«Bütün bunları işittin değil mi? Şimdi söyle baka-yım bana, nasıl anlarsın davranışlarımı? Bundan bir ay önce, bir gün bir mektup geldi: Meğer karısı ölmüş, kendisi de buraya geliyormuş, benimle görüşmek isti-yorrnuş. O zaman, tüm varlığımı saran bir heyecana ka-Mdırn: «Ah, Tanrım!" dedim. Sonra şöyle düşündüm: 'Biliyorum, buraya gelir gelmez, bana bir ıslık çaldı mı, beni yanma çağırdı mı, köpek gibi: sürüne sürü-270
KARAMAZOV KARDEŞLER
ne, dövülmüş, kabahat işlemiş bir köpek gibi gene ona koşacağım!» Bunu düşünüyordum, ama sahiden öyle olacağına bir türlü inanamıyordum: «Ben adi bir varlık mıyım, yoksa değil miyim? Gerçekten koşa koşa ona gider miyim?...» diye kendi kendime sorup duruyordum. Kendime karşı bir aydır öyle bir öfke duyuyorum ki! Bundan beş yıl öncesinden çok daha büyük bir öfke içindeyim. Görüyorsun ya, Alyoşa ben ne kadar zincire vurulmaz, ne kadar azgın bir kadınım, İşte sana doğruyu olduğu gibi söyledim!
«Mitya ile gönül eğlendiriyordum, tek ötekine koş-mıyayım diye! Sus Rakitka! Sen benim davranışlarımı eleştiremezsin. Zaten bunları sana söylemedim. Demin, siz buraya gelmeden önce burada yatıyor, bekliyor, kendi kendime kaderimi çizmeye çalışıyordum. İçimden geçenleri hiç bir zaman bilemezsiniz! Hayır,,Alyoşa senin küçük hanıma söyle, üç gün önce ona yaptıklarım için, bana kızmasın! Dünyada hiç kimse şimdi ne duygular içinde olduğumu bilmiyor. Bilemez de... Kimbilir belki de bugün oraya giderken, yanıma bir bıçak alacağım. Bunu yapıp yapmayacağıma daha karar vermedim!
Gruşenka bu «acıklı» sözleri söyledikten sonra, birden dayanamadı, sözünü bitirmeden, elleriyle yüzünü kapayarak, kendini divanın üzerine attı, yastıklara gömüldü ve küçük bir çocuk gibi hıçkıra hıçkıra ağlamağa başladı. Alyoşa, yerinden kalktı, Rakitin'e yaklaştı.
— Mişa! Darılma! dedi. Seni kırdı ama, sen gene ona kızma. Şimdi söylediklerini işittin ya? Bir insan yüreğinden bu kadar çok şey beklememek gerekir! Daha yumuşak yürekli olmalı! Daha çok acımasını bilmeli...
Alyoşa, bunu içinden gelen dayanılmaz bir heyecanla söylemişti. Bir boşalma ihtiyacı duyuyordu. BU yüzden Rakitin'e söylemişti bunları. Eğer orada olmasaydı, kendi kendine yüksek sesle söylenmeye lardı. Ama Rakitin ona alaylı alaylı baktı. O zaman Al-
KARAMAZOV KARDEŞLER 271
yoşa birden sustu. Rakitin nefret uyandıracak bir gülümseyişle:
— Seni daha önce «dede»nin sözleriyle doldurmuşlar. Sen de şimdi, onun sözleriyle bana hücum ediyorsun, Alyoşenka. Kendini Tanrı'ya adamış Alyoşenka!
