ODATV ÇEVİRİ
Şili'nin Atacama çölünde kalan az sayıdaki Calama kadını için 11 Eylül'ün korkunç bir anlamı var. Adli tıp müfettişlerinin toz parçacıklarını titizlikle tarayarak dünyadan acımasızca alınan en küçük yaşam parçalarını geri almaya çalışmasını izlemenin acısını anlıyorlar. Sevdiklerinin cesetlerinin asla geri verilmeyeceğini bilerek yıkıcı bir yoklukla yüzleşmenin ne demek olduğunu biliyorlar.
Ancak kayıplarının New York'un ikiz kulelerine yapılan saldırıyla hiçbir ilgisi yok.
Elli yıl önce, 11 Eylül 1973 sabahının erken saatlerinde, General Augusto Pinochet liderliğindeki ABD destekli bir darbe, Şili ordusunun ana radyo ve televizyon ağları da dahil olmak üzere başkent Santiago'daki stratejik noktaların kontrolünü ele geçirmesiyle başladı. Sabah 8.30'da ülkenin kontrolünün artık ordunun eline geçtiğine dair bir bildiri yayınlandı.
Seçilmiş başkan Salvador Allende, sonradan veda konuşması olduğu ortaya çıkan konuşmasında iktidarı teslim etmeyi reddederken, Pinochet'nin demokratik olmayan güçleri başkanlık sarayını kuşattı. Birkaç saat sonra Şili demokrasisinin merkezi bir savaş uçağı tarafından bombalandı ve ateşe verildi. Allende aynı gün öldü.
Pinochet yönetimindeki Şili, hem Ronald Reagan'a hem de Margaret Thatcher'a ilham veren ve neoliberalizm adıyla anılan bir ekonomik projenin deneme alanı haline gelecekti. Ama aynı zamanda insanlara yönelik işkence ve zorla kaybetme deneylerinin yapıldığı bir laboratuvardı.
Pinochet'nin 16 yıllık hükümdarlığı boyunca 1.100 kişi resmen "zorla kaybedilen" olarak kayıtlara geçti. Şimdiye kadar yalnızca 104 ceset bulundu, ancak yerel topluluklar bu rakamı çok daha yüksek gösteriyor. Bazıları siyasi dernekleri ve inançları nedeniyle, bazıları ise cinsel istismar nedeniyle kaçırıldı. Ve bazıları, hiç kimsenin yok olma tehdidine karşı bağışık olmadığı mesajını vermek için rastgele seçildi.
Şili'deki terör gününün 50. yıl dönümü, insanlığın çektiği acılar açısından önemli bir tarih; bunun nedeni kısmen Pinochet'nin iktidara yükselişinin, siyasi ve organize suç tekniği olarak modern ortadan kaybolma çağının başlangıcını işaret etmesi.
ABD’DE GELİŞTİRİLEN TEKNİKLER
Şiddetin rasyonelleştirilmesi, profesyonelleştirilmesi ve hesaplanması nedeniyle ortadan kaybolma stratejisi çok şok edici ve anlaşılması zor. Hedefleri keyfi olarak seçilmiş gibi görünse bile asla rastgele değil. Geçerliliği ise halkı bir virüs gibi etkileyen, şüphe ve ihanet ortamı yaratan duygusal korku..
Devlet öncülüğündeki ortadan kaldırma politikalarının modern çağı, Güney ve Orta Amerika ülkeleri aracılığıyla gelişirken, teknikler, ABD Savunma Bakanlığı'nın bir eğitim tesisi olan School of the Americas'da (Batı Yarımküre Güvenlik İşbirliği Enstitüsü olarak yeniden adlandırıldı) geliştirildi.
21 yıl boyunca Güney Amerika ülkeleri, CIA tarafından koordine edilen ve sık sık darbeler ve suikastlarla karakterize edilen gizli bir siyasi baskı ve devlet terörü kampanyasına maruz kaldı. Bu Condor Operasyonu'nun karanlık bölümleri sırasında, ABD'nin ideolojik sol düşmanlarına yönelik şiddet politikaları, kıtanın güney konisine kontrolsüz bir yangın gibi yayıldı. Arjantin, Şili, Uruguay, Paraguay, Bolivya ve daha sonra Brezilya'dan gelen askeri generaller ve subayların tümü, bu kötü şöhretli ABD tesisinde eğitim gördüler; muhalefeti yok etmek ve gündelik korku kültürünü aşılayarak halklarını yönetmek için en etkili stratejileri öğrendiler.
