Yüzyıl önce liberal parti bugünle alakalı aynı görünen üç faktör tarafından tahrip edildi: Milliyetçilik, işçi hareketleri, demokratik reform.
Hangisi? İşçi partisinin tükenişine mi şahit oluyoruz, bu hafta Tony Blair’ın uyardığı gibi? Yoksa partinin yeniden doğuşu mu, Jeremy Corbyn’in takipçilerinin umut ettiği gibi? Her zamanki gibi gerçek ikisi arasında bir yerde yatmaktadır. Eğer Corby kazanırsa -ki bu işçi partisinin alternatif tek parti hükümeti olasılığı – bazı şeyler yok olacak ya da en azından yaşam destek ünitesine yerleştirilecek. Bu tarihi bir değişim olacaktır. Fakat, Corby kazanırsa işçi partisi tek bir formda daha uzun yaşayacaktır. Önemli bir çoğunluk onun için biraz coşkulu ile oy vermeye devam edecek. İlginç bir ölüm çeşidi olacak.
İşçi partisi genel seçimleri kaybettiğinde ‘İşçi Partisi’nin garip ölümü’ ifadesi değişik otopsilerde ortaya çıktı. 20. yüzyıl Britanya siyasi tarihini okuyan belirli yaştaki okuyucular ifadenin nereden geldiğini bileceklerdir. Bu ifade George Dangerfield’in 1935 tarihli ‘liberal İngiltere’nin tuhaf(strange) ölümü’ adlı kitabından gelir ki bu birinci dünya savaşının hemen sonrasında ülkeye hâkim olduğu görünen kültür ve partinin şaşılacak derecede hızlı çöküşüne dayanır.
Döneminin birçoğunun öne sürdüğü gibi Dangerfield’in tezi liberallerin birinci dünya savaşının sonucunda tükenmediğiydi. O, etkili ve uyarlanabilir bir cevaba sahip olmadığı için sosyal değişimlere ve geniş siyasal etkilerin altında savaştan önce liberal İngiltere’nin zaten zayıflamış olduğunu ve 1906 da seçimlerde liberallerin ezici galibiyetinin liberalleri iyileştiremeyen bir zafer olduğunu savundu.
Dangerfield özellikle böyle üç değişim belirledi. İrlanda, liberallerin şiddeti ve isyanı önlemekten aciz oldukları; işçi hareketinin yükselişi, liberallerin çıkarları yeterli olarak kendilerini benimsemeye engel olabilirdi ve kadın seçmenler, liberal partiyi kaçınılmaz bir şekilde tereddütte bırakan radikal bir eşitlik talebi.
Yıllar geçtikçe Dangerfield’in kitabı bir klasik oldu. Politikacılar 20. yüzyıl boyunca hareket ederken, bir çeşit tuhaf ölüm teorileri Dangerfield’in yankısı olarak ortaya çıktı. 1968 de filozof Alasdair MacIntyre İngiltere sosyal demokratlığının tuhaf ölümü hakkında yazdı. 1993 de, tarihçi Kevin Jeffreys İngiltere işçi partisinin tuhaf ölümüne işaret etti. 2005; muhafazakarların geri dönüşüydü, Tory (İngiltere de mutlakiyetçiliği savunan grup,parti) İngiltere’sinin tuhaf ölüm ilanını veren Geoffrey Wheatcroft ile. 2012 de Gerry Hassan ve Eric Shaw İskoçya işçi partisinin tuhaf ölümünü yazdı.
Bu çabalar inandırıcı bir tezin araştırmasında zekice başlıkları olan ithamları tamamen açıkladığını söylemek için caziptir. Yine de Dangerfield’in üstünlüğü vardı ki yazdığı ölüm söz konusu olan değildi. Liberal İngiltere aslında 1935 te ölmüştü, ölüm ilanları verildikten sonra bile emekçi İngiltere de ve Tory İngiltere de dinç yaşam vardı.
2015 te bile hala apaçık değildi ki Britanya işçi partisi ya da İngiltere işçi partisi ve belki de İskoçya işçi partisi bile, ölümleri ilan edilebilir ve gömülebilirlerdi. İşçi partisinin daha korkunç kaderi ise sağ kalmak olabilir can vermesine nazaran. Bu durumun altında, post-corbyn aynı kolaylıkla bir çeşit yaşayan ölü olabilir, tespit edilen yeterince çekirdek işçi sınıfı ile parti ve bir etken olarak kalmak için ülkenin çeşitli partileri içinde guardinasta bağlılığı, henüz muhafazakarlara yeterince meydan okumayı iyi bir şekilde beceremeyen ve siyasal haysiyet belirtisine yönelmekte yeterli kararı verememekte.