Alyoşa birden ağlar gibi bir sesle :
— Gülme Rakitin! Alay etme, ölenden söz etme. O, dünyadaki bütün insanlardan daha yüksek bir varlıktı! diye bağırdı. Deminki sözü bir yargıç gibi söylemedim! Kendim de suçluların en suçlusuymuşum gibi söyledim. Bu kadının karşısında ben neyim ki? Buraya kendimi mahvetmek için gelmiştim. Gelirken de: «Varsın öyle olsun! Varsın öyle olsun!» diyordum. İçimde yeteri kadar cesaret olmadığı için yapmıştım bunu! O ise, beş yıl acı çektikten sonra, ilk olarak gelip de kendisine içten bir söz söyliyeni görür görmez, herşeyi bağışladı, herşeyi unuttu, şimdi de ağlıyor! Onu incitmiş olan adam geri dönmüş, kendisini yanına çağınyormuş. O da yaptığı herşeyi bağışlıyor, sevinç içinde ona koşuyor ve biliyorum ki giderken yanına bıçak almıyacak-tır! Almıyacaktır o bıçağı! Hayır! Ben onun gibi değilim. Senin öyle olup olmadığını bilmiyorum Mişa, ama ben öyle değilim. Ben bugün, şu anda ondan bir ders aldım... O sevgi konusunda bizlerden çok yüksek bir varlık... Şimdi söylediklerini daha önce kendisinden işit mis miydin? Hayır! işitmedin. İşitmiş olsaydın çoktandır herşeyi anlamış olurdun... Üç gün önce kalbi kınla» öbür genç kadın var ya, o da onu bağışlasın! Zaten bunu öğrenirse, bağışlıyacaktır... Hem öğrenecektir de... Bu, henüz daha uslanmamış bir ruhtur, onu korumak gerekir... Belki de bu ruhta bir duygu hazinesi gizlidir, kimbilir.
Alyoşa sustu, çünkü artık soluk alamıyordu. Rakitin bütün öfkesine rağmen, ona hayretle bakıyordu. Sessiz Alyoşa'nın böyle uzun bir söylev vermesini hiç bekletiyordu.272
KARAMAZOV KARDEŞLER
— Şuna bakın! Avukat kesildi mübarek! Âşık mı oldun yoksa?
Sonra küstah bir gülüşle :
— Agrafena Aleksandrovna! Bizim büyük perhizci var ya, sana âşık olmuş gerçekten! Zaferi kazandın! diye bağırdı.
Gruşenka başını yastıktan kaldırdı, dudaklarında duygulu ve biraz önceki gözyaşlarından bir anda şişmiş olan yüzünü aydınlatan bir gülümseyişle Alyoşa'ya baktı.
— Bırak onu Alyoşa! Melek Alyoşam benim! Görüyorsun ya, ne biçim bir adamdır? Sen de, bunları söy-liyecek, bir adamı buldun!
Rakitin'e doğru döndü :
— Demin seni azarladığım için az kalsın beni bağışlamanı rica edecektim Mihayil Osipoviç. Ama şimdi gene istemiyorum. Alyoşa! Yanıma gel, şuraya otur!
Dudaklarında sevinçli bir gülümseyişle Alyoşa'ya gelmesini işaret ediyordu.
— Hah, işte böyle! Şuraya otur. Şimdi söyle, (Al-voşa'nın elini tutmuştu. Gülümsiyerek eğilip yüzüne dikkatle bakıyordu), söyle bakayım bana: Ben o adamı seviyor muyum, sevmiyor muyum? Beni kırmış olan o adama karşı içimde sevgi var mı, yok mu? Siz gelmeden önce burada karanlıkta yatıyor, hep kendi kendime bunu sorup duruyordum, seviyor muyum, yoksa sevmiyor muyum diye? Şimdi bu sorunu benim yerime sen çöz, Alyoşa! Artık zamanı geldi. Artık nasıl karar verirsen öyle olacaktır. Onu bağışlıyayım mı, bağışla-mıyayım mı?
Alyoşa gülümsiyerek :
— Sen onu çoktan bağışladın, dedi. Gruşenka düşünceli bir tavırla :
— Gerçekten de öyle, bağışladım ya! dedi. Ne kadar da adî bir ruhum var benim!
Birden masadan kadehi kaptı:
KARAMAZOV KARDEŞLEB
273
— O adî ruhumun şerefine! diye bağırdı, içkiyi bir nefeste bitirdi, sonra kadehi kaldırdığı gibi, var gücüyle yere fırlattı.
Kadeh şangırtıyla kırıldı. Grunşenka'nın gülümseyişinde sert bir anlam belirmişti. Gözlerini yere indirdi, kendi kendine konuşur gibi tehdit dolu bir sesle :
— Gene de daha bağışlamadım onu, kimbilir! dedi. Belki de yalnız yüreğim onu bağışlamaya hazırlanıyor •ama daha yüreğimle de savaşırım ben. Sana bir şey söyliyeyim mi Alyoşa? Beş yıldır döktüğüm gözyaşlarımı, çok sevmeye başladım... Hep belki de ben aslında yalnız o kırgınlığımı sevmişimdir, o adamı ise hiç sevme-mişimdir. kimbilir!
