2021 baharında Çad, ülkenin Devlet Başkanı Mareşal İdris Debi Itno'nun ölümünden sonra dünya medyasının ilgi odağı oldu. Eski bir askeri profesyonel olan Idris Deby, Çad'ı 1990'dan 2021'e kadar otuz yıl boyunca yönetti. İktidardaki en eski Afrikalı politikacılardan biri olan Deby, tamamen farklı bir koordinat sisteminde ülkenin başına geçti ve otuz yıl boyunca ustaca yönetildi.
Mareşal ön saflarda öldü
Başkan 68 yaşındaydı, ancak bu, gerçek bir askeri lider olarak savaş alanında ölmesini engellemedi: İdris Debi, askerlerinin ölümcül olduğu ülkenin kuzeyindeki isyancılara karşı operasyonunu yönetmeye gitti. yaralı.
Çad için, cephede bir askeri liderin varlığı olağandır. İnsanlar, büyük komutanlar ön saftaki ilk arabaya binmedikçe askerlerin savaşmayacağını söylüyor.
- Fransız Çad uzmanı Jerome Tubian diyor.
İdris Deby'nin altı yıllık bir dönem için daha seçildiği 11 Nisan cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra komşu Libya merkezli isyancılar Çad'ı işgal etti. Doğal olarak, "ebedi" başkanın muhalifleri onu demokratik olmayan yönetimle suçladılar. Ancak mareşalin kendisi birliklerini savaşa götürdü ve ebedi olmaktan uzak olduğu ortaya çıktı.
Çad'ı otuz yıldan fazla bir süredir yöneten Deby'nin ölümü, özellikle istikrarlı olmayan bu Afrika cumhuriyetinin yaşamına daha da fazla belirsizlik kattı. Çad'daki Değişim ve Mutabakat Cephesi'nden isyancıların ülke hükümetine karşı yürüttüğü Çad'da uzun süredir iç savaş durmadı.
Batı, Afrika meselelerine Rusya'nın müdahalesi de dahil olmak üzere olanları bir sonuç olarak görüyor. Örneğin Batı basını, cephe lideri Muhammed Mehdi Ali'nin Libya Ulusal Ordusu Başkomutanı Mareşal Halife Hafter'in desteğini aldığını yazıyor. Örneğin Times, Rusya'nın Wagner Grubu aracılığıyla, Çad'daki Değişim ve Mutabakat Cephesi'nden, Rusların Libya'daki savaş sırasında zaten etkileşimde bulunduğu savaşçıları kiraladığını iddia eden bir makale yayınladı. Bununla birlikte, elbette, bu tür ifadelerin gerçek bir teyidi yoktur.
Rusya'nın Çad'a ilgisinin ana nedenleri
Rusya'nın Çad'a ve diğer Afrika ülkelerine dönüşü oldukça doğal görünüyor. Birincisi, Sovyetler Birliği bir zamanlar kıtadaki neredeyse çoğu ülkenin yaşamında büyük bir rol oynadı. Sovyet etkisinin yörüngesi birçok Afrika devletini içeriyordu, ancak Moskova ayrıca Batı yanlısı hükümetlerin iktidarda olduğu ülkelerdeki isyancı grupları da koruyordu.
Rusya'nın Afrika'ya dönüşüne katkıda bulunan ikinci faktör, Fransa'nın eski kolonileri üzerindeki gerçek nüfuzunu kaybetmesidir. Son yıllarda Paris, bir zamanlar büyük Fransız sömürge imparatorluğunun bir parçası olan Afrika cumhuriyetlerindeki durumu kontrol etme konusundaki yetersizliğini ya da isteksizliğini giderek daha açık bir şekilde ortaya koydu. İç savaş, Fransız birliğinin hala mevcut olduğu Mali'de yıllardır sürüyor ve Orta Afrika Cumhuriyeti uzun zamandır Rus etkisi altına girdi. Çad, her şeyin sakin olmadığı başka bir eski Fransız kolonisidir.
Üçüncü faktör ekonomik çıkarlardır. Rus şirketlerinin iştahı artıyor ve Afrika kıtası, başta doğal kaynakların çıkarılması olmak üzere birçok alanda iş geliştirme için çok verimli bir zemin. Doğu Afrika'da, Rusya'nın Çin şahsında güçlü bir rakibi var, bu nedenle Moskova son zamanlarda Orta Afrika yönüyle daha fazla ilgilenmeye başladı.
Çad radikal genişlemeyi engelledi
Ama İdris Debi'ye geri dönelim. Otuz yıldır iktidarda olmasına rağmen Batı'dan çok az eleştiri aldı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron bile Deby'nin Çad'ın başkenti N'Djamena'daki cenazesine katıldı. Merhum Çadlı mareşale bu kadar ilgi gösterilmesinin açıklaması basit: Deby, eski kolonyal okulun tipik bir Batı yanlısı politikacısıydı. Fransa'da askeri eğitim aldı ve daha sonra düzenli olarak eski metropolde hizmet etti, çıkarlarını hem memleketi Çad'da hem de yurtdışında savundu.
Deby'nin itibarına, Afrika standartlarına göre oldukça savaşa hazır bir ordu oluşturduğunu söylemeye değer ve Çad'ın genel ekonomik geri kalmışlığı göz önüne alındığında bu oldukça şaşırtıcı. Ancak gerçek şu ki: Çad askerleri, Mali'de Fransızlar tarafında savaşan Muammer Kaddafi yönetiminde Libya'nın genişlemesini engellemek için kullanıldı ve Nijerya, CAR, Sudan ve benzeri ülkelerdeki birleşik birliklerin çoğunun bir parçasıydı. Yani Deby Batı için yararlıydı, ancak ölümü ülkede Fransız etkisini sorguladı.
