Pellegra, aşırı protein yetersizliği nedeniyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Tedavisinin basit olmasına karşılık, beslenmenin mısıra dayalı olduğu ülkelerde yaşayan insanlar arasında yaygın bir ölüm nedenidir.
İnsanların beslenme rejiminin büyük bir bölümünü mısırın oluşturduğu ve öteki besinlerin az olduğu Afrika ile Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde pellegra (İtalyanca ‘sert deri’ anlamına gelir), ciddi bir protein eksikliği sorunudur.
Nedenleri
Herkesin, ”NAD” denen yaşamsal bir kimyasal maddeyi yapabilmek için, belirli miktarda nikotinik aside (‘’niasin’’ de denir) gereksinimi vardır. NAD, glikozun (bir cins şeker) enerji sağlamak için kullanılmasına yardım ettiğinden, bu madde bedendeki bütün hücreler için önem taşır.
Besinlerin çoğu bir miktar nikotinik asit içerir. Ama gerekli nikotinik asit beslenme rejimiyle doğrudan sağlanamazsa, önemli bir kaynak daha vardır. Bu “triptofan” adlı bir maddedir. Beden triptofan’ı nikotinik asite dönüştürülebilir ve bu nedenle pellegra ancak beslenme rejiminde hem triptofanın hem de nikotinik asilin yetersiz olduğu durumlarda ortaya çıkar.
Pellegra, temel besinleri mısır olan toplumlarda çok yaygındır. Mısırda triptofan çok azdır; nikotinik asit ise, biraz bulunmasına karşılık, kimyasal olarak mısırdaki başka bir maddeye çok bağlı olduğundan, beden tarafından kullanılamaz Bu sorunun bir çözümü, mısırı pişirmeden önce kireç suyuna koyup, nikotinik asili bağlı biçiminden kurtarmaktır.
Gelişmiş ülkelerde, pellegra ancak beslenme rejimi protein açısından çok yetersizse ya da nikotinik asit içermeyen bir besine dayalıysa oluşur. Ayrıca bedenin metabolizmasını etkileyen bir dizi ender hastalık da nikotinik asilin ya da triptofanın beden tarafından kullanılmasını önleyebilir.
Belirtiler ve tedavi
Belirliler ancak uzun süreli nikotinik asil eksikliğinden sonra görülür. Hastalık, yaygın olduğu ülkelerde, mevsimlere bağlı olarak ortaya çıkar. Nikotinik asit ya da triptofan içeren besinlerin bol bulunduğu zamanda belirliler geçer, besinlerin bulunmadığı zamanda ise durum ağırlaşır.
İlk belirtiler yorgunluk ve depresyon olabilir. Özellikle eller, ayaklar, dizler, dirsekler ve boyun gibi güneşle karşı karşıya kalan deri bölgelerinde kırmızı lekeler belirir. Bunlar zamanla sertleşir ve koyu kahverengi bir renk alır. Ağzın içinde iltihaplı yara bölgeleri görülebilir. Dil şişer, kırmızı, iltihaplı bir görünüm alır; tat alan bölümleri etkilenir. Sık sık ciddi sindirim sistemi bozuklukları olur; ağır ishal ve kabızlık nöbetIeri birbirini izler.
Ağır vakalarda hastalık sinir sistemini de etkiler. Kas güçsüzlüğü, bacaklarda halsizlik ve karıncalanma olur. Ayrıca zamanla deliliğe kadar varan ruh-‘jl bozukluklar görülür.
Tanı, idrar tahlili aralığıyla kolayca konur.
Pellegranın tedavisi de kolaydır. Hastaya bol proteinli ve vitaminli besinler verilir. Belirtiler genellikle bir ya da iki hafta içinde ortadan kalkar.
Korunma
Günlük nikotinik asit gereksinimi, çocuklar için 5-8 mg ile erişkinler için 15-20 mg arasında değişir. Bu, biraz et, süt, balık, kümes hayvanı ya da sebze içeren normal bir beslenme rejimiyle kolayca sağlanır. Bütün nikotinik asit gereksiniminin doğrudan alınması gerekmez, triptofandan da sağlanabilir.