Romanya veya resmî adıyla Romanya Cumhuriyeti,, Orta Avrupa`nın güney doğusunda, Balkan Yarımadası`nın kuzeyinde bulunan bir ülke. Ülke kuzeyde ve kuzeydoğuda Ukrayna, kuzeydoğuda Moldova, kuzeybatıda Macaristan, güneybatıda Sırbistan, güneyde Bulgaristan ile komşudur. Ayrıca ülkenin doğuda Karadeniz`e kıyısı vardır.
Avrupa Birliği üyesi olan ülke birlik ülkeleri içinde 7. büyük yüz ölçümü, 9. büyük nüfusa sahiptir. Ülkenin başkenti ve en büyük kenti konumundaki Bükreş, 2,2 milyon nüfusu ile Avrupa Birliği`nin en büyük 6. kentidir. Erdel bölgesinin büyük kentlerinden Sibiu,2007 Avrupa Kültür Başkenti seçilmiştir.
Romanya, Avrupa Birliği, Frankofon, Latin Birliği, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü gibi uluslararası kuruluşlara üyedir.
Etimoloji
Ülke adı olan Romanya, Latince Romanus (Roman)`dan gelir. Rumenler adları hakkında şunları söylemiştir; adları Romanus`un (Rumence: Român/Rumân) 16. yüzyılda Erdel, Moldova ve Eflak`ı gezen İtalyan hümanistleri de içine alan bir grup yazar tarafından işaret edilen bir türevidir.
Tarihi
Romanya Avrupa`nın en eski insan fosillerinin keşfedildiği ülkedir.2002 yılında Romanya`nın batısındaki bir mağarada keşfedilen) bu fosillerin 42.000 yıl öncesine ait olduğu tahmin edilmektedir. Romanya topraklarında kurulan ilk devlet Trakların kurduğu Daçya Krallığıdır. Bu devlet 101-107 yılları arasında Roma İmparatoru Trajan`ın orduları tarafından işgal edilerek Roma İmparatorluğu`nun bir eyaleti haline geldiler. Roma İmparatorluğu`nun çökmesinden sonra bu topraklar Gotlar, Hunlar, Avarlar, Slavların istilasına uğradı. 9.-11. yüzyıllar arasında Birinci Bulgar Devleti`nin bir parçası haline geldi. Bu dönemi Macar, Peçenek, Kuman ve Tatar istilaları izledi.
Rumenler tarihte ilk defa 14. yüzyılda kendilerine ait devletler kurmayı başardılar. Bu devletler 1310yılında I. Basarab tarafından kurulmuş Eflak Beyliği ve 1352 yılında Dragoş tarafından kurulmuş Boğdan Beyliğidir. Günümüzdeki Romanya`nın bir parçası olan Erdel ise 10.-16. yüzyıllar arasında Macaristan Krallığı`nın bir parçasıydı. 15. ve 16. yüzyıllarda bu üç ülke de Osmanlı Devleti`nin himayesi altına girdiler. Osmanlı döneminde Eflak ve Boğdan tampon devletlerdi. Osmanlılara vergi verir, savaşlarda asker yardımı yaparlardı. Beyliklerin voyvodaları Rumen soyluları arasından Osmanlı padişahı tarafından atanırdı. Ayrıca bu beylikler İstanbul`un yiyecek ihtiyacını karşılamakta önemli bir rol oynarlardı. Ancak Osmanlılar Romanya`yı hiçbir zaman tamamıyla ilhak etmediler. Bükreş ve Yaş gibi büyük Romanya şehirlerinde sık sık Osmanlı vatandaşlarına rastlandıysa da oranları azdı. Bu şehirler hiçbir zaman Sofya, Belgrad, Selanik veya Üsküp gibi Osmanlı karakteri kazanmadı. 18. yüzyıla kadar Eflak ve Boğdan`ın voyvodaları Rumenlerin arasından seçilirdi. 18. yüzyılda ise Fenerli Rumlar arasından seçildiler. Bu durum 1826 yılında Yunanistan`ın bağımsızlığını kazanmasına kadar devam etti.
