Bir Afrika ülkesi olan Mozambik’in tarihçesi hakkında bilgi.
Mozambik’e ayak basan ilk Portekizli olan Vasco de Gama, 1498′ de Avrupa’dan Hindistan’a gerçekleştirdiği tarihi gezisi sırasında bu kıyılara ulaştı, Arapların buraları kendi ticaret merkezleri durumuna getirmiş olduklarını gördü. 1505’te Portekizliler Sofala’da ilk kalelerini kurdular. 17. yüzyıl başlrında Monotapa’nın imparatorluğu, iç çekişmeler yüzünden parçalanmaya başladı ve 1629’da Portekizliler bölgenin egemenliğini ellerine geçirdiler. 18. yüzyıl ortalarından 19. yüzyıl ortalarına kadar bu bölgeden pek çok Siyah Afrikalı, köle olarak götürüldü. Portekiz’in Mozambik üzerindeki egemenliği 1884-1885’te Berlin Kongresi’nde tanındı. 1951’de Portekizliler, Mozambik’in, denizaşırı eyaletlerinden biri olduğunu açıkladılar. Bağımsızlık peşinde koşan ve daha iyi ekonomik koşullar isteyen köylülerin 1961’de Mueda’d (Cabo Delgado) kıyıma uğramasından sonra, Portekiz yönetimine karşı direniş tırmandı, sürgünde 3 milliyetçi parti kuruldu. Haziran 1962’de bu üç parti Tanzanya’nın başkenti Dar-es-Selam’da birleşerek FRELİMO’yu oluşturdular ve Dr. Edu-ardo Mondlane genel başkanlığa getirildi. Dr. Mondlane, 1969’da Dar-es-Selam’da bir bombalı mektubun patlaması sonucu öldükten sonra, genel başkanlık, o zaman başkan yardımcısı olan Uriah Simanga, Marcelino dos Santos ve Samora Machel’in oluşturduğu bir üçler grubuna geçti.
FRELİMO gerilla ordusunun başkomutanı olan Machel, sonunda tek başına genel başkanlığa yükseldi. Gerilla savaşı özellikle kuzeyde etkili oldu. Savaş daha sonra güney eyaletlerine de sıçradı. 1974 başlarında 20 bin FRELÎMO gerillası Mozambik’in yaklaşık 1/3’ünü denetimleri altına alındı. 24 Nisan 1974’te Portekiz’de bir darbe oldu ve ülkenin yeni askeri yönetimi FRELÎMO ile görüşme masasına oturdu. Eylül 1974’te Beyazların başarısız ayaklanmasına karşın, 8 Eylül’de ateşkes anlaşması yapıldı. Bunu 25 Haziran 1975’de bağımsızlık izledi. Aralık 1975’te bazı ordu birlikleri ayaklandıy-sa da düzen yeniden kuruldu. Mart 1976’da Rodezya’daki (bugün Zimbabwe) Afrikalı milliyetçilerin davasını destekleyici bir hareket olarak, bu ülkeyle olan sınır kapıları kapatıldı ve Mozambik’teki Rodezyalıların mallarına el kondu. 1977’de Mozambik, Angola, Botswana, Tanzanya ve Zambiya’dan oluşan “cephe hattı devletleri”, Rodezya’daki Yurtsever Cephe’yi desteklediklerini duyurdular. Rodezya sınırı Ocak 1980’de yeniden açıldı. 18 Nisan’da Zimbabwe bağımsızlığına kavuştu ve Mozambik bu kez de Mozambik Ulusal Direniş hareketi’nin yeniden canlandırıp düzenlediği gerilla eylemleriyle karşılaştı. Elektrik sant-rallarına, enerji hatlarına, stratejik kuruluşlara ve demiryollarına saldırılar birbirini izledi. Mozambik, Güney Afrika’yı gerillaları desteklemekle suçladı ancak, Güney Afrika suçlamayı reddetti.
1981’de Güney Afrika birlikleri Maputo’ya girdiler. 1982’de bağımsızlık sonrasında Marksist rejime karşı kurulan Mozambik Ulusal Direniş Hareketi/MNRM ile hükümet güçleri arasındaki çatışmaların önüne geçilemedi. Güney Afrika tarafından desteklenen Mozambik Ulusal Direnişi/RNM ile hükümet güçleriarasındaki çatışmalar da Aralık 1983’ten Şubat 1984 ortalarına kadar sürdü. 16 Mart 1983’te, Sa-mora Machel ile Güney Afrika Başkanı Pieter Botha arasında bir antlaşma imzalandı. Temmuz-Ekim 1984 arasında FRELİMO ile RNM (Mozambik Ulusal Direnişi) arasında sürdürülen ulusal barış görüşmelerinden bir sonuç alınamadı; hükümet birlikleriyle asiler arasındaki 9 yıldır süren savaş sona er-dirilemedi. 1983-1985 arasında ABD’ nin Mozambik’e besin yardımı üç katına çıkarıldı. Başkan Machel’in, Ekim 1986’da bir uçak kazası sonucu ölmesi üzerine, yerine Dışişleri Bakanı General J. Alberto Chissano geçti. Bu olaydan sonra, Güney Afrika Cumhuriyeti ile ilişkiler yemden gerginleşti. 1987-1990 arasında, FRELİMO ile RNM arasında iç savaş, RNM lehine gelişti. Buna kıtlık tehlikesi de eklenince, yönetim güç durumda kaldı. BM raporlarına göre, iç savaşta 600 bin kişi ölürken, yarım milyona yakın çocuk da, açlık ya da yetersiz beslenmeden yaşamım yitirdi. Başkan Chissano, iç savaşın sona ermesi için, çok partili rejime, serbest ekonomiye geçileceğini, FRELİMO’nun işlevinin sona ereceğini duyurdu (Kasım 1990). Aralıkta, ülkenin resmi adının Mozambik Cumhuriyeti olarak değiştirildiği açıklandı. Tüm bu girişimlere karşın iç savaş sürüp gitti. 1992 yılı boyunca Roma’da hükümetle Renamo arasındaki görüşmelerin sonunda ekimde barış imzalandı. Başkan Chissano yerini korurken başbakanlığa Pascoal Manuel Mocumbi getirildi (1994).