Mikro İktisada Giriş Ders Notları
Mikro İktisada Giriş Ders Notları 1. İKTİSAT NEDİR?
İktisat nedir sorusunu yanıtlayabilmek için ilk önce bazı kav-ramları, olayları, ilişkileri ele almak ve bazı sorular sormak gereklidir. Bunları yedi başlıkta toplayabiliriz.
1. Tercih ve Değişme
İktisatçıları düşündüren en önemli noktalardan bir tanesi halkın ne tüketeceğine ve nasıl üreteceğine karar verdiği ile yeni teknolojilerin üretici-tüketici tercihlerini nasıl değiştireceğidir.
2. Ücret ve Kazançlar
Halkın gelirini ne belirlemektedir ? Aynı gayreti gösterir gibi gö-rünmekle birlikte bazıları neden daha fazla kazanmaktadır? Gerçekten aynı gayreti göstermekte midirler?
3. Devlet, Çevre ve İktisadi Sistemler
Ekonomik yaşamda devletin etkin rolü nedir? Ne olmalıdır? Dev-let çevreyi korumada bize yardım edebilir mi? Mal ve hizmet üretiminde özel sektör kadar etkin olabilir mi? Yoksa daha mı etkindir?
4. İşsizlik
İşsizliğin nedenleri nelerdir? Niçin bazı gruplar (özellikle memur ve işçiler) işsizliğin sonuçlarından daha fazla etkilenmektedirler?
5. Enflasyon
Fiyatlar niçin yükselir? Bazı ülkelerde fiyatlar istikrarlı iken, ne-den bazı ülkelerde (Güney Amerika ülkeleri, Türkiye) hızla yükselebil-mektedir?
6. Uluslararası İktisat
Ülkeler arası ticaret neden yapılmaktadır? Ticaret hacmini ne be-lirlemektedir? Tarife ve kotaların uluslararası ticarete etkileri nelerdir?
7. Zenginlik ve Yoksulluk
Bazı ülkeler neden diğerlerine göre daha fazla gelişmiştir? Niçin birçok ülke yoksulluk içindedir?
Yukarıdaki yedi temel soru, bizi iktisatta temel bir kavrama gö-türmektedir; kıtlık sorunu.
a. Kıtlık
Herkes her istediğini alamamaktadır. Çünkü istekler, onları karşı-layacak kaynaklardan daha fazladır. Veya kaynaklar, isteklerden daha az-dır. Birey veya devlet olsun, sorun değişmemektedir; mevcut kaynakla daha fazla istek karşılanmaya çalışıldığında sonuç, bütçe açığıdır. O hal-de kıtlık (nadirlik) sorunu sınırsız istekler, sınırlı kaynaklar çatışmasın-dan doğmaktadır. Bir diğer deyişle kıtlık, tercihlerin sonucunda bir mali-yetin varoluşunu ima etmektedir.
a.l. İktisadi Faaliyet
Kıtlık sorunu, bizi iktisadi faaliyeti açıklamaya götürmektedir. İktisadi faaliyet halkın kıtlıkla başa çıkma eylemidir. Başa çıkma ey-lemi üretim, değişim, teknoloji kavramlarını gündeme getirecektir.
Kıtlık ve iktisadi faaliyet kavramlarından hareketle iktisadı tanım-layabiliriz; iktisat sınırsız istekleri karşılamak için halkın sınırlı kay-nakları nasıl kullandığını araştırmaktadır. O halde iktisadın tanımında kalkış noktası sınırlı kaynak ve dolayısıyla kıtlıktır.
Kaynaklar sınırlı olmasaydı, büyük olasılıkla iktisat olmayacaktı. Çünkü kaynaklar sınırlı olmasaydı;
1. İşsizlik olmayacaktı. Burada ilginç bir durum vardır. İşsizlik herkes “işsiz” olduğu için olmayacaktı. Çünkü kimsenin ça-lışmak için nedeni olmayacaktı.
2. Ücret olmayacaktı.
3. Enflasyon olmayacaktı.
4. Devletin ekonomik yaşama müdahale etmesine gerek kalma-yacaktı. Çünkü kamunun mal ve hizmet üretmesine, vergi top-lamaya neden olmayacaktı.