Bazı tahminler, bu operasyonla doğrudan bağlantılı zorla kaybetmelerin sayısının 80.000 civarında olduğunu gösteriyor; buna Arjantin sokaklarından alınan 30.000 ceset de dahil. Bunlar arasında sosyal adalet ve reform talep eden bilinen aktivistler ve önde gelen sözcüler yer alırken, askeri cuntaya ve onun neoliberal özlemlerine karşı yalnızca geçici bir muhalefeti olan diğerleri de kurbanlar arasındaydı.
Aslında, "kaybolma" ve "kaybolan" terimleri siyasi sözlüğe ilk kez 1970'lerin ortalarında Arjantin'in diktatörlüğü sırasında girdi; bu dönemde, sözde "kirli savaş"ında ABD tarafından desteklenen devlet, inandığını düşündüğü kişileri kaçırıp öldürdü.
Condor'un resmi görev alanının ötesinde, aynı ideolojik güdümlü şiddet Amerika kıtasına yayıldı ve dokunulmamış hiçbir ülke kalmadı. Kolombiya'da hükümetin kurbanlar birimi, geçmişi 1970'lere dayanan 45.000'den fazla kurbanı kaydetti; ancak başka bir hükümet veri tabanı kayıp sayısını 110.000'in üzerinde gösteriyor. Arjantin'de olduğu gibi, birçok kurban Kolombiya devleti ve ona bağlı sağcı paramiliter örgütler tarafından ortadan kaldırılırken, bu durum solcu gerilla örgütleri ve uyuşturucu kaçakçılığı kartellerinin benzer taktikleri kullanması nedeniyle daha da arttı.
Dolayısıyla Condor Operasyonu, kaybolma nedeniyle oluşan şiddetin normalleştirilmiş bir uygulama haline gelmesini sağlayan daha geniş bir güvenlik projesinin merkezinde yer alıyordu. Resmi programın bir parçası olmasa da, America’s School’da diğer ülkelerden daha fazla Kolombiyalı askeri yetkili eğitim gördü.
Çoğu durumda, kaybedilenler, kaçırılmalarına dair herhangi bir tanık olmadan ortadan kayboluyordu. İnsanlar hızla sokaklardan alınıp arabalara atıldı (Arjantin'de Ford Falcons terörün simgesi haline geldi) ya da gece vakti yataklarından çalındı.
Çoğu zaman bunu, bir kişinin gerçekten ortadan kaybolması dahi olsa, iktidardakiler tarafından genel inkarlar izliyordu. Ancak Kolombiya ve (daha yakın zamanda) Meksika'daki olayların gösterdiği gibi, bazen insanlara olası dehşeti "hatırlatmak" için parçalanmış bir cesedin geri getirilmesine ihtiyaç duyulur. 2017 yılında Meksika'nın Guerrero eyaletinde 43 öğretmen adayının kaybolmasıyla ilgili kötü şöhretli vakada, Julio César Mondragón Fontes adlı başka bir öğrenci öğretmenin vahşice işkence görmüş cesedi ertesi gün keşfedildi. Öğrenci arkadaşlarının nerede olduğu hala bilinmiyor.
Bu şiddete özellikle dikkat çeken şey, hakikat için verilen mücadelenin ve kayıpların anılmasının önemli bir savaş alanı haline gelmesi.. Ancak Meksika'nın 2018'den bu yana cumhurbaşkanı olan Andres Manuel Lopez Obrador gibi solcu liderler bile, kurbanların ailelerine göre ayrılmaz bir rol oynayan orduyu yakın zamanda temize çıkarmasıyla da belirtildiği gibi, devletin kabul etmeye istekli olduğu şeylerin sınırlarını gösteriyor.
Şiddet gösterisinin ötesinde, kaybetmenin siyasi ve psikolojik bir strateji olarak bu kadar etkili olmasının daha derin bir nedeni var. Psikolojik olarak insanın en temel korkularından birine etki ediyor: iz bırakmadan kaybolmak. Akademisyen Jean Franco'nun "bedenden, yastan, cenazeden üçlü yoksunluk" olarak adlandırdığı duruma yol açıyor.
Hayatın yok edilmesi eyleminde, suçun kanıtlanması için mağdurların bedenlerinin yeniden ortaya çıkmasını gerektiren adaletin reddi söz konusu değil. Geleceğin daha iyi bir yöne yönlendirilebilmesi için geçmiş trajedilerle müzakere edilmesini gerektiren siyasi sürecin de inkarı bulunuyor.
