bulaştırma ihtimalinin daha düşük olduğu bir örnektir.Mevcut COVID-19 aşıları, çok daha yüksek bir etkinlik düzeyinde de olsa aynı kategoriye girebilir.
Pfizer-BioNTech ve Moderna aşıları hastalıkları önlemede ne kadar etkiliyse, enfeksiyon veya virüsün daha fazla bulaşma riskini tamamen ortadan kaldırıp kaldıramayacaklarını henüz bilmiyoruz.
Etkili Bağışıklık Nasıl Gelişir?
COVID-19 gibi enfeksiyonlara karşı etkili bağışıklık, patojen üzerinde antijen adı verilen spesifik bir proteini tanıyan ve ona bağlanan spesifik antikorların sentezini gerektirir.
Bu antikorların bazıları nötralize edicidir, yani bir konak hücreye saldırmasını ve onu öldürmesini önlemek için bir patojene bağlanırlar. Bulaşma ve çoğalma araçları olmadan, COVID-19 gibi bir virüs hızla ölecek.
Diğer antikorlar nötralize edici değildir, bu da enfeksiyonu önleyemedikleri, bunun yerine istilacıyı diğer savunma hücreleri tarafından nötralizasyon için “etiketledikleri” anlamına gelir.
Antikorların Ötesinde
Kemik iliği tarafından üretilen ve bir antijenin varlığında, genellikle T hücrelerinin yardımıyla aktive olan B hücresi lenfositleri (B hücreleri) de vardır. Bunlar aslında antikor üreten hücrelerdir.
B hücrelerinin bazıları efektör hücrelerdir, yani kısa ömürlüdürler ve vücudu savunmak için tasarlanmıştır. Diğerleri, uzun ömürlü olan ve patojenin geri dönmesi durumunda nöbetçi görevi gören hafıza hücreleridir.
İstilacı geri dönerse, hafıza B hücreleri enfeksiyonu veya yeniden enfeksiyonu önlemek için yeni antikorlar üretmeye başlayabilir. Bu, COVID aşılarından gelen nötralize edici antikorlar azalmaya başlasa bile, bağışıklık sisteminin virüsün “hafızasına” sahip olacağı ve yine de hızlı bir bağışıklık saldırısı başlatabileceği anlamına gelir.
Endişeler ve Zorluklar
Pfizer-BioNTech ve Moderna aşılarının %100’den daha az etkili olması, mevcut pandemiyi kontrol altına alma konusunda yetersiz oldukları anlamına gelmez. Yapabilirler, ancak zorluklar var.
Asemptomatik Enfeksiyonlar
Endişeler arasında en başta bahsedilen asemptomatik enfeksiyon riskidir. Şu anda, aşı olmadan, 5 kişiden 1’inin hiçbir hastalık kanıtı olmadan COVID-19 yaşadığına inanılıyor.Aşı ile asemptomatik hastalık ve bununla birlikte virüsün başkalarına “sessiz” bulaşma riski hala ortaya çıkabilir. Yeni aşıların bunun olmasını ne kadar önleyeceğini hala bilmiyoruz.
Mevcut kanıtlar, semptomatik insanlara kıyasla riskin önemli ölçüde azaldığını öne sürse de, asemptomatik insanların gerçekte ne kadar bulaşıcı olduklarına dair bazı tartışmalar devam etmektedir.
Altı ülkeden 13 çalışmayı analiz eden Bond Üniversitesi’nin Aralık 2020 araştırmasına göre, asemptomatik enfeksiyonu olan kişilerin virüsü bulaştırma olasılığı, semptomları olanlara göre %42 daha az.
Bu nedenle, aşılı bir bireyde bir enfeksiyon meydana gelse bile, muhtemelen hafif ila asemptomatik olacak ve çok daha az bulaşıcı olacaktır. Topluluk çapında aşıların hızlı ve etkili bir şekilde kullanıma sunulmasıyla, enfeksiyon oranı sadece düşmekle kalmamalı, aynı zamanda COVID-19 enfeksiyonlarının genel virülansını (şiddetini) de düşürmelidir.