Osmanlılar 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı`nı kaybedince 1821 yılında Rusya`yla Bükreş Antlaşması`nı imzalayarak Besarabya`yı Rusya`ya bırakmak zorunda kaldılar. Besarabya Boğdan`ın Prut nehrinin doğusunda kalan kısmıydı. Bu anlaşma Boğdan`ı ikiye bölmüş oldu. 93 Harbi`nde Osmanlıların Ruslar karşısında aldıkları yenilgiden sonra 1878 yılında yapılan Berlin Antlaşması`yla Eflak ve Boğdan Osmanlı Devleti`nden bağımsızlıklarını kazandılar. Romanya adı altında birleştiler. Ancak Rusya 1821 yılında ele geçirdiği Besarabya`yı geri vermedi. Bu bölge daha sonra SSCB`nin Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti haline gelecekti.
1881 yılında Romanya Krallığı ilan edildi. Alman Hohenzollern Hanedanından Prens Karl Eitel Friedrich Zephyrinus Ludwig Romanya kralı olarak I. Carol adını aldı. Romanya I. Dünya Savaşı`na İtilaf Devletlerinin yanında (Osmanlılara karşı) katılarak savaştan karlı çıktı ve Avusturya-Macaristan`dan Erdel bölgesini aldı. Ancak II. Dünya Savaşı`nda taraf değiştirip Nazi`nın yanında yer alarak faşizme yöneldi. 1944 yılında Kızıl Ordu Romanya`yı işgal etti. 1947 yılında komünist Romanya Halk Cumhuriyeti ilan edildi. 1967 yılında Nicolae Ceauşescu iktidarı ele gecirdi. Romanya`nın devlet başkanı oldu. 1989 yılında Romanya Devrimi`yle Ceauşescu iktidarı son buldu. Ceauşescu ve karısı alelacele düzmece bir mahkemede yargılanıp hemen kurşuna dizildiler. Böylece Romanya Batı tipi demokrasiye geçti. 2004 yılında NATO`ya 1 Ocak 2007 tarihinde de Avrupa Birliği`ne katıldı.
Coğrafya
238,391 km²`lik bir alana yayılan Romanya, Avrupa`nın en geniş yüz ölçümüne sahip 12., dünyanın 82. ülkesidir. Ülke toprakları dünyanın %0.16`sına sahiptir. Bulgaristan ve Sırbistan ile olan sınırının büyük kısmı Tuna Nehri ile çizilen Romanya`nın, Tuna`nın bir kolu olan Prut Nehri ile de, Ukrayna`nın güneyi ile olan sınırı ve Moldova`nın tamamı ile sınırı çizilir. Tuna Nehri`nin, Karadeniz`e döküldüğü delta`nın büyük kısmı Romanya`dan geçmekle beraber ülkenin güneyi, güneybatısı, batısı ve kuzeydoğusu bu nehir ve kolları ile çevrilidir.
Ayrıca Tuna Nehri`nin kolu olan Tisza, Romanya`nın Ukrayna ile olan sınırının bir kısmını çizip Macaristan topraklarına girmektedir. Kısacası Tuna ülke toprakları için paha biçilemez bir öneme sahiptir.
Ülke toprakları güney ve doğuda kalan yerler hariç Avrupa`nın en dağlık alanlarından biridir. Dağlar ülkenin kuzeyi ile batısı arasında bir yay çizerek uzanır. En önemli dağlar Karpat Dağları olmakla birlikte ülkede yüksekliği 2,000 metreyi geçen kırktan fazla dağ bulunmaktadır.
Özellikle Romanya Krallığı döneminde elde edilen topraklarla, ülke Büyük Romanya olarak adlandırılmıştır.
Demografi
2007 nüfus sayımı sonuçlarına göre ülke nüfusu 22.276.506 kişidir. Bu nüfusun %89,5`ini Rumenler oluşturur. Macarlar %6,6 ile nüfus içinde ikinci büyük gruptur. Bugün ülkede 535.250 Roman yaşamaktadır. Geri kalan %1,4 içinde en önemli gruplar Ukrainler, Almanlar, Lipovanlar, Türkler, Tatarlar, Sırplar, Slovaklar, Bulgarlar, Çerkesler, Hırvatlar,Yunanlar, Ruslar, Yahudiler, Çekler, Lehler ve İtalyanlar `dır.