Kaybolmayı insanlığa karşı gerçek bir suç haline getiren de budur: İnsanlık durumundan bir şeyler geri getirmeyi zorlaştıran bir şiddet biçimi.. Bu sadece bir kişinin dünyaya ait olma konusundaki en temel hakkını inkar etmekle kalmıyor, aynı zamanda akrabaların ve arkadaşların zihninde yaşamaya devam eden bir terör ekonomisi yaratıyor; bu da bir tür “gelecekteki şiddet”.
PSİKOLOJİK HARP EĞİTİMİ ALDI
1990'ların başlarından bu yana çatışma ve kriz bölgelerinde, devlet ve devlet dışı aktörler arasındaki çizgilerin yanı sıra, düzenlenmiş ekonomiler ile yasadışı ekonomiler arasındaki çizgilerin ayrılması neredeyse imkansız hale geldi.
Kolombiya'daki FARC gibi örgütler, ideolojik gruplarla suç örgütlerini birbirinden ayırmanın zorluklarını gösteriyor. Meksika'da, dünyadaki uyuşturucu kartelleri arasında en şiddetlisi olarak kabul edilen Los Zetas, daha da endişe verici olarak, devlet destekli bir geçmişi ortaya çıkarıyor. Bu grubun kökenleri, Cuerpo de Fuerzas Especiales'ten (Meksika özel kuvvetleri) bir grup komandonun devletten ayrılıp bilgi ve eğitimlerini yıkıcı bir etki yaratacak şekilde kullandığı 1990'ların başlarına kadar uzanabilir.
Başlangıçta ülkede düzenlenen 1986 Dünya Kupası sırasında hızlı bir güvenlik müdahalesi sağlamak üzere kurulan bu özel kuvvetler birimi, yakında güneydeki Chiapas eyaletinde şiddet içermeyen bir yerli hareketi olan Zapatistalara saldıracaktı. Los Zetas'ın uzak orman bölgelerine konuşlandırılması, bir nehrin kenarında kulakları ve burunları kesilmiş halde bulunan 30 esir Yerli "isyancının" korkunç bir şekilde katledilmesiyle sonuçlandı.
Daha sonra, bir kısmı ABD Amerika Kıtası Okulu'nda eğitim gören aynı birim, Meksika'nın uyuşturucuya karşı savaşının önemli bir unsuru haline geldi ve kayıplarda kayda değer bir ivmeyi tetikledi. Los Zetas'ı özellikle kötü şöhrete kavuşturan şey, 2008'de Morena'daki Bağımsızlık Günü'nde 100'den fazla kişinin yaralanmasına yol açan el bombalı saldırılar gibi toplu katliam girişimleri de dahil olmak üzere şiddetin vahşeti ve ölçeğiydi. Tercih edilen bir diğer taktik de cesetleri köprülere asmak ve başlarını keserek bırakmaktı.
Los Zetas üyelerinin, School of the Americas'ın önceki mezunları gibi psikolojik savaş eğitimi almış olması tesadüf değil.
Sadece muhalefeti ortadan kaldırmak yeterli değildir. Korku, insanların belirli bir şekilde hareket etmeyi düşünmeden önce davranışlarını değiştirmelerini sağlayarak çalışır. Daha fazla şiddet tehdidi failliği ve özgürlüğü olduğu yerde durduruyor.
Bugün bu stratejinin siyasi değişimden büyük oranda etkilenmediği görülüyor. 2019'da Bolivya'da demokratik olarak seçilmiş Evo Morales'in ABD destekli devrilmesi, Latin Amerikalı popülist liderlerin jeopolitik olarak yerlerinden edilmesinin hala olağan bir durum olduğunu gösterse de, Meksika'da, çok övülen demokratikleşme sürecine rağmen, kaybolma vakaları katlanarak arttı.
2006 yılından bu yana, İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Meksika'da bildirdiği zorla kaybetmelerin sayısı 100.000'i aşıyor. Aynı dönemde ülke çapında 4.000'den fazla isimsiz mezar keşfedildi. Bu mağdurların önemli bir kısmı genç kadınlar ile çocuklar ve göçmenler de dahil olmak üzere diğer hassas gruplardan kişiler.. Ancak 150'ye yakın gazetecinin ortadan kaybolması, susturma politikasının da beraberinde geldiğini gösteriyor. Bugün Meksika, gerçekleri ortaya çıkarmaya çalışmak için dünyadaki en tehlikeli yerlerden biri.
Lydia Cacho ve Anabel Hernandez gibi gazeteciler, kaybetmelerin örgütlenmesinde yolsuzluğun oynadığı rolü ortaya çıkarmak için hayatlarını riske atmaya devam ediyor. Şubat 2023'te, bir zamanlar ülkenin uyuşturucu çeteleriyle mücadelede en yüksek rütbeli hukuk görevlisi olan Meksika'nın kamu güvenliği bakanı Genaro García Luna, Sinaloa kartelinin maaş bordrosunda yer almaktan suçlu bulundu. Yakın zamanda bu kartel, şiddetini Zacatecas eyaletine taşıdı ve bu eyaleti ‘ortadan kaybolmanın küresel merkez üssü’ haline getirdi;
2023'te her gün bir kişi ortadan kayboluyor.
KAYBOLMANIN İNSANLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Tarih boyunca devlet destekli ortadan kaldırmanın direnişi susturma ve korku yoluyla yönetme konusunda son derece etkili olduğu kanıtlandı. Ancak kaybetmenin örgütlenmesi büyük miktarda siyasi ve mali yatırım gerektiriyor; önemli ölçüde örgütlenme, planlama ve mazeret sağlanması gerekiyor. Özellikle bu tür suçların ayrıntılarının daha kolay paylaşılabildiği dijital çağda, cesetlerin bulunmasını önlemek de ciddi çaba gerektiriyor.
Ancak dijital teknoloji, sevdiklerini arayan aileler ve kaybolmanın mirasıyla baş etmeye çalışanlar için de önemli bir zorluk teşkil ediyor.
Kayıplar adına çalışan gruplar bilgi yaymak ve görünürlüğü sürdürmek için interneti ve sosyal medyayı kullanırken, röportajlar iletişim araçlarına ve büyüyen “gözetim devletine” dair güçlü şüpheleri ortaya koyuyor. Dijital devrim, teknolojiye hakim olanlara daha fazla güç verdi. Kaybolma, dronlar gibi sonradan silinebilen takip sistemleri sayesinde yeni biçimler aldı.
Bu tehlikelere rağmen, kayıplara ne olduğuna dair cevap talep etmeye devam eden toplulukların pek çok cesur girişimi var. Yalnızca Meksika'da, kayıpların kalıntılarını bulmaya çalışmakla görevli 130 kadar "arama topluluğu" var.
Bir aile üyesinin söylediği gibi: “Bütün ülke gizli bir mezar...”
Kuzey Meksika'da ‘Sonora'nın annelerini arayanlar’ın lideri Ceci Flores'e göre:
“Çocuklarımızı nereden aldıklarını bildiğimizi sanıyoruz ama nereye bırakacaklarını bilmiyoruz. Yani eğer tüm Meksika cumhuriyetini turlamamız gerekiyorsa bunu yapacağız. Oğlumu bulamazsam belki başka bir annenin oğlunu bulurum.”
Onlarınki, arama eylemi sırasında yokluğu kabul etmeyi reddeden bir özen emeği.. Ancak bu iş, duygusal açıdan yorucu olmasının yanı sıra, zahmetli ve mali açıdan da külfetli. Kolektifler ihbarlara güveniyor, ancak çoğu zaman sadece terk edilmiş yerleri, kullanılmayan kuyuları, ormanlarla kaplı ormanları ve açık alanları araştırıyorlar.
Cesetleri kaplamak ve çürümelerini hızlandırmak için sıklıkla kullanılan kireç izleri de dahil olmak üzere aradıkları bazı ipuçları var. Aletleri ilkel; genellikle potansiyel ölüm kokusunu yaymak için ince bir metal direğin (varila) zemine rahatsız edici bir şekilde yerleştirilmesine güveniyorlar. Bu arayış kolektiflerinden gelen birçok tanıklık, bir kişinin çürüyen kalıntılarının nasıl kendine özgü bir koku yaydığını anlatıyor.
Kaybolanları arayanların çoğu zaman şiddet içeren tehditlerle karşı karşıya kaldıkları ve hatta kendilerinin ortadan kaybolduğu gerçeğinin yanı sıra, psikolojik etki, onların katlandıkları acıların daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini gerektiriyor. Kaybın anısı, aile üyelerinin omuzlarına sapkın bir tür suçluluk duygusu yüklüyor.