Rakitin :
— Ah, onun yerinde ben olmak istemezdim! diye fısıldadı.
— Olamazsın Rakitka! Sen hiç bir zaman onun ye-Tine geçemezsin. Sana pabuçlarımı diktireceğim ben, Rakitka! Seni bu iş için kullanacağım. Sen benim gibi bir kadını ömründe göremiyeceksin!... Belki o da göremez kimbilir?
Rakitin, karşısındakini iğnelemek istiyormuş gibi:
— O mu göremiyecek? Peki neden süslendin öyleyse? diye alay etti.
— Süsümü başıma kakma Rakitka! Sen daha yüreğimde neler olup bittiğini tam olarak bilemezsin!
Gruşenka, bunu söyledikten sonra etrafı çınlatan Ur sesle :
— İstersen parçalar yırtarım o süslü elbisemi. Şim-di şimdi yırtarım! Hemen şu anda! diye bağırdı. Bu süslü elbiseyi niçin giydiğimi bilemezsin, Rakitka! Bel-
ki de onun karşısına böyle çıkıp: «Şimdiye dek beni hiç e gördün mü?» diye soracağım. Çünkü o beni o za-on yedi yaşlarında, incecik, veremli, gözü yaşlı, bir
Karamazov Kardeşler II — F: 18
274
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
275
küçük kız olarak bıraktı. Böyle yanına oturup, onu baştan çıkaracağım, damarlarını tutuşturacağım onun! Ona: «Şimdi ne duruma geldiğimi görüyorsun ya! Eh, gördüğünüz yeter işte, sayın bay! Ağzın da sulansa, bir-şeycik alamazsın benden!» diyeceğim. İşte belki de bu süslü elbise bu işe yarıyacak Rakitka!
Gruşenka bu son sözü öfkeyle söylemişti:
— Ben azgın, kudurmuş kadının biriyim, Alyoşa! O süslü elbisemi parçalıyabilirim, kendimi sakatlıyabi-lirim, güzelliğimi mahvedebilirim, yüzümü yakabilir ve bıçakla kesebilirim, sonra da gidip sokaklarda dilencilik edebilirim, istersem, şu anda hiç bir yere, hatta ona da gitmem! istersem, yarından tezi yok Kuzma'ya bana hediye etmiş olduğu her şeyi, tüm paralarını geri gönderirim. Kendim de, ömrümün sonuna kadar gündelikçi bir işçi olarak çalışmaya başlarım! Ne sanıyorsun? Bunları yapamaz mıyım, Rakitka? Yapmağa cesaret edemez miyim? Yaparım, yaparım, hem de hemen şuracıkta yapabilirim bunları. Yalnız beni kızdırmayın... Onu kovarım, ona avucunu yalatırım, rüyasında bile beni göremez o!
Bu sözleri isterik bir kadın gibi bağırarak söylemişti. Ama gene dayanamadı. Yüzünü elleriyle kapadı, yastığın üzerine atıldı tekrar, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Bütün vücudu sarsılıyordu. Rakitin yerinden kalktı:
— Gitme zamanı geldi! dedi. Geç oldu. Manastıra sokmazlar sonra.
Gruşenka birden yerinden fırladı. Üzüntü ve şaşkınlıkla :
— Gerçekten gitmek mi istiyorsun Alyoşa? diye bağırdı. Ah, şimdi ne diye yapıyorsun bunu bana? önce ruhumda fırtınalar kopardın! Mahvettin beni, simdi de gene üzerime, o gece geliyor. Şimdi, gene yalnız kalacağım!
Rakitin onu iğnelemek ister gibi:
— Canım evinde geceleyemezdi ya? dedi. Ama eğer istiyorsan gecelesin! Ben kendim de giderim!
Gruşenka öfkeyle :
— Sen sus! Fesat yürekli! diye bağırdı. Hiç kimse bana, onun söylediği sözler gibi sözler söylememiştir.