Romanya nüfusu, Avrupa Birliği ülkelerine verilen yoğun göç nedeniyle azalmaktadır. Komünist rejimin yeni yıkıldığı yıllarda -%1,5`i bulan nüfus değişme oranı, 2011 itibariyle -%0,22`dir.
Sağlık
Romanya`da ortalama ömür 72.18 yıl ile Avrupa Birliği`ndeki en düşük rakamdır. Avrupa`daki AIDS`e dayalı ölümlerde Romanya, Ukrayna`dan sonra ilk sırada gelir.
Din
Romanya laik bir devlettir ve resmi bir dini yoktur 2002 sayımlarına göre ülkenin %86,7`si Ortodoks`tur. Bunu %4,7 ile Katoliklik, %3,7 ile Protestanlık ve %1,5 ile Pentekostallık izler. İslam, Romanya`da tarihi bir din olmasına rağmen sadece Dobruca`da yaşayan 67.500-85.000 Türk ve Tatarlar arasında yaygındır.
Ekonomi
Ülke ekonomisinin % 80i tarıma ve % 8i endüstriye dayanır. Ülke topraklarının % 90ı ekime müsaittir. Fakat Romanyanın milli gelirinin ancak % 40ına yakın bir bölümü tarımdan karşılanır. Ülke dünyanın önde gelen tahıl üreticisi devletlerinden biridir. En önemli tarım ürünleri mısır, arpa, buğday, şekerkamışı, üzüm ve meyvedir. Bundan başka yulaf, çavdar, sebze, ayçiçeği, soya fasulyesi, tütün, pamuk, kenevir ve keten de yetiştirilir. Koyun, sığır ve kümes hayvanları yetiştirilmesi yaygındır. Balıkçılık önemli bir gelir kaynağı olup, daha çok mersinbalığı ve sakallı tatlı su balığı avlanır.
Romanya dünyanın on dördüncü büyük makine yapımı ve metal işçiliği bakımından gelişmiş ülkesidir. Daha çok traktör, lokomotif, elektrikli aletler ve yol delme teçhizatı yapılır. Endüstrisi esas olarak, demir ve çelik üzerine kurulmuştur. Bundan başka kimya sanayii, inşaat malzemeleri, çimento, kereste ve odun endüstrisi, gıda sanayii, tekstil ve kumaş dokuma, elbise ve ayakkabı imalatçılığı, lastik eşyalar ve petrol ürünleri endüstrileri mevcuttur.
Ülkede başlıca çıkarılan madenler; kömür, demir, petrol, metan gazı, boksit, manganez, kurşun, çinko, altın ve gümüştür. Romanya dünyanın onuncu tuz ve altıncı tabii gaz üreticisidir. Fakat, tabii gaz üretimi kömür ve demir ithalatına bağlı kalmaktadır.
Ülkenin para birimi Leudur. Turizm ülkenin önemli bir gelir kaynağıdır. İthalatının % 16sını Rusya ile yapar. Diğer ithalat yaptığı ülkeler ise Almanya, ABD ve Iraktır. Romanyanın toplam ihracatının % 18i yine Rusya iledir. Ayrıca Almanyaya da ihracat yapmaktadır.
Romanya, hidroelektrik santralleri ve su yolu ulaştırması bakımından müsait bir ülkedir. 1972 yılında Yugoslavya ve Romanya arasında Tuna Nehri üzerinde kurulan Demir Kapı geçidi, dünyadaki bu tip beş büyük projeden biridir. Ayrıca Bistrita, Olt ve Siret nehirleri üzerinde de hidroelektrik santralleri kurulmuştur. Ülkenin işçi gücünün tamamına yakın bir bölümü iki alanda kullanılır. Bunlardan % 40ını tarım ve % 25lik bir bölümünü de endüstri istihdam eder. Ülkenin bütün ulaştırma ve haberleşme sistemleri devlet kontrolü altındadır ve yalnız devlet yapar. Demiryollarının sadece % 8i elektriklidir ve % 10u çift hatlıdır. Son yıllarda karayolu ulaştırma sisteminde gelişmeler görülmüştür. Karayolları daha çok Transilvanya bölgesinde yer alır. Nehir ve kanallarından önemli ölçüde ulaşım yapılır. Tamamen devlete ait olan Tarom Havayolları hem içte hem de dışta hava ulaşımını sağlamaktadır. Ülkenin başlıca büyük limanları; Galati, Konstanta ve Broilodur.
