Soykırım denilmesi Türkiye’ye ne getirir, ne götürür?
Soykırım denmesi Türkiye’ye ne getirir, ne götürür?
Soykırım denilmesi Türkiye’ye ne getirir, ne götürür?
Yazı biraz uzun olduğu için ayrıntıya girmeden önce en baştan şunlar söylenebilir:
- Karar hukuki değil siyasi.
- Türkiye’ye yaptırımlar uygulanabilir.
- ABD'de yeni yasalar çıkarılırsa Türkiye'ye karşı tazminat davalarının yolu açılır.
- Toprak talepleri şimdilik zor görünse de çok uzun vadede Türkiye'nin başını ağrıtabilir.
- NATO büyük zarar görür.
TDH TÜRK HABER
Biden, Ermenilere yönelik katliama "soykırım" diyen Ronald Reagan'dan 40 yıl sonra bu terimi kullanan ilk ABD Başkanı oldu.
24 Nisan öncesinde Ankara-Washington hattında baş döndüren diplomasi trafiğinin Ankara'yı memnun edecek şekilde sonuç vermedi. Biden'in açıklamalarına tepki gösteren Türkiye Dışişleri Bakanlığı, "tarihi konularda hüküm vermeye ne hukuken ne ahlaken yetkisi bulunan ABD Başkanı'nın yaptığı açıklamanın hiçbir değeri bulunmamaktadır" ifadesini kullandı.
Washington yönetimine Türkiye'de sadece hükümet düzeyinden değil, toplumun farklı kesimlerinden de tepki geldi. Tepkilerin temelinde 1915'te yaşananların "soykırım" olarak tanımlaması için herhangi bir hukuki kanıtın bulunmadığı görüşü yatıyor.
"Ermeni lobisine borç ödemeye çalışıyor"
2014-2021 yılları arasında Türkiye'nin Washington Büyükelçisi olarak ABD'de görev yapan Serdar Kılıç, Biden'ın "soykırım" tanımlamasını DW Türkçe'ye değerlendirirken, 20 Ocak'ta göreve başlayan yeni Washington yönetiminin Amerika'da "küçük bir menfaat grubuna teslim olduğunu" savunuyor.
Soykırım meselesinin tarihçiler tarafından incelenmesi gerektiğini zamanında Biden'ın kendisinin de kabul ettiğini belirten Kılıç,
"2021'de ne değişti. Yeni deliller mi ortaya çıktı? Hayır. Biden, kendisini başkanlığa taşıdığını düşündüğü Ermeni lobisine borç ödemeye çalışıyor. Bunu yaparken Türk-Amerikan ilişkilerini bir kenara atıyor" diye konuşuyor.
Kılıç'a göre Biden'ın "soykırımı" tanıması NATO'daki, Türkiye'nin bölgesindeki tüm işbirliğini zedeleyecek düzeyde. Kılıç; "Yüz yıl öncesindeki tartışmalı bir konuyu kendiliğinden tarihçi rolüne bürünerek çözeceğini zanneden Biden'ın böylesi tarihi bir hatayı yapması kimsenin çıkarına olmamıştır. Her ne yaparsa yapsın; Türkiye NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahiptir ve bölgesi ile dünyada barış için vazgeçilmez güçtür" tepkisini veriyor.
"Tarihi bir hata"
Türkiye'nin Washington büyükelçisi olarak görev yapmış emekli büyükelçilerden Namık Tan da, Biden'ın Türkiye ile ilişkilerde insan hakları konusuna verdiği önemi göstermek için 1915 olaylarını "soykırım" diye tanımladığını, ancak Amerika'yı "çok büyük bir yanlışa" sürüklediğini söylüyor.
Tan:
"Siz; siyaseten Türkiye ile ayrı düşebilirsiniz ama 1915 olaylarına 'soykırım' demek tüm Türk halkının psikolojisini, gururunu etkileyecek bir gelişme. Tarihi açıdan son derece tartışmalı bir konuda tüm Türk halkını karşınıza almak çok büyük bir yanlış, tarihi bir hata" diyor.
Her durumda Amerika'daki Ermenilerin birçok kereler denedikleri Türkiye'den tazminat taleplerinin Biden'ın "soykırım" demesiyle birlikte güçleneceğini, Türkiye'deki ABD karşıtlığının yükseleceğini anlatan Namık Tan, "Biden'ın soykırım nitelemesini kullanması asla kabul edilemez. Çünkü ortada hiçbir somut delil, hukuki hiçbir karar yok. Biden'ın sadece Türk-Amerikan ilişkilerini değil toplumları zehirleyecek böylesi bir hata yapması akıl alır şey değil" değerlendirmesini yapıyor.