5. Uluslararası ticaret olmayacaktı.
6. Zengin-fakir ülke ayrımı olmayacaktı.
a.2. Tercih
Kıtlık sorunu bir başka sorunu yaratmaktadır; tercih sorunu. Kıt-lık sorunuyla karşılaşan halk tercih yapma durumundadır. Çünkü her istediğine sahip olamamaktadır. Mevcut seçenekler arasında seçim yap-mak gerekmektedir. Öyle ki bazı iktisatçılar, iktisadı tercih bilimi (scien-
ce of choice) olarak adlandırırlar. Buna göre İktisat; halkın yaptığı ter-cihleri açıklamak ve tercihlerini etkileyen durumlar değiş-tiğinde hangi değişmelerin olacağını öngörmektir.
Tercih yapmak fayda ve maliyetle ilgilidir. Var olan seçenekler içinde daha fazla sahip olmanın faydası ile daha az sahip olmanın mali-yeti arasında dengedir. Maliyetlere karşı faydaları dengeleme sürecinde, var olan sınırlar içinde olanaklı olan en iyisinin yapılması optimize ol-mak olarak adlandırılır. Optimize olmaya benzer bir kavram ekonomize olmaktır. Ekonomize olmak, mevcut kaynakların en iyi kullanımı biçi-minde tanımlanabilir.
a.3. Fırsat Maliyeti
Birey, istediği her şeye sahip olamıyorsa alternatifler arasında seçim yapmak durumundadır. Alternatif sorunu, fırsat maliyetine neden olmaktadır. Fırsat maliyeti, mevcut çeşitli alternatifler arasında bir tanesini seçmekle vazgeçilen öteki alternatifler dolayısıyla uğranılan kayıpları işaret etmektedir.
Burada öne çıkan nokta, vazgeçilen en iyi alternatif seçeneğidir. Fırsat maliyeti, TL cinsinden (CD yerine kitap almak gibi; TL maliyeti), zaman cinsinden (sinema yerine maça gitmek gibi; zaman maliyeti), dış-sallık yönünden (örneğin deodorantların ozon tabakasını delmesi gibi; dışsal maliyet) yönlerinden ele alınabilir. Ama daha çok öne çıkan, vaz-geçilen en iyi alternatif noktasıdır.
a.4. Rekabet ve İşbirliği
Rekabetin ortaya çıkmasının nedeni; istemlerin kaynaklardan faz-la olmasıdır. İstemleri gerçekleştirmek için rekabet edilmektedir. Reka-bet nadir kaynaklara sahip olmak için yarışmaktır.
Nadir kaynaklara sahip olmak için yarışmak, her zaman amacın gerçekleşmesine olanak sağlamayabilir. Ortak hedefi gerçekleştirmek için diğer bireylerle çalışmanın daha olumlu sonuç verdiği durumlar ola-bilir. İşbirliği, ortak hedefi başarmak için diğerleriyle birlikte çalış-maktır.
Özetle, kıtlık sorunundan hareketle,
kıtlık → tercih → fırsat maliyeti → rekabet
ilişkisini kurabiliriz.
b. Ekonomi
b.l. Ekonomi Nedir?
Ekonomi, nadir kaynakların rakip durumundaki kullanıcılar arasında dağıtım mekanizmasıdır.
Bu mekanizma üç şeyi başarır: Ne, nasıl, kim için.
Ne: Hangi mal ve hizmetler üretilecek ve hangi miktarda üretile-cektir, sorusunun çözüm mekanizmasını vermektedir.
Nasıl: Çeşitli mal ve hizmetler nasıl üretilecek, sorununu çöz-mektedir.
Kim için: Çeşitli mal ve hizmetler kimler için üretilecek, sorunu-nu çözmektedir. Bu çözümde, gelir bölüşümünün de mekanizmaya dahil edilmesi gerekir.
Ekonomi, Şekil 1’de görüldüğü gibi iki tip parçadan oluşur; karar vericiler ve piyasalar.
b.2.Karar Vericiler
Karar vericiler, ekonomik aktörlerdir. Ekonomik seçimleri yapar-lar. Karar vericiler, a)hanehalkları b) firmalar c) devlet (hükümetler) den oluşur. Hanehalkı, birlikte yaşayan karar verme birimidir. Hanehalkı, a) tek kişi, b) aile, c)birlikte yaşayanlar (örneğin aynı evi paylaşan iki öğrenci) dan herhangi biridir.
Firma, mal ve hizmetleri üretmek için kaynakları kullanan organizasyondur. Araba üreticisi, çiftlik, bankalar, sigorta şirketleri vb.ler örnek olarak verilebilir.
Devlet mal ve hizmet sağlar, gelir ve serveti yeniden bölüştürür. Yasa, güvenlik, ulusal savunma, kamu sağlığı, ulaşım, eğitim vb. leri daha çok devlet tarafından sağlanır.
Mikro İktisada Giriş Ders Notlarının Devamını İndir: