Çölleşmenin Küresel Tesiri Nedir?
Çölleşme alana geldiğinde, bir zamanlar yiyecek kaynağı olarak kullanılan topraklar ve tarım alanları faydasız hale kazanç. Böylelikle yiyecekte güvensiz etraf çoğalırken fukaralık seviyeleri yükselir. Çölleşme ne kadar geniş olursa, o kadar çok insan aç kalır ve yaşanabilir yaşam alanları daralır. O kadar ki sonunda bu alanlarda yaşayan topluluklar uyumlarını sağlamak ve başka yerler bulmak için anavatanlarını terk etmek zorunda kalırlar. Kısacası, çölleşme fakirliği artırır, ekonomik büyümeyi hudutlar ve genellikle hudut ötesi göçle sonuçlanır. Birleşmiş Halklar BM, 2045 senesine kadar 135 milyon insanın bu ABD popülasyonunun üçte bcerahate denk geliyor çölleşme sebebiyle yaşadığı topraklardan göç edebileceğini varsayım etmektedir.
Çölleşme, özellikle Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya’da toz kasırgalarının sıklığını ve yoğunluğunu sıhhatine de hasar verir. Misalin, Mart 2021’de bir toz kasırgası on sene içinde Çin’in Pekin’i vuran en büyük fırtına kuzey Çin’i sanki süpürmüştür. Toz kasırgaları, partikül maddeleri ve pisleyicileri çok uzak mesafelere taşırken, bu parçacıklar solunduğunda solunum yolu hastalıklarını tetikleyebilir ve hatta kardiyovasküler sistemlere hasar verebilir. Ancak çölleşme yalnızca insan yaşamını tehdit etmemekle kalmaz, nesli tükenmekte olan bir dizi hayvan ve yerli bitki cinsi, bozulmuş araziler sebebiyle habitatları kaybolduğu için nesli tükenebilir.
Misalin, devekuşu benzeri bir kuş olan Büyük Hint Acemi, kuru otlak habitatı ve diğer yaşamda kalma güçlükleriyle karşı karşıya kaldığından 2005 ve 2015 seneleri arasında popülasyonunda %31 oranında eksilme yaşamıştır. Ayrıca bu meraların bozulması, 2007’de 100’e düşen Hindistan’ın Nilgiri tahr’ının riske girmesiyle de bağlantılıdır. Dahası, dünyanın kalan en büyük otlak ekosistemlerinden bkocaman olan Moğol Bozkırının takribî %70’i, büyük miktarda hayvancılık yapanlar tarafından fazla hayvanları yayıldırmanın bir neticeyi olarak artık bozulmuş olarak kabul edilmektedir.
Çölleşme Mevzusunda Ne Yapılabilir?
Çölleşmeyi sınırlamanın en ehemmiyetli vasıtalarından bkocaman, sürdürülebilir arazi yönetimidir ve ilk etapta çölleşmeyi büyük miktarda önleyen bir uygulamadır. Arazi kullanıcıları, çiftçileri, arazi kullanım tasarlayıcılarını ile bahçıvanları, insan lüzumlarını ve arazinin kendi lüzumları ile dengeleme mevzusunda eğiterek, arazi kaynaklarının fazla kullanımını önleyebilirler. 2013 senesinde ABD Tarımsal Araştırma Servisi ve ABD Beynelmilel Kalkınma Ajansı, bütün de bu emel için Arazi-Potansiyel Balaka Sistemi mobil uygulamasını başlatmıştır.
Fiyatsız ve dünyanın her yerinden indirilebilen bu uygulama, bireylerin belirli konumlarındaki toprak cinslerini belirleyerek, yağışları belgeleyerek ve topraklarında yaşayabilecek kaba yaşam cinslerini izleyerek toprak ve bitki örtüsü sıhhatini izlemelerine dayanakçı olmaktadır. Uygulamaya girdikleri bilgilere göre kullanıcılar için zemin hipotezleri de oluşturulmaktadır. Diğer çölleşme çözümleri arasında hayvanların mutasyonlu olarak yayıldırılması, yine ağaçlandırma ve esintiden korunmak için süratli büyüyen ağaçların dikilmesi yer alır. Misalin, Afrika milleti, Afrika’nın Sahel bölgesine takribî 5.000 mil uzunluğunda bir bitki örtüsü duvarı dikerek şiddetli çölleşmeyle çaba etmektedir.