Rakitin sinirli bir tavırla :
— Neymiş o sana söyledikleri? diye homurdandı.
— Bilmiyorum, anlamıyorum, hiçbir şey kavrıya-mıyorum söylediklerinden. Ama yüreğim anladı o sözleri. İçimi altüst etti o sözler... Ömrümde ilk kez olarak, o bana acıdı. Bir o, benim için üzüldü. Anladın mı?
Gruşenka, birden Alyoşa'nın önünde sanki kendisinden geçmiş gibi kendini yere atıp diz çöktü :
— Neden daha önce gelmedin meleğim? dedi. ömrüm boyunca senin gibi birinin gelmesini bekledim. Biliyordum ki, bir gün öyle biri gelecek ve beni bağışlıya-caktır. inanıyordum ki, beni gerçekten sevecek bir insan çıkacak, benim gibi adî bir kadını sevecek. Hem de sadece o utanılacak şey için değil.
Alyoşa ona doğru eğilerek duygulandığını belli eden bir tavırla gülümsedi, sonra şefkatle ellerini tuttu :
— Ben sana ne yaptım ki? dedi. Ben sana sadece o soğan sapını uzattım. Bir tek soğan sapı uzattım sana! O kadar! Yalnız o kadar!
Bunu söylerken, kendisi de ağlamaya başladı. Bu sırada sofada bir gürültü oldu. Biri hole girmişti; Gruşenka müthiş bir korkuya kapılmış gibi ayağa fırladı, içeriye paldır küldür Fenya girdi. Sevinç içinde, soluk soluğa :
— Hanımefendi, sevgili hammefendiciğim, dörtnala bir haberci geldi! diye bağırdı. Mokroye'den bir araba göndermişler, sizi almaya. Troykayı arabacı Timo-fev sürmüş. Şimdi yeni at koşacaklar... Mektup, mektup da var hanımefendi! İste burada!
Mektup elindeydi. Hem bağırıyor, hem onu havada sallıyordu. Gruşenka onu elinden kaparak, muma yak-276
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
277
laştırdı. Bu sadece küçük bir pusulaydı. Üzerinde yalnız bir kaç satır vardı. Gruşenka mektubu bir anda okudu. Sonra acı bir gülümseyişle eğrilen, sapsarı bir yüzle:
— Çağırıyor! diye bağırdı. Islık çaldı ya, hemen sürüne sürüne git, dişi köpek!
Bir an kararsızlık içindeymiş gibi durdu. Birden sanki bütün kanı başına toplanmıştı, yanakları al al olmuştu.
— Gidiyorum! diye bağırdı. Elveda ömrümün beş yılı! Elveda, Alyoşa! Kaderim belli oldu, artık... Gidin, gidin! Şimdi hepiniz gidin yanımdan! Artık gözüm görmesin sizi! Şimdi Gruşenka yepyeni bir yasama doğru uçuyor... Beni kötülükle anma, Rakitka! Belki de ölümüme doğru gidiyorum, kimbilir! öf! Sarhoş gibiyim!
Birden onları bıraktı, yatak odasına doğru koştu.
Rakitin:
— Eh, artık bizi görecek hali yok! diye homurdandı. Gidelim, yoksa biraz sonra gene çığlıklar başlıyacak. Bıktım artık ben bu ağlayıp sızlanmalardan, bağrışma-lardan...
Alyoşa, Rakitin'in kendisini götürmesine razı oldu. Rüyada gibi yürüyordu. Avluda bir fayton duruyordu. Atları çözmüşlerdi, birkaç kişi ellerinde fenerlerle faytonun etrafında dolaşıp duruyorlardı. Açık olan büyük kapıdan dışarıya, dinlenmiş üç at çıkarıyorlardı. Alyoşa ile Rakitin çıkar çıkmaz, Gruşenka'rim yatak odasının penceresi birden açıldı ve genç kadın etrafı çınlatan bir sesle, Alyoşa'ya seslendi:
— Alyoşeçka! Ağabeyin Mitenka'ya selâm söyle-Beni, o kötü kalpli sevgilisini kötülükle anmasın! Hem ağabeyine söyle diyeceksin: «Gruşenka alçağın birine nasib oldu! Senin gibi soylu birine değil!» Aynca şunu da söylemeni isterim ona : Gruşenka, seni ömründe yalnız bir saatçık, evet, yalnız bir saatçık sevmiştir-"
Mitya o saati ömrünün sonuna dek unutmasın! Ona: «.Gruşenka öyle emretti, o saati ömrünün sonuna dek unutmıyacakmışsın! dersin.