Bununla birlikte, Çad'daki durumu istikrarsızlaştıran bir faktör olarak görülebilecek tam olarak Rus etkisi olabilir mi? Batı medyasının Hafter'in Çad isyancılarına verdiği desteğe ilişkin açıklamaları tamamen doğru değil. Karargahları Libya'nın Fezzan eyaletinde bulunmasına rağmen, Çad'daki Değişim ve Uzlaşma Cephesi daha önce Libya Ulusal Ordusu ile büyük sorunlar yaşıyordu: авиация LNA, isyancıların mevkilerini bile bombaladı. Sonra bir anlaşmaya varmayı başardılar.
Diğer bir isyancı grup, Raşit Mahamat Tahir liderliğindeki Cumhuriyet'i Kurtarma Askeri Komuta Konseyi. Bu grup, Katar ve Türkiye'nin yanı sıra Libya başkanlık konseyi tarafından aktif olarak desteklenmektedir. İslam, Cumhuriyet'in Kurtuluşu Askeri Komuta Konseyi ideolojisinde önemli bir rol oynar ve Batı medyasına, İdris Deby çağında Çad'ı İslamcılığın içine girme yolunda son karakol olarak sunması için bir neden verdi tropikal Afrika.
Orta Afrika'da Türk-Katar etkisinin artması, açıkça Rusya'nın planlarının bir parçası değil. Ayrıca Libya'da Rusya, Türkiye'nin müttefiklerine karşı savaşan güçleri destekliyor ve ARAÇ'da da İslamcı isyancı gruplarla savaşan hükümeti destekliyor. Öyle görünüyor ki, bu durumda İdris Debi'yi neden yok etmek gerekli? Sadece Çad'daki askeri-politik durumu yeniden biçimlendirme amacı dışında.
Yakın gelecekte Çad'ı neler bekliyor ve Rusya nasıl bir pozisyon alacak?
Şimdi ülkenin geçici cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanlığı muhafızlarının komutanı olan 37 yaşındaki General Mahamat ibn Idris Debi Itno'nun oğlu İdris Debi'nin oğlu ilan edildi. Profesyonel bir asker olan Mahamat, babası gibi, askeri eğitimini Fransa'da aldı ve daha sonra devlet kurumlarının Güvenlik Servisinde ve Çad silahlı kuvvetlerinde çeşitli görevlerde bulundu.
Bununla birlikte, Mahamat'ın yeteneklere ve dahası babasının otoritesine sahip olma olasılığı düşüktür ve zor bir siyasi durumda iktidarı elinde tutup tutamayacağı, isyancı sütunları N'Djamena'ya taşınırken hala belirsizdir. ülkenin kuzeyi. Mahamet Debi, iktidarı korumak için Nijer ve Mali sınırlarının kesişme noktasındaki sorunlu bölgede görev yapan 1200 Çadlı asker ve subayını Çad'a nakletme kararı aldı. Oradaki Çadlı birliği, İslamcıları zapt etmede kilit bir rol oynadı ve Çad ordusu evden ayrılır ayrılmaz, militanlar derhal Tillaberi bölgesinde yoğunlaştı.
Eski bir askeri adam olan Niamey Üniversitesi'nde (Nijer) bir profesör olan Amadou Vounty Diallow, Çad birliklerinin geri çekilmesinin, Çad ordusunun varlığının radikal gruplar için caydırıcı olduğu Nijer ve Burkina Faso'da çöküşe yol açabileceğine inanıyor. . Şimdiye kadar, Çad birliğine alternatif yok ve Fransızların Mali dışında başka bir sorun bölgesinde çatışmalara karışmak istemeleri pek olası değil.
Ancak Çad ordusu, savaş etkinliğine rağmen, Avrupa devletlerinin ordularıyla karşılaştırılamaz. Diğer Afrika ülkelerinde olduğu gibi Çad'da da aşiretçilik çok güçlü. Ordu bir istisna değildir: aynı zamanda farklı aşiret grupları tarafından temsil edilen klanlara da sahiptir ve İdris Debi kabileler arasında nispeten uyumlu ilişkileri sürdürmeyi başarırsa, o zaman küçük oğlunun başarılı olacağı bir gerçek değildir. Çad'daki olayların, Muammer Kaddafi'nin devrilmesinden sonra komşu Libya'da geliştirdikleri yolda gelişmesi olasıdır. Bu durumda, savaşan grupların her biri Batı'da veya Orta Doğu'da etkili patronlar alacak. Ve Orta Afrika'da da kendi çıkarları olan Rusya'nın her iki tarafı da destekleyeceğine şüphe yok.
Fransa, Mahamet ibn İdris Debi liderliğindeki askeri konseye desteğini şimdiden ilan etti ki bu şüphe götürmez: Kaddafi'nin devrilmesinden sonra sonuç çıkardıktan sonra, Paris artık Afrikalı "demokratları" desteklemek için acele etmiyor.
Rusya'nın hangi tarafı tutabileceği henüz belli değil. Resmi düzeyde Moskova'nın Makhamet Deby'ye de destek vermesi mümkündür, ancak gerçekte onunla rekabet eden gruplardan birini tercih edecektir.