Kayıp kişilerle uğraşan ailelere ilişkin psikolojik araştırmalar, bir “yas girdabından” söz ediyor. Uluslararası Kızıl Haç'ın "belirsiz kayıp" olarak tanımladığı durumla başa çıkmak, bu yokluğun kalıcı etkilerini takdir eden yeni terapötik yanıtlar gerektirir. Yakın akrabalar genellikle derin bir travma yaşar ve “müdahaleci anılar” tarafından rahatsız edilir.
Holokost sonrasında yaşayanlar üzerinde yapılan araştırmalar, travmanın nesiller boyunca nasıl aktarılabildiğini de gösterdi.
Ancak tüm bu kanıtlara rağmen, kayıplarla yaşayan toplulukların üzerindeki kalıcı psikolojik ve sosyal etkiler yeterince dikkate alınmıyor. Sorunun bir kısmı, bu toplulukların çoğunun son derece fakir olması ve zaten haklarından mahrum edilmiş olması. Hayatta sıklıkla unutuluyorlar, peki ölümde bunların reddedilmesi şaşırtıcı mı?
ADALET MÜCADELESİ
Kaybetme suçuyla uğraşırken aşılması gereken en zorlu engelin pek çok ülkede yaygın olan cezasızlık kültürü olduğu söylenebilir. BM Zorla Kaybetme Komitesi'nin 2022'de Meksika'da belirttiği gibi, tüm ceza davalarının yalnızca %2'si kovuşturmayla sonuçlanıyor:
Meksika'da cezasızlık, zorla kaybetmelerin yeniden doğmasını ve örtbas edilmesini destekleyen yapısal bir özellik. Mağdurlara, haklarını savunanlara, kayıpları arayan ve davalarını soruşturan kamu görevlilerine ve toplumun tamamına yönelik tehdit ve kaygı yaratıyor.
Ancak dikkate değer istisnalar da var. Arjantin'de, Plaza de Mayo Anneleri'nin (1970'lerdeki askeri rejimin insan hakları ihlallerine karşı örgütlenen ilk büyük grup) kampanyasının bir sonucu olarak, 2010 yılında ‘Herkesin Zorla Kaybedilmeden Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme’ oluşturuldu. O tarihten bu yana, ülkenin kötü şöhretli “ölüm uçuşlarının” düzenlenmesinde ve hayata geçirilmesinde emeği geçenlerden bazıları adalet önüne çıkarıldı. Yetkililere aldığı itirafların ayrıntılarını veren ve daha sonra bu bilgiyi yeni kurbanları hedef almak için kullanan Buenos Aires'teki eski bir papaz olan Christian von Wernich de öyle.
Ancak belki de elde edilen adaletin en dikkat çekici örneği, Guatemala'nın eski diktatörü Efraín Ríos Montt'un 2013 yılında soykırım ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle (ilk) mahkum edilmesiydi. Montt, benzerleriyle birlikte School of the Americas'ın bir başka mezunuydu.
Montt, 1982'de ABD destekli başka bir darbenin ardından iktidara geldi ve çoğunluğu ülkenin Yerli Maya nüfusundan oluşan tahminen 40.000 Guatemalalı'nın ortadan kaybolmasını yönetecekti. Bristol Üniversitesi'nden Roddy Brett, Guatemala'nın eski diktatörüne karşı yasal soruşturmayı hazırlayan ekibin yöneticisiydi.
Mahkumiyetiyle ilgili yorum yapan Brett bunu şöyle açıklıyor:
“Montt'un 2013 yılında hapsedilmesi, Latin Amerika'da bir yerel mahkemenin eski bir devlet başkanını soykırım suçundan mahkum ettiği ilk olaydı. Guatemala soykırımından sağ kurtulan yerliler, başarılı adalet arayışları sayesinde ordunun inkar duvarını yıktılar ve kendilerini tarihe yazdılar. Ancak karara karşı çıkılması ve kararın on gün sonra iptal edilmesi, kayıplar için hukuki yollara başvurmak isteyenler için beklenmedik olmasa da büyük bir aksilik oldu.”
SANATIN KAYIPLARI TEMSİL ETME GÜCÜ
Haziran 2023'te Arjantin, kurbanların ölüm uçuşları kampanyasında kullanılan bir uçağı ABD'den ülkelerine geri gönderdi. Bu stratejinin kapsamı ancak Aralık 1977'de tuhaf hava koşullarının bir sonucu olarak cesetlerin Rio de la Plata kıyılarına vurmaya başlamasıyla tam olarak anlaşıldı.
