Akciğer Nedir, Akciğerlerin Yapısı ve Özellikleri, Akciğer Anatomisi
Akciğerler göğüs boşluğu içerisinde bulunan bir çift bulunan solunum sistemi organlarıdır. Göğüs boşluğunun sağ ve sol yanında birer tane akciğer bulunur. Kabaca koni veya piramit şeklinde organlardır. Akciğerler dışarıdan kaburga ve kaslarla korunurken iki akciğer arasında kalp yer alır. Akciğerler solunum sisteminin temel organıdır. Havadaki oksijenin kana aktarılmasında ve kandaki karbondioksitin atmosfere atılmasında görev alırlar. Bu görevi yerine getirebilmek için akciğerler insanın doğduğu andan itibaren sürekli olarak havayla dolar ve boşalır.
Akciğerlerin Görevleri ve Özellikleri
- Akciğerler atmosfer ile kan arasındaki gaz alışverişine aracılık eden organlardır.
- Sağ akciğer 3 lob ve 10 segmentten, sol akciğer ise 2 lob ve 10 segmentten oluşur.
- Akciğerler toplam 1.3 kilogram ağırlığa sahiptir. Sağ akciğer soldakine göre daha büyük ve ağırdır.
- Akciğerlerde ortalama 480 milyon alveol bulunur. Alveollerin oluşturduğu toplam yüzey alanı ise 50-75 metrekare kadardır.
- Akciğerlere atardamar ile oksijenden fakir kan gelir, toplar damar ile oksijenden zengin kan kalbe döner. Bu döngü küçük kalp dolaşımı olarak adlandırılır.
- Sıradan bir solunumla akciğerler 500 ml hava alır ve dışarıya atar. Akciğerlerin toplam hacmi ise 5800 ml kadardır.
- Her bir akciğere 1 arter girer ve 2 ven çıkar. Toplam 4 ven kalbin sol atriumuna açılır.
- Akciğerlerin genişleyip havayla dolması ve daralıp havanın boşalması solunum kasları sayesinde gerçekleşir. Temel solunum kası göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran diyaframdır.
- İki akciğer arasındaki bölgeye mediastinum adı verilir. Medisatinumda kalp, aort damarı, sinir yapıları, yemek borusu, lenf nodları ve timüs bezi bulunur.
Akciğerlerin Yapısı
Akciğerler göğüs boşluğunun sağ ve sol tarafında birer adet olmak üzere bir çift olarak bulunan solunum organlarıdır. Akciğerler bir tabanı, bir tepesi, ve 3 yüzeyi bulunur ve kabaca koni şeklindedirler. Sağ ve sol akciğer arasında gözle görülebilir bir boyut farkı bulunur. Kalbin sola yakın olması sebebiyle sağ akciğer soldakine göre bir miktar daha büyüktür.
Her iki akciğer de üzerlerindeki “fissür” de denilen yarıklar vasıtasıyla loblara ayrılır. Sağ akciğer oblik ve horizontal yarıklar vasıtasıyla 3 loba ayrılır. Sol akciğer ise tek yarık olan oblik yarık vasıtasıyla 2 loba ayrılır. Akciğerlerde loblar haricinde bağımsız havayollarının dallanması ile oluşan segmentler bulunur. Her iki akciğer de 10 adet segmente ayrılır.
Akciğerler soluk borusuna bronş adındaki hava kanallarıyla bağlanır. Bronşlar her iki akciğere girdikten sonra lob sayısına göre sağ akciğerde 3 adet lober dala, sol akciğerde ise 2 adet lober dala ayrılır. Lober dallar daha sonra her bir akciğerde toplam 10’ar adet segmental dala ayrılır. Segmental dallar da kendi içerisnde pek çok kez dallanarak ilerler. Bu dallanmalar sırasında hava yolları gittikçe daralır ve histolojik bir takım değişimler geçirir. Bu dallanmalar sonucu oluşan hava yolu ağına “bronş ağacı” adı verilir.
Solunum sistemi organları hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.
Küçük çaplı Hava Yolları ve Alveoller
Akciğerlerin içerisinde seyreden hava yolları dallanarak ve daralarak ilerler. Hava yollarının sonunda ise alveol adı verilen hava kesecikleri bulunur. Alveoller, akciğerlerdeki kılcal damar ağı ile akciğer içerisindeki hava arsındaki mesafenin en aza düştüğü yerdir. Bu kısa mesafe alveol içerisindeki oksijenin kana geçmesine ve kandaki karbondioksitin alveol içerisine girmesine izin verir. Bu işlem enerji harcanmadan pasif difüzyon ile gerçekleşir.
Alveoller hava yollarının yalnızca en son noktasında bulunmaz. Akciğerlerin solunum bölümü “saccus aveolaris” ve “ductus alveolaris” adındaki hava yolları ile birlikte respiratuar bronşiolleri de kapsar. Bu hava yolları üzerinde de alveoller ve kapiller pleksuslar bulunur.
İnsan akciğerlerinde toplamda 480 milyon kadar alveol bulunur. Alveollerin toplam yüzey alanı ise 50-75 metrekare arasındadır. Akciğer içerisindeki bu devasa alan, akciğerlerde bulunan damar ağı ile havanın temas yüzeyini arttırarak madde alışverişinin yeterli seviyede yapılmasını sağlar.
Alveollerin Yapısı ve Hücreleri
Alveoller kan damarları (kapiller pleksuslar) ile çevrelenmiş ortalama 200 mikrometre çapa sahip hava kesecikleridir. Yapılarında pnömosit 1, pnömosit 2 ve alveolar makrofajlar adında 3 tip hücre bulunur. Alveol duvarındaki hücrelerin %97’si pnömosit 2 hücrelerinden oluşur. Bu hücreler gazların geçişi için uygun bariyeri oluşturmakla görevlidir. Pnömosit 2 hücreleri ise alveollerin yüzey gerilimini azaltan bir sıvı olan sürfaktan maddesini üretmekle görevlidir. Alveolar makrofajlar alveol lümenine bakan yüzde bulunur ve yabancı maddeleri temizlemekle görevlidir.
Kan Hava Bariyeri
Akciğer kılcalları ile alveollerin birbirine yaklaştığı bölgelerde gaz değişimi hava-kan bariyerinden gerçekleşir. Gazlar hava-kan bariyerini difüzyonla geçer ve bu şekilde gaz değişimi saplanmış olur. Hava- kan bariyerinde alveol epitelinin stoplazması, alveol epitelinin membranı, kılcal damarın endoteli, kılcal damarın bazal membranı ve eritrosit membranı bulunur.
Akciğerleri Çevreleyen Zarlar ve Plevral Sıvı
Her iki akciğeri de çevreleyen pleura adı verilen iki adet zar bulunur. Akciğerlere yapışık olarak bulunan zar visseral pleura, onun dışındaki yapışık olmayan zar ise pariyetal pleura olarak adlandırılır. İki pleura yaprağı arasında plevral sıvı bulunur. 5-8 ml kadar hacmi olan plevral sıvının görevi plevral yapraklar arasındaki sürtünmeyi en aza indirmektir.
Solunum sistemi hakkında daha fazla bilgi için bu yazıyı okumanızı öneriyoruz.
Daha fazla bilgi için kaynaklar: