PATRICK COCKBURN
On yıl önce, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki insanlar, özgürlük ve demokrasi talep ederek yöneticilerine karşı protesto için ayaklandılar. Milyonlarca gösterici sokaklarda dolaşırken, “halk rejimin devrilmesini talep ediyordu” bu sürecte birkac , despotik yöneticiler devrildiginde bölgedeki ülkelerde gücün ellerinden koptuğundan korktular.
Bu kitlesel özgürlük ve sosyal adalet özleminin hiçbir sahte yanı yoktu. Haklarından mahrum olan çok sayıda insan kısaca hem cumhuriyetçi hem de monarşik diktatörlükleri devirebileceklerine inandılar. Bahreyn’in başkenti Manama’da binlerce tezahüratçıya konuşan 20 yaşındaki şair Ayat el-Görmezi, “Biz aşağılanmayı ve sefaleti öldürecek insanlarız” , “Adaletsizliğin temellerini yıkacak insanlarız.”
Ancak bu Devlet Kurumlar umduğundan daha güçlüydü ve 2011’deki Arap Baharı sırasında kendisinin ve milyonların ifade ettiği daha iyi bir yarın hayali, eski rejimler karşı saldırıya geçtikçe acımasızca ortadan kaldırılacaktı. Her zamankinden daha zalim ve daha baskıcı, olarak hatta düştükleri yerde kendilerini yeniden olusturdular ,veya yerlerini daha kaotik şiddet ve yabancı askeri müdahaleye bıraktılar.
Arap Baharı’nın en büyük etkiye sahip olduğu altı ülkeden üçü – Libya, Suriye ve Yemen – bitmek bilmeyen iç savaşlarla hâlâ parçalanıyor. İkisinde – Mısır ve Bahreyn – devlet şiddeti ve baskısı geçmişte olduğundan çok daha kötü durumda. Sadece bir sokak satıcısının kendini yaktıktan sonra protestoların başladığı Tunus, şimdiye kadar tiranlıktan veya anarşiden kurtuldu, ancak ayaklanma halkı için daha iyi bir yaşam sağlayamadı.
Bahreyn’de 14 Şubat’ta başlayan demokratik protestolar, Manama’nın merkezindeki İnci Döner Kavşağı’nda yoğunlaşmisti. Gösteriler Suudi Arabistan ve BAE’den 1500 asker tarafından desteklenen Bahreyn güvenlik güçleri tarafından vahşice ezilmeden önce bir ay sürdü. Stajyer öğretmen Ayat tutuklandı, hapsedildi, elektrik kablosuyla dövüldü ve cinsel saldırı ve tecavüzle tehdit edildi ve ancak uluslararası bir protestodan sonra serbest bırakıldı.
Uluslararası bir araştırma komisyonuna göre, Bahreyn’deki diğerleri ,çok daha kötüye seyler gördüler , bazıları işkence altında öldü. Yaralı protestocuları tedavi eden hastanedeki doktorlar, Bahreyn güvenlik servislerinden sorgu görevlilerinin özel hedefiydi. Dört gün içinde feci şekilde dayak yiyen bir danışman, “Tuhaftı” dedi. “Tüm şiddetin protestoculardan veya hastaneden geldiğini kanıtlamak istediler.” Yaralarını abartmak için yaralı protestocuların üzerine hastanenin kan bankasından kan atıldığını itiraf etmesini talep ettiler. Ayrıca, gelişmiş bir tıbbi ekipman parçasının aslında İran’dan emir almak için gizli bir cihaz olduğunu iddia ettiler.
Yöneticiler muhalefeti bastırmak için kitlesel hapis, rutin işkence ve yargısız infazlar kullandığından, Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da da hemen hemen aynı tepki yaşanıyordu. Baskı, yalnızca Arap Baharı’nın zirvede olduğu yerleri etkilemekle kalmadı, aynı zamanda 600 milyon insanın yaşadığı bölgeye yayıldı, korkmuş Rejim ve yöneticiler, kendilerine bir tehdit haline gelebilecek en ufak bir muhalefet ipucunu ortadan kaldırmaya çalıştılar.
Arap Baharı bu tür zorluklara rağmen başarılı olabilir miydi? Bu soru bugünle oldukça alakalı çünkü rejimