This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Savas arulan
,
an:'
J-.. I \(
Che Guevara
Ernesto Che Guevara
SAVA~ ANILARI
Turkeesi: Se~kin CAGAN
Orijlnal adi: PASAJES DE LA GUERRA REVQJ .. CIQNARIA U Ilk yaymi: EDICIONES UNION Havana, 1963 TUrklye yayim: AN'r YAYINLARI Istanbul, Hazlran 1968
ANT YAYINLARI
Dlzgl ve baski: 'ri\~ MATBAASI
IlajaloA!u, Baf1llusahlp Sok. Emek Han 16l29, iSTANBUL
CHE'nin Hayatl
Ernesto CHE Guevara, 14 Haziran 1928 gecesl Arjantin'in en oncmli §ehlrlerinden biri olan Rosarlo'da dogdu. HenUz lki yasmdayken, ilk astrm krizi geldi. Sierra Maestra'da Batista ordulanna kar~l savasirken Che'ye zorlu dakikalar y~atan bu hastalik, BoIlvya ormanlannda Barrlentos'un askerlert tarafrndan vuruluncaya kadar bir tUriU yakasrm brrakmadt. Yilksek mUhendis olan babasi Ernesto Guevara Lynch, !rlanda asillt blr alleden geJiyordu. Anast Cella de la Serna tse Irlandah-Ispanyol karismu tdi, Che il~ yasmda iken ailesl Buenos Alres'e yerlesti, Cella de la Serna 0 gilnlere ait bir aDiSIDI §l:iyle anlatiyor : "Erllesto dort ya,}ma basbjpllda, artIk baskentm iklimine dayanamaz olmustn, Astlm krizlel'l geldlgi zaman basim babasmm giigstlne dayar, oyJe uyurdu. Ancak bu ~ekllde rahatlayabildigi il}in, babasl I}Ogu zaman geoolerlnl Cbe'nln yata~nda g(l4,'irirdi. Sonralan Che'nio durnmu daha da kotiile~tl. Doktorlar tedavlslnln ~k gil!;) oldugunu, mutlaka lkJlm degl~tlrmesl gerektlglni siiyledller,» Yeniden go~ ettl Guevara allesi, Cordoba'ya gittiler. BOIgeyt blr sUre gezdlkten sonra, Alta Gracia'ya yerlestller. Burada cne'nm sa~ltk durumu biraz dUzeldi ve astim krizleri seyreklestt. Che'nin, Cella ve Ana Marla adli lkl kiz, Roberto ve Juan
'jehrin dlljmdaki biiyiik ~ift1i· glni satmak zorunda kaldi. Che yedl y~mda !ken Bayan Guevara'ya Egltim Bakanhgmdan resmt blr yazl geldt. buralardaki orman ktlylerlnde ciizzam ve tropikal hastahklar iizerlnde o. Boylece okul masrafianm ve cep har<.a Cumhurryetctlert desteklemislerdt. doktortuk. Bu olayi Bayan Guevara §I:Iyle anlatrr: "Hemen eevap verdlm. (_.7." Sonra ortaokul zamaru geld! ~attl. GuevarH atlesi. Kard~lerl onun derslerlnl not ederler. Ger!. Ciizzamh hastalar taranndan insa edilen barajr gorebilmek 1~ln Peru'nun troplkal ormanlarinda gtlnleree dolaljttlar. rransrzca §lirlere bayrhrdr. fakat yeteri kadar dolasmak Irnkam bulmadilar. arkada§l Alberto Gra· nados Ue bUtUn Latin Amertka'yi Io. Bir ara paralan azahnca bulabiJdiklert <.sto seyahati ~ok severdi. hatti. Parasim hesaph harcamak zorundaydi.ine alan bir motoslklet turuna '<lktI.· hi.1lkh. Okulda en ba§'Bl1ll oldugu ders matemaUkti. ettiler.iinkUvarrslarindan kisa blr silre sonra Idati makamlar taraflndan sunrdtai edlldiler. Latin Amerika'mn egemen simflar tarafmdan msarsizca stimiiriilen koylUierini yakihdan tammak flrsatml verdi. Faktlltenin son sunfmda Iken Che. Yazrda.aglannda iken. 1944 yrlmm sonunda Buenos Aires'e go<. hergun Cordoba'ya okula gotUrUrdil. bazt gUnier yemek yertne sadeee bir fincan siitlil kahve lIe yetinlyordu. Fakilltedekl ilk ytllannda Arjantin'ln kuzey ve batt bOlgelerlni bastan basa dola§mlll.ok ilje . Yeniden.lnfutbol antrenorltl~ dahl yapblar.lkardtlar Che'y1. Daha sonra dag-Ial1. cocuklarm egltlmiyle i1gilenmesi bent {ok sevindlrml~tI. bir yrldan klsa blr sUre i~inde 12 dersln SlnaVilll kazandl. Lise o:. Bu yUzden giinlerlnin biiyUk krsmim Halk KiltUphanesinde kltap okumakla gectrtyor. Ernesto Guevara de la Serna'nm yedl . ginn c. Bu kendilerine. boylece hastalIgllllll yaraUlgl engellerin hepsinin tistesinden gelmeyl ba§ardl. bulBljlk~lilk bUe yaptilar. llk durak.6. Blr ara Inquttos ljehrinde ucak blieti parasi biriktirebllmek 1o. hurdasi ~lkml§ 1930 model blr arabalan vardi. Ispanya 1~ Savaljlnda a~lko. Che lie arkadaljlanm arabaya doldurur. Politik egiUmlert ltibarlyle de sola acik liberal olarak tammrtardi.attrrlilar. Bogota'ya ge<. 11k muayenede ~ilrUge O. Franslzcaya da hiiyiik ilgi duyan Ernesto.n.e§itli i§lerde o.le hastaligmi yenlp spora basladi.in bir siirprlz oldu. Yol uzadlkr. lnarnlmaz blr gu<. idi. Zamanla mall durumlari bozuldu Guevera'iann. Atalaya Jimnastlk Klubiinlin en gozde atletlerinden blrl haline geld!. Ernesto'nun yatacak odasi. krsa zamanda Iyi bir atlet olup 1_. Che de bunIan evde. Gezlye 29 Arahk 1951'de basladilar. gitme imldl-um) bulablldl. Eme. yatajpnda hazn·{ardl. ~iU'n1n Santiago §ehri oldu.illg-i. ~In· ('I ve altmea slDlnarda ise arada suade oktda. Okulunda lnglllzce ogrenimi yapihyordu. Peru'da cilzzamltlann yasamakta oldugu bir koyde hbbl Incelemelere glrlljtller. Bayan Guevara .inde yan§ atlarr bulunan blr ucakla Miami'ye gitt!. Blr keresinde de iilkenln blr ucundan dlter ueuna blslkletle gidip gelmtstt.l Che'ye alfabey! og· retmlstlm ama. annesinden bu dili ogrendi. Villa Nidina adlt bir evde oturuyorlardt. Cordoba'ya goO. . Baudelalre'e karljl bilyUk bir tutkusu vardi. arna blr aydan once ayrilarnadi. doktor olmu§tu. dok ilj<. Aneak iklnei ve Ut. Guevaralann Catra· mina adim verdlkleri. Latin Amerika gezlsinden sonra Buenos Aires'e dondtl.iu bir <. Hemen askere r. Hammalhk. asttm krizleri yUztinden okola gldemiyordu.Uncu snuflarda okola devam edebUdi.a paralan da azauyordu.allljtliar.ya. Delikanhydl arhk. Ashnda tipik btr burjuva atlesi IdUer. . Che. Alberto orada kaldt. BoIivya'da bam ogrenciler aralannda para topJayarak bu iki kafadann Venezuella'ya gitmeslnl sagtadilar. Che ise i<. Che'nin tip fakiiltesine yazdacagml acrklamasi herkes Io.lktl. Egitim Bakanhgma bagh Dean Funes Lisesine devama basladr. 16 yasmda Ise Ncruda'ya hayran olmugtu Che'yi cocuklugunda en Qok tizen Ijeylerden blri hastahg. Ashnda Mlaml'de ikf ii~ gUn kalmak isttyordu.r1$hgl verecek durumda degildl.geml taytaligt.tUer oradan.ilgInI kar§llayabilmek i<. yilrUyerek a§tllar.ah§1llalar yapml§tJ. Bayan Guevara. Blr yandan da ogrenimlne devam edlyordu. Arkadaslari Che'nin de bir gUn babaai gibl muhendis olacagim samyordu. 1953 Ylbntn Mart aYinda iinlversiteyi bitirmilj. Durumlan iy!den iyiye bozulmustu.Martin adlt da iki erkek kar<~eljl vardi. Kuvvetli blr tradesi vardr Ernesto'nun. yiyecek yemeg i vardi ama attest kendisine cep ha. Daha 14 yasmda ikcn Freud'un kttaplarmi okumaya baslayan Che. Bundan sonra kendlsini tamamen derslerine verlp. Bakanbg.~ bastlgl halde hula i1kokula kaydedilmemig oldugu bildtrfliyordu. 0 gtinlerde Guevara'iar Alta Gracia'mn zengln allelerinin yaljadlklan "YUkan" semtte..§ID.
Fakat bu lmkam bir turltl buiamaru. devrtrncl Arbenz Hiikiimeti emperyalist Amerika'nm perde arkasmda hazirtadig. yerliler hakkinda daha once yaymlannus bir tncelemest yUzilnden tutuklanarak cezaevtne gt)nderlldl. trenle Mekslka'ya hareket ettl. yeni yeni thtilallert hazarlamasr gerektyordu. Bakanlar Kurulu karanyla KUba vatandasi WIn edildi. tJ'nlversiteyi btttrtnee. tilkenin mali i!!ierini ytiklenml§ oluyordu. Gua. 1959 ~ubatmda Ise. Che GuatemaIn'da siyast siirgiin olarak buiunmadlgl halde. Guatemala'da kalmasl tehlikell bir durum aIm· ea. Bir siire sonra da sihih arkadasi Alelda March lIe evlendi. Hatta kendisine Che adim. Arjantln Btlyiikel<. KUba Ihtilallne onemli katkrlari olan Nico Lopez'in Guatemala'da lken taktlg-I soylentr. Granados· un kendisini bekledigt Caracas'a gitmek it. KUba'ya yaptigr hizmetlerden dolayi. 1965 EyliililnUn son gilnlerinde. Onlardan KUba hakkmda geni§ bUgi toplarmsti. KUba'da gorevlni tamamlamistr. Guatemala'da iken bir o. Che 0 geee bunlardan o. Bu yolculugu sirasmda Peru'ya da ug-l'adl. Gnate· mala'yr aneak bu sekllde ozglirIU. 23 ~ubat 1961'de Kilba ihtll6. Che'nin hayatmda d6nilm noktasi oldu. Geno.oguntln hayatim kurtal'dl. Sovyet Rusya ve Qin Halk Cumhurlyetini io. Rojo'nun anlattlklan Che'yi son derece duygulandirdi ve Venezuel1a'ya gitmekten vaz geeerek Guatemala yolunu tutmasma sebep oldu. Bu durum Che'nin savasci yammn tekrar canlanmasina yol actr. sdmiirulen halklarr 6rgtitlemcsi. . bUtiin dUnya Che'nin nerede olabi\eceg-inc dair . 21 Ekim 1960'da." demtsti. Ihttlalden sonra. Havana'nm La Cabana kalesinin komutanhgrna getirlldl. Baz. 3 Ekhn 1965'de Fidel Castro. az geU§mi§ iilkelere "e§itli seyahatler yapan Che. Daha sonra. yakm arkadaslarmdan biri haline gelen "EI Patajo" ile kar§lla§h.lo o. bir sager darbe ile devrllince.o srralarda. Bir sUre. Alberto Granados'un aracihgr ile. Venezuella'da· ki Cabo Blanco cilzzam kolonlsinde 800 Peso ucretle t. Guatemala'dan Meksika'ya geeen Che. billnmeyen illkelere dog-ru yola crktr. orada Fidel Castro ve arkadaslarr He tamsarak. Burada Ricardo Rojo admda blr avukatla tamsmasi.temala'da slyasi sUrgiin olarak bulunmadtgt balde. Daha sonra da "Granma" gemlsiyle Kuba'ya hareket edecek. Boylece Che.ek bir sosyal devrim var.ge kavuffturabiUrslnlz" dtyordu. Guatemala'ya gidelim. Che Guatemala'ya vanr varmaz. blrcok 01· kelere seyahatJer yapan Che. Orada.lliglne sigmmak zorunlulugunu duydu. somurulen halklari ve emperyaJistJerl daha yakmdan tanunak nrsatun buldu.ine alan uz un blr geziye Glkh. Che'yi bunun basma geUrdi. Rojo. Buenos Aires'ten ayrildi. 7 Eklm 1959'da INRA (Milli Tarim Reformu Enstltiisii) Sanayl bdltlmti baskanhgma atan01.1 HiikiimeU bir Sanayi Bakanhgl kurarak. tekrar kale komutanhgi gore vine donmek zorunda kaldi. Bir ara Guatemala'It genclerl orgUtlemek iizere harekete ge~ti.lnresmt makamlara basvurdu. Playa Giron catismast sirasrnda. KUba'da tarihi Santa Clara savasmdan sonra Blnbagr Ernesto Che Guevara.ok gecmeden resmt maknmlar Che'yl rnlrnleyerek elGllik btnasindan ~lkardllar. Bu faaliyetiyUzUnderi o. Aneak. ilk olarak orman koy' lermde doktorluk gorevt alabilmek i<. savasm sonuna kadar en on saflarda gorev alacak ve kendlslne binba!!l rtitbcsi verilecektl.lere bu savasm sadece Guatemala'mn deg-n. AYIll trende. 26 Kasimda da Kiiba Milli Bankasi Baskanligma getirildi. "Mutlaka savasmahsinrz. tin safta GarpI§makti. ArtIk baska Latin Amerlka U1kelerlne gidip. Haprshanede Peru'lu solcularta tanisti. Bir kere~jnde Che'nln orgiitledtg-i gencler dtlsmanm §iddetll blr saldtrrsina ugrarrne ve selarnett ka~makta bulmu§lardl. Haplsten eiktiktan sonra yoluna devam ederken Ekvador'da da blrkac gUn kaldt.ok KUba'b slirgiin ve Fidel Castro'nun kardesi Raul 1Ie kar§lla§mt!!. lik firsatta ihtilaleilerln sanna katildi. bir KUba ticaret heyetinin baskani olarak QekosJo· vakya.8.ail§mak uzere btr anlasma yaprrustt.ln staj g6l'dUg-Usiralarda btr yandan da cep harchgtm saglarnak io. tieari anlasmalar imzaladt. ama bana kalina sen benlrnle gel. Doktorluk yapabilmesi io. butiin Latin Amerika'mn savasi oldugunu hatrrlatiyordu. 1962 Ekiminde ba§gosteren buhran sirasmda ise Pinal' del Rio askert kornutanhgi gorevtnt aldi tlzertno. orasi para kazanmak 19in Iyl bir yer. KUba Ihtilalcilert safmda yer aldi. . Kiiba'daki bUtUn gorevlerlnden IsUfa ederek.9. Ernesto'ya "Venezuella'ya gldlp de ne yapaeaksm or Evet.e§itli i§:lerde Gall§t1. Ernesto. bunlarla yakm arkadashk kurrnustu. BiiUin isteg-I eephede. Orada gero. Arbenz'tn hayranlarindandr. Onlara. Che'nin tiniU veda mektubunu okuyordu KUba halkma. halka oynanan bu klrH ve a§agu!k oyunu hlr tUrlU hazmedemedi.in trenle.. sonradan en . Kendisi de zaman zaman ufak catismalara kahltyor ve ihtitalciler 1~ln bir yerden dig-crtne cephane nakledlyordu.
ekmeye gelen General'e cevabi. SAVA~. Ve olilm Che'yl Bolivya'da..okVletnam'Jar yaratmak oldugunu sliylilyor. E§Y31anm o.. Oysa Che. Elleri arkasma bagh. EmperyaUstlerln u§3g1 Barrtentos'un askerleri onu 7 Eltlm 1967 gecesl Higueras yakmlannda klstlrdllar.. kimsenln kar§lslDda eg-llmedi....avu!. Ve 9 Ekim gtmu. Onu Higueras'ta bir okula hapsettller. t6 Ntsan 1967'de Che'nin sesl.. Sav3§ sIoga.• 10 • tahminler yilriittil durdu. 8 Ekim sabahi Barrientos'un kaaUlJerinin eline dti§mU§tti Che..t yakacaksa.bir yara aldr.ecekse ve ba~kaIan mitraIyoz seslerlyIe ve de sava§ ve zafer naralanyla cenazelertmlse a#J. saatler og-lenin t'ini gostertrken Barrtentos'un kirallk katlllerinden !. . oltim hO§ geIdl.. atta h daha o. a!. bu kez de BoUvya'da IhtllalciIert orgtitlemekle mesguldu. Kaybolusundan iki yJi sonra.. parolamn. sara geldl!" diyordu .. "i)lIim nereden ve nasil gellne geIsin .nlannuz kuIaktan kulaga yayilacaksa ve sUAblanmlz elden ele geo. Hatta Iildtir(l1dugilne dair saYISIZ soylentllel' o.lktl. UO. . Kahrarnanea dovU§tii.. ANILARI . yUzOne tiikilrmek oidu . sonunda bacagmdan agu..!Mario Terzan'm M-2 karablnasmdan bosalan dokuz kursunla can verdi.aldIlal'. gene btlttin dtinya halklarmm kulaklarma ulastr. Havana'da toplanan V~ Krta Konferansina gonderdigl mesajda Che... Kendisinl sorguya o. Hlgueras yakmlannda yakaladi. dUnyada ikl. susuz ve yarah olarak hapsedildlgi okulda bile..
saldmlarm. saldmlann ve earpismalarm hepsine birden katdml§ degilim. Ylltar ge{:iyordu ve kavgannzm amlari zamanla unntnluyordu. ben yazdlg.m bUtlin konuIarm.kun amlardan ve acele ahnmis notlardan meydana gelmesiyle yetinmek degiJdir. Oysa gorevlerimiz ~ktu. Gereek sudur ki. ozel ya da resmi olarak bu tarihi yazmak istediklerini belirttiler. Tam tersine.nlano . ben Kiiba haritasi iizerindeki savaslarm. ufak ~pl~mala.r ve eger bu. onu yasayanJar tarafindan geli~tirilecegini umuyorum.nn hanrladlgun amlarmdan bir dizi meydana getirmek ve bunIan yazmak istedim. Bu savasa kattlan !lok ~i va. ilk savasumz olan Alegria de Pio ~rpl§tl1alarUll anlatmaJda.Ba~langl~ Uzun sUreden beri ihtilalimizin tarihini bliron yonJeri He yazmak istiyoruz. bu boluk por{:iik tarihin sadece bir ta. Thtilalin onderlerlnden bir ~ogu. bashyerum. Iste bu sebeplerden dolaYI ben. lhtilal hareketimitln amsnn canlandirmaya. savaslarm. hepimizin yer aldig. Amaclm. Fidel'in de yer aldtg.
bonla. Kendi kendilerini ~innekten.k cesa. lataca. g~k obnayan heJ'§eyi sUip atmalan ve fazladan hit. bir dostun. bir ~ sayfa yazdddan SODl'8. benim gorev almakla §eref duydugum bu milli kurtulus savasma daha fazla yabancmm katrlmasim istemiyordu.ok zordur ihtilalcinin isi.ala'h vatanseverlerin olum haberini getirdi.. BUtUn kitayr saran bu simf kavgalarmda oltim. Guatemala argosunda bu. bu haberi alan kisiyi fazlasiyla sarsar. Oysa Fidel. Ihtilalimiz were ulastiktan bir ka!. Aralarmda Julio Roberto Caceres Valle de vardi.a. ya.Ulli olarak katilmak istemisti.. 0Ulardan istedigim.14. bir §ey ka1mamalandtr.: gUn sonra. EI Patajo.retini gtisterirlerse aaolabilir. ardi arkasi gelmeyen devamh bir kazadir sadece.gun olaylar tamamlaanns ERNESTO CHE GUEVARA 1 « EI PatajO» Bundan bir ka~ gUn evvel gelen bir telgraf bizlere bazi Guatem. bulUlUJlJldtklan yerler~ den bahsetmekten ve ge~ olmayan ola. daha Meksika'dayken ihtilalimizin dogu~una tamk olmus ve aramiza goni. . Ufak tefek ve zayIftl. kotli zamanlarda gelecek iyi gUnleri birlikte diislemis olan bir kisinin OlUm haberi. "bUciir" ya da "Idi~iik"anlamma gelir. her biri aadum. yazm. Ben yazd.n titlzlikle ~~ tinneler:l.zarlardan istedig:im tek §ey mutlak surette ge~k~i oImalandJr. Ama bir arkadasm. bir yoldasm. hele Julio Roberto gibi olaganiistii bir dostsa bu .anma bOylesine bir gaye lle bashyorum.ylardan ka~mmak zol'UDdadu her bin.1§te bu yUzden "El Patajo" derdik kendisine.. C.
.. Cektigimiz kepaze resimleri sahiplerine verrnek icin bir boyd an bir boya yUrUyerek geciyorduk koca kenti. Partido Guatemalteco Tr.§tlgl da yoktu.all§tI. Guatemala'dan kacarken trende karsilasmistrm.§tirir. Devrim aritrr insanlari.. geli.ekip gidecegini soyledi. . Ancak oradan gecebilirdik Mexico City'ye. usaklaetirdi. Kendi memleketinin kurtulmasim dti§lUyordu. Beraberce Chipas'tan Mexico City'ye bir yolculuk yaptrk... Egitimini kah birakiyor. Fidel'in kuraeagr birlikleri uluslararasi bir birlik yapmak istememesiydi. sehir parklarmdaki insanlarm resirnlerini cekiyorduk. Diisman bir ~evl'ede.. ufaeik bir karanhk odasi olan ve filimlerimizi banyo eden bir Meksika'hydi. • 17 • pa- ozel esyasmi satip sayan El Patajo. Ama bu yeni hayatta. Bir gUn <. su veya bu sekilde gecimimizi temin etmemiz gerekiyordu. Yenilgiyi geregtnee anlamadan Guatemala'yi saskmca terkeden cocuk. Gazetecilik yapml§tl El Patajo. tipki usta bir ~ift~inin bitkilerdeki noksanllklan bulup. Daha baska. ihtilal.abajo (Guatemala l§~i Partisi) nin Uyesiydi ve bu yasantiya uydurmustu kendini. kendi zaYlfltgml billyordu da. TapachuIa'ya gidiyorduk. KUba'ya gelmesinden sonra eski iki dost oldugumuz i~in. bir arkadastan yardim istemeyi gururuna rm yediremiyordu? 14¥inedonlik bir kisiydi.. onu da bUtUnUyIe degi§tirmi§ti. Za- .. degi§lik islerde hayatirn kazamyor ve kesinlikle hie kimseden en ufak bir yardim isteginde bulunmuyordu. hemen hemen uzun sUre ayrn evde oturduk. Yabancilarm i§ izni olmadan cahsmalarunn yasak olmasma ragmen. daha degi§ik bir seyler ariyordu EI Patajo. Buna sebep EI Patajo'nun yetersizligi degil.h yeni bastan ba§byordu. Gereekten zordu bir Meksika Peso'su kazanmak iein kazandignmz Zamanla ihtildl olaylan bizi birbirimizden ayirdi. Meksika Universitesi'nde de fizik tahsil ediyordu. Ortagrmiz.. Ikimiz de meteliksizdik. bashyordu ama fazla bir basariya UI8. kisisel meseleleri icin bir dosttan. eski gUnlerimizin ieli dl§hhgl pek yoktu. Olgunla§lyordu devamli olarak. EI Patajo benden cok daha gene olmasma ragmen ararmzda oltimstiz bir dosUuk kurulmustu. ilerletir. kendilerini parkta resmini cektigimiz kU~Uk t. Daha evvel de soyledigim gibi Fidel onu KUba'ya gcturmek istemiyordu. artik tam an larmyla bilineli bir Ihtilalci olmustu.ocugun bir tabiat harikasi olduguna inandirmarmz gerekiyordu. Tlirlli tiirlli mtisterilerle bogusmarmz. EI Patajo'nun meteligi yoktu ya. Blittin sehri tamdik . Onun zaman zaman kendi memleketinin yerli dilini ~all§masmlll ne anlama geldigini sdkemiyordum pek. Yeni kurulan INRA'mn (Milli Tanm Reformu EnstitUsU) ilk personel §efligini yapti. Yoksa. dUzeltip. Onunla ilk defa Arbenz'in dU§ti§iinden bir kaC ay sonra. Ama 0 zarnan bile hala bazi kahntilar vardi eski UstUn hassasiyetinden. Hepimizi oldugu gibi. El Patajo. benim bir kae Pesom vardi cebimde.• 16 • dil dokmek . Aylar boyu boylesine ralarr yedik. Oysa asia mutlu degildi yapngi islerden. iyi bir devrimci olmak yolundaydi. yenlktik. daha iyl bir lirUn saglamasl gibL . kA. Halk idaresinin degi§ik kollarmda <.. OstUn bir zekasl vardi. kUltUrU genisti ve hassasti. Ueuz bir fotograf makinesi ahp kanunsuz bir i§e basladik. Bu delikanhmn ceklngen bir insan olup oimadlgllli haHi kesinlikle bilmiyorum. gti~lUkleri birlikte gogtlsledik . elinde ufacik bir bavul oldugu halde ~Ika geldi KUba'ya. Degisik yerlerde. Ve son gtinlerinde buttin duyarltg-Illl kendi halkma adarrusti.
Askeri bir egitimi yoktu El Patajo'nun. sonsuz ihtiyat. Itimatsizhk: baslangreta kendi gOlgene bile glivenmiyeeeksin. . §u veya bu ~kilde gerilla savasuu gereekle~tirecekti. Dna boyle bir ~e girmemesini tavsiye edebilir miydim? Hangi hakla? Bir zamanlar herkes tarafmdan tmkansiz olarak kabul edilen ve imkanslz olduguna inamlan bir i§e atilrmstrk ve simdi 0. EI Patajo gittl ve zamanla oliim haberi eri§ti elimize. bir yandan aglryahm dusen yoldaslarmnzm yoluna. biliyoruz ki . Bununla beraber. bir not defterine yazip arkada brraktigi siirlerini yolladilar. Bu aziz olitlerden edindigimiz acikh ama degerli tecriibelere dayanarak. OzgUrlUgn miimkUn kilabilmek iein. Hissettigi sadece gorevin kendisini ~agtrdlglydl. yol gostericilere. bir kere daha gene kanlar suladi Amerika'nm kirlarim. muhbirlere. Verebileee~ gun ogiitler lieli geemiyordu: Devamh hareket. Sadeee 0 degil. Ustelik bir ask tUrkUsUydli ihtilale adanmis.}in. Isimler kaI'l§ml§. Birliklerini kaybedince. Unutma ki. temenni ettik. Baskin ordusu gafil avladi onlari. belki onun kadar e1kar diisimmeyen kisilerdi . dost koylUlere. 1§te ancak 0 zaman hir iki defa oturup uzun uzun konusmak frrsatmr bulabildik. Meksika'daki ihvanlan. dagittr digerlerini ve sonra peslerine dtisiip ustaca yok etti hepsini. Bir vatana. kendi OZ anasiydi oglunun cesedini teshis eden. Ama El Patajo gibileri vurusarak oldtiler. benzetilmi§ olabilirdi. bir isim yanb§hgl yapildigtm umduk. bayirlarim. Elde silah. Hepsi yigitti. gerillacilar. Bir defa daha tattik yenilginin buruklugunu ve bir defa daha sorduk 0 cevapsiz soruyu: Neden diger kisilerin tecriibelerini ogrenmedi? Bu kisiler neden kendilerine verilen oglitlere daha dikkatliee uymadilar? DIan bitenlerden kesinlikle haberimiz yok ama. onunla beraber bir ~ok yoldaslar da dli§Up olduler. bunun basan kazandigim kendi gozleriyle gOrliyordu. bir yandan palalanmizi bilerken. Dna. onlarm yaptrklarr hatalari tekrarlamiyahm: herbirinin Beli saYlSlZ zaferlere sebep olsun ve tum getirsin ozgUrliigli. konaklryacagm yer. Bizim gerilla savasumzm teerlibelerinden elde ettigimiz sentezler bunlardi. Ama ne yazik ki. onderlerevarada ili§ki kuran kimselere kesinlikle inanmiyacaksm. ytirekten gelen sicak bir el Slkl~tan baska verebileeek hie bir §€yim yoktu. SlUIrSIZ Itimatsrslik. tipki bizim Alegria de Pio'da avlandtgnrnz gibi avlandilar. lhtiyat: devamli nobet tutacaksm.• 18 • • 19 • man gelmisti arttk gorevinin basma ge~mesi i~in. Bir ihtilaleinin son rmsralariydi bunlar. belki onun kadar zeki. Esir aldiklari da oldu. Dc besini oldtirdti. Kliba'Yl terkettigi zaman. Bir savas daha yitirilmisti. tek tiik ozel esyasi vardr. ama hiebirini onu tamdigurnz gibi sahsen tanmuyorduk ki . kaldlgm bir evde her an sanlmak ihtimali meveuttur.c. Hi~bir §ey birakmadi El Patajo ardmda. emin bir yer olacak ve en onemlisi. bir kadma. Arhk en ufak bir §liphe bile kalmarmsti onun OldUgtine. savasqilar bedeni bakimdan yeterli degillerdi: yeterince bilmiyorlardr itimat etmemeyi ve her seydenevvel gereginee ihtiyath degildiler. asla ve asla bir dam altmda uyumlyacaksm. Bir pusula olsun birakrnadi. devamh olarak bir yerden b3..§ka bir yere gitmek. secilen yerin yetersiz oldugunu ·biliyOruz. devamh kesif yapacakslU. Meruleketine donecekti i~te. .. yanhshk yaptlabilirdi her zaman iC. Ba§langlC]ta. ytirekliydi.. Sozli edilebileeek birkae giysisi. Hareket: yam. Kurtarilnus bir bOlgeye yerle§ene kadar. aym yerde UstUste iki gece geeirmemek. bir dost olarak. asia bir yerde durmamak. Dna bazi tavsiyelerde bulundum. Aglr olahm.
bu sadece bjr yiil'ek Tot avucunun i~de Ve tan yerleri l§lrken Af. 10 Mart 1952 gtinU Fulgencio Batista tarafmdan yonetilen kansiz htiktimet darbesiyle baslarnaz.. 18. bir okula. Ktiba tarihinin derinUklerine inmek gerekir." BUtUn bu olaylar dizisi. 1901 yihndaki Platt Kararnamesi'nin dahi cok gerilerine gitmek gerekir. Bu saldmnm baalangicim bulabilmek igin. yalmzca Ktiba'yi degil. geleeekte mutlak surette Sam AmcR'Rln avuelart igine dii§meUdir. 1933 yilmda ABD BUyukeleis! Sumner Welles'in yaprms oldugu siyasi miidahale ya da Amerikan masasi ilhakcr Narciso Lopez'in karaya Clk~l bile bu saldmmn baslangicr oIarak dti§UnUIemez. bir fabrikaya. Onun amsma adannus bir okul ~ar bugun. 2 Bir Ihtilal Ba§hyor • Ktiba halkma karsi girisilen asked saldmnm tarihi. Ve . tspanyaagacmdan dii§mege hazlr olgun bir eImaya benzem. Hatta. giinlerden bir gUn Amerika ve ~u~temala ic. ?. §oyle ki: Al bunu. TUm bir halkin elinde. bir h~taneye v~ yeni bir toplum igin turn bir halkm sav8. aslmda biitiin bir Amerika kitasim kendisine hedef .nu ~venlerin ve onun sevdiklerinin ellerinde ~reg:t. Bu saldmnm kokU. Quincy Adams. Bu elma.. YUzyIl'm baslangicmda ulkesinin KUba'ya karsi alan siyasetini aciklayan John Quincy Adams'a kadar uzanmaktadir.ektedlr.. El Patajo'nun KUba'da tamyip da sevdigi bir kadma yazilnustr. "Jull o Roberto Caceres Valle" admda.• 20 • Ve bu son misralar. ABD'nin KUba'ya karsr tutumunu §oyle acikhyordu: "KUba. bizlerin arasmda El p~~jo'n~~.in~lyacak giine§in l§lklarmda ismmak l~m bekliyor. eUni Dogan gUn lSltsm onu YUreg.§bgI herhangt bir yere verilecektir. ilerde Guatemala kurtuldugu zaman hig §tiphesiz ki onun sevgill adi.
23 • edinmis bir saldm zincirinin halkalarmt te§kil etmektedir. ABD'nin perde arkasi oyunlariyla yenik dU§mii§tii.lik bir azmhgl temsil etmekte ve iktidan daima asked bir darbe He ele gecirmektedir. hem de c.htikUmetlerinin i§ basma geemesi. aramizda ilk tartisma. Karsilasmarmzm iizerinden bir kag saat geetikten sonra. Ktiba'mn Santiago sehrindeki Moncada Kl§lasl'na yapilan baskmdan sonra. uluslararasi politika iizerinde olrnustu. bahsettigimiz orneklere bir istisna teskil etmektedir. ruanda Guatemala'daki en gtig1U emperyalist ticari kuruluslardan biri olan. Fidel de.e~itli alanIarda toplanmis diisman kuvvetle- . hem FBI ve Batista'nm ajanlarma. 1954 yilmda Amerika kitasindaki demokratik htikiimetlerin pe§pe§e yikrldrklarr doneme Aym gi. bir gok giigltikler icerisinde gelisebilmekte ve yasayabilmek igin gok kereler daha iktidara geemeden sayiaiz suclamalarla karst karsiya birakrlarak tavizler vermeye zorlanmaktadir. Bu satirlarm yazari. ~u anda Ktiba Hiikiimeti'nin basmda bulunan Fidel ile.. Acemi erlerin egitimi He gorevli olanlar. Hatirladigima gore. aym gece sabaha karst Fidel'in hazirhguu yaptIgl seferin Uyelerinden bin de ben olmustum. Fidel He soguk Meksika gecelerinden birinde tamstim. kUc. tisteIik hukuki damsmanhgml da yapiyordu. ~u garip rastlantiya bakm ki. aym za-. c. United Fruit adh sirketin ortaklarr arasmda bulunuyor. Bu ytizden biraz gerilere gitmek ge~ rekir. Admi 1953 yrhnda Moncada Kislasi'na yapilan baskmm tarihinden alnus olan 26 Temmuz Harekati'run saflarma acemi erlerin ilk gruplari katilmislardi bile . Amerika kitasmi yerinden oynatan sosyal olaylarm yarattigi dalgalanmalarla oradan oraya sUrliklenip giderken Fidel Castro admda bir baska Latin Amerikah sUrgtinle tarnsmak frrsanm elde etmistir. <. emperyalizmin med ve cezir dalgalarma blbi olarak birbirini izlemektedir. bir baska hareket de yavas yavas gelisiyordu. bunun sonucu olarak da. bunalima bogulmus bu Ulke icin yeni bir kurtulu§ yolu aramaga girittm~tim.Latin Amerika lilkelerinin ortak bir ozellige sahip bulunduklarmi goatermektedir.. Zira. Dulles. Bu oyunu oynayanlarm basmda ABD'nin o zamanki disisleri bakam John Foster Dulles geliyordu.agumzda bir c. Meksika'da nastl ve nlcin karsilastigmn aciklamak isterim. liIkedeki devrimciler arasmda ig islerle llgili fikir ayrihklarr ve anlasmaahklar basgosterrnis. KUba thtilali.inlerde Guatemala'da Jacobo Arbenz'in ba§mda bulundugu kitamn son devrimci hUkiimeti de. Karsilasmarmz. Tanh.• 22 • • rastlar. Genis halk ylgmlarmlU destegini kazanrms olan demokratik halk hilktimetleri ise. para ve rli§vetin onemli rol oynadlgl bir ortam ieinde hem Meksika HtikUmeti'ne. Ama biitUn bunlarm yanmda.ah§malannl Meksika'da biiylik bir gizlilik i~erisinde ylirUtmek zorunda idiler. adamlanrn son darbeye haairlayabilmek iein tarafsiz bir tilke aramak iizere Meksika'ya gelmisti. btitlin yUreksiz ki~Jer su ya da bu nedenle ihtilalci saflarr terkederek daha az feragat isteyen siyasi partilere ya da devrimel orgtitlere katilmaya baslamislardi.ok demokratik hukiimetlerin askeri darbelerle YlkIlIP sonradan balk Ylgmlarmm kar§I konulmaz gayretleri karsrsinda yeni balk . Biitiln diktator hiikumetler. Oradan bozgunun ezginligi ve btitiin Guatemala'ltlarla payla§bglm hayal kmkhgt icinde ayrildrktan sonra. tum .
nerede olursam olayrm. Ne var ki Fidel Castro'ya karsi glivenimizi hiqbir zaman kaybetmedik. Bu geregi yerine getirmekte tereddUt etmedi. Nihayet bu birlik- lerden biri Fidel'i ele gecirdi.e cevabi asla unutamam: "Seni ytlzlistii birakamam". 'Ostelik. askeri strateji derslerine sik sik katrlamiyorduo Geri kalanlarnruz ise. bir dava ugruna yabanci bir sahilde can vermenin. Fidel'e. bu ugurda nice canlar kaybettigimizi. her sey olup bittikten sonra. didindigimizi. sadece.Meksika'da bir eiftlik bulmus. Ama Fidel'in canh olarak getirilmesi halinde verilecek mlikatata tamah ederek Castro'yu oldiirmemekle bUylik ahmakbk ettiler. iicretleri Batista tarafmdan Odenmekte alan iki ayri Meksika birligi Fidel Castro'yu avlamaya ciknuslardi. Romantik bir serUven tutkusu vardi bende ve boylesine ylice bir amae. olebilmenin dcgerine inamyordum. arkadashk ugruna kendi ihtilalci durumunu tehlikeye dU§Urebilecek §eyler yaph. Meksika sehrinin yakmlarmda bulunan giftligimiz polisin eline dU§mti§ ve hepimiz hapishaneyi boylamrstik. suelu olarak kendi ulkelerlmize iade edilme korkusu iginde 57 glin kadar cezaevlerinde kaldik. kendi ~evresinde yaratilrms olan kuvvetli baghhgm anahtarmi t€§kil etmektedir. bu anlattrgrm donemi atlatmak icin nasil cabaladigrmrzr. KUba seferine cikacak olan silahh kuvvetleri i\rgtitlemeye adarmsti. geri kalan bUtUn Isler bize !}ok kolay gdrtinuyordu.. hakkmda ge§itli suglamalar bulunan ve Meksika'da kacak olarak yasayan bir yabanci idim . Gelgelelim.• 24 • • 25 • rine karst koymak zorunda bulunuyorlardi. hepimiz birer keskin nisanci olmu§tuk. Bu arada ozellikle Miami'de acemi erlerin seeiminde de hatalar yapihyordu. Arjantin yerine. Fidel'in ~evresinde ilkeler Uzerlne oturtulmus bir baghhk duygusu He arkadaslik Uzerine kurulmus bir dayamsma. Aticrhgmuz gelismis. Bu durum. ileride emir verildigi takdirde. Giivenilir ihtilalcileri cevresinde topJayan Fidel Castro. srrf benim ytizUmden ihtilalin ertelenmemesini. harekatlmlzlll ilk safhasmm son boltimtinU aksatti. Iste bu sirada. Fidel'in bUtiin adamlari yakalandi. tum yeteneklerini ve olagantistu cahsma gticunu. sevip saydlgl kimselere gosterdigi bu tip kisisel jestler. simdi kavriyoruz. ne fedakarhklara katlandigmnzi. Bu korkuyu duyanlarm basmda Binbasi CaJixto Garcia ve ben vardik. Bu hazrrhklar srrasuida ben de personel §efligi gorevini ustlenmistim. beni geride blrakabileceklerini. Trujillo'nun casuslari He ugrasmak gerekiyordu. savasa derhal katilabilecegimi sOyledim.. 0 zaman Fidel'in bana vermis oldugu 0 kesin ve erkek<.~te biitiin bu engeUeri astiktan sonra en onernli iki gorevimiz sunlardi: Meksika'dan ayrihs ve sonra da KUba'ya cikarma! o sirada. Hatta. komsu bir Ulkeye gonderilmem icin gayret gostermelerini istedim. Baslangicta bir kac strateji dersine katildiktan sonra bende uyanan ilk izlenim. Boyleee aylar gecti. Ben. General Alberto Bayo'dan oldukca onemli gerilla taktikleri ogrenebiliyorduk. Fidel. . Hemen hepimiz. Ayrracak fazla zamani olmadlgI icin. orada General Bayo'nun yonetimi altmda 1956 seferine cikma plamrmzr hazirlarmstik. Bizleri Meksika cezaevlerinden kurtarabilmek igin Fidel'in onemli bir zaman ve para harcamasi gerekiyordu. Zafer'in mutlak surette elde edilecegi seklindeydi. Kendilerinden. ( Fidel'in. !. Bir ka~ gUn sonra da.
Bir zamanlar KUba Deniz Kuvvetleri'nde tegmenlik yapmis olan Roque.. Yolda§lmlz Frank Pais tarafmdan yonetilen bu ayaklanmarnn baaladigi gUn biz de Kliba topraklarma ayak basrms olacaktik.erisinde 1. bulabildigimiz blitlin malzemeyi. hem de yUrekler acrsiydr. GRANMA'yl gllgmlar gibi hazrr ettik sefere . dogruca KUba sahillerine yonelerek bliyti. Bu sirada.. 83 kisi 19mde iki yada tiC tecrUbeli denizci He dort yada bes askerden baska deniz tutmayan kimse kalmarmsu. olarak Tuxpan Limam'ndan denizeaeildi. Jamaica ve Oriente eyaletinde Niquero kasabasmm yakmmdaki Grand Cayman adasimn eteklerini yalayarak KUba'nm gUney sahillerini geni§ge taramakta idi. Nihayet 25 Kasun 1956 gUnUnlin sabahi saat 2'de. yani arahk aymm ilk gUnU. Gemide durum hem gUlling. teknenin su almadigmi. Aneak. radyodan Santiago de Cuba ayaklanmasim i§ittik. Fakat gee kalnnstik. Fazla bir seyirniz olmamasma ragmen. isrklari yaktik. Bu yiizden deniz seferleri yasaklanmistr. ya !jehit!" Cesit ge§it malzeme He tiklim tikhm doldurulmus olan GRANMA. Bu ilk ihaneti ogrenince elimizi gabuk tutarak hummah bir gall§maya giristlk. Hava eok bozuktu. teknenin ora sma burasma kosarak fenerin l§lgml secmege Qah!Jlyorlardl. blitlin isiklarr son diirill mli§. fakat bir tane bile bulamadik.. teknemizin ~ok yava§ yol almasi doIayisiyla yoleulugumuzun son bir kae saatlik kismi .. fenerin yerini kestirebilmek iein bir kere daha list koprtiye ~lknus. . sadece musluklardan birinin aC1k kaldigmi gok sonra farkettik. Hareket iQin segHen rota. yatmnzi ve radyo verieimizi de pazarhk konusu yaprmstr. gayet az sokaga ~lklP mUmkUn oldugu kadar halkm gostinden uzak kalarak gimler ve aylar geeirdik. fakat silahlarnmzdan bir kismuu dU§mana satrmsti. tUfeklerirnizi ve dogru durilst cephanesi bile olmayan iki tanksavar silahmi gemiye ylikledik. Yucatan b61gesinde halicten k6rfeze '1Jkhktan bir siire sonra. Karanhk ve frrtinali bir gecenin saat 2'sine dogru durum adamakilh endise verici bir halalmaya baslarmsti. elleriyle rnidelerini bas- trrarak klvramyorlardl. Hemen her ko§ede deniz tutmus erler. Ama nehrin denize kavustugu yer sakindi. fakat ayagl bir cengele takildigmdan suya yuvarlanrmstr. Bazilan karalanm kovalarm igerisine daldirrms. Bes dakika kadar 26 Temmuz ve KUba rnilli marslanm soyledik. bulablldiglmiz her yerde sakI anarak. Ancak. Kendisinin kim oldugunu bilmiyorduk. 0 da ise yaramadi. yiyecegimiz ve zamarnrmz azalmakta idi. programm uygulanmasmda epey ge~ kalmistik. Fidel'in 0 zamana kadar resmi basmda eglence konusu yapilnus olan §u sozleri gereeklesme safhasma girmisti: "1956 yJlmda ya ozgiir olaeagiz. Bir ara teknenin su aldigmi sanrms ve yti. Gozciller. ilniformalarrmtzr.k bir heyecanla Cabo Cruz fenerini aramaga koyulduk. Dordiincli veya besinci gUn durum biraz diizeldi. Ayrlca. Aym 30'unda.all§IP. aramizda bir hainin bulundugunu ogrendik.• 26 • • 27 • Ktiba Ihtilal Ordusu'nu bdllinmez bir bUtUn haline geti rmistir.kli hafifletmek icin yattaki blitUn agrrhklari denize atmistik. Deniz tutmasma karsi antihistamin haplarmi hard hanI aradik. harekete gectikten bir siire sonra nihayet feneri gorebildik. Ancak korfezden glkar cikmaz hepimizi deniz tuttu. Suyumuz. Gizlilik i1. Ertesi gece. Ne ~~r ki. Bu olaym yarattigr kargasahk yatisip da. bir kismi da Ustleri ba§l~r~ ~~smuk icinde oIU gibi yerlerde yatlyorlardl.
Tropik bitkilerin genis yapraklari altmdaki batakhklarda ilerlerken ucaklar tarafrndan gorulmemiz imkansrzdi ama.lkabUdik. dinlenme molalari ya da adamlarirmzm bayilmalan yUzUnden sik sik kesilen gece yUriiyU§lerini tamamlayarak 5 Arahk sabahi Alegria de Pio diye arnlan noktaya ulastrk. l(}imizden (}ogu deniz yolculuguna all§lk olmadigmdan hasta dli§mli§tU. yerimiz telgrafla Batista Ordusu'na bUM dirilmisti. tUfek.inde ve mUmktin oldugu kadaraz malzeme Be yati terkettik.. Batista kuvvetleri tistumtize ~ulIandi. at. Coloradas Plaji tizerindeki Belie denen yerden t. BUttin malzememizi yitirmistik. Batista'nm ut. yerimiz de artik tesbit edilmistl. hepimizin tabanlarmda (]ok derin yaralar acrmsti. BUyUk bir telas it. BUtUn bunlarm dismda. kdtii bir tekneyle. Denisde yedi gUn sUren bir aehk ve deniz tutmasi doneminden sonra karada da birbirinden korkune tam ii~ gun gecirdik. Meksika'dan ayrrhsmusdan tam on gun sonra.SUZbucaksiz bir arazide dontip duruyorduk. ayakta duracak halimiz kalmannstr. Ayaklarumzdaki koca koca postalIar. Uzun mu uzun. hemen hemen bUtUn maizemelerimizi yitirdikten sonra tuzlu su batakhklarmda sonu gelmez bir ytirUyU§e gtrismistik.. 3 Alegria De Pio Alegria de Pio. Oriente Eyaletinin Cabo Cruz dolaylarinda. En sonunda KUba'ya gUn agmrken.• 28 • bizlere sanki hit. Bolgenin cografl durumu hakkmda yeterli bilgiye sahip olmadigrmiz ve araziyi bildiklerini iddia eden adamlanmiz tarafmdan yanhs bilgiIerie yamltildrgirmz it. Adeta bir golgeler ordusu halindeydik. 0 gline dek hi(} ~arpl§maya girmemis bir acemi erier birligi vardi elimizde. yliklerimiz batakhklar- . bitmeyecekmis gibi geliyordu. 2 Arahk'ta Playa de las Coloradas'da karaya ~lkml§. lste orada.§lP gelmistik. 5 Arahk 1956 gtinU. acma.lkarmamlz bir sahil koruma gemisi tarafmdan tesbit edilmis. Ut. <. Ustelik.in bu bataklarda saatlerce sUrUklenmek zorunda kaldik. Niquero bolgesinde bir yer. Ilaclarumzm (}ogu kaybolmus. KUba'ya. Meksika Korfezi ile Karaipler Denizi'ni yedi giinde 8.aklarl bize bomba yagdlrmaga baslamisti bile .. Tam batakhklar it. Elimizde' sadece bir kat. iistelik eok cetin bir yiirliyU§ten sonra oraya vardigmuzda.. fiseklikler ve islak mermiler kalmisti.ine dalmak Uzere iken.
Kendimi adadigun tip Ilmiyle. lIkel klintgimizden bir tlirlti giyemedigi ayakkabilarr elinde oldugu halde ~lktlgl zamanki yorgun ve lirkek yliz ifadesi hala goalerimin onUndedir..UnkU. carpraz atesm altmd~_:U~ba§l Almeida'nm emir almak iein yanima geldigiydi. 0 siralarda Julio Lobo'ya ait olan §ekerkaml§l tarlalan arasmda ilerlemistik. Bir ka~ samye sonra da 82 kisilik birligimiain Ustline dolu gibi ~r§~ ~ag~ga basladi. Humberto Lamotte admda biriydi ve omriiniin son glinlinti yasiyordu. ihtilalci bir asker olmak arasinda bir tercih y~pmam ?ere~iyordu.. Bu yUrtiyU§ sirasmda gelen uzun bir astim krizi beni acmacak duruma dU§tirmti§tti. Isaretls bunun ne anlama geldigini sordum. Yorgun dusen adamlarmuz. birakti. Daha sonra ogrendigime gore. Ama ne yazrk ki. Birligin doktoru olrnam dolayisiyla adamlarmuzm yaralari bereleriyle benim ugrasmam gerekiyorduo 0 gtinkli son hastami eok iyi hatirhyorum... iyilerini baskalarma birakrmgtim. Ustelik tecrUbesiz 01dugumuzdan. Bu ihbari gece yarnrmzdan aynldlgl sirada yapmis. biraz yol ylirUdlikten sonra uzun siire dinlenmek zorunda kahyorlardi. yada 0 andaki psikolojim oyle bir Izlenim yaratmtsti. Bu ani baskin oldukea agrr ve kursun yag-muru fazlasryla etkUi ve yikiciyd). bir yandan da §ekerkaml§l kemirerek a~l~1Z1 ve susuzlugumuzu gidermeye ~all§lyorduk. Ikisini birden tasimama imkan yoktu. bir yandan da ~ocuklarlmlZdan soz e~iyorduk. Ogle vakti olaganustii bir faaJiyetin farkma vardik. alcaktan uean ucaklar tarafmdan gorulebileceklerini hie dustmmeden bUyUk bir gaflet ieinde kestikleri sekerkannslarrm kemiriyorlardr. tehlikeli bolgelere girdigimiz zaman mutlaka goz altmda bulundurmarmz gerektigini ogrendik. Asked ve sivil ueaklar ~evremizde cirit atiyordu. AI~e~da birliginin basma dondligti sirada arkadaslardar.• 30 • • 31 • da kalrmsti. ayni hatayi daha sonra defalarca tekrarladrk. biri ayaklartmm dibine bir cephane sandig. dtismam pesimize takrrns . bir yandan yarun soais He iki peksimetten ibaret yavan yemegimlzt yiyor. ihanetinden kuskulandigumz rehberimizi hie mi hi~ yamnnzdan ayrrmamamiz gerekiyordu. C. daha sonra bir Batista zaptiyesmm kursunlariyta can vermisti. Bir geee once sabaha dek. . Arkadasim Montane He bir agaca yaslanrms. Ancak ~ok sonralarr. geC]milji karanhk sivilleri. . Fidel civardaki bir Ijek~rkaml§l tarlasmda bosyere birligi bir araya getirmege eahsryormus. ihtilalin sayib II hainlerinden bid olan rehberimiz. Adamlarmuzdan bazrlarr. buruk ylizliyle bana "Mermi sanruglyla ugra§acak zaman mi ~imdi?" demek istedi ve ardmdan §ekerkaml§l tarlasmm ortasmdan geeen patikada ka~b~ldu.attrlayamlyorum. hasta oldugum icin kotU bir silahi tercih etmis. Nihayet bir §ekerkaml§l tarlasmm kenarmda mola verildi... sekerkanuslarmm kabuklarnn ve posaIanni arkamiada birakiyorduk. Gayet iyi h~tIrhyorum. Ayaklarinun dibinde i1a~ dolu bl: ?a~t~ tie bir cephane sandigr yanyana duruyordu. o anda olaylarm nasil cereyan ettigini net olarak h. Aslmda. Bir yandan yola devam ederken. Ama ortada emir verecek kimse yoktu. (Bu yoldas. 0 sirada ilk siiah sesini duyduk.) Belki de ilk defa bliyUk bir acmaza girmiatlm. Elimde oyle kaliteli bir ailah yoktu. Cephane san- . Haurladigun tek Ijey. una ihtiyaei yokmus. Bir ~ogumuz saatlerce agaclarm altmda SIZIP kaldik . Dusmanm bu artiklardan yararlanarak izimizi neden stirmedigini sonra ogrendik. 5 Arahk sabahi hemen hieblrimizin yUrUyecek hali kalmamisti.
Ueaklar aleaktan ucuyor. 45 kalibrelik bir kursunun a~tlgt korkune yara ylizUnden agzmdan burnundan kanlar bosanan Arbentosa. BUtUn aeilarima ragmen onun sosune uyarak sekerkamisi tarlasma attim kendimi. Teslim olanm . daha sunturlu bir kiifUr savurmustum. Bana vuruldugunu soyledi. Yangmm yarattrgi panige ragmen ben hie telas etmiyor. Sanmm. BUtUn gece aivrisineklerle savastik. Faustino He aym gartp I~giidlinlin etkisi altmdaydtm. Ararmzda Tegmen Ramiro Valdez. Yerde yabyordum.yesi geldi. Bu sirada benden yana surliklenen biri. Sonra birbirimize sokuIarak uyumaga karar verdik. bizi rnakineli tUfekIe tanyor.••" diye klifUrii basti. "Beni OldiirdUler" diye hayklrdtktan sonra saga sola deliler gibi ates etmege hasladt. o sirada Almeida yamma gelip. Faustino Perez. bir sekerkamismm ardina gizIenmeye gall§lyordU. Achk ve susuzluk hepimizi tarifsiz iskenceler ieinde kivrandmyordu. lste boyle oldu. Orada. yattigun yerde oitimU bekliyordum . "i~im bitlk artak" dedim kendi kendime. Ponce yarah olmayan erlerle birlikte sekerkamrsi tarlalarina dogru sUrUnmeye devam etti..yenin kahramam Alaska'mn buz~u ~ollerinde allime terkedildigini anladigt zaman bir agaca yaslanarak kendi hayatma §erefli bir §eki_Ide son vermeyi kararia§ttrlr. onun bir kursunla parealanmis bas parmagmi sarmaga eahsiyordu.. Bir kere ormandan yana ates ettim. nedenini bilmeden avaz avaz "giirilltii etmeyin" diye bagmyordu.. Arttk tek basirna kalmis. beni ytirilmege zorladi. Nihayet Almeida'nm baskanhgmda bir grup kurduk. HaJa ates etmege devam eden Faustino bana bir goz atarak "Merak etme. Basimizda Almeida oldugu halde §ekerkaml§l tarlasmm son siralarmi a§lp Slglnabilecegimiz bir korulugun yolunu tuttuk. .. Ben de btiyUk bir kayitsizhkla ona kendi yararm gosterdim. Pek onemil saydamayacak bir kursun salvosu. avl~dtlar" diye seslendim. h~~ec~n i~inde. Hika. Aym anda arkamdan baska bir ses "Yok oyle §ley. Oysa gortinUrlerde kimseler yoktu. makineli ti. bir agaem dibinde yoldasrmiz Raul Suarez'i gordiim. Ben de yattigim yerden Faustino'ya donerek "Beni de.. "Teslim olahm" diye baglrd!.. Yakmlmda Arbentosa admda bir yoldas tarlaya dogru ilerliyordu. Chao ve Benitez yoldaslar da vardi. 0 anda di1§tinebildiklenmden bir bu geliyor akhma.ifegini ate§ledigini gayet iyi hanrhyorum. Baska bid. _. nefes nefese yamma yaklasn. Sonra birdenbire her seyi kaybettigime kanaat getirerek err iyi ne sekilde O1ebilece~m~ d~§linmege basladim. Otesini pek bilemiyorum. ihtilalci ordumuzun ilk dogtl!jti. asmak uzere davrandtm. Ama bakl§larmdan olmek Uzere oldugumokunuyordu. ortahk busbiitim karisiyordu. bir ~yin yok" dedi. Karanhk daha fazla ilerlememize engel oluncaya kadar yUrUdlik. cigerm- den yaralanmistr. ~i§man bir guerrillero. Aym anda miithis bir ~lghk duyduk: "Yangtn!" ~ekerkaml§l tarlasmdan alev ve duman siitunlari yUkseliyordu. Sonradan bu sesin Camilo Cienfuegos'a nit oldugunu ogrendim.• 32 • • 33 • digrm tercih ettim ve ilac ~antasml arkamda birakarak §ekerkaml§1 tarlasiyla aramdaki a~lkhgJ. Ponce. Aslmda. . Akhma Jack London'm eski bir hika.. ikimizi de yere yikti. 1!}te boyle oldu 5 Arahk 1956 gUnli Niquero bolgesinde atesle ilk kar§tla§mamlz. Faustino Perez'in tarlamn kenarmda diz QokmU§. GogsUmde ve ensemde korkune birer darbe hissettim. sadece yaklasan ollimUmU ve up-a· drgmuz bozgunun acismi dustinuyordum.
. yemeklerimizi yerken suyla birlikte sutozUnden de bir yudum ahyorduk. Astronomi bilgilerime dayanarak kutup yildrzim bulduk ve tam iki gUn onu kendimize rehber edip doguya. Aylar soma. kisa bir sUre sonra routlak surette diisman tuzagma dU§ebilecegimizi sOyledi. ama ne yazik ki.Alegria de Pio'daki baskmm ertesi gUnU «_:. Bu ylizden sivri kayaIarm uzerindeki 4]ukurlarda toplanrms yagrnursuyu birikintileriyle yetinmek zorunda kaldik. lspanya 19sav8. tamamen bir talih eseriydi. bir gatl§maya girmektense ortahkta pek go~ rtinmemeyi tercih ediyorduk. sahlldeki kayahklarin online vardik. Denizle aramizda elli metre yiiksekliginde bir yar vardi. Be!pmiz de. Suya inebilmek icin geeit aramak bize epey vakit kaybettirdi. boylesine korii koriine yol aramaya devam edecek olursak. :?afak vakti.. . Yan tarafta bize tath su intibaim veren bir su birikintisi I. gUn boyunca orada kalmaya karar verdik. daha sonra karanhktan yararlanarak yolumuza devam etmeroizi onerdi. Tek slit kabmuz da kazaya ugraml§t1. YUrUyecek dogru diirtist bir yol bulamlyorduk. btitiin suttin Benitez'in cebine ve liniformasma dokiildUgtinii dehsetle gordtik. A~hk canmuza tak dedigi icin kara yengec avma gtristik. Aslmda bizler de. gerekirse kammizm son damlasma kadar earpismaya andietik. buradan bir dli§~ man saldmsrm onlerneye imkan yoktu. Sierra Maestra'ya dogru yiirUdtik. Sonunda. Ate§ yakmak soz konusu bile olamayacagt iqin. Chao. Bu. Gece bastirmca I. :?a§kmlIkla.in sectigimiz yildizm kutup yildizr olmadrgim ogrendim.§I'na katilmis olan Chao. Dogru yolda Ilerlememiz.ahhklarm arasmda yoia devam ettik. Bolgenin kirrmzi topraklarim yer yer sivri kayalar kaplamtsti. Bu ylizden. Juan Almeida. Benitez. Aroa bu defa. GOzlerimizin ontinde geni§ bir manzara • 35 • uzayip gidiyordu.arph goztimtlze. magara gibi bir yere slgmmaya muvaffak olduk. yolumuzu bulmak il. bu yenilginin ve ondan sonra gelen savaslarm korkunc tecrUbelerini atlattik ve haia hayattayiz. Besimiz birden. Benitez ve bu satirlarm yazari . oldtirdtlgtunttz hayvanlarm jelatine benzeyen etlerini gig gig yedik. Geceyi bekleyecek bir yer oulmamm.evremiz~ de stirlilerle kara yengeeler dolasmaga basladi. Yamrrnzda bir damla au yoktu. Ufak cukurlardan suyu Qlkarmak icin bir astrm pulvanizetoru kullamyorduk. Adam basma sadece bir kae damla su dtisuyordu. Gece kavusunca yeniden harekete gectik. Tek tUk silah sesleri duyuluyordu. susuzlugumuzu daha da artrrdi. Andieenler ~unlardl: Ramiro Valdez. tasimast iQin kendisine verdigimiz sUt kabirn cebine ba§A§agl koymustu: 1gebilmek igin kabm Uzerine uiak delikler agDll§bk. yukaridan gordUgtimUz su birikintlsinin yerini de kaybetmistik.
deniz suyuna ti!. kullanarak. Gece bastirmca da buldugumuz kti~tik bir plajda kendimizi denize attik . dcniz kiyisma vardik. denizi sag taraftrmza ahp doguya dogru ylirlidUgiimUz takdirde sigmabilecegimiz tek yer olan Sierra'ya yaklastigmuzdi. Bu sulu ve tath nesne. kacip kurtulmamizr imkansiz hale getirecekti. sahil boyunca yetisen yabani armutlardi.. yeni haberleri. Geeeydi ve yamlrmyorsam. Almeida He ben oncli olarak ilerliyorduk. Belli bir yonlimUz yoktu. Boyle bir durum. tath bir sUrprizle karsiIastik. Kayalarm arasmdan bir gegit bulabilmek i~in gUntin l§lmasml beklemek zorundaydtk. basirrnzdan gel1enleri. Bir zamanlar ya bir dergide ya da bir romanda okumus oldugum bir fikri uygulamaga kalkistimvHatrrladIguna gore. herhalde hali vakti yerinde olan bir k6yltinUn palmiye agaglarmdan yapilrms oldukea bUytik evinin oniinde durduk. Perif.muz icin susuzluk tam bir iskcnce halini almisti. bahkcilarm kotii havalarda slgmmak icin yapttklart kuliibeciklerden birinde uyuyan adamlarm karartrlarmr farkettik. GUn isiymca arastirmaya koyulduk. a~ltgl adamakilh bastmyordu. Hatta. Zaman zaman denizin lizerinde bir ueak ueuyordu..!ehep birlikte devam ettik.. bizlere. kaemadan once topladiklan sekerkarms- larmdan ikram ettiler. Almeida tam onlara teslim olmalari iein baglraca. ama bunun da onemli bir sakmcasi vardi. boyleee ieilebilecek su miktarim artrrmak mi. dU§- .!edevam ettik. evin.lafak vakti. Hatirladigrm tek sey. Bir f. Diismanla bir eatismaya girdigimiz takdirde.hglmlzl bashrmak ictn bir ya da iki armut diisuyordu adam basma. Evin sahibi dusmammiz olabilirdi. Elimizdeki bir kac damla SllYU da bUytik bir titizlikle boli.!andlk. Bu arada bir parca kestirdik.i§tUgti. artik geri donerneyecek kadar da yanlarma yaklasmistik. Bildigimiz tek sey.. tc. Ama onlari nerede bulabileeegimizi ne biliyor. yoldaslarumzm aklbetleri hakkmda bildiklerimizi.. ama sonue feci idi. kayalarla deniz arasmda slkl§lP kalacagmuz gergcgini de gozden uzak tutmuyorduk. itler gibi yorgun. girif. Bir sure sonra. Birden kiyida. Mantigmnz. biraz olsun kendimize gatirmisti. bizler gibi baska kurtulanlar da olabilecegine karar verdik. Kayalarm arasmda ilerlemek hayli yorucuydu. Asker olduklarmdan emindik ama. Diisman bizi kolayca gorebilirdi. Bir matararun icinde bu karismn denedim. Kal"§U8§lr kargilasmaz.. Bu karI§lmdan icen arkadaslarm ylizleri hurusuvermistt birden. yikiktik . Ama ylizmek bizi serinletmis. gelisigtizel ilerliyorduk. Pancho Gonzales ve Pablo Hurtado. YliriiyUf.te bir oranmda tath su karistmlaeak olursa.i~lin oluyordu. nefis bir mehtap vardi. KIYI boyunca bir mi. YUrtiytif.• 36 • • 37 • YUrli~limlize devam ettik. kayalarm cukurlarmda toplanmis yagmur sularmi bir tuple ya da karmslarla emerek gideriyorlardr. Diger kurtulanlar hakkmda en ufak bir fikrimiz yoktu.ktl ki.!tigimiz savas ha. Ac. Susuzluklarmi ise. "Granma" Seferi'nden kurtuJan sekiz savasei olmustuk 0 anda. "Gramna"dan U~ yoldasrmizdi oradakUer: Camilo Cienfuegos. boyle bir eve yaklasmamn dogru olmayacagi merkezindeydi. Bu arada berikiler yengee eti ~igniyorlardl.kkmdaki dUliUncelerimizi karsihkh anlatmaga basladik.imizden biri. Bu yiizden ~alIhklarm golgesine slgmarak gUn batisnn bekledik. suyun tadi pek bozulmuyor. ne de kestirebiliyorduk. Camilo He arkadasJan. yoksa iki gUn mil ilerledigimizi su anda kesinlikle hatirhyanuyorum.. Benim 0 andaki dilsiincem. sahil boyunu izleyerek yliriimemizi onerdi..
Daha dogrusu. Askerin yamna iki adim kala birden topuklarmm iizerinde dontip yamma gelen Benitez. Hoparlorlerden anlasilmaz sealer geJiyordu. kacmamiza en ufak bir imkan ve ihtimal yoktu. Ortahk tamarnen sakin goruntiyordu. "Sonumuz geldi" diye dU§Undum. :_.a~rdlgllli soylediler. adama daha yakm olan Benitez'in sonuydu bu. aclik ve susuzluga yenik dU§tUgiimUz.. bu cikanlarm. Uzerimizden bUtUn gUn hoparlorlerle donatilmis kU-. bUyUk bir safhkla bana. bulundugumuz yerde sonuna kadar ~arpl§~ makti. §imdi de adamlarim degt§tiriyordu. bahriyenin korkunc katili Laurent'in adamlari oldugunu ogrendik. elinde M~l tlifegi tutan tiniformah bir adarmn silueti ilisti goziime.• 38.. ben disarida beklcdim.. Adam basma bir sahra dUrbUnlin gozle baktlacak yerinin dolusu su diisiiyordu ve bundan daha dUrlist~e bir bolli§me de miimklin degildi.larJa kaph bir tepeye varnnstrk. Bu viizden her ikimiz de eve yaklasmaya basladik. savasm en acih gi. 0 anda kendisini uyarmak miimkiin degildi. Korii koriine uzun bir yuriiytisten sonra. Bi:ilgeye bu ismini verilmesinin nedeni. 0 bolgede pek sarp olmayan kayalari asrnarmz gerektigini farkettik. bir dikenli tel I. kapana kistlnus farelerin telas ve gerilimi ieinde bulundugumuz bu bolgeden bir an once eekip gitmek.inlerini geeirdigrmiz. yenilginin buruklugunu bUtUn acisiyla tattigumz. Yold 8. buna karsihk baska bahriyelilerin filikaya ~lkhklanm gorduk. Kana kana i<. denize dokiilen iinlii bir akarsuyun ya da onun kollarmdan birinin basma geldik. o gece yola devam ederken. Sadece slgmacak bir magara bulmak iein vaktimiz vardi. Benitez'in hayret dolu bakislarmm oniinde "sllahh adamlar' biitiin trajik ger~egiyle belirdi. $afak vakti. aga<.. uzaklasmaktt . Gerektiginde daha etkili bir direniste bulunabilmek i~in yayilarak gizlendik. Gece yeniden yola dtistiik. kayalari keserek denize akan ufak bir derecikti.. ueaklarm bizi teslim olmaga -. bombos midelerimiz suya daha fazla tahammUl edemedi. C€vrcyi gizlice inceledikten soma. Bizi farkedecek olurlarsa. GUn boyu tek lokma girmemisti agztmiza.. bir kurt arm a tatbikati yapilryordu. Cercekte Ojo de Buey (Dana Gozii) diye adlandmlan bir bolgeye yaklasiyorduk. ileride "silabb bir adam" gordUgiinti ve kendisine herhangi bir sey sormanm akilhca bir hareket olmayacaguu dUl}lindUgU iein geri dondUgiinU soyledi.iimdikim oldugunu hatirlayamadigim baska biri daha vardi yanmnzda. Kanacagumz yoktu ama. Moncada savascilarmdan olan Almeida He Benitez. Yapilaeak . ieinden mUzik sesleM . 6lUmUn ta esiginden donmustuk sanki. Bulduk da magarayi.itinin iizerinden asarken. Cevreyi bUtUnUyle goren nefis bir gozetleme noktasiydi buras I. 0 sirada deniz kuvvetlerine ait bir filikadan otuz kadar bahriyelinin sahile indigini. Birden alacakaranlikta.. Durum hig de iyi degildi.v. Suyumuzu krsitlamrsttk. Ma taralarmuzi doldurup yola devam ettik. Bu arada ormandan zaman zaman ne oldugunu kestiremedigimiz sesler geliyordu. Kayalara tirmanmayi tamamlamadan geee bastrrdi. Ama rnacerarmz daha bitrnemisti.meye basladik.Ukucaklar gecti. Benitez ise baska tlirlti dU§UnUyordu.§1 rmnzdan bazilarnn a idam etmis. • 39 • man askerleri tarafindan isga! edilmis olmasi bile muhtemeldi. hem de ne bUyUk bir dikkat ve titizlikle . Amacmnz. Gortiniise gore. tek §ley. Daha sonralari. • 0. Kendimizi yerlere atarak susarms atlarm htrsiyla suya saldirdik.
Dertli ve merak dolu kdyliiler geliyordu bizimle tamsmak iein. Ancak bir sartlari vardi.i§manm basmma ugradlk. Ve Alegria de Pia baskmmdan tam dokuz gUn sonra Puercas Gordas yolunun yakimndaki bir kdylll kuliibesinin kapisirn calmak zorunda kaldik. Koylerde konaklayarak Maestra'ya kademe kademe yaklasmayi planladik ve bu ylizden iki gruba ayrrldik. ieini dokme arzusuydu. Hemen tersyiiz ederek. ne bahasma olursa olsun igeriye dalmanuzda israr ediyorlardi. varhgmuzi ktsa zamanda genis bir cevreye yayacaklardi. Bir kac kisisinin dismda hepsi aym fikirdeydi: Duraklamak. o gece yoIa cikmaya karar verdik. Yoldaslarmnzdan bazilarr kusmaga basladr. Ramiro Valdes. bizi polise ihbar etmisti. KoyllinUn kullibesi sonsuz bir bayram havasma biiriinmiistii... Silahlarrmrzi ve Iiniformalartmm geride brrakaeaktik. Biri fig. sadece dedikodu zevkini tatmin etmek igin de yapabilirlerdi. kendilerine gektigimiz ziyafeti takdir edemeyen bagrrsaklarrrmzm nan. Evin yolunu tuttuktan kisa bir sure sonra birden rniizik sesi kesildi ve "SinHIi de yigit silah arkadaslarmnzm serefine i~lim .. Biliyorduk ki. t§te bu li~UncU sahis. <:lteki gruptakiler. Benitez ve Chao idi... Fidel hayattaydi.. Bizi. Oyle ki. Kisa bir siire sonra biz! koruyan evin igi bir cehenneme ddndii. adeta kosar adimlarla orad an uzaklasip. sabahm ilk isiklari bizi hala ciimbiis ederken yakaladi. Bizim icm -bu kadari yeterdi. Deniz tutmasmdan. CamiIo. yoldaslanrmz artik bu yolculuktan usandiklarmi her halleriyle belli ediyorlardi. Yola devam ediyorduk ama. Ramiro ve Almeida ile birlikte benim diisiincern. Artrk disarr glkamazdlk. Eger yarulmiyorsam. Yeniden degisik fikirler Iillkti ortaya. sebep. silahlarirmzr en iyi sekilde nereye saklayabilecegini sormak bahanesiyle bizim varhgnmzdan bir arkadasrm haberdar etmisti. onu. korltigUne ugrarmstik. Arkadasi ise. biiyi1k bir ihtimalle Fidel ve Crescencio Perez'i bulabilecegimiz bir yere gottirmeyi onerdiler. bizim grupta Pancho Gonzales. Almeida ile ben. Star Tommy marka ttifekIe rimizi birakrnaya yanasmadik. Benitez ile Camilo ise. susuzluktan ve aehktan ottirU Pablo Hurtado'nun ayakta duracak hali kalmarmsti. Saatler geetigi halde biz durmadan yiyorduk. evin sahibi. kimisi hediye getiriyordu. di.tigi gibi. Hasta alan Pablo Hurtado'yu ise k6yllinUn kuliibesinde birakmistik. Oysa asil. boyle bir eglencede ya da dans partisinde kendimizi hicbir sekilde g6stennemekti. gtinlerce yiirliyiilJ. 0 sabah koyllilerin ardarda yaptiklari ziyaretleri kabul edip durduk. Nitekim. 11k arnel olan Almeida idi. _. Silahlarmnz ele ge{. ten. . silahlarimizr satmaya ikna etti. Pablo Hurtado da dU§mana esir dii§tU. koyliiler. Boylece belki de bir kac lokma yiyecek bulabilecegimizi dii§liniiyorlardi. Kimisi yemek. ilk konuksever KUbalmm evinden ayrildrktan birkac saat sonra. Bir hirsiala anlastilar . Koyltilerin verdikleri haberlere gore. Bunu ille de kotii niyetle degiI. Sonunda haber toplamak ve yiyecek temin etmek icin Ramiro He beni gorevlendirdiler. oteki dort kisiden kurulu iki topluluk meydana getirmistik.•" diyen bir erkek sesi duyduk. Almeida He ben vardim.• 40 • • 41 • ri geJen bir eve rastladik. bu evin saklnlerinin hangi sularda yelken actiklanm arkadaslartrmza an" lathk. GOz ~IP kapayana kadar sekizimiz birden. Ylirekten karsiladilar bizi. HenUz yola koyulmustuk ki.
Saghk kurallarimaylar var ki. Fidel bu yiizden hayli payladi bizleri.. La Plata Nehri agzmdaki kij~lik barakalara yaptignmz hticumla kazandrk. bu zaferle bir ihtilal ordusunun varhgmi ve savasmaya her an i~in hazrr oldugunu herkese is.. Burada. Aynr geee giivenilir bir dam altma sigmdik. Sozleri sefer sliresince hif. Bazilari da elbiselerini degistirdiler. Bir §afak vakti. Efigenio Ameijeiras. bir dig-ed Perucho ve adlarirn simdi hatirlayamadigrm baska yoldaslardi.<hatmmdan ~lkmaml§trr. Ciro Redondo. baskmdan kurtulan ve yakayi ele vermemis bulunan yoldaslarrmtzla karsilastrk : Fidel Castro. basuruzda hicbir rehber olmadan Pilon yolunu geeerek Crescencio'nun kardesine ait Mongo Perez f. ikisi Thomson . Birkac gUn geetikten sonra Moran. patlarmstik. . ~imdi kendisi. Hayatta kalmanm tek yolu silahh bir ordu meydana getirip ona kanhnaknr. Julito Diaz. Crespo. Eunlardan biri." 42 • "Rahip" 5 La Plato Sava. Calixto Garcia. Sierra Maestra'da.. dordii elle acihr kapamr tlifek. Hatta bugtin bile aym canhbkla hatirlamaktayim : "Yaptlglmz batanm ceremesini iidemi§ degilsiniz. Bu zaferden sonra herkesin dikkati bizim irzerimize ~evrildi.<iflig"inevardik. Daha sonralarr devamh olarak koylU evlerinde agrrlandik. Rene ve Armando Rodriguez. Raul Castro. unutmustuk. 14 Ocak 1957 tarihinde Magdelena Nehri kiyilarma varrmstik. Bu zaferin yankilari. Nihayet ilk zaferimizi.. aymzamanda. 11k basarmnz.: 0 srrada elimizde sadece 23 silah vardi: Eu silahlardan dokuzu dtirblinlli. Bu frrsatta tamdignms koyliinlin adi Guillermo Garcia idi.iinkii boyle bir durumda sllalu terketmenin bedeli kendi hayatlarunzdrr. Fidel'in emirleri iizerine. Calixto Morales ve Bermudez de bizlere katildilar. partimizin liderlerinden biridir ve Oriente Ordusu'nun komutamdrr. mliz bu kayabk bolgenin ~ok uzaklarma kadar yayrt· di. Kiiciik birligimizin ne iinifcrmasi vardi ne de silaht. Faustino Perez. adamlarrmiza nlsan talimleri yaptirdik. besi otomatik. Alegria de Pio'daki beklenmedik yenilgiden bir ay sonra. Universo Sanchez. Ve iste orada f. Nihayet burada yikanmak frrsatim bulabildik. Adventist mezhebinin mensubu alan bu yoldas. QUnkU.• diye amlan ArgeJio Rosabal admda birinin yamnda kahyorduk. hayatlarmda ilk defa silah kullamyorlardi. hi~ vakit geeirmeden asilere kar§l sevgisi olan ve gevreyi ~ok iyi bilen bir baska koyliiyle temas kurdu. !. Adamlanmizdan bazilan.<lkarmamlZa katrlan. Silahlari terketmek hem bir SU!. daha sonra saflarmnza katllan Carlos Mas. bern de en bUyUk aptalhktrr .. dogn§tUgu. son zaferin de bizim olacagi hakkindaki inancrmizr pekistirdi. Ashnda iki makinelimizin dismda bu felaketten hemen hiebir sey kurtaramarmstik.
Bu ~avul}lar. 0 siralarda ornek bir koylU ihtilalci olan rehberimiz Eutimio vermisti. tipki bir jandarma gibi. ordunun biitim yaphklarmm palavradan ibaret oldugunu.lineline bir 4l0k frrsatlar gectiyse de. ikisi makineli tabanca vc birisi de 16 mm'lik av tUfegiydi. Ancak.• 44 • • 45 • makineli tlifegi. Chicho'ya durmasim ve parolayi soylemesini linledi. adamin fitil gibi sarhos olmasiydr. Btraz sonra Chicho gorundli. Chicho Osario gibi zalimlerin terorle yonettikleri bir 4liftlikti. birisini geride brrakip dig-erini ihtiyat tedbiri olarak yannmzda goturduk. hi~bir askere rastlamadiklarrm bildirdiler. Bu koyliilerden birisinin dusmana yardun ettig-ini gayet iyi billyorduk. Laviti Plantasyonu. rehberimizin akrabalarr oldugu meydana erkmca. Bununla beraber. Universe Sanchez.. barakalarm yamnda indiler. Sahil muhanzlarr uykuya yatmislardi. Chicho derhal "Sivrisinek" diyerek parolayi acikladi. Ertesi gUn La Plata'da. Fidel. Melquiades'in ismini bize. Bir slire sonra Eutimo. kendisinin bizzat daglara ~Iklp ilsileri kovalayacagmi. korkakhgi yliztinden Eutimio suikasti ger~ekle§tiremedi. Barakalarda on bel} askerin bulundugunu. Casillas.il'dik. bu konusmasmda diismarunuzm gliclinU. Perisan durumumuza ragmen Chicho'yu kandirabilmemizin nedeni. Eutimio'yu 6ldlirecek yerde. bizim kim oldugumuzu anladiktan ve tehditlerimizin bosuna olmadigina inandiktan sonra. bu amacla sakal biraktigrm ileri sUrdli. Gece sig La Plata Nehri'ni gectik ve yol lizerindemevzilendik. Gonderdigimiz oncliler. Fitil gibi sarhostu ve bir zenei ~cuguyJa birlikte bir kanra binmisti. ayriea 0 bOigedeki en mel'un li~ cavustan birisi clan Chieho Osario'nun oradan gececegini ogrendik. Ayrica. bu koyliiler bize dilsman hakkmda cok onemli bilgiler verdiler. herhalde. Ogleden sonra saat 3'te durumu daha iyi degerlendirebilmek i~in nehir kenarmdan barakalara dogru giden yolu islemege karar verdik. sinirli bir poz takmarak kendisinin albay oldugunu. bir kismr tekrar vasitaya hindi. o gUn ogleden sonra La Plata bolgesine varmak iein son tepeeigi de astik. etkisini kasden kti4llimse~ti: Fidel'in biitiin soylediklerini itirazsiz kabul eden . Laviti Plantasyonu'nda gore vliydiler. gUn€!} batmundan biraz once muhaf'iz yliklU bir motorbot geldi. Bu alcakca plam uygulamak il. Bu hareketleri tam olarak degerlendiremedigimiz icin hlicumumuzu ertesi gline birakmaga karar verdik. Sonradan bu kdyltilerin. Eutimio sadik bir ihtilalci olarak cahsrmstr. Topragim korumak iein toprak agalarma ve jandarmalara karst earpisan koyliilerden bid idi. Bel} dakika sonra oradan geemekte olan iki koylUyii daha yakaladrk. 16 Ocak'ta §afakla beraber barakalari devamh goz hapsine aldik. insaatr henuz tamamlanmarms cinko damh barakalari gordtlk. Inenlerden bir kismi orada kaldi. kamp yerlerimizi bildirmek suretiyle diismana oldukea yararh oldu. Fidel. Bu muhafrzlardan bazilarr. Ihanetinden onceki donemde. o gUnkti yuriiyiisilmiiz sirasmda iki koylliyU ele gcC. asilerin hilla niqin yokedilmediklerini ogrenmeye geldigini soyledi. 0 bolgede yasayan koyluJerden Melquiades Elias'Ill aga~lara bieakla a~tlgl isarotleri izleyerek ormandaki bir keeiyolunda ilerledik. ddndiiklerinde. Casillas tarafmdan ele geeirildi. Bu barakalarm arasmda diisman iiniformasi giymis bir grup insan dolasmaktaydt. Aym aksam saat 6'da. onu 10 bin Peso ve bir de orduda mevki vaadiyle kandirarak Fidel'i 6ldlirmekle gcrevlendirdi.
alkolUn onu §uursuz hale gettrdigi kanaatine vardim. "ama generalim Batista serbest birakti beni" dedi. Fidel'in teklifi iizerine Chicho. hi~ tereddiit etmeden sert bir hareketle elini gtrtlagma gotlirdti ve hem Fidel'in. Tabii. ona.iyi olarak kabul ediyorduk. Ben sahsen. Muhafrzlarm onunde. yegane nobeteinin. ertesi gtinli saldirmm sonucunu ogrenince EI Macio'da bu koyliiyii vahsice Oldtirdliklerini haber aldik. Barakalara daha fazla yaklasabilrnek igin nehri geeerken. Bu sozleriyle. Fidel. harakalardaki askerleri ani olarak tef ~ ti§ etmek ve boylece gorevlerini ne derece ihmal et~ tiklerini ytizlerine vurmak oldugunu soyledi. daha da ileri giderek. insaati tamamlanmamis barakalarla Honorio isimli diger ga~ vusun evi arasmda bekledigini soyledi. Tam harekete geemek lizere iken ath li~ rnuhafrz gecinee gizlenmek zorunda kaldik. Bu §ekilde sorusturarak yirmi kisinin isimlerini aldik. kendi eUeriyle iki kisiyi oldUrdUgllnU de itiraf etti. Chicho onde oldugu halde barakalara yaklastik. jandarmalarm bile boyle bir §eye cesaret edemeyeceklerini soyledi. Chieho. Chicho'nun bizden §tiphelenmedigini gortmee. bize rastlamadan biraz once.. Chicho da hilS itiraz etmeden ellerinin baglanmasma izin ver~ di. Fidel Castro'yu ele gegirmesi halinde ne yapmayi dU§UndUgtinti sordu. tipki bir katir gibi gUtttikleri bir koylU vardr. Aynca. Ayaklarmdaki Meksika yapisi postallarr gostererek "Bakm.• 46 • • 47 • Chicho Osario. kendisine karsi ukalahk ettikleri igin onbes koylUyli olduresiyedovdugunii. Nihayet EI Macio'ya giden yol kenarmdaki barakalara yakm bir yerde durduk. bizleri barakalara gottirmeyi kabullendi. muhanalann zamanlarmin btiytik kismmi hiebir i§ yapmadan barakalarda yan gelip yatarak gecirdiklerini. Oizlendigim yerin hizasmdan gecerken koylimiin §U sozleri soyledigini gok iyi hatirliyorum: "Ben de sizin gi~ hi insarnm.olarak gereksiz talimler yaptiklarmi aSlkladl. Yolda Chicho. kimin k6tU oldugunu. Chicho'nun iyi dediklerini bizler isin k6tti. amacmm. Bu an gok onemliydi. Konusmamizm sonunda. saldm iQin hazirhk yaptik. Fakat. ~evirmekte oldugu- rnuz oyunu kavradigmdan §tipheleniyordum. bu a§agIllk yaratigm. hem de Creseeucio'nun grrtlaklarnn kesecegini soyledi. Chicho. Bu ytizden. Bize. Ve boylece hilmeden fiilen bizim esirimiz durumuna dU§tU. iki binayi ve bu binalar arasmda nobet bekleyen askerin sigarasmm atesini gormU§tti. Luis. BugUn binbasrhga yiikselmis bulunan yoldas Luis Crespo kesif iQin ileri gonderildi ve doniistmde Chicho'nun verdigi bilgileri dogruladi. ne bahasma olursa oisun bara- ." Bu sozlere muhafizlardan birinin karsthgl §u oldu: "~eneni kapa ve ylirli . kimlere gtivenebilecegimizi sormaya basIadik. A§aglhk herifin senesi dU§mU§tU bir kere. k6tti dediklerini de bizler i~in . Fidel. 0 srrada biz de Meksika yapisi postallar giyiyorduk. pek nadir . QUnkii pek az kursunurnuz vardi. Yoksa kirbaci yersin !" Koyliiniin bizim saldmmiz sirasmda uzakta olacagmive kursunlanrmzdan kendisine bir zarar gel~ meyecegini dusunerek biraz rahatladlksa da. 0 bolgede kimin iyi. Elimizdeki yirmiiki silahla. bize. Ihtilalcilerin mutlak surette yokedilmesi gerektigini de soalerine ekledi.. bunlari oldlirdUgumliz 0 orospu ~ocuklarmm birinden aldim" dedi. asked kurallara gore esirlerin ellerinin baglanmasr gerektigini Chicho'ya bildirdi. Chicho bUyUk bir safhk iginde onde ytirlimege devam edince. kendi olUm fermamm kendi eUeriyle imzalamistr. Fidel.
rpismasinda kahramanca can veren yoldas Tegmen Julito Diaz. Her teslim 01 gagrlffilZda bu tUfegin bir seri ateslenmesiyle cevap ahyorduk. Luis Crespo. Yangm baslaymea bu binanm. Raul Castro dinamit atti. Aksi takdirde biitun cephanemizi tuketmis olacak ve kendimizi artik hicblr §ekilde savunamayacakttk. Barakalardan birinde M-l tUfekli bir cavus bulunmaktaydi. Tepemizde dolunay parJamaktaydi. bu da patIamadi. fakat hiebir sonuc alamadik. Camilo Cienfuegos. Benitez. Ikisi de basari saglayamaymca Luis Crespo He ben binalardan birine yaklastik ve ateslemeyi basardtk. plantasyona ait bir hindistan cevizi deposu oldugunu gordUk. Atese baslamarrusla bir likte. kalari . Ama ne onunki patladi ne de benimki. halen binbasi olan Fajardo ve ben merkezden saldiracaktrk. Bu yiizden. mangalariyla soldan hiicuma gececeklerdi. Bu tertip ieinde diisman mevzilerinin kirk metre yakmma sokulduk. Barakalardaki askerlere derhal teslim olmalarmi bildirdik. Fidel. hayatlarirruzr tehlikeye sokmak bahasma daha yaklasmarmz ve barakalari atese vermemiz gerekmekteydi.• 48 • ele gecirmemiz gerekiyordu. Calixto Garcia. Universo Sanchez. Brezilya tipi elbombalarumzi flrlatmamlZ emredildi. 11k olarak Fidel tlifegini atesledi ve bunu diger silahlar izledi. sonra da Camilo Cienfuegos evleri yakmaga tesebbtis ettiler. Once Universe Sanchez. yari otomatik tiifekleriyle llavu§un palmiye yapraklariyla ortiilii evini sagdan kusatacaklardi. Luis Crespo ve ben elbombalarmnzr frrlattik. katil Chicho Osario da idam olundu.40'ta baslarmsti. Calixto Morales ve daba sonra EI Uvero !:a. Yangm. Fakat muhafizlar umdugumuzdan daha fazla dayanddar. Raul ve Almeida. Saldrrimiz sabah saat 2.
bu malzemeyi. 17 Ocak sabahr saat 4. Bundan baska sivilleri de serbest biraktik. ey im. Bense.}irmek amaciyla bir baskin plani hazl:ladl ve adamlanmlzl gereken mevzilere yede§tirdi.. ~ehirdeki ihtilalci unsurlarla haberlesme imkam yoktu. I usman as~ er errru ele gel. Bu ve bunu izleyen savasta. Vadide iki bohio vardi. FIdel. Bu nedenle baz dii k 1. Ihtilal Ordusu'nun zaferle biten ilk savasiydi. bu belgede yasayan koylU ailelerine hava kuvvetlerinin biitun bolgeyi bombardiman edeeegini soyleyince sahile dogru bUylik bir go~ baslanusti. aga~ ar in a yururken gozculer bizim geldigimizi duy~u§lar ve gelen grupun basmda dusman kuvvetlerimn §apkasIDl giyen birinin bulundugunu gormU§ll. Palma Mocha'dan uzaklara dogru lieder ve ~evredeki tepelere tlrmamrken ku k bi .19 ?cak saban.. EI Arroyo del Infierno EI Arroyo del Infierno (Cehennem Deresi) Palma ~ocha'ya dogru akan dar ve SIg bir nehirdtr. .". La VR§lnm mukaran olarak ele ge~irdigim bir onbasr sapkcemi bUyUk bir gururla giymekt d" Fakat k tl·". demek ki.. . boyle bir yalanla koylulertn topraklarma ve mallarma elkoymak istiyorlardi. Palma Mocha'ya dogru yUrUyti. La Plata Savasi. cavuslarla sahil muhafizlarr. Bu ~ehrm kenarmda.. 6/ Soya. Vardigmuz yerde yUrekler aCISl bir durumla kar§11a§!hk. Fakat bu yalanla bizim saldirtnuz tesadUfen cakismca. elimizdeki silahlarm sayisi. ..~e koyulduk. hatIanmizl gazden gecirdi ve savunmamlzl tekrar tekrar kontrol etti. . . Palma Mocha'ya safakla beraber vardik ve hemen Sierra Maestra'nm en Itayahk. adamlarimizm sayismdan fazlaydi.li onlemek imkansizlastr... di ". geeilmesi en zor krsrmlarim aramaga basladrk.. ...30'da. Koyliiler henuz mUcadeleye kanlmaya haztr degillerdi.. Burad k kurdu~. Bir giin once bir onbasiyla bir ~avu§.. uvve errrmzr gozden ge~irmek Uzere • 1 aras d .• 50 • kendi yarahlarina bakan esirlerimize birakilmasnu emretti..'r~ ... tabii ki bohio'lan kullanmadlk. kuvvetJerimizi tef'tis ederken gok tehhkeh sonu~lar dogurabilecek bi 1 Id Plata Sa ' r 0 ay 0 u. ~atista kuvvetIerinin bizi izleyip mutlaka bulacagma mamyordu. a amp FI~el. Fakat diger savaslarirmzda durum tam tersine olacakti.u Ir va lye eristik. dovusmekte olan kendi adamlarnmz iem saklamak istiyordum. yalan gercege dontistti ve goC. Bizim varligumzdan kimsenin haberi olmadigma gore.
Herhalde yapmis oldugu yorucu ylirtiyusten olacak. altr asker daha izledi. Bu sirada. d~rlYl b~§latan atesiyle birlikte adam "Ah. follukta biraktiglffilZ son yumurtayi da yememize karar verdi.evresine bakmdig~m. sinirleri ~elikten yapilmis kimseler bile dizlerinde yumusak bir ~ozUlme. Malzemenin sayimi. Nobete] askerin !. Artik gorUnmesi muhakkak olan diismam beklemekten baska yapilacak bir sey yoktu. bir titreme duyar ve savasm baslayacagi 0 l§lkh amn ozlemini ~eker.in sadece bacaklanfil se~eb. Bu karan hemen yUrtirllige koyduk. Dtisman askerlerinin yakmda olduguna inandigrrmz iein.• 52 • • 53 • di. bunu gerekli ol~ dugu icin yapiyorduk. Bu gerginligi. Fidel'in sal. bu adamin bir diisman askeri oldugu meydana !. fakat eok slddetli olmustu. Olenlerin sayismin ashnda bes oldugunu ogrendik. kur§unlarml ve i§e yarar diger asked maize" mesini aldim. 0 gece duydugumuz silah sesleri yuztinden Crespo. Bu olay.U kaldi. 22 Ocak sabahi gUn dogarken. ti!. Savasiyorsak. Cevreye yayilan sen atesimiz daha sonra nobetcinin iki arkada§IllI da cansiz yere yikti. Artrk saklanmak iein yer aramak sirasi gelmisti. Bununla beraber.ah parcasi yerle§:tirdigini ve golged« oturd~g~nu dtirbtinlerirnizle gi:irdUk. OIUmU ani olmustu.iJiyordum. kendisini kamufle etmek iein kulagmm arkasma blr~ kac !. yakmlrnlzdaki bohio'da b~: askerin ~tesimizden korunmaya cahstigun gi:ir. Binba§1 Efigenio Ameijeiras bu silahi sonraki carpismalarm ~ogunda kullandi. Bekleme siiresinde.lkh. vUeut OlUm katihgrmn ilk isaretlerini gostermege baslamisti bile . ancak savas giderebilecekti. Savas krsa. tavuk yumurtlamaga de· vam etsin diye yerine birakrmstrk. bunlari adamlarmnza dagrtmistik. ilk kursunum bosa gitti. L>gle vakti bohio'Iarin birinde bir adamm dolastiguu gorduk. Adanun ytiztinde hicbir korku yada iirkiintU ifadesi yoktu. Bu topyekfm bir zafer degUdi ama. Bir sure sonra. Yalmz bir tek yumurtayi. Ate!} actim. Dort dtisman i:iliisii saydik. Crespo'ya beni atesiyle korumasim soyteverek eve yakla§tJm. Bu askeri. Ikinel kur§unum ise tam gog-stine saplandi veadam tUfegi siingUsUnden yere saplanrms olarak yere diistti. Camilo ise uzerimize ates actiktan hemen sonra hatasun farketti. bu sirada Camilo Cienfuegos'tan baska herkes tufegini temizliyordu. yaklasrk olarak 900 kadar k~~un yaktJglmlzl gostertvordu. kuvvetlerimiz lizerindeki disiplini daha da artirmarmzt.. sinlrlerimizin ne kadar gergin oldugunu gi:istermesi bakirmndan rnanidardir.. ne kahvaln hazrrladik. Fakat bir kae ay sonra yakaladlglmlz bir muhbirden. Gelenlerin U~li daha sonra ayrildi. 11k kursun kimseye isabet etmemisti. herhalde yabana da atilamazdr. Bereket versin. ikineisinde ise otomatik tlifegi tutukluk yapmca daha fazla ates et· mesi miimkiin olamamistr. belki de kalbinden geemisti.. Buna karsihk yetmrs kur§un ve aynca Efigenio Ameijeiras'a verilen bir <?~~and tUfe~i ele geeirmistik. anacIglrn" dlY: bag. Palma Mocha Nehri istikametinden gelen bir ka~ silah sesi duyduk. Plamrmzi basariyla uygulaml§tJk. Once adamlarirmzdan birinin emirlere itaatsizlik ederek evlerin yakmma sokuldugunu aandik.lr~rak cansiz yere Ylgildl. daha dikkati olmamizi gerektirdi. Daha yuksekte oldugum i!. Bir siire once Crespo ile ben bir kae tane tavuk yumurtasi bulmus. dum. Bu. ne de yemek pisirdik. Kursun ger~ekten de tam gogsUne sap" lanmrs. hicbirimiz savasmak icm sa" vasmak istemiyorduk. . Evde cesedi gordukten sonra askerin tufegini.
Bazrlari iki ttlfek birden tasiyordu. bize bu kulubelerde kalmanm eok tehlikeli oldugunu ugretmi§Li. Bu ctkenier. Fakat bu defa durum «ok f'arkhydr. Iste bir kac gUn once barakalarda sakh bir dusman toplulugunu yenilgiye ugratmlf. bizden sayica f'azla bir diisman oncusu perisan edilmisti. ~imdiyse. Dusman kuvvetinin basmda. . diisman kuvvetlerini saklandigrrmz yere getirmeyi reddetmis Haiti asilh bir k6ylliyli oldiiren silahlardan geldigini belirtmeyi gerekli bulmaktayim. Buna ragmen. ~imdiye kadar gecirmis oldugumuz tecriibeler.ltlk. Alegria de Pio'daki felaketten sonra beliren etkenlerden cok farkhydi. Daha sonra Magdalena Nehri'ni gegerek cok iyi tamdigumz Caracas bolgesi'ne dondiik. Eg"er bu cinayet islenmemis olsaydr. her zamanki eevabmu ver- . YUktimtiz yine ~ok agirlasrmstr. Qlinkli ancak bu gibi ~arpll~malarla diismarnn onciisii yok edilebiliyordu. Kamp kurduktan sonra. sa vastan bir kae saat kadar once duydugumuz silah seelerinin. Bir defasinda diismandan ufak bir nehir ve bir kae yol ddnemeciyle aynlmis olan bir bohio'da geceyi gegirdik. Artik hepimiz bu bieimdeki savaslarm onemini kavrarmstik. halk bizi desteklemisti. Bu kosullar altmda ylirtimek gercekten cok zordu: Fakat bu yliriiyli§lti gerektiren ve kisisel olmayan etkenler vardi. moralimizi gok yukselttiginden.54. Bu sekilde dagm oteki yamacma vardik.in daha bi. Bu nedenle.Basarrmrz. Koyliiler arkalarmda birkac hayvan ve bornbos kuliibeler birakarak bolgeyi terketrnislerdi. fe1ce ugramis bir ordudur. Kazandigirmz zaferlerin sarhoslugu icinde degildim. bana yaklasu ve savasr kaybetrnemiz ihtimali olup olmadigml sordu. tki dusman kuvvet dagm iki yamacma varmak iizere ayru zirveyi astilar. Birakilan bu hayvanlari kesip yedik. biz dusman kuvvetlerinin yakimmrzda oldugunu ogrenemeyecek ve diiemarn hazar bir sekilde beldeyemeyecektik. Bu b61gede ilk saklamsmuzda. Iki gUn kadar dusman kuvvetleriyle bizim kuvvetlerimiz birbirinin farkma dahi varmadan ylirUyU§lerine deyam ettiler. Ama Casillas'm kuvvetleri arkamizdan bu b61geyi taramis ve herkese Ielaket getirmisti.iyUk diisman kuvvetlerinin izlemesinden bizi tamamen koruyacak erisilmez yerler aramak yorueu gelmedi hicbirimize. Burada. Qekilmekte olan Batista kuvvetlerine paralel olarak ylirUyorduk. 7 Hovo SaldlrlSI Sanchez Mosquera'nm kuvvetlerini yenilgiye ugrattiktan sonra La Plata Nehri'nin kenarmda yiirumege basladik. biitiin gi. Manuel Fajardo. zulmUyIe Sierra Maestra'da ~ok k6tU bir lin birakmis olan Tegmen Sanchez Mosquera bulunmaktaydi. digerlerinden epey ayrilrms bir kuliibede geceyi geeirdikten sonra tekrar orman a dondiik V8 Caracas 'I'epesi'nin lizerindeki kiicuk bir selalenin ortasinda kamp kurduk. Oncusuz bir ordu iac.
o glinlerde durumumuz pek parlak sayilmazdi. Mutfagmuz bizden iki yiiz metre kadar ileride. seyabati bir kae hafta siirecekti. Bana onciileri beklemek ve hava saldmsi sirasm- . 50guk bir geceden sonra tam yattigrmiz yerlerden kalkarken. Onciilerimiz de orada idi. ne de tum bir ideolojik bilince sahipti.) Bunun lizerine. (Delfin. kli~lik bir pmarm kenarmdaydi. Fidel'e bu huSU8U derhal acikladim. 2. Bu plamn bir boliimii olarak. "Gallego" gelip kendisine savasi kazanmarruzm artik miimklin olmadrgnn. Eutimio. Boyle bir metodun sakincalari olabilecegine beraberce karar verdik ve Fidel daha fazla disiplin gerektigini. El Arroyo del Infierno Savasi'm iizerinde yaptignmz topraklarm sahiplerinden biriydi. Eutimio. Evet bu sehir gorevleri bazen ~ok tehlikeliydi. bizim her seyi kaybettigimiai soylemis ve beraberce bu miicadeleyi terketmelerini onermis. Bu ucaklarm nereden geldigini tam olarak tayin ederniyorduk. 0 zamana kadar meydana gelmis olan bir cok olaym nedenlerini heniiz anlayabilmis degildik. Oysa gercek suydu: Diisman kuvvetleri Eutimio'yu yakalamis. Eutimio'ya gore. Disiplinsizlik. Eutimio. hasta anasim gormek icin izin istedi. oltimle cezalandmlacak ij~ sucun neler oldugunu bildirdi: 1. adamlarimism moralini gizlice denedigini soyledi. Hain Eutimio Guerra. Moral bozuculuk. sonra makineli tUfek sesleriyle bomba glirUlttileri isittik. Bir de bakiyorduk bugiin bu yoldas. Firar. Bunun iizerine bize haber vermege cahsrms. disiplinsizlik belirrnesi halinde ne gibi tehlikeler dogabileeegini kisa bir konusma He acrkladi. Birdenbire bir ucagm pike yaptrgim duyduk. para ve orduda bir mevki vermek vaadiyle kandirdiktan sonra Fidel'i oldiirmekIlzere aramiza yollanusti. Sonradan bu olaylarla Eutimio'nun davramslari arasmdaki iliskiler apacik ortaya ~lkb. Fajardo'ya gore. fakat Delfin'in bohio'sundaki iki diisman askerinin cesedinden baska bir sey bulamamis. Kuvvetlerimize tekrar katildigmda. ~linkii etrafirmz aga~hklarla cevriliydi. EununJa beraber. 3. Aynca. hie yorulmak bilmeksizin bize yiyecek arryor ve bolge koyliileriyle temasi saglamaya calisiyordu. 50 mm'lik mermiler yere ~arptJklarmda infilak ederler. Bu ylizden duydugumuz giirliltli bir makineli tlifekten gelmesine ragmen. Moran. her seye ragmen daglardaki miicadelemiz giiciinden hicbir sey kaybetmedi. Bu yUzden diisman piyadesinin iizerimize saldirdrgi zehabma kapildik. 30 Ocak saba hi ieinde bulundugumuz ruh hali i§te bOyleydi. ucak sesleri duyduk. 30 Ocak sabahr. mahrumiyete katlanrmyordu. Fakat 0 bana bu olaydan bilgisi oldugunu ve "Gallego" Moran'in. Adamlarrrmsm cogu ne savas tecriibelerinden dogan bir ruha. tam Palma Mocha'ya varmak Uzereyken hUki. mermiler yarumiza dti§:tligii icin bize sanki orman tarafmdan ates ediliyormus gibi geliyordu. Sierra boyunca bizim geetigimiz yolu bizleri buluncaya kadar izlemis. ama insan hie olmazsa daglardaki hasin hayata.• 56 • • 57 • dim: Savasi muUaka kazanacaktik. oburgiin su yoldas bizi terkedip gidiyordu. Fidel bu izinden baska ayrica kendisine seyahati iein para da verdi. 30 Ocak'tan bir giin once kamptan ayrrldi. Fajardo bana bu soruyu sorusunun nedeninin "Gallego" Moran oldugunu soyledi. Aramizda tam bir birlik yoktu. ates seslerinin her yandan geldigini sandik. o siralarda sa vasta heniiz pismemis oldugumuzdan.imet kuvvetlerinin bizim izirnizde olduklarmi ogrendigini si:iyledi. Bazilari sehir ieerisinde gorevlendirilmelerini istiyorlardi.
Fakat etrafta yasiyanlarm hepsi btiyUk bir korku icindeydiler. Bizi 0 anda en cok iizen sey siitle sosislerin kaybolmasi olmustu. makineli ttifek atesiyle ocak parea parca edilmis ve atilan bir bomba oncii muhafrzlarm kampmm tam ortasmda patlarmsti. Qlinkli bir stiredir hieblr giirultli isitmemistik. lzler karisiktr ve ikimiz de aglr yiikler tasiyorduk. Bir kac saat sonra bazi gtiriiltuler duyduk vc herhangi bir saldiriya karst derhal hazirhk yaptik. 1 1?ubat'ta kendi kUgUk kampmuzda kaldik. Bu olay iizerine Sergio Acuna zihni dengesini kaybetti. Karsilasnktan ve karar vermek iein bir sure dusiindtikten sonra. bomba paUarken orada kimse yokmus. Moran'la baska bir yoldas kesfe ciktilar. Guillermo Garcia'yla ben. bize acikh acikh miyavhyan bir kediyle gUrliltlimlizli duyup ortaya I_<lkan bil' domuzdu. Ciro Frias'm magazasmi yakmislar ve karrsmi esir olarak alnuslardi. tamamen acilrtaydi. Bir siire sonra uzakta bazr hareketler gorduk ve sesler i§ittik. Mevzilendigi yerde silahiyla fisekligini birakarak sessiz sedasiz kacti. Bu arkadas. diisman muhafrzlarirun Ciro Frias'm magazasmdalri mallan ahp yaktikIarim soyledi.i'llin verdigi biiyiik yorgunlugu atabilmck icin kurdugumuz bu kamp. Bunun iizerine besimiz de aglr ylikleri sirtIanarak yola diiziilduk. bize. La Cue· va del Humo'da katilacaktim.• 58 • • 59 • da brraktigmuz bazi malzemeyi toplamak gorevi verilmisti. sue- 31 Ocak taiihindc ekili bazi tarlalara bakan bir tepenin iizerinde mevzi aldik. Kol'un izleri oncli gurubuna mensup Guillermo Garcia ve Sergio Acuna tao rafmdan da izlenmekteydi. Sergio'nun bize ihanet edip etrnedigini bilmiyorduk. Arazi giinlugfine Sergio'nun bir hasir sapka. Bana !spanyol il_<harbi sa vascilarindan Chao refakat etmekteydi. Bir slire kadar kayrp adamlarimizr bekledik. bir kutu stitozli ve li~ sosis aldigmi da kaydettim. Guillermo ile hirlikte Aji Nehri'nin kiyismda vadi tabanim arastrrmaga ciktrk. Geriye kalan canhlar. Moran yalmz dondii ve uzaktan bazi ucaklar gordUgtinli bildirdl. Sonunda bir a~lkhga geldik ve dinlenmege karar verdik. baslanuda beyzbol kepleri bulunan iki kisi gormus. Bunun iizerine bizim "kol" un izlerini liikle takibe basladik. La Cueva del Humo sandigmuz yerde bazi arastirmalar yaptik. Bu yiizden gceeyi kusku i~erisinde gecirdik. Yoldaslarirmzi bulmayi umut ederkendiismanla karsilasmaktan korkuyorduk. 0 sabah saat onbirde tepenin obiir yarundan gelen silah sesleri isittik. neler olup bittigini anlamak lizere kamp yerimize dondiik. fakat hiQbir 'ley bulamadik. Aynca katn-lari miisadere ettikten sonra kaurciyi oldurmusler. fakat bize bunu soylemelrte ge~ kaldigt icin adamlara yetisemedik. ueaklar kaybolup gitmislerdi. fakat goziiken olmadi. Sabah gecen bu dusman askerlere Binbasi Casillas kurnanda ediyordu. Bes ucak goren Moran. Ararmzda bulunan Sergio. Evvelki gUn yaptigtmiz ylirliyi. Kuvvetlerimizin geri kalan kismma. Fakat dusman . Neyse ki. Orada Guillermo'nun bir arkadasi bize yememiz icin bir seyler verdi. La Cueva del Humo diye bir yerin admi duymustuk ama tam olarak nerede oldugunu bilmiyorduk. Arkadaslarrmrzm yakihp kUI edilmis bohio'lannm yamndan gecerkcn yuregimiz burkuldu. civarda hicbir kara kuvvetine rastIamamisti. DondUglimtizde perisan bir manzarayla karsilastik: Ucak arazi _mutfagimiza saldirmis. Bu sesler cok geemeden bize yaklasti ve yardim iein yUrek parcalayrCI sekilde yalvaran bir adamm ~lghklarlm duyduk.
ama§lr ve elbise. :?imdi bile t. Caracas tepesinin sagmdaki eve varmcaya kadar ylirliyU§UmUze devam ettik. Oysa. Yeniden Aji Vadisi'nc indik ve yolumuza devam ederken Manzanillo'dan gelen malzemeyi ararmzda bolti§~ tiik. Kuvvetlerimize yeni katrlrrns bir yoldas da diismania karsrlasrr karsilasmaz ortadan kaybolmustu. h?. Calixto Garcia ve Manuel Acuna isimli yoldaslardi. §imdiye kadar kendimizi hie bu kadar iyi hissetmemistik. Eutimio'nun annesinin rahatsizhgi. Crespo.ok iyi hatrrhyorum.• 60 • yerine Crescencio ve arkadaslari !}lkageldi : Kuvvetlerimize. ~iIpleril!1jzin ilk. Herkese <_. «Granma» crkarmasmdan iki ay sonra. Eeklenmedik hava saldmsmdan sonra Caracas tepesini terkettik ve Manzanillo He dogrudan dogruya temas kurabllecegimiz bOlgelere dondiik. ben ve bir dordiincii yoldas mideye indirdik. 2 ~ubat tarihinde. Bu- . . bizi terkedip katil Casillas'Ia temas kurmak iizere Eutimio tarafmdan uydurulmus alcakca bir yalandr. artik tam amen kaynasrms bir grup haline gelmistik. Aylarca ve belki btitlin savas stiresince bu saldirmm arulan cok canh bir sekilde kaldi ve sa vas sonuna kadar giindi. sonradan a~lga 1_.1kacag: gibi. firari Sergio Acuna Be Calixto Morales.i I 8 Altos de Espinosa Baskin.ok yardim alabilecek ve tilkenin digcr bolgelerindeki durumu daha iyi anlayabilecektik. Aji Nehrini asip hepimizin tamdigi bolgelerden gecerek ihtiyar Mendoza'nm evine varmcaya kadar yUriidUk. Manzanillo bolgesinden Roberto Pesant liderliginde yeni kimseler de katilmisti." ~!!~J!IDr-~ Iarin tizerine islendigint gortince gok duygulandik. Bu bolgelerde drsardan daha <. Bu ytizden c. Eminim ki. hem gUctimUzti artirmts. bana da ayriea tam techizath bir doktor ~antasl dustii. hem de moralimizi ytikseltmisti.izleri acikta ates yakmaktan t. Fidel. Son hava saldmsi hakkmda uzun sure tartistik ve sonunda her gun yemek pisirmemiz iein yaktigmuz atesle. neselenmek iein yaktignmz kamp ateslerinden cikan dumanlarm diisman ucaklarma -yerimizi belli ettigine karar verdik. bu fikir kimsenin aklmdan gecmemisti.ik bir tutumlulukla sakladlgl bu sosisleri Crespo.ok aglr ilerleyebiliyorduk. Crespo'nun bliyi. Tepelerin srrtlarmda kimsenin yillardrr gecmedigi yerlerde kendimize ancak macheta'larla yol aeabiliyorduk. icinde dart domuz sosisi bulunan bir konserve kutusuyla geldigi zaman kendimi sanki hayatimm biiyiik ziyafetlerinden birindeymisim gibi hissettim.amamen vazgectik..~. Kayrplarmuz. Manzanillo'dan saflarirmza katilan on kisi.rf!erinio . Manzanillo'Iu kizlar taraJI_!l~. Hicbirimiz Eutimio Guerra haininin kesif ucagmda bulunduguna ve bulundugumuz yen Casillas'a gosterdigine inanamazdik. Geceyi agzimiza tek lokma koymadan bu tepelerdeu birisinin iizerinde geeirdik.
,.
62
•
•
63 •
rada ihtiyar Mendoza bize yiyecek bir seyler hazirlayacakti. Mendoza, korkusuna ragmen, kcylii sadakatiyle her ge!';i§imizde bizi agirlamakla yukiimlii sayiyordu kendisini. Cresceneio Perez ve diger ihtilalci koylulerle arkadashgi, korkusunu ikinci plana atnrryordu, Bu ylirtiyU§ ozellikle benim iein !';ok azap vericiydi. <;linkli bir astim nobeti gel;iriyordum. Cresponun ve yoldas Julio Zenon Acosta'mn hicbir zaman unutamiyacagim yardimlarr olmasaydi bu Allahm belasi ytitliyii§li bir ttirlU bitiremezdim. Herhangi bir koye vardigumzda bohio'larda asla uyumazdik. Ama benim kotil saghk durumum ve Moran'm rahatsizhgi bizim bir dam altmda yatmamiZl gerektiriyordu. Kuvvetlerimizin geri kalan kismi diismanm gelip gelmedigini gozlemek icin civarda nobete girdiler. Sadece yemek yemek iizere bir ara eve ugradilar. Kuvvetlerimizi azaltmaga rnecbur kalnustik. . Ciinku adamlannuzm bir kismmm morali !';ok bozuktu, bir Insrruysa agu' yarahydi, Bu yarahlar arasmda simdiki igi§leri Bakam Ramiro Valdes'le Crescensio'nun oglu Ignacio Perez de bulunmaktaydi. Perez daha sonra yiizbasr rutbesiyle sehit diisecekti, Ramii'ito dizinden fena halde yaralanrmsti. Bu diz daha once Moncada kislasrnda da yaralanmisti. Bu ylizden kendisini geride birakmak zorunda kaldik. Birkac delikanh da kaeip gitmisti. Ama kacislari, kuvvetlerimizin yaranna olmustu. Bunlardan birisinin daglarda gerillanm yalnizhgmdan sinirlerinin bozuldugunu hatrrhyorurn. Birdenbire, kendisine u!';aksavar tertibati ve bol yiyecegi bulunan bir kamp vaadettiklerini, oysa simdi ucaklarm kendisini yoketmege Qahljhgml, ne devamh bir yeri ne de yiyecegi
oldugunu haykrrmaga baslarrustr. Yeni gerillalar ge· nellikle boyle bir ruh bali icerisinde bulunurlardi, Bu ilk sinava dayanabilenler zamanla pislige, susuzluga, a!';hga, evsizlige ve guvensiz bir sekilde yasamagn ahsirlar, kendi tlifeklerinden ve gerillanm sagladidIgl biriikten baska hicbir seye giivenmez hale gelirlerdi. Ciro Frias yeni iltihaklarla ve iyi haberlerle 01'taya glkh. Fakat bu haberler aynizamanda aklnmzi da karrstirrmstr. <;tinkii Frias'in duyduklarma gore, Diaz Tamayo saf degistirmek ve ihtilalci kuvvetIerle anlasmak iizereymis ; Faustino binlercc peso toplamaga muvaffak olmus. Tek kelimeyle ayaklanrna butiin i.i1keye yayihyormus, htikUmet icin karlsikhk glinleri pek yakmmis. Bunlara ek olarak ayrica hem acikh hem de ders veriei bir haber daha almrstik. Firari Acuna, bazi akrabalarmi ziyarete gitmil}, orada kuzenlerine bir gorilla olarak nasil I,;;arpl'lhgl hususunda bobiirlenmege baslarma. Orada bulunan Pedro Herrara bun Ian duymus, jandarmaya haber vermis. Bunun iizerine Onbasi Rosello al!';agl (daha soma halk bu adam hakkmda hiikiim vererek adaleti yerine getirdi), Acuna'ya iskence yaprms, dort defa kursunlarms ve sonunda asnus. Bu olay adamlarnmza birligin degerini ve ortak kaderden tek basma kacmaga cahsmanm faydasizhguu a!';lkl,;;agosterdi. :?imdi kamp yerlerimizi de degi§tirmemiz gerekiyordu, !';i.inkli oldiiriilmeden once Aeuna'nm iskence altmda konusmus olmasi ihtimali biiyliktli. Acuna Florentino'nun evinde oldugumuzu da bilmekteydi, Bu esnada garip bir sey oldu ve bunun tam anlarmm neden sonra kavrayabildik : Eutimio Guerra, bize Sergio Acuna'nm Onbasi Rosello tarafmdan
•
64
•
•
65
•
olduruldugttnti rtiyasmda gordiiglinli soyledi. Bunun tizerine gelecege ait olaylari rUyada yada buna benzer sekilde daha evvelden gormenin mUmkUn olup 01madigi hakkinda uzun, felsefi bir tartisma basladi. Politik ve killtiirel konularda adamlarumsr aydmlatmak benim glinllik gorevlerimin bir bOlUmUni.i teskil etmekteydi. Bunun uzerine adamlanmlZa boyle bir §eyin mtimkUn olmayacagnu, bunun sadece bir tesadiif eseri oldugunu anlattim. Hepimizin Sergio'nun basma boyle bir sey gelmesinden zaten korktugumuzu, Rosello'nunsa bu bolgeyi kasip kavuran kisilerin basmda geldigini bildigimizi ekledim. UsteIlk Universo Sanchez de, Eutimio'nun r;ok palavraci oldugunu ve onceki gUn bazi ihtiyac maddelerini temin etmek amaciyla kamptan aynhrken bu olayi Eutimio'ya birisinin anlattrgrm soyleytnce tarusma sana erdi. Gelecegin onceden gorulebuecegi gorlif]linde ell eok israr edenlerden birisi, kendisinden daha evvelce de soz ar;hglm, okuma yazma bilmeyen kirkbes yaslarmda Julio Zenon Acosta adh bir koyltiydii. Acosta benim Sierra'daki ilk og-rencimdi. Kendisine okuma yazma ogreUyordum ve mola verdigimiz her yerde ona birkac harf belletmege gayret ediyordum. 0 SIralarda sesli harf'lerdeydik. BUyiik bir iradeyle, gedye degil daima ileriye bakarak, Julio Zenon okur ~ yazar olmayi hayatlllill bashca gayelel'inden birisl haline getirmisti. Bu ornek bugun belki bircok koyliiye yararh oiabilir, hatta savasta kendisine yoldas11k etmis bulunanlara ve hikayesini bilenlere dahl. Julio Zenon, bizi bUtUn kalbiyle destekleyenlerden birisiydi. Julio araziyi c;ok iyi tamr, durmadan c;ali§lr, SIkmtida olan her yoldasm yardimma kosar, sehirden
gelip daglardaki gli~ yasama kosullarma heni.iz uyamamts yoldaslara destek olurdu. Uzaktaki kuyulardan su getiren, ates yakan, yagmurlu giinlerde bile kuru r;ah r;lrpl bulan hep oydu. Yani, Julio'nun elinden gelmeyen i§ yoktu. Ihanetinin ortaya eikmasmdan kisa bir slire once bir gece Eutimio, battaniyesi olmadigmi soyleyerek Fidel'inkini odi.inr; istedi. Fidel de Eutimio'ya ay1lI battaniyenin altinda beraber yatabileceklerini soyledi. Boylece, Eutimio Guerra 0 geceyi Fidel'in yanmda geeirdi. Eutimio'nun tizerinde Fidel'i oldiirmek iein kullanacagi 45'lik bir tabanca ve tepeden a§agl kar;arken kendisini korumak iein frrlatacagi iki elbombast vardi. 0 siralarda Fidel'e en yakm olan Universo Sanchez He bana, nobetcilerin durumu hakkmda sorular da sormustu, "Bu muhafjzlarla bilhassa ilgileniyorum, ~iinkii eok dikkatll olmanuz gerekiyor" demistl, Biz de ona yakmda lir; kisinin nobet tuttugunu, bizim de Fidel'i korumak iein bUtUn gece boyunca sirayla nobete girdigimizi soyledik. Geceyi Fidel'in yanmda geciren Eutimio, aleakca plannn uygulamak iein eline mUkemmel bir frrsatgecirmisti. BUtUn gece Fidel'in hayatr, Eutimio'nun tabancasmm namlusunun ucundaydi, Fakat Eutimio bir ttirlU cesaret edip de tetigi r;ekemedi. 0 gece KUba Ihtilali'nin kaderi, akli dengesi bozuk bir insanm cesaretine yada korkusuna baghydi. Allahtan ki, Eutimio'nun korkusu, 0 gece diger ozelliklerinden daha aglr basnusti. Bu ylizden geceyi herhangi bir olay r;lkmadan gecirdik. Florentino'nun evinden ayrihp bir bogazdaki kuru nehir yatagmda kamp kurduk. Ciro Frias, yakmlarda bulunan evine kadar gitti ve donli¥tinde bir kac tavukla birlikte baska yiyecekler getirdi. Boylece acikta gecirilen bir gecenin miikafatrm sabah steak
~orba ve tavukla gdrduk. Birisi, ~ti~o'n~n.da oraya gitmis oldugunu sOyledi. Herk~s~n guve~~l ~azandliJ, il.;in Eutimio istedigi yere gidip gelebl~~. Florentino'nun evinde bizlerle kaI'§lla§mca, Eubmlo, hasta anasim ziyaret ettikten sonra Caracas's geC}ipneler olup bittigmi ogrendigini soyledi. Eutimio bazen son derece ciiretkar hareket edebiliyordu. EI Lomon, Lorna del ButTO ve Caracas tepeleri dizisine «;ok yakm Altos de Espinosa isimli bir yerde bulunuyorduk. Dli§man ueaklan bu bolgeyi sik slk bombardnnan ediyorlardI. Eutimio, bir k8.hinin ciddiyet ve vekari igerisinde "BugUn Lorna del Burro'yu bomba.rdunan edecelder" dedi. Ger~kten de ueaklar Lorna del Burro'yu bombardiman ettiler. Eutiroio cia, kehanetinin gereeklesmesinden mUthi§ neselendi. 9 .!lubat 1957'de Ciro Frias ile Luis Crespo yiyecek bulabilmek il.;in her zamanki gibi kamptan ayrildilar. Ortahk I.;ok sakindi. Sabah saat 10'cia yeni katilmis olanlardan Lubrada isimli bir kay delikanhsi, civarda dolasan birini yakaladi, Bu adamm Crescencio'nun bir akrabasi oldugu ve Casillas'm askerlerinin iislendlgt Celestino'nun magazasmda caIUJtJgt orta~ ~lkb. Crescencio'nun akrabasi, evde yUzktrk ~kenn bulundugunu bildirdi. Gercekten de, bu1un~uguI~mz yerden bu askerlerin bir kisrmnm uzaktaki .d~lU.kte olduklan gori.ilUyordu. Esir, aynca, Eutinllo ile konustugunu ve Eutimo'nun kendisine ertesi gun eivar arazinin bombalanacagim soyledigini bildirdi. Casillas'm askerlerinin bir kisrm harekata baslarmslardi, fakat esirimiz onlarm hangi yonde ilerlediklerini hilmiyordu. 11k §lUphelenen Fidel olmustu. Daha sonra Eutimio'nun garip davramslart hepimizin dikkatini ~ekmege ba§ladt. Bu mesele Uzerinde te§itli tahminIer ileri sUrUldU.
.66.
•
67
•
Ogleden sonra saat 1.30'da Fidel kampi dagrtmags. karar verdi. YakmlmlZdaki tepenin zirvesine glklp ke§fe giden arkada§larunlZl bekledik. KlSA bir sure sonra Ciro Frias ve Luis Crespo meydana ~lktilar. Anormal bir duruma rastlatnaml§l1ardl. Bu konuyu konu§urken, Ciro Redondo, bir gOlgenin hareket ettigi,ni gordUgu.nU sayleyerek ,bize SUSmamlZI i§aret etti, ttifeginin emniyetini aetr, Tam bu sirada silahlar patlamaga ba§ladl. Ardmdan kamprrmza yoneltilmilj atrslann miithis gUriiltUsU ortabgl kapladi. Yeni kampinuz: da hemen bosalttik. Bir sUre sonra Julio Zenon Acosta'Yl tepenin Uzerinde olmU§ olarak buldum. Bu, okuryazarhgi oImayan, egitimden gegmemi§, fakat bir ihtilalcinin zaferden sonra yUzyiize kaIacagl muazzam sorunlarr, gUglUkleri gok iyi kavramis bir koylU idi, Kendisini bu gliglliklere hasirlamak amaclyla ogrenmege ba§ladlgl alfabeyi artik bitiremeyecekti ... Geride kalan herkes kagabilmilJti. Ben de, ken~' dim igin bir gurur ve nese kaynagl olan sirt gantami dahi geride birakmak zorunda kalml~bm. Bu cant~da ila~lar, kitaplar, battaniyeler ve herhangi bir ihhmale karsr yedek olarak sakladlglmlZ bazi yiyecek maddeleri vardi. Kacarken, La Plata'da Batista Ordusu'ndan ganimet olarak aldigrm bir battaniyeyi be. raberimde gotUrmeye muvaffak olmu§tum. Biraz sonra adamlanmlZdan bazdartyla karsilastim, Almeida, Julito Diaz, Universo Sanchez, Camilo Cienfuegos, Guillermo Garcia, Ciro Frias, Motola Pesant, Emilio Labrada ve Yayo ... Atilan kursunlardan kendimizi koruyabilmek il.;in, gok virajb bir yol segmi!1tik. Diger yoldR§larlIDlzlD ba§llDa neler geldigini henUz bilmiyorduk. Arkam1Zdan haUl tektUk patlama sesleri geliyordu. 1zlerimizi bulmak gok kolay-
Fakat son dakikada harekat plarnrmzda degi~ikIik yapmistik. gtinllik bir ayrihktan sonra.in grubumuza liderlik eden Almeida. EI Lomon'a dogru yiirUyii§e deva~ etmemizi emretti. Fakat ~lD1:i~~. ona "eara de eereo". Nihayet biz on ki~ilik bir grup halinde. rmzm bazilari saga sola dagrlmis. sliratle baskin yerinden uzakla!jmak olmustu.L. Fidel'.. daha once de yazdigirmz gibi. Dc. Fidel. Burada Eu~~io Guerra'nm bir hain oldugu teyid edilerek hepimize bu ko~uda tam bilgi verildi. 12 ~ubat 1957 tarihinde yeniden birlesmis olan Ihtila] Ordusu'nun durumu iste buydu..• . ~~z de ~u bOlge~ §oyle boyle taniyan Ciro Fnas'm mutereddit kilavuz Iugunda yolumuza devam ettik. Manuel Fajardo. C. Biraz teredd~tten. Oysa burada. ben ne kimseyi OIdlirmii§. Eutimio'ya. Fakat Almeida'mn son karari. bir yere vardrgimizr anladtk. lzl:nll§ olsa dahi. lie ben buna karsi ciktrk. Eu olaydan sonra. Artik EUtimlO nun bir hain oldugu hususunda hicbir kuskumuz yoktu. . riguez gibi dehsete dusmtis bir hayvan ifadesi takm- . Jandarmalar da en azmdan bir olti ve bir kae yarah vermi!jlerdi.1.irUyebilmek lW. yiiziinde oyle bir korku ve dehset ifadesi beliriyordu ki. La Plata Savasi'ndan sonra Casillas tarafmdan ele gecirilince..i oldiirlll:si ic. JUlio Acosta'mn oldiigii herkes tarafmdan agrenildi.niki gruba ayrtlmarmzi onerdiler. yerde.n~ dtiz vakti geqmeye kalkismarmz hal~~ ~U§m~ bizi gorebilirdi. Bizim gruptan Labrada ortadan kaybolmustu. Qtinkii Caraeas'taki yerimizde Loma del Burro'nun hareket plamrmza dahil oldugunu da cok iyi biliyordu. Bu sonuncu yoldasm adi Armando Rodriguez idi ve bir Thomson makineli tiifegi tasiyordu. Bu son saldmdan tek kaYlpla kurtulduysak. geceyi burada beklememizin daha i~ ~~acagma karar verdik.UnkU ararmzdaki birligin ~zu~~SIllI istemiyorduk.a sa~ hiptik.?~ ~~a az iz brrakmak ve daha rahat yi. Ameijeiras. Fidel'in emirlerine uymak ve EI Lomon'a dogru yiirnyti§e devam etmek Ol?u. 12 §ubat ta ~ldel He El Lomon yakmlarmda Derecha de la Caridad adlt bir yerde bulustuk. 68 • • 69 • .da kayahk bir noktaya vardik. <. Canon del Arroyo'da gizlendigimiz vadiye yoneltilsn hlieumu diizenleyen de Eutimio idi. BazIlarlI. rUtbesi ytizbasi oldugu ic. sonra. bunu.in para ve Batista Ordusu'nda mevki vaadedil- mi~ti. Caraeas'taki yerimizi dusmana bildiren. Ama diisman gozU~medi. Bir siire tereddut ~ttlkten sonra. El Lomon'u bulusma yen olarak secmisti.n ?r~da bl~l bekleyebileeegini Hen stirdiiler. dii§m~n blZl. Fidel'in son dakikada verdigi ~ekilme emrine boreluyduk. Eutimio'nun El ~o~ m~n'u cok iyi bildigt ve dusman ordusunu.15'te ormanhgm ~onun. yani "ko§eye slkl§tInlmlf. Ogleden sonra saat 5. Sir siire sonra Limones isimli. u.!lU yiizii" adim vermi§tik. Lorna del Burro'ya hiicum imkanim veren de Eutimio'ydu. Qlinkii bu stratejik cekilms esnasmda benim yapabildig. adamlartffilzdan birisi ne zaman Rod. Echeverria.iinkii oniimlizdeki a~~khgl gu. Aramizdan bazilarr. Yoldaslarr. Bulu§tugumuz yerde.. Itiraf etmeJiyim ki. "Gallego" Moran ve Fidel'le bulustuk. Son glinlerde uzaklardan silah sesleri gelmeye ba§laymea.m tek !jey. kuvvetIerirnizin geri kalan krsmrm teskil eden Raul. Hepimiz on sekiz ki§iydik. ne de yaralayabilmistim. bize yeni katIlanlaI'm bir kismi kacnus vc "Granma" Seferine katrlrms olan teertibe sahibi voldaslardan birisi de kayiplara kar1§ml!jh. kendimizi rahatea savunabilecek Imkanla:. Ciro Redondo. ~unkii hizh kaemak zorunlulugu yuzimden birak'roo tigmnz Wen silemiyorduk. Oldiiriileeegi.
UnkUboyle bir ifadenin gerilla hayatiyla bagda§masl imkansrzdi. Sierra Maestra'yi terketmis.imiiz gocebe hayati 26 Temmuz Hareketinin iki kolu arasmda bir i§birligi kurmayi Imkansizlastmyordu.k ve kendi varhgimiz i~n gerekli olan tisleri kurduk.i gectikten sonra ufak bir PInar kenarmdaki korulukta kamp kurduk. f_. §ehirlerde orgUtlenmeyi saglamakla gorevlendirilmis kisilerle bulusacaktik. La Monteria koyiini. Demek ki bacaklari Qok i§e yararmsti. Yolumuz iizerinde bolge koylUieriyle temaslar sagladJ. GeriUa argomuzdaki deyimiyle "cam de cerco" tepeden inip kayboldu. f_.• 70 • sa. 9 Bir Hainin Olumij KUQiik ordumuz tekrar toparlandiktan sonra El Lomon bolgesinden ayrilmaga. hareketin gerilla ve §ehir bOliimlerini meydana getiriyordu. bunun Qok kotu sonuelar verebilecegini onceden tahmin eder olmustuk. Bu arazi ogullarl bizimle birlikte Qarpl§makta olan Epifanio Diaz'a aitti. Sierra Maestra'dan ayrihsmuzm bir nedeni de 26 Temmuz Hareketiyle daha kuvvetli bir temas kurabilmekti. Aslma bakihrsa. ve yeni topraklara hareket etmege karar verdik. Ovada. bu iki kol gerek taktik ve gerekse strateji bakimm- . ovaya dogru ilerlemekteydik.iinkUbizim gizli olarak sUrdiirdiigi. Sierra (dag) ve Llano (ova). Rodriguez'in tUfegini daha sonralari Qok uzaktaki bir bohio'da bulduk.
Batista'ya silah verilmesine 8£lkl1a karsi ~lkbgml. LaM tin Amerika halklarmm ezilmesinde kullamldignn iledye siirmiistti. Armando Hart'm karisi ve Casa de Las Americas'm baskam Haydee Santa Maria ve biitiin miicadelemiz boyunca bizimle beraber olan sevgili yoldasimiz Celia Sanchez idi. hem de yabanei bir gazeteci tarafmdan ziyaret ediliyorduk. ozgtirliiklerine kavusabilmek icin boyle btiylik kayiplar vermek. TUfeklerimizi temizleyerek. Diaz'm 4. Bugiin ona "Unutulmaz Frank Pais" deniliyor. Matthews bir anti-emperyalist oldugunu.Ilunaml§b. Herbert L. 0 ayrildigmda biz de harekete hazirdik.all§hm. Bunlarm arasmda buglin blitUn Kilba halki tarafmdan tanman il~ kadm da bulunmaktaydi. Ve bu karara daima sadik kalmaga c. Korulukta baska olaylar da cereyan etti. biitUn varhgmr bugUn sosyalist devrim gorevine adayacak yoldaslardan biri olacakti. bu silahlarm Arnerika krtasinm savunmasinda degil. o gunden itibaren ben de tiifegimin bakimma ozenmege karar verdim. 0 srrada teretimanligr sonralari gerilla hareketine katrhp btl hareketin il1inde bir siire kalan Javier Pazos yapmaktaydi. Eutimio yakmmuzda oldugundan nobetcilerin sayismt iki misline cikartmamiz tavsiye edildi. Celia daha sonra blitUn varhglyla bize katrlacakti. Fakat l10k derin anlamlt gozleri vardi. Raul Castro'nun karisi ve §imdi Ktiba Kadmlar Federasyonu baskam olan Vilma Espin. Santiago'lu btiylik lider Frank Pais Be de ilk ve son defa karstlasmak imkanmi buldum. Raporunu verir verrnez de sehre dondii. kavramlarumzm farkh oldugunu daha §imdiden gorebiliyorduk. oldugumu hiebir zaman soyleyemem. boyle bUytik fedakarhklarda bulunmak zorundadirlar. Ancak su kadarmi sovleyebilirlm ki. Ornegin. Kendisini bir defa gormU§ olmama rag· men ben de unutamiyorum. Bu miilakatta ben bulunamarrustrm. Cektigi fotograflar her tarafa yayildi ve Batista'mn bakanlarmdan birinin sersemce konusmalarma konu oldu. Frank Pais daha ilk karsilasmada insanda saygi uyandiran nadir kisilerden biriydi. Fidel'e gore Matthews somut sorular sormustu. ilk defa olarak bir gazeteci tarafmdan. Hayatirn tamarnen halka adayan ve sadece bir defa karsilasmis oldugum olii bir yoldastan soz aemak gii~. Bunlar.011: benzemekteydi.iftliginde sehir hareketinin en onemli kisileriyle tamstik. Daha sonraki aylarda ihtilal hareketinin blitUnltigUnU tehlikeye diisurecek olan bUyUk boltmme heniiz meydana 4. Tabii ki Matthews'un ziyareti cok kisa siirdii. Bununla beraber. Bir sure sonra da kendisinin yakalandrgmi haber aldik. Ayriea Armando Hart ile bulustuk. Perez bazi gorevlerle sehre gitmis ve bize rapor verrnege gelmisti. Kampimiza gelenlerden birisi de Granma'dan eok iyi tamdigrrmz Faustino Perez idi. Sorulanmn hicbiri dUzenbazca degild! ve Matthews'un ihtilale yakmhk duydugu meydandaydi. FaM kat.• 72 • • 73 • dan birbirinden farkliydt. Ayrica . Bugtm gordUgUmUz fotograflarma az 4. hayati boyle gene yasta sona ermemis olsaydr. ile baglanmis bir insanm gozleriydi ve Pais mubakkak ki Iistiin bir insandi. Fakat bir titizlik orne@. kursunlarmuzr sayarak ve kaybolmamalari i~in onlari paket yaparak Frank bize sessizee bir diizen ve disiplin dersi verdi. Frank. Ama halk kitleleri. gozleri bir gayeye biitiin varlig. Matthews admdaki bu iinlii gazeteci beraberinde sadeee ufak bir fotograf makinesi getirrnisti.
iizerinde kamp kurdugumuz topraklarm sahiplerinin basim belaya sokabilirdi.in de aramizdaki bainin nerede gomUlti oldugunu belli eden isaret budur. Eutirnio'ya. ilk once kardesini Batista ordusuna satarak oItimUne sebep oldugunu ve sonunda bepimizi yoketmege t. . "Evet". Ciro Frias. Eutimio'nun yakm arkadasr Ciro Frias'm konusmaga basladigi am hicbirtmiz unutamayaeagiz. sonunun ne olacagun artik kendisi de biliyorduo Fidel'in dizierine kapandi ve kendisini oldtirmemizl diledi. Herkesin sinirleri bUyUk Ol~Udegerilmisti. sucunu eok iyi bildiginden sadece kursuna dizilerek oldiirlilmesi dileginde bulundu. Fidel ihanetinden dolayi onu ~ok sert bir sekilde hasladi. Uzun ve duygulandmci bir konusmaydi bu.lkartld1ktan sonra. 6ltimii hakettigini soylilyordu. Eutimio'yu bulup esir almasi emredildi. diye cevap verdi. Eutimio'yu bize getirdiklerinde Uzerinden 45'lik bir tabanea. simdiye kadar onun i~in neler yaptiklarim. Ama onlara ikbal ve servet ugruna biiytik su~ i§lemi§ bir koylti olan babalarmm herseye ragmen sueunu kavradiguu. Eutimio ise. Eutimio'nun oniara nasil ibanet ettigini. affr iem en ufak bir tesebbiiste bulunmadigim. Eutimio'yu kisa zamanda bulup esir aldi. Yakalandiktan ve su!'. Ciro Frias. Camilo Cienfuegos ve Efigenio Ameijeiras'dan kurulmustu. Iste bugi.lulugun. Fakat babalarmm ihtilale ihanet ettigi i~in idam edildigini ergec ogrenecekler. Eutimio basi online egik sessizce dinledi. Ciro Frias. Ertesi gUn. fakat ben buna engel oldum. Kesif kolu Julito Diaz.ocuklar simdt yeni bir isim al- tmda yeni okullarmnzdan birine devam ediyorlar. Eutimio Guerra'nm ismi bugUn bu kitapta yeniden ortaya ~lklyor. Bu t. Bu esnada sanki birdenbire ihtiyarlamtsti. simdi de hatirlryorum. Bir arzusu olup olmadigmt sorduk. fakat ormanda kayboldugunu soylemisti. gok giirlemege ve saganak balinde yagmur yagmaga basladi. Eutimio'nun ailesine hem kendisinin hem de erkek kardesinin yardimlarmi hatirlatti. sakeklannda §imdiye kadar hie gormedigtmis ak saelar belirmisti. yoksa eoktan unutulmustu. lhtilal'verdigi sozti yerine getirdi..ok iyi bilmekteydi. simsekler ~aga. yakmdaki bir agaem govdesine kU~iik bir hac kazidt. Ctinkii boyle bir isaret. Manuel Fajardo Guerra'mn mezanna bir hac koymak istedi. §im§eklerden birini izleyen gok gtirillttisiiniin biitiin sesleri orttUgu bir anda. Eutimio Guerra'nm hayatma son verildi.OCuklarma yaptlan muamele yapihyor. Kendilerine bUtUn halk t. oyle ki yamnda duran yoldaslar bile tUfek sesini duymadilar.u apaeik ortaya koyan bu maddi deliller ortaya !... Moran bir arahk tam ti~ gUn ortadan kaybolmus ve geriye dondUgtinde Eutimio'yu aramaga ~lktt~lll. Guerra'yi gomerken meydana gelen kiictik bir olayi. onlara iyi davramlmasmi istedlgini sdylemekle adalet yerine getirilebilir.all§tIgml aetkladi. daba dogrusu bizim bakmanuzi istiyordu. Bu sirada Moran aramizdan ayrilrrustr ve kendisini ne kadar az saydigumzi da t. CUnkU bepimiz bizi birakip kaeacagmdan suphelenmekteydik. U~ el bombast ve istedigi yerde rahatea dolasabilmesi i~in Casillas tarafmdan verilmia bir izin kagtdl ~lkb. Cocuklarma ihtilalin. Bunun tizerine Manuel. aynca son anlarrnda sadece ~ocuklarml dli§UndUgunU. Guerra son istegini blldirmisti ki birden hava karardi. Onlar da kendilerini daba iyi bir hayata hazirhyorlar. miithis bir firtma koptu. Hatta kendi ~ocuklan tarafmdan bile .• 74 • • 75 • Almeida'ya.
bazilarmuzsa geride kalmak.yeni yoldas da bize katilrmsti. Frank Pais bize Mart aymm ilk gtinlerinde bir gurup adam gondermege soz vermisti. ihtilalci mlieadeleye ortakhgimdan diger boliimlere gore daha fazla soz aglyorsam. Hikayeleri hepimizin hikayesine benziyordu. kendi cabalarimdan. ilk ihtilal ordusundan onyedi ki§i bulunmaktaydi. Bu lig yeni yoldas "Granma" He gelmisler. Sotolongo ve Raul Diaz'dr. Bu olaya sahit olan adamlarmuzm arasmda onemli tartismaIar geeti: baztlarrrmz Moran'm kendisini kazayla yaraladigmt. garpl~maya katilmamak amaciyla kasith olarak baeagma bir kursun srktigim ileriye slirmekteydi. kendimden. ihaneti ve en sonunda Guantanamo'daki ihtilalciler tarafmdan idam edilmesi Moran'm kendisini kasith olarak vurduguna inananlari bir bakima hakh cikartmaktadrr. Bu olaydan sonra bulundugumuz yerden ayrildik. bu. bir slire Manzanillo yakmlarinda gialenmisler. Bu notlarla. Eger bu boliimde. Moran'm bu olaydan sonraki hayatr. ihtilalci mlicadelemizin ilk boliimiiniin bu mucadeleye katilrms blitlin yoldaslar iein ne demek 01dugunu. Bununla beraber. Ayrrea Ug. • 10 ACI GUnler Epifanio Diaz'm evinden ayrihsumzr izleyen gunler. hepimizi ne sekilde etkiledigini belirtmege eahstim. Ki:iylUlerin evinde gizlenmek suretiyle jandarmalar- . Bu yeni gurup bize. Epifanio'nun evinden ayrddtguruz sirada. simdi soyliyeeeklerimin ilerdeki boliimlere bagh olusundan ve hikayemizin slirekliligini bozmamak isteyisimdendir. Epifanio Diaz'm Jibaro yakmlarmdaki evinde katllacakb. ihtilalci grubumuzda. bizim varhglrmzdan haberdar olunea da bize katilmaga karar vermislerdi. benim iein savasm en istiraph glinleriydi.76 • Bulundugumuz yerden ayrllmak lizereyken bir silah sesi isittik ve bir sure sonra Moran'i baeagmdan bir kursunla yaralanrms olarak bulduk. BunIarm adlarr: Gil.
tehlikeli 01dugunu bile bile bohio'lara slgmmak zorunda kahyorduk. ama eskilerden bir kisrm ararmzdan ayrilnustr. jandarmalarm degi§ik yonlerden makinen tUfekle ates ettiklerini i§itiyorduk. Crescencio Perez'Ie yanmuzdan aynlnus "Granma" yoldaslarmdan birisinin yakalanmis oldugu haberini aldik. bizi gordUgu zaman ileride baslarina gelecekleri dil§tinerek korkan. Orada. Bu arada teror olaylarmdan ve Matthews'un Fidel'le yaph~ miilakattan sOz etti. Frank Pais'in g(5nderecegi silahlt gurupla 5 Mart tarihinde bulusun- caya kadar vakit gecirmege C}ah3Iyorduk. bir astim krizinin ilk belirtilerinin ortaya C}lkhgml ve bu krizin adamakilh ciddi olabilecegini yazdim. Astun krizim C}ok ileri safhada bulundugundan hrzh hareket etmem mUmkUn degildi. Sierra'da yagmur mevsimi b8. bu nedenle Santiago'daki bUtiln silahlarm Sierra Maestra'ya gonderilmesi gerekmekteydi. 22 §ubat tarihinde arazi glinlUglime. §imdi hiC}olmazsa sag oldugunu ogreniyorduk. Fakat manevi kosullar daha da gUQtU. Yeni bulusma tarihimiz 5 Mart oldugundan bir kaC}gUn beklememiz gerekiyordu. Jandarmalar gene1likle ormanhk bOlgelere ates ediyorlar. yapraklari hayvanlar tarafmdan yen ilrnis . Bir gece Fidel'in kUQilk radyosundan.§ladllpndan her gece ilikierimize kadar islaruyorduk. ~k gilC}maddi kosullar iC}eI'isinde miicadele ediyorduk. millakatla ilgili resimlerin yaymlanmasi gerektigini sOyledi.§agl uydurma oldugunu ileri siirdii . Emiliano'nun ogiu Hermes bize yiyecek bir §eyler getirmi§ ve izleyecegimiz yolu gostermisti. Bu yUzden adamlantnlZl yeniden toparladIktan sonra. ClinkU yammda astima karsr HaC}kalmarmsti. eger dogruysa. fakat iC}eriye girmege cesaret edemiyorlardi. YUrUyU§UmUz sirasmda arada bir.~r ve gayesiz bir §ekilde yUrUyor. aglI' 8. bir ko§eye slkl§tmlml§ gibi hissediyorduk kendimizi. zannedersem La Majagua denilen bir yerde (isimler amlanmda biraz bulamk §imdi) gUvensiz bir gUn geeirdik.vermigtik . Daha once de belirttigim gibi. ortahkta Batista Ordusu'ndan pek C}okasker bulunmasma ragmen.• 78 • • 79 • dan kurtulabilmisler. fakat gene de hayatlarmi tehlikeye sokarak bizleri a~layan. etrafmda hemen hiC} bir bitkinin bulunmadigi kUC}Uk bir nehrin kenarma vardik. Savunma Bakam. bohio yakmmdaki bir kiiQUk kahve fidanhgmda geceyi gecirmek zorunda kaldik. Gece ise. KUC}Uk cephemizin sayisim artirmadan once ates gUcilnU artirmaga karat. Manzanillo'ya ulasrmslar ve orada gizlenmlslerdl. Simdi ihtilal ordusuyia kader birligi yapiyorlardi. Bu donemde ordumuzu genisletmek Qok gtiC}tU. Fa- . Bir sabah §afakla beraber. Eutimio daha evvelce bize bundan bahsetmisti. sadece govdeleri kalmia Qahlar arasmda giz1eniyorduk.bir kaQ yeni yoldas bize katilmisti. bu miilakatm bastan 8. Las Mercedes vadisi yakmmda. 27 yada 28 ~ubat tarihinde tilkedeki sansUr kaldmldi ve radyo son aylarda meydana gelen olaylarm hepsini anlatti. fakat simdiye kadar resmi hiC}bir haber almmarmsti. Batista Ordusu tarafindan sorguya eekilen esirlerin bu sorgulardan sonra sag kalmalari olagan degildi. Bu nedenle. boylece ihtitalin gelismesine katkida bulunan koylUlerden ihtiyar Emiliano'nun evine vardik. o srralarda belirli bir yon seemeksizin yUrilyli§UmUze a~I' agrr devam ediyor. daima kusatilnus. bu donemde.
Ogle uzeri saat dort srralarmda Luis Crespo'yla Universo Sanchez yollari gozlerlerken.aglrdlglmlZ yoldas gizlenecegimiz yere dogru gozden kaybolduk. Crespo'nun bana ne kadar yardim ettigtni ve artik daha ileriye gidemeyecek hale gelince. bUyUk sayida dli§man askerinin Las Vegas'tan gelen yolu tutmaga hazirlandigrm gorduler.iinkli Matthews'un gerillalan kusatan 01'du hatlarmi geeemiyecegtni ileri siirmekteydi. Bu sirada bUylik bir firtma baslanustt.ok kolaydi. Bundan koyliiniin karismm bile haberi olmiyacakti. Dost koylti kendisine verilen gdrevi yapti ve ben boyleee yeteri karla I' adrenalin'e sahip oidum. beni birakmast ir. Tepenin iistilne eikip Cite yana gef. YUrU. Bir karara varmamiz gerekiyordu. bir kat. Askerler yolumuzu kesmeden tepenin kenarma hizla kosmarmz ve diger yana gecmemiz gerekiyordu. adim sonra ben ve EI Maestro diye t. Chibas'i onder olarak tamdigrm ve bize hizmete hazir oldugunu soyledi. hie.• 80 • • 81 • kat 28 :.izere oldugunu sOyledigini bildirdi.. Ben evin yakmlarmda bir yerde kalacaktim.lara. Diaz Tamayo bunun imkansiz oldugunu. Zira ne olacagmi higbirimiz bilmiyorduk. Biraz sonra havan toplarmm ve makineli tUfeklerin sesleri yakmirmzda duyubnaga basladi.tik bir bohio'ya vardik. fakat bedence e. Nihayet kUr. Batista Ordusu yerimizi onceden ogrenmi§ti. Batista Ordusu'ndan Binbasi Gonzales olarak tamtti ve asileri aradigirn sdyledi. fakat benim icm muazzam bir meseleydi.in kendisine nasil yalvardigmn cok iyi hatirliyorum. tUfegimin namlusuna . Hastahgrmdan dolayi. Bohio'daki koylU zoraki bir nezaketle bizi evine davet etti ve agrrladl. Ihtital hareketinde ikinci kumanda mevkiinde bulunmakla suelandmlan Armando Hart hapse atilrmsti. Komsu bohio'daki koylli de orada bulunmaktaydi. 0 anda bu adami temas kurmak. Bizim gruba en son katilan. Binbasr Gonzales pozundaki Fidel'le ken- disine ogiit veren ve Fidel isimli delikanlmm tepelerde niein c. geemis! biraz !iiipheli. Purgatorio adh bir yerde bulundugumuzu ogrendik. Bunun iizerine evsahibi Fidel'i kucaklayarak kendisinin Ortodoks Partisi'nin iiyesi oldugunu. comert bir tavrrla bana grubumuzun en degerli silahlarmdan birisi olan bir Johnson otomatik tabancasi brrakti. Crespo'nun "Seni Arjantinli orospu eocugu seni. Fidel evinde kaldigumz kdyliiye kim oldugunu acikladi. r. Geveze komsu ayrlldtktan sonra. Tepeye tirm anabildim. t. Agac. yoksa dipC.ubat sabahi Hermes gorunmeyince Fidel bulundugumuz yeri derhal terketmemizi ve yollari goren baska yerlerde mevzi almarmzi emretti. Aym gUn radyo Matthews'un telefonla miilakat verdigini ve 0 Iinlti resimleri yaymlamak i. Fidel kendisini.igi yersin" diye bagrrmasi Uzerine tekrar davranmak zorunda kaldim.iinkU benim daha ileriye gitmeme imkan yoktu. Fidel.antaml sirtmda tasiyarak tepeyi asmarmzi sagladi. degildi. Askerleri daha oneeden gordUgtimUz iein bunu yapmamiz cok gilc. Crespo beni ve e.. Bundan sonra benim iem Sierra'daki savasm en azapII on gtinli basladi..arpl§hgml soran koylU arasmdaki konusmanm zevkine tam olarak varamadim.. Tarih 28 ~ubat'tt. fakat astun krizi en ileri noktasma vardigi icin artrk bir adim bile atmam miimkim degtldi. Demek ki.mek herkes iein f. Ama.ok kuvvetli birisi beni korumakla gorevlendirilmi§ti. Bu sonuncusu muazzam bir dalkavuktu. Hepimiz sanki ayni yonde gidiyormusuz gibi hareket ettik. olmazsa bazi ilaclar getirtmek tlzere Manzanillo'ya gondermemiz gerekiyordu.
Ortodoks Partisi militanlarmdan ve Batista'ya karsi cikrrns olan Pelayo Cuervo Navarro'nun bir suikastle 61dUrlildUgtinli ve cesedinin sehrin lUks mahallerinin bulundugu El Laguito civarma btrakildigim ogrendik. 5 Mart'ta gelmeye ~abljml§. Aynca bu tesebbusle hie. . . ~Unkli yeni bir grubun etrafta bulundugu haberi duyulunca.ogrenci liden'l?oseAIitoiiTo'-ECheverria) gelmekteydi.• 82 • dayanarak ytirumege ~all§lyordum. suikast tesebbusu hakkmda etrafh bilgi edindik. ili§kisi olmiyan kistler de hayatlarmi kaybetrnisierdi. Oldiiriilenlerin basmda. Tarihin garip bir cilvesiyle daha sonralarr. Frank'm gonderecegi silahh grup hazrrdi. Menelao Mora aa 8ldilrtiIenler aramndaydi. Daha sonralari. Ondan herseyi ogrendik. Ertesi gUnU. Ararrnza katilaeak yeni elli ki§i i(.in gerekli hazirhklari tamamladik. tehlikeli bir bolgede oksurmege mecbur kaldignnda sinirleri bozulan bir arkadas bulunmaktaydi. Pelayo Cuervo Navarro'nun katilleri He ogullari Kiiba'yi «komUnizm rezaletinden» kurtarip «6zgiirlUgllne» kavusturmak iein b8. Bunlardan birisi olan Yayo silahsrz bir sekilde Epifanio Diaz'm evinin yanmdan gecerek Manzanillo'ya dogru gitmekteydi. 11 Tokviye Kuvvetleri 13 Mart tarihinde yeni ihtilalci grubu bekler~en radyodan Batista'yi oldurrnek maksadiyla bir suikast tesebbttstinde bulunuldugunu ve tesebbusun sonunda kimlerin 6ldliklerini 6grendik. Fidel'in onsekiz kisilik grubu Altos de Merino'da dtisman tarafmdan hlicuma ugramak iizere olduklarim sandiklari bir sirada tesadlifen ikiye ayrrlmisdi: adamlarm onikisi Fidel'le. fakat Frank'm kendisi Santiago'da hapiste bulunuyordu. fakat miimkiin olmamistr. Bulusma tarihimiz 5 Mart olarak secilmisti. Normal kosullarda Elpifanio'nun evine bir glinde varabilirken. altisi da Ciro Frias'la yo~ la duzulmlistii.§anslz Domuzlar Korfez] eikartmasmda bir araya geleceklerdi. bu defaki yiiruyii§iimliz on giln aldi. Yammda her silah sesiyle titremege bashyan. SansUrUn baskisma ragmen Batista'nm hayatim hedef alan bu unutulmaz fakat basansiz. Ben sahsen bu . Ciro Frias'm grubu dtisman tarafmdan baskma ugratilnnssa da hiebirisine bir sey olmadan bu baskmdan kurtulmus ve yeniden toparlanmisti. Fakat bolgedeki dii§man askerlerinin varligr ve agrr hareketimiz yliziinden bulusma yerine ancak 11 Mart'ta varabildik. Ev sakinleri bize olup bitenleri anlattilar. Batista askerleri biitun yollari tutmuslardi. Biz bu grubun lideri Ylizba§l Jorge Sotus'la bulustuk.
fakat yeni gelenlerde bariz bir huzursuzluk bulundugunu sezmistim.• 84 • • 85 • ogrenci liderini tamrmyordum . Elli kisilik grubun basmda ytizba§l Jorge Sotus bulunmaktaydi. kisa yuruyu§ten sonra. Iider kaJdlgt surece adamlarim kimseye teslim edemiyecegtni soyledl. Bu arkadaslar §unlardl : Binbasr Faure Chomon (sonralarr SovyetJer Birligine eIc. adamlarim anc_ak ~idcl'e teslim etmek emrini aldrgim. Grupta bulunanlar. Beklediklerimiz. Fakat onemli bir darbe teskil edebilecek tesebbiisleri suya dti§tince. Gelen takviyeler a§ia~ yukari elli kisi kadardi ve ancak otuzu silahhydi. oteki de Johnson olmak tizere iki otomatik ttifek de getirmislerdi. Fakat Meksika'da 26 Temmuz Hareketiyle Ogrenci Idare Heyeti ortak harekete karar verdiklerinde arkadaslariyla tamsmisurn. . Yol~:a§ Pe~a (~antiago'lu bir ogrenci. iginde hayatlarmi verdikleri bir tuzak haline gelmisti. daha sonra Costa Rica'ya kacmis. Takviye kuvvetlerinin 15 Mart tarihinde gelmesi planlanmisti. Burada gizlenip kimsenin dikkatini gekmeden beklernek kolay sayrhrdi. gligltiklere uyma yeteneginden yoksunluk kararsizhk. Sierranm cok agrr sartlarr icinde heniiz pismemislerdi.iftgiye ait kamyonlarla gelmislerdi. 16 Mart sabahi safakla birlikte meydana glkhlar ve bir takim aksiIikler yiizUnden gee kaldiklarim bildirdiler. Qiftginin adi Hubert Matos'tu. binbasihga kadar ytikseldl. 0 gUn hi~ kimse goztikmedi. Beraberlerinde biri Madzen. f'akat ihtilaldcn sonra intihar etti) ve son olarak iki yilhk savastan sag kalan yegane manga lideri Tegmen Hermo . Yeni gelenlerin taIim e~s~~l~~ yiizlinden cok uzun zaman alan bir kat. daima gende kahyor ve bu yiizden adamlarma kotti bir ornek . Pirinc yetistiren bir <. Yeni gelenlerin kar§tla§tlgl problemlerin en 0nemiisi. Fructuoso Rodriguez ve Joe Westbrook. Bu yiizden daha ileriye gitmek istemedim. Baskanhk Sarayi. yeni katilanIarda «Granma» grubunun baslangictakt eksiklerinin hepsini gorebiliyorduk : Ozellikle disiplin eksikligi. 0 zamanlar bcnde hala bir yaban?lhk ko~pleksi vardi. boyle bir yasantiya intibakaizhk . Fidel'den daha once ayrilmis kiiciik grupla karsilastik. nehrin dirsek verdigi dar bir vadide. «Pedrin» Soto (bizim «Oranma» dan arkadasrrruz.~ tegmenleri sunlardi: Yoldas Dominguez (kisa bir sure sonra Pino del Agua'da oldugiinii saniyorum j . Bunu Sotus'a bildirdigimde. yUrliyti§te gligliik eekmeleriydi. sonunda bize katilmaga muvaffak olmustu. her mangamn basmda bir tegmen bulunmaktaydr.i olarak gonderildi). o!u~or~u: Yeni geienlere kumanda etmek gorevt bana verilmisti. Bu bakimdan.. Burada. vardik.) Mang. Ma~ . Evvelce anlastigrrms yerde. Hepsi 0 kadar yorgundu ki. ormanlik arazide dinlenecekleri yere kadar bir kae adim dahi yttrumege takatlari yoktu.. oradan Kliba'ya silah kacrrmrs ve sonunda Ktiba'ya bir kahraman olarak donmiistii. bir muharebede oldilkten soma R:aul Castro tarafmdan rUtbesi binba§lliga yiikseltildi) .~amos Latour (iyi bir gerilla orguteusuydu ve hukumet kuvveticrinin son saldinsmda kahramanca carpisarak oldu) . Bunlarm hepsi de suikast tesebbusiinde yer alnuslardi. Fidel Castro'yu bekleyecegimiz y~r~. ~~ld~ Re~e .. Onar kisillk mangaiara ayrrlmislardi.. saatlerce bu takviye kuvvetlerini bekledik. (Rlitbeieri henliz ihtilal hareketi tarafmdan tasdik olunmarmsti. Yaptiklarmdan korkan bu giftgi. Aralarmda e~1kotli yiirliyen liderleri Jorge Sotus'tu. Suikast tertipleyenler Baskanhk Saraymda Batista'nm bulundugu ti~tincti kata kadar glkmaga muvaffak olmuslardi. bana.
Camilo Cienfuegos onciilerin ve Efigenio Ameijeiras artcmm basindayer alacakti. Yeni gelenlerde haJa ilk glinlerin hastahgi bulunmaktaydi . temize cikarmak isteyince. o glinlerde yeni gelenlerle eskiler arasmdaki mUM azzam farklar kolayhkla gortllebllirdl : Bizimkiler disiplinli. Raul Castro ona bir firsat daha verdi.• 86 • • 87 • nuel Fajardo. Yeni gelenlerle eskiler. Takimlarm basmda Ytizbasi Raul Castro. Oysa kendisine daima elimizden geldigi kadar yardim etmege. Orada tatmin olmayan ihtirasi ylizUnden kendi gorevlerini unutup.anlasmazhklart azaltrnaga ve disiplinin nieln gerekli oldugunu anlatmaga ~ah§ml§tlk. Guillermo Garcia. Camilo Ci enfu egos . Sotus'a karsr kimsenin bireysel bir dtismanhgr yoktu. Manuel Fajardo ve ben bulunuyorduk. Almeida. Guillermo Garcia. thtilal bu firsat! kimseden esirgememisti. ClinkU otoriter bir yaratihsta olan Jorge Sotus'la askerlerimiz arasmdaki gerginlik glinden giine artiyordu. Biz de onlarm brraktiklart kutulan ve yiyecekleri toplayarak yararlamyorduk. Juan Almeida ve Jorge Sotus bulunacakti. diger yoldaslarla arasmda beliren . bu defa da thtilal HUkiimeti'ne karst komplo kurmagacahsmca M yirmi yil hapse mahkum edildi. Fakat. Caracas bi:ilgesinden Fidel'i getirmege gitmisti . aramiza yeni katilanlarla ve iki . Bir slire sonra. gunde bir defa yemek yemege ahskm degildiler ve taymlari hoslarma gitmedigi zamanlar yemek bile iSM temiyorlardi. Guillermo Garcia. ozel bir gorevle Miami'ye gonderildi. Ellerine ge~irdikleri her §leyi denk yaprms olan bu sakalh gruPM Ia yiizieri trash. Bu sorunlar hakkmda karara varmak maksadiyla kli~lik bir heyet kuruldu. Gi:irtinli§leri herkesin tizerinde olumlu izlenimler biraktr. Jorge Sotus. Boylece tatsiz bir §eyin meydana gelmemesini garanti altma aldik. yeni takimlar halinde tertiplendi. kendisine tamamen baglt oniki yoldasla aramiza katildi. Bu yiizden ozel tedbirler almak zorunda kaldik ve savasta kullandigi ad Daniel olan Rene Ramos'u gizlcndigimiz yerin ag zmdaki makineli ttifek mangasmm basma koyduk. ben de bacagmdaki yara a§lagl yukan iyilesmis bulunan Ramiro Valdes'i getirmek i!. Hapishanede de gardiyanlardan hiriyle biitiin karsr ihtilalcilerin barmagi olan Amerika Birlesik Devletlerine kacti. Jorge Sotus. Fidel'e gore ieinde bulundugumuz sirada Sotus'un davramslarina miisamaha edi1memeliydi. 'I'asidiklari eantalarda hi~ gereksiz binbir tlirlii sey bulunmaktaydi: ornegin gantalan agir geldiginde bir havludan vazgeemektense bir kutu sUtOztinU brrakrnayi tercih ediyorlardi. Universo Sanchez ise kurmay mangasr lideriydi. Fidel bana verilen yetkileri kullanmayisrrm ve her seyi aramiza yeni katilmis bulunan Sotus'a birakmami elestirdi. Bununla beraber. Pesant. Fidel'e kar§I1a§:tlglmlz sorunlan anlattim. fakat. zamanla pismanlik g6stetip kendisini affettirmek.in kisa bir seyahat yaprmstim. ti~ Sotomayor kardes ve Ciro Frias'b. Amerikan Disisleri Bakanligmm da yardmnyla kendisini bir takim karanhk islerden sonra gecici hiikiimetin baskani 0larak Han eden Felipe Pazos'la tamsti ve boylece ihtil ale ihanet etti. 24 Mart tarihinde Fidel. Raul. Ciro Frias. Ben genelkurmaym doktoru olacaknm. Juventino. Heyette Fidel. cantalan sik yeni grup arasmda eok btiyiik fark vardi. La Derecha'da yer aldiktan sonra durum daha da ciddilesti. anlasrms ve harbe ahskmdilar. Iiniformalart temiz. Kuvvetlerimiz.
boylece orman ve dag hayatmm gti~lUklerine ahsmalart. BOylece doguya dogru hareket edip miimklin oldugu kadar fazla yiirumege karar verdik. bu yiizden bu sehirdeki rafineriye.• 88 • otomatik tti. Ikisi de El Uvero'da kahramanca doviiserek Olen Diaz yoldaslar arasmda bir akrabahk yoktu. BUyUk bir §evkle hazirlandiktan sonra. Tegmenler Julito Diaz. ilk firsatta bir dusman karakoluna saldmlmasi gorustmdeydim. diismana saidirma firsatrm arryacaktik. Hernen ne yapabilecegimizi tartistik. La Derecha'da takviye aldiktan sonra mevcudu seksen kisiye yukselen ordumuzun kurulusu §u sekildeydi : Oneil grubu. Artemisa'h olup Moncada ve Granma'da bizimle bulunmustu. Birisi Santiago'luydu. Fakat Fidel'le birlikte heyetin diger liyeleri yeni gelenlerin bir sure yUrliyU§ yapmalari. 12 AdamlarlmlZ Bileniyor 1957 yilmm Mart ve Nisan aylari. Eski ve epcyee yipranmis bulunan ve tesir giicleri hentiz belli olmayan bu yeni silahlar. gorevini yerine getirmek Uzere harekete gecen kuvvetlerimiz ilk kan vaf'tizini EI Uvera savasmda yapacakh.fekle eskisinden ~ok daha iyi bir dururna gelmisti. bilenmesi iein. Gerilla savasmm ilk ve temel derslerini ogrettikten sonradir ki. her §eye ragmen vurueu giicumuzti artirrmstr. Bu tegmenlerin her biri bir mangaya komuta ediyordu. ihtilaleiler i~in. Ramiro Valdes ve Nano Diaz'di. Tegmen Guillermo Garcia (bugiin Bah Boliimii Ordusu Komutam) ve Tegmen Rene Ramos Latour (Sierra'da binbasi rutbesine yUkseldikten sonra ~arpl§mada oldu) bulun- . Santiago de Cuba'da olen kardesinin hatrrasma «Hermanos Diaz» adi verilmistir. Ben. yeniden kurulus ve yetlsme aylarrydi. Camilo tarafmdan yonetilen' dort kisiydi. Ytizba§l Jorge Sotus'un komutasmda Tegmen Ciro Frias (daha sonra Frank Pais cephesinde oldti) . Oteki Diaz. tepeden tepeye kosmayi ogrenmeleri diisiincesindeydiler. Bunu izleyen takrmin basmda Raul Castro ve liQ tegmen bulunmaktaydi. yeni gelenlerin savasta pismesi.
Guerra'nm ihaneti yUzUnden diisman ucaklari tarafmdan saldmya ugradlg1. Guillermo Dominguez (Pino de Agua'da oldii) ve Pena'ydi.inden artik her manga yemegini ayn olarak pisiriyordu. frrsatcihk ornekleriyIe doluydu. Yeni Basbakan Rivero AgUero. Altos de Espinosa'dan tekrar gegerken. Almeida'nm tegmenleri Hermo. Oysa hi~ fazla sllahmuz yoktu.90. Fidel yada diger asilerle konusmarun gereksiz oldugunu. 0 civarda battaniyemin bir parcasmi buldum. Boylelikle benim isim biraz kolay- . Universo Sanchez (bin. litinkii Fidel'in Sierra'da bulunmadrguu. daha sonralarr asked atase olarak gonderildigi Venezuella'mn Caracas sehrinden Ba- .a ortaya koyuyordu. Ayrica miicadelemizde yeni bir asamaya girmistik. Kendileriyle anlastigrrmz yegane nokta da buydu zaten. KuvveUerimizin bi. Aranuza yeni kaulnnslardan Paulino isimli birisi. Benim «stratejik kacisnn» srrasmda bogGrUen cahlarma takilrms kalmisti. ilaclarm ve eephanenin de mangalar arasmda boliinmesi gerekiyordu. hUklimeti ternkinli sekilde elestiriyorlardi. basi) ve doktor olarak da ben bulunuyorduk. yiyecek malzemesinin en iyi sekilde nasil kullamldigim. biz tecriibeli gerillacilar Julio Zenon'un mezarr etrafinda bir seref kitast teskil ettik. dolayisiyla bu «haydut sUrlisli» He konusmak iein hiebir sebep gormedigini ileriye suruyordu. 0 gUnlerde bize karsi yuriitiilen diisman harekatmm basma Albay Barrera atandi. Tegmen Efigenio Ameijeiras ve U~ adami artcilan teskil ediyorlardi. ClinkU biz de savasa ne bahasma olursa devama kararhydik.iyliklUgti yiizi. Yiyeeek malzemesinin. AdamlanmIZI savasa ve savas sonrasi hayata boyle ahstmyorduk. Genellikle en arkadan gelen takim Almeida'nm komutasmdaydi. Pardo Llada.inlerde siyasi hayat. KaIan kisunlarr cantama koyarken bir daha malzememi bu sekilde kaybetmiyecegime biitun kalbimle soz verdim. Hiikiimet de baristan soz aenusti. baris isteklerinde bulunuyorlar.maktaydi. La Dereeha. sirt ~antalannm nasil hazirlanacaguu ve Sierra'da en iyi yUrUme seklinin ne oldugunu ogretmekteydiler.mlz Loma de Caracas'tan tekrar geetik. El Lomon ve El Uvero arasmdaki yol otomobiIle bir kae saat icerisinde almabilir. Boylece Batista grubu savasa devam istegini a~lkt. ilac kutularmi tasrmama yardrmci olmak iizere yarnma verilmisti. aksine silah kltligl gekiyorduk. gerektiginde. Ordu taym bedellerini ~almakla tin yapmis bulunan Barrera. Bizim de onlarla karsilasmaga heniiz niyetimiz yoktu. sehir dismdaki bolgelere asayisi getirmek amaciyla Sierra Maestra'ya bile gidebilecegini ileriye surmtlstil. Manuel Fajardo (bugUn binbasi l. Bunlan genelkurmay yada «Comandaneia» izlemekteydL Genelkurmayda Baskomutan Fidel Castro. • 91 • la~hgl iein. her giin uzun ytirilyiislerden sonra adamlarmnzm dertlerinc birkae dakika ayirabiliyordum. Diisman artik bizimle karsilasmaktan korktugu igin genis araziye girmekten cekinrnekteydi. Fakat bu yol bizim icin aylarca siiren dikkatli yUrUyli§ demekti. Burada adarnlarmuzdan birisinin daha rahathkla kacabilmek icin arkada biraktigi tufeklerden birisini bulduk. Crespo (binbasr). Hemen her mangada tecrUbeli gerillacilar bulunmakta ve bunlar yeni gelenlere nasil yemek pisir+ldigini. Savas kosullarmda bir degisme olmustu. Ciro Redondo. Conte Aguero ve aym cinsten diger les kargalari birer demagoji uzmam kesilmi§. o gi. Bununla beraber birkac gUn sonra Batista.
tinkti bans zamanmda kasap oldugundan dolayi ati bogazlamak gorevi Manuel Fajardo'ya verilmisti. yardrmIan yanmda bizim iein bazi sorunlar da yaratiyorduo Guantanamo denizi tisstindeki ailelerini birakip gelmis oIan bu ti~ Kuzey Amerikah'dan ikisi mahrumiyete ve iklime dayanamadtklan iein Sierra'da bir tek silah sesi duymadan gazeteci Bob Taber tarafrndan geriye. keten hamak sahibi de 01am azd im. <.uval elyafma karsi allerjim vardt. Bunlardan ozellikle ikisi. Ayrica halka yalan soyliyerek kendilerini ihtilalci gibi satan Conte AgUero gibi adamlarm yardimiyla htiklimetin halkt nasil kandtrmaga <. Bu garip gezi kimseyi tatmin etmemis. Bu delikanhlar ideolojik bakimdan ihtilale hazirhkli deglllerdi ve bizim ararmzda sadece kendi macera hrrslarim tatmine eahsryorlardi.i asinin kendi bohio'sunun kapisirn vurduklanm ve kendisini bir ihbarci sanarak ihtiyar ve yorgun atim ondan nasil aldiklarim hatirlayacaktrr.in kti <. ()zellikle ben kisisel olarak sevinmistim. benim simdiye kadar sahip olamadigim ~ok degerli bir seydi. gi. Sierra Maestra'da kimsenin bulunmadigmi kendilerine ispatlamak amaciyla. ti'l]tinctisu EI Uvero savasma katildr ve hie olmazsa bir savasta garpl§ffil§ olarak hasta bir §ekilde yamrmzdan ayrrldi. At eti bizim igin sadece ltiks bir yemek degiJ. La Plata'mn oteki yakasmdaki koylulerden Popa'nm mahydi. Uztilmemize ragmen. Bir kismmuz igin at eti nefis bir ziyafet olurken pesin htikUmlU koyliilerimizin mideleri cok gli<. Fakat Fidel 4}ektigim azabm farkma vardi. Yelken . Yedigimiz bu ilk at. Palma Mocha'ya uzanan tepelerin etegindeydik ve bir gun evvel kendimize bir at eti ziyafeti t. analarmm yanma gdtiiriildiiler. bizim oralarda bulunmadigmuza kimseyi inandiramamtstr.imizdeki koyltiler. Papa §imdi okuma yazma hiliyor olmah. Eger bu satirlari okuyacak olursa. hUkiimet bazi gazeteciler iein binlerce metre yukseklikte ucan ucaklarla bir gezinti tertiplemisti. nihayet yelken bezind. i)~ ugursuz yUzli.ekmi§lik. Bu esnada bizim Amerika Birlesik Devletlerindeki propagandarmzi saglayan birkae ilginc kisi de vardi ararmzda. ft. gtinkti doktor oldugum iein sik sik bana kosuyorlardi. La Plata nehrinin kiyismda.bezmden yapilma hamak. Yammizdan aynhrlarken. M . yelken bezinden yapilma h"iinaklar ancakkendilerme cuval bezinden hamak yapmis olanlara verilebilirdi.a1i§ltg1da boylece ortaya cikrmsti. Fakat ben ~uvaldan yapilrms hamaklarda yatannyordum. Bu ytizden yerde yatmaga mecbur oluyordum. kurallarm aksine bana bir keten hamak verdirdi. ~uvaldan yapIlrna bir harnagim olmadigmdan. Bunun sebebi gerillacilarm tembellige ahsmalarnn onlemekti.• 92 • • 93 • tista kuvvetlerinin yo kedilisini kihm kipirdatmadan seyretti. Bu sikmtih giinlerde. Bu hayvan birkae saat sonra hepimizin aZlgl olacakti. gUcenmislerdi. bir bakima seviniyorduk da. ~erhamet tammayan gerilla kuraliarma gore. Bu gibi sikmtih durumlarla hepimiz hemen her gUn karsi karsrya kallyorduk. at eli yenmesine cok kizrrnslar. aym zamanda adamlarmnzm ieinde bulundugumuz kosullara ne dereceye kadar uyduklanm ortaya koyan bir araeti. Kendilerine ayrilan at etlerini yernegi reddettiler ve bazilari Manuel Fajardo'ya npki bir katilmis gibi baktilar. Yine bu srralarda.en yapilrms bir hamaga sahip olabildirn. bir smav verecektL ~linkii koylUler insanm sadik dostu olan ati yemekle yamyamhk yaptlklarma inamyorlardi.
kayltilerdi. Batista Ordusu'nun onbasi tmiformaauu glymis bulunan Guillermo Garcia. gtinden gline genisleyen hareket bolgemizin tiimtiyle temasi saghyabilmemiz icin bize devamli kamp yerleri hazirhyor. Lalo Sardinas'm Kuzey Amerlkahlari Estrada Palma bolgesinden getirmesi kararlastmldi. o gUnlerde radyosu olmiyan Fidel. biitiin ili§kilerimizde ara kademe gorevini gtiruyorlardr. bu bolgede bUttin olup bitenlerden haberdar ettiler bizi.lkh. Ertesi gUnU bu adami «albaym emirleri tizerine» getirdiler. fakat kendisini dinlemediklerini de sozlerine ekledi. Boylelikle. Birkac gun sonra yakmdaki tepelerin birinde bu muhbir idam edilerek gomtildU. koyli. Boylece kuvvetlerimizin devamh hareket halinde bulunan gercek onciilerini teskil ediyorlardi. Celia. Sardinas eski bir tiiccar olarak bu bolgeyi iyi biliyordu. iki Kuzey Amerikah gazeteciyle birlikte gelecegi haberini gdnderdi. Adam saf saf geldi. Boylece kendi kuvvet1erimizin ihtiyae duyacagi malzemeleri sakhyabilecegimiz evler seetik ve buralarda donatim depolari kurduk.. Oldukea biiyUk olan adamlarrmizdan biri sirt cantasmda ta- sunaktaydi. Ayrica bu evler Sierra'da bir nok- 13 OnlU MUlakat 1957 Nisam ortalarmda hentiz yetisme doneminde bulunan ordumuz EI Turquino yakmmdaki Palma Mocha bolgesine dondii. Bizi garunce 0 Casillas pieine ordusunu bizim kampa seve seve sokabilecegini soyledigini.ok usta alan koyliiler. Bizi karsilamaga gelen kaylUIer btl bOlgedeki saldm hakkmda bize bilgi verdiler. Bu gazeteciler gUya aranuzda bulunan Kuzey Amerikah delikanhlan gormek iizere gelecekler. Zamamrmzi bu bolgedeki koyliilerle temas kurmaga vakfetmistik. jandarmalari bizim kampa kimin ssvkettigini. haberleri dogrudan dogruya .Unkti. Bu sirada Celia. Bu k6yliiler. savas srrasmda kimlerin 6ldtiglinti ogrendik. Bu donemde en yigit miicahitlerimiz. b61ge kaylUlerinden birisinin radyosunu odUnl: istedi. hareketimize yakmhk duyanlardan top ladIgl bir miktar parayi da gondermisti. C. o glinlerde eski savaslanrmzdan birisinin yer aldlgl EI Arroyo del Infierno'ya yeniden dondiik. fakat gereekte Fidel'le bir goriisme yapacaklardr. KoylU btl tcklifi kabul edince. yiyecek buluyor.i devriyeleriylc birlikte Sierra'da bir yerden otekine giderek bize haberler gctiriyor. Kulaktan kulaga haber goturmekte I. bize kcndisinin Batista Ordusu ile iliskilerini anlatti. kesfe cikiyorlardi. Guillermo Garcia ve Ciro Frias.Havana'dan bu radyoyu • 95 • almaga bagladik. Bununla beraber bUylik bir kUstahhkJa. fakat bizim perisan kilikh ordumuzu g6rUr gormez kendisini bekliyen sonun ne oldugunu anlayrverdi. yine dli§man askeri gibi giyinmis iki yoldasla birlikte bizi ele verenin kim 01dugunu aramaga t.
. Yeni pabuclari ve bliytik ham' sapkasiyla Meksikal1 kovboylara benzediginden. ote yandan da sorduklari bazi tehlikeli sorulari atlatrnaga cahsryorduk. Her §ey planlandigr gibi gecti: biz bir yandan Kuzey Amerikalilara kuvvetimizi gostermege. N. Sierra'da haberler bUyUk bir hizla.• 96 • • 97 • tadan digerine devamh mesaj tagiyan ulaklar illin dinlenme yeti oluyordu. bugUn Las Villas Valisi olan. Ihtilalin en sevilen kisilerinden biri olan «EI Vaquerito» (kovboy) nun ararruza katrlmasiyla.. <. Ama ararrnzdaki li~ Amerikah. tehlikeyle burun buruna geldiginde takmdigi romantik havayi hepimiz hatirhyoruz. aldlgl· rruz bazi ~eli. Celia'nm fazladan bir I. grubumuz biraz daha kalabaliklastr.iinkU onlarrn bu zaman ve mesafe kavramlari.istU yetenekleri vardi. Carnaguey bolgesindeki Moran sehri yerlilerinden oldugunu ve bir aydir bizi aradigmi soyledi. gazeteci Bob Taber ve bir fotografC11 geldi. Celia Sanchez'Ie Kuzey Amerikahlan ne pahasina olursa olsun kurtarmak iizere. alti kisinin Santa Domingo bolgesinden geldigini og· rendik. Gergekleri oylesine bir si. 0 glinlerde koyliiler arasmda ~ok ~abuk yayilan soylentilerdi. Camilo. Baska bir yoldasla birlikte gelen Vaquerito. C. yalanm . Lalo Sardinas'm ayrIlmasmdan Ull gUn sonra. Kafasmda tek siyasi fikir bulunmayan Vaquerito. Bu habercilerin. BUtUn bu gibi durumlarda yaptigtmiz gibi. sonra da politik bilinelenmenin ilk derslerini verdik. hareketin koordinatortl Marcelo Fernan· dez idi. herseye fevkalde bir macera gozli He bakan toy bir deIikanhydt. Amerikahlara terclimanhk ediyordu. §ehirde y'a§lyan kisllerin kullandigr kavramlardan ~ok farkhydt. genelIikle bana diismekteydi. Bunlarm ikisi kadin. Bunlar. Vaquerito'yu once sorguya cektik. Boylelikle bu delikanhlar. Santiago'daki hareketin bast Marcos veya Nicaragua lakaph Binbasi Iglesias ve daha sonralart Milli Banka'mn MudUrli olan. Bununla beraber. Onlarla birlikte Celia Sanchez ve Haydee Santa Maria yoldaslar. Ararmza yaimayak katildrgi icin. uzun mesafeleri Ilok kisa zamanda alabilmek gibi olagani.~ik haberlere gore.islerdi ki. fakat ~ok degi§tirUerek yayihr. ikisi gringo idi (gringo. dinleyen gereegtn nerede bitip. Celia ona bir gift Meksika yapisi deri ayakkabi verdi. kendisine Vaquerito adnn takmistik. Obiir lki kisiyi kimse tanmuyordu. Onun olaganiistii nesesini. gazetecilerin sorularuu cok ustaltkh cevaplandrrdi. surekli canhhgmi. Bu gazeteciler hakkinda hiebir §ey bilmiyorduk. saglam. Yanll§ alarm almarmza sebep.). Latin Amerikaldar taraf mdan Kuzey Amerikahlan tahkir iein kullamlan bir deyimdir. Vaquerito'nun ufaelk ayaklarina da bundan baskasi uymazdi. Vaquerito ihtilalin sonunu goremedi. gene de gevremizdeki ilkel hayat icerisinde yeni bir ruh edindiklerini gostermis oldular. Hepsi sag salim dondliler sonunda.ift ayakkabisi vardi. ayrica ovadaki haw reket tarafmdan gonderilmis iki ki§i de gelmisti. bir takimla harekete ge~ti. neseli. Onlarm «yi. Fernandez. Bu son gorev. 23 Nisan'da kampirmza. Miithi§ bir palavraeiydi Vaquerito. Clinkii Santa Clara'mn elimize gecmesinden bir gUn once Sekizinei BOiligtln Intihar Mangasi §efi olarak hayata gozlerini yumrnustu. bize ve dag hayatma uymada gticluk cekmelerine ragmen.irUyerek yarim saat» yada «aha orada» gibi sozleri bizi ~ok kereler yamltiyordu. jandarmalar bir ihbar Uzerine bu grubun varhgml ogrenmi§ ve ieinde bulunduklarl evi kw~atmI§lardl.
Casillas'm kendisine. arada bize katilan bir guajiro. Blze 20 y~§mda oldugunu soyledi. Genel olarak.d~ aynen yaratabilecegini hepimize gosterdi.lkl§Jrn bizim ic. kendisine kae ya§mda oldugunu sorduk. goriildtigii gibi. ihtilal atesini ve "barbados" efsanesini biitiin Sierra'ya yayiyorduk. ihtilalimizin sonunda bir efsane haltru a1m~t~. . Onu ancak tig gtm sonra bana yeniden verdiler. onbir Johnson tlifegl ve aUI karabinadan ibaretti.ok parlak menklbeden sonra anlattIkla:l blbnce. Yolda§ "Nicaragua". Vaquerito bize ya§antlsllli anlatmaga b~~adl.aberini getirmi§ti. Kendisine balnlacak olur.in adeta mistik bir anl ami va. arkamiza dli§tliglinden. fakat §imdiye kadar yaphgl i§lere bakilacak olursa.ta haberei sonra asker ve nihayet intihar mangesi komutam ~larak gorev aldlgl ihtilalimizde. Fi~el bu flkre karst glkarak hutlin silahlarl~ bizi t~~V1ye etme. fakat glktt~mlz ytiksekligi resmi kayitlardaki ytikseklikten bayagi farkh gosteriyordu.• 98 • nerede ba§ladlgml bir tUrlti.k tizere getirilmesini emretti. Etraf! talan etmekte olan jandarmalarla herhangi bir c. Hayahnde canIandirdigt kahramanhklarl savas alanmda . Vaquento ya kendi hayati hakkmda sorular sormaga karar verdim. ikinct cephe 19m ancak bir kac tane silahm aynimasllla izin verdi. Deniz seviyesinde gayet iyi calismaktaydi. Temaslar kuruyor. ilk isine. adamakalh arttlgmdan.at~m~ya girmeden yiirUyli§Umi. sadece Kuzey Amerikahlar degildi.ingergekle hayal diinyas. Bob Taber'e verilen mlilakat El TurqUlno ya tirmanmcaya kadar siirdu. Bizim baskumandammizm degeri hakkrnda yarulanlar. Fidel'i 6ldtirmesi i~in 300 pesoyla gebe bir inek vermeyi vadettigini soyledi. Glictimiiz izafi de olsa.99. o . kendisi iC. Elimizde bulunan bir yUkseklik olgere gore.ize devam ettik.b~yuk eesareti. Batista Ordusu'nun baskmlarmdan eskisi kadar korkmuyorduk.lktyordu. bizler de onlara eskisinden daha gok'" gUveniyorduk. El Turquino denizden 1850 metre ytikseklikteydi. Ba§langlc. Bu en yuksek daga C. Baska silahlar da bulunuyordu ama. Koylliler bizden artik eskisi kadar korkmuyor. Onun. Bir diisman boltigti. Ama i§ savasmaya gelince arslan kesiliyordu. Benim igin Sierra'da en gergin gunler bunlardi. Bize kattldlktan bir siire sonra. glinkli elimizdeki aleti hig bir zaman tecrlibeden gecirmemistik. kestiremezdi. Taber daha so~a. arasmda ~esin bir s~lr olmadigml ortaya koydu Vaquerlto. Bu noktayi ihtiyatla belirtiyorum. ~l TurqUl~o ya brmanmayt kararla§tIrml§tIk. yeni bolgeleri kesfediyor. ~u silahlar on makineli tUfek. dogrnadan bes yil once ba§ladlgl ortaya c. Santiago'da saraya~ yapllan hlicumdan arta kalan hazi silahlarm bulundugu h.~a. Astmnmdan dolayi "kol" un en arkasmda ytirtimege mecbur kaldigim il1in tasimakta oldugum Thomson makineli ttifegi elimden almdi. bunlar Miranda ~eker Fabrikasl civ~nnda a~llacak olan ikinci cephede kullantlacaktl.. Maestranrn tepesinde ve yamaelarmda aglr aglr Ilerlemege devam ediyorduk. mulakatim bitiren Bob Taber'le birlikte aramizdan ayrihp Guantanamo'ya sag salim vardilar. Guillermo'yla bir gurup yoldasa pusuya yatip dusmana ates etrneleri gore vi verildi. Birc. Amerika Birl€§Jik Devletierinde g6sterilecek olan bir film hazlr- hyordu. guajiro'lara eskisinden 110kdaha yakmdik simdi. eunkli her gUn diismanla karsilasmak ihtimali olmasma ragmen silahsizdnn. Bu srralarda biz_den pek korkulmamaktaydi. 1957 Mayis'mda iki Kuzey Amerikah delikanh.rdl.
Santiago'dan gonderilip Oro de Guisa yakmlanndaki Lorna del Burro bolgesinde saklanan silahlari hulmak iizere doguya dogru gidiyorduk. Pico Verde'de Escudero'nun evini bulduk ve Lorna del Burro'ya varincaya kadar uzun yi. yag. I]lin· kii hastalara verilecek ancak birkac ilaeim vardi ve Sierra'da rastlarulan hastahklar da her yerde a§agl yukan ayrnydr: Erken yaslanmis. pusula- nu cikarttim. takribi bir yon verdigini. Kayboldugumun farkma varrr varmaz. muayene olma- . Bu mahkemenin reisi Camilo'ydu. daha sonraki hareketlerimiz sirasmda blitUn bu bOIgeyi avucumuzun il]i gibi tanmustik.irliy~e devam ettik. ama sonunda iyice I]lkmaza girdigimin farkma vardrm. Kuvvetlerimizi ancak tic:< gun sonra EI Hombrito denilen bir yerde bulabildim.<okkadmi muayene edisimi dikkatle gi:izledikten soma. lste bu nedenIe. Bunlara biitiin Sierra Maestra'da rastlamyordu. Bu iki haftahk seyahat esnasmda. Oradaki koyliiler beni bizimkilerin kampma yonelttiler. Kadmlar adeta dini bir hava ic. dissis kadmlar. Daha sonralari bircok meydan savasina sahne olacak olan Santa Ana. Bu hastahkh annelerin cocuklan bugun Camilo Cienfuegos Okul Sitesi'ne devam ediyor. solucanh. Nihayet bir koyIii kuliibesine rastladrm. lste kayboldugum bu glinlerde sirt I. fakat eskisinden daha az. konserve yiyecekler. §i§ karmh. Gorevim monotondu. Klinik olarak kullandtgim bohio'da bir I.mahkfun etmislerdi. kaybolmamak icin insanm ya tecrtibeli kilavuzlarla birlikte hareket etmesi yada araziyi I]ok iyi bilmesi gerektigini ogrendik. Pico Verde'den geetik. bir gece mtibrem bir ihtiyaei gidermek il]in gruptan ayrtldiktan sonra yolumu §~lI'lp ormanda kayboldum. Bizim "kol" a tekrar katildigimda gosterilen sicak kabul beni eok duygulandirdi. Tam katildigim sirada til] muhbirin yargilandigi bir halk mahkemesi kurrnuslar ve Napoles adh birisini oltime. Onunla yoniirnii bularak birbucuk gUn kadar ylirliyti§e devarn ettim.• 101 • 14 YuruyO§te Mayism ilk onbes gtiniinde devamh olarak . Bu donemde doktor olarak gorev almam gerekiyordu ve bu nedenle her kiieuk koyde gecici bir darnsrna istasyonu kuruyordum.yi.erisinde geliyor ve eektikteri azaplarm ne· denini ogrenmek istiyorlardi. Buglin de rastlaniyor. siitoaii. El Hombrito. bu kizcagiz. Daha sonralari boyle hasin kayahk arazide pusulamn kesin degil. hatirhyorum. ates yakmak ve ye· mek pisirmek iein gerekli olan hersey ve 0 zamandan bu yana I]ok yararmi gordligtlm bir pusula. vitaminsiz. Bu bclgenin kadmlarma aoylediklerimi dinleyen kiicuk bir kizcagiz. saglam bir sekilde bUyUyorlar. rasitik eocuklar. uyumak.irti· diik. Aym basmda El Turquino'ya yakm bir tepenin tizerindeydik.<antalarlmlzda sag kalabilmemiz iein gerekli her §eyi ia§tdlglmlzm farkma vardim : Tuz.
:-R§::::::m::-.b. Doktor.:m~l~r1'.-+t~eo~r::. Toprak reformu fikri gitgide daha aeikhk kazandr ""'V'el'ndkla kayn:.:ilg~lm:::::::'lzm ~ge en a grubuyla koyltiler e bir kUtIe liaHnde Kayna§maga basladilar. benim bilgim ancak bu kadarma yetiyordu. Fidel'den aldigt kesin talimatla. az gidayla cok fazJa cahsmak diye teshis edecek dahl olsa. birimiz bilmiyorduk . daha degerli... Bir sure sonra. Cantalarmuzi esirin bulundugu kampta biraktigrmisdan. Ama olumlu bir sonuc da vermedi . civardaki bir karayolunun yakmmda Batista Ordusu'ndan bir onbasiyi ele gecirdi.ikU getirememis. Ertesi gUn Haydee.a.::-. Sierra'da insanlar tipki yabani gi. Belki yoldas Guillermo bu tarihi hatirlamaz. bizim ihtilalci ideolojimizi pekistirmede oynadiklarr rolUn belki de farkmda degildirler.::. Benim giinlilgumde 6 MaYlS 1957 olarak yazihdrr. perisan ederler.r:. Silahlarmuzm kararlastmlan yere varrp varmadigim anlayabilmek icin yolumuza devam ettik.!iadlglIII soylemek mUmkUn degildir. Boylece.". aym yonde yiirtimege devam ettik. Hie bir ka~lhk gormeksisin gall§:arak kendilerini tUketir. bu kisilerin yasantilarmda kokten bir degisme yapilmasi gerektigi bilincine daha kuvvetle vardik.a:-.iginde terkedilmis bir oduncu kampi bulunan kUgUk bir vadiye vardik. Fakat Fidel bu teklifi reddetti ve onbasmm basma.-. bir ka~ ~ocuk sahibi gene bir annenin nehirden evine bir kava su tasidigmda yorulmasimn nedenini. onbasmm idam edilmesi teklifinde bulundular. .lki::l. Bu olay aranuada bUytik bir saskmlik yaratti. 1htilale giden yolda bunun ne zaman gereeklesmege baf. Bir dUkkandan bazi yiyecek ve ieecekler alarak hill degilse gerlye eli bos donmedik. ihtimamsiz bliyUrler. Fakat bir gUn sonra "Nicaragua" nm esir dU§tUgtlnU haber aldik. Bu nedenle aramizdan bazilari.n'-. Burada terkedilmis iki bohio bulunmaktaydi.• 102 • • 103 • ga gelen anne sine "Ana. Ancak kendi aeimdan sunu soyleyebilirim ki. gerekli temaslari yapmak iizere aramizdan ayrildi. yorgun argm geriye doniiyor. F'akat ayrica hastalarm hepsi de a§a~ yukan aym dertten mustaripti ve f'arkma varmaksizm hepsi de bana aym acikh hikayeyi anlatJyordu. Bizim postalardan birisi.. ' Guillermo Garcia burada... aramiza yeni katilrms olanlardan birkac kisiyi nobetci dikti..:. Aynca kacmaya tesebbiis ettigi takdirde bunu hayatryla odeyecegi de onbasiya ihtar edildi. daha huzurlu bir gUce ddniisttirdti. Sierra'daki guajiro'larla temasim. Ve soyledigi tam amen dogruydu.irebiIecegimizi hi. fakat herkesin de ytiztinti guldllrebilmistik. yiizbasr riitbesine yiikseltildi ve bize katihp koylUlerin kumandasmi Uzerine aldr. silahlar kararlastmlan yere varmanustr. sadece simdi kendisini yorgun hissetmege baslarmsti. Bununla beraber. Hastalarla bu temaslarnma sonunda.::. . ~v. yurtlylistimiiz epey siirmesine ragmen yorucu olmadi. Sierra Maestra'nm bu mustarip ve sadik sakinleri.ekler gibi bakrmsia. Kendisine bize silah getirme gorevi verilmisti.. bu doktor her gelene aym seyi soyliiyor" demisti. Santa Maria.m. sonuc degisecek miydi? Yorgunlugun nedenini bu kadina anlatabilmek imkansizdi. gUnkU biitiin hayati boyunca kovalarca suyu aym yere tasirms olmasma ragmen. acik bolgeleri dikkatle geeiyorduk.:a. Pino del Agua yakmlarmda.Herhalde Nicaragua'nm tutuklanmasmdan olaeak. ~tinkti silahlarirrnai nasil ele ge. benim esasen mevcut olan kararhhgimi. asil beklenen yi.lr.Yl. Sierra Maestra'nm tam kenarmda.a~k~tr.l~oIr. Bu onbasi "Machado"dan beri halka karst islemis oldugu suelarla kotU bir iin yaprmsti. Aglr aglr geldigimiz yolu izleyerek.
Kendi dar patikamiza ulasmak icin. Etine gomliIii sacrna parcaiari bunu gosteriyordu. Pino del Agua. Dominguez. Dominguez'in belden yukarisi ciplakti. Sierra'mn ortasmda. Santiago'dan geIen takviyelerle ararruza katilan Guillermo Dominguez idi. Crescencio'nun adamlari. Jandarmaiar.~abukdonebilmek iein onden gitmisti. gelecekte hepimize del's olacakti. Elimizdeki ~e§itli delilleri inceleyerek gercegi kestirebildik. jandarmalan arkadan cevirip atese basJaymca da geri cekilen jandarmalar. Herhalde jandarmalar. Crescencio'nun adarnlarmdan bazilarmm da diger yond en bizimle bulusmak lizere geldikleri sirada. Onun acr sonu. Goriiniise gore. sol !)akagmda bir kursun. kamptan gelirken yol iizerinde bir cesede rastladiguu soyledi. Yoldasmuz bu olayda.Unkii adamlarmuzdan biri. en basit tedbirleri dahi almamis ve sanssizligmdan jandarmalara rastlamisti. .• 104 • • 105 • Birdenbire ileriden silah sesleri gelmege basladi. jandarmalarm cok sayida diisman kuvvetleri bulunan Pino del Agua yonunde c. esir aldigmuz onbasilariru ararken. Hemen birkac oncii gonderdik ve meydana gelebilecek beklenmedik olaylari karsilamak lizere hazrrlandik. AdamlarImIZ. Bu. Dominguez'in bizim yonden geldigini duymuslardi. kacmadan once Dominguez'i katletrnis olacaklardi.ah§ma oldugunu. biz de bu yolu ytiz metre kadar izlemek zorunda kaldik. Cesedin Guillermo Dominguez'e ait oldugunu teshis ettim. Gerillacrlara bizim yoklugumuz sirasmda kahlan Fiallo. <_. Crescencio'nun grubundan olan Fiallo adIt bir yoldasla birlikte dondiiler. kafasi kendi av tiifeginden cikan sacmalarla parcalanmistr. Bazi jandarmalarIa silahh bir c. lhtivatla yolumuza devam ettik ve yol Uzerindeki cesedin yamna vardik. bickr atel- yelerinin bulundugu bir kampti. gogsiinde bir siingii yarasi bulunmaktaydi.eldldiklerini de sozlerine ekledi. ayru yoldan bir gun once de ge~tigi icin korkusuzca ytirtiyor olmalrydi. jandarmalar Guillermo'yu esir almislardi. MUt· his telaslandik. kereste naklinde kullamlan bir yoldan isliyorlardi. kampa rniimkun oldugu kadar {.
Bu at eti ziyafetiyle ilgili komik bir olayi da anlatmadan gecemiyeeegim. Bir Yankee gazetecisi oldugunu s6ylUyordu. Andres admdaki bu habereinin verdigi bilgiye gore. Babun kardesler de. Santiago iIe ararmzdaki baglantiyi saglayan adamlarnmzdan biri cikageldi. Aym gUn radyodan "Granma" seferi uyelerinden bazilarmm mahkfim edildiklerini. Silahlarm teslim yeri olarak Babun kardeslere ait sahildeki bir kereste isletmesi seeilmisti. Buna goz yummakla gelecek icin karh bir yatmm yaptiklarim dUlJUnUyorlardi.• 107 • 15 Silahlar Geliyor Esir aldrgmnz onbasmm atmt Pino del Agua'da kestik. Andrew baslangteta bize kar§l gereek eehresini maskelemege muvaffak olmustu. ileride k6ylUieri yasadiklari topraklardan insafsizca sUrerek latifundia'larim genisletip. Ama §:tiphesiz ki bu. Karakteri ve tutarsizhgi yUzUnden bir ~ok ihtilaflara sebep oldu. Mahkilmiyet kararma karst ~lkan yargicm adi Urrutia idi ve bu asil hareketinin mukafatim zaferden sonra gecici oumhurbaskanligma tayin edilmek suretiyle g6rdU. o gUn iein boyle idi. ama bulundugumuz ormanda bize hicbir faydasi dokunmuyorduo Ustelik yiyecegimiz de tUkenmek lizereydi. Macar asilh olan bu gazetecinin adi Andrew Saint George'du. kendisine ikram ettigimiz at etini midesine indirirken. Nihayet 26 Temmuz'un devrimden sonraki ilk kutlama toreninde halktn gos~ terdigi tepki iizerine eumhurbaskanhgmdan istifa etmek zorunda kaldi. boyle taze bir yiyeeege burun krviracak halimiz yoktu. ormanlari diledikleri gibi kullanmak hesabmdaydilar. firsat buldugumuz takdirde ati ona iade etmemiz iQin yalvarip duruyordu. arkadasmm adresini bize vererek. hayvam bir arkadasindan odiinc aldigrm soyliiyor. zaferden sonra yeni hiikiimetten imtiyazlar kopartmak amaciyla bize kUQUk ltituflarda bulunuyordu. Sonralarl devrimci gelismeye ayak uyduramadigi i~in cumhurbaskanhgmda basarrh olamadi. fransizca konusan tek adam olarak . Atmm basma gelenlerden haberi 01mayan onbasi nefis etsuyunu ieip. 0 siralarda bir yargicm bu sekilde oy kullan- mast cok ytirekli bir hareketti. silahlarrn bize teslim edileeegini pekaHl biliyorlardi. silahlar pek yakmda elimize gececekti. E§ine ender rastlanan bir attr bu. Fakat aslmda kendisi bir FBI ajam idi. Arannzda ingilizce bilen kimse buIunmadigi iein. 1§te radyodan bu mahkfrmiyet kararirn dinledigimiz sirada. ancak yargiclardan birinin karar aleyhinde oy kullandigim ogrendik. 0 siralarda Babun ailesi gibi art hesaplari olan Kuzey Amerikah bir gazeteci de ararrnza sokuldu. Babun kardesler. Her gUn berbat seyler yemekten anamiz aglarken.) Bu donemde bir cok kimse devrimi kendi crkarlarma alet etmek. (Ne var ki ilerde bu aile ikiye boliinecek ve Babun kardeslerden U~UDomuzlar Korfezinde yakayi ele vereeeklerdi.
Pino del Agua'nm kenanndan Peladero nehrillin' kaynagma dogru ilerliyorduk.inde yasadtgimiz kosullarrn. Ama ikinci gi:iri. Kendisi bir FBI ajamydiama. iizerine birakan bir cins at sinegi idi.igmemizde bir ajan oldugunu aeikca belli etti. giindilzleri ise aga.in ka~tlgl ortaya cikti. ic. Fakat daha sonralari. Andrew Saint George- • 109 • dan baska herkesi neselendirdi. ensemiz macagiiera sokrnasmdan delikdesikti. yumurtalanIII macagua veya macaw denilen agae. Akhmiza gelen ilk ~ey bu adarnm hi. Bu haber.imizden birinin kayrplara karismasi gok tehlikeliydi.e§it1ibahaneler uyduruyorlar. Macaguera'nm isirmasi viicutta miithis kasmtiya sebep OIUYOf. Bizim iein dunyada bundan daha muhtesem bir manzara diisiiniilemezdi 0 anda. gozlerimizin oniinde sergilenmlsti. Ama gogunlugumuz gecelerimizi dag sirtlarmda geciriyor. Zaaflarma maglup olanlar. bileklerimiz. dokuz M-I karabinasi. Nihayet 0 gece silahlar geldi. 18 Mayis tarihinde silahlar hakkmda haber geldi. Gegtigimiz yerlerde bizi olup bitenlerden ve Batista Ordusunun hareketlerinden haberdar edecek sempatizanlar brraktik. agaclarla kaph daglarda ge«<iyordu. Peladero nehrine katilan Arroyo del Indio diye bir kol vardir. Yllm belirli zamanlarmda daglarda buyiik olciide uruyordu. ti~ Madzen otomatik tiifegi. Aym gUn adamlarmuzdan birisinin de kaemis 01dugunun farkma vardik.larm altmda pusuya yanyorduk. Nihayet. mahrumiyetlerin gerektirdigi maddi ve manevi giice sahip olmadtgi ic.izere kesif kollari cikarrldi. Bununla beraber emniyet tedbirlerimizi artirmamiz gerekiyordu. adamlarnmz en eok bu silahlara de- . ~linkU hepimiz daha Iyi silaha kavusmak istiyorduk. ideolojik ve manevi yetersizlikleri yenmek iein her gUn biiyi. M-I tiif'eklerinin 45'er kursunu bulunmasina ragmen. Bu kesif kollart adamm bir sandall a Santiago'ya ka. Adamlarnmzdaki bedeni. Hem de kacmamn cezasi yakalamr yakalanmaz idam edilmek oldugu halde. Sirtimizda agir ylikler oldugu haide kayahk bir araziden gecmek zorundaydik. aymzamanda bir gazeteciydi.. yani atlarmstr. kasinan yerw lerde de pislikten iltihaplar. Yankee gazeteci hemen ertesi gUn aramizdan ayrilarak bir yatla Santiago de Cuba'ya hareket etti.. Oliim sacan aletler. bu evlerde sabahlayanlar da oluyordu. ic. Bu kolun bulundugu yerde de bir kaq gUn gecirdik. Bu adami arayip bulmak i... izin koparamaymca da bizi birakip gidiyorlardi. ayrrlmak iein c. Bob Tabcr'in cekmis oldugu filmin Arnerika Birlesik Devletlerinde biiyiik bir basariyla gosterilmis 01· dugunu ogTendik... Fakat aldigimiz sonuclar her zaman icin cesaret verici olmuyordu. silaha ac.< makineli tUfek.iktimet makamlarrna siiahlar hakkmda bilgi vermek Iizere yanmuzdan ayrtldigiydr.ik miicadeleler veriyorduk. Silahlarm neler oldugunu ogrenince kampta herkes heyecanlanmisti. baslangieta bu adam bana pek tehlikeli gi:irlinmedi.• 108 • gazeteeiyle ilgilenmek gorevi bana verildi. Kanun disr bir devrimci devletin ntivesini de bu bolgedeki ki:iylerden geeerken kurduk. Bacaklarmuam ortulu olmayan kisimlari. Geeeleri hie beklemedigimiz bir anda birkac dost evine rastlaymca. Ictenlikle itiraf etmeliyim ki.. Yine bu siralarda. 11k haber verme serefini bir baskasma kaptirrms.bgl haberiyle donduler. Hayatimiz devamh olarak. kendisinin. Kurdugumuz kampta silahlarm gelmek iizere oldugunu bilmeyen kalmadigmdan. Y lim bu doneminde en tehlikeli diismanzmrz macaguera idi. cibanlar beliriyordu. on Johnson otomatik tiifegi ve tam alb bin kursun teslim edilmisti. Macagliera.. ttl.
Kereste bolgesinde. bu gUzelim tiirkiileri kagrda dokememisti.!~§. Bu dort gerillaei sonralari tamamen farkh yollar izlediler: Pupo ve Manolo Beaton kardeslsr. Otomatiklerden bir tanesi yiizbasr Jorge Sotus'un takimma.rat1~ . fakat biz kendisine Cantinflas admi takmistik. Bir ka~ gUn sonra. biri Guillermo Gareia'ya. Bu ylizden Pino del Agua Savasi'nda bir kursun hayatina son verinee. bu otomatik silah iein gerekli olan teehizatr tasiyan onbes yaslarmdaki Joel iglesias admda bir delikanhydi. Bu tarihe kadar ancak arada bir Qarpl§malara katilmis ve kuvvetlerimizin doktoru olarak gorev almistrm. Bir baska yarduncim. Ihtiyaelarnmzm saglanmasmda irtibati kuran Enrique.abalarumzl sona erdirecek degildik. Kalitesi bozuk ve epeyee eski olan bu tUfek benim iQin gene de onemli bir kazanc sayihrdr. M·I tUfeklerinden birisi bugUn binbasi olan Ramiro Valdes'e verildi. Kaaandigmnz bu m. 23 Mayis'ta. Otomatik tlifegin bana verildigi am hiQ unutarmyacagim. Bugun bir tegmen olan sonuneu yardimcimm adi Onate'ydi. savaiui-·ya. bu tUrktilerden de geriye hiebir §ey kalmadi. iki tanesi Camilo'nun kurnanda ettigi onetilere dagrtildi. Bu ytizden bu silahlar adamlarmnza Sierra'daki kidemlerine ve Hyakatlerine gore da~tll~ di. ihtilal hikayesini dile getiren turkuler yakardi. Sierra'da kagrt diye bir §ey olmadigmdan. Binbasi Cristino Naranjo'yu oldiiriip Sierras de Oriente'ye kactrlarsa da. Bu tUfegi kullanmada bana yardrmci olmak iizere dort kisi verildi.ebb_~!-i:l!_ba§arill olmasma yardlln edeeekti. Ddrt M·I ttifegi. kineli tiifekleri korumak igin kullamlacakti. her mola verisimizde piposunu tUttUrerek. orada bir koylii tarafmdan yakalandIlar ve devrime ihanet ettikleri iein sonunda idam edildiler. Fidel.• 110 • • 111 • ger veriyorlardI. Ayakh makineli tUfeklerin dagrtimi ~oyleydi: Bir tanesi Raul'a.E~~1!. adamlarirmzm bir kismma. Artik (. edilen mangadan geriye sadece Crueito isimli birisi kalmisti.caico de J. Crucito kendi koylii tUrkiilerinde Morales'in bu Iakabiyla tath bir sekilde aIay eder ve "Soy gua."yla gelmis ve kendi kendisine "ovaJann billbillii" lakabirn takrmsti. sonuncusu da Creseencio Perez'e. bir digeri Almeida'nm taknnma ve UgUnetisii de kurmay heyetine tahsis edilmisti.a. Kentli ozan Calixto Morales'le sik sik kafiye yarI§l yapardi. Bu adam daha sonralarr en sevilen miicahitlerimizden birisi haline geldi.:l~a. Crucito bir halk ozamydi. Morales "Granma. Kurmay heyetine ayrilani kullanma gdrevl bana verllmistt.~Z_LYl!~~da git:~e<:~gi~. Raul'la Fidel'in ~ocukluk arkadasi olan ve 0 zamanlar Babun kardeslerin yanmda cahsan Enrique Lopez'in bize Qok biiytik faydaIan oldu. aymzamanda btitUn bu bolgeden tehlikesiz sekilde gecmemizi de temin ediyordu.i~~!!:.l. bu arada biitiin bir mangaya yolvererek kuvvetlerimizi 1121: kisiye indirdi.!~~l2:IIJ~. 4p1a btlJ. Boylelikls ben de ilk defa olarak Qarp~an ge~ rillaei durumuna girmig oluyordum. KomutaruyIa birlikte safdis.ogunlugumuz silahhydik.a Sierra. Bu bOlgedeki yoUarda Batista Ordusu'na ait kamyonlar cirit atiyorduo Bunlan ele geeirmek iQin bazr basarisiz tesebbiislerde buIunduk. ayaklt rna. • Ben kocamis bir Sierra akbabasiyim" nakaratim kullarnrBu sempatik yoldas. Silahlara kavusunca adamlartrmzr ideolojik bakimdan yetistirmek ve savas gUQlerini artirmak yo~ lundaki (. Joel bugiin Jovenes Rebeldes (GenQ ihtilaleiler) 'in baskamdir ve rUtbesi binbasidir. Seksen kisi ise ~ok miikemmel silahlarla donatilmisti.
bu donernde. boyle bir crkartma sirasmda onceden diisman kuvvetlerini bir baska noktaya lJekerek yeni gelenlerin toparlanmalarma ve boylece eyleme girmelerine imkan hazirlamanm sart oldugunu gosterdi. bunun alelade bir trafik kazasi oldugu ileri siirtilebilecegi gibi. etkileri daha genis bir zafer getireeegine inamyordu. El Uvero'daki dusman kislasnn ele geeirmemizin daha onemli olduguna.• 112 • • 113 • psikolojik etki. Ben Batista Ordusu'na ait kamyonlardan birisini ilk fIrsatta ele gecirmemiz gerektigi kamsmdaydim. Bu sirada Fidel'le benim aramda ilginc bir tartisma gecti. bugiin.irdigimiz takdirde. 25 Mayis'ta Calixto Sanchez komutasmdaki bir kuvvetin "EI Corintia" adh bir boUa Mayari'de karaya (Jlkhgml haber aldik. . §iddete basvurma egilimlerimizi kuvvetlendiriyordu. Ama Fidel. Bu olay bize. Itiraf edeyim ki. Bulundugumuz bolgeden kamyonla gecen bir dfisman devriyesine karsi girisecegimiz smrrh bir hareket pek de verimli olmayacakti. Bir ka(J gUn sonra da bu sefere kahlanlarm basma gelen felaketi ogrendik: Prio (Socarras) kendilerine kahlmak liitfunda dahi bulunmaksizm adamlarrm oIlime gondermisti. bu. Buna karsihk. Basarr sagladiguruz takdirde. bu tarnsmadan sonra El Uvero Savasi icin hazirhklara girlstik. bizim Sierra'daki vurucu guciimiiz de tam anlamiyla ortaya eikmayacaku. 0 zamanlar Fidel'in bu gortisleri karsismda tam anlamiyla ikna olmus degildim. bir diisman kamyonunu ele ge<. Bununla beraber kosullarm uygun oldugu bir sirada bir kamyon ele gecirmek fikrinden tam amen vazgeememiz de dogru 01mazdi. bunun bize. bir an once savasa girme arzusu. ihtilal siiresinde biitiin diger savaslardan ~ok daha fazla olacakti. Her ne ise. Fidel'in verdigi kararm dogru oldugunu teslim ediyorum. Ancak bu tartismadan yrllarca sonra. bizim daha uzak h€defleri gi:irmemizi engelliyor. halk bu aciklamayi ne kadar §lipheyle karsilarsa karsilasin. EI Uvero harekatim eoktan planIamisti. Ama §imdilik biitiin faaliyetimizi bu noktaya hasretmenin geregi yoktu. aynea biitiin Ulkede bizden soz edilmesini saglayacakti. Burada El Uvero Savasi'ndan soz aeiyorum. Ne var ki. herkesin moralini bUyUk olcude ylikselteeek.
bereket versin. Harekatm teferruati henuz bildirilmemisti. bize kdavuzluk edecekti. diisman baberle§mesinin nasil yaplidlgtnl tesbit etmemiz. bu saldmmn nasil yapllacagml en ince ayrmtilarma kadar hesaplamamlz gerekiyordu. Emirler bir cUmleden ibaretti : «Nobe~i kulelerini al ve tahta barakalarl kur~unJ8 deIik d~ik et!» Etrafa serpilmis bulunan bazi ktittiklerin dismda.ieum rnevziIerimizi aldigmuzda zibinlerimizi en ~ok mesgul eden sey.lerinde tic. Babun sirketi tarafmdan blc:. sivillerin durumuydu.• 115 • 16 SalruracaglmlZ yer tesbit edUdikten sonra. Bununla beraber ozellikle tehlikeli bi:ilgeye yakIastikca daha tedbirli hareket etmemiz gerektiginden. El Uvero kislasiyla bu kislamn giri§ glkl§ yollarim ve geeitleri eok iyi bilen Caldero. halen binbasi olan yolda§ Caldero'nun buyuk faydaIan dokundu bize. EI Uvero'daki ktsla deniz . Yamhmyorsam.i~ kosullar altmda savas kan~nl~.iviyet kartlari bulunan iki muhbiri ele gec. bu gi. yolu ancak sekiz saatte alabildik. Btittin bu gabalanmlZda. 16 kilometrelik bu ytirliyii§ uzun bir yUrUyU§ sayihrdi. Nihayet emirler teblig edildi. Fakat. Hi. Casillas tarafmdan bizim bulusma yerlerimizi ve durumumuzu i:igrenmek lizere gi:inderildiklerini itiraf eden bu muhbirlerin merhamet dilenmeleri hem igren~. yani 27 MaYlBtarihinde genelkurmay. yan yollarr. dli§man askerleriyle nobetei karakollanmn sayismr ~ogrenm:miz. En kuvvetli noktalar ise. bu kislada dtismanm mevzilenecegi hicbir siper yoktu. Qevredeki binalara ates etmemiz kati surette yasaklannusti. dtisman ordusunun bizim civarda bulundugumuzdan haberdar oidUgun~ gi:istermekteydi. Kl§Iayi yukardan goren bir tepenin Uzerinden kurmay heyeti muharebeyi sevk ve idare edecekti. kereste isletmesi idarecisinin damadiydr 0 siralarda. Aym gUn. cJrnegin. dolaYIslyla bu iki casus ertesi gun idam edildiler. Bize ylirUyU§ icin adamlarnmzla silahlarrmizt hazirlamanuz emrini verdi. KI§laya gahlarm arasmdan yanasaeak ve birkac metre ileride mevzi alacakttk. biittm subaylarla bir toplanti yapta ve Fidel bu topIantida 48 saat icinde savasa baslayacagmnzr bildirdi.}irmi§tik. Caldero.rl unutulamazdt.kl yerine ulasmak Uzere i:izel olarak insa ettirilmis yollardan yUrUyorduk. kislanm dismda stratejik yerlere yerlestirilmis ve ic:.Bu. fakat §liphe uyandirmamak igin kampta kalan kereste kampi mUdlirUnUn karisi da eevredeld bu binalardan birindeydi. hem de bir bakimda aeikhydi. sivil halkm durumunu ve yayill§ §eklini bilmemiz !'larttl.}yada di:irt diisman askeri bulunan nobetei kuleleriydi. 0 gece ylirUyU§e basladik. gUnkli bu binalarda kadmlar ve gocuklar bulunmaktaydJ. Bizim aaldmmizdan haberdar oIan. 'Ozerlerinde Batista ordusuna ait hi.
. QUnkli diisman hem siirekli. Ikisine de ates ettim. Kursunun girip ~lktJgI yer. Camilo'nun solumda oldugunu goriiyordum. bize getirebilecekleri biitun haberleri getirdiler. Beresinin Uzerinde bizim ihtilal hareketinin isareti bulunmaktaydi. Camilo ve Ameijeiras.. bu yUzden cebimde bulunan bir kagrt pareasiyla yaralarm iistiinii orttUm. Fakat ikisi de karanhkta yerlerini yanhs hesapladllar ve benim sagimdan ates edecekleri yerde solumdan atese basladilar.. Bunun iizerine daha . Peladero'dan gelen sahil yolundaki nobetei kulesine saldirma gorevi Jorge Sotus ve Guillermo Ga~cia'nm kumandasmdaki takrmlara verilmisti. Bu esnada bizim takima. basmdan yaralanan yoldas Lealdi. Raul'la benim ~evzilerimin arasmdan ve onden hi. bir de Mario Leal ve Acuna . Her taraftan gelen silah sesleri arasmda btiytik bir ihtiyatla kislaya yaklasiyorduk. Fakat ~ok uzakta bulundugum icin adam~arImla birlikte daha iyi mevzilenmek lizere ileriye dogru hareket ettik. Yammda yaralarr saracak hiebir §ley yoktu. Tam bu sirada Jorge Sotus. adamlarmnz haHi mevzilerine yerlesemiyorlardi. Fakat inleyen. Almeida. Kendisini alelacele muayene ettim. o sirada Acuna da yaralandi. Benim mevlilim blraz yiiksekce oldugunaan kl§Iayt cok iyi gorebiliyordum. Fidel dtirbUnlti tUfegiyle ates a~l~bu _~tl~a gelen ceval2. kendi birliginden ayrrlan birkac kisi katildr: Pilon kasabasmdan Bomba adh bir yoldas. Dtisman bUyUk bir inatla direniyordu.e bi:ilgenin yerlilerinden Eligio Mendoza.• • 116 • kiyismda 117 • insa edilmisti. Bu esnada yakmimda bir inleme duydum. fakat kurtularak bizim icin dokunulmaz sayilan yan binalara girip saklandilar. tern de isabetli ates ediyordu. Ustelik bir koluyla bacagina da fel~ gelmisti. Gece ~ok gecmeden sona erecek ve biz dusman askerlerini planladi<YlmlZ sekilde baskma ugratmadan safak sokecekti. Fidel kislaya bakan tepenin lizerinde bulunaeak ve Raul kendi takimiyla onden ilerleyecek~ ti. kendisine ayrJlan yerde mevzi alamarms oldugunu bildirdi. Saldmm~zm baskin halinde olmasmdan dolayi biitim harekatm kisa siirede bitecegini tahmin etmistik. tamamen ~ember altma alabiIirdik. DU§man kislasma en fazla elli altmis metre yaklastigim srrada iki askerin en ondeki hendekten flrladlklarml gordum. pariental bolgesindeydi. fakat artik mevzi degii)tirmek iein vakit kalmamisti.1a:_dan!i""1§~nTtayin edebildik. Kdavuzlanmlz . Bunlarm yaralanmis bir diisman askerinden geldigini sanarak ileriye dogru frrlaytp teslim olmasi icin bagrrdim. Berkes ilerliyordu. Fransrz lejyonerleri gibi basindan ensesine dogru inen bir mendilin Uzerine bir bere takrmsti. bunu birkae haykms izledi. Diismanla aramizda eiplak bir arazi pareasmdan baska bir sey kalmamasma ve diisman kursunlarmm tepemizden ishk galarak gecmesine ragmen ilerlememize devam ettik. Almeida kti~tik kislanm girisini savunan noktaya dogru harekete devam etti. Sonunda bir a~lkhga ulastik ve buradan ~ok ih tiyatla ilerlememize devam ettik. kuzeye diisen bir gi:izetleme yerinin icabma bakacakb. Leal suurunu kaybetmek iizereydi. Fakat dakikalar hirbirini kovahyor. Crescencio'nun takimi Chivirico'ya giden yol iizerinde mevzilenecek ve gonderilebilecek diisman takviye kuvvetlerini tutacaktI. Bana otomatik tiif'egim ve yardtmcrlarunla birlikte ortalara diisen bir yerde mevzilenmek gi:irevi verilmisti. Bir sure sonra Joel Iglesias'r onun basma dikerek hiieuma devam ettik. Bu bakimdan sadece ii~ yi:il~~ den saldirarak kislay.icuma ge~eceklerdl. Calde~o il.
n yeni mezun 01dum. Ama doktorluga baslayabilmek icin ellerimi yikamam da kafi geldi. Solumda onetilerimizden bir kismi.izerinde Jorge Sotus. Ama 0 gi. Dakikalar gegtigi haide diismamn direnisi devam ediyor.• 118 • • 119 • fazla ilerlemeden oniimiizdeki hendekten atese basladik. teeriibem de sana gore eok az» dedi. Kislaya dogru ilerleyen Raul'un kumandasmdaki kuvvetlere yol acrnak iizere ilerideki bir gozetleme yerini ne bahasma olursa oisun ortadan kaldiracakti. Peladero'dan gelen yol i. bana aglk aglk. Bu durumda doktor gomlegimi tekrar srrtima gecirmem gerekiyordu. «Bak oglum. Fakat aslmda ilk atesin baslamasmdan. Diisman btitlin ates gucUyle karsihk verdi ve atesinin onemli bir kismmi harekatr idare etmekte olan liderlerimizin bulundugu tepeye yoneltti. Fidel' in yambasmda bir kursunla vurularak oldii. bir azizin kendisini koruyaeagma inandigi igin. Bugun kendisinin devrimei kadroda yer abp almadiguu bilmiyorum. bana kae yasimda oldugumu ve egitimimi ne zaman bitirdigimi sordu. Gegmemizle beraber. tlifegiui kapip gIlgm gibi saldmya katrhsi da amlrnaga deger. Merkezde en onemli gorev Almeida'mndi. 'I'aknmmn diger iiyeleri ilerlemege gayret ettilerse de dusman . Doktor beyaz sach.. Eligio. kislanm teslim almmasma Kadar garpl§ma iki saat kirkbes dakika surdii. son direnimi gosterenleri de esir aldilar. bu yaraldarm sen ilgilensen daha iyi olur. yamlmiyorsam Victor Mora'yla birlikte tiC. dusman askerlerini teslim olmak zorunda birakacak kadar korkutamiyorduk. GorUnli§e bakilacak olursa. Cok iyi siper alnus dusman kuvvetleri bir kac kayip verdirerek bizi geriye ptiskUrtttiler. Her taraftan «Teslim olduk» sesleri geliyordu. ihtilalin en kanli garpI§malarmdan biri olan EI Uvero muharebesinde edindigimiz tecriibeleri sonradan hirer birer gozden gecirdik. bu doktor. Yarablarm bir krsrmm bu asked doktora getirdigimde. Btiti. pratik eksikligi bir yana. Ustelik yarahlarm saYISl da 0 Kadar fazlaydi ki.in bunlari birkae dakikada anlatabiliyorum. Bu ates Tegmen Nano Dias'r oldurmustu. Babl itikatIan oIan krlavuzumuz Eligio Mendoza'mn. Eligio'yu. bir ka~ dakika sonra viicudunu parcalayan bir kursunla canvermekten kurtaramadi. Kl§Iaya dogru hizla yaklasirken son defa olarak bir rnakineli tUfek atesi duyduk. Hendekten tiifegini basmm iistiinde tutan bir asker frrladi. Birkae dakika sonra Julito 'Diaz. ki§i. Qiinkli ben bbbiyede. «Polis» lakaph yardrmeistyla dtismana yandan sokulmak istedi. Kendisine egitimimi birkac yil once bitirdigimi soyleyince. Ama bu aziz. hepimiz kl§laya dogru ilerlemege basladik. benirn hepsine bakmam mlimklin degildi. Merkezden ilerlemek gok gtictii.inlere ait kendisiyle ilgili enteresan bir arum vardir: Dogrusu tip alanmda benim pek oyle fazla bilgirn yoktu. karakol doktorunu ve yardimcisim esir aldik. :]imdi muharebenin genel gelisimini anlatabilirim. nobetci kullibesi teslim oldu. ~arpl§ma a§agl yukan §U §ekilde cereyan etti: Fidel ates aearak i§areti verince. dikkatli olmasmi ogUUeyenlere hi~ aldms etmeden ileri atilnusti. Cesaretimizi tekrar toplayip direnisi kirmak iizere saldrriya gectik. sessiz bir adamdi. Ateslmize §iddetli bir atesle cevap verdiler. esir diisme korkusu yiiziinden btitlin bildiklerini de unutmustu. Fakat yardrmcrsi diisman tarafrndan derhal oldtirtiliince eanini kurtarmak igin Jorge Sotus kendini denize atti ve bu dakikadan itibaren harekete yararh olma imkarnm tamamen yitirdi. Depoya vardik ve benim atesimden kacan iki askeri.
Yoldas Moll hucum sirasmda dusman atesiyle can verdi. Maceo. Moll.. Tam bu sirada muhtemelen adamlarmuzdan birisi yeniden ates etti. buralarr perisan ederek. Leyva. Manals cigerinden. Bu zaferle daha da olgunlastik. Bu olayi izleyen aylar bizim iCin bUyUk gli~ltiklerle dolu geemesine ragmen.. -alti diisman asked kaemayr basarmisti. Fakat her seye ragmen. EI Uvero muharebesi iki saat krrkbes dakika siirdii . Almeida sol kol ve sol bacagmdan. Bu hiicumda Cilleros. dusmanm da 53 kisiyle girdlgini ve toplam olarak 113 kisiden 38'inin. Buradan kacan dU§man askerlerinin bir kismim durdurmaga muvaffak da 01dular. Nano'nun makineli tlifegi son dakikaya kadar diismana biiyiik kayrp verdirmisti. Pena ve AImeida'nm kendisi yaralandilar. Almeida'nm yaralari omuzuyla sol baeagmdaydi.11 Wv. yani dortte birden fazlasmm iki saat kirkbes dakikada savas dl§l edildigini dikkate ahrsamz. Bunun cevabi. kurmay heyetinden ayrihp dogrudan dogruya ~arpl§maya katilan Luis Crespo'dur. Hermes.. iki taraftan da btiylik OI~lide ates acilmasma ragmen sivlllerden hi~ yaralanan olmadi. Takrmi iki ayn birlige bolunmiis olan Raul. Hermes Leyva gogslinden. Her ikisi de kendilerine gosterilen gozetleme noktalarma saldmp. ayrica kararhhgmnz ve nihai zaferin bizde olacagi hakkmdaki umutlarnmz da adamakilh glic1endi. v ·~t~. Bir dordtinctisti kosarak disari frrladrysa da kacarken vurulmaktan kurtulamadi. Quike Escalona sag kolundan ve sag elinden.i1k kuvvetlerimizi darmadagin ediyordu. Julito Diaz ve Eligio Mendoza. artik zaferi kazanmanm smm ogrenmi§tik.N} . ~Unkti makineli ttifegi tutukluk ya- pmca adamlariyla bir1ikte hi!. degilse Chivirico yolunu tutmak zorunda kalrmsti. Manuel Acuna sag kolundan yara alrmslardi..linU oldiirdii. 14 olii ve 14 esir vermis. Yarulmiyorsam Vega isimli bir koylii oldU.. sonunda diisman yenilgiye ugratihp kislaya giden yol kuvvetJerimize acildi. Nihayet kislanm lizerinde beyaz teslim bayragi dalgalanmaga basladi. Manals eigerinden.V\ --t . Bunlari yaralarr daha hafif olanlar izliyordu. iki taraf da ~arpl§mada bliytik cesaret gostermisti. Quike Escalona kolundan. Toplam olarak aramizdan 15 kisi savas disi edilmisti. Diismamn direnisi ~OzUlUyordu.agl yukari 80. Pena dizinden.• 120 • • 121 • atesi onlarr da geriye siirdii. Savasm bizim Iehimize sonuclanmasmda en onemli rolii YUzbasi Garcia He Yiizbasr Almeida oynadilar. Savasa bizim a:. Teslim etmek gerekir ki. Maceo omuzundan. otomatik ve yari otomatik silahlarla iizerimize ates actyor ve ktil. nihai saldmya imkan hazrrladilar. Dtisman ise 19 yarah. «Polis». savunma yapanlardan lil. Kiitukleri siper alnus olan kisladaki diisman. moralimlz muazzam Ol~iide yUkseldi. Almeida karst karsiya kaldigr dusmam kontrol altma alabilmek iein son bir hlicum emri verdi. Nano Dias'i basmdan yaralayarak oldtiren bir yayhm atesi oldu. bunun ne zorlu bir savas oldugunu kavrayabilirsiniz. Bu savasta bliyUk yararhklar gosterenJerden biri de. kl§laya lnzla yaklasti. El Uvero earpismasmdan sonra :_~') Jf)1'1 __. Crescencio'nun taktmt ~arpl§maya pek az katildi. Vega. Savastan sonra sayrm yaptigmnzda su durumla karstlastik: Bizim taraf alb olli vermisti . kaba etinden ve elinden vuruldular. 53 dusman askerinden geriye kalan 14'U teslim olmak zorunda kalnnsti. Guillermo Garcia11111 dig:"eryandan aemrs oldugu isabetli makineli tilfek atesi. Aglr yarahlarrmia Leal ve Cilleros'tu. Nano Diaz. Komutayi elinde bulunduran astegmen yaralamp beyaz bayrak eekince.
kendilerini elden geldigi kadar iyi sekilde tedavi ettigimiz yarah diisman askerleriyle birlikte orada birakarak ayrildik. ()IUleri bir yol donemecinde gomdtik. icim kan aglayarak veda ettim. tasimaktadir. gozlerindeki ifade herhangi bir kelimeden daha etkiliydi. dudaklarmda aCI bir tebessiimle yUzUme oyle bir bakmisti ki. kendisinin sonu demek oldugunu anlatmak istiyordu. 0 anda yapabilecegim tek §ey. on dort diisman esirini beraberimizde gotttrecektik. kendilerini diismana terketmememiz i~in direti- yorlardi. Vardigrrmz karari birkae i~ acici cUmle ekleyerek Cilleros'a acikladigtmda.• 122 • • 123 • dusman. onlarm hayatlarim koruyabilmek. Dusman elinde biraktigmuz adamlarmnza. Bundan sonra diisman kayiplarr hakkmda adamlanmizm verdigi her bilgide miibalaga .. TIp meslegine tekrar dondtikten sonra ilk hastam. Bu yiizden dii§man ~arpl§mayl zamanmda haber alamamis. Yarahlarm tasmmasi. blitlin gereeklerin. sri Batista kuvvetleri doktorunun §eref soziine gUvenerek onu ve Leal'i tedavi edilmek iizere diisman himayesine btrakmaktr. Bu sonue. Buna karsihk. fakat birden bu hareketimin kendisinin olUm kararim imzalamak gibi bir anlama gelebilecegini hissederek durdum. yUriiyebilecek durumda olanlarm derhal harekete geemeleri. KI§layt oylesine yogun bir kursun yagmuruna tutmustuk ki. bu savas hiksyelerine gore ka~ dusmanm 01dtiriildiigiinii tesbite ~all§bm. ozellikle tibbi malzemelerle tikabasa doldurduktan sonra dagda glzlenecegimiz yere dogru yola koyulduk. Fakat. Kendisi. Durumu oldukca ciddi idi. uzatabilmek i~in biitiin frrsatlan degerlendirmemtz gerekiyordu. ana karargaha uzak dti§en kij~tik kislalari kisa zamanda tahliye etmek zorunda kalnusti. Cilleros Santiago'ya varamadan hayata gozlerini yummustu. bize. 14 diisman askerinden baska kislamn maskotu olan ii~ papagan da bu arada can vermisti. Babun'un kamyonlarmdan birini her ems malzemeyle. Olulerimizi gomebilmek ve yarahlarmnzi tedavi altina ·alabilmek i~in tez davranmanuz gerekiyordu. lki yoldasimiai.. Diismamn baskismm artacagmi tahmin ettigimizden. Ve biz de biliyorduk bunu . Bir ara onu alnmdan opmeye niyetlendim. benim il1in yardimcilar bulunmasi ve yarahlari iyilestirecek ilaclari temin edebilecegimiz kimselerle temas kurulmasi gorevleri Enrique Lopez'e verildi. kesif ucaklarun aneak saatlerce sonra gonderebilmisti. Ueaklar geldigi sirada ise biz ~oktan daga ~lkml§tJk. 0 onemli olaym izlerini hal§. Carpl§mada attigmuz ilk kursunlardan biri. saklanacagumz yerin secilmesi. Cilleros'un hayatim kurtarabilmek i~in yapabileeegimiz tek §ey ise. eigerlerinden ge~ip omurgasma saplanarak bacaklarim felce ugratrmsti. Eir mermi sag kolundan girmis. Diismanm bu yoldaslara iyi baktigrm sonradan ogrendik. kl§lanm telefonuna isabet etmis ve Santiago He irtibatim kesmisti. Cilleros oldu. Bunun. Ucunda olmek de 01sa. Adamlarumzm verdigi rakamlar bir araya getlrildiginde. kendisine baai teskin edici ilaelar verip gogsUnU sargi beziyle sikica sararak daha rahat nefes almasim saglamakti. Sirf merak yiiziinden. Leal ise oliimden kurtulmus ve daha sonra Isla de Pinos Cezaevi'ne gonderilmi§ti. Ancak. benim de emin bir yerde yaralilari tedavi alttna alm am kararlastmldi. diismamn mevcudundan eok daha fazla ceset sayIldlgl ortaya ~lklyordu. kabul editmeden once ayri ayri kistler tarafmdan teyid edilmesi gerektigini ogretti. o gece herkes carpismada basmdan gecenleri anlathgl icin hi~ kimseyi uyku tutmadi.
Joel Iglesias. Enrique Lopez'in bize yardim edemiyecegini. hastalanan kiziyla mesgul olmak Uzere Santiago'ya gitmek zorunda kaldiguu. Yarahlari korumak. yarali ameasmi birakmak istemeyen Vilo Acuna da bizimle birlikte kalanlar arasmdaydi. Arkadaslarmuz bizden ayrilah epey olmustu. fakat gelen giden olmadi. ManaI'm ylirlimesini de ben istemiyordum. Sonra bir kamyon yolundan yUz metre kadar ileri giderek. Sinecio Torres. Gonulluleri saatlerce bekledik. bakimlarmi yapmak ve kendilerini ta§lmak gorevi Vilo Acuna.• 124 • payim dikkate alarak 6ltimli ispatlayacak maddi deliller. Pena ve Quike Escalona yUrUyemiyorlardr.lkageldi.irirZdeh-Bm oldu. bizleri saklanacagtrmz yere gotUrmek tizere Enrique Lopez'in getireeegi kamyonlari beklemege basladik. Hermes Leyva ve Maceo kendi baslarma yUrUyebilecek durumdaydtlar. Devrim ordusuna verilecek herhang!. Joel Iglesias ve Onate admdaki yardimeilarnnla kaldim. Alejandro Onate ve bana dU§liyordu. temel ilkeIei1. Manuel Acuna. gUnkli cigerlerinden yaralanrmsti. . ormana girerken biraktigmuz izleri silmek if. Kamyonlan beklerken bir haberci f. Ertesi sabah kuvvetlerimiz bize veda ederek ayrrldilar.in ugrastik. Adamlanmlza. ornegin oldiiriilmus diisman askerinin iizerinden alman herhangi bir §ey getirmelerini istemege basladik. bununla beraber bize yardim etmek lizere bazr gbnulluler gdndereeegini bildirdi. Bir slire. bir raporda ger~egi daima on plana almak. . Ben.. Almeida. ger~egi her seyin iistiinde tutmanm onemini benimsetmege eahstik. ger~eklere saygt gosterme·nln. 17 Yarahlarrn Bokrrm o sabah gun l§lrken dusman ueaklari tekrar tepemizde ucusmaga basladi.. Sinecio Torres adh bir kilavuz ile.
Ertesi sabah gUn l§lrken karmrmzr iyice doyurduktan sonra buradan siiratle ayrildik. Kisa bir siire sonra. Ancak biraktigrrmz izler bizi ele verebi1irdi. krsik bir sesle. Carpl§maya yarahlarm bulundugu bohio'dan mtimklin oldugu kadar uzakta girebi1mek iein ilerlemege basladik. gUnkli tasimakta oldugumuz yarahlar her adim attikea adeta biraz daha agtrla§lyorlard1. Peladero bOlgesindeki basi arkadaslarmi bulmak tizere. Bu adamlarm kilavuzlarr dahi yoktu. Bunun lizerine yan yollari arastmp diisman askeri bulunmadlgma kanaat getirince. Bu sirada. Vi1o'yla Joel'in de yardimiyla. diismanla en gUg kosullar altmda yapaeagmus garp1§ma nihayet gelip gatmisti. Israel'le karisr yarahlarmnzm uyuyabilmeleri igin kendi yataklarmi bizden esirgemediler. CUnkti dli§man askerlerinin gelebilecegi yollara gok yakm olan bu bOlgede koca bir gUn oyalanmistrk. Sinecio aramizdan ayrildi. konusanlara ani bir baskm yaptim. fakat herseye ragmen bunu da basardik. daglarda karsilasilaeak gliglliklerden. ormana girmemeleri ihtarrm verdik. Manals'm yaralarr da hayatmi tehlikeye dli§lirebilirdi. Yarahlari hamaklara yerlestirmek gok gUg 01dugu igin ilk gUn kereste kampmdan iki i§gi bize yardrmci oldular. MakineIi tlifegimi doldurduktan sonra. ama eok gtigtli. Temkinli bir sektlde ilerlerken. Del Indio Bogazi'na dogru kisa fakat oldukea gtig bir yiirtiytl§e basladik. zamarnmiz genis oldugu iein evvelce konakladigmna her yere hirimizin gidip izleri temizlemesini kararlastirdrk. Eski silahlaruruzla muharebede aldlgnnlz kiiciik ganimetlerin bir kismrm arkada birakmaga mecbur kalmistik. Daha sonra dar bir patikadan tirmanarak Israel adh bir koyliiyle kansmm ve kayinbiraderinin y8§adlgl bir kultibeye vardik.• 126 • • 127 • Durumumuz oldukca gligtti. Babun §irketinin ormanm derinliklerine girmek tizere insa ettigi yollardan birinin sonundaydi. yarahlarmnzi birakamazdik. bir devriye kolu olarak. Birdenbire karsilarma gtkmanllzm yaratb~ §a§kmltk ieinde bulunan askerlere. Ell adamlarm Fidel tarafmdan serbest birakilan ve ormandan glkmak icin yo! arayan diisman esirleri 01dugu gok gecmeden anlasildi. yanlarmda sadece Fidel tarafmdan imzalanrms bir geg~ izni tasiyorlardi. <. dti§manm da aym yonde iIerlemekte oldugunu gostermekteydi. giinkli bize teslim olunan bu yoldaslarmuzi OlUnceye kadar savunmak bizim gorevimizdi. Boyle sert bir arazi Uzerinde yarahlarimizr tasimak eok. Bulundugumuz yer.linkti Quike Escalona'nm yaralari iltihaplanmaga baslanustr. ana kuvvetierimizi haberdar . Kendinden geemek Uzere olan YRlJltbir onbasi. bir daha ne sebeple olursa olsun. kisiler tarafmdan birakilrms ayak izleri. Demek ki. Bohio eoktan terkedilmis. OnUmUzdeki yolda yalmayakh. Diisman askerlerinin bazilarr yahnayaktt. bir kae ki§i arasmda geeen konusmalar kulagrrmza geldi. fakat geride birkae tavuk kalrmsti. yarahlari tig dart kilometre ilerideki bir bohio'ya tasimaya karar verdik. Fakat daha once ormandan bashyarak igeriye dogru yayilan bOigenin bizim oldugunu ve buralarda yabanei bir kuvvet gormemtz halinde. Acuna'yla Joel Iglesias bana yamacm ote yanmdan gelen bazr garip sesler duydukIanni soylediler. Diisman askerlerinin hepsi sehir gocuklanydI. bu gtiglliklere nasil gare bulunacagmdan habersizdiler. Bohio'nun bulundugu aglkhga gelince onlara sahile dogru giden yolu gosterdik. ormam avucumuzun igi gibi bildigimiz iein bizi ne kadar takdir ettigini soyledi. Bu yUzden.
• 128 • • 129 • edecegimizi hatrrlattrk. Feliciano admda yash bir adam.a§ya~ahlarrrmzi tehlike bolgesinin ote yamndaki bir bohioya tasrmamiza yardim ettiler. yani blr kilometreyi tig saatte katedebilmistik. Geceyi bohio'nun dort duvarr arasmda gecirdik. dusman kuvvetlerinin bu koyltileri kiiqlik kuliibede yakalayip bizi bulmak tizere kilavuz olarak kullandiklaruu ve bir gUn evvelki kampirmzm yakmmdan gectiklerinl ogrendik.. degildi. Tiiylerimizi diken diken eden bu haberlere inansak rm. Sinecio iki gUn sour a Manals'm tedavi edilmek lizere Santiago'ya gonderilmesini sagladi. Karmmizt bohio'nun yakmmdan top IadlglmlZ meyva ve sebzelerle doyurduk. o glinlerde birbiriyle geIi§en haberier ahyorduk. Etrafi devamh olarak ve dikkatle gozledigimiz iein kimse bizi baskma ugratamazdi. . daha sonra EI Jigue . Bu adam bizimle ~k . digerleri ise sonradan ihtilal ordusuna katilacak olan Banderas ve Israel Pardo admda iki kisiydi. bizim her seyden tecrit edilmemiz demekti. bir digerine gore oldilrillmiisttl.~ld. bu CIvardan en seri §ekilde ayrilmayi yerinde bulduk. Bekledigimiz koylli kari-koca. Ornegin. Tegmen Banderas. GUn isrrken de . Bu bakimdan tasiyicilarm her on yada onbes dakikada bir degismesi gerekiyordu. fakat gelen giden olmadi. Dort kilometrelik kisa bir uzakhgr oniki saatte alrrustik. yukarda da soyJedigim gibi.arpl§masmda 61dU. Yeni gelen bu til. o srralarda ararmzda en onemli kisi Sinecio Torres'ti. Bununla beraber bir ihanetten §liphelenerek ~u yeni bohio'yu da ertesi giin erkenden terketmeyi kararlastirdik. erkenden tekrar yiirUyti§Umli- ze basladrk.tinkU yollarr. inanmasak rm. Her yarahyi tasimak i~in en az altiyla sekiz adama ihtiyacimiz vardi. Nihayet Israel ormanda kestirme yol buldu. Ancak tam bu esnada muazzam bir saganak basladi ve Pardos'un evine hemen ulasmarmzi onledt: eve gece bastmrken yaklasabildik. Peladero Nehrinin kiyismdaki bir latifundia'ya David admda birisi bakiyordu. Yarahlari sag-lam dallardan sarkan bir hamak lizerinde teker teker tasiyabiliyorduk. Ben. Ayrica diisman devriye kollarinm Hermes Caldero'yu esir aldiklarr rivayeti ortahkta dolasiyordu. Buna ragmen. Bereket versin Celia'nm tutuklandigr haberi dogru qlkmadl. Ta§IYIcilarm omuzlari perisan olmustu. Bir habere gore Celia Sanchez hapse atilmisti. bIZ de. Dalia sonralari.goniilluyle birlikte goztiktU. Ormand a bu koylii kari-kocayi bekleyerek btittin gunii gecirdik. Bu yoldas zindandan zindana gonderilirken hayahm mucizevi sekilde koruyabildi. Tasmma SIraSI da Almeidaya gelmistl. Gercekten bir kesif koluna ~ok benzedigimiz i~in dusman askerle~i ihtarlmI~1 can kulagiyla dinlediler. '. fakat bu kosullar altmda gtrisecegimiz bir carpismanm sonucunun ne olacaguu simdiden kestirmek gU. irtibatmuzr saglayan Celia'mn tutuklanmasr. Bununla beraber Hermes Caldero gereekten diismamn eline geemisti. y. Ertesi gUn. yani "Granma"nm karaya qlkmasmdan tam alti ay sonra. ihtilalcl bir ailenin en yash tiyesi olan Israel Pardo ise bug Lin ytizbasrdir. Aksam karanhginda Sinecio tiC. bir tiirlil kestiremiyorduk. bu bolgenin insanlarmi cok iyi tamyor ve bize her bakimdan yardtmei oluyordu.bohio'nun sahiplerinden yarahlarmnz icin bir kac tavuk istedikten sonra ormana dogru hareket ettik. diisman kuv vetlerinin eline dli§tliklerinden dolayi gelemiyeceklerdi. Bu gonulltilerin biri. agaclara tutunarak kendisini §oyle boyle stirtikleyen Almeida'yla birlikte ylirtiyordum..
BUtUn istedigi. kimseyi ele verm edigine . makinenin verimi ~ok artrracagma inandirdim onu. Banderas tarihte yeni bir sayfanm yazilmasma kat. Bize katilmadan once daglarda..ml§b. lhtiyaclmlz alan onemli seylerin bir listesini benden ~s~cycn Davi?'l~ uzun uzun konustum. her insandaki iyi1ik ve soylulugu geli§tirmek. Bunlari baslarmda Banderas bulunan ikinei grup izledi.dar ~rj!:lebi1ecegini hi~bir zaman aklma getirme. David'in bugiin Kliba'da rm kaldigmi. atilgan. koyliileri kli~lik goren. lerty e urulmustur. lecek igin ~al~mak zorundadirlar. ihtilal zafere ulastiktan sonra bu allahm belasi topraktan aynhp esash birseyler yetistirmek iizere baska yerlere gitmek istedigini aeikladi. tam olarak bilin~li 01. BugUn ihtila1in basarrlarmi gorenler. Bununla beraber degi§ik1igin kendisine. miyan David'den gtinlin I§ldlgml goremiyen Bandsras~a kadar herkesi bir devrimci haline getirmektir. biitun sevgisini agaglara ve tarima vermis blr koylU idi.ka. David patronuna bagh. ktiglik topragmi ekip bigen.ah§kan bir koyliiydu. Bu bakimdan gece vakti gitmemiz gerekiyordu. Bunun iizerine ona kooperatiflerden sozactim. Bir defasmda bizim i~in bir inek kesmisti. her §eyden uzak.lin bir savasei sayrlamiyacagrm. hakkimizda hiebir §ey soylemedigine bizi inandirmak olmustu. irker ve tipik bir kahyaydi. onceleri dediklerimi pek iyi anlayamadi. bu ytizden etin tasmmasi biitiin geceyi aldi. Bir baska gun.• 130 • • 131 • okuma yazma ogrenerek gelecege hazn-laniyordu. tarimsal iiretim alanmda basr eeken savascrlardan birisi olacakti. sadece bir sempatizan olabilecegini sdyledim. fakat ihtilal gozlerini actiktan sonra. Ilk olarak baslarmda Israel Pardo bulunan bir grubu gonderdirn.izerine gereekten degisti. Daha 0 zamanlar Sierra'da kendi kendine . Sorumiu bir ki§i olarak. Santiagoya gidiyordu ve ihtiyae duydugumuz §eyleri oradan g:tirebilirdi.da hatirlamakla ve onlar gibilerin daha az olduzu bir ge. i§ disipline geldiginde asla ornek bir sava§~l sayilamazdi. Banderas heniiz ~ok disiplinsiz oldugundan btitUn ytikU baskalarma tasrtti. Bununla beraber Ba:ista Ordusu kendisim esir ahp bizimle olan iliskilerinden dolayi kendisine zalimce i§kence yaptIktan sonra geriye doner donmez David'in en fazia caba sarfettigi §ey. Fakat bildigim kadarr. Bunun i. yine kendisinin ekip bieecegi kendi topragrna sahip olmakti. genis fikirli. Yava§ yavas kolIektif tarimm daha iyi 01-duguna. 0 gunlerde bir degi§ikligin gerekliligine inanmis olmasiydr. yoksa thtilal tarafmdan topraklarma elkonulan eski efendilerini mi izledigini bilmiyorum. sa! ve samimi yoldaslardan biri olup ~lkh. Almeida yarah oldugundan adamlarmnz benim komutam altmdaydi. kida bulunmanm degerini kavramis <. hig yardim etmedi. kendi dtmyasma . Banderas'a. Bugtin sag kalmis olsaydI. geride kalanlarl. tilal tarihi basit insanlarm samimi gay!et. Banderas. Bir gUn bana kendisini terketmis olan karisiyla birlikte Santiago'da yasiyan iki oglunun resmini gosterdi. Nehrin kiyismda kesilen hayvanm etlerini gidip biz alaeaktik. davramslarim deglstirmedigi surece artik boom it. b siki i§birligi kurdu. Bizim gdrevimis. KtigUk bir kuliibede iki domuz ve bir kopekle yasiyordu. Ihtilal aynca karsihksia fedakarhklar da ister.
t~inde bulundugumuz durumda bu silahlarm hepsi. Bize yiyecek bulan. Ama bir yandan da aramizdan ayrrlanlar oldugu i(]in. En sonunda hareket tarihi olarak 24 Hazlran'i tespit ettik.• 133 • 18 Doni. hele 30 kalibrelik makineli tUfek. Ama savasm bitiminde Beaton kardesler tarafmdan oldiirulecektl. guclliklerimizi biraz olsun hafifIetiyordu. bazr olaylar.lkmadan once. Boylelikle. gerekli bilgileri veren David.inyayla temasimizi David kuruyordu. sagda solda bosbogazhk etmege baslarmsti. EI Uvero saldmsmdan sonra ise yaramaz hale geldikleri icin geride brraktigumz silahlari aramakla gorevlendtrdik.. kuvvetlerimiz iein topladrgmuz para ile kala gekmege. Grubumuzda. . bir i§e yaramaz hale gelmistim. nekahat devresindeki 5 varnh. kafayi iyice bulduktan sonra 11 silahsiz acemi er getirdi kampirmza. onu benim komutamdaki kurmay heyeti izleyecekti : giinkti. 0 siralarda Pena tegmen. Bu silahlari onarabilecegimizi limit ediyorduk. Nihayet David de bUyiik bir ylikle dondi) yammiza.. Silahsiz kimseleri ararmza almak istemiyord_. Bu yUzden biltiin geceyi onlari arayarak geeirdik. Btitlin hazirliklara ragmen. Yeterince ilacim olmadigi iein ben de. hareket hazirhklarma giri§tigimiz sirada saghglml biraz olsun dUzeltebilmi§tim.i§ kolunun basinda Vilo Acunarun komutasmdaki i:incUler yer alaeak. Astmum da iyiee azrmsti bu siralarda.i~ijmijz 1957 Haziran'mm tamamun yarah yoldaslarumzm bakmuyla. acemilerle yarah- . 24 Haziran'da harekete gecmemizi onledi. En ytiksek rtitbe. Bu siralarda dl§ di. benim komutam altmdaki vurueu kuvvetin sayisi hiebir zaman otuzun Ustiine cikmadr. Tabii 0 gUnlerde Pancho-Tamayo'nun paha bicilmez yardimlarmdan yoksunduk.iyi. Maceo ve Vilo ise erdi.ok kimse imkIiilarl zorlayarak gerilla kuvvetlerine katilmanm bir yolunu buluyordu. Yerimizi bilen ki:iylUler de bize sik sik yeni yoldastar getiriyordu. bize durmadan malzeme ve haber tasiyordu. Sinecio'nun ise zamanla ahlaki bozulmus. Sierra'da bir kocakari ilaci olan kurutulmus "clarin" vapraklanm sigara gibi icerek krizlerimi hafifletmege ~ah§lyordum. 5 yardimcr. Bayamo'dan katilan 10. yarahlar gibi. Yiiri. ama gene de pek c. bir ke. ytlzbasi olan Almeida'mndi. Fidel'in kuvvetlerine katilacak kligUk takirmrmzm orgtitlenrnesine verdik.!!. BOigenin yash k6yltilerinden biri olan Tamayo bizimle daha sonra temasa gececek ve dl§ dlinyayla iliskimizi saglayacakh. Almeida yarah oldugu iein kurmay heyetine komuta edemiyordu. Ancak. Bir keresinde. eivardan geJen 4 kisiyle 2 gonilllu olmak Uzere 26 kisi bulunmaktaydr. Ihtiyar Tamayo saga sola kosusuyor. Kendisine verilen ernirleri de yerine getirmiyordu artik. bizim icin Meta hazineydi.k.if kolunu. Yola C. En arkadan da Maceo He Pena'nm komutasmdakl iki manga gelecekti.
Benim biitiin gayretlerim sonuc vermediginden Joel'in belah disi savasm sonuna kadar agzmda kaldi.Uk bir vadide geceyi geclrmek iein karnp kurdugumuzda. 11k kurbarnm bugiln bir yuzbas. 0 kadar kararh konusmustu ki.!l~tk~~. Bunlar «§e· hirde daha yararh gorevlerde bulunmak» iizere kendllerini brrakmamizi istlyorlardr. Benito Moraurn evinden aynhp kU!._ YUrUyU§lerden nefret edenler bizi zamanla terkettiler. Chicho admda birisi kiiciik bir grup adma konusarak olimceye kadar bizimle beraber olacaklarmi sdyledi. Chicho 0 kadar imanh.l-. ayrn grubun. Ancak daha sonralari. ~u yiizden ((p. fakat ertesi gUn tam ayrihrken aramiza iki kisi daha katildi. kendisinin de ~ok dik ~ir kayaltktan kazasiz belasiz atlayip pacayi kurtardigtrn soyledi. Sierra'nm sarp kayahklari iizerindeki fakirhanesinde bizleri aglrladl. Pardo elimden iyi kurtuldu sayihr. JoeI'in kopek disin! yerinden ancak dinamit oynatabilirdi. j. Yiirtiyilslerimizin kisahgma ragmen.l~11I: otuz bes oldu.Iklyol'dum. Radyo bir teror dalgasmm biitUn adayi kapladigini bildirdi. onlara tehlikeli dakikalarm yaklasmakta oldugunu.n_~lk . Gilberto Capote ve Nicolas adindaki bu adamlar eskiden Ba- .. Bu ad biz Sierra'dan aynlana kadar dillerden diismedi.i" Iinvamm vermislerdi.W: anes. $imdi tam yirmi sekiz kisiydik. Bu istegi kabul ettikten sonra. Onu Joel Iglesias izledi. fakat yerlerine yenned geldi. fakat adamlaruruz bana daha miitevazi olan "di§l. -. Bu eve varmadan biraz once adamlarimi bir araya topladun. YUrUyli§ baslaymea bu sayi tabn ki daha da azaldr. Ertesi gtm U~ kisi ayrihp yeniden arannza iki kisi katrhnca saY. bulundugumuz yere «OlUm deresi» adrm verdik. Peladero yamaqlarma tirmamyor ve her gun pek az Ilerleyebiliyorduk. belki de glinlerce agzlmlza hiebir §ey koymadan slirekli olarak yliriimemiz gerekecegini anlattim. ~UnkU Chicho'yla arkadaslarmm muazzam kararhhgi ancak bu noktaya kadar siirmiistu. "Batista Ordus~:' samlan birligin Yoldas Lalo Sardinas tarafmdan yonetilen bir kesif kolu oldugunu ve Mendoza'nm arkadasmm da tutuklanmayip Fidel'in emrindeki kuvvetlere gotUriildUgllnU ogrendik.--ht::l_st~lanmfazla SIZ· landilar mi kufiiru basarak seslerini kisiyordum! . adarnlarumzdan bazilarmm morali bozulmaga baslanuatr. §imdi Kiiba Ordusu'nda binbasi olan -Evelio Saborit de aramiza katildi. Mendoza bir arkadasiyla beraber Batista Ordusunun onlari baskma ugratip 31" kadasmi tutukladigmi. 26 Haziran tarihinde ilk defa dis hekimi olarak sahneye l.~aglYa inerken Benito Mora'nm evine ugradik. hepimizi §-a§kmhga ugratti. Bunun il. Benito. uyusturucu maddemiz de yoktu. La Botella tepesinden [!. Bu arada.sikolo. Adamlarmuzdan bazrlari kendi korkularmi samimiyetle itiraf edip yanmnzdan ayrildilar.tezi» kll11l!. Elimin ~og aglr olusu bir yana. Felix Mendoza'yla adamlarmm aramiza katilmalarmdan sonra otuz alti ki§i olmustuk. diismarun yakmimizda bulundugunu. Temmuz'da Santiagoda patlak veren mUcadelede Frank'm kardesi Josue Pais He birkae yoldasmm OldUrlildUklerini duyduk.• 134 • • 135 • lar yUzUnden malzemenin tamamim tasunamiza imkan yoktu. Ne val' ki. Tamayo dort kisilik bir grup getirdi: aralarmda Felix Mendoza admda tUfekli biri de vardi.in yol iizerinde yUkUn bir kisnuru saklayabilecegimiz bir magara aramaga koyulduk. gerillacilari terketmek isteginde olduklarmi bildirmesi. Aramizda bu kosullara dayanarmyacak olanlarm simdi aeikca ortaya glkmalanm istedim. alan Israel Pardo'ydu.
bizi gorilr gdrmez kacmaga ~alt§an iki koyJUye rastladik. Bu yonde yiirlirken. bizim kti~Uk kunnay heyetiyle kilavuzlarnmz. Zenci klZlara rastladrktan sonra karmmizt bUyUk bir istahla doyurduk ve dinlendik. Arkalarmdan hayli kostugumuz bu koylUleri yakaladignmzda. hi~ olmazsa daha tehlikesizdi. bir tasm altmdaki kiiglik bir eukurda dikkatle sakladigi Marksist kitaplardan baska da hiebir dostu yoktu. Bunlari getiren Aristides Guerra'ydi.• 136 • • 137 • tista Ordusu'nda bulunmuslar ve sonunda ozgiirliik iein earpismak lizere Sierra'ya gelmislerdi. Bu yol ~ok daha sert olmasma ragmen. La Nevada'ya ulasmak tizere Malverde'den gecerken bu bolgede diisman kuvvetlerinin bulundugunu ogrendik. Bayamo'dan harekat bolgemize kadar katrr kervanlanm selametle getirmek gibi. Kendisine «EI Rey del Condumio . El Turquino dagrmn eteklerindeki kU~lik bohio'sunda tek basma yasiyordu.Oburlar sahi» lakabim takrmstik. Ispanyol asilh oldugundan EI Vizcaino adim tasiyan ve tek bastna Ya§Iyan bir koyluniin evinde gecirdik. Bu bOlgedeki pek az insan tarafmdan bilinen Marksist militanhgrm ortaya koyarak bize hangi yolu izlememiz gerektiglni gosterdi. Bu haberlere gore.es bize sonradan muazzam yararlari dokunan ve bolgeyle irtibatmnzt saglayan adamlarnmzdan hirrsiydi. icinde bulundugumuz kosullar altinda. bunlarm Moya soyadim tasiyan iki zenci lnzr oldugunu gorduk. Daha sonralari bu iki eski asker ytirUylise dayanamayip Aristides'le birlikte yantmtzdan ayrildilar. cok kereler dti§mana karsi dogrudan dogruya ~arpl§maktan daha tehlikeli sayilabilecek Isler basardi. Bu srrada transistorlu kii~ijk radyomuzdan da can srkiei haberler aldik. Boylelikle agrr agrr ilerlemeye devam ettik. YUrUyU§timUz sirasmda ararmza yeni katilanlari silahlarrna ahstirmaga t. Gece de yiirliytl§timlize deyam ettik. Adventist tarikatma mensup olduklarr i~in 0 sirada her tiirlii siddet hareketini reddeden bu zenei kizlarr. nasil bosaltilacagmi ve tlifekte kursun olmaksism nasil ates talimi yapilacagrm gosteren iki eski asker vardi ararmzda. bunu en kabi1iyetli bir aktoriin bile taklit etmesi imkansizdi. Kisa bir tartismadan sonra. Aristid. Fakat bu dersler sirasmda ogretmenlerden birisinin sahiden kursun yakmasi iizerine kendisini bu gorevden cektik ve goz hapsine aldik. Kamp olarak kullandigrmiz Polo Torres'in La Mesa'daki evinden ayrilarak Tuto Almeida admdaki bir koyliiniin rohberliginde yola koyulduk. nasil doldurulaeagrm. Onlara tiifegin nasil tutuldugunu. daha sonra bize biitiin sava§ boyunca yardnnci olmaktan cekinmediler. Estrada Palma bolgesinde yogun garpl§malar olmaktaydi ve Raul da fena halde yaralannusti.all§lyorduk. Aristides'In bize sayilamiyaeak kadar ~ok hizmetleri dokundu. Gelgelelim. bildigi yerlerden adamakilh . El Vizcaino. Gecenin bir ktsnum da. ~linkU boyle haberlere itimat etmememiz gerektigini tecrUbeyle ogrenmi§tik. Bunun iizerine bu eski askerin ylizlinde oyte hiiziinlii bir ifade belirdi ki. geriye donup dogrudan dogruya El Turquino uzerinden gitmemize karar verdiler. Fidel'e en kisa zamanda ulasabilmek i!. Bu haberlere inamp inanmamakta da tereddiit ediyorduk. Gayemiz La Nevada'ya vardiktan sonra EI Turquino'nun kuzey yamaelarrm asarak Fidel'e kavusmakti.lin adtmlarmuzr hizlandirdik. Fakat Gilberto Capote bir siire sonra bize yeniden dondii ve Pino del Agua'da kahramanca doguw serek oldii. Yiirtidllk~e Sinecio'nun yasadigr.
yolumuzu tam olarak bilmiyorduk. Bandreas'la Pardo. Dinlenmck iein mola verdigimiz bir srrada. Silahlarrrmz eksikti. Bu olayi izleyen EI Hombrito'daki garpl§mada tek kaybmuz Hermes oldugundan. Bu sorunu gorli§mek iein bir topIanti tertipledim. Buolaydan sonra. Bu ki:iylti. aramtza yeni katilanlardan Cuervo Remington tiifegiyJe nobet tutarken.• 138 • • 139 • uzaklasiyorduk. yani «di§gi» olarak keyliilerle dogrudan dogruya temas kurabiliyordum.in OldUrmekti. Kisa fakat zorlu ylirliyli§lerden sonra Las Cuevas yakmlarmda.in klic. f)ehirlerden yeni katilanlarm isteksizlig. Hermes'i. iistelik. Yoldas Lalo Sardinas'm yakmlarda bir yerde pusuda bekledigini soyledi. fakat ikisine de rasthyamadIlar. kaeaklann yanmda aglr silahlarm bulundugunu. Ama gereek niyeti. bizim kiictik kuvvetimizde devamh olarak moral bozuklugu yaratiyordu. Ilerledikce bir stirgtin haline gelen. Ben yarim saat kadar sonra bunu duyunca derhal peslerine dustum. ToplantIda El Mexicano. Fidel'in alaymdan ayrilrms olan Lalo Sardinas'm komutasmdaki takimla karsrlastik. hayalimizde ve guajiro'larm hikayelerinde dey gibi bUyUyen dusmanlarla sarih idik. bizi ele verenleri paralarr ic. Lalo baslangicta bize sehirden ihtiyaermiz olan malzemeleri getiren bir tiiceardr. ~iinkti Sinecio'ya hi~ giivenim kalmadigr gibi bu tiifekler 0 sira larda bizim icin bUytik deger tasiyordu. zira. Ben §imdi bUytik §evkle gall§tIglm yeni meslegim sayesinde. ihtilale ihanet etmis bir alcak olarak Miami'de yasamaktadir. Bu bOigedeki guajiro'lar bizi cok iyi karsiladilar. fakat bunu ispatlamak igin elimizde delil yoktu. El Mexicano bir ihtilalci olarak bizi terketmiyecegine. boylece istese de istemese de gerillaci olmustu. ihtilalin lideriyle dogrudan dogruya temasa gecemiyorduk. kendisini ele verdigi igin EI Mexicano'nun 01durdiigtinden §liphelenmi§:tik. Hermes'le Joel Iglesias kardes cocuklariydilar. Orada. Bu bolgelere 15 Haziran'da vardik. bizim gok hareketsiz 01dugumuzu soyledi. Bu firar tertibinden.. kimseyi firara te§vik etmiyecegine scz verdi ve aranuzda kaldi. Nobet yerine vardigunda ikisinin de firar etmis olduklarmi gordiim. 16 Haziranda. Palma Mocha'yla EI Infierno'nun daha alisik oldugumuz b5lgelerine dogru hareket ettik. ve Sierra'da karsilasilan binbir giigIiige hie ahsrk olmamalarr. EI Turquino'nun bah yamacmda Palma Mocha bolgesine ulastik. biitiin ecdadi iizerine yemin ederek. Sonradan ihtilale neden katilmak zorunlulugunu duydugunu anlatti. Yoldas Hermes Leyva'nm ihbariyla haberim oldu. bu ise dlipedUz bir e§kiyahkti. Bugiin bu adam. yamrmzdan ayrilirken kacmayi hie akhna getirmedigini. hepimiz. bizi ele verenleri ya- kalayip oldiirmek ic. fakat koylti ki§iligini de hAl! muhafaza etmek isteyen Sinecio igin bu durum ~ok azap vericiydi. Bir defasmda baskma ugraymea bir Adami oldiirmek zorunda kalmis. kendilerininse sadece birer tabanea tasidrklarnn akillarmdan ~lkarmlyarak Sinecio'yla Cuervo'nun pesine diistiiler. Kuvvetlerimizin moralini yerinde tutabilmek eok gli~tti. Sineeio Torres elinde baska bir tiifek oldugu halde nobet yerine gitmis. Karrurnizr doyurup gliclimtizli yeniden kazandrktan sonra. bir diisman kesif koluna baskm yapilmasi halinde kendi evinin de tehlikeye gireeeginden korkrnaktaydi. Lalo'ya 0 eivarda Sanchez Mosquera komutasmdaki diisman kuv- . bOlge koyliilerinden Emilio Carrera. Bu arada «EI Mexicano» admda birisi bir firar hareketi dtizenledi.Uk bir gerilla kuvveti kurmaga tesebbus ettigini.
daha bakasi geliyor. doyamiyor. o siralar Adamn «prima donnalari» Felipe Pazos ve Raul Chibas adh iki kardesti.. QUnkti birkac gun once. Eski yoldaslarm gosterdigi steak ilgi. hamaklarrmizda 0 yandan bu yana sere serpe donebiliyorduk. yoremiz buram buram ozgiirlUk kokuyordu. Bazisr yeni. kalbimizi sevgiyle doldurmus. ve silahla miieehhez.. bir bohio'ya yaklasirken dusman askerlerinin birgiin oncesine kadar isgal ettikleri siperleri gormi. lnsan baktikqa. aymzamanda kendi kesesini doldurmayi da ihmal etmemisti . I1linkU kuvvetleriyle birlikte Sierra labirentine her girisinde koyliileri insafsizca soyuyorduo 19 Sessiz ve Derinden lkiyiize yakm bir gerilla kuvveti. ki§iligiyle kendini Ulkede sembol yapnus bir insandi. Eddie Chibas. Ne zekiydi. Dikkafah Sanchez Mosquera 'nm Palma Mocha nehri bolgesine yeniden girdigini. TUm aykm yaradihstaydilar. 1957 yilmda basit bir tegmen iken ertesi yilm Haziran aymdaki genel dtlsman saldmsmdan sonra albayhga yiikseltilen Sanchez Mosquera'ydi. Sierra'daki harekatta artik nitelik bakmnndan bir degisim ortaya glkml§tr.i§ttik. Diismam gevirecek ve yoketme tehdidi altmda gekilmege zorliyaeak kadar gUf:lenmi§tik.. gereekte Batista kuvvetlerinin c. TUm bunlardan da onemlisi Sierra'daki koylere gidip. en kanhsi. Artrk her an hersey icin tedbir almak gerekli degildi.• 140 • vetlerinin onciisiinu bekleme talimati verilmisti. Diisman kuvvetlerinin bize yakmhgmi zaten biliyorduk. Kardesi bu sembolUn kanatlari altmda gecinip.. Dusman bunu 110k iyi anlamis oldugundan Sierra'ya ancak tek tiik saldmlarda bulunuyordu. ne akrlhydi ve ne de etrafrm doyuracak bir etkenligi vardi. Gorlinii§te diisman kuvvetlerinin bize karsi ytirUttUkleri devamh saldmnm delilleri gibi goziiken bu i§aretlerin.ekiImekteold uklarmi gost erdiginden zerre kadar §Uphemiz yoktu. Fidel'in adamlari tarafmdan c. morali daha yliksek. Yammiz. Daha once soziinii ettigim Sierra'daki niteliksel degisimin simdilerde daha bir farkma variyor insan. en saldirgam. Mesleginde l10k cabuk ve parlak bir sekilde yiikselmis olan Mosquera.emberden sryrrldignu ogrendik. costurmustu.evrilmek tehlikesiyle karsi karsiya kaldigi halde EI Turquino'yu luzh yUriiyli§le asip dagin ote yamna varmak suretiyle c. Fakat diisman subaylarmm en inateisi. . Kardesinin faziletlerinden bir tekine dahi sahip de gil- . Geeeleri korkusuzca yUksek sesle konusabiliyor. koyliilerle daha yakm iliskiler kurma hakki verilmisti bizlere. gidiyordu. Disiplinli.
sivil kurumlari. yapilan rezaletleri hergUn lanetlemeyen.itUn siyasi suclulara ozgiir- (\I /l. hele bir Milli Bankamn Genel MUdUrUolarak hazineden bir kurus dahi ~almaml§ olmasi. hicbir askeri cuntanm Cumhuriyetin geciei hlikUmeti olarak kabul edilmeyeeegini» de ozellikle acikhyordu. orduyu ai. Qok az konusuyordu ve bir an once Sierra'yi terketmek istiyordu. Se~imler bir yll sonra yapilaeakti. Harekete ihanet etmek fikri belki de daha 0 zamanlar kafasmda yer almaya baslamrstr. kendi- sini 26 Temmuz Hareketinin Miami'deki temsileisi olarak tayin etti. ~Jman karar. buylik bir cambazhkla basardi ve Batista'nm hUklimet darbesinden sonra Milli Bankanm mUdUrli._t • r ."':'1 eli.. zekasiyla ve bUyUk bir iktisatcmm allah vergisi kabiliyetleriyle. Gegici hUktimetin bagh kalmak zorunda oldugu programa gore sivil yada askeri bi. daha once karar altma almmis ilkelerden asla taviz verilemiyecegini a~lk~a belirtmek istedigini soyledi.'1 k. halki bir ayaklanmaya c. etliye slitlUye kansmaz. memleketin k-aderini elinde tutacak tek insandi o. Az soma ayrmtdanyla Uzerinde duracagumz ortak bildiriye arkasim yasJayarak.nslz i§i." "Geeici HUkUmete baskanhk etmek mere birisinin tayin olunmasi. her§€ye burnunu sokmaz karakteriydi. Felipe Pazos kardesinden ~ok ayri bir ki§ilige sahip. Bir bakrma dogrudur da bu. hurdaya bulasmak oldugu.» Bu temel ilkenin ardmdan birtakrm teklifler siralamyordu: "Ortak mlicadele icin devrimci bir sivil hUkUmetin kurulmasi.) tiim hileye. Fakat ortak cephe orduya birttinliigtinU koruiaca~ konusunda tam bir teminat veriyordu. hele. Boyle bir kapkae doneminde lekelenmeden kalabilmek oldukca gii~ bir §ey diye diisiinebilir insan.I J yaset dl~l tutmakti. Sierra'ya geIip Harekahn basma geemek istedi. BiIdiri «Ne bieimde olursa olsun. o siralar oturup ilri ~ift laf etmeye bile zaman ayirannyorduk. davramslarmda hicbir zaman aeik ve samimi degildi.' _'. 0 kiiciieirk Makyevel zekasma gore. Kendi i:.-dogrudur tabii! Faiat yasamis oldugu donem icinde. linlti bir iktisatciydi. Temel ilke olarak bildiri ozellikle §U onemli hususlar iizerinde duruyordu: «TUm muhaletet partllerini. Kliba'nm i~i§lerini ilgilendiren miizakerelerde yardima ~agIrmayacagi.linden ba§:ka bir ise kam}may~ liIkerun ta!an '. Gecici hukiimetin basma getirilecek olan Prio. Ve biiyUk bir kiistahhkla.\ . Belki de daha sonralari boyle diisiinmeye basladi.'.dildigi bir s'!!jhJ." Bildiride ayrica bu Devrimci Cephenin baska bir Ulkeyi. duygusuz iki adam ortahkta ayaga dolastigi siirece.agmnak oldukca cetin i§ti. kendiliginden olacak boyle bir yanR$mayt da asia kabul etmeyeeegi belirtiliyordu. Yani §erefiyIe. Fakat her ne olursa oIsun.igtlnden basmda bir namus halesi olarak ayrildi. Fakat bu 6riimcek kafah. bildiriyi «ok daha sert hale getirmek iein Qall§bgml. Ortodoks Partisinin bayagi SQzli edilen bir adam] olmasmm nedeni.!UnUlebilir mi? t§te Felipe Pazos bu dU§uniilmesi imU. bunlara karsi kayitsiz kalan bir ihtilalci dib. boylece kendisine her bakimdan sadik ve yararh bir Cumhurbaskanma sahip olacaktt.{~lt~ ~mci olarak kalan bir mirokrat i9in.• 142 • • 143 • di.1. Buna ragmen Fidel. bir ara. Bu yoldan da Cumhuriyetin geeici cumhurbaskam olmayi tasarhyordu. ge~ eer akee yonetimin ~a11P ~lrpmaya dayandigi bir kadroda. Devlet sektoriinde gorev almamn (0 siralarda Prio Socarras Hliklimeti iktidardaydr. onu tilkede bir namus timsali yapmaya yetmis de artmisti bile. ve devrimci guelerl i~ine alan geni!7bir devrimci cephenin yaratJbnasl.
kirali toprakta ekim yapanlann. istedigimiz gibi 01madiysa da. okuma yazma i:igretecek y?gun bir kampanya hemen yiirilliige konulaeak. . Bununla beraber burada belirtelim ki. bildiri gene gerekli ve ilerici olmasi bakimmdan isimize geliyordu. yurtta§larm topluma ve kendi tilkelerine karst olan gorevleriyle haklarmm i:inemini belirtecek bir egitim progranuyla. ister kisilere ait 01sun eski sahiplerine tazminat i:idenerek yaricilarm. tarim reformunun daha aeik seeik ortaya konulmasi konusunda israr ettiyse de bu iki ilkel insanm artik taslasrms kafalarmi etkilemek hemen hemen imkansizdt.du: gunu. Bildiride ayrica su husus da ozellikle belirtilmisti: «Biittin bunlarr tartssmak uzere Sierra'ya kadar gelmek gerekJi degildir. (Tabii ki. ancak bir tek adamm bulun. Karaborsamn kokli kurutulacak. hi<.'. Kuba parasmm degerini korumak iizere saglam bir mali politika benimsenecek ve bi:iylelikle milli kredi uretim alamna kaydmlacak sanayilesme luzlandmlacak. devlet orgUtierinin verimini artiracak tedbirler ahnacak.·k~~J!r:. idareciler yetistirmek lizere kurs programlan hazarlanacak. tam amen tarafsiz ve diiriist secimlerin ytiriittilmesini saglamak bakirrundan. once mahalIi idarelere damsrldrktan sonra gecici belediye baskanIan tayin edilecek. Fakat 0 gli~ nun sartlari gozontinde tutulursa. temiz ve liderlik yoteneklerine sahip. onun da kendisi oldugunu biliyordu. aynca bu ~agnYl sembollestirecek bir KUba'hnm vakit gei_. Bildirinin incisi ise «eski sahiplere tazminat odenerek» deyimiydi.hirimizi doyuracak nitelikte degildi. biitiin sanayi kuruluslariyla. kalbinde btl gi:irev iein yeterli sayrda degil. sosyal butun haklar anayasa ile korunacak. okurna yazma biImeyenlere. yeni i§ alanlarr a~dae~k. Biz Havana'da.) Ikinci madde ise suydu: Ge~ici baskan partiler Iistii kalacak. siyasi oimayan kurumlarca seeileeek. sendikalarda hlir sccimlere gidilecek..• 144 • • 145 • Iiikleri verilecek radyo ve basm il.» Fidel bildirinin hazrrlanmasi srrasmda. sendikalarda demokratik ilkeler yurilrlUge konulaeak.lhtilal?Lgeli~imi. topraga yerlesmis olanlarm bagnnslZ ureticilere donlif}limil iein bir toprak reformu uygulanacak.irmeksizin Cumhuriyetin geciei hiilriimetinin basina getirilmesi. dti§maiiiar'-. Bunlara ayrica iki onemli madde daha eklenmisti: KUba halkmm ozgurluk ~agl'lSl etrafmda birleseceklerini bUtUn dUnyaya gostermek uzere.in haberlesrne ozglirltigu mutlak teminat nltma almacak. «TUm kamu topraklarmm dagitrlmasmi saghyacak bir toprak reform un un ana hatlarmm belirtilmesini» Diario de Ia Marina bile destekleyebilirdi. yada herhangi baska bir yerde temsil ohmablliris.3ng~liyece@ 'yer. ~utiin kamu topraklan dagrtilacak ve lizerinde ekim yaptJklan topraklar ister devlete.-~~~ili~tlel'iyle. BugUn KUba'da bu gorevi ~erine ~e~i~e~ bilecek yeterince insan vardir. tarafsiz. emrivakiler karsismda brraktilar. 1§ oraya kadar bile varmadan. diirilst. Bildiride one sliriilen hususlarm bir kismi ihtilal hiikiimeti tarafmdan ilk tasarlandigi sekilde yul'Urllige konulmadi. diisrnanlarmuz bildiride tistli kapah bir sekilde varilananlasmayi Sierra'mn yetkisini tammamak suretiyle ihlal ettiler ve geleeegin ihtilal hiikiimetini. Ashnda bildiride varilrms gibi gozllken anlasma. Meksika'da. 6zti ne o!Ersa Q1sun..1lp@E~ra kaldmhr rafa konurdu. bireysel. bizi rahatsiz edici tabu viz baglarim koparmarmza ve halka gereek ylizlerinin ne oldugunu gostermemize yardim ettiler. bu bildiriyi imzalayanlardan Felipe Pazos.
Bu arada baska terfiler de oldu. blitiin vatandaslarm kalblnde yer etmistir. Bildirinin tarihi 12 Temmuz 1957 idi ve gazetelerde yaymlanmrsn. belirli bir siire de olsa. Sierra Maestra'da istediklerimizi yapmak imkansizdi. Halkm bize gosterdigi inan. Degi§ik kiyafetlsr. Kendimi ihtilalle sarmas dolas hissedecek ve adamlarimm her tUrlU ovgUye ve terfiye hak kazandik- . Benim komutam altmdaki kuvvetiere «malt miilkii elinden ahnnus koyIiiler» adi verilmisti. KUba oligarsisinin en namh i.i Sie:rra'da nassl odememiz gerektigini eok iyi blhnekteylz. GeriUa ordusunun mutlak glivenine sahip liderimizin cabuk harekete ge«i§i bu dolabm daha da gelismesini onledi ve birkac ay sonra anlasmanm sonuclarr Miami'de belli olunea. taraflarm giictine bagh olarak gelisi~. Adamlanmm herbirisiyle ayn ayri iftihar ediyordum. Baska bir takima komuta eden Ciro Redondo da yiizbasi olmustu. kavrayamadlklan bir tek gereek vardi: siyasi manevra.ey ogrenmi§tik. Chibas Batista polisi tarafmdan baskma ugratildi ve biraz oksandiktan sonra kapagi yakm arkadasi ile beraber Amerika Birlesik Devletlerine ath. Bu aleaklar kornpradorlar araclhgl He Kuzeyli efendilerine baglanan emperyalizmi KUba'da muhafaza etmek istiyorlardi. Satilrmslar oynadiklari oyunu ~ok iyi hesaplarmslardi. Bu yenilgi tizerine. bildi ride aeikladigrrmz program arasmda bliylik farklar oldugunu biliyorduk. Herseyi iyice diistintlp tasmrmslardi ama. Btitiin bu tavizlerden bir tek f. dayanmak zorunda oldugumuzu biliyorduk.» Esasmda bunu sadece Fidel biliyordu. Biz gerillacilar. Ramiro Valdes ylizba§llIga ytikseltildi ve kendi taknmyla benim komuta ettigim kuvvetlere verildi. Birligimde ti« takun bulunmaktaydl. istibdat ordusunu savas alanmda yenilgiye ugratmak olan temel gorevtmize devam edecektik. 0 gUnlerde benim komuta edecegim yeni bir birlik kuruldu. Bizim iein bu bildiri a1makta 01dugumuz yol iizerinde kli~iik bir moladan baska bir§ey degildi. Caracas antl~masl adi a1tmda yeni bir tuzagm hazrrhklarrna giristiler.. Sierra Maestra ~ok· tan beri ozgtirliigtin yllulmaz bir kalesi olup. Birkae gece sonra bu iftihar yerini biiylik bir gurura birakaoakti. gerillacilarm basiyla ortak bir bildiri yaymlayacaklar ve ondan sonra diledikleri gibi at oynabnak iizere Miamiye gideceklerdi. Artik yiizbasrydun. Kiiba'nm ozgtirlUgti adma Sierra Maestra'ya geleeek.• 146 • • 147 • Yapmayi dtisunduklerimizle. bizi bdliiciiliik ve kendi irademizi keyfi olarak Sierra'dan uygulamaga «all§makla sucladilar. Oteki ikisi Sierra Maestra'daki mticadelenin gelisimini seyirci olarak izleyecek gli~te dahi degillerdi ve zaten krsa bir sure sonra daglardan ayrildilar. Diisman kurnaz numarayi yutturamaymca taktigini degistirmek zorunda kaldi. oteki ise silahh Kiiba halki. deg1§ik siIahlar tasryan yetrnis kisiydik. ve gliven. Birinci takim aym zamanda onclilere liderlik eden ve mtifrezenin komutam olan Lalo Sardinas'm komutasmdaydi. gtinkii uzun euredir askeri gtictimtizii ve halkm Fidel'e duydugu gUveni kendi asagrhk amaclarma alet etmek isteyen dostlara. bizim cabalanmiZl bir dereeeye kadar da simrhyordu. Artik bu alcaklarm niyeti acikca belli olmustu. Bildirinin olumlu olan yanlari da yok degildi: Sierra Maestra'yi on plana ahyor ve §oyle diyordu: «Sierra konusunda HUkfunetin yaptJgl menfi propagandaya kimse aldaamamahdn-.icinde.iyelerinden bir grup. Hatta boyle bir program. dirsman felee ugradi. T~raflardan biri kendileriydi.
Bir yandan da yaklasmakta olan 26 Temmuz gUnlinii kutlam hazrrltklarr yaplyorduk.• 148 • • 149 • !.~ yordu.) Mektup yazIllrken iki siitun birakil. Fidel.in. Celia tarafmdan vsrilrnisti. oteki rlitbe ic:. YUrlimekte oldugumuz El Hombrito bi:ilgesinde.lan olan malzemeleri karst olmus. Eu birlik daha sonra Dorduncu Birlik adim gecmis ve polis aralarmda Faustino Perez'in de bualacakti. fakat sehir barekatmm israri karsrsmgonderen ve Uzerlerindeki yUkU kismen hafifleten seda fikrini degistirmek zorunda kalrmsti.~. Bilindigi Gerillacilar Santiago'da kendUeri ic:.Uk yildiz Manetrafmda toplamaya cahsnk. ~. gelecek iein planlar yapmaya koyulduk.serbest birakrmstr. vetlerimizin yeni doktoru olarak gi:ireve baslarmstr ve Sierra'da imkanlarm elverdigi kadar yararh 01rinin yazt yazmakla baslari pek hos degildi ve ayrica maya cahsiyordu. gerilla gticlimUzUn bUyUk bir kisrm bu gibi yoldaslarVarrmiz yogumuzla varoldugurnuzu gosterebildan kurulmuatu. beni hareketlerimde larmi gosterebilmek iein yerimde duramaz olacakum. me gi:iz kulak olmam sartiyla. simdi hangisi rm polisin eline gecmesi. §olensiz. beklenmedik bir anda G en a \ rimiz bireok aksiliklerle karsilasnnslardi. onlara ihtiyac:. dimlar iizerine genislemekte ve biiylimekte olan gerilla yanm en gururlu insanlarmdan bid gibi hissediyorkuvvetlerini miimkiin oldugu kadar Sierra Maestra dum kendimi. Fidel'in gorusiinim ne kadar 'oldugunu pek natn-layamadigim bir koylii Kullibesinyerinde oldugunu aeikea ortaya koyuyordu. mek iein eIimizden gelen herseyi yapmarruz gerekirmsti. . Eu olayde hazirladrlar.htan uzakla§ml§tIk.inkahramangibi Fidel kuvvetlerimizin bdliinmesine basmdan beri ca dogii§en. Binbasi olarak ilk gorevim Sanchez Mosquera'Yl kuvvetlerimle ku§atmakh. canavar adamla karsilasmak mUmkiin olmadi.in. Son top Iantmnzda .Sira bana geldiginde Fidel sadece «Blnbasi yaz!» diye emir verdi ·B?IYI. kendi- I I . bugtin thtilal «Carlos-a (Frank Pais'in takma adi) tebriklerimizi Ordusu Genel Kurmay Baskam olan Doktor Sergio ve en iyi duygularlmlzl bildiren bir mektup yazdik. artik iyiden iyiye kararg8. (Sierra koyliile. gerilla ordusunda okuma yazma bilen biitiin subaylar tarafmdan imzalandr.agl. ~linkli bizim bulundugumuz bolgeden coktan ayrilrrustr. zanillo'dan ismarfadiklari bir kol saati ile birlikte bana. Garip. RUtbe i§aretim olan kUc:. Biri imza. anlasilmaz bir kibirlilikle.. Fakat maalesef bu aleaklarm alc. del Valley'le tamstik. Kendi basnmza hirseyler yapabilecegimizi ispatlayabilmek ic. Sergio 0 gtinlerde bizim kuvMektup.. Daha once ovahk bolgede ~arpl§an yoldaslaMiranda Ieee torensiz. En silahlahirli karde§lerine yazdiklart mektubu.eker Fabrikasmm bulundugu bolgede acilacak yeni Ordusu Ikinci Birlik Komutanl Binbasi Guevara 01bir cephe iein saklanmis olan silahlar polisin eline dum. lundugu bircok yigit Iideri hapse tikmistr.
lkacakttr. gercekle masal birbirine karisnns ve gazeteciler bunlari birbirinden ayrramarmslardi. sonra yakmdaki Yara ve Veguitas koylerindeki dtisman garnizonlaruu ele geeirecek ve aym yoldan daga donecektik. Bn gibi olaylarm hepsinde oldugu gibi. Bir sabah adamlarurnzdan birinin . Bu gibi islemlerle kiicuk gerilla kuvvetimizi belirli bir diizene sokmaya cahsiyorduk. komutanlari secmemiz ve bir Kurmay beyeti teskil etmemiz gerekiyordu. hem de eok yrpranmis Madzen otomatik tiifeginden baska bUtUn silahlaruruzm i.ZIyaymladi. Bohemia dergisi. Gereekte saldm ikiyilz kisiden eok . gercekten cok perisan halimizde bizim iein eok degerli olan 22 kaIibrelik tUfekle ka!. oncii grubundan olup.ok iyi tamdigmdan. fakat 27 Temmuz tarihinde Raul Castro tarafmdan yonetilen bizden ayri ikiyUz kisilik bir grubun Estrada Palma'ya saldirdrklarrm radyoda verilen resmi rapordan ogrendik. Miifrezelerin kurulmasmdan hemen sonra Santiago'ya gorevli olarak giden. Bundan sonra girecegimiz bUtUn carpismalarda basarih olabilmek iein. Baskrn'm bize sagladl~ tistiinliige giivenerek tek bir saldmyla. ihtimal Sierra'nm eteklerinde bulunan kendi koyiine gitmisti. cok sevdigimiz yoldasimiz Tegmen Maceo !. Kendisinden bir cevap alamadik. Adamlarmnzm bir kisnnndaki disiplin yetersizligi goz oniine almirsa bunun hie de kolay bir is olmayacagi hernen ortaya !_. daha az bir grupla yapilrms ve 0 giinlerde yiizbasi . Bu yazida aralarmda Fidel Castro'yla Celia Sanchez'in de bulundugu biit~n.tlgml ogrendik. bu arada eski kislalarm yakihp. hem de manevi giiciinli gerektiginde ~ok kisa zamanda toparlayabilen Israel'e benim yanunda ozel i§lemlerde bulunma gorevi verildi...• 151 • 20 Bueycito Soldirisl l~basa diisiince.. Elimizdeki imkanlara kiyasla oldukca ciiretli sayilacak bir plan hazrrlamaya basladik. insan yeni yeni sorunlarm daha iyi farkma variyor. Fazla kursun harcamadan atis talimi yaptik ve hem cok eski. Fakat Israel Pardo'yla Banderas elleri bos geri doniince umudumuz iyice kmldi. karargahi ele geelrebilecektik. hem maddi. Kisa bir mektupla durumu Fidel'e bildirdik ve plant onaylayip onaylamadigtm sorduk. sansiire ugramamis olan birinci baskrsmda. Araziyi I. UI. yrkilmasim anlatan bir y8. ihtilalcilerin dagdan indikleri anlatrlmaktaydi. Bu arada aramizdan bazilari terfi ettirildiler: Raul Castro Mercader'le William Rodriguez Tegmenlige yiikseltildiler.arpl§mada oldligUnden kendisini bir daha goremedik. Arkasmdan iki ki§i gonderdik. gerillacilar tarafmdan Estrada Palmadaki hasarlarr. Bu plana gore once gece vakti Estrada Palma'ya saldiraeak. Ararmzdaki adi «EI Chino Wong» olan kacak. kat! bir disiplini tartismasiz uygulamarmz.yi durumda olduklarmi tesbit ettik.
Yoldasm anlattrklarmdan sonra biitiin arkadaslarmu bu olaym oldugu bolgeye bakan bir tepe iizerinde topladim. Maestra'nm tepesine varmarmz iki saat siirdti. srrlarrrmzr aciklamak elbette tehlikeliydi. N6bet yerini terketmeye curet etmis adamm cesedi oniinden birer birer hil. ona ihanet edemiyeeegini soylemis ve geriye donen yoldasim kendisiyle birlikte kacip bir daha gerillacdara donmemek icin kandirmaya gah§ml§.iklerimizi brraktrk ve sakladik. oteki adam gercekte kendisinin «EI Chino Wong» un sarnimi bir arkadasi 01dugunu. 31 Temmuz gecesi saldmya geemeye karar verdik. Artik cok iyi bildigimiz yerlerden geciyorduk. Bu saldmYl izleyen glinlerde dusman askerleri bizi adim adim takibe basladilar.Bayamo yolunu baglayan kopriileri ucuracak bir mayirn bulma gorevini Armando Oliver iizerine almzstr. Baskalarma planlarmuzi ele verip. kacaklanrmsm ardmdan gonderdigimiz iki kisiden birisi La Jeringa yakinlarmda bize yetlsti ve §unlan an. Bunun ne anlama ge1digini ifade ettim. §imdi aradan §u kadar zaman gectikten sonra bu ihaneti isleyen adamm ismini acrklamak yersiz. Yalmz su kadarmi s6yliyelim ki. Bu bakirndan 6li. Fakat Lalo Sardinas bu yoldaslari tamyor ve onlara giiveniyordu. arkadasmi once bu niyetinden vazgecirmeye t. konusmadan gel. Bir bllkima Estrada Palma saldmsi bosa gitmis sayihrdr. Tepede arazi techizatirmsdan baska biitiin yi. Bu haberi ahr almaz derhal harekete gel.tik. Heniiz tam anlamiyla dlizenli bir birlik olamadigirmzdan. Bunun lizerine gorevine sadik yoldas.r cezanm nedenlerini bir bir iacrkladim.. California bclgesi yakinlarmda bu adam Jorge Abich'le bulustuk.ah§'ffil§. Ertesi giln 6gleden sonra saat ikide yiirtiyti§e basladik. Bunda bilincli olmayislaruun etkisi bUyliktii. yeni kagagl oldiirmek zorunda kalmis. Maestra'ya dogru yiiriiyiise devam ederken. Her- . 30 Temmuz'da Lalo Sardinas Madencilik B61gesinde tliccarhk yapan Armando Oliver admda eski bir arkadasi ile iliski kurdu. Minas ve Bueycito'ya saldirmak niyetinde oldugumuzu anlattIk. Kacmanm ve hele ihtilale ihanet etmenin oltim oldugunu ve bu a. Armando. Bunlarm birinde bir eglenti vardi. Adamlarmnzdan bir kismi heniiz Ollimle karst karsrya gelmernislerdi. Clinkti kendi mevzilerine glivenmiyen ve 26 Temmuzda mutlak bir saldm bekliyen Barreras saldrridan cok kisa bir sUre once Estrada Palma'dan ayrilmisti. lath: Kaeaklari ararken.g.ok gil!.iyli bir ibret olsun diye kullandik. Uzun siire ylirUdUkten sonra bir sira evin yanmdan gectik. kilavuz ve Bueyeito yoluyla Manzanillo . 26 Temmuzdan sonra etraftaki baska kislalara saldirmaya ve bu arada koyliiler arasmda ihtilal ruhunu canh ve dipdiri tutmaya karar verdik. fakat ikna edemeyince. <. Casillas'in her Pazar glinli bu civarlara geldigini soyledi. Olanlan bir defa da ben anlattrm. Belki de ihtiJalden I. San Lorenzo yakmlarmda uyuyan bir adamimiz diisman tarafmdan esir almdi.<ok bu olUye karst ki§isel duygularla bagliydilar.<tik. Onun da bir yavuklusu vardi. Evinden barkmdan uzak askerlerin kaenulmaz adetlerinden biri bulunduklan bolgelerde hemen kendilerine bir yavuklu edinmektir. DU§~ mania yliz ytize bir cansmaya girilmemisti. bulundugumuz bolgenin fakir ve gene koylulerinden birisiydi. Tabii ki buralara geldigimiz anlasilmadan bir saldmya gecmeyi ve sansnmz yaver giderse Casillas'i da diri diri ele geeirmeyi tercih ediyorduk. sartlar altmdaydik.. Bize kamyon.• 152 • • 153 • olan Guillermo Garcia tarafmdan yonetilmisti.
Evin icinden jandarmanm telasmdan devirdigi iskemlelerin. adami gorlir gormez «Dur! Kim val' orada» diye bagirdun. Bundan sonra daha da srk adimlarla yolumuza devam ettik. Ote yandan jandarma da bagirarak arkadaslarma haber veremiyecekti. Bugun ihtilal ordusunda bir binbasi alan Tegmen Vila Acuna'nm komutasmda bir arte. Boylece biitiin adamlarmuz kamyonlara blndirilmis olarak (LaIo Sardinas ilk kamyonda. Koyiin girisinde bir komiir kamyonunu durdurduk ve adamlarnmzdan birisiyle birlikte diismen muhafrzlarmm nobet tutup tutmadiklariru ogrenmeye gonderdik. adamlarirruzm geri kalan krsmiyla Bueycito varoslarma dogru hareket ettik. Qlinkli adamlarmuz araziyi hemen hemen hie tammtyorlardr ve araziyi tanunayan bir birlik iein bu hareket gercekten oldukca gUg bir hareketti. kendilerini sorumIu tutacagumzr aglkga belirttik. Tuhaf bir seziyle jandarmayla aramda sozaiiz.) Minas koyime ti~ saatten az bir zamanda vardik. Daha dikkatli ve tedbirli yUrlimeye devam . Sonradan Pino del Agua'da olen Tegmen Noda'mn takimi biz at€§ etmeye baslayincaya kadar yol Uzerindeki biittin araclari ahkoyaeaktr. Ramiro'yla takimi binayi kusatacaklar. Tlifegimi ona yoneltince kosarak tekrar eve girdi ve kapiyi kapadi. Ayrica kullibelerinde uyuyan butiin nobetcilerin esir ahnmasi igin de bazi tedbirler almarmz gerekiyordu. biitiin nobeteilerin rmsil rmsil uyuduklanm ogrendik. Adam beni diisman askerlerinden birisi sanarak kendisini «jandarma» olarak tamtti. Plarnrmz basit fakat oldukca iddiahydi. QlinkU bazan Bueycito'ya . Ben koyiin ana caddesinden ilerlerken. 9iinkli 0 giinlerde Sierra Maestra'da telefon yada herhangi bir haberlesme olanagi yoktu. mangasi birakarak. bir anlasmanm oldugunu samyordum. Fakat ortahkta kimsenin olmadigun.l geldi. Bir slire sonra bize kullanmarmz icin bir kamyonet veren yoldas Santiesteban'm evine vardik. Ciro kurmay heyeti- nin makinah tlifegiyle onden saldirmaya hazir olacak ve Armando Oliver herseyden habersizmis gibi bir otomobille gelecek ve arabanin farlarmi muhafizlara ~evirdikten sonra yakip sondiirecekti. Diisman kuvvetlerini tutmak amaciyla Bueycito'yu ana yola baglayan kopriiyii ucurmak iizere William gonderilmisti. Minas'ta diismam biraz gevsek bulduk. Diismana bizi gammazlamak isteyen birisinin de bizden once oraya varabilmesi igin kosmasi gerekiyordu. Armando Ollver'in gonderdigi iki kamyonumuz daha vardi. Lalo Sardinas kislaya bati yonimden saldiracak.• 154 • • 155 • kesi disariya ~ag"Irdlk ve onlarla konusarak burada oldugumuzun duyulmasi halinde. masalarm ve kirilan camlarm sesi geliyordu.giri§te diisman karakollari Sierra' dan gelen herseyi durdurup kont1'01 ediyorlardi. Bu kamyonete Have olarak. Ashnda konustugumuz koylulerin dusmanla hemen bir temas kurmalarma pek imkan yoktu. Ciro'yla takimi da U~Uncli kamyondaydi. Amactmiz kislayi ele gecirrnek oldugundan benim ates etmeme imkan yoktu. ben ikincisinde. Bekledlgimia otomobil hig gelmedi ve adamlanmizi tam mevzie yerlestirirken bazi kopekler havlamaya basladilar. Yaptigimiz bu plan gerceklesernedi. Ramiro kendi takimmm bir kismmi geceleyin kaybetti ve bulunmasi gereken yere get. Bu bakimdan bizim iein en onemli i§ Bueycito'ya dogru kimsenin yerinden kimildamamasrm sagiamakh. evlerden birinden bir adam ciktr. lste tam bu esnada da Ramiro'nun adarnlari onlerine geleni esir alarak kislayi ele geeireceklerdi.
Abich 0 kadar israr etti ki. fakat onun 22 kalib. Bize ates eden nobetgi farkmda bile olmadan. Ana yol lizerindeki kuciik tahta kopri. Las Minas'a vardigumzda kligUk bir toplanti i~in mola verdik. silah sesleri He lirken kisla katir-' Jan saga sola deli gibi ~ifte atmaya baslarmslar ve bu sirada cifteleriyle gozUlen bir siva par~asl bizim yoldasm kafasma dusmiistu. israel Pardo yammdaydi. sonunda ikisini de serbest birakrnaya. Birligimizin son kismmi mevzilere yerlestirirken kopeklerin havlamasmdan rmdrr. Ortahk iyice ay- dmlanmistr. nobetci de Garand'mi emniyetten diisurmusti]. 0 da. Son kamyon da gegtikten sonra. Kisa sUren garpl§mamlZIll sonunda. 0 anda bildigim tek :\sey varsa. 11k silah seslerini du'I yunca Ramirito'nun adamlari hemen carpismaya girI misler ve kislaya arkadan saldmp kapidan ieeriye I:mermi yagdmnaya baslarmslardi. Fakat kursun adaleyi kesmis oldugundan tedavisi bayagi gtictii. Ikinci yaralt kiiciik kalibreli bir silahla elinden yaralannustr. Bu isleri biiyuk bir ustahkla yapan maymci yeni liye olarak Oliver tarafmdan getirilmisti. Kislada altisi yarah olan oniki muhafiz vardi. Kimsenin bizi gozlemediginden emin olabilmek icin bir diikkanm oniinde durduk ve yarahlarrrruzm baknrnm yaptik. Artik tamamen savunmasiz bir durumdaydim. Bana bu ufak hareket yeter de artardi bile. Yolumuza devam ettik. I koyliiler bize soguk bira ve hafif yiyecek verdiler. Etrafmdan aniden kursunlar yagmur gibi yagmaya baslayinca dehsete dusmiis ve bir sUtunun arkasma sinmisti. Ben «Dur» diye bagirdim. Sierra'ya yaklasirken Olli yoldasumzr kasabanm mezarhgma gomdiik. Uzerimizden bu slire iclnde sadece birkac kesif ucagi geemisti. fakat ates almadi. A':damlarmuzdan U~Uhafif yaralar alarak isi kolay saIlvu§turmu§lardl.i havaya ucurulmustu. Biz ise bir kayip vermistik. Ucunciialintln kafasmda bir §i§ vardi. Alto de California'da kamyonlari hiraktik ve ye- . Ben Thomson'umu. bir dere uzerindeki bir tahta koprtiyu daha havaya ucurduk.I relik bozuk tUfegi de ates almadi. Burada benim Thomson'u ye. Adamlarrmizm anlatbklarma gore. Onu tam almndan vurmak iein tetigr cektim. israel temas kurmak iizeI re kislaya dogru ilerledigi srrada silah sesleri kesilI mis ve teslim isareti verilmisti. Israel'in hayatim :i nasil kurtardigirn bilmiyorum. bizimkilere saldm isareti vermisti. caddeye ulasmak iein olanca gucumIe ko§eyi doniisumdiir. Aramiza yeni katilanlar. Yaralilardan birisi omuzundan 01dukea sathi bir yara alrrustr. halkm gtivenligi icin teminat aldiktan sonra razr olduk. kisla nobeteisi ileri dogru frrladr. adam ufak bir harekette bulundu. yalvar yakar cavusla muhbiri halk adma birakmamiz iein dilekte bulundu.• 156 • Yolumuz tizerinde karsilasngumz • 157 • ettik. Karakol ~avu§u He I! Oran isimli bir muhbiri de esir alarak kamyonlarla Bueycito'dan ayrrldik. kendisini orada bulduk. Cristino daha sonraIarr binbasiltga Kadar yUkseldi ve ihtilalin zafere ulasmasmdan sonra bir cinayete kurban' gitti. Kl§laYl icinden isimize yarayan §eyi leri aldiktan sonra atese verdik. Adr Cristino Naranjo olan bu maymci birIigimiz iein btiytik bir kazancti.Idan yoldas Pedro Rivera gogsUnden vurulmustu. rumda Israel Pardo tetige basti. 0 bi:ilgedeki bakkallardan Abich ailesinden birisi. niden atese hazrr hale getirdim. yoksa jandarmayla olan karsilasmanm gtiriiltiisiinden midir nedir bilemiyorum. Biz bu adarnlari kaye diisman askerleri bir§ey yapmasmlar diye tuttugumuzu anlatmaya cahstiksa da. Bu dui.
Ciinkli Thomson'um ikiI de birde tutukluk yapryordu.§1 Ramiro Valdes ve adamlariyla birlikte bu kli~k carpismada ~ok onemli bir rol oynarms olan Tegmen Raul Castro bulunmaktaydr. Fakat bu cinayete karsi halkm gosterdigt tepki. Frank'm olumuyle.:._~myapihrken 1. Koyde ilk rastIadigirmz evlerden birisi bir frrmci ailesine aitti. Bu 'i arada.1 k_2l!andan kistas. aynca biitiin haberlesmeye ve yayma sanaiir konuldugunu ogrendik. FIrm sahiplerinden birisi olan ltydia krrkbes yaslarmdaydi ve oglu bizim birligin bir liyesiydi. Daha ilk dakikadan itibaren Lydia bliyiik bir sevkle ihtilaIci harekete katilrms ve ornek bir §ekilde kendini ozgiirltik savasma adanusti. :q!1K!. Havana ve !Ii biitiin KUba halki sokaklarda kendiliginden olusan . devrim icm gereekten bUyiik bir kayip olan Frank Pais'in Santiago sokaklarmda oldlirilldiigrr. kendisini hangi cepheye tayin edersem edeyim benim emrimde <. I 21 Lydia ve Clodomira Ben Lydia'yia devrimci harekete basladiktan birkac ay sonra tamsmistrm. sesini kestigi yeni bir doneme girdik. Bu cinayet iizerine Santiago. HUkiimetin yari san sli rti . Gorevlenm en lyI yenne getirenler arasinda saldmyi yonetmis olan YUZb3. Santiago'yia Havana'ya bizim en tehlikeli dokumanlarmnzi.~yulan ilk silah sesleri tizeri~e ka~~r~en ~e~re~U'll sup gereekten islananlardr. Leylegin omrii laklakla gecer kabilinden geveze ve uydurma muhalefetin.lerin mlicadeleye katilmakta olduklanm ve halknmzm savas azrninin glinden gUne kuvvetlendigini ortaya koydu. ~i. Lydia'yi dli§iindUgtim zaman ieimde bu kUSlll'SUZ devrimci icin miisfik bir takdir duygusundan da fazla seyler buluyorum. Tepelere vardigirmzda dusmanm bizi devamlt olarak kusatmaya cahstiguu. hem de benim icin sayilamiyacak kadar cok haber gottiriip getirmisti. Bayamo yakmlarmdaki San Pablo de Yao koyune gitmistik. en serefli evlatlarmdan biri daha aramizdan I 'ayrIlml§tJ. v~_nlmeslydl.• 158 • ni silahlari dagittrk.ah§ffiaYI herseye tereih etmisti.1 jados'lara (islananlar) da yol vermistik.Agustos grevine katildilar. Lydia hem hareketimiz.incii Birligin komutanhgina yeni baslarmstrm. mutlak sansUr halini aldi. kaybettik.) Fakat Karakoldaki gicir grcir Browning I otomatik ttifege el koydum. Frank Pais'in olitmttyle gereek ve yiirekli bir savaseirms. Erzak bulmak tizere Sierra Maestra'nm eteginde. (CUnkti kacmak zorunda kalI rmstim. en temiz. Batista'mn satmaldigi alcaklarm isledigi cinayetler illkeye yayildi ve KUba halki gercek bir savas hazrrhgma giristi. DOrdi. Mojados'lar !::I d. nii de ogrendik. Benim bu baskmdaki roliim 0 kadar onemli degildi. yeni gii<. KUba ihtilalinin !. en iyi silahlarm en iW sav~tara ii. komuta ettigi kolun resmi tebligleri- .inkli bu kadm benim iein ozel bir yakmhk gostermis. Bu arada korkakbk gosterenlere ve mo.
Lydia benim enikleri ne kadar sevdigimi bildiginden bana hep Havana'dan bir yavru getirecegini vaadeder dururdu. Ertesi giin Lydia'yla karsilastim. keske.okkereler diisman atesi altmda terketmek zorunda kalmislardi. Bu ylizden Lydia> yi buradan tam amen ayrrrnak icin caba sarfetmis. Bunun Iizerine Lydia hi~ tereddlit etmeksizin Geilin'e durumu bildirebilmek iein havaya ates etmek Uzere 32 kalibrelik tabancasma davrandi. fakat dost ellerkendisini tam zamamnda engellediler. Bunlardan birisinin Lydia hakkinda. Yao ve Bayamo arasmda Cueva'daki kampr. «Belli 01diirselerdi. Geilin Lydia'nm ileri karakolunda gi:irevliydi. a~~a vuruyordu. aldiktan sonra. Bu bir stiredir komuta ettigi yardrmci kampi hirakmak. biitim lislerimiz arasmda diisman hlicumuna en aC. Bununla beraber ona verilen gorevlerin hepsini harfiyen yerine getirmisti. takdir ve klskan~hkla karisik fikrini eok iyi hatrrhyorum. Sierra'da bize kagrt ila~ gibi ihtiyacumz olan hersey! her istedigimiz anda getirmisti. Kendisini biiyUk bir cesaretle koruyan Guillermo Geilin iki defa yara. Ylizlindeki ifade bu gene savasemm oliimlinden dolayi ne bliyUk bir keder duydugunu.• 160 • • 161 • ni. canh ve biraz da sert bir sekilde emrettigi adamlarindan ayrrlmak anlamma gelrnekti. ~lkarmakta oldugumuz El Cubano Libre (Ozgilr Kliba) adh gazeteyi goturmus. Bazan Lydia oliimii kli~Uk gorii§liyle biraz da oviinUr gibi gelirdi bana. adamlarimiz bulunduklari yeri <.lk olamydi. kamp nobeteisl Geilin'i baskma ugrattilar. Kiiba'hlar bir kadmdan emir almaga hie ahsik olmadiklari i~in Lydia' ~ mn bu sertligi adamlarr arasmda bir gliceniklik yaratiyordu. ama 0 hentiz yirrni yasmda bile degildi» dedi. fakat ancak benimle birlikte yeni bir ates hattma geldiginde muvaffak olabllmistim. Burasi ~ok tehlikeli bir yer oldugundan Lydia'yr baska bir yere gondermek istemlstik. Bu sirada diismanlar ilerleyip. Kendi- . bu canavarlarm eline dU§tUgii zaman basma neler gelecegini cok iyi bildigi iein hayatina kendi elleriyle son verdi. Diisman askerleri bunun iizerine ilerleyip bulduklari herseyi yakttlar ve ondan sonra kamp yerinden ayrildilar. DU§man ordusunun bliylik saldmsi sirasmda. ciinkii Lydia'nm ates etrnesi halinde herkesin hayati tehlikeye girecekti. fakat ieinde bulundugumuz kosullarda boyle bir vaadi yerine getirmek ~ok gligtli. Bir gi:irevden diSnerken Lydia bazr adamlann sinsice Geilin'in buIundugu ileri karakola dogru ilerlediklerini gordu. Tamamen cilgmca §eyler yapiyor. Sierra'ya inip cikarak en onemli dokilmanlart tasrdi. bizim dis diinyayla biricik temas noktarmzdr. mutlaka bir muhbirin haber vermesi iizerine oluyordu bu i§. Biz burada oyun oynarmyoruz» Fakat Lydia dusman hatlarmi kendi bildigi gibi ge~mege devam etti. Ben Las Vegas de Jibacoa'daki Mina del Frio bolgesine gi:inderildigimde Lydia pesimden geldi. Lydia'mn karakterini ortaya koyan olaylardan birisi arasmda en cok sunu hatrrliyorum : En iyi sava~~darImlZdan Geilin'in oldlirlildligii giindU. Diisman bu kamp yerinin f'arkma vardiktan sonra. Cesareti i:iylesine sonsuzdu ki erkek ulaklarmuz bile onunla karsrlasmaktan kaqirurlarrh. ayrica kendisini engelleyen kisiye besledigi krrgmhg. bu haberei bana §oyJe dernisti : «Bu kadm Maceo'dan bile erkek. Ben nasil olsa yashyim. fakat su delikanli kurtulsaydr. Fakat sonunda bepimizin olumiine sebep olacak. Lydia kendisine verilen gi:irevleri tam olarak yerine getirdi.
'ya e. Lydia ve Clodomira daima bi~birlerinden ayrilamaz kader yolculari olmuslar. Bu baskindan sonra Lydia'yla Clodomira'nm cesetleri ortadan kayboldu. Hepimizin gonllinde. Sierra Ma. Geldigimde Lydia'nm bana yazmis oldugu bir mektup buldum.lkmaga hazirlandigrm haber verdi..estra'nm ozgtir Kliba arazisi olarak bilinen bOIgesini istilaya kalkisaeak dti§man kuvvetlerinin hepsine saldirmamtz gerekiyordu.arpll}anlarm. iistliste iki kaya cikmusmm klie. AdJ biitiin ihtilal Ordusu tarafmdan hatirlanan ve herkesin bildigi. Las Villas'tan ayrilir ayrilmaz Lydia'ya benimle temasa gecmesini soyledim. El Hombrito vadisinde bulunuyorduk. vadiden bakildzgmda tepede.• 162 • sine aym e. Bu mektupta bana bir enik buldugunu ve gelecek seferinde beraberinde gettrecegini yazmaktaydi. Ustelik. Lydia ve Clodomira bir daha gelemediler.l'§IlR§madan once onlari yetistirmemiz gerekiyordu. §Uphe yok ki ozglirltik savasinda c. Kisa bir sure sonra.in savasa hazrr durumda bulunmaga zorluyordu. bu kadm yoldaslara kiyaslandigmda bir savasei. herkesin saydig.arpistiklari son glinlerde oldugu gibi gene beraberce son uykulartnl uyuyorlardi. Yanll§ haberlere kar§l e.€kten gti~ durumlarla k8. Fakat Ihtilal Ordusunda 0 kederli glinlerde c. 22 EI Hombrito Sava§1 Komuta ettigim takim kurulah bir ay olmustu ve biz Sierra Maestra'da siirdugiimilz hareketsiz hayattan slktlmaga baslarmstrk. Istiladan sonra. yakalandrgt zaman Lydia yarahydi. bir koylti bliytik bir diisman kuvvetinin EI Hombrito yoluyla Maestra. dairna beraberce gidip gelmislerdi. kimsenin alarmyacagt bir yer tutmaktadlr.slizlUgti diismana bulundukIan yeri tespit etme imksmm verdi. bir devrimci ve bir insan olarak cok hafif kalan bir adamm glie.apta bir baska kadm yoldas refakat et-mekteydi. Belki glintin birinde muazzam bir mezarhk halini alan bu adamn kus uemaz kervan gecmez bir ki:isesinde kemikleri bulunacak. 29 Agustos gecesi. ~Unkli Havana'yla Sierra Maestra'daki karargahumz arasmdaki haberlesme esas 0larak Lydia vasitasryla saglamyordu. Bu vadiye El Hombrito (insancik) admm verilmesinin nedeni. ozellikle biz Birinei Cephe Uyeleriyle benim gonltimde Lydia. Fakat devrimci savasmnzm zaruretleri bizi her zaman i!. bu kadm yoldas Clodomira'ydi. kendilerini fedaya hazrr olanlarm arasmda herglin i:illimUgi:ize alarak adanm geri kalan yanlanyla irtibatmuzr saglayan bu kahraman kadmlarm hatirasi ebediyen yasiyaoaktir. Yolda~lanmlz kendilerini kanlarmm son damlasma kadar savundular.lik bir adam sekline benzemesiydi. Adamlanmlz h8Ji gok acemiydiler ve ger'!.ok tedbirli davrandigumzdan bu koyltiyti rehin atdim ve yalan soylernesi halinde cok sert sekilde ce- . Hie.
diisman askerlerinin simdiden Julio Zapatero'nun Maestra'dan birkac kilometre uzakhkta bulunan evine varmis olduklarmi bildirdi. gUrilltli ~J. Alfonso Zayas ~I~biades Bermudez.kararak gereginde isareti ~akacaktl. Hicbir seyden endi§elen. Bekleyi~ sanki hl~ bitmeyecek gibi geliyor. Birliginin daha az ates gUcii olan Ramiro Valdes bah yamrmzda bulunacak.iinkli diisman kuvvetleri bulunduklari yere varabilmek iein dar bir bogazr asmak zorundaydilar. Nihayet dilsman kuvvetleri adamakdh yaklasti. parmaklarim bu sa~~t~ ~l~ def~ kullanacaglm otomatik Browning'in tetigini ikide bir yokluyordu. Diisman kuvvetlerinin en ontinde giden aske~ Y?'ma.. Oteki bes asker ise. Lalo'nun gizlendigi tepenin kenarmdan gecen patikadan bekliyorduk. Asker devrildikten sonra herkes atese basladi ve otomatik tiifegimi ikinci defa atesleyinee diisman as. Bir sure sonra ilk bazuka sesleri du- . Gt'tn€§ ylik- selirk~n birkac kisi yiizlerini yikamak ve ihtiyaclarim gidermok iizere evden disari ~Iktdar. kerlerinin hepsi ortadan kayboldular. meden G:~ardlklarI sesleri ve glirlilti. Diger diisman askerleri de adamlarnmz tarafmdan derhal yokedileceklerdi. yolun sagma kayip civardaki bir nehir yatagma gizlenerek sirra kadem basrmsti. Diismana iki yandan ates ediyorduk. Raul Mercader'in mangasi. 0 gece mevzi aldik. Dusmarn. daha sonra arkadan gelenlere ates ederek iki grubu birbirinden ayiraeaktim.ileri duyuyord~~. Lalo Sardinas'm taknm dogu yanumzda kuru egrelti otlari arasmda yer alacak ve dtisman kuvvetleri durduklari anda ates aeacakti. oniki kisinin ilerlemesine goz yumacak. ben de gayet iyi silahlandmlmis bulunan takimimla derhal atese baslayacaktrm. Bu sirada butun adamlarnmz mevzilerini alml~lardl. Uzerinde 45'lik bir revoIver'den baska silah namma bir sey bulunmadigrm ogrenince bayagl iizlildtik. Raul Castro Mercader.. Glin isirken Ramiro Valdes'le birlikte bir kahve fidanhgmdan dagm yamacmda bulunan Julio Zapatero'nun evini gczetlemege basladik. Rudolfo Vazquez varaladigrm askerin silahirn aldi. 11~ diisrnan asked donemeci dondil. Oneil grubundan Tegmen Orestes. Raul Mercader'in mangasma htieum emrini verdim.§agt yukari doksan dereeelik bir donii§ yapmaga baslaymca ben onden gelen on. Plammiz ~ok basitti : Dusman yoldaki kUCUk donemeee yaklasip iri bir kayanm etrafmdan 3. bu ~~amlar baslarma Batista Ordusu'nun kepIerini gelllrlnce. bu yarahmn sadeee bir sihhiye eri oldugunu. Bazi gontilluler de saldirrya katrldilar-. Ancak. rob S08a komutasmdaki diisman bi:iltigline ate§ etmege basladilar.cl trrmanmaga ba~laml~tJ bile. Koylil sdylediklerinin dogru olduguna defalarca yemin ettikten sonra. Ben de yerime gittim. Bir sure so~r~. hemen ates etmek zorunda kaldim.• 164 • • 165 • zalandmlaeagi tebdidiyle bize dogruyu soylemesini emrettim.. Ciro yandan saldiracak. rehin tuttugurnuz koyliinlin anlatt1k1annm dogru oldugu meydana ~lktl. oldurulenlerin silahlariru toparlayaeak ve Vilo Acuna'nm komutasmdaki artet birligin koruyucu atesi altmda hemen geri cektlecektik. Ate§ glicleriniu bafif olmasma ragmen mevzilendikleri yer daha az tehlikeliydi. t:. Tegmen Raul Mercader'in komutasmdaki en iyi mangarmz nihai saldmyi yaparak zaferin meyvelerini toplayacakti. Bu asker basim kaldrrmea. Rudolfo Vazquez ve digerleri ileriye atilarak iri bir kayamn ardmdan Binbasr Me. onu digerlerr izledi. Tam altmei dti§man askeri gecerken on taw taftan gelen bir ses planirmzi altiist etti.
ne kadar hazrrhksiz oldugumuzu gosterdi. Alfonso Zayas tegmenlige yUkseltildi.linkU. Pastor. Fidel'in kazandigr zafer bizimkinden gok daha onemliydi..r silaholarak sadece bir Maxim makineli tiifegi vardi. <. diisman bazuka atisiyla eevap verdi. Bu saskmliktan yararlanarak yan tarafta bulunan takimlara geri gekilme ernrini verdim.ilmelerini saglamistik. gayet mUkemmel sekilde savunulan bir diisman garnizonuna goz gore gore saldrrnnstr. her §eye ragmen. Ancak act bir haberi vardi: Joel Igleslas'in yegeni olan Hermes Leyva bu ~atl§rna sirasmda Olmti§tli. Bir siire sonra Fidel tarafmdan gonderilmis bir takimla karsilastik. hatta geri ge- k. Gerilla kuvvetierimize ilk katIlaniardan Manzanillo'iu Juventino Alarcon. hicbir sey almadan kuliibeden ayrihp geri donmii§tli. Yiizbasi Ignacio Perez'in komutasmdaki bu takima. bize.• 166 • • 167 • yulmaga basladi. pek yakmda bizden c. Bununla beraber.Ok gecmeden diisman askerleri biraz once carpistiklarr savas meydanma tekrar geldiler ve gozlerimizin onunde Hermes Leyva'nm cesedini yakarak hmelarim aldilar. Diger terfi edenleri bugiin kesinlikle hatlrhyamlyorum. Uzak menzilli atesimize. Ancak bu garpl§Dlada da yigit yolda§larmuzdan bazrlarr can vermisti. Benim otomatik tilfegimden baska elimizde ag. Bunlarm diisman tarafmdan oraya birakilmis bazukalar 01dugunu neden sonra farkettik.in. bacagmdan ya- . Demek ki. Bu takunlar harekete gecer gecmez de. buna karsihk yigit bir savascirruzi da kaybetmistik. Israel Pardo He Joel Iglesias.iartcilara ates emri vererek biz de eekilmege basladik.ok iistfin diisman kuvvetleriyle earpismak zorunda kalacagmnZl bildirdim. Fidel. Ganimet olarak da kti~tik bir silah ele ge~irmi§tik ama.ekilmesinden bir gece sonra Fidel'le bir gOrii§me yaptun. biiylik kayiplar verdirmi§lerdi. Bazuka hakkmda 0 81ralarda hicbir biIgimiz olmadigr ic. Bu garpl§ma. o gece yada dilsman askerlerinin c. Bunun Iizerine diisman kuvvetIeri bulunduklarr yeri ertesi gtrn apar topar terketmek zorunda kalmislardi. bu silahi da 0 zamana kadar hig denememistik.ekildikten sonra yeni bir baskm iein pusuya yattik. Bazuka ve havan toplariyla donatilmis 140 ki§iIik bir boltige kars. Yayo. bir zafer kazannustik.. Hareket eden hedeflere yakm mesafeden bile isabetli atis yapannyorduk. bize katildi. Merob Sosa'nm boltigtinU durdurmus. Her ne kadar dii§man kuvvetlerini tam amen yok edemerrlliJlerse de. Ramiro Valdes'in yanmda av tUfekleriyie sen sekilde ates aeip muthis bir gUrtiltli yaratarak dusmam yeniden §a§kml~a ugrattilar. 'Ozerinde kutular bulunan bu borularm ne oldugunu bilmeyen Pilon. beklenmedik saldmrmzm yarattigt §a§kmhktan kurtulmustu. <. Selametle cekilmemtzi sagladrktan sonra Vilo Acuna da. kasandigmuz bu zaferden sonra cesaretint ispat etmis olanlar terfi ettirildiler. diisman.inde anlatti.n acaip boru gormtistii. <.tinkU Fidel bir baskm diizenlememis. Castillo ve bir dusman tegmeninin oglu oldugu halde aramiza katilan ve hepimizin bliyiik sevgisini kazanan Oliva da oldurulenjer arasmdaydi. GUnlin kahramanlarmdan biri «El Negro PHon» duo Pilon bir gUn bir bohio'ya rastlarms ve igende bir Ylg. Las Cuevas bolgesinde Batista kuvvetlerine nasrl saldirdiklarmi bUyUk bir nese ic. Savas meydanmdan bin metre kadar c. Bu vahset karsisinda kendilerine uzak mesafeden ates etmekten baska bir §ey gelmiyordu elimizden.
9iinkti daha dogru diiriist siIahIanmaml§ kuvvetlerimizle mlikemmel sekilde donatilmis ve silahlandlrIlml§ diisman kuvvetleri arasmdaki acrk e§itsizlige ragmen basari kaza- Savasmuzm yankdan devam ediyordu. Oysa. Bu taktil~-"z~rll'anla kuvvetlerimiz tarafmdan 0 kadar benimsendi ki. Sosa'nm adamlari. BoyIeee. onu bu baskin sona erinceye kadar tutukluyorduk. y~rtiyU§' nizammdaki kolun en basmdaki askerlere at~iL ederek-dti§'QlaJ_1J~J. bu ylizden diisman Sier- mlrmsti. Bizim 0 bolgede bulundugumuzu Batista Ordusu'na ihbar etmedikleri iein. bu talihsiz koyluleri kendi bohio'larmda katletmis. kti~i. bize yakmhk duymaktaydilar. biittin koyluler gibi. Merob Sosa. Sierra'dan kesin olarak ~ekilmesine yol acan bir doniim noktasi oldu. fakat hazirlamakta oldugumuz harekattan hie haberleri yoktu.i§ nizammdaki diisman kollarma belirli kosullar altmda saldirmamn ne kadar kolay oldugunu da gostermisti. yi.ik miistahkem mevkiler tizerinde . Bundan soma Sierra'ya sadece Batista Ordusu'nun en cesur.<ok etkili clan bu degerli silahlara sahip olmak frrsatirn kaeirrmstik. Cesedi yakilan yoldasimizdan baska. Bu earpisma bize.todlarml bildigimiz icin. Batista Ordusu komutanlarmm m. ClinkU biitiin diisman askerleri herhangi bir ytiriiyti§te onctillik etmege asla yanR§mlyorlardl. n~' .1Vyetini hareketsiz hafe"get'irm€min taktik:-b~knn'mdan . Hatta ki:iyltilerden biri tesaddfen baskmm hazirlanmakta oldugu bi:ilgeden geceeek olsa. duk. Evet. Bir yada iki gUn sonra Batista Ordusu tarafmdan yaymlanan bir biiltende be§ yada alb oliiden soz acrldrgmi duy-. Abigail. ondan sonra da bohio'lari atese vermislerdi. Yaptiklarnmz etkiliydi.• 168 • • 169 • rah olan Pilon da nasrl bir hazine ile karst karsiya bulundugunu farkedememis ve eli bos donmustti. bizim varhgrrruzdan haberdardilar. Pablito Lebon (Haiti astlh] ve Gonzalez admdaki bu ki:iyliiler bizimle pek isbirligi yapmamislardt. ancak bunlar da hirer gosterh~ oImaktan ote gidemeyecekti.u'gu~(Ei~meyaana ~~kml§b.! diisman kuvvetlerinin . Bu sav a!.iriiyi. koyltileri baskindan dolayi sorumlu tutrnus ve hepsini oldiirmustu. fakat oldukca etkili isler Uzerinde uzun uzun konustuk. en zalim ve en hlrslz komutanlarmdan Sanchez Mosquera bir ka~ defa girebiJecek. Calixto. Ustelik. ra Maestra'ya giremez oldu. 'k'adar:_gogi'll~ qJd. dort yada bes koylti de diisman tarafmdan dldiirtilmtisttl. Fidel'le tekrar bulu§tugumuzda yaptIguulz miitevazr. niyetlerimizi koylulerden dikkatle gizJiyorduk.
El Uvero Savasr'ndan kisa bir siire sonra bize katilan bOlge koylulerinden Manolo ve Popo Beaton'« un firar etmeleri bizim i~in aglr bir darbe oldu. hiebir zaman bir eskiya olmaktan ileri gidemediler..~ip bulunursa bulunsun. Bu olaylarda yer alan kiqiler. bu bakimdan bagh bulundugu mangaya komuta eden tegmen silahim elinden alarak kendisini cezalandirrmsti. Ben Rodriguez'in askeri torenle gomtilmesine karsr idim. bazi bireysel nedenlerle Cristino Naranjo'yu oldtirdti. BeQ. burada onemli bir diisman kuvveti yoktu.olen nuadar:iist~~~!~_". Bu gene yoldas bir kaA. Ancak silahmm elinden ahnmasma iizlilen Rodriguez. Devrim zafere ulastiktan sonra Manolo. Aldt~mtz bilgilere gore. Hapsedildigi Cabana kalesinden kacmaga muvaffak oldu.larda bizim geeisimizin koyliilerin zihninde yarattigl izlenimleri silmek icin mukabil bir govde gosterisi yapmak iizere Batista kuvvetleri derhal arkarmzdan gelirlerdi. bu arada devrimin ilk glinlerinde saflarnmza katrlrms olan yigit yoldasimiz Pancho Tamayo'yu da oldiirdii. EI Uvero'daki savas gtinlerinde birbirlerine kardes gibi baglanan bu iki ki§i kampimizdan gizlice ayrtlmisIardi. govde gosterisi yaptIktan sonra Fidel Chivirico Bolgesi'ne dogru yoluna devam edecekti.?e~i~e~ cektik. bu kosullar altmda Intihar etme. dini bir toren yapmayi kabul ettiler. Fidel'in plam §oyleydi: Eger kti~iik bir garnizon varsa.-adamlarlffilz yatistilat. boyle durum. ihtilalin sonraki safhalarinda da onemli roller oynadtlar. kuvvetlerimizle bir . buna karsihk adamlarmnzdan bir kismi onun da sehit sayilmasmi istiyorlardi. tereddlit etmeden derhaI ele . Fidel kendilerini affettiyse de. Sonunda bir grup koylli Mano10 ile Popo'yu yakalayarak ikisini de Santiago'da kur§una dizdi. Pino del Agua Savasi oncesinde. Dos Brazos del Guayabo'dan savas yerine dogru ilerlerken bir takim onemli olaylarla karst karsiya kaldik. olsa olsa kli~Uk bir garnizon bulunabilirdi. Rodriguez ~ok disiplinsizdi. Bir zamanlar bizimle birlikte earPl§bgl Sierra Maestra'da kli~lik bir gerilla kuvveti meydana getirdi. aramizda anlasmazhk yaratti. Zira.ve Rodriguez'i askeri bir torenle sereflendirmektense. Pino del Agua'daki bl~k1 atolyesine gitmek iizere yola koyulduk. Bir baska liziicli olay da suydu: Roberto Rodriguez admdaki bir yoldas emirlere Itaatsizlik ettigi i~in silalu elinden ahnrrustr. yoksa. Daha sonra ildsi de geriye dondii. bense kendi kuvvetimle Batista Ordusu'nu pusuda bekleyecektim. gtin once bana hayat . Rodriguez'in cenazesini kaldirmak. bir arkadasinm tabancasnn ele geeirerek intihar etti.in bir SUc t~kil ett~~ni}!~~_"sli~duIl1' SoIiUiida.• 171 • 23 Birinci Pino Del Agua Sava~1 Fidel'le 29 Agustos'ta bulustuktan sonra.
Bu malzemeyi nasil tasryacagmuzr planlamarmz gerekiyordu. Her seyi bono ka~lhgmda kredi He satm ahyorduk. QiinkU San Pablo de Yao'dan.ok hassas bir deJikanhydi. Intihar etmek zaafrndan kurtaramarmsti. kaldik.• 172 • • 173 • hikayesini anlatrmsti. Ayrica Baro'ya Bayamo varoslarma kadar refakat etmeleri.ilige iltica etmesi ve artrk carpismak istemedigini bildirmesi hususunda anlastik. o gUnlerde aramtzdan yine bir takim aynlmalar oldu. bu teklifi. Ay~ rica. serbest birakilrms bir esir. Batista rejimini takbih ettigini bildirmesini teklif ettim. Bir gun bana uzun uzun anasmm ytirekler aoisi bastahgmdan sOz 8A1t1. Oysa iyi bir savascr idi. Koyde dUkkan sahipleri tarafmdan veri len kamyonlari gene bu diikkan sahiplerinden satin aldignmz malzemelerle tika basa doldurduk. Baro'nun bu cinayette elini kana bulayip buIamadigmi kesinlikle bilmiyoruz. Ancak Baro da. Yao'ya yliriiyli§Umliz strasmda sarhoslugu yiiztinden arkadaslarmm hayatmi tehlikeye sokan bir yoldas aramizdan atildi. Blinyece zayif olmasma ve asi yaradthsina ragmen. Kendilerini dogru diiriist gizlemedikleri gibi.ikten sonra bir yabanci el~ige s~ bir daha bize kaI'§l carpl§mak istemediguu. ama bu c. geriUa hayatma kendisini uydurabUmek iein bliylik eaba harciyordu. sadece el~. donti§tinde Leonardo Baro admda bir esir getirdi. Ortalikta diisman kuvvetleri bulunmadigi ve koylirler bizi bagirlarma basmak ic.in birbirleriyle yan§ ettikleri iein koyU tek silah atilmadan bir saatte isgal ettik.ifreze gonderdik. Adamlarnmz emirlere uymadilar. Kendisini serbest birakabilecegimi. Benim bu hatam. Fakat Baro.abalar kendisini zaaflarm en btiyUgtinden. c. iki gUn soma. Bu yokusu ancak ozel arazi kamyonlari tamamen yUklii olmamak sartryla c. kendisinden daha once de soz ettigim Lydia Doce He tarnstim. hatta bir sempatizan saydiklari Baro'nun da i§tirakiyle bir toplanti yaptilar. Bununla beraber esaretten kurtulduktan sonra katil Sanchez Mosquera'nm emri altma girerek Bueycito'ya giden ve orada bizimle temas halindeki koyliileri tamyip ortaya cikartan Baro'dur. zira Baro kampimizi ziyarete gelen bir c.tkabilirlerdi. Bunun Uzerine.evredeki insanlarla temas kurduk. kabul edemeyeeegini bildirdi. Mlifrezeye komuta eden YUzba§I Ciro Redondo. Bu yoldaslara.in isimlerini ogrenmi§ti. basta anasim gordi. Jorge Sotus manga komutanhgmi birakarak. devrimin zafere ulasmasmdan bir kae gun sonra yakalanarak idaro edilmistir. 4 EylUl' de .ok kOyliini. bir govde gosterisi yapmak Iizere Las Minas de Bueycito'ya kU~iik bir mi. Baro bir karsi-devrimci olarak bliylik roller oynannstr. Nihayet Bayamoya ciple giderken yol Uzerinde Batista kuvvetleri ta- rafmdan durdurulup yoldaslarrmizm dordii de oldiiriildii. . Baro'yu dort yoldasla birlikte gonderdik. Baro'nun bir otoblise binip Havana'ya gitmesini. Oercekten c. orada Earo'yu biraktiktan sonra baska bir yol izleyerek geri donmeleri de emredildi. Nitekim bizim kamyonlar bu yokusa dayanamaytp yolda bozuldu ve ma1zemeleri yeniden katirlarla adamlarumzm srrtina ylikleyip ~Ikartmak zorunda. yolda Baro'nun Idmseyi g5nnesine izin vermemelerini emrettik. Cristina maden ocaginm yanmdan gecerek Pico Verde'ye ~l~ kan yol oldukea dikti. aneak bazr §artlanID oldugunu soyledim. Bu olaydan hemen sonra San Pablo de Yao'ya indik. KUba halkmm saYISlZ kurbanlar vermesine sebep olmustur. Qok inandmci konusuyordu. Iste bu sirada.
Pino del Agua. Ge~misteki hatalari unutulmak lizereyken.ok elverisli idi. Ciro Redondo He taktml Siberia'dan gelen yolu tutmakla gorevlendirilmislerdi. Bu arada dogrudan dogruya Maestra'ya giden ve kamyonlarla geeilmesi miimkiin olmayan yolu da ihmal etmedik. Pusu kurdugumuz yerde diismamn gelmesini yedi gUn sabirla bekledik. Sotus.imUzden kacmasr miimkUn degildi. Bu srrada yanmuzdan ayrtlan yoldaslar arasmda. CUnkti boyleee kamyonlan pusuya dtisilrebilecegimizi ve yogun bir at€§ altma alabilecegimizi hesaplamistik. Ayrica Yiizbas) Raul Castro Mercader'in adam!armdan bazrlari da destek olacaklardi.. Maestra ormanlarmm ortasmda bir bll.Uk bir §a§lrtma hareketine giri§tik. Hayatmda bircok yiikselisler ve diisiisler gosterdi. Yao'dan.-En onemli noktaya Yiizbas. hareketimizin sehirlerdeki koordinatoru Marcelo Fernandez de bulunmaktaydi. Carpl§maya giriseeek olan takim en iyi silahlarla donatilnusti. Biz dtisman ordusunu Guisa'dan itibaren yiikselen yolun kayahk yamacmdaki ormanda bekliyorduk. Pico Verde'ye giden yol tam amen kontrolumuaaltmdaydi. Adamlarmnai 0 sekilde mevzilendlrmistik ki. yine Pico Verde bOlgesinden gelen arka yollardan birini gozetleyecekti.. Tekrar ordumuza katrldi ve affedildi. Efigenio Ameijeiras. Hapishaneden gardiyanm yardmnyla tekrar Miami'ye k~maga muvaffak oidu. Sierra'ya bir ttir1ti ahsamanusti. Koyde birkae i§~ vardi. Pico Verde yolu cekilmeye I.. Gaddar oldugu it1in adamlari da kendisini pek sevmiyorlardi. Fidel'in kolu herkesin gozti ontinde Santiago'ya dogru yiirtiyti§line devam ederken. Hubert Matos'un zamamnda bize ihanet etmege kalkisti ve yirmi yIl hapse mahkfim oldu. Ustelik sec. Bu plan geregince klil. bir sUre bizimle kaldlktan sonra Llano'ya donen. Aslma bakilacak olursa. Nihayet yedinci gUn birisi bize diismanin yaklasmakta oldugunu haber verdi. hiebir dli§man kamyonunun gozi. Ancak bu sonuncu tedbir gereksizdi. Derhal savasa haztrlandlk.ok fazla oldugundan bu dik yokusu ~lkmaga gall§an kamyonlarm motor giiriiltillerini. PeJadero nehrinin kiyismda son bulan orman yollarim koruyaeaklardi. Koyii i§gal ettikten sonra Fidel. kamyonlan gormeden ~k once duyabiliyorduk.. Orada Ktiba'ya korsanea bir saldmmn hazirhklaruu yaparken. diismarun durumu ergee ogrenecegini diisiinerek bir plan hazirladi. Pico Verde'deki grup av tiifekleriyle silahlandmlrmsti ve gerektiginde bize alarm verecekti. biz gece vakti donli§!yaparak dii§mana pusu kurduk. Ignacio Perez komutasmdakiadamla- .klatelyesinin eevresine kurulmus bir koydiir. Pino del Agua'ya 10 Ey1til'de vardtk.tigimiz noktadan diisrnan kamyonlarmm gelisini gok uzaktan farkebnek mtimktin olabilecekti.. Miami'deki davramslari eok kararsizdt.. Diismanla isimtz bittikten sonra biz de bu yolu kullanmak istiyorduk.. Bulundugumuz mmtikadaki meyil I. fakat hig asker yoktu. bir kaza sonueunda elektrik akrmrna kapilarak oldii. Ustelik ormanda kol nizammda yiirtimek adetleri de yoktu. Bu donemde koytin yoneticisi bir tspanyol'du.. Plamrmz basitti: lki yandan ates ederek yol donemecinde ilk kamyonu durduracak ve sonra digerlerini de ates altma alarak ileri gitmelerini onleyecektik. 9iinkii bu yollara ulasabilmek i~in diismanm Sierra lizerinde gok uzun bir yiirUyii§ yapmasi gerekiyordu.• 174 • • 175 • Fidel'den aldigr bir tavsiye mektubuyla Miami'ye gitti. Lalo Sardinas'm mangasi Zapato bOlgesinde kalip.
Bununla beraber bir grup dU§lman askeri bizim ilerlememize karsi inatla direniyordu. birligimiain ozam Jose de la Cruz (Crucito) yu oldiirdiiler.. Bu bozguncu haykmsa ragmen cesaretimi topladrm. Adamlarmuzdan ~ogunun boyle durumlarda sik srk rastlandigi gibi yanhs bir emre uyarak geri Qekilmekte olduklarim gordlim. SavaJ}1l1~ . Bundan sonra bir yaylnn atesidir basladi ve i1k kamyondaki dti§:manaskerleri korku ve §a§kmhk icinde yola atlayip kayalarm ardmda kayboldular. Bu sirada yol iizerinde mevzilenmis Tatio admda bir savascumz. Herkese tekrar mevzilerini almalari ve Lalo Sardinas He Efigenio Ameijeiras'm kuvvetlerinin bizimle i~birligi yapmasim emrettim. ailesinin bUyUk kismmm Batista. fakat isabet kaydedemedi. bir baska bOigedeki kesif gorevi sirasmda esir dU§~ mU§!tU. Bir siire diisman elinde kaldrktan sonra. Bu arada Gilberta Caldero'ya tesekkiir borclu 01dugumuzu belirtmeliyim. Askerlerden bir kismr basibozuk bir §ekUde. Yapaeagr tek §ley bir §i§e icindeki zehiri Pidel'in ayagina dokmekten ibaretti. Arquimedes Fonseca. ortaya Qlkarak kendisini 01dtirmememiz iQin bize yalvarmaya basladi.• 176 • • 177 • rmnzr yerlestirmistik. fakat yayhm atesinden kac. Ordusu tarafmdan yokedilmis olmasiydt. bir kisrm da biitiin eephaneyi geride birakarak kurtarabildikleri iki kamyonla kaetilar. Ilk kamyonu sa rdlglmlzda . durumu bildirmisti. Diisrnan askerleri be§ kamyonla gelip. iQin. Benim soylediklerimden ve azarladigim savasemm ozUr dilemesinden cesaret alan yarah diisman askeri. ilk gelen kamyonu bunlar durduracakh. Adamlarmuzdan biri. son direnisi de ortadan kaldirdilar. Bununla beraber kendisini siddetle azarladrm. Fakat kaemadan once bUtUn savascilanrruzdan.arpl§maYI baslatacak olan yoldas . Ben ~arpl§~ rna yerine varmcaya kadar bir-iki dakika gecmisti. yol donemeeine dayanrmslardi. elinden yaralanrmsti.bagnmza kaldrrmamrza dahi imkan vermiyordu. biitiin askerlet gibi Gilberto da kamyondan atlamis. LaIo ve Efigenio imdamumza yetiserek kamyonlara saldmp. Bu soylediklerimtn kamyonun altmda ~adlr bezlerinin arasma gizlenmis hareketsiz duran yarah bir diisman asked tarafmdan duyuldugunun farkmda degildim. msanCISl tarafmdan terkedilen bir makineli tUfegimizi tekrar ele gecirirken. bu askerin cabalarma sogukkanhhkla son verdi. emirleri harfiyen yerine getirerek hiebir diisman erinin geemesine izin vermemisti. Oraya yaklasmak da cok pahahya malolacakh bize.a_cagl yerde hemen saflarumza kansip.ate§: ediyor.de iki olii ve bir ~de can cekisirken bile carpismaga gayret eden yarah bir diisman askeri bulduk. kacahm. kamyonun altmda . Antonio Lopez'in mangasr. otomatik Thomson tiifegiyle ilk atl§l yapti. . Qatl§ma baslamadan yirmi dakika once saganak halinde bir yagrnur basladt ve hepimizi iliklerirnize kadar islatti. kacalim!» diye baglrmaga basladi. Oysa bizim taraftan gelen silah seslerini duyar duymaz. Bu sirada bize dogru yaklasan diisman askerleri de herhangi bir baskin ihtimalinden ~ok yagan yagmurla ilgilenmekteydiler. Fidel'i zehirlernek lizere gorevlendirilmisti. Fakat kamyon altmdan bize ates eden diisman askerine birsey yapamiyordum. Dusmanaskerlerinden birisi yolun donemeeinde kamyonun altma siper alml§ . QUnkU dtismanm planlanm ancak onun sayesinde ogrenebilmi§tik.. Bu askerin boylesine barbarca hareket etmesinin nedeni. <. emirlerime itaatsizlik ederek «orda. Bu yoldas.
Adamlarirmzr toparlarken tizerimizde bazi diisman ueaklarr u~U§maga basladi. fedakarca dovli§ttigtl icin Antonio Lopez'e verildi. fakat elimize onemli sayida silah gecmisti. Onate'ye ve isimlerini §imdilik hatirlayamadigim iki kisiye dagitildi.kl atelyesinin tizerinde ueusarak insan avma ~IktIklarl sirada biz kahvalti ediyor. Onunla birlikte Fidel'e yeni bir haberci daha gOnderdik. Efigenio grubuna ise sadece elkoyduklari Oarand'i biraktrm. Virelles'e. kakaolarirmzr yudumluyorduk.Ikmak istiyordu.izere Caldera da yola koyuldu. Bu haberci ~arpl§mamlzm sonuelarr hakkmda Fidel'e bilgi verecekti. bes Garand. kendisine ates a~dCh~m ve yaralanrms oldugu icin kacmak zorunda kaldigmi soyledi. Av tiifegiyle silahlandmlmis adarnlarrmizdan bir kismr. savasm kaderini kendi kuvvetlerinin tayin ettigini ileri siirerek ele gecirdigimiz savas ganimetlerinden bazilarma sahip !. Efigenio'nun mtifrezesini bize yardimei olmak iizere benim komutam altma vermisti. Fakat bulundugumuz yerden a~bgumz yaybm atesi i. Demek ki bizim yoldaslarm diismandan ele gecirdiklerini sandiklari Springfield'in kaynagi bu idi. B-26'lar bl<. Ytizi. Oteki kamyonlar earprsma sirasmda hasara ugrarmsti. l§te ~arpl§ffianm bilancosu soyle idi: Bir otomatik tUfek. Oysa. Av tUfekli diisman askerleri tarafmdan pusuya di. Efigenio. Yaralandiktan sonra tekrar dusman eline dilsmemek i~n Martinez eapraz bir yol alarak ormanda kaybolmus. Cok geemeden silah sesleri duyuldu. Garand'lar. «Dur» diye bagirdiklarr halde bu emri dinlemedigi i~in ates aetiklarnu. Fidel'in kuvvetlerine mensup olan Efigenio Ameijeiras da bir Garand'a elkoymustu. B-26'lar uzaklastiktan sonra tam yola koyulacagumz sirada.lerinde i§e yarayacak bir §ey kalmarmsn. bunun Iizerine dilsman askerinin tabanIari yaglaYlp kafJtJgml1. if.i.i§tiriildUgtini. Qarp~ma bittikten sonra onu bl~kl atelyesine gotUriip ilk tedavisini yaptik. Ama gee kalmislardi. Cekilme emrini.• 178 • • 179 • Iarmuzdan biri yanma yakla~tlgl zaman. diisman askerlerinin civarda oldugunu bildirmek lizere gondermistik. bir kae saat oncesine kadar Ciro'nun gozlemekte oldugu Siberia yolund:an diisman askerleriyle doIu dort kamyonun geldigini gordiik. ne de cekilme emrini bildirebilmisti. Bununla beraber silahi ganimetlerimiz arasma koyduk. Bu bdlgede h§Jii diisman askerinin kalrms olmasi bize hayli garip goriindu. Ayrica Ciro'ya. oldiirtileceginden korkan bacagi kmk asker. Bu ganimet bolli§mesinden sonra ti~ kamyonu da atese verdik.i1dirdiler. gizlice yaklasmakta olan bir diisman askeri gordi. Zira. Pardo kardeslerden Mingolo'yu. Bu basarilarmm delili olarak da dtisman askerinin biraktigi bir Springfield getirmislerdi.iklerini. Bu yUzden Efigenio He adamlarimn biitiln itirazlarma ragmen silahlarm hepsini kendi adamlarim arasmda boltisturdtim. oldtirme! Che esirIeri oldunneyin diyor» diye bagmyordu. Arkadan kendi macerasmi Fidel'e anlatmak i. Iki gtin sonra da Mongo Martinez eikageldf. _'" . tuttugu mevziden ayrilmasnu bildirmek iizere Mongo Martinez'i yolladtk. «Oldurme.izerine uzaklasmak zorunda kaldilar.i adamlarinnz ~oktan daha emin yerlere ~ekilmi§ bulunuyorduo CekiIme isareti olarak havaya iki el ates ettikten sonra biz de oradan uzaklastik...i barut izleriy18 kaphydi. Fidel. cephanesiyle birlikte bir ayakh makineli tUfek . Tegmen Joel Iglesias'a. ~Unki. Browning. bu yiizden Ciro Redondo'ya ne ~arpl§~ . ertesi gtinii Ciro'nun bize gonderdigi bir haberci He kendisine ulasnrabtldik.manm sonucunu.
cekilisimiz de tamamen dtizensiz sekilde yapilmrsti. hal§.. c.• 180 • • 181 • Yaratt~1 yank dar bakimmdan bUyUk onem tasiyan bu c.l olarak hizmet etti. Zavalh Mongo'nun kar§ualjhgl kursunlar da caba . Lalo Sardinas. Pico Verde bolgesinde birlesmek i. geceyi bieki atolyesinde geeirmek suretiyle kendimizi diismana budalaca teshir ettigimizi de belirtmek gerekir.. earpisma basladiktan sonra cikartilan bir «t:. Biitiin bunlar. Son olarak. Bir kat:.ok bUyUk eksikliklerimiz oldugunu gosteriyordu. Baskin unsuru yanhs kullanilrms. Bu savasta gosterdikleri olaganusti.ekilme emri» sdylentisi adamlarmnzm sasirmasma yol acnnstr. . kuvvetlerimizin savas hazrrliklarrm gelistirmemiz. Ayrica..arpl§manm haberleri biitim Ktiba'ya yayildi. disiplini gUt:.lUbir ozammizr kaybetmlstik. gayretle dikkati gekenler sunlardr: Efigenio Ameijeiras. kisinm savundugu kamyonlarm ahrnsmda bile vurucu gUclimlizlin noksanhgi kendisini gostermisti.UnkU soylu bir yoldasi ve gUC. birini de yaralamistik. Bu sebeple.eki diizen verecektik. Pico Verde'de yoldas Fidel'in gellsini beklerken kendimize c. Crucito'nun savas alanmda gomUlmesi SIrasmda biitiin adamlarmuz bliyUk bir keder ieerisindeydiler. bir yoldasmnz da hafif yaralannusti. Dermidio Escalona ve Arquimedes Fonsecas . Bu earpismanm degerlendirmesi. Diisman askerlerinden tiC$tinti oldtlrmtis. Bizim taraf bir olii vermis. Yuabasi Victor Mora.lendirmemiz gerektigini ortaya koyuyordu. Ayrica ertesi gUn savas alanmdan tekrar geeerken Efigenio'nun takmn bir dli§man asken daha yakalarmsti. Bazilarmuz da ufak yara bereler alrmstr. Onbasi Alejandro esir diistukten sonra sonuna kadar yanmuzda ~C. c.. Tegmen Antonio Lopez ve mangasi. eli Iyilestikten sonra kendisine verilen bu silahi kullanaeaktr.izere Pino del Agua'dan ayri ayri yollara saparak ayrildik. siyasi ve askeri bir zafer kazanmis olmamiza ragmen. savastan sonraki gUnJerimizi bu hazirhklara adayacakhk. Ayakh makineli tUfek Arquimedes'e verilmisti .
Bolgede dayamkhhgi ile lin salmrs katmna bir ~e~it savas vergisi olarak el koyduk ve Peladero dolaylarmdaki Pinalito'ya dogru yoia eiktrk. Kopmus kaya parcalariyla dolu Pe1adero'yu ge- . Chivirico saldmsmdan sonra. Fidel'in birliklerinden birkaciyla takviye edilmis olan gerilla orgUtUmUzUdiizene sokmaya koyulduk. gozUnil kupmadan . Qarpismalarda daha yararh ve etkili olabilmekti. BOlgedeki halki kabadayihklariyla sindirerek sUQ isleyen bu gibi toplum disi adamlarm idami. Pino del Agua ~arpl§masmda ne Qetin ceviz 01dugunu gosteren Tegmen Lopez. Hem. katir hie.• 183 • 24 OzUcU Bir Olay • Pino del Agua C. Ama cok omilrstiz oldu ve kurulduktan bir kae gUn sonra dagitildr. halen de bilmiyoruz. Biltiin bunlar oJurken. Fidel'in Sonador bolgesini dolasip tekrar bizim kesime dondUgtinii ogrendik. Hain. keserek etlerini mi tasimahydik: diisman bolgesinde mi birakmahydrk. Bir an once onunla bulusabilmek icin. siiriindiigiimiia.'larla iliskileri oldugu bilinen. 0 yoluna devam etti. duraksamadan. Olaganiistii bir canbazhk yetenegi vardi katiroigm. Peladero'ya varmak iQin dik yamaelardan inmerniz gerekiyordu. Maskotumuz olan yavru kopegin bile durup kucaga almmayi bekledigi yerlerde. Tlifegini ne yaptigtrn bilmiyorduk. Karardan sonra. listelik kaeak da oldugu i~in. ama kendisinin ne halt ettigini cok iyi biliyorduk. Bu kurulun gorevi. yargtlanmaSl goz aeip kapaymcaya kadar sonuclandi. kimbilir belki de orduyla ~birligi ederek krrdrrrmsn. nobet. yoksa gidebildigi kadar goturmeli miydik? Son Qoziim yolunu sectik. sarmasiklara sarihp. giivenli adimlarla inmeye devam ediyordu. her biri ayri ayri. Ama katm ne yapaeakt1k? Hayvam gozden ~lkarIp. Yolumuzun Iizerindeki kryi bdlgesinde. daglarda ya- sayan koca bir bOIgenin halkim tuzaga diisiirmiis. maalesef Sierra Maestra'da seyrek gorlillir olaylardan degildi. Bizim emekledigimiz. disiplin kuruluna iiye secilmisti. SOziim ona ihtilal ugruna miicadele ve hainlerin kokiinii kazrmak maskesi aItmda. kesip parea parca etIerini tasimak da bir surti 113 ~lkaracakb basirmza. can havliyle kaya QlkmtIlarma asrldigtmiz yerlerde. genel disiplin ve ternizlik kurallariyla ihtilal ahlakma baghhgl saglamak ve bunu gozetmekti. Botella dolaylarmda her zaman ugrak olarak kullandignmz bir kampta. govdesini toprak altma gondermekten baska yapaeak birsey kalrmyordu bizim i~n.camm feda etmeye hazir mUfrezesiyle birlikte. ama bize karsi dlismanca davranmayan Juan Balansa admda bir tiiccar vardi. Peladero'ya dogru i1erlemeye karar verdik. Amaeumz.arpl§masmdan sonra. diktatorliikle ve latifundistft. iki ay kadar once tUfegiyle birlikte sirra kadem basan Cuervo admdaki eski bir asker kaQagl idam edildi.
oliim cezasmda diretenler. Genel bir diismanhk havasi esiyordu ona karsi. SonraIan ben bindim Uzerine. Yoldas Lalo Sardinas birinei simf bir savasci. kurul tiyelerini gileden glkarml§lardi. Lalo Sardinas i§gUzarhk edip disiplinsiz bir yoldasi cezalandirmaya kalkmis ve vuracakmis gibi tabancasirn gekip adamm sakagma dayamis. bu i§i devamli gelmeliyor.irekli bir binek hayvamm oluyordu. Bu ise. derhal yargilamp idam edilmesini istiyorlardi. grubumuzun en iyileri 01maktan eok uzaktrlar. ortaya cikip. Ona yasarna hakkim kazandiran da bu marifetleri oldu. Lalo Sardinas'm yasayi ilk gigneyi§i degildi. yoldaslardan bu konuyu ha- . Bu boyle stiriip gidemezdi. Bir sucluyu idam etmek gibi tatstz gorevlerle karsrlasngirmz zamanlar. ihtilalin -zafere ulasmasmdan sonra. Hie vakit kaybetmeden hemen kampa donilp LaIo'yu nezarete aldirdim. elebasilari ha-- hi. en ufak bir korku belirtisi gostermekslzln ifadeleri dinleyen samg. Sonra da La Cabana hapishanesinden birlikte kacacaklardi. Disiplin kurallari konulmasma igerleyen yolda§lardan bir kismi. tutukluyken. kurulun gah§masml engelliyordu. !fade almaya ve delil toplamaya giristik.alebi He son bulan birkac atesli ve heyeeanh ifadeden sonra. Gerilla savasmm agrr sartlarr yanmda. Durum eok nazikti. savunmamiza ayrilmisti. gereekten sucluyu krvrim krvrrm kivrandiran bir ceza oluyordu. bir yoldasa bedeni eeza vermek gerilla yasalarmea kesinlikle yasaklanmisti. Ama islenen sue yeterince bUyi. Fidel'in bizim bolgede.ik oldugu zaman.• 184 • • 185 • ~erken de bana mism demedi. Rodriguez. Tamklarm ifadesi geee bastirana kadar siirdii. sucortagi olan bir baska asi askerle birlikte. tutuklulardan birini oldtireeekti. hersey! bir yana birakip. Oysa. Bu olaydan sonra mlifrezedekilerin bir kismi tutuklandi. disiplinsizlik gerekcesiyle tutuklananlara bir yada iki gUn yiyeeek verilmiyordu. Ramiro Valdes bir haber getirdi. Aptestlerini list iiste yaparak pisliklerini de ortahga ylgmak suretiyle. Adamlarim. cellathk heveslisi olmakla pis bir §ol)ret yapan Humberto Rodriguez de vardi tutuklananlar arasmda. gozUnil budaktan esirgemez fedakar bir adamdi. Humberto'nun yam sira iki lie. Tabanca kazara patlamis ve yoldasmuz kursunu yer yemez olmiis. bir kismi ise bir kaza olmasr ihtimalini kabul ediyorduo Bu ifadelerden ayrr olarak. ama biitiin savascilarm fikrini almadan bu yolda karara varmamn akilhca olmayacagmi da biliyordu. yoldas da «tutuklanrrusti». Fidel yargilamaya geldi. disipline sikr sikiya bagh. Peladero dolaylarmda geeti. Akil almaz slgraYl§· larla kayadan kayaya atlayip gidiyordu. mlifrezelerden biri. Bu da. OItim cezasina kesinlikle karsiydr. hapis pek de onemli bir ceza degtldi. Artc. Onu karsrlayip konusmaya gittim. Sert tedbirler almak zorundaydik. «El Zapatos denilen yerde oldugu duyuldu. Bulusah daha on dakika olmamistr ki. l)Itim t. Disiplin kurulunun dagmlmasma yoJ aean lizUeli olay. lfadeler ikiye boltinmustu: Bir kismi bunun kasith cinayet oldugu konusunda sarsilmaz bir inane tasiyor. Yargilamanm ikinci bolumu Fidel'in veya benim. Sierra'daki sayisiz garpli]· malarmuzdan birinde Sanches Mosquera'mn eline dUM §Unceye kadar katir benim oldu. gok onemli bir sorunu ineelemeye gal~n kurul Uyelerlbe tatsiz bir oyun oynadi. Ilk defa boyle si. sunu belirtmeliyim ki. Bu tatsiz sakadan iki gUn sonra.
Onlarm kaderi hiQ de parlak olmadr: Biri Domuzlar Korfezinde OldUrtildii. kolayea duygularma kapilanlarr etkileyecek bazi olaylar oldu. ama aralarmda gereekten iyi ~ocuklar da vardi. Curro diye biri vardi. Kimi iki kere oy kullarnyor. Ve savunmasi ~ok gli~ olan bu olaym. Ama ne fayda. Son tereddiltlerden sonra 146 guerilleronun oyu §oyle boltinmustu: Olilm eezasr 70. Se~ecekleri ceza bicimlerini teker teker yeniden anlatilk ve herkesin derhal karar vermesini istdik. 0 zaman Fidel konustu. Yolda§lffilzm oliimilniln. Ben. Bir insan hayatmm soz konusu oIdugu bu oylamada. 'I'artismay. o geee basarih bir smav geeirdi. Cogumuz severdik Lalo'yu. . aslmda dlsiplin kavrnmmI savunmak iem meydana geldigini ve bunu hatirdan ~lkarmamamlz gerektigini belirtti. Ertesi gUn.) Sonradan ne olduklarmi bihniyorum. 0 muthis ikna gileu. t1Pn tuhafi. Mesalelerin titrek J_§:lgmda. gerilla hareketinden ayrilma kararlarmi acikladrlar. Lalo kurtulmustu. karardan hosnut olmayip Ihtilal Ordusu'ndan ayrrlanlarm arasmda. sUrdUrebiImek i~in mesaleler ve mumlar yakml§tlk. Curro ve Jimenez He beraber Canizares kardesler de ayrilnuslardr. her gUn isledigimiz kusurIan ve bunlarm sonucu olan gi. i:inderimizin sozlerini sarsilmaz bir inanela kabul ediyorlardi. Tam bir saat. Sonunda iki ceza bieimt diisiinirldii ve bunlarm oya konulmasma karar verildi: Ya hemen orada kursuna dizilecek. Pardo Jimenez diye biri vardr. Arua onun bu Iistiin yetenekleri dahi. riltbelerin sOklilrnesi 76. aci dolu bir sesle. Ihtilal kadrosunun en degerli elemanlarmdan biriydi. bunlara baska baska anlamlar veriyordu. bizim kolun bir Uyesi olarak oylamaya katilrna izni isteyisinl hati hafizamdan silemiyorum. Lalo Sardinas'm beraat etmesini sagtayabileeek sebepler ileri stirdii. Ona da oy kullanma izni verildi ve herkes 0YWlu verdikten sonra sayima geeildi. oteki kulagmdan ~lktl. Qogunlugun kararma saygi gostermeyen ve miicadeleden cekilen bu adamlar. sueunu kabul ediyor ama hayatmm kurtulmasuu istiyorduk. kimi de ileri stiriilen eeza sekilleri tizerinde tartisarak. rkasmdaki gila dlik ~ahlarm onimde biisbiitiin heybetli duruyor. Batista'nm bakanlarmdan birinin yegeni oldugu haide miicadeleye kahlmaktan kacmmannsti. Bunlarm gogu dUrlistlUgti su go. Bu yUzden oylamaya ara vermek zorunda kaldik. disiplin kuruiu baskam Tegmen Antonio Lopez'Ie mtifrezesinden birkae kisinin bulunusuydu. (Bu. cogunlugun oyuna karst olanlar. Bunlardan bir ikisinin admi iyice hatirhyorum. Ve adamlarrrmzm eogu. kli~tik bir deftere oylarm sonucunu i§lemekle gorevlendirildiru. t§l bununla bitmedi. Onirla'nm.• 186 • • 187 • fife almamalarmi rica etme sirasi bana geldi. yada riitbeleri si:iktilecekti. sonunda diisman hizmetine girdiler ve bu topraklara birer vatan haini olarak donduler.i~lizlliglimlizU bir bir sayip doktu. savas halinde 01dugumuzu ve gereek suelunun Batista oldugunu anlatmaya ~all§tIm. biri de yine orada. Bu garip oylamamn sonuelarmi. kirahk askerlerin ~lkartma tesebbtlsiinden sonra tutuklandi. tUrlir kisilerdi. laboratuvarlarda kullamlanlara benzer ufak ufak kagitlara isliyordum. karsit fikirlerin hepsini susturamadr. Bize katilmis bir gene kizm. Bizim hatalarmuzi. sozlerim samga diisman gozliyle bakan dinleyicilerin bir kulagindan girip. sesi duyguyla dalgalanarak konusuyor konusuyordu. disiplinsizllgimizi. Qok g~ olmustu. Oylar birbirine son derece yakindi. i~inde bulundugumuz miieadelenin kosullarina baglanmasi gerektigini.
Sanchez Mosquera. Diisman.• 188 • Onderlerirniz de. Sierra'daki siyasal §artiar daha hata diizelmis degildi. diktati::irlUk katillerinin muhtemel akmmdan kaeabileeek bir Qtkar yol bulmadan rahat edemediler. bir dakika bile kaybetmeden yola koyulmamiz gerekiyordu. Lalomill ameasi Joaquin de la Rosa da onunla beraber gitmeye karar verdi. Conte AgUero bunu Bohemia'da yaymladigi zaman biitiin itibarim yitirmisti. tQlerinde en korkak ve direnesiz olanlar. cebri yUrUyU§le ilerleyip. durumdan hosnut olmadrklari iein. Yiizbasi Sardinas'm yerine. yargilamak iizere ele gecirmekti. Onlan simdi gi::irsem tammam bile. Sierraya yUrUyeceklerini gosteren QClJitlibelirtiler vardi. soygun ve daha bir ~ok yasa dl§l Isler yapan ~apulcu takmuyla bas edecek kadar sert degildi. bizim oncii kolunda Ylizb~lhga ylikselen Camilo Cienfuegos'u verdi bana. savaseilarmns da giderek uyamyorlardJ. Camilo'nun bizim koldaki ilk gorevi. Ordu hemen hemen bu bi::ilgeyi isgal etmedi sayihr. bolge halkmm panige kapilmasi iein yeterliydi. Tegmenlerimizden bin. tistelik. 25 E. bir kere daha ~emberi daraltti. oldukca geni§ bir alanda serbestee YRIJamamIZa imkan veriyordu. Bu da. mUcadeleye basladigimiz bolgede ve Caracas'la Lamon'da haydutluk: eden bir eskiya grubunu zararsiz hale getirmek iein. bi::ilgede her an mUdahaleye hazar bir diisman ordusunun varhgi ise halkm bu kisir yamm dUzeltme yolundaki bUtUn ~abalarlmlzl bosa ~lkarlyordu. bir toprak reformunun ve toplum diizeninin bastan sona degi§mesinin gerekli oldugunu seziyorlar. Sadece Roberto akhmda. bunlar olmadan iilkenin gii~lenemiyecegine inamyorlardi. Daha baskalari da ayrildilar. yada zafer ~elenkleri yanmda maddi menfaatler eide etme umuduyla katrlmis olmalart. hatta hi~ ayak basmadigi yerler bile vardi.kiyollklo Miicadele Sierra'daki §artiar. diismana karst bir er olarak doviisme cezasma mahkfim edildi. Fidel en iyi savascilarmdan birini. bu haydutlarm hepsini. Yalanlarla dolu bir masal uyduran Roberto. Aramieda en iyi dustmenler. Las Minas de Bueycito ki::iyUndekarargah kurmus- . Ama pranga gibi stiriiklemek zorunda olduklari bir ylikleri vardi: MUcadeleye sadece macera hevesi icin. Ihtilalimizm admi bir kalkan gibi kullanarak. Dagh halkm politikaya sokulmasi i§i oldukca kisir kaltyor. Ama yonetim sistemimiz yeterince dUzenli ve ihtilal harekati maskesi altmda yagma. LaIo Sardinas'm rlitbesi almdi ve eski itibanm kazanabilmek iein.
Durumu kendince degerlendirmis ve bekleyip. Onderleri Aristidio. Ne yapahm.• 190 • ihanete. sonuna kadar gi.istriyel faaliyetin temelini atarak.ik bir krsmim yargiladik.in kendi kendimize sunu sorabiliriz: Gercekten OltimU hak edeeek kadar suelu muydu. bir serbest bolge ortami yaratma hazirhklarma devam ettik. evinde oturup kuzu kuzu yakalanmayi bekleyecek kadar aklmi kacirmadigmi.in once aramiza katilrrush. Bulundugumuz bOlgeden bir siire icin ayrtlarak.izerindeyke~~l -» '-_ ~-. gerilla kuvvetleri i~in giri§ kapisi sayllabilecek bir kamp vardt. <.inler geeiriyordu. Temizleme harekati on gUn eiirdii. Bu tehditlere ragmen. frnn kurduk.in hazrrhk yaplldl~ apaeik ortadaydi. bu olaydan sonra. Ve diismanm saldrrganhgi i. '()stelik. Daha sonra. Ama ~arpl§maya onsuz girdik. EI Hombrito vadisindeki isimize.koyli. Daha sonra her online gelene. • 191 • tu.~. Chang ve irza gecmekten samk koyli. KISa stirdli bu. savasa devam etme konusunda herhangi bir istek gostermedi. Bu arada bir yandan Ihtilal Ordusu'nun «habercisi» olmakla ovUnen. Cogu serbest birakildi.i1ere iskenee edilmis. ancak boylesine suclara verilen oliim cezasmi uygulayabilecek giicteydik. Ger~ek anlannm biImeden ihtiIal saflarma katiIan . Yeni bir saldm i!.ivendigimiz koylulerin emrine veriliyorlardt. Ama U~linlin akhm basina getirmek i~in_ sembolik bir gosteride bulunmayi kararlastirdik. kentli delikanhlar ve Chang'm vadettlgi basibos ve bol parah bir hayat masalma kanrms koyliilerden meydana gelen cetenin bliyi. Ihtilalin adnu kullanarak ve mallarim ~alarak 0 bOlgeye dehset salmisti. Chang yuva1armdan ugramt§ oiaYbl-rka!iiiY ollc. ote yandan da bir ~ocugun irzma gecmis olan bir koylii de oliim cezasma mahkfim edildi.ibesinde eskiya elebasisi tinlii Chang. ve Aristidio idam edildi. Hapishanemiz olmadigi iein daha baska cesalarm infazma imkanimiz elvermlyordu. Oradaki bir koylli kuli. El Uvero ~arp1§mas!lldan birkac gi. biz varmcaya kadar birkae esir alrmsti bile. gerillalar bOlgeden ~ekip gittikten sonra. bir ktsmi da OldUrlilmli§tU. Bliylik bir sogukkanhlIk gosterdiler. tabaneasmi birkae pesoya satmisti. Onun emriyJe koyli.'.'-gerlifa ihtimaIine . Oneli kuvvetlerle gitmis olan Camilo. Bugi. birkae kanaldan kulagima geldi. Bolge baskam olarak bana tanmmis yetkilere dayanarak. Bize katilmak isteyen gencler. belki de pacayi kurtarrrdr. a arkadaslarina ihanet sueunu isledigi zaman biz.~. «EI Chino» Chang'm baskanligmda Caracas bolgesinl haraca kesen bir eskiya takimmi yakalamak Uzere Fidel'le bulusacaktik.inki. Hatta bu ISSIZ Sierra'da bir endi.i di. gruplar halinde oraya geliyoriar ve bizimle ~ah§an. EI Hombrito'nun bu kesiminde. sorusturma aetrrdim.. yargilandi ve oliime mahkfim edildi. Aristidio §ansma kiissiin.~ bile goz yummak imkansizdir. tam takim halinde Magdalena'daki Los Cocos'a dogru ilerlemeye koyulduk. thtilal zor gi. Bu hareket! daha sallanndayken. rilzgarm ne yonde eseeegini gormenin daha yararh oldugu kamsma vararak.ilerin tipik bir ornegiydi Aristidio.i§iip kaburgasmi kirrmsti. Bu sozler.i ormanda bir agaca baglanarak idam edildiler. yoksa yapier donemde ihtilal hizmetinde kullamlabi1ecek bir hayati kurtarmak mlimklin mliydli? SavR3 Insarsiedir. orduyla ili§~ ki kuraeagrm anlatmaya baslamistr. yada birkac ay sonra daha giielendigimiz zaman olmus olsaydi.
0 donemde bu adamI'ar icin baska hicbir ceza uygulamaya imkan yoktu. sanki bu tamkhk obiir dlinyada gunahlanru bagl§latmaya yararmis gibi. bizim gelmemizi beklerken bir kligUk birlik kurmus ve hangi seytana uymussa uymus. cetedeki tiC. her lig evde birer kadm ve yeterli yiyecek stoku edinmisti. «Idam edilenler» in tigti de Ihtilal Ordusu'na katildilar. Yargrlama sirasmda.m sembolik idamma geldi. ozellikle karilarmm sayisma gore degerlendiriiirdi. Bunun tizerine Chang son duasma tamk11k etmemizi diledi . uzun bir siire benim emrimde kaldi. ama idam edilerek olmek kavramim bir tiirlli kafasi almiyordu. To~ relere sadik kalan ve kendini bir pasa gibi goren Dionisio. birkac yerde konaklayip gizlice davarlarr oldurmiistii. Onlarm idami ~ok iiaiieii oldu. o siralarda Sierra'da.el ates edildi. gerilla bolgesine silahh saldirilar diizenlemeye baalarmsti. t. Oliimil pek hak etmedikleri bir gercek: ama bir sUrU suca katrlmis olduklan da bir ger~k. sanki babasryrmsim gihi sapur supur optti beni.: tki lig gun sonra bir baska ~eteyi ele geeirdik. Oysa.• 192 • • 193 • gozlerini tUfeklere dikip. Son dilegi cenazesinde Peder Sardinas'm bulunmasiydi. Peder Sardinas ise 0 siralarda kamptan t.< ev. Ucuncusune gelince. Hersey olup bittikten sonra. Sonradan. enistesi gibi. Bir sonraki . GOzlerini bagladik ve kursuna dlzecekmis gi~ bi srraladik. Kentlerdeki orgiitlerin bize gi:inderdikleri biitiin malzemeye el koyup kullanmis.c. ama bu cocuk. Ama Fidel bir §ans daha tammak istiyordu. «1'Ii~bir zaman oliimden korkmadim ben» derdi. Biri tistlime atildt ve mutlulukla minnet kansirm bir duyguyla. «Che tamgrmdrr. Fidel'in i:if~ keyle kendisini. anlattiklarirn yoldaslardan hirinin kuskuyla karsrladigtm sezincc hemenatlhr. gliveni kotiiye kullanma. Look Oergisi'nde yaymlanan ve Birlesik Devletlerde yihn en sansasyonel haberi olarak nitelenen roportajl ona bir odiil kazandirdi.ocug. Havaya til_. ihanet ve ahlaksiz bir tutumla suclamasmi (ne de olsa bu tig kadim halkm parasiyla besliyordu) dinledi ve kdyliilere ozgU 0 safdillikle kadmlarm till degil. bir adamm zenginligi. iki oldugunu. onu cinayet islemeye kadar gOtlirmU§tli. Chang'm karanhk i§lerine alabildigine kansmislardi. Echeverria ailesi thtilal Ordusu'na bir kru] savaset yetiatirmisti (kardeslerden biri «Granma Seferi» ne katilrmsti) . «Viva la revolucion!» diye haykirdi. cJlfunti btiytik bir vekar ve sogukkanhhkla karsiladr. Izledigi bu kaypak yol. Ondan sonra sira. sonralarr guvenimizi bUylik olglide kottiye kullanrrusti. Bu olaylarin bir gorgii tamgl vardi. Askerler arasmda soz doniip dolasrp savas amlarina geldigi zamanlar.linkli birisinin nikahh kariai oldugunu -ki bu dogruydusi:iyledi. ihtilalin kendisine sagladlgl guclerden yararlamp til. Sierra'da geQllli§lbu olay barbarca gorunebilir. Son' anlart eok duygulandmei 01duo Kusurlarmi anlarmsti.. Aralarmda Dionisio admda bir guajiro ile enistesi Juan Lebrigio vardi. ikisinin devrim boyunca eok parlak i§ler basardrklarmi duydum. George.ok uzaklarda oldugundan bu Istegi yerine getiremezdlk. harekatta ozel gorevler yiikIenrnis Echeverria admda bir cocugu da idam ettik. Gerilla bolliglimtize ilk yardimci olanlardan ikisiydi bunlar. Hain Eutimio Guerra'nm maskesini diisiiren ve ihtilalimizin en zor giinlerinde bize alabildigine yardim eden Dionisio da. Bu yargilama sonunda Masferrer'in suglistti yakalanmis iki casusuyla. CIA ajam Andrew St. Bir de baktilar ki dipdiriler.
Ama oliim karsismdaki tutumu oylesine dtirtist. onu yiiceltti. 1htilalin kontrolli eok klsa. herkese ornek olacak cezalar uygulamak zorundaydik.m zor anIarda kendisini yakmdan tannnl§hm. ACl olmakJa beraber.. ama gorenlerden biri anlatti: Bn seier orada bulunan Peder Sardinas. Hasta ve basibos bir ha. . Batista diktatorltigimtin artiklarr olan bu eskiyahklarm temizlenmesi gerektigi konusunda baskalarma yeterli ornek oldu bu olay. Guevara» diye tamtmasi ve muayeneye b. yeniden El Hombrito'ya dogru yola ~lktlk. thtilal Ordusu'nun kontrol altma almaga gall§b.Kendi kUgUk kisisel dertleriyle u~maktan baska birseye kart§mayan. 6ncti kuvvetin basmda Camilo Cienfuegos ve dart tegmen vardr: Orestes.~ bOigede sUkun ve asayisi sagiamak gibi gii!.. brr sure igin. Leyva ve Noda. Disiplin kuralJarilla karsi gelenleri bastirmak ve slirekli yonetimden yoksun bOigelerde basgosteren anarsi tohumlarim yok etmek icin. Ihtilalin canlarim batt§ladlgl ve bugUn ordumuzun saflari arasmda olan tesadtifi suclulardan daha kotti kisiler degildiler. tkinci mUfrezenin kumandam YUzbasi Raul Castro Mercader ve tegmenJeri Alfonso Zayas. Echeverria. Idam edilenlerin sonuncusu «EI Maestro» dentlen renkli ki§iligi alan biriydi. Ben orada degildim. Masferrer ill iki casusunun dismda. cezasmm dogrulugunu oylesine kavramtsti ki. Bu adam thtilalden sonra Tarnn Bakam olarak Toprak Reformu Kanununa imzasmr koymak cesaretini gosteremeyip gorevinden ayn1m. ihtilalimizin saghkh kilmmasi.. bizce bu son. En iyi numaralarindan biri kendisini benim yerime koyarak «Dr.ir. «Bakm bakahm» dernis. Verilen eezamn yerinde ve dogru otdugunu anlatn ve anasmm Ihtilale sadik kalmasim istedi. bemm bu palavralara karrnm tok. Ne var ki . «bel~i bir baskasmm Ihtiyacr vardir size aziz Peder. ~ece ailesinin onuruna leke siirmekten kagmdIgtnl soyliiyordu. Bolda.§:lrken ge~rdigi.ide bu daglarda onunla dolB. ~ok g~gm~den hastalik bahanesiyle bizden ayrilrrus ve sefih bir hayat stirerek belasim bulmu§tu. Toplum dtizenini degi§tirmekle . Ama o anda bir demir yumruk gerekliydi. . Bu yargilamalarda ilk defa olarak bir konu ortaya atilmis ve tarnstlrmstr.hlQ. ma.ak zorunda kalan Sori Marin'den baskasi degildi.hkumlardan birine yaklasip son telkinde bulunmak IStemis. Orlando Pupo ve Pablo Cabrera idi. Yargi kurulunca idama mahkfim edilen Echeverria (lakabi «Squinty» idi) anasma uzun. Adam.» Ihtilal boyle adamlarla yiirlitUltiyordu. Llano'daki 26 Temmuz Harekatmm i:inderleriyJe ~e§itli tartismalardan sonra Sierra'ya slgrnml§ biriydi tartrsmaya yol acan. i:iylesine saglamdi ki.0 belirli donemde sue islemek bahtsizhgma ugradi ve bunu hayanyla odedi. Burada admi amp anmama konusunda dii§tindiim.• 194 • • 195 • garp1§lD. hepsi de olnrken ihtilale baghllklar~~ bildirdiler. Ramiro .. thtilal Ordusu'nda subay olan iki kardesi gibi bir onder. oylesine ihtilalei. dokunakh bir mektup yazdi. Basmdan beri disipline girmemislerdi.mi hig ilgileri yoktu. ~~lrttCI bir kola~hkla kendilerini sug i~lemeye siirlikleyen hatalara du- =: ~Uyorlardl. Dionisio ve Juanito Lebrigto. yal~ niz insanlardi. bir eylem adarm haline geJebilirdi.ada olmesine izin verme~ igin ~vardl Qarpl§Lrken bile bile oliime aWacagma andlQly~r. yada gok az Olgiide gevsese. go· revi tamamladiktan sonra. bir ihtilal kahramam olabilir. koyUi kizma tecaviize yeltenmesiydi.
Bu yerlesmis donemdeki hayatumzi dtizenlemeye iste boyle basladik.lmesi ihtimali alan yollarda istihkamlar kuruyorduk. ozellikle de «1htiyar Bayan Chana» dedigimiz kibar dostumuza borcluyduk. nehir boyundaki halkm isbirligine ve him ayesine . ta Las Minas de Bueycito'dan bile goriinmesi umuduyla El Hombrito'nun en yliksek tepesine diktik.<ok degerli bir teksir makinesi getirtmlstik Llano'dan. otoritemizi guclendirlyor ve saglam bir varhk haline getiriyorduk. Bu makineyle. Eski ama bizim icm . Aym zamanda. . Ell arada dusmanm ormandan geeerek baskin yapmasmi ve bizi gafil avlamasrm onlemek icin de. Bayragi. EI Cubano Libre admdaki gazetemizi yaymlamaya basladrk. Butun bu ulasnn yollarini iyice kontrola aldtk.ok hareketli gecti. Sanchez Mosquera'nm saldmsma karst hazirhk yapiyor. 0 siralarda Havana'dan gelmis olan iki ogrencinin yardimiyla. siirekli nobetei bulundurmarmz gerekiyordu. Sanchez Mosquera'um taburlarr Santa Ana'da .ok uzaklardan. Bunun i«. Aglrhklanmlzl La Mesa kesimindeki Polo Torres'in evine tasirmstik.li. olan kocaman bir 26 Temmuz bayragt yaptirttrk. Diisman havacilarma yeni bir yapiyi hedef kilmak istemedigimiz icm eski bir bohio'da frrm kurduk. Mar Verde'yc birkac kilometre uzakhktaki vadiye. Bu diizeni. ge«. dayanmaya gticiimiizun heniiz yeterli olmadigim pekala biliyorduk. El Hombrito'ya yeniden yerlesmemiz 1957 Ekiminin sonlarim buldu.ik kurmay karargahimizm kumandamydi.• 196 • Valdes kU«. El Hombrito Nehri iizerinde kurmayi diisundligtimliz minyatur bir hidroelektrik istasyonunun planlarim hazirlamaya basladik. Onlara emir verirken saygiyla siz diye hitap eder. Bir de iizerinde «Mutlu 1958» yazis. her an. bern yazi islerini hem de dizgi islerini Leonel Rodriguez ve Ricardito Medina admdaki ogrencilerin yiirUtttigil gazetenin ilk sayilarmi cikarttik. 26 Altos de Conrado Mar Verde earprsmasim izleyen gunler <. ayagmdan yaralandigi icin ytirtiyemeyen Joel Iglesias da vardi. Joel Iglesias da tegmeniydi. Santa Ana'ya dogru uzanan ve Guayabo deresini asan yoldan gidilir. diismani kratrrrp kusatmaya.ekiIdik. Yarahlarirruzr da oraya gottirdiik. Bu arada bolgede devamh dolasiyor. yada cephe saldrrrlarmj. Aralarmda. Daha onyedisine bile basmarms olan Joel otuz kisiye kumanda ediyordu. Carpismayi arahksiz stirdiirmeye. Aym zamanda.lin de Hombrito Vadisi'nde guvenlik tedbirleri alrrken. savunmaya <. Guayabo deresi boyunca ilerleyerek guneye inip BoteUa Dagi'm gectikten sonra Mina del Frio'dan geJen yola saparak da gidilebilir oraya. KontroltimUz altmdaki bolge icin bir savunma temeli kurmaya giri§tik. otekiler de ona sen derlerama emirlerine biiyiik bir disiplin ieinde uyarlardi..
•
198
•
•
199
•
konakhyorlardt. California yolunda da bilmedigimiz bir hedefe dogru ilerleyen dusman taburlari vardi. Mar Verde ~arp1§masmdan dort bes giin sonra alarm verildi. Sanchez Mosquera'nm taburlari ilerliyordu; hem de ana yoldan. Santa Ana'dan EI Hombrito'ya uzanan en islek yoldan.- Hemen pusuda bekleyen adamlarnmza haber verdik. Maymlan yeniden elden gecirdiler. Kendi basnmza yaptigmuz bu ilk maymlarm pek ilkel bir atesleme diizeni vardi. Bir yaya bagh olan demir parcasi, yayi serbest brraktigirrnz zaman ileri frrhyor ve demir kapsule ~arpIYorduo Mar Verde ~arpl§masmda bir ise yaramayan bu maymlarm bu sefer de daha farkh bir sonuc vermedigini aynea belirtmeliyim. Birkac dakika sonra, ates sesleri kumanda mevkiimizden bile duyulmaya basladi, Maymlar patlamadIgl ve dusman olanca luziyla ilerledigi icin, bizimkilerin ricat ettikleri haberi geldi. Yaimz, geri cekllirken, diismana zayiat verdirmeyi de basarrmslar, Bize gelen bilgilere gore, oldiiriilen ilk dusman, uzun boylu, §i§llian bir cavusmus, Tegmen Enrique Noda He «El Mexicano», bir suvari takimma kumanda eden ve 45'lik tabanca tasiyan bu eavusa, yakm mesafeden Garand'lari ile ates etmisler. Adamm €§kali leonusunda ikisinin de ifadesi birbirini tutuyordu. Ama sonuc olarak, Sanchez Mosquera'nm taburlan bizimkileri geri cekilmek zorunda biraknusti. Iki hafta sonra, Brito admda bir koylii iyi kalbliligimizden otiirii tesekkiire geldi bize. Diisman onu takimm en onunde ytirUmeye zorlarms. Ve bu oliim yiir-iiyiiaiinde bizim ~ocuklarm nisan ahp kendisini vurur gibi yaptiklarrm acikca gormiis. 0 gun hie kimsenin olmedigini de ondan ogrendim. Ama Altos de Conrado'da olenler oldu.
Bulundugumuz yeri, elimizdeki boliik por~tik te~· hizatla savunmarmz gti~ oldugu icin, dogru dliriist siper bile kazmamis, Minas de Bueycito yolunu kesmek iein yaptigumz eski savunma hattiyla yetinmistik. Dusman ilerledikce pusuda bekleyen adamlarmus tehlikeye girdikleri iein, onlara da ~ekilmelerini emretmistik, Ortahkta kim seier kalmanustr, Sadece, koy koleularmm mallarmi gasbetmesine goz yummama kararmda olan, belki de el altindan diismanla bagIantisi bulunan bir-iki koylu vardi goriinlirlerde. Yavasca Altos de Conrado'ya uzanan yola ~ekildik, Burasi Sierra Maestra'nm yamnda ufacik bir tepe gibi kahyordu. Dorugunda da Conrado admda bir guajiro yasiyordu. Bu yoldas PSP (Sosyal Halk Partisi) nin Uyesiydi. Ta basmdan beri bizimle iliski kurmus vc pek degerli hizmetlerde bulunmustu. AUesini uzaclara yollamisti. Evde kimsesi yoktu, PUGU icin ne milkemmel bir yer l Eve acilan li~ patika vardi, Bunlar da ormamn ieinden gecerek tepeleri dolana dolana doruga kadar uzamyor ve tropik bitki ortilsiiyle tamamen ortliluyordu. Bu patikalarm disinda, evin her yam, tirmanmasi alabildigine tehlikeli sarp kayalar ve bas dondtiriicii ucurumlarla ~evriliydi. Agaclarm kesilrnis oldugu bir noktada yol genisliyordu. Sanchez Mosquera'nm saldirilarma karst koymak iein bieilmis kaftandi burasi, Birinei gUn, kli!;lik kuliibenin ocagina fitiIli iki bomba yerlestirdik, Bu elimizdeki en basit pusu imkamydi, yekilirsek, diisman muhtemelen eve girecek ve oeagi kullanacaktr, Bombalar kullerin altmda kuzu kuzu yatiyordu. Ocak yakildigt veya kor kondugu zaman fitillerin ates alacagim ve bombalarm patlayarak pek ~ok kisinin olti· miine sebep olaeagun hesaphyorduk. 'I'ahli bu daha sonra yararh olabilecek bir careydi,
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.