Ülkesine geri gönderilen uçak, yakında Buenos Aires'teki eski donanma ve mekanik okulunda (şu anda ESMA Müzesi ve Hafıza Alanı) sergilenecekti. Burası, kaybolanların çoğunun imha edilmeden önce tutulduğu gizli bir gözaltı tesisi..
Ölüm mangaları tarafından kullanılan bir Ford Falcons filosunu da içeren bu tür eşyaların yeniden ortaya çıkması, yokluğun şiddetine en azından görünür bir biçim veren maddi nesnelerin önemini vurguluyor. Aynı şekilde, neden bu kadar çok ailenin ve kampanyacının, kayıplarını temsil etmek için sanatın gücünden yararlandığını görmek de anlaşılabilir.
Bireyler ve topluluklar, kayıplar nedeniyle iyileşemeyen yaraların travmasını yaşamaya devam ederse, makro düzeyde barış olamaz. Indiana'daki Notre Dame Üniversitesi Barış Anlaşmaları Matrisi'nin yöneticisi Josefina Echavarria Alvarez, Kolombiya Hakikat Komisyonu'nun çalışmalarına ilişkin şu perspektifi sundu:
“Onlarca yıl boyunca savaş sonrası çeşitli bağlamlarda barış eğitimcisi olarak çalışmalarımda gördüğüm şey, sanata dayalı tepkilerin önemiydi… Sanata dayalı uygulamalar, barışın inşası, savaştan sonra ilişkilerin yeniden inşası ve değişen ortamın değiştirilmesinde, çevresel değil, merkezi bir konumdadır. “
Sanat özgürlük ruhunu her şeyden daha iyi ortaya koyar. Nazilerin sözde "yozlaşmış sanatçıları" yargılaması ya da Pinochet rejiminin, kaçırılmasından günler sonra işkence görmüş ve kurşunlarla dolu cesedi bulunan müzisyen Víctor Jara'yı ortadan kaldırması tesadüf değil.
Jara'nın yaratıcı duyarlılığı onu Şili devletinin baş düşmanı olarak gösteriyordu. Otoriter bir kişiliğin özgür ifade ve yaratım kadar küçümsediği hiçbir şey yoktur, çünkü direnişin özü budur. Üstelik sanat sayesinde zorlu konuşmalar mümkün hale geliyor. İnsana ait bir şeyin kurtarılmasına olanak sağlayacak bir kapı açılıyor.
Şilili film yönetmeni Patricio Guzmán'ın izleyiciyi Atacama ovalarının çorak boşluğuna ve Calama'nın kadınlarına götüren Nostalgia for the Light (2010) adlı belgeseli burada dikkate değer. Uzak galaksilerin ve yıldızların teleskopik arayışı üzerine astronomik bir aracılık olarak başlayan şey, merceği yavaş yavaş yaşanmaz çöle ve uzaktaki figürlerin görünümüne çeviriyor: kadınlar hâlâ tozların arasında kocalarının kalıntılarını arıyorlar.
Onlarca yıl süren arama, beyaz taşlarla insan parçaları arasındaki farkı kolaylıkla söyleyebilecekleri anlamına geliyor. Onlarınki, bin yıldan fazla bir süredir yağmurların yağmayı reddettiği yerde bir meydan okuma hikayesi.. Ama aynı zamanda gücün zamana yayılan uçurumunu da ortaya koyan bir hikaye. Kadınlardan biri, başka bir günün imkansız hareketlerini yaparken, "Keşke teleskoplar sadece gökyüzüne bakmakla kalmayıp, [cesetlerin] yerini bulabilmek için dünyanın içinden geçebilseydi" diye yakınıyor.
Kaybolma, zamanla yara açan bir şiddet biçimi.. Yarattığı terör artık görülmeyenin kurbanı haline geldiğinden, görseli silah haline getiriyor. O halde adalet talebinin bir kısmı hafızayla ilgili olmalıdır. Bu, sanatın yardımcı olabileceği görsel tanıklığın rolünü alçakgönüllülükle düşünmek anlamına gelir.
Sanatçılar, kaybolmanın anlamını yalnızca fırça darbelerinde, dans hareketlerinde, müzik kompozisyonlarında veya yazılı sözcüklerde merak etmeye cesaret edebilir.. Ancak kayıp dünyalar ve düz cevapların sınırları bu yaratımlara şiddetle aktarılabilir.
Odatv.com