Sözlerini bitirirken sesinden ağladığı belli oluyordu. Pencere kapandı. Rakitin gülerek:
— Hımmm, hımm! diye homurdandı. Şuna bak, ağabeyin Mitenka'yı can evinden vurdu da, üstelik ömrünün sonuna kadar bunu hatırlamasını emrediyor. Bu ne hırs!
Alyoşa, hiçbir karşılık vermedi. Sanki bu sözleri işitmemiş gibiydi. Rakitin'in yanında hızlı hızlı, sanki çok acele bir yere gidiyormuş gibi yürüyordu. Derin düşüncelere dalmış görünüyordu. Yürüdüğünü farketmi-yor gibiydi.
Rakitin, birden sanki yüreğine bir ok saplanmış ya da taze yaraya biri parmağını değdirmiş gibi oldu. Al-yoşa'yı Gruşenka ile biraz önce buluştururken, işin böyle olacağını hiç beklememişti; istediğinin tam aksi olmuştu. Gene de kendisini tutmağa çalışarak:
— O adam Polonyalı, dedi. Hani subay diyor ya! Zaten artık subay da değil. Sibirya'da gümrükte, memur olarak çalışıyormuş. Çin sınırının oralarda. Herhalde çelimsiz, zayıf, zavallı Polonyalı'nın biri olacak. Söylendiğine göre, mesleğinden olmuş. Şimdi Gruşen-ka'nm elinde para olduğunu işitti ya, onun için dönüyor. İşte bütün mucize bundan ibaret.
Alyoşa gene hiç bir şey işitmiyor gibiydi. Rakitin dayanamadı, öfkeyle gülerek Alyoşa'ya :
— Demek günahkâr kadını doğru yola yönelttin Yoldan çıkmış kadını doğruluğa kavuşturdun öyle
? Ruhundaki tüm şeytanları kovdun ha? Beklediğimiz mucizeler şimdi oldu desene!
Alyoşa içinde büyük bir üzüntü duyarak:
— Yeter Rakitin! dedi.
— Ne o? Yoksa demin o yirmi beş rubleyi aldığım İÇin şimdi beni küçük mü görüyorsun? Yani sence, ger-278
KARAMAZOV KARDEŞLER
çek bir dostumu satmış oluyorum, öyle değil mi? Ama ne sen İsa'sın, ne de ben Yehuda'yım. Alyoşa :
— Ah, Rakitin! İnan bana, ben, o işi çoktandır unuttum! diye bağırdı. Bunu bana şimdi sen hatırlattın...
Ama Rakitin iyiden iyiye kızmıştı artık. Avazı çıktığı kadar:
— Allah belânızı versin hepinizin! Her birinizin belâsını versin! Ne diye seninle uğraşıyorum, bilmem ki? Bundan böyle, seninle konuşmak bile istemiyorum! Haydi, çek arabanı! Tek başına yürü bakalım. Senin yolun orası.
Sonra sert bir hareketle başka bir sokağa saparak Alyoşa'yi karanlıkta tek başına bıraktı. Alyoşa kentten çıktı ve tarladan geçerek manastıra doğru yürüdü.
IV
GALILE'DEKİ DÜĞÜN...
Alyoşa manastıra geldiği vakit, artık oraya göre epey geç olmuştu; kapıya bakan rahip onu özel bir yoldan geçirdi. Artık saat dokuzdu, bunca telâşla geçen günün' sonunda, herkesin dinlendiği, rahat ettiği saatti. Alyoşa, çekingen bir tavırla kapıyı açarak, dedenin hücresine girdi. Tabut şimdi orada duruyordu. Hücrede tabutun başında incil okuyan peder Paisiy ile, bir gece önceki tartışmalardan ve o günkü konuşmalardan yorgun düşerek, öbür odada, döşemenin üzerinde uzanarak, gençlere özgü derin bir uykuya dalmış olan delikanlı rahip adayı Porfiriy'den başka kimse yoktu.
