Geçen yüzyılın seksenlerinden beri gelişen eleştiri ve araştırma alanında öncüydü.
Merhum Mısırlı yazar Radwa Ashour, ben de dahil olmak üzere pek çok kişinin aklına, önemi Granada Üçlemesi, Al-Tantouria ve diğerleri gibi önemli eserlerde aşikar olan bir romancı olarak getirildi. Ancak bu önemli ve yaygın romancı varlığına rağmen, bazıları onun aynı zamanda bir eleştirmen ve İngiliz edebiyatı profesörü olduğunu, eleştiri ve araştırma alanında da katkıları olduğunu fark ediyor.
Ashour’un romansal yaratıcılığına olan büyük hayranlığıma ve bilgime ek olarak Ashour’un eleştirel yönünü de fark edenlerden biri olmama rağmen, birkaç ay önce Radwa’nın bana eleştirel bir alanda öncü gibi görünen bir kitaba sahip olmasına şaşırdım. Bu kitap, geçen yüzyılın seksenlerinden bu yana çoğu Asyalı olan diğer eleştirmenler tarafından gelişen eleştiri ve araştırma alanının habercisidir. ya da genel olarak Batılı olmayan kökenler. Postkolonyal çalışmaları kastediyorum. Ashour, 1980 yılında yayınlanan ve 2016 yılında Dar Al-Shorouk tarafından yeniden basılan “Madun Yükseliyor: Batı Afrika’da Roman” adlı kitabında Afrika romanını, başlığından beri hep akıllarda kalan bir tabirle ele alıyor. Hintli eleştirmen ve düşünür Chakravorty Gayatri Spivak’tan: “Takipçi konuşabilir mi? » (Madun Konuşabilir mi?). 1960’larda okumak ve Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşmek için göç eden Spivak’ın şu anda Columbia Üniversitesi’nde kıdemli bir akademik pozisyona sahip olduğu bir makaleyle gelen ünlü manşet bu. Spivak, makalesini Ashour’un kitabından sekiz yıl sonra, 1988’de yayınladı. Ancak makale ile kitap arasında gözden kaçırılmaması gereken önemli farklılıklar var.
Bu farklılıklardan ilki, Ashour’un kitabında, en azından Spivak ve diğer sömürge sonrası eleştirmenlere özgü ölçüde, eleştirel teorileştirme ile ilgilenmemesidir. Ashour’un kitabı, şüphesiz ayırt edici modellerin sunulduğu, ancak o dönemde ve muazzam bir hızla gelişen bir alanda öncü bir konumda onları çözmek için yeterli teorik çerçeveye sahip olmayan kurgusal eleştiriye odaklanır.
Bu farklılıklardan ikincisi, Spivak’ın ünlü makalesinin kuramlaştırmaya ek olarak feminist eleştiriye odaklanması ve bu eleştiriye özellikle feminist açıdan post-kolonyal ya da post-kolonyal bir boyut katması gerçeğiyle ilgilidir. geçen yüzyılın doksanları. Ashour kitabında feminist eleştiriyle ne yazar olarak kadın açısından ne de yazı konusu açısından ilgilenmiyor.
Bunlar iki önemli farktır, ancak Arap-Mısır eleştirmenleri kitabının önemini hiçbir şekilde azaltmazlar. Önemli bir kitaptır ve tek sorunu İngilizceye veya Fransızcaya çevrilmemiş ya da Ashour’un İngiliz edebiyatı profesörü olarak en azından İngilizce’ye hakim olduğu bu iki dilden herhangi birinde yazılmamış olmasıdır. Tabii ki, bu, pek çok Arap edebi, eleştirel ve entelektüel eseri örneğinde yaygın olarak kabul edilmeyen sonuçlara yol açtı. Ashour’un kitabı daha geniş bir yankı uyandırabilirdi ve yazarı, en önemli öncü olmasa da, İngilizce yazan ve geniş bir üne kavuşan Edward Said’in başka bir Arap eleştirmeninin öncülük ettiği bir alana öncülük etmede öncü bir role veya en azından bir ortaklığa sahip olabilirdi. Batı’da ama dünyada. Saeed’in Radwa’nın kitabını yayınlandığı zaman görüp görmediğini bilmiyorum ve eğer görmüş olsaydı, bundan bahseder ve onu öveceği kesindir.
Ancak “Takipçi Yükseliyor” kitabı yine de, biri genel teorik boyutu olan, diğeri kitabın konusuyla ilgili olan iki girişte yer alan dikkate değer eleştirel kavrayışlardan yoksun değildir. İlkinde yazar, ister Batılı eleştirmenlerden ister Afrikalı yazarların kendilerinden olsun, Afrika romanına ve onu çevreleyen yanlış anlaşılmaya atıfta bulunur. Bu romanı doğru şekilde almayı sınırlayan Batılı bir önyargı ve Batı zevkini ve anlayışını tatmin etmeye çalışan bazı Afrikalı yazarlar arasında bir Afrika önyargısı var. Batı, bir yanda ve sınırlı istisnalar dışında, genel olarak Afrika romanını görmezden geldi ya da Kara Kıta ve Afrikalılar hakkındaki kabilesel varsayımlarını tatmin edenler dışında, diğer yanda Malili yazar Yambo Olugum’un romanında olduğu gibi, Afrika romanını daha düşük gördü. Ashour’a göre, Batılıların Afrika’yı çarpık bir şekilde tasvir etmesinin beklentilerine yanıt veren “Şiddetin Görevi” (1968) romanı, onu şiddet ve müstehcenliğin kök saldığı bir tiyatro haline getirdi. Mısırlı eleştirmenin de belirttiği gibi, romanın bir Fransız edebiyat ödülü kazanması, Batı’nın Afrika’ya yönelik önyargısının kanıtıydı ve bu bağlamda, eleştirel yargılardan büyük ölçüde sorumlu gördüğü “evrenselcilik” kavramına atıfta bulunuyor. Eleştirmenin her zaman kastettiği, Avrupa Amerikan dünyasının oğulları için ortak olan evrensellik kavramı gibi bazı ortak edebi kavramlara bağlılık nedeniyle “(propaganda edebiyatı) dışında politik edebiyatı ele almayı reddeder. . Ardından, “bu edebiyatı üreten tarihsel gerçeklikten çok uzak ve eleştirmenin onu anlamak için yeterince çaba sarf etmemesi” ile ilgili başka bir neden ekliyor.
Bu görüşler, ister Edward Said, Spivak, Homie Baba ya da bu eleştirinin diğer ustaları olsun, post-kolonyal eleştirinin gittiği bağlamın içinde yer alır. Postkolonyal teorinin gelişiminde de yeterince takdir edilmeyen Ashour’a en yakın olanı, İngilizce yazılmış eleştirel metinlerinde bile, bir tanesini çevirebildiğim, birçok metinden önce geldiğini iddia eden Afrikalı romancı ve eleştirmen Ngogi Wathiongo’dur. Postkolonyal eleştiri tezleri arasındaydı ama bu göz ardı edilmedi. Wathiongo, Nijeryalı yazar Chinua Achebe ve diğer Afrikalı yazarlarla birlikte Radwa Ashour ile birlikte Batılı ve Batılı olmayan kültürlerle ilgili kavramları, özellikle evrenselcilik ve Üçüncü Dünya edebiyatının değeri gibi ona dayalı edebi eleştiriyi ve sömürgecilik veya emperyalizmin kültür üzerindeki etkisi. Bütün bu konularda görüş birliği içinde değiller. Örneğin Achebe, sömürge zamanlarından miras kalan Avrupa dilinin önemi konusunda Wathiongo ile aynı fikirde değil: Nijeryalı yazar, İngilizcenin (memi açarak) sömürgecinin mirası olduğuna ve artık onu dünyaya getirenlerin tekeli olmadığına inanıyor. sömürgeciliğe düşen ve sonuç olarak onun içine yazma hakkına sahip olan ülkeler. Wathiongo aksini düşünüyor. Bu yüzden ilki İngilizce yazmaya devam etmekte, ikincisi romanlarını yerel dilde yazmakta (daha sonra İngilizce’ye çevirmek için) ısrar etti. Belki de bu bize bazı Frankofon Arap yazarların Fransızca yazmakla ilgili gördüklerini hatırlatıyor.
Ashour, belki de Arap kültüründe güçlü bir şekilde gündeme gelmediği için bu konularla ilgilenmiyor.Dikkat çekici bir varlığı temsil eden Frankofon ve Anglofon literatürü dışında, dil konusu genel olarak Arap yazarlar için temel veya önemli bir konu değildir. Afrika edebiyatında olduğu gibi. Arap edebiyatının dili Arapçadır ve tartışılacak bir konu değildir.
Aşur’un kitabının başlığında dikkat çeken bir diğer husus ise, kelimelerle değil, ilerlemeyle ilgilidir. Spivak, astın veya sömürgeleştirilenin kendini ifade etmesi ve protesto etme yeteneği sorunuyla ilgilenirken, Ashour’un ilgilendiği şey, Batılı olmayan dünyanın entelektüellerinin zihinlerini meşgul eden önemli bir sorun olan canlanma, yani yükseliştir. Ashour’un özellikle Afrika romanının merkezi olarak gördüğü konu. İki ifade ve ilerleme konusu birbiriyle bağlantılı olsa da, birini olmadan diğerini vurgulamak önemlidir. Kadınlarla ilgilenen Spivak, bir toplumsal cinsiyet sorununa atıfta bulunurken, genel medeni durumla, ilerlemeyle ilgilenen Ashour, daha hayati ve önemli gördüklerini vurgular. Ancak Mısırlı eleştirmen, her halükarda, ortaya çıkmayı bekleyen gizli bir durumu başlatmayı başardı.