Bir Aktivistin Uçuşu Cezayir’de Genişleyen Baskıyı Ortaya Çıkarıyor
Cezayirli-Fransız bir demokrasi aktivisti olan Amira Bouraoui geçen ay Tunus’tan Fransa’ya giden bir uçağa bindiğinde, çilenin nihayet bittiğini düşündü.
Aktivizminin kendisini hükümetin hedef tahtasına koyduğu Cezayir’den iki kez kaçmayı başaramadı. Komşu Tunus’a yasadışı yollardan üçüncü kez girme girişimi, tutuklanması ve sınır dışı edilme tehdidiyle sonuçlandı. Fransa’dan yalnızca son dakika konsolosluk koruması teklifi onu kurtardı.
47 yaşındaki Bouraoui, şu anda sürgünde yaşadığı Paris banliyölerinde yakın zamanda yaptığı bir röportajda, “Cezayir’den ayrılmak için her şeyi yapmaya hazırdım” dedi ve kimliğinin açıklanmasını istemedi. “Kendimi özgürce ifade edememek benim için yavaş bir ölüm gibiydi.”
Ama beklemediği şey, Cezayir hükümetinin misillemesiydi. Bouraoui’nin kaçmasından on gün sonra savcılar, 71 yaşındaki annesini, kuzenini, bir gazeteci tanıdığı, bir taksi şoförü ve bir gümrük görevlisini, onun kaçmasına yardım etmek için “suç komplosu” ile suçladı.
Bayan Bouraoui, “Bana ‘Seni annen aracılığıyla yakaladık’ diyorlar” dedi.
Onun davası, akademisyenlerin ve insan hakları gruplarının, otoriterliğe doğru kayan Cezayir hükümetinin sivil topluma yönelik yoğunlaştırılmış baskısı olarak tanımladığı şeyin bir parçası. Son yıllarda yüzlerce aktivist hapse atıldı, düzinelercesi yurt dışına kaçtı ve bağımsız haber medyasının son kalıntıları da bastırıldı.
Cezayir’in 20 yıllık otokratik cumhurbaşkanı Abdelaziz Buteflika’yı deviren ve ülke için yeni bir şafağın habercisi olan Hirak olarak bilinen halk ayaklanmasından dört yıl sonra, gerçek demokrasi umutları suya düştü. Kaderin acımasız bir cilvesi olarak, bazı Hirak destekçileri artık Bay Buteflika’nın iktidarda olduğu dönem için nostalji bile hissediyorlar.
Bayan Bouraoui, “Daha özgürdük” dedi. “Üzülerek söylüyorum.”
Bir jinekolog olan Bouraoui, 2010’larda Buteflika’nın uzun ve demokratik olmayan yönetimine sesli muhalefetiyle ünlendi.
Hirak isyanı 2019’da başladığında, hızla hareketin yüzü oldu. Her hafta, çeşitli kökenlerden protestocular, Cezayir’in yozlaşmış, ordu destekli hükümetinin reform yapmasını talep etmek için barışçıl bir şekilde sokaklara çıktı.
Nadir gösterilerle sarsılan ülke yetkilileri, Buteflika’yı görevden aldı ve protestocuların taleplerini karşılama sözüyle seçilen yeni cumhurbaşkanı Abdelmadjid Tebbune’u destekledi. Tutuklanan protestocuları serbest bırakarak birkaç iyi niyet hareketiyle başladı.
Bayan Bouraoui, “Tebbou’nun ilk sözlerinden biri, ‘Hirak’a ulaşıyorum’ oldu” dedi. “Ona inandım.”
Ancak, “sadece bizi yenmek için uzatıldı” diye ekledi.
Koronavirüs pandemisi protestoları durdurduktan sonra, Cezayir güvenlik hizmetleri karşılık vererek düzinelerce aktivisti bir kedi-fare oyununda tutukladı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün bir raporuna göre, Ekim ayı itibarıyla yaklaşık 250 kişi “barışçıl protesto, aktivizm veya ifadeye katıldıkları için cezaevinde tutuldu.”
Birden fazla kez tutuklanan ve birkaç gün hapiste kalan Bayan Bouraoui, 2021’de “İslam’a hakaret” ve cumhurbaşkanına hakaretten iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bekleyen bir temyize göre, kaçtığı için henüz tutuklanmamıştı.
Avrupa Birliği Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nde Cezayir uzmanı olan Dalia Ghanem, yeni protesto korkusuyla hareketin “kesin olarak boğulmasını” sağlamak için Hirak isyanıyla bağlantılı kişi ve grupları özellikle hedef aldı. .
Önde gelen gençlik odaklı insan hakları örgütü Rassemblement Actions Jeunesse ve 60 yıl önce kurulmuş sol parti Mouvement Démocratique et Social iki hafta önce Cezayir’in en yüksek idare mahkemesi tarafından yasaklandı. Ayaklanmayı geniş bir şekilde haber yapan gazeteciler ve medya kuruluşları da tutuklanarak kapatıldı.
Cezayir İnsan Haklarını Savunma Birliği Başkan Yardımcısı Said Salhi, “Her türlü sivil toplum örgütü olasılığını, Hirak’ın dönüşüne dair her türlü umudu engelliyorlar” dedi.
Grup, İçişleri Bakanlığı’nın şikayeti üzerine Haziran ayında dağıtıldı. Ancak Belçika’da sürgünde yaşayan Bay Salhi, grubun davaları ancak ilgili mahkeme belgelerinin internette dolaşmaya başladığı Ocak ayında öğrendiğini söyledi.
Birleşmiş Milletler insan hakları savunucularının durumuna ilişkin özel raportörü Mary Lawlor geçtiğimiz günlerde yasakları “gözdağı, susturma ve baskı eylemleri” olarak kınadı.
Cezayir Adalet Bakanlığı, konuyla ilgili birkaç yorum talebine yanıt vermedi. Geçen sonbaharda ülkenin adalet bakanı Abderrahid Tabbi Birleşmiş Milletler’e son zulmün “ifade özgürlüğüyle hiçbir ilgisi olmadığını” söyledi.
Altmış yıl önce Fransa’dan kanlı bir bağımsızlık savaşından doğan Cezayir, uzun süre tek parti sistemi tarafından yönetildi. 1980’lerin sonlarından bu yana güç, birbirine sıkı sıkıya bağlı siyasi ve askeri liderlerin ellerinde kaldı; bu sistem, Bayan Ghanem’in “rekabetçi otoriterlik” olarak adlandırdığı ve çok partili seçimler gibi demokrasinin ayırt edici özelliklerini birleştiren bir sistem.
2021’de hükümet, Birleşmiş Milletler uzmanlarının ve insan hakları gruplarının hükümete meydan okuyan barışçıl aktivistleri kovuşturmak için kullandıkları muğlak bir şekilde tanımlanmış “anayasaya aykırı yöntemleri” kullanarak ceza kanununu elden geçirdi ve terörle ilgili suçlamaları genişletti.
Salhi, “Hirak’ı bu reformla ezdiler” dedi. Terörizm suçlamalarının, 1990’larda İslamcılarla 100.000’e yakın insanın ölümüne neden olan bir iç savaştan hâlâ sersemlemiş bir halk arasındaki derin korkulara dayandığını da sözlerine ekledi.
Baskı, geçen sonbaharda Cezayir’in insan hakları sicilini inceleyen Birleşmiş Milletler’de eleştiri yağmuruna tutuldu.
Ancak bu kınamanın ülkenin uluslararası statüsü üzerinde kalıcı bir etkisinin olup olmayacağı belirsiz. Dünyanın en büyük doğal gaz üreticilerinden biri olan Cezayir, Batı ile yeni ortaklıklar kurmak için Ukrayna’daki savaştan ve müteakip enerji krizinden yararlandı.
Bununla birlikte, bir kayıp, ülkenin uzun süredir sömürgecisi olan ve problemlu geçmişleri üzerinde onlarca yıllık husumetin ardından yeni yeni birleşmeye başlayan Fransa ile ilişkisi olabilir.
Bayan Bouraoui, Fransız konsolosluğunun koruması altında kaçtıktan sonra, Cezayir dışişleri bakanlığı Fransa’yı “Cezayir vatandaşının yasadışı sınır dışı edilmesini kolaylaştırmakla” suçladı ve Paris büyükelçisini geri çağırdı. Cezayir’in resmi haber ajansı, Fransız özel servislerini “Cezayir’den kesin bir kopuş” aramakla eleştiren bir bildiri yayınladı.
Bayan Bouraoui, haftalık bir program sunduğu bağımsız bir radyo istasyonunun editörünün ulusal güvenliği tehdit eden makaleler yayınlama suçundan tutuklanmasının ardından Tunus üzerinden kaçmaya karar verdiğini söyledi. “Kemer sıkıyordu” dedi.
Tunus-Cezayir sınırını taksiyle gizlice geçmek için annesinin pasaportunu kullandı. Birkaç gün sonra Tunus havaalanında Fransa’ya uçmaya çalışırken tutuklandı ve geçen ay Tunus’a yasadışı yollardan girmekten yargılanacaktı. Tunus mahkemesi onu gıyabında üç ay hapis cezasına çarptırdı.
Bayan Bouraoui, “2019’da Hirak sırasında değişim için umut yüksekti” dedi. “Bugünün hayal kırıklığı da aynı derecede büyük.”