Astım, genel olarak solunum yollarında daralma, şişme ve iltihaplanma sonucu nefes almada zorluk çekilmesi durumudur. Astım hastalığı genellikle tekrarlayıcı şekilde ortaya çıkar ve nefes darlığı, öksürük, göğüste sıkışma hissi ve nefes almada hışıltıya sebep olur. Hastaların solunum yolları sürekli olarak hassas ve zayıf olduğundan, çevresel etkenlere ve stres gibi faktörlere maruz kalmaları durumunda astım krizleri yaşayabilirler. Hastalığın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik, çevresel, alerjik ve psikolojik faktörlerden etkilendiği düşünülmektedir.
Astımın Belirtileri
Astım, solunum yollarında şişkinliğe neden olan bir kronik hastalıktır. Astımın başlıca belirtileri nefes darlığı, öksürük, hırıltılı solunum ve göğüste sıkışma hissidir. Belirtiler, genellikle solunum yolu enfeksiyonları gibi tetikleyici faktörlerle birlikte ortaya çıkar. Genellikle astım nöbetleri gece veya erken saatlerde başlar ve belirtiler, maruz kalmayı engelleyene kadar devam edebilir.
Bu hastalığın belirtileri farklı kişilerde farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde öksürük astımın ana belirtisiyken, diğerlerinde nefes darlığı daha belirgin olabilir. Belirtiler, hafiften şiddetliye kadar değişebilir ve hatta astım krizleri şeklinde ciddi olabilir.
- Nefes darlığı
- Öksürük
- Hırıltılı solunum
- Göğüste sıkışma hissi
Bu belirtilerle birlikte bazen yorgunluk, halsizlik, çarpıntı ve terleme gibi semptomlar da ortaya çıkabilir.
|Belirtiler
|Ortaya çıkma zamanı
|Nefes darlığı
|Egzersiz, soğuk hava, kabarcıklı içecekler, kuru hava
|Öksürük
|Geceleri, sabahları, belirli bir tetikleyicinin ardından
|Hırıltılı solunum
|Egzersiz, soğuk hava, allerjenlere maruz kalmak
|Göğüste sıkışma hissi
|Soğuk hava, stres, egzersiz
Nefes Darlığı
Nefes darlığı, astımın en yaygın belirtilerinden biridir. Astım hastaları, nefes almada zorlanma hissi yaşayabilirler. Bu durum, hava yollarındaki kasların kasılması ve genişlemesiyle ilişkilidir.
Nefes darlığına sahip astım hastaları, soğuk hava, egzersiz veya stresin etkisiyle daha çok belirti gösterirler. Konvansiyonel ilaç tedavileri, nefes darlığını hafifletmeye ve astım ataklarını önlemeye yardımcı olabilirler.
Bununla birlikte, bazı hastalar alternatif tedavilerden yararlanırken, diğerleri yaşam tarzı değişiklikleri yapmayı tercih ederler. Nefes egzersizleri, yoga ve akupunktur gibi yöntemler, nefes darlığı semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilirler.
Bazı astım hastaları, nefes darlığı belirtilerini azaltmak için kullanabilecekleri inhaler ve diğer astım aletlerine de sahiptirler. Ancak, tıbbi tedavi planının bir parçası olarak, doktorunuzla birlikte karar vermeniz önemlidir.
İlaç Tedavileri
Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar iki tiptir:
- Birinci tip ilaçlar hızlı rahatlama sağlar ve kriz sırasında kullanılır.
- İkinci tip ilaçlar astımın kontrol altına alınması için kullanılır ve düzenli olarak kullanılması gereklidir.
Birinci tip ilaçlar genellikle inhaler olarak kullanılır. Bunlar, hemen etki gösterir ve nefes darlığı gibi belirtilerin hızlı bir şekilde azaltılmasına yardımcı olur. İkinci tip ilaç ise uzun etkili inhalerler şeklinde verilir. Bu ilaçlar düzenli olarak kullanıldığında astım ataklarının önlenmesine yardımcı olur.
Bazı ilaçlar ağız yoluyla alınırken bazıları da inhaler olarak kullanılır. İlaçlar doktorunuz tarafından önerildiği şekilde kullanılmalıdır. İlaç tedavisi sadece doktor gözetiminde yürütülmelidir. İlaç tedavisi devam ederken olası yan etkiler ve ilaçların doğru kullanımı hakkında doktorunuzla görüşmeniz önemlidir.
Alternatif Tedaviler
Astım için alternatif tedavi yöntemleri, geleneksel tedavilere ek olarak kullanılabilecek doğal veya tamamlayıcı tedavilerdir. Bunların arasında, nefes egzersizleri, akupunktur, aromaterapi, yoga, bitkisel ilaçlar, probiyotikler ve balık yağı takviyeleri sayılabilir. Ancak, bu tedavilerin etkileri tam olarak kanıtlanmamıştır ve sadece semptomları hafifletmek için kullanılabilirler. Tedavi için mutlaka bir sağlık uzmanına danışılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, bazı alternatif tedavilerin alerjik reaksiyonlara yol açabileceği akılda tutulmalıdır.
Öksürük
Astım hastalarında sıkça görülen belirtilerdendir. Öksürük, özellikle gece uyurken veya erken sabahları artabilir. Astımlı kişilerin bronşları şiştiğinde veya daraldığında, havanın akciğerlere girmesi ve çıkması zorlaşır. Bu da öksürük ve hırıltı gibi semptomlara neden olur. Astrojenik öksürük, özellikle astım krizlerinin sıklığına bağlı olarak, daha uzun sürer ve bazen öksürük nöbetleri şeklinde ortaya çıkabilir.
Öksürük semptomlarını azaltmak için inhaler kullanımı veya doktorunuzun reçete ettiği diğer ilaçları kullanmak faydalı olabilir. Ayrıca, hava yolu enfeksiyonlarından kaçınmak, egzersiz yaparken güçlü eforlardan kaçınmak ve evde sigara içmeyen bir ortam sağlamak da öksürük semptomlarına yardımcı olabilir.
Astımın Nedenleri
Astımın birçok nedeni vardır ve bazıları genetik kaynaklıdır. Atopik astım adı verilen astım tipi, alerjiye kalıtsal olarak yatkın insanlar arasında daha yaygındır. Hamilelik sırasında sigara içmek, çocukların doğumundan sonra sigara içmek, hava kirliliği, ev tozu akarları, hayvan döküntüleri ve küf gibi çevresel faktörlerin astımı tetiklediği bilinmektedir. Ayrıca stres, hormonal değişiklikler ve çevresel faktörlere maruz kalmak da astım ataklarına neden olabilir. Bununla birlikte, astımın nedenlerini tam olarak anlamak sadece tedavi edilebilir astımlar için önleyici tedbirler alınmasına yardımcı olur. Alerjik astımı önlemek için alerjik tetikleyicilerden kaçınılmalı, çevresel faktörlerden korunulmalı ve düzenli egzersiz yapılmalıdır.
Astımın genetik sebepleri nedeniyle, bazı insanlar astım için daha yüksek risk altında olabilirler. Ebeveynlerinden biri astım hastası olan çocukların astım geliştirme olasılığı daha yüksektir. Ayrıca, birçok gen astım riskini artırabilir. Astımın genetik nedenleri arasında ADM20, DPP10 ve IL33 gibi genler yer alır.
Astımın genetik nedenlerini ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, astımın kontrol edilmesine yardımcı olacak tedaviler mevcuttur. Astımın tedavi edilmesinde kullanılan ilaçları düzenli olarak almak, astım ataklarının azaltılmasına yardımcı olur. Başka bir tedavi seçeneği olan immünoterapi, astım semptomlarını azaltmaya yardımcı olabilir. Ayrıca, düzenli egzersiz yapmak, düzenli uyku almak ve sağlıklı bir diyet uygulamak da astımın kontrol edilmesine yardımcı olabilir.
Çevresel Etkenler
Astım hastalarının çoğunda çevresel etkenler hastalığın tetikleyicisi olabilmektedir. Sigara dumanı, hava kirliliği ve evdeki alerjenler bu etkenler arasındadır. Sigara içmek astımı tetikleyen en önemli etkenlerden biridir. Hava kirliliği ise astımın şiddetini artırabilir. Bu etkenlerden korunmak için sigara içilmeyen alanlarda yaşıyor olmak, filtreli hava temizleyicileri kullanmak, evdeki nemi düzenlemek, tozu azaltmak ve düzenli temizlik yapmak gerekmektedir. Ayrıca evcil hayvanların tüylerinden kaçınmak ve alerjik reaksiyonlarınız varsa uygun tedaviyi almak da çevresel etkenleri ortadan kaldırmak için etkili yollardan biridir.
Gıda ve Alerjiler
Astım hastalığının birçok nedeni arasında alerjik faktörler önemli bir yer tutar. Alerjik reaksiyonlar, astım atağına neden olabilir ve belirtileri daha da kötüleştirebilir. Bu nedenle, astım hastaları, diyetleriyle ilgili alerjenlere karşı hassas olmalıdır.
Bazı yiyecekler, astım semptomlarını daha kötüleştirebilir. Özellikle, işlenmiş gıdalar, fast food, koruyucu madde içeren gıdalar, aşırı tuzlu, şekerli ve yağlı gıdaların tüketimi azaltılmalıdır.
Bununla birlikte, bazı gıdaların astımı hafifletmeye yardımcı olduğu da bilinmektedir. Örneğin, balık, avokado, badem, zerdeçal, zencefil, sarımsak, soğan, kıvırcık lahana ve yeşil yapraklı sebzeler gibi anti-enflamatuar özelliklere sahip gıdaların tüketimi, astım semptomlarının hafifletilmesine yardımcı olabilir.
Bununla birlikte, astım hastası olan kişilerin kişisel olarak hangi gıdalara karşı hassas olduğunu belirlemeleri, semptomların kontrol altına alınması açısından önemlidir. Doktorların ve diyetisyenlerin yardımıyla, alerji testleri yapılıp, kişiye özel bir diyet planı oluşturulabilir.
Stres
Astım hastalığından muzdarip olan bireylerde stres, nefes darlığı ve öksürük gibi semptomları şiddetlendirebilir. Stres, solunum yollarını daraltan fizyolojik bir reaksiyona neden olabileceğinden astım şikayetleri artabilir. Bu nedenle stresle başa çıkmak, astım hastaları için önemlidir.
Stresle mücadele etmenin birçok yolu vardır. Yoga, meditasyon, derin nefes egzersizleri, doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler rahatlama sağlayabilir. Stresi azaltmak için egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek, yeterince uyumak ve düzenli olarak dinlenmek de yardımcı olabilir.
Bunların yanı sıra, terapi ve kognitif davranış terapisi gibi psikolojik tedaviler de stresle mücadelede etkilidir. Astım semptomlarını azaltırken aynı zamanda stresi yönetmek, genel sağlık durumunu da iyileştirmeye yardımcı olabilir.
Astımın Tedavisi
Astım tedavisinde birçok yöntem kullanılmaktadır. İlaç tedavisi, astım aletleri ve yaşam tarzı değişiklikleri en sık kullanılan tedavi yöntemleridir. İlaç tedavisi, astım semptomlarına neden olan inflamasyonu azaltmaya ve solunum yollarını açmak için bronkodilatatörler içerir. Bronkodilatatörler, hızlı bir şekilde rahatlama sağlar ve astım atağı sırasında kullanılır. Astım aletleri arasında da inhalerler ve nebulizörler bulunur, bu aletlerle ilaç doğrudan akciğerlere gönderilir. Astım hastaları yapabilecekleri yaşam tarzı değişiklikleri arasında egzersiz yapmak, sigara kullanmamak ve sağlıklı bir diyet uygulamak sayılabilir.
