enlem ve boylam
Yer yüzeyinde herhangi bir noktanın konumunu belirlemekte ve tanımlamakta kullanılan koordinat sistemi.
Coğrafi enlemleri saptamak için, belirli kutup yıldızlarının görünüm açılarını almak ya da öğle güneşinin açısını sekstantla ölçmek gibi yöntemler uygulanır. Bir derecelik enlem yayı yaklaşık 111 kmdir; Yerin basıklığı nedeniyle bu uzunluk Ekvatorda 110,568 km, kutuplarda ise 111,900 kmdir.
Boylam ise, Yer yüzeyindeki belirli bir noktanın, başlangıç meridyeninin (coğrafi iki kutup noktasını, birleştiren ve Londra daki Greenwichten geçen hayali çizgi) doğusundaki ya da batısındaki konumunu veren ölçümdür. Enlem gibi derece, dakika ve saniye cinsinden ölçülen boylam, Yerin merkezinden Ekvator ile başlangıç meridyeninin kesişim noktasına çizilen doğru ile yine Yerin merkezinden Ekvator üzerindeki başka bir noktaya çizilen ikinci doğru arasında kalan açının yaptığı yaydır. Boylamlar, başlangıç boylamının batısında ve doğusunda yer alır ve en büyük boylam 180°dir. Değişik boylam konumlarının küre ya da harita üzerindeki gösterimini kolaylaştırmak için, coğrafi kutup noktalarını birleştirecek biçimde çizilen çemberlere meridyen denir. Bir derecelik boylam yayının uzunluğu Ekvatorda 111,32 km, kutup noktalarında ise 0dır.
Boylam meridyenlerinin ve enlem paralellerinin birleşimiyle, Yer yüzeyindeki belirli bir noktanın Ekvatora ve başlangıç boylamına göre kesin konumunu belirlemeyi olanaklı kılan bir kafes ortaya çıkar. Buna göre örneğin, 40° kuzey ve 30° batı biçiminde tanımlanan bir nokta Ekvatordan 40°lik, Greenwich meridyeninden de 30°lik bir yay yapıyor demektir.