Peder Paisiy, Alyoşa'nın içeriye girdiğini işitmişti ama başını çevirip ona doğru bakmadı bile. Alyoşa, kapının yanından sağ köşeye doğru yürüdü, yere diz çok'
KARAMAZOV KARDEŞLER
279
tu, dua etmeye başladı. Ruhunda çeşitli duygular vardı. Ama için dolduran bu duygular garip bir karışıklık içindeydi. Hiç bir izlenim, bunların arasından ayrılıp belirli olarak ortaya çıkmıyor, tersine, bir duygu bir başka duyguyu uyandırıyor ve tüm düşünceler birbirini izleyerek zihninde bir çember içindeymiş gibi sakin sakin dönüp duruyorlardı.
Ama içinde tatlı bir duygu uyanmıştı ve ne gariptir bu tatlı duyguya hayret etmiyordu. Gerçi karşısında gene o tabutu, gene her tarafı örtülmüş olan o değerli ölüyü görüyordu, ama o sabah olduğu gibi, onu gözyaşlarına boğacak bir hüzün, üzüntüden mahveden bir acıma duymuyordu. Biraz önce, içeri girdiği vakit, tabutun önünde, tıpkı kutsal bir şeyin önündeymiş gibi, secdeye varmıştı. Ama zihni de, yüreği de derin bir huzura kavuşmuştu. Bütün varlığını ışıklandıran bu huzurdan başka hiç bir şey duymuyordu.
Hücrenin bir penceresi açıktı. İçerdeki hava da temiz ve soğuktu. Alyoşa: «Madem pencereyi açmaya karar verdiler, demek ki, koku daha şiddetli duyulmağa başlamış» diye düşündü. Ama kısa bir süre önce, kendisine o kadar korkunç ve çirkin görünen bu düşünce, cesedin bozulmaya yüz tutarak koktuğu düşüncesi, .şimdi onun içinde daha önceki gibi, üzüntü ve öfke yaratmıyordu. Sessiz sessiz dua etmeye başladı. Kısa bir süre sonra, duanın dudaklarından hemen hemen kendiliğinden döküldüğünü farketti. Zihninden ikide bir parça parça düşünceler geçiyor, tıpkı karanlık bir gecede yıldızlar gibi yanıp sönüyor ve her sönenin yerini de bir başka düşünce alıyordu. Buna karşılık, ruhunda, parçalanması imkânsız, sağlam ve tatmin edici bir his her şeye üstün geliyordu. Bunu kendisi de kavrıyordu. Biran önce büyük bir heyecanla bir duaya başlıyordu. Tanrıya o kadar şükretmek ve öyle bir sevgi duymak istiyordu ki... Ama duaya başladıktan sonra, birden aklı bir başka şeye gidiyordu. Farkında olmadan düşüncele-280
KARAMAZOV KARDEŞLER
re kapılıyor, duayı unutuyor, hattâ duasını l böyle yan-da bırakan şey bile, zihninden siliniverriyordu. Bir ara peder Paisiy'in okuduğuna kulak vermek istedi. Ama o kadar yorgundu ki. sonunda yavaş yavaş uykuya daldı... Peder Paisiy:
— «Üçüncü' günü Galile'de, Kana'da bir düğün olacaktı» diye okuyordu, «isa'nın annesi de e oradaydı. İsa ile öğrencileri de bu düğüne davet edilmişlerdi.»
Alyoşa'nın zihninden yıldırım gibi düşüünceler geçiyordu :
— Düğün mü? Neymiş o düğün... Gruşenka da. mutluydu... O da ziyafete gitti... Hayır, yanına bıçak. almadı, almadı o bıçağı... O söylediği yalnız «zavallılığını» gösteren bir sözdü... Hem... öyle zavaallı sözleri. bağışlamak gerekir. Muhakkak bağışlamalı o onları. Acınacak sözler ruha teselli verir... Eğer onlar * olmasaydı belki de insanların acısı aşırı derecede ağır olacaktı. Rakitin giderken yan sokağa saptı. Zaten kendi üzüntülerini düşündüğü sürece, hep böyle yan sokaklara sapacaktır... Oysa yol... yol öyle geniş, öyle dümdüz, öyle-aydınlık ki... Kristal gibi... Ta ucunda da, pırıl pırıl bir güneş... Ha? Şimdi ne okuyorlar acaba?