"Tamamen siyasi karar"
Ermenilere yönelik katliamı Biden'ın "soykırım" olarak tanımlaması; hukuki açıdan ne anlama geliyor? ABD'de yaşayan Ermenilerin Türkiye'den tazminat beklentilerini nasıl etkileyecek?
"1915 olaylarını anlamak: Türkler ve Ermeniler" kitabının da yazarı olan TOBB Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden Doç. Serdar Palabıyık, Biden'ın "soykırım" ifadesini kullanmasının, uluslararası hukuk açısından ne tür sonuçları olacağını DW Türkçe'den Hilal Köylü'ye anlattı.
Palabıyık, 1915 olaylarını "soykırım" olarak tanımlayan bir yargı kararı olmadığını belirtti.
Palabıyık'ın verdiği bilgiye göre bu konuda referans alınacak tek uluslararası hukuk kuralı; 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi'ne dayanıyor.
Sözleşmeye göre ancak iki tip mahkemenin soykırım suçunu tanımlayabilmesini ve failleri cezalandırmasını öngörülüyor. Bu mahkemelerden biri; "soykırım" suçunu işlediği iddia edilen ülkenin mahkemesi yani Türk mahkemesi, diğeri de o mahkemenin yargı yetkisini tanıdığı uluslararası bir mahkeme.
Böyle hiçbir mahkeme kararı olmadığını tekrarlayan Palabıyık, "Amerika'daki davalar hukuki davalar değil. Devletin, 'soykırımı' tanıması da siyasi bir karar. Bu yüzden Türkiye'yi hukuki açıdan doğrudan etkileyecek yeni bir süreç yaşanmayacak" diyor.
Tazminat davaları ne olacak?
Ancak Palabıyık'a göre, ABD Başkanı Biden'ın "soykırım" demesi ABD'deki Ermeniler ve Türkiye açısından tazminat davalarını yeni bir boyuta taşıyacak. Bu tazminat davaları bugüne kadar ABD'de iki kanunu temel aldı.
O kanunlardan ilki; 1976 tarihli "Yabancı Egemen Bağışıklığı Yasası." Bu yasa kapsamında bir kişi ya da kurumun malına haksız yere el konulmasına karşı o kurumların ABD'de yargılanabileceği hükme bağlandı. Ancak bu yasa kapsamında "Bir kişi ya da kurum; o devletin vatandaşı olmayan birinin malına el koymuşsa" denildi. Buna göre; ABD'deki Ermenilerin Türk kurumları hakkında yargı yoluna gidebilmesi için, atalarının Osmanlı vatandaşlığından çıkarılıp, mallarına el konulmuş olmasını ispatlaması şart koşuldu.
İkinci yasa ise 2000 yılında ABD'nin Kaliforniya Eyaleti'nde "Poochigan Kanunu" adıyla kabul edildi. Bu kanunla "Ermeni soykırımı" mağdurlarının sigorta şirketlerini dava edebileceği hükme bağlandı.
Movsesiyan, Davoyan ve Bakalian davaları olarak uluslararası hukukta ve diplomaside ün kazanmış üç büyük davada Ermeniler, atalarının Osmanlı vatandaşlığından çıkarıldığını kanıtlayamadı.
Amerikan mahkemeleri ayrıca Amerikan devletinin "soykırımı" tanımadığından hareket ederek, yürütme erkinin dış politika yapma özgürlüğünün ihlal edilemeyeceğine hükmetti. 2019'da üç dava da düştü, davaların tamamı zaman aşımına uğradı.
Biden "soykırım" ifadesini kullanmasıyla, bu davaların düşmesine neden olan "Amerika'daki kuvvetler ayrılığı ilkesi ihlal ediliyor" hükmü geçersiz olacak.
Davalar yeniden açılabilir mi?
Palabıyık "Davaların şimdi yeniden açılabilmesi için yeni bir kanun çıkarılması gerekiyor. Kanun çıkarıldığında, yeni tazminat talepleri olabilir. Ama bunlardan da sonuç çıkmaz. Ermenilerin, atalarının Osmanlı vatandaşlığından çıkarıldıklarını kanıtlamaları gerekecek. Yeni kanun çıkarıldığında, Ermenilerin mallarına el koyup, haksız kazanç ettiği tespit edilen Amerika'daki Türk bankalarına el konulabilir, uçaklara haciz gelebilir" diyor.