Aşı Dayanıklılığı
Bilim adamlarının henüz bilmediği bir faktör, aşılardan korunmanın ne kadar dayanıklı olacağıdır. Kısmen virüsün yavaş mutasyona uğraması nedeniyle korumanın uzun süreli olduğuna inanılsa da, gerçek dünya verilerinin bunu desteklemesi biraz zaman alacak.
Kanıtlar, bu RNA aşılarından gelen antikor yanıtının güçlü olduğunu öne sürse de, bilim adamlarının yanıtın ne kadar dayanıklı olduğunu ve aşılamadan sonra ne miktarda bellek B hücrelerinin üretildiğini belirlemesi zaman alacaktır. Sonuncusu, aşılamadan sonra antikor seviyelerinin zaman içinde değişmez bir şekilde azalacağı düşünüldüğünde bir endişe olmaya devam etmektedir.
Bu sorular yanıtlanana kadar, bu birinci nesil aşılardan korunmanın pek çok umut kadar uzun ömürlü olup olmayacağı veya destekleyici aşılar gerektirip gerektirmeyeceği kimsenin tahmininde değil.
İlerlemek
Sürü bağışıklığını daha iyi sağlamak için Amerikalılar arasında aşı alımının yalnızca yüksek olması değil, aynı zamanda hızlı olması gerekir. Yavaş veya gecikmeli bir sunum, aşının neden olduğu antikorlara dirençli garip bir genetik varyantın, bazıları diğerlerinden daha bulaşıcı veya öldürücü olabilen “kaçma” ve yayılma olasılığını artırabilir.
Virüsün genomundaki (H69/V70 delesyonu olarak adlandırılan) değişikliklerin tedavi direnci için küçük de olsa potansiyel bir risk önerdiği böyle bir varyantın Büyük Britanya’da zaten geliştirilmiş olduğuna dair endişeler var.Bununla birlikte, bu varyantın aşı bağışıklığı nedeniyle geliştiğinden şüphelenilmemektedir, çünkü varyant aşıdan önce gelmiştir.
Mümkün olduğu kadar çok Amerikalıyı mümkün olduğunca çabuk aşılayarak, topluluk bulaşıcılığı ve viral kaçış mutantları riski azaltılabilir. Bir aşı asemptomatik enfeksiyon ve bulaşmayı ne kadar az önlerse, aşının hızlı dağılımını ve alımını sağlamak o kadar önemlidir.
Bu, COVID-19 aşıları ve genel olarak aşılar hakkında devam eden sıkıntılı kamu şüpheleri göz önüne alındığında zor olabilir. Eylül 2020’de, Pfizer-BioNTech atılımıyla ilgili haberlerden önce, Massachusetts Üniversitesi anketine yanıt verenlerin yalnızca %57,6’sı aşı mümkün olduğunda “kesinlikle” aldıklarını söyledi.Bununla birlikte, aşının onaylanması ve kullanıma sunulmasından bu yana bu sayıların artması cesaret vericidir.
Vaccine dergisinde Aralık 2020’de yayınlanan bir araştırma, benzer seviyelerde halk direnci önerdi, ancak yalnızca %19’unun herhangi bir COVID-19 aşısının güvenliğine ve etkinliğine “büyük ölçüde” güvendiğini bildirdi.
Aşılar kabul gördükçe bu rakamların artması muhtemel olsa da, özellikle yanlış bilgilerin dağıtılması ve devlet kurumlarına, özellikle de COVID-19 enfeksiyon ve ölüm oranlarının daha yüksek olduğu beyaz olmayan topluluklara duyulan güvenin yeniden sağlanması açısından, halkla sürekli etkileşime ihtiyaç duyulmaktadır. ve yüksek aşı tereddüt oranları.
Gittikçe daha fazla insan aşılandıkça virüsle ilgili endişeler umarım azalmaya başlasa da, sosyal mesafe ve yüz maskeleri dahil mevcut halk sağlığı önlemlerinin muhtemelen sürdürülmesi gerekecektir.