DEFTERLER
Vergi Usul Karıunu (VUK) defter tutma bakımından tüccarları iki gruba ayırmıştır.
a. I. Sınıf Tüccarlar. .
b. II. Sınıf Tüccarlar.
I. Sınıf tüccarlar bilanço esasına göre, II. Sınıf tüccarlar ise işletme hesabı esasına göre defter tutarlar. I. Sınıf tüccarlar dönem sonunda gelir tablosu ile bilanço düzenlediklerinden bilanço esasına tabi mükellefler olarak, II. Sınıf tüccarlar da dönem sonunda işletme hesabı özeti düzenlediklerinden işletme hesabı esasına tabi mükellefler olarak isimlendirilmişlerdir.
VUK'nun 177. maddesi bir tüccarın I. sınıf tüccar olabilmesi için aşağıda belirtilen 6 ölçüden birini gerçekleştirmesi gerektiğini belirtmiştir. Aşağıdaki ölçüler içinde geçen tutarlarla ilgili rakamlar 2001 yılı için geçerli olan rakamlardır. Bu rakamlar Maliye Bakanlığı tarafından her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır.
a. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımları tutarı 34.000.000.000 TL. veya satışlarının tutarı 42.000.000.000 TL. nı aşanlar;
b. Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı 17.000.000.000 TL. nı aşanlar;
c. a ve b bentlerinde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde b bendinde yazılı iş hasılatının 5 katı ile yıllık satış tutarının toplamı 34.000.000.000 TL. nı aşanlar;
d. Her türlü ticaret şirketleri (Kollektif, Adli Komandit Şirketler);
e. Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Hisseli Komandit Şirketler, Limited Şirketler, Anonim Şirketler, Kooperatifler, Vakıflar);
f. İhtiyari (isteğe bağlı) olarak bilanço esasına göre defter tutmayı isteyenler.
VUK'nun 178. maddesi II. Sınıt tüccarları tanımlarken, bunları;
a. 177. maddede yazılı olanların dışında kalanlar,
b. Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler,
olarak açıklamıştır.
Yeniden işe başlayan tüccarlar da yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II. Sınıf tüccar gibi hareket edebilirler. Şüphesiz, bu tüccarların ticaret şirketi veya Kurumlar Vergisi mükellefi olmaması gerekir.
Tüccarların sınıf değiştirmeleri belirli şartlara bağlanmıştır. II. Sinıf bir tüccar, VUK'nun 177. maddesinde belirtilen ölçüleri % 20'yi aşan bir oranda gerçekleştirirse veya arka arkaya iki dönem % 20'ye kadar bir fazlalık gösterirse I. Sınıf tüccarlığa geçmek zorundadır. I. Sınıf bir tüccar VUK'nun 177. maddesinde belirtilen ölçüleri % 20'yi aşan bir oranda düşük olarak gerçekleştirirşe veya arka arkaya üç dönem % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse ll. sınıf tüccarlığa geçebilir.
Bunünla beraber, II. sınıf tüccarlar isteğe bağlı olarak diledikleri takdirde I. sınıf tüccar gibi bilanço esasına göre defter tutabilirler.
TUTULMASI ZORUNLU DEFTERLER
Bilanço esasına tabi I. sınıf tüccarlar VUK'nun 182. maddesine göre;
a. Yevmiye defteri (günlük defter)
b. Defteri Kebir (büyük defter)
c. Envanter Defteri (mevcudat ve muvazene defteri)
tutmak zorundadırlar.
Günlük Kasa ve Kambiyo Senetleri Defterlerinin tutulması zorunluluğu 1.1.1999 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.
İşletme hesabı esasına tabi II. sınıf tüccarlar VUKnun 193. maddesine göre İşletme Hesabı Defteri tutmak zorundadırlar.
Günlük Perakende Satış ve Hasılat defterinin tutulması zorunluluğu 1.1.1999 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.
İşletmeler. yukarda belirtilen defterlerin dışında bazı detterleri de tutarlar. Bunlar; İmalat Defteri, Bitim İşleri Defteri, Damga Resmi Defteri, Ambar Defteri, Karar Defterı. Pay Defteri. Demirbaş ve Amortisman Defteri gibi defterlerdir.
Serbest meslek sahipleri işletme detterine benzer serbest meslek (kazanç) detteri tutarlar.Noterlerin ve borsa acentalarının resmi özel defterleri vardır. Tarım Işletmesi sahipleri Çittçi Işletme Detteri tutartar.
İşletmeler esas defterlerin yanında gerektiğinde yardımcı detterler de tutarlar. Bunlara örnek olarak alacak ve borçlarla ilgili cari hesaplar, alacak senetleri detteri, borç senetleri detteri, çek giriş çıkış detteri gösterilebilir.