Büyük yeşil duvar teşebbüsü, Sahra Çölü’nün ilerlemesini durdurmayı hedefleyen büyük bir yine ağaçlandırma projesidir. 350.000’den fazla iş alanı oluşturmuş ve 220.000’den fazla şahsın sürdürülebilir mahsul, hayvancılık ve kereste dışı mahsuller imali mevzusunda eğitim almasına imkân tanımıştır. 2020 seneyi sonu itibariyle takribî 20 milyon hektar bozulmuş arazi restore edilmiştir. 2030 senesine kadar 100 milyon metrelik bir onarım amaçlanmaktadır. Bu resterasyon bitirildiğinde, Büyük Yeşil Duvar sadece Afrikalıların yaşamlarını dönüştürmekle kalmaz, aynı zamanda bu rekor kıran bir başarı olur. Projenin web sitesine göre, dünyada ki en büyük canlı yapı olacak Great Barrier Reef’in takribî üç katı büyüklüğündedir.
National Aeronautics Space Administration’a ve Nature Sustainability mecmuasında yayınlanan bir yazıya göre yeşillendirme gibi çözümler işe yarmaktadır. Her ikisi de, büyük miktarda Çin ve Hindistan’ın ormanları gözeterek ve genişleterek çölleşmeyle çaba çabalarından dolayı dünyanın 20 sene evveline göre daha yeşil bir yer olduğu bildirilmektedir. Küresel topluluk, bu kapsamları bütün olarak kavramazsa, çölleşme meselesinin çözülmesi oldukça güçleşir. Bu sebeple çölleşme mevzusunda farkındalığın artırılması da zorunludur. Çölleşmeyi durdurmak ve adımları atmak için iyi bir yer olan, her sene 17 Haziran’da BM ile birlikte Dünya Çölleşme ve Kuraklık Günü’nü önem vermek gerekmektedir.
Evvelden Orman ve Yeşil Alan Olan 7 Çöl Bölgesi
Bin senede birçok şey değişebilir; mesela uçsuz bucaksız ormanlar kururken, kmlerce çöl alanına dönüşür, keşfedilmemiş topraklara şehirler inşa edilir ve buzullar geri çekilir. Sahara, Mojave, Gobi ve diğer ünlü çöller her zaman çimensiz çorak araziler olmamıştır. Güney Kutbu’nun bile evvelden yemyeşil bir yağmur ormanının yeri olduğu düşünülür ve dünyanın hipotezi 4,5 milyar yaşında olduğu düşünülürse, bu çok uzun zaman evvel olmadığıdır. Sera gazlarının, insanlarında neden olduğu dahil, rakamsız cinsin yaşamda kalmasını tehdit ettiği bir zamanda, Dünya’nın ekosistemlerinin halihazırda değiştiği ve köklü bir yokoluş sebebi haline geldiği sebepleri yine gözden geçirmek iyi bir fikirdir. Daha Öncekinden yemyeşil tarla ve ormanlar olan sonradan çöle dönen yedi çöl alttaki gibidir:
Kuzey Afrika Sahra Çölü
Kuzey Afrika’da 3,6 milyon mil karelik bir alana dağılan dünyanın en büyük sıcak çölü, reelinde 6.000 sene kadar bir vakit evvel yemyeşil bir alandı. Görüş alanı yüzbinlerce seneye ve daha aşırısına genişletildiğinde, Sahra Çölü’nün her bkocaman abuhavadaki daha büyük farklılıkların neden olduğu yağışlı ve kurak yarıyıllardan geçtiği görülebilir. İlk insanlar, timsahları ve büyük dinozor fosillerini gösteren mağara fotoğraflarını geride bırakarak, 20 metrelik hayvanları destekleyecek kadar yemyeşil bir etraftır.
Bu çöl günümüzde, tüm basmakalıp sıcak çöl özelliklerine sahiptir: yükselen kum tepeleri, develer, akrepler ve palmiyeleri kapsayan bir vahadır. Sahra’daki sıcaklıklar kumpaslı olarak düşerken, güçlü yeller semanı karartan ve hazırlıksız tutulanları boğacak biçimde kum kasırgalarını tetikler.
Güneybatı Avustralya Büyük Victoria Çölü
Avustralya, son 100.000 yıldır oranla kuru bir kara kütlesi olmuştur, ancak birkaç milyon sene evvel yağmur ormanları bulunan ve birçok değişik hayvanın yaşadığı gür ve yeşil bir alandı. Günümüzün Avustralya yağmur ormanları, Büyük Victoria Çölü gibi çöller tarafından kıtanın dış kıyılarına itilen bu daha önceki ormanlarından kalan yerlerdir ve şu anda dünyada ki en az popülasyonlu bölgelerden bkocamandır.
Aborijin milleti, batılılar kıtayı fethetmeden evvel Avustralya’nın güneybatı çeyreğinde yer alan bu çölün esintiyle savrulan kum tepelerini ve kum meralarını konut sahipliği yapmışlardır. 50’li ve 60’lı senelerde, Avustralya hükümeti kalan Aborijinlerin çoğunu tahliye etmiş ve bölgeyi nükleer silahları test etmek için kullanmıştır.