Genel seçimden sonra, sayfaları kıvrılmış Dangerfield’in kitabına geri döndüm ve tekrar okumaya başladım. Liberallerin kaderi ile İşçi Partisi’nin durumu arasında ki benzerlikler parçalanmadan daha dikkat çekiciydi. Sadece birini seçmek gerekirse, işçi partisinin 1997 de ki büyük zaferi şimdi artan bir şekilde, Dangerfield’in 1906 da liberallerin heyelanında gördüklerine benzeyen şekilde, partiyi düzeltmeyen bir zaferdi.
Fakat aynı zamanda merkezi tezin bir yankısı vardı. Liberalleri öldüren savaş değildi, savaştan önce zaten var olanlardı. Bu modern işçi partisi içinde geçerli olabilir. İnsanların çoğu ırak savaşını dönüm noktasıymış gibi konuşuyor, yeni işçi partisinin düşüşünün kabahati olarak. Halbuki, 1914 de Liberaller gibi, İşçi Partisi 2003 te destekçilerini ve diğer birçok sebebin idrakini kaybediyordu.
Diğer sebepler Dangerfield’in açıklamasında belirtildi. ilki, İrlanda ve birliğin geleceği. Asquith’in yönetimi onu İrlanda üzerinde bastırdı ve bu nedenle milliyetçilerin girişimine yardım etti. İskoçya işçi partisi idaresi İrlanda liberal idaresini taklit etti, milliyetçilere ön ayak olmak için. İşçi Partisi’nin erken 21. yüzyılda birliğe intikal edici vizyonu liberallerin erken 20. yüzyıl da birliğin yurt tabanlı kuralları kadar istikrarsız olduğunu kanıtladı. Soruna ek ise SNP’nin başarısı Corbyniszmin ciddi bir güç olarak ortaya çıkmasına yardım etti.
İkinci konu ise yüzyıl önce liberallerce benimsenmeyen talepler ve güçle büyüyen işçi hareketi. Bir işçi partisi açıkça işçi hareketlerinin çıkarlarına bağlılığın sonucuydu. Oysa bugün işçi partisi tarihi düşüş içinde ki bir işçi hareketine mecbur kaldı.( bugün buna rağmen işçi partisi kalıntıları işçi hareketinin tarihi düşüşünü sınırladı.) Geçen yüzyılda aynı liberaller işçi partisini benimseyemediler bu yüzden bugün işçi partisini kendisini özgür bırakmaktan acizdir. Post-endüstri çağında Britanya için benimseme ölümcüldür. Bu işçi partisini bir çeşit azınlık partisi yapar ki bunu Corby liderliğindeki partide öğrenmek muhtemeldir.
Liberalleri parçalayan üçüncü bir konu ise kadın haklarıdır. İtiraf etmeliyim ki bu Dangerfield’in bugünkü yerindeliği hakkındaki tezimi rezil edebilir. İşçi Partisi, her şeye karşın, bir kadın hakları partisi. Fakat esasen demokratik olarak kadınların oy hakkını savunan kadının itirazına farklı bir açıdan bakarsak, toplumsal cinsiyetten ve sorundan ziyade, benzerlik daha açıktır. İşçi partisi modern demokrasi yapamaz. İşçi partisi seçim sisteminde reform yapamayacak, yerel yönetimleri yeniden canlandıramayacak, Lordlar Kamarasını ortadan kaldıramayacak, sanayiyi ve tüzel demokrasiyi harekete geçiremeyecek. ne de kendi dahili parti demokrasisini canlandıramayacak. O hiyerarşik (top-down party) bir partidir, Asquith Liberal Partisinin olduğundan daha fazla.
Söylemek çok basit olacaktır ki İskoçya milliyetçiliği; işçi hareketlerinin azalması ve demokratik reformları benimsemekte ki başarısızlığı, bugün işçi partisinin bir zamanlar olan makul alternatif hükümet ya da ulusal hareket olma konusunda verdiği mücadelenin nedeninin aralarındadır; ama onlar şüphesiz ki işçi partisinin problemlerinin neden başlamadığının 3 güçlü örneğidir, eğer Corbyn kazanırsa – gerilemelerine rağmen – Blair Irak’ı işgal ettiğinde başlamadı her ikisi de.
Sorunlar öteden beri vardı ve hala da varlar. Onları çözmekteki başarısızlık Britanya işçi partisinin tuhaf ölümünün temelindedir. Liberal İngiltere’nin ölümünü izleyen atalarımızla benzer bir kuşku ile tanık olan kuşağımızın olgusudur.