Satranç Oyuncusu Olan ve Olmayan İnsanların Beyin Yapılarındaki Farklılıklar
Satranç, algısal gruplama, dikkat ve çeşitli hafıza işlevlerinin yoğun kullanımını gerektiren bir oyundur ve satrancın alana özgü deneyim gerektiren bir uzmanlık konusu olduğu hakkında bilişsel psikologlarca fikir birliği vardır. Satranç pratiği ve performansı arasındaki pozitif ilişki; müzik, spor ve öğretim gibi diğer alanlardaki pratik-performans ilişkisine çok benzemektedir. Fakat, pratik yapmak satranç performansını belirleyen tek faktör değildir; genel zeka, görsel-uzamsal zeka ve yetenek etkenlerinin de satranç performansı üzerinde etkileri vardır. Satranç ile alakalı yapılan sinirbilim çalışmaları, satrançla ilgili görsel arama testlerinde yalnızca satranç uzmanlarının beyinlerinin nesne algısı ile alakalı posterior temporal alanlar, fusiform girus, sol inferior parietal lobda ve özellikle oksipito-temporal bileşkede (bkz; occipito-temporal junction) ve örüntü tanıma ile alakalı retrosplenial korteks ve kollateral sulkus gibi alanlarda iki yarım kürede de aktivasyon gösterdiğini buldu. Buna ek olarak, satranç oyunları sırasında sadece uzmanların beyni hafıza gruplaması (bkz; memory chunking), bilgi depolaması ve geri çağırma (bkz; retrieval) ile ilgili frontal ve parietal loblar gibi alanlarda beyin aktivasyonları gösterirken, acemilerin beyni öğrenme ve geri çağırmada daha güçlü rol oynayan ve hipokampüs gibi bileşenlere sahip olan medial temporal kortekste daha yoğun aktivite gösterdi. Başka bir araştırma ekibi, Çin satrancı tabanlı bir problem çözme testinin gerçekleştirilmesi sırasında katılımcıların beyin aktivasyonlarını inceledi ve satranç uzmanlarının ve grandmaster’ların (bkz; grandmaster, dünya satranç organizasyonunun verdiği ve bir satranç oyuncusunun kazanabileceği en yüksek unvandır.) yönetici işlevler ve problem çözme gibi bilişsel işlevlerin kontrolünde yer alan sinir ağlarında daha fazla aktivasyon gösterdiğini belirlediler. Fakat satranç hakkında alandaki yoğun araştırmalara rağmen, satranç performansının nöral altyapısı tam olarak anlaşılamamıştır.
[2013 Dünya Satranç Şampiyonasında Çekilmiş Bir Fotoğraf]
Araştırmaya, ortalama yaşı 28.9 olan 20 erkek uzman satranç oyuncusu ve kontrol grubunu oluşturan, yaş, kullanılan el ve eğitim gibi özellikleri bakımından uzmanlarla eşleşen 20 erkek katıldı. Katılımcıların satranç konusundaki yetkinlikleri, Elo skorlarıyla belirlendi. Raven’ın progresif matrisler testi, zihinsel döndürme testinin A versiyonu ve bloklara dokunma testi de araştırmada yer aldı. Katılımcıların manyetik rezonans görüntüleme verileri 3.0 Tesla Philips Achieva vücut tarayıcı kullanılarak elde edildi.
Yapılan analizler sonucunda satranç oyuncuları ve kontrol grubundaki katılımcılar arasında çok az fark tespit edildi. Satranç oyuncularında kontrol grubundaki katılımcılara kıyasla oksipito-temporal bileşkedeki gri madde hacmi ve kortikal kalınlık, iki yarım kürede de daha azdı. Buna ek olarak, satranç oyuncuları kontrol grubuna kıyasla, sol üst longitudinal fasikulusun (bkz; left superior longitudinal fasciculus) iki bloğunda da daha fazla ortalama gri madde yaygınlığı gösterdi. Bu farklılıkların yanı sıra, istatistiksel eşik düşürülmüş olsa bile, satranç oyuncuları ve kontrol denekleri arasında farklılık gösteren başka anatomik özellik yoktu. Bu nedenle, frontal ve parietal bölgelerdeki çeşitli beyin alanları dahil olmak üzere, dağıtılmış bilişsel ağlarda önemli anatomik farklılıklar tespit edilmemiştir.
Görsel Kaynakça
Babu, V. (2013). Norway's Magnus Carlsen (R) plays against India's Viswanathan Anand during the FIDE World Chess Championship in Chennai November 9, 2013. [Online Image]. Reuters. https://www.reuters.com/article/chess-vishwananthan-anand-magnus-carlsen-idINDEE9AA03E20131111
Kaynakça
Hänggi, J., Brütsch, K., Siegel, A. M., & Jäncke, L. (2014). The architecture of the chess player׳s brain. Neuropsychologia, 62, 152–162. doi:10.1016/j.neuropsychologia.2014.07.019