Kulağına incilden okunanlar geliyordu. «... Ve şarap yetmeyince İsa'nın annesi i ona doğru döndü: «Şarapları yok» dedi.»
— Ha evet, burasını kaçırdım. Oysa kaçırmak istemezdim, incilin burasını severim. Bu Galile'de, Ka nada'da ilk mucizenin anlatıldığı yer... Ah, o ne mucize. Ah o ne sevimli bir mucizedir! İsa ilk mucizesini yap mak için, insanların sevincine ortak oldu. İnsanlar neşelenmesine yardım etti... «Kim insanlardı severse onların neşesini de sever.» Hayata gözlerini kapıyan
de de bunu her an tekrarlar dururdu. Bu, onun önemli düşüncelerinden biriydi... Mitya da o «insan ne şe duymadan yaşıyamaz» diyordu... Evet, Mitya... gerçek olan her şey, hem güzeldir, hem de her zaman
KARAMAZOV KARDEŞLER
281
bakımdan bağışlanabilecek bir şeydir... Bunu da gene o söylemişti...
«... O zaman Isa ona: «Bundan sana ve bana ne? Daha benim saatim çalmadı!» dedi. Annesi, uşaklarına döndü: «Size ne derse, öyle yapın» dedi.
— Yapın... Kimbilir ne fakir, ne kadar fakir insanları sevindirmişti... Tabiî fakirdiler! Madem düğünlerinde bile şarap yetmemişti... Tarihçilerin yazdıklarına göre, o devirde Genisaret gölünün yakınlarında ve bütün oralarda, o zamanın en fakir insanları, düşünülebilecek en büyük sefalet içinde yaşayan insanlar oturu-yormuş.. Hem bir başka yüksek varlık da, o düğünde bulunan İsa'nın annesi de içinden biliyordu ki, o sırada oğlu dünyaya yalnız, büyük bir mucize göstermek için inmemiştir, öyleyken işte cahil, bilgisiz, saf insanların onu fakir düğünlerine sevgiyle davet etmiş olanların, anlaşılması güç olmayan basit mutluluklarına «o» da ortak olmuştur ve bu mutluluk onun için bilinmeyen bir şey değildir. «Saatim henüz çalmadı» diyor. Sessiz bir gülümseyişle... (Bunu söylerken muhakkak annesine yumuşak bir tavırla gülümsemiştir) Gerçekten de, kendisi, dünyaya fakirlerin düğünlerinde şarabı çoğalt--Biak için mi, gelmişti sanki? Ama, işte düğüne gitmeyi kabul etti, hattâ annesinin ricası üzerine, bunu yerine getirdi... Ah işte gene okuyor!
«İsa onlara: Sakalar, kovalarınızı doldurun, ağız doldurun hepiniz!» dedi.
«... Ve onlara dedi ki: Şimdi kovaya bir kâse daldı-ranı. sonra da onu sofracıbaşıya götürün» dedi. Onlar da dediği gibi yaptılar.
«Sofracıbaşı sudan meydana gelmiş şarabı tadınca, bunun nereden geldiğini bilemedi, uşaklar ise küpler-den su aldıklarını sanıyorlardı. O zaman sofracıbaşı damadı çağırdı:
«Ve ona şöyle dedi: «Her insan, önce iyi olan sarakam eder ve 'konuklar içip sarhoş olduktan sonra,282
KARAMAZOV KARDEŞLER
kötüsünü sunar. Sen ise bu iyi şarabı şu ana kadar sakladın... dedi.»
— Bu da ne? Ne oluyor? Odanın duvarları neden geri çekiliyor? Ha, evet... düğündü ya! Düğün vardı ya... Evet, tabiî öyle olacak. İşte konuklar da burada, işte gelin güvey de oturuyorlar. Her yerde neşeli bir kalabalık var. Peki... O her şeyin özünü düşünen sofra-cıbaşı nerede? Bu da kim? Kimdir o? Odanın duvarları gene açıldı. Kimdir o büyük sofranın öbür tarafından ayağa kalkan? Nasıl olur? O da mı burada? Ama o tabutun içindeydi... Oysa burada olan da «o»... işte ayağa kalktı, beni gördü, buraya geliyor... Aman yarabbi!
