Ve, benim kesin olduğunu düşündüğüm gibi, negotiatio teşebbüs olarak tercüme edilirse, teşebbüs kavramına ve bilhassa ticari teşebbüs kavramına bile sahip olmaya başlarız. Oyunun temposu açısından en zor lig olduğunu söyleyebilirim. Bu suretle servus ile ticari ilişkiye girmiş üçüncü kişilere, peculium veya versio in rem domini sınırında her halükarda dominus’a başvurabilme yolunun açılmış olduğu ve bununla tek yönlü temsilin, köleler aracılıyla iki görünüm altında ortaya çıkan temsile, hem de pasif taraf açısından sınırlı sorumluluk ile dönüştüğü göz önüne alındığında, iyice görülmelidir ki burada saptanan olay, hiç de az önemsenir değildir. Dördüncüsü: dominus’un (ya da pater’in) basit bir scientia’dan (bilgiden) voluntas’a (iradeye), praepositio’ya (işin başına getirmeye, tayine) uzanan farklı aşamalardaki bilinç ve irade durumu (her halükarda manevi bir unsur). Bağlantı aile üzerindedir; pater’in potestas’ı, ailenin malvarlığı birliği olmasa tüm bunlar gerçekleşemeyecektir; işte sürekli daha önce bahsettiğim o dört unsura gelmekteyiz; hatta sınırsız sorumlu teşebbüsün oluşumu için bahsedilen dört unsurdan üçü, yani bir taraftan ailenin hakimiyete dayalı niteliği ve dolayısıyla pater’in potestas’ı, diğer taraftan köle veya aile evladının mevcudiyeti, üçüncü olarak da, olayda müteşebbis tarafından magister veya institor’un praepositio’su (başa geçirme, tayin) ile en büyük ifade şeklini bulan iradi unsur, yeterlidir. KARAMAN, Roma İmparatorluğu ve Roma Hukukunda Ailenin Toplumsal Temelleri, G.Ü.H.F.D., S. 2006/1, İstanbul, 2007, ss.
213 v.d.; S. ÖZTEK, Roma Medeni Usul Hukukunun Ana Hatları, İ.Ü.H.F.D., C. 51, S. 1-4, İstanbul, 1986, s. 1-21; J. GAUDEMET, Eski Çağ Dünyasında Kanunların ve Hukuki Muamelelerin Yorumu (çev.: B. Tahiroğlu), İ.Ü.H.F.D., Ord. Bu durum, hukuki metinlerin kusursuz bir değerlendirmesiyle meslektaşım Burdese45 tarafından büyük bir usltalıkla gözler önüne serilmiş ve akabininde, benim tarafımdan, Muracine’deki bazı Pompei tabletleri ile bize ulaşan negotia’ya (ticari işe, faaliyete) dayanarak daha da açıklığa kavuşturulmuştur46. Praetor’lar ve hukuk ilmi, tüm dördünün birden ya da sadece üç veya ikisinin mevcudiyetine göre, şu veya bu şekilde bu dört temel unsuru birleştirerek bütün teşebbüs organizasyonunu yaratır ve oluştururlar30; bu dört temel unsuru göz önünde bulundurduğumuzda teşebbüs organizasyonunun tüm düzenleniş biçimlerini elde ederiz; bu unsurlarla farklı tipte teşebbüsler yaratılır; bu unsurlarla ticari ve endüstriyel her teşebbüs için temel ilke, yani üçüncü kişiler karşısında dış temsil, ve karşısında müteşebbisin bulunduğu üçüncü kişilerle olan ilişkilerin değişik aşamaları şu ya da bu şekilde belirlenir; bu ilkeler üzerine sınırsız veya sınırlı sorumluluk tipleri oluşturulur; yine bu ilkelere dayanarak ve tasvir ettiğimiz ekonomik iklimde bizim teşebbüs ve işletme adını verdiğimiz kavramlar ortaya çıkmaya başlar.
Buna karşılık günümüzde, müteşebbisin tanımlandığı Medeni Kanunumuzun 2082. maddesinden36, “malların ve hizmetlerin üretimi veya Günlük kullanımda işletme ve teşebbüs çoğu kereler fark gözetilmeksizin kullanılmaktaysalar da, hukuken birbirlerinden kesin olarak ayrıdırlar. 2082 (art. 2082) Müteşebbis (Imprenditore): “Müteşebbis, mal veya hizmetlerin üretimi ve mübadelesi için organize edilen bir ekonomik faaliyeti profesyonel olarak icra eden kimsedir (É imprenditore chi esercita professionalmente una attività economica organizzata al fine della produzione o dello scambio di beni o servizi).” 188 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi - 2009/1 Serrao / Çev.: Karaman mübadelesi amacıyla düzenlenen ekonomik bir faaliyetin icrası” şeklindeki bir teşebbüs tanımı çıkarmaktayız. Çünkü, Avrupalıların da kışkırtmasıyla Türkler “Büyük Yunan Medeniyeti” ni yok eden kavim olarak gösterilmiş ve 1821 de Yunan milliyetçiliği adı altında Mora yarımadası isyanı başladı. 46. dakika: İkinci yarı Juventus'lu oyuncuların vuruşu ile başladı. Sonucunda kesin olan bir şey vardır: taberna ve negotiatio terimleri ticari alanda doğarlar ve ticari sermayenin işaretleridirler, sonrasında üretken sermayede de yavaş yavaş belirli bir gelişimin gerçekleşmesiyle beraber taberna buradan endüstriyel alana da yayılmaya meyleder; buna karşılık negotiatio ticari ve finansal faaliyete daha sıkı bir biçimde demirlenmiş olarak kalır40.
Zaman sınırı yüzünden maalesef sadece işaret etmekle yetindiğim tüm bunları göz önünde bulundurduğumuz zaman bir şey çok açıktır ki; Roma teşebbüs düzeni dört büyük esas etrafında döner. Ve aynı prensip, iyiniyetle hakimiyetimiz alında bulundurduğumuz başkalarının kölesi veya özgür kimse için de geçerlidir. Deniz ve denizcilikle ilgili teşebbüsler için bunların yanlarına navis instructa ve exercitio navis eklenir. Bunlar, üçüncü kişilere karşı dominus’u sınırsız sorumlu olarak borçlandıran institor veya magister navis gibi servus praepositus’tan farklı olarak negotiator olarak bizzat kendileri dışarıya gözükürler; ancak her zaman için hakimiyet frenlerine tâbidirler ve dış ilişkilerin, yargısal faaliyetlerin müdahalesiyle fizyolojik safhadan patolojik safhaya geçtiği her sefer, şeklen de atılacak adımı dominus’a bırakmaya mecburdurlar. UEFA Avrupa Ligi son 32 turu rövanş maçında Benfica ile Galatasaray karşı karşıya gelecek. İlk Süper Lig golünü ise ligin son haftasında sağ kanat'ta başladığı Gençlerbirliği'ne karşı 57.dakikada Caner Erkin'in ortasıyla sağ ayağıyla atmış ancak takımı 2-1 mağlup olmuştur. İlk şampiyon Fenerbahçe oldu.