Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 5 Aralık’ta alkol ve şekerli tatlandırılmış içecekler (SSBs) gibi ürünlere uygulanan dünya genelindeki vergi oranının düşük olduğunu gösteren yeni verileri açıkladı. Bulgular birçok ülkenin daha sağlıklı tüketici davranışları teşvik etmek için vergileri yeterince kullanmadığını ortaya koyuyor.
DSÖ ise ülkelere destek olmak amacıyla alkol vergisi politikası ve idaresine ilişkin teknik bir el kitabı yayınladı.
Küresel olarak her yıl 2.6 milyon insan alkolden ve 8 milyondan fazla insan da sağlıksız beslenmeden dolayı hayatını kaybediyor. DSÖ, alkol ve alkolsüz içeceklere uygulanacak verginin bu ölümleri azaltacağı görüşünü savunuyor.
Şekerle tatlandırılmış içecekleri vergilendiren ülkelerin yarısı, suyu da vergilendiriyor. Bu, DSÖ’nün önermediği bir uygulama.
Alkollü içecekler ve şekerle tatlandırılmış içeceklere vergi uygulaması ne kadar yaygın?
Her ne kadar 108 ülke şekerle tatlandırılmış içecekleri bir şekilde vergilendiriyor olsa da dünya genelinde ortalama tüketim vergisi, yani belirli bir tüketici ürünü için belirlenen vergi, söz konusu içeceklerin fiyatının sadece %6,6'sını oluşturuyor.
En az 148 ülkeninse alkollü içeceklere ulusal düzeyde tüketim vergisi uyguladığı tahmin ediliyor. Ancak şarap, çoğu Avrupa’da olmak üzere en az 22 ülkede özel tüketim vergisinden muaf tutuluyor. Küresel olarak, en çok satılan bira markasının fiyatındaki özel tüketim vergisi payı ortalama %17,2. En çok satılan alkollü içki türünün en çok satılan markası için ise bu oran %26,5.
2017 yılında yapılan bir araştırma, alkol fiyatlarını %50 oranında artıran vergilerin 50 yıl içinde 21 milyondan fazla ölümün önlenmesine yardımcı olacağını ve yaklaşık 17 trilyon ABD doları ek gelir sağlayacağını gösterdi. Bu rakam, dünyanın en büyük sekiz ekonomisinin bir yılda elde ettiği toplam devlet gelirine eşdeğer.
Dünya Sağlık Örgütü Sağlığın Geliştirilmesi Direktörü Dr. Rűdiger Krech, “Sağlıksız ürünlerin vergilendirilmesi daha sağlıklı nüfuslar meydana getirir. Öte yandan, daha az hastalık, zayıflama ve kamu hizmetlerinin sağlanması için hükümetlere gelir gibi toplum genelinde olumlu bir dalgalanma etkisi yapar..Alkol söz konusu olduğunda vergiler şiddetin ve trafik kazalarının önlenmesine de yardımcı olmaktadır” diye konuştu.
Alkol vergisine ilişkin olumlu örnekler
Litvanya gibi, tüketimi azaltmak için 2017 yılında alkol vergisini arttıran ülkelerde alkole bağlı hastalıklardan ölümlerin azaldığı kaydedildi. Litvanya 2016'da 234 milyon Avro olan alkol vergisi gelirini 2018'de 323 milyon Avroya çıkardı ve 2016'da 100.000 kişide 23,4 olan alkole bağlı ölümlerin 2018'de 100.000 kişide 18,1'e düşmesini sağladı.
Araştırmalar alkol ve alkolsüz içeceklerin vergilendirilmesinin bu ürünlerin kullanımını azaltmaya yardımcı olduğunu ve şirketlere daha sağlıklı ürünler üretmeleri için bir neden verdiğini de gösteriyor. Aynı zamanda bu ürünlere uygulanan vergi, yaralanmaların ve kanser, diyabet ve kalp hastalıkları gibi bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesine de yardımcı oluyor.
Yakın zamanda DSÖ ve Bloomberg Philanthropies işbirliğiyle gerçekleştirilen bir Gallup Anketi, tüm ülkelerde ankete katılan insanların çoğunluğunun alkol ve şekerle tatlandırılmış içecekler gibi sağlıksız ürünler üzerindeki vergilerin artırılmasını desteklediğini ortaya koyuyor.
DSÖ ise tüketim vergisinin tüm şekerle tatlandırılmış içecekler ve alkollü içkiler için uygulanmasını tavsiye ediyor.