Evet, gerçekten ona doğru, kupkuru, yüzü kırış kırış olmuş bir ihtiyarcık, sevinç içinde ve hafif hafif gülerek yaklaşıyordu. Artık tabut ortadan yok olmuştu. Zosima dede, bir akşam önce hücresine konuklar toplandığı vakit giydiği elbiselerle duruyordu. Yüzü açıktı, gözleri ışıl ısıldı. Nasıl olmuştu da, o da bu ziyafete, Galile'de ki, bu Kana düğününe davet edilmişti? Alyoşa başucunda hafif bir ses işitti.
— Evet, yavrum, ben de davetliyim. Beni de çağırdılar, beni de davet ettiler. Neden buraya saklandın? Beni görmemek için mi? Gel, seninle bizim oraya gidelim.
Bu ses, bu ses, Zosima dede'nin sesiydi... Canım madem onu çağırıyordu, başkası olamazdı ki! Dede Al-yoşa'yı kolundan tutarak kaldırdı. Delikanlı, diz çöktüğü yerden doğruldu. Küçücük vücudu kupkuru olan ihtiyarcık devam etti:
— Neşeleniyoruz, taze şarap içiyoruz, yepyeni, yüce bir mutluluğun şarabını içiyoruz; görüyor musun, ne kadar çok konuk var? İşte, gelinle güvey burada. İş" te, o her şeyin özünü bilen sofracıbaşı da yeni şarabi tadıyor. Neden bana hayretle bakıyorsun? Ben bir soğan sapı uzattım, onun için işte ben de buradayım. Bir •çokları da burada, onlar da bir sap soğancık uzatmıŞ'
KARAMAZOV KARDEŞLER
283
lar birine. Ancak küçümencik bir soğancık... Bizim işler ne âlemde? Sen de, sen de benim sessiz, yumuşak başlı, iyi yürekli yavrum, sen de bugün acı içinde kıvranana bir sap soğan uzattın. Başla yavrum, başla, iyi yürekli oğlum, başla yapacağın işe. Bizim güneşimizi, «O» nü görüyor musun? Alyoşa:
— Bakmağa korkuyorum... Cesaretim yok, diye fısıldadı.
— Ondan korkma. Gerçi karsımızda yüceliği içinde korkunçtur. O kadar yüksektir ki, içimize korku girer. Ama gene de sonsuz bir acıması vardır ve sevgide bize eşit olmuştur. Bak, bizimle birlikte neşeleniyor, suyu şaraba çeviriyor; tek konukların neşesi kaçmasın diye. Yeni konuklar bekliyor, bu sofraya durmadan yeni yeni konukları çağırıyor! Bu davet, yüzyılların sonuna dek devam edecektir! İşte bak, yeni şarabı getiriyorlar, görüyor musun küpleri getiriyorlar...
Alyoşa'nın yüreğinde bir şeyler yanıyordu. Birden bütün varlığına ona acı verircesine bambaşka bir duygu doldu. Heyecandan gözlerinden yaşlar fışkırmak üzereydi... Kollarını uzattı, bir çığlık attı ve uyandı...
Ortada gene o tabut, o açık pencere ve gene incilin ciddî ciddî, alçak sesle ve kelimelerin üzerinde dura dura okunuşu devam ediyordu. Ama Alyoşa artık okunanı dinlemiyordu. Şaşılacak bir şeydi, diz çökmüş olarak uykuya dalmıştı. Şimdi ise ayakta duruyordu. Birden yerinden fırlar gibi atıldı, hızlı hızlı yürüdü, sertçe üç adımda tabutun ta yakınma gitti. Hattâ az kalsın, neredeyse omuzuyla peder Paisiy'e takılıyordu. Ama bunu farketmedi. Peder Paisiy gözlerini kitaptan ayırarak ona doğru çevirecek oldu, ama hemen delikanlının garip bir şeyler geçirdiğini anlıyarak. onları gene başka yere çevirdi. Alyosa yarım dakika kadar tabuta, tabutun içinde, göğsünün üzerinde tasvirler, basında da sekiz uçlu haçla süslü bir başlıkla üstü örtülü ola-284