Palabıyık, Türkiye'ye karşı yeni tazminat davalarının açılabileceğini öngörürken bu davaların ABD'deki Ermeniler lehine sonuçlanmasının "çok zor" gördüğüne ilişkin görüşünü tekrarlıyor. Palabıyık "Burada Türkiye aleyhine en zor durum davalar yoluyla Ermeni toplumunun Türkiye karşıtı oluşturdukları kamuoyunu güçlendirebilecek olmaları ihtimali. Amerika'da yargı mekanizması siyasetin gölgesinde kalacak ve biz zemin kaybediyoruz. 'Soykırım' tezini savunan Ermeni lobisi kendini güçlendirmek için yeni bir kanal açmış olacak" değerlendirmesi yapıyor.
BLOOMBERG'İN YORUMLARI
ABD’nin ünlü medya kuruluşlarından Bloomberg, ABD Başkanı Joe Biden’ın 1915 olaylarına “Ermeni soykırımı” demesinin ardından gözler olası yol haritasını gözler önüne serdi. Washington’ın tepe isminden gelen bu açıklamanın Türkiye’ye nasıl bir etkisi olacağını yazan Bloomberg, geçmiş örnekleri de masaya yatırarak, sözde Ermeni soykırımının ne gibi sonuçlar doğurabileceğini aktardı.
Bloomberg, “ABD’nin eski dışişleri bakanlarından Mike Pompeo’nun da Çin’in Uygur Türklerine soykırım uyguladığını söylemiş ve Çin Komünist Parti ve Çin hükümetinin insanlık suçu işlediğini dile getirmişti. Pompeo, Çin’in Uygur Türklerini sistematik bir şekilde yok etmeye devam ettiğini söyleyerek bunun soykırımla aynı seviyede olduğunu dile getirmişti. Bunun pratikteki etkisi halen belirli değil” yorumunu yaptı.
ABD’li medya kuruluşu 5 soruda, Çin örneği üzerinden Biden’ın açıklamalarının Türkiye’nin pratikte ne gibi etkileri olabileceğini yazdı. İşte Bloomberg’in hazırladığı o 5 madde:
1- Soykırım nedir?
İlk olarak 1946’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda ortaya çıkan bu kavram, Nazilerin Yahudilere uyguladığı kıyımdan sonra ortaya çıkmıştı. 1948’te imzalanan bir metinde soykırımın içine öldürme, kısırlaştırma ya da çocuklarına el koyma gibi, “Irksal, dini ya da etnik bir grubu ya da bir ulusu kısmen ya da tamamen yok etmeye yönelik hareketler” yapılmasıdır. Birleşmiş Milletler’e göre saldıran grubun fiziksel zarar verme niyeti önemli bir detaydır.
2- Ne zaman kullanıldı?
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde, 1994 yılında Ruanda’daki Tutsilerin öldürülmesinden ve 1995 yılında Bosna’daki Srebrenitsa katliamından sonra kullanıldı. Uluslararası Ceza Mahkemesi dönemin Suda lider Ömer el Beşir’i suçlu bulurken, delillerin Darfur’daki üç etnik gruba zarar verme planlarını da içerdiğini ve bunun arkasında el Beşir olduğunu tespit etti. Öte yandan Kamboçya’da Kızıl Kmerler’in lideri de Vietnam ve Cham’daki azınlıklara karşı soykırım uyguladığı iddiasıyla suçlanıyor. Myanmar’da Arakan Müslümanlarına yönelik şiddet de şu an Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından inceleniyor. Myanmar’da “etnik soy kurutma”, “soykırım amacıyla insanlık suçu” gibi iddialar gündemde.
3- Mahkemelerin ne gücü var?
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin sınırlı bir gücü var. Öncelikle mahkemenin 2002’de İtalya’nın başkenti Roma’da karara bağladığı Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Kuruluş Statüsü’ne imza atan ülkeleri bağlar. Fakat BM Güvenlik Konseyi’nin etkisi olabilir. BMGK’nın daimi üyelerinin veto gücü olduğu için ülkelerin ortak karar alması gerekir. Bu ortak hareket etme çerçevesince gerekli durumlar gözaltına alma, kanıt toplama ve görgü tanıklarını koruma gibi adımlar atılabilir. Sonuçta bu mahkemenin hükümetteki yönetimde olan bireyleri insanlık suçu işlemeye ya da soykırım suçlarıyla suçlamaya karşı bir etkisi yoktur.
4- ABD’nin açıklamasının etkisi nedir?
