06.04.2015
Bir davanın soybağına dair kabul edilebilmesi için ya bir soybağı kurması ya da kurulmuş soybağını ortadan kaldırılması gereklidir. Bunlardan biri yoksa o dava soybağı davası olarak kabul edilemez. O halde soybağına dair olabilecek davaları saydıktan sonra diğer davalar hakkında daha net düşünebileceğiz.
Evlat edinmeyle kurulan soybağı hariç, çocuk ile anne ve babası arasındaki soybağının ne şekilde kurulabildiği kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Anne ile çocuk arasındaki soybağı doğumla; baba ile çocuk arasındaki soybağı anne ile evlilik, tanıma veya hakim kararıyla kurulur.
Baba ile çocuk arasındaki bu üç soybağı kurma şekline yakından bakmalıyız.
1 – ) Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (m.285/1) Bu halde, çocuk soybağı, çocuğun “evlilik içinde doğmuş olmasıyla” kendiliğinden kurulmuştur.
Koca; “ karısının doğurduğu çocuğun kendisinden olmadığın” ileri sürerek, ana ve çocuğa karşı soybağının reddi davası açabilir.
Çocuk da dava hakkına sahiptir. Bu dava ana ve kocaya karşı açılır.
Bu dava ile; çocukla koca arasında “çocuğun evlilik içinde doğmuş olmasıyla” kendiliğinden kurulmuş olan soybağı çürütülür.
Soybağına dair birinci dava SOYBAĞININ REDDİ DAVASI’ dır.
2 -)Çocuk evlilik dışında doğmuş, ana ve babası sonradan evlenmiş ise, evlilik dışında doğmuş olan bu çocuklar ana ve babasının evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara dair hükümlere tabi olurlar.(m. 291)
Bu yolla kurulan çocuk soybağı ise; “sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz ve iptal davasıyla” (m.294) ortadan kaldırılır. Soybağına dair ikinci dava budur.
Bu davayı, ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk (çocuğun ölmüş olması veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi halinde altsoyu ) ve Cumhuriyet savcısı açar.
İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür.
3-) Çocuğun evlilik dışında doğmuş olması, babanın evlilik dışında doğmuş olan bu çocuğu Kanunda (m. 295/1) gösterilen usullerden herhangi biriyle (nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru, resmi senet veya vasiyetname ile) tanımış olması halinde tanıma yoluyla çocuk soybağı kurulur.
Soybağına dair üçüncü dava, “tanımanın iptali” davasıdır. (m. 297)
Dava; tanıma beyanı yanılma, aldatma veya korkutmaya dayanıyorsa, “tanıyan” tarafından; anaya ve çocuğa karşı açılır. (m.297)
Böyle değil ise; çocuk, çocuğun ölümü halinde alt soyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tarafından açılabilir. (m.298)
4-) Evlilik haricinde doğan çocukla baba arasındaki çocuk soybağı hakim hükmüyle de kurulabilir.
Bunu sağlayan dava ise “babalık” davasıdır. (m.301) Bu dava, ana ve çocuk tarafından babaya, baba ölmüş ise mirasçılarına karşı açılır. Hakim hükmüyle kurulmuş olan soybağı, bunu kuran mahkeme kararının iadei muhakeme yoluyla ortadan kaldırıması halinde geçersiz kılınır. Soybağına dair dördüncü dava budur.
5-)Türk Medeni Kanunda düzenlenmemiş olan soybağıyla ilgili bir başka dava daha vardır. O da; “…bir evlenme aktine dayanmaksızın birleşip karı koca gibi yaşayanlardan doğan çocukların durumudur..” Bu çocuklar, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana belirli aralıklarla çıkarılan ve uygulamada “Af Kanunu” olarak bilinen “ Bir Evlenme Aktine Dayanmayan Birleşmelerin Evlilik ve Evlilik Dışında Doğan Çocukların Düzgün Nesepli Olarak Nüfusa Tescil Edilmelerine İlişkin Kanun”lara dayanılarak babaları üzerine düzgün nesepli olarak tescil edilmişlerdir.
Eğer bu Kanunlara dayanılarak yapılan tescillere ilgililer, kanunda gösterilen süre içinde itiraz etmemişlerse genel hükümlere göre “nesep düzeltmeye itiraz” davası açabilirler. Bu dava ile de, Kanunla düzeltilmiş olan soybağı hükümsüz hale getirilir. Soybağına dair beşinci dava budur.
Yukarıdaki davalarda, anne ve baba ile çocuk arasında gerçekte bir soybağı ilişkisi kurulmuştur.
Oysa bazı durumlarda çocukların, gerçekte bir soybağı ilişkinin hiç kurulmamış olduğu halde, yani ne doğum yapan anne ile evlilikle, ne kendi çocuğunu tanıma, ne de babalık davası ile hüküm kurulmadığı halde nüfuslarına kayıtlı anne ve babanın başkasının çocuğunu kendi çocuklarıymış gibi beyanda bulunarak nüfusa tescil ettirmiş olmaları durumu söz konusu olmaktadır. Bu beyan soybağını kurmaz, zira soybağını kuran olguları yukarıda beyan ettik.
Burada açılması gereken dava nüfus kaydının düzeltilmesi davasıdır. Bu dava sonucunda nüfus kaydının düzeltilmesi istenen kişinin, o tarihe kadar kayıtlı olduğu haneden çıkıp, başka bir haneye tescil edilecek olması da, davayı “soybağı davası” haline getirmez.
O halde dava, soybağıyla ilgili değil, gerçeğe aykırı beyanla baştan beri yanlış olan sicilin düzeltilmesi niteliğinde olup, 5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesi kapsamına giren bir “nüfus kaydının düzeltilmesi” davasıdır.
Her hangi bir süreye bağlı olmaksızın sicilin belgelediği olğunun aksi, her türlü delille kanıtlanabilir.
Tüm bu davalara ilişkin diğer makaleleri okuyunuz.
Av. Sibel Öztürk