Turizm
Romanya`nın doğal ve tarihi güzellikleri her yıl ülkeye milyonlarca turist çekmekte ve bu turistler de ülke ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. 2006 yılında Gayri safi yurtiçi hasıla`nın %4,8`i, ve toplam kârın %5,8`i turizm ile elde edilmiştir.
Ticaret, turizmi takiben gelişmiş ikinci büyük sektördür. Turizm ülkenin en dinamik ve hızlı büyüyen sektörüdür. Dünya Gezi ve Turizm Konseyi`ne göre Romanya turizm alanında en hızlı büyüyen 4. ülkedir. Sektörün 2007-2016 yılları arasında yıllık %8 büyümesi beklenmektedir. 2002 yılında ülkeye 4,8 milyon turist gelmiş, bu sayı 2004`te 6,6 milyon olmuştur. Kayıtlara göre 2006`da ülkeye 20 milyonun üzerinde uluslararası turist gelerek en az bir gün geçirmiştir ve bu rakam 2007 yılında daha da büyümesi beklenmektedir.
Turizm 2005 yılında ülke ekonomisine yaklaşık 400 milyon gelir getirmiştir.
Siyasi Hayat
Romanya, önceleri Sovyet Rusya kalkınma modelini benimsedi. Bununla beraber batı ülkeleriyle de dostane ilişkiler içine girdi. Bu vesileyle çok güçlükle kazanmış olduğu özerkliğini korumayı başardı. IMFye 1971 yılında üye oldu. 1981 yılında dış borç miktarı 15 milyar doları geçti. SSCBde Gorbaçovla başlayan ve bütün Doğu Avrupayı saran glasnost (yenileşme) hareketinden Romanya da etkilendi. Bunu önlemek için zamanın Devlet Başkanı Nicola Ceausescu baskı ve şiddet yönetimini daha çok sertleştirdi. 1989da Temeşvarda yapılan gösterileri kanlı bir şekilde bastırdı. Bunun üzerine Ordu halkın yanında yer aldı. Çavuşesku devrildi. Siyasi etkinliği olan karısı ile birlikte kaçmak isterken yakalanıp kurşuna dizildiler. Böylece Romanyada sosyalist rejim son buldu. Bir Milli Kurtuluş Cephesi Konseyi (MKCK) kuruldu. Konsey Başkanlığına geçici olarak İon İliescu getirildi. İlk serbest seçimlere geçilme kararı alındı. 20 Nisan 1990da yapılan serbest seçimlerde İ. İliescunun başkanlığındaki MKCK, oyların büyük çoğunluğunu alarak yönetimi ele aldı. Romanya böylece parlamenter sisteme geçerek, serbest piyasa ekonomisini uygulamaya başladı.
Kültür
Romanya`nın, Orta ve Doğu Avrupa arasında bir geçiş noktasında bulunması kültürüne de yansımıştır. Ülkede hem Balkan hem Avrupa hem de komşu ülkelerin kültürlerinin bir karmaşası vardır. Romanya kültürü, erken dönemlerde Slav kavimlerden, özellikle Sırp ve Ukrayna kültürlerinden, sonraki dönemlerde Türk ve Müslüman kültüründen, 1990lı yıllara kadar da tekrar Slav kültüründen etkilenmiştir. Ülke kültürü son yıllarda özellikle Avrupa Birliği`ne üyelik sürecinde Batı Kültürü`nden oldukça etkilenmiştir. Ülkenin çeşitli yerlerinde Rumen Kültürüne bağlı değişik alt kültürler bulunmaktadır. Ülkenin kuzeybatısında Macar Kültürü, güneye doğru Bulgar Kültürü, güney batıda ise Sırp Kültürü ülke kültürünü oldukça etkilemiştir. Avrupa`nın en yüksek Roman oranına (%3,25) sahip Romanya`nın kültüründe, Çingene kültürü de önemli bir yere sahiptir.