Yeni bir hükümet geldiği için bunu belirlemek kesin değil. 2016’da dönemin ABD Dışişleri Bakanı olan John Kerry, IŞİD’in soykırım işlediğini söylemişti fakat bu genellikle sembolik bir açıklamaydı. Pompeo da Çin’in soykrırım işlediğini söylemiş ve yetkilileri göreve çağırmıştı. ABD şu an Çin Komünist Parti’nin üst düzey isimlerine ve devlet kurumlarına yaptırım uygulamaya başladı. Bölgeden bazı ürünlerin getirtilmesi yasaklandı.
5- Çin’e diğer etkileri nasıl olur?
Uluslararası Ceza Mahkemesi Aralık ayında Uygur Türklerine uygulanan şiddeti incelemeyi reddetti. Fakat diğer baskı noktaları da var. Pompeo, soykırım kelimesini gündeme getirerek Çin’deki şirketleri boykot etmenin önünü açtı. Mulan isimli filmin Şincan’da çekildiği için Walt Disney Co. büyük bir tartışmanın içine çekildi. Filmin kapanış jeneriğinde ABD tarafından kara listeye alınan bir polis karakolunun adının geçmesi kriz yarattı. Bu olaylar filmin boykot edilmesi çağrısının gelmesine sebep oldu.
|Takımlar||O||P|
|1. Beşiktaş||40||84|
|2. Galatasaray||40||84|
|3. Fenerbahçe||40||82|
|4. Trabzonspor||40||71|
|5. Sivasspor||40||65|
|6. Hatayspor||40||61|
|7. Alanyaspor||40||60|
|8. Karagümrük||40||60|
|9. Gaziantep FK||40||58|
|10. Göztepe||40||51|
|11. Konyaspor||40||50|
|12. Başakşehir||40||48|
|13. Rizespor||40||48|
|14. Kasımpaşa||40||46|
|15. Malatyaspor||40||45|
|16. Antalyaspor||40||44|
|17. Kayserispor||40||41|
|18. Erzurumspor||40||40|
|19. Ankaragücü||40||38|
|20. Gençlerbirliği||40||38|
|21. Denizlispor||40||28|
|Takımlar||O||P|
|1. Adana Demirspor||34||70|
|2. Giresunspor||34||70|
|3. Samsunspor||34||70|
|4. İstanbulspor||34||64|
|5. Altay||34||63|
|6. Altınordu||34||60|
|7. Ankara Keçiörengücü||34||58|
|8. Ümraniye||34||51|
|9. Tuzlaspor||34||47|
|10. Bursaspor||34||46|
|11. Bandırmaspor||34||42|
|12. Boluspor||34||42|
|13. Balıkesirspor||34||35|
|14. Adanaspor||34||34|
|15. Menemenspor||34||34|
|16. Akhisar Bld.Spor||34||30|
|17. Ankaraspor||34||26|
|18. Eskişehirspor||34||8|
|Takımlar||O||P|
|1. Man City||38||86|
|2. M. United||38||74|
|3. Liverpool||38||69|
|4. Chelsea||38||67|
|5. Leicester City||38||66|
|6. West Ham||38||65|
|7. Tottenham||38||62|
|8. Arsenal||38||61|
|9. Leeds United||38||59|
|10. Everton||38||59|
|11. Aston Villa||38||55|
|12. Newcastle||38||45|
|13. Wolverhampton||38||45|
|14. Crystal Palace||38||44|
|15. Southampton||38||43|
|16. Brighton||38||41|
|17. Burnley||38||39|
|18. Fulham||38||28|
|19. West Bromwich||38||26|
|20. Sheffield United||38||23|
|Takımlar||O||P|
|1. Atletico Madrid||38||86|
|2. Real Madrid||38||84|
|3. Barcelona||38||79|
|4. Sevilla||38||77|
|5. Real Sociedad||38||62|
|6. Real Betis||38||61|
|7. Villarreal||38||58|
|8. Celta de Vigo||38||53|
|9. Granada||38||46|
|10. Athletic Bilbao||38||46|
|11. Osasuna||38||44|
|12. Cádiz||38||44|
|13. Valencia||38||43|
|14. Levante||38||41|
|15. Getafe||38||38|
|16. Deportivo Alaves||38||38|
|17. Elche||38||36|
|18. Huesca||38||34|
|19. Real Valladolid||38||31|
|20. Eibar||38||30|
|İmsak|
|Güneş|
|Öğle|
|İkindi|
|Akşam|
|Yatsı|