

Karadelik Rüzgar Hızı: Saatte Otuz İki Milyon Km


Yukarıdaki resimde; IGR J17091 ismindeki yıldız kütleli karadeliği de içine alan ikili sistemi tasvir edilmiştir. Solda güçlü çekim gücüne sahip karadelik, sağ taraftaki eş yıldızından gaz çekiyor. Bu gaz kara deliğin etrafında sıcak gaz diski oluşturuyor ve rüzgar bu diskten çıkıp gidiyor.
NASA'nın Chandra X ışını teleskobu bu güne kadar büyük kütleli bir karadeliğin etrafındaki diskten çıkan en hızlı rüzgarı gözlemledi.
Yıldız kütleli karadelikler ağırlığı Güneş'ten 5 ya da 10 kat fazla, oldukça kütleli yıldızlar çöktüğünde oluşurlar.
Rekor kıran rüzgar saatte 20 milyon mil(32 milyon km) hızla hareket ediyor, başka bir deyişle ışık hızının %3'üne ulaşabiliyor.
Bu hız şimdiye kadar görülen yıldız) kütleli karadelik rüzgarlarının nerdeyse 10 katı, ve milyonlarca ve milyarlarca kat daha büyük kütleli olan süper kütleli karadeliklerin rüzgârlarıyla yarışıyor.
Beklenmeyen bir başka bulgu ise; karadeliği saran gaz diskinden çıkan rüzgarın, karadeliğin yakalamış olduğundan çok daha fazla material taşıyor olması.
Rüzgârın yüksek hızının yaklaşık değeri, 2011'de Chandra tarafından bir tayftan yararlanılarak ölçüldü. Bir tayf, içindeki farklı enerjilere sahip X-ışınlarının yoğunluğunu gösterir. İyonlar farklı tür tayfları emer veya yayar. Bu özellikleri de, bilim adamlarının bu iyonlara bakarak onları ve davranışlarını gözlemleyebilmesini sağlar. Birkaç ay önce demir iyonlarının incelenmesi sonucunda rüzgârın durduğu fark edildi, bu sonuç rüzgârın sürekli değil, belirli aralıklarla sürdüğünü ortaya koydu.
Güncelleme: 24/02/2012
Kaynak:
"Chandra Finds Fastest Wind From Stellar-Mass Black Hole" NASA, çev. Gökben Coşkun, yaklaşansaat.com, 21/02/2012.