İlaç Tedavileri
Astım tedavisinde ilaç tedavileri oldukça önemlidir. İlaçlar genellikle inhaler adı verilen cihazlar yardımıyla uygulanır. Bu ilaçlar bronşları genişleterek solunum yollarındaki daralmayı azaltır ve astım krizlerinin önlenmesine yardımcı olur. İlaçlar genellikle kortikosteroidler, bronkodilatörler ve antienflamatuar ilaçlar olarak sınıflandırılır. Kortikosteroidler, astım semptomlarını hafifletirken, bronkodilatörler hava yollarını açarak nefes almayı kolaylaştırır. Yan etkileri arasında titreme, huzursuzluk ve kalp çarpıntısı gibi semptomlar yer alabilir. Antienflamatuar ilaçlar ise astım krizlerini önlemek için kullanılır ve steroidler gibi uzun süreli etki gösterir. Ancak bu ilaçların da bazı yan etkileri bulunabilir, özellikle uzun süreli kullanım sonrası osteoporoz gibi kemik hastalıklarına neden olabilirler.
Astım Aletleri
Astım hastalarının tedavisi için kullanılan aletler, hastaların daha rahat bir şekilde nefes almalarına yardımcı olur. Bu aletler arasında inhalerler, spacerlar, nebulizörler ve peak flowmetreler bulunur. Inhalerler, hastaların ilacı doğrudan akciğerlerine göndermelerini sağlayan küçük bir cihazdır. Spacerlar, inhalerlerin etkinliğini artırarak ilacın doğru dozda alınmasını kolaylaştırır. Nebulizörler, sıvı ilacı buharlaştıran bir cihazdır ve buhar şeklindeki ilaçta akciğerlere ulaşmasını sağlar. Peak flowmetreler ise, hastaların solunum fonksiyonlarını ölçen bir cihazdır. Bu aletlerin kullanımı hastalar tarafından öğrenilmeli ve düzenli olarak bakımı yapılmalıdır.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Astım hastalığı, solunum yollarındaki daralmalar nedeniyle nefes darlığına ve öksürüğe neden olan ciddi bir durumdur. Ancak, sağlıklı bir yaşam tarzı, astım semptomları ile başa çıkmak için en iyi yollardan biridir.
Sağlıklı beslenme alışkanlıkları, sigara içmeme, fiziksel egzersiz ve uyku düzeni, astım için birçok fayda sağlayabilir. Sağlıklı yiyecekler yiyerek, bağışıklık sisteminizi güçlendirir ve astım ataklarını önlerken, sigara içmeyerek, akciğerlerinize zarar veren toksinleri azaltabilirsiniz.
Fiziksel egzersiz, astım hastaları için mücadelede önemli bir faktördür. Düzenli egzersiz yaparak, nefes alıp verme yeteneğinizi arttırır ve astım kontrolüne yardımcı olabilirsiniz. Uyku düzeni ise astım hastaları için çok önemlidir. Yeterli uyku almak, astım astlarını kontrol edebilir ve vücudunuzun dinlenmesine yardımcı olur.
Astım hastalarının ayrıca çevrelerindeki toz, küf, polen ve diğer alerjenlerden kaçınmaları önemlidir. Mağazalarda satılan hava filtreleri ve temizleyicileri kullanarak evinizi temizleyebilir ve alerjenlerin yoğunluğunu azaltabilirsiniz.
- Sağlıklı beslenme alışkanlıkları benimseyin
- Sigara içmeyin ve sigara dumanından kaçının
- Düzenli olarak fiziksel egzersiz yapın
- Yeterli uyku alın
- Çevresel alerjenlerden kaçının
Bu yaşam tarzı değişiklikleri astım hastaları için oldukça önemlidir. Ancak, bazı durumlarda, ilaçlarla birlikte yürütülen bu değişiklikler, astım semptomlarının kontrolünde daha da başarılı olabilir.