Orta Asya Gobi Çölü
Çin ve Moğolistan’ın yarım milyon mil kareden biraz aşırısını kaplayan Gobi Çölü, kum tepelerine doğru uzanan en azından yağışlı mevsimde çimenli, bozkırlara bitişik yüksek yükseltili platolara sahip, genellikle kuru, muhtelif bir manzara sahibi yermiş. Gobi’nin fazla yayıldırma, ormansızlaşma ve abuhava farklılığı sebebiyle her sene suratlarca kilometrekarelik otlakları harcadığı varsayım edilmektedir. Çölün şu anki hududuna doğru yüründüğü ve çevresine bakıldığında, birkaç sene evvel burasının kuru, deri rengi kum ve kayalardan oluşan çorak açılımlar yerine çimenli alanlar olduğu fark edilebilir. Bugün Gobi, kış sıcaklıklarının genellikle sıfır derece Fahrenheit’in altına düştüğü soğuk bir çöldür. Donun kesintisiz bir kış olmasına karşın, kuru havası karın kemik kadar sert ve ender olduğu anlamına kazanç.
Güney Afrika Kalahari Çölü
On binlerce sene evvel, Afrika’nın Kalahari Çölü, Makgadikgadi Gölü ismi verilen devasa bir tatlı su kütlesiyle kaplıymış. Asırlar geçtikçe, onu besleyen akarsular beslendiğinden daha fazla su sürüklediği için göl yavaş yavaş boşalmıştır. Takribî 10.000 sene evvel, gölşan çoğu boşaltılmış ve günümüzün Kalahari’si başlamıştır.
Teknik olarak Kalahari bir yarı çöldür, zira mevsimlik yağmurlar kumpaslı olarak ıslanır ve bu da hareketsiz otları ve diğer bitkileri uyandırır. Yeniden de kurak mevsimleri burasını diğer fazla çöllere benzemesine neden olur. İsmi Kalahari bile susuz bir yer anlamına gelen yerel bir sözcükten türetilmiştir. Sıcaklıklar 110 derecenin üzerine çıkarak kurak havada oluşmaya yetecek kadar efor bulan bulutları uzaklaştırabilir.
Batı Asya Arap Çölü
Suudi Arabistan‘ın tamamını ve Mısır‘ın bir kısmını içeren Arap Çölü, neredeyse bir milyon mil karelik bir alana dağılır ve dünyanın en büyük kesintisiz kum kütlelerinden bcerahate konut sahipliği yapmaktadır. Sert abuhavayı ve avcılık, endüstriyel lekelilik, askeri işlem vb insan faaliyetlerinden kaynaklanan hasarlar sebebiyle seyyaredeki biyolojik olarak en az spektruma sahip yerlerden bkocamandır. Ancak yalnızca on binlerce sene evvel Arap Çölü, özellikle de Boş Bölge veya Rub’ al Khali olarak adlandırılan bir kısmı, su aygırı gibi muhtelif hayvan topluluklarını destekleyen çok rakamda sığ göle konut sahipliği yapmıştır.
Mojave Çölü, Batı Kuzey Amerika
Takribî 10.000 sene evvel, son buzul çağının erimesiyle bugün Mojave Çölü olarak bilinen bölge çok daha yağışlı bir yermiş. Geri çekilen buzullar tarafından beslenen ve daha yağışlı hava şartları tarafından sürdürülen göller ve ırmaklar ile çevriliymiş. Bugün, Güney Kaliforniya’nın çoğunu ve Nevada, Utah ve Arizona’nın bazı kısımlarını kavrulmuş, çatlamış bir manzara kaplamaktadır. Mojave Çölü, yalnızca 47.877 mil kare, dünyanın en büyük çöllerine mukayeseyle minik bir yerdir. Senenin zamanına bağlı olarak sıcak veya soğuk olabilir, ayrıca sıcaklıklar sıfırdan 130 dereceye kadar değişir.
Antarktika
Antarktika’nın senede altı inçten az yağış alan bir çöl olduğunu unutmak bazen basittir. Senenin yarısında karanlıkla kaplı soğuk ve ürkütücü bir çöldür, fakat burası bir zamanlar yeşil ve biyolojik olarak yoğun bir araziydi. 1986 senesinde tahlilciler, takribî 3 milyon sene evveline sabreden ılıman bir yağmur ormanının delillerini bulmuşlardır. Daha da geriye gidildiğinde kıtasal çekilme gibi yavaş yavaş Güney Kutbu’na doğru kaymaktadır.
Bibliyografi:
https://www.googleadservices.com/pagead/aclk?sa=L&ai=DChcSEwjAn6-Y6snzAhUI7-
https://www.carbonbrief.org/explainer-desertification-and-the-role-of-climate-
https://www.jstor.org/stable/41145901
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu