Alexey Malashenko - Medeniyetler Diyaloğu Enstitüsü Araştırma Bölüm Başkanı
Rusya'da İslâmın yoğun yaşandığı üç bölge bulunuyor. Bunlardan ilki Volga bölgesinde Urallarda yaşayan Tatarlar ve Başkurtlar, ikincisi ise Kuzey Kafkasya Müslümanları, üçüncüsü de göçmenler de dahil olmak üzere Rusya'nın geneline dağılmış olan Müslüman azınlıklar, sadece Orta Asya ve Azerbaycan'dan yeni gelenler değil, aynı zamanda Kuzey Kafkasya'dan gelen insanlar. Bütün bu gruplar etnik ve dini kimlikleri açısından birbirlerinden ayrılırlar ancak, Müslümanlar arasındaki temaslar ortak çıkarları nedeniyle artıyor ve aralarındaki İslâmi iletişim gelişiyor. Rusya'daki birçok camide, Rusça vaazlar veriliyor.
Büyük öneme sahip bir diğer etken ise Selefizm. Selefilik sadece dini bir eğilim değil, aynı zamanda bir alt kültürdür. Ülkede ağırlıklı olarak gençler arasında görülüyor. Selefilik herhangi bir ulusal devlet sınırını reddediyor.
İslâm dünyasının her köşesinde kaçınılmaz olan İslâm'ın siyasallaşmasından Rusya da istisna değil. Burada sözkonusu olan İslâm sadece bir din değil, bir ideoloji olarak da kendini gösteriyor. Kamu ve siyasal alana giren, istisnasız bütün dinler ideolojiye dönüşür. Müslümanların hangi ülkede olursa olsun bir kriz durumunda dini temel haklarını sağlamlaştırmak için bir çıkış yolu bulmaya çalışması mantıklıdır.
Rusya'da örgütsel olarak, Müslüman topluluklar kendi kurumları arasında farklılık gösteriyor. En etkili merkezler, Rusya Müftüsü (SMR), Müslümanların Merkez Ruhsal Kurulu (TSDUM) ve Tataristan Müslümanları Ruhani Kurulu (DUM)'udur. Rusya'da İslâm'ın kalbi olarak görülen yer ise Kazan. Tatar'ın örgütsel birliği “Kafkassız” İslâm birliğinin gerçekleşmeyeceğini öne sürüyor. Bu üç örgüt arasında, toplulukların sayısının yanı sıra, devlete yakınlıkları için aralarındaki rekabet oldukça yoğun.
Periyodik olarak, Rus İslami Onay Derneği (RAIS), Moskova Müftüsü (2010) veya Rusya Müslümanları Manevi Meclisi (2013) gibi yeni dernekler Müslümanların kamusal yaşamın yüzeyinde görünmeye başladıkları yıllar.
Bazı imamlar ve bölgesel müftülükler (yaklaşık 80 düzine müftü Rusya'da resmi olarak kayıtlı) maddi yardım için çatı konumunda olan birden fazla kuruma yakın durabiliyor.
Kuzey Kafkasya'ya gelince, yerel Müslüman Koordinasyon Merkezi büyük bir prestijden yoksun ve “etnik müftülüklerin” etkisi cumhuriyetlerinin ölçeği ile açıkça sınırlanıyor.
Rusya'da, Müslümanların açık çoğunluğu tarafından tanınan tek bir lider bulunmuyor. Ancak tüm grupların hepsinin birden onaylayacağı bir lider Rusya'daki Müslümanların tek yürek olmasını sağlayabilir.
Ancak son yıllarda, Çeçenya'nın başkanı Ramzan Kadirov laik bir politikacı olarak Müslümanların lideri olduğunu iddia etmeye başladı. Elbette, bir takım koşullar nedeniyle, “All-Russian Humeyni” olma tehlikesiyle karşı karşıya değildir. Ama yine de, bazı eylemler sayesinde, Rus Müslüman cemaatinde en popüler olanı oldu.
2016 yılında dünya basınında Rus siyasetçilerden bahsetme sıklığı bakımından Kadirov, yalnızca Cumhurbaşkanı Vladimir Putin'e yakınlığı sebebiyle ikinci sırada yer aldı. Yurtdışındaki Müslüman ülkelerle özel bir ilişkisi var. Kadirov, Basra Körfezi ülkelerinin sık sık misafiri oluyor. 2017 yılında Myanmar krizi sırasında Rus dış politikasını eleştirerek puan topladı.
Kadirov, İslami konularda ulusal ve uluslararası pek çok etkinliğe ev sahipliği yapmış, Rusya'daki eski camilerin onarımına destek veriyor. 2015'te Grozny'de Fransız gazetecilerin Hz. Muhammed (sav)'e hakaret eden haftalık Charlie Hebdo dergisini eleştiren kitlesel bir gösteri düzenledi.
Yine 2015'te Kadirov'un hem Müslüman toplumda hem de federal politik alanda özel rolünü sergilediği bir başka olay yaşandı. Çeçenistan'dan coğrafi olarak oldukça uzak olan Yuzhno-Sakhalinsk şehrinde, yerel mahkemenin, “Tanrı'ya Dua: O'nun dünyadaki anlamı ve yeri” adlı aşırılıkçı ifadeler içeren bir kitabı etnik çatışmayı körüklediği için yasaklama kararı sonrası Kadirov, kitap hakkındaki yasağın kaldırılmasını ve kaldırmayan hakimler ile yakın ilgileneceğini söyleyerek tehdit etmesi skandal etkisi yarattı.
Dini edebiyatın yasaklarını eleştiren Müslüman manevi otoritelerin hiçbiri bu kadar sert konuşmuyordu. Bu olaydan sonra Kadirov Müslüman - politik ve dini lider olarak ortaya çıktı. Rus Müslümanları adına konuşan "tüm İslâm"ın savunucusu" rolüne büründü.
Tatarlar ve Kafkasyalıların rekabeti Rusya'nın işine geliyor
Devlete gelince, Kremlin hükümeti Rus İslâmı'nın oluşumu ihtimalini ciddi olarak düşünmüyor. Başka endişeleri var. Ancak geleneksel İslâm'ın dışında yabancı ve tehlikeli olarak gördüğü Selefiler.
Kremlin hükümeti tek bir Müslüman yapı oluşturmaya sıcak bakmıyor. Rusya İslâm'ı halihazırda anlaşıldığı gibi tam teşekküllü bir politik araç olarak kullanmıyor. Rekabetçi Müslüman örgütleri manipüle etmesi daha kolay, bunu daha önceden öğrendi ve şimdi ustaca hareket ediyor. Onun görevi, Müslüman topluluğun sadakatini korumak ve radikalizm olarak adlandırılan şeyin ülke içinde görülmesini engellemek. Kremlin'de, belirli koşullar altında oldukça bağımsız bir rol oynayabilecek olan Rus İslamının ortaya çıkmasından içgüdüsel olarak korkuyorlar. Tatarlar ve Kafkasyalılar ile ayrı ayrı müzakere etmek daha kolaydır.
Din devleti yerine heterojen ulus devleti
İslâm'ın herhangi bir ulusal versiyonu her zaman karmaşık olacaktır. Ulusal devletler içinde heterojen olarak İslâm varlığı -Mısırlı, Suriyeli, Pakistanlı Müslüman vb. - daha gerçekçi ve akılcı olacaktır.
Ancak, dinlerin ulusal bir versiyonunun yaratılmasına yönelik eğilim her zaman mevcut olacaktır. Bu eğilim, ideolojik ve kurumsal olarak dini bir araç olarak kullanma yeteneğine sahip güçlü bir devlet için kabul edilebilir. Ancak Rus yetkililer için, tüm Rusya'nın İslâmi tek ve büyük bir güç ile karşı karşıya olması siyasi sorunlar yaratabilir.
Kaynak: ng.ru , www.dunyabulteni.netGüncelleme Tarihi: 19 Aralık 2018, 14:46