Amerika Ülkesinde Vefat Cezası Nasıl Uygulanır ?
Amerika Birleşik Devletleri, 1776 senesinde bağımsızlığını kazanıp ilk tüzüğünü yürürlüğe koyduğunda daha evvel eşi eşi olmayan bir federal çatı altında toplandı. Bu birlikteliğin iç kısmı doğrudan doğruya federe devletlerden oluşmakta idi. Başka bir anlatımla federe devlet yapısına sahip olan günümüz eyaletleri federal bir çatı altında toplandı. Bu birleşme ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri […]
Amerika Birleşik Devletleri, 1776 senesinde bağımsızlığını kazanıp ilk tüzüğünü yürürlüğe koyduğunda daha evvel eşi eşi olmayan bir federal çatı altında toplandı. Bu birlikteliğin iç kısmı doğrudan doğruya federe devletlerden oluşmakta idi. Başka bir anlatımla federe devlet yapısına sahip olan günümüz eyaletleri federal bir çatı altında toplandı. Bu birleşme ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri heyetti. Bu anlamda Birleşik Devletler olarak da anılan bu Kuzey Amerika ülkesi dünyanın en demokratik tüzüğüne sahip olmasıyla da oldukça iyi bir görüntü vermektedir. 1900’lü senelerin ortalarından itibaren ”fırsatlar ülkesi” olarak anılan Amerika Birleşik Devletleri, bu ifadeyi aşırısıyla hak eden bir federal tüzüğe sahiptir.
Bu ülkede yaşayan her vatandaş, orijini ve milliyeti ne olursa olsun kanunlara hürmetli olduğu sürece denk muameleye tabidir. Her ne kadar federe devletlerden oluşsa da Birleşik Devletler’in yasa kavramı günümüz banal devletlerinden çok değişik bir yapıdadır. Ülkenin kendi toprağı kabul edilen 50 eyalete baktığımız zaman her birinin kendi iç işlerinde bağımsız olarak hareket etme serbestisi ve de bu anlamda legal mevzuatları vardır. Bu legal mevzuatlar eyaletlere federal çatı dışında ki, federal çatı ile ters düşmeyecek miktarda kendi kanunlarını yapma ve de uygulama salahiyeti verir.
Özellikle ödenti, ceza, yönet ve de uygar hukuk alanında her eyalete has muhtelif tertip etmeler dikkati sürükler ve bu da eyaletleri yurttaşların arzlarına göre seçilebilir bir hale getirir. Hatta öyle ki, bazı eyaletlerde eşcinsel konutlulukları tamamıyla federe yasalar teminatı altında iken kimilerinde bu yeniden federe yasalar gereğince menedilmiş bir müessesedir. Ödenti hukuku temeline girecek olursak yeniden bir hayli eyalette ödenti sisteminin yurttaşları etkileyebilecek kadar değişik bir yapıda olduğu gözlemlenir. Özellikle ceza hukuku alanında son derece değişik uygulamalara sahip olan eyalet kanunları bu anlamda işlediği kabahatten dolayı polisten kaçan ve de helikopter kameralarının kadrajına giren zanlı rakamlarına pozitif anlamda tesir eder. Bakıldığı zaman ceza hukuku neticesinde suçlanan bir maznunun karar giymesi sonrasında çarptırılabileceği en ağır ceza vefat cezasıdır. Bu vefat cezası Amerika Birleşik Devletleri genelinde kısmen tenkit etilse de hali hazırda bir hayli eyalette faal olarak uygulanan bir infaz şeklidir.
Avrupa devletleri özellikle Avrupa Birliği sonrasında idam cezasını tamamıyla kaldırmış ve de kendisine abone olmak görüşü ile Birliğe müracaat yapan devletlerden de aynı biçimde idam cezasını tamamen kaldırmasını koşul koşmuştur. Bu anlamda Avrupa kıtası üzerinde idam cezası artık tarih olan bir uygulama olarak öğrenilmektedir.
Ancak bu vaziyet Amerika için hiç de bu biçimde akım etmez. Dünyanın en çağdaş ve de en demokratik ülkelerinden biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nde idam hali hazırda uygulanan bir infaz cinsidir. Bu Amerikan halkının kısasa kısas istemesi ve de kendisini ancak bu yolla rahat sezmesi fikriyle faal olarak uygulamada olan bir tertip etmedir. Ancak buna rağmen bazı eyaletler kendi mevzuatlarında aktüellemeye giderek idam cezasını tamamen kaldırmış ve de bunun yerine müebbet mapus cezasını getirmiştir. Ancak bakıldığı zaman Amerika eyalet sistemi ağırlıklı olarak vefat cezasını hali hazırda faal olarak kullanır. 50 eyaletten oluşan Amerika Birleşik Devletleri, 31 eyalette hali hazırda idam cezasının kanunlarca uygulandığı bir ülke olarak alaka çekicidir. Tabi burada idam cezası her kabahat için öngörülmemiştir. Yalnızca cemiyet kıymetlerini fazla biçimde tahrik eden cinsel bazlı kabahatler, cinayetler ve de devlete karşı işlenen fiiller vefat cezası kapsamına dahil edilen muhakkak başlı mevzulardandır. Özellikle reşit olmayan şahıslara karşı işlenen kabahatler vefat cezasının var olduğu tam eyaletlerde vefat cezasının kapsamına dahil edilmiştir. Bu da cemiyetin vicdanına hitap eden en ehemmiyetli uygulamaların başına sürüklemesi nedeniyle son derece ehemmiyetli kabul edilir. Ayrıca devlete karşı işlenen fiilden maksat, cemiyete karşı işlenen fiille aynı özelliklidir. Başka Bir Deyişle bir uçağı kaçıran birey de federe yasalar uyarınca idam cezasına çarptırılabilir.
İdam cezasının Amerika Birleşik Devletleri hudutları içersinde uygulaması farklılık gösterir. Başka bir ifadeyle her eyaletin kendine has usulleri bulunur. Bazı eyaletler karar giyen bireye usulle idam edilmek istediğini bile sorabilmektedir. Bunlar arasında en popüler olanı kuşkusuz zehirli iğne olarak dikkat toplar. Zehirli iğneyi, gaz odası, elektrikli sandalye ve de yakma izler. Ayrıca asma biçiminde idam da hali hazırda vardır ancak bu yalnızca Washington eyaletinden uygulanan bir usuldür.
Zehirli iğne dışında bazı eyaletlerde elektrikli sandalye ile idam biçimi hali hazırda popülerdir. Bu eyaletler arasında Alabama, Arkansas, Florida, Kentucky, Güney Carolina, Tennessee ve Virginia bulunur. Gaz odası da hali hazırda faal olarak kullanılan usullerdendir ve bu Arizona ve California eyaletlerinde vardır. Yakma ise yalnızca Utah için mevzubahisi olan bir infaz biçimidir. Bunlar dışında en çok kullanılan usul olan zehirli iğne ise Colorado, Montana, Nebraska, Nevada, Kuzey Carolina, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania gibi eyaletlerde hali hazırda kullanılan bir infaz şeklidir.
Yukarıyada zikredilen eyaletlere Idaho, Georgia, Louisiana, Mississippi, Missouri, Hampshire, Ohio, Güney Dakota, Texas, Wyoming de ilave edilince idam cezası uygulanan eyalet rakamı bir anda 31’e çıkmaktadır. Ancak geriye kalan 19 eyalette ise idam cezası uygulanmaz. Bunlar ise Alaska, Connecticut, Delaware, Hawaii, Illinois, Iowa, Maine, Maryland, Massachussetts, Michigan, Minnesota, New Jersey, New Mexico, New York, Kuzey Dakota, Rhode Island, Vermont, West Virginia ve Wisconsin’dir. Ayrıca Washington D.C. olarak ifade edilen D.C.’de de vefat cezası yoktur. İdam cezasının uygulanmadığı eyaletler arasında en daha önceki olanı Wisconsin iken en yeni olanı ise Massachussetts’dir. Görüldüğü üzere idam cezası tamamıyla federal kanunlara ters bir biçimde olmadığı sürece eyaletlerin hakimiyeti altındadır. İdam cezası bizzat vali ya da eyalet başsavcısı tarafından himayeyi ile infaz ettirilir. Son senelerde zafersiz darbe teşebbüsü sonrasında Türkiye’de de idam cezasının tekerrür gündeme gelmesi, Amerika‘nın misal gösterilmesine de neden olmaktadır. Ancak aleyhe yasanın geriye işletilememesi ve de Avrupa Birliği hayalleri bunu azıcık olanaksız kılsa da ne olacağını zaman gösterecektir.
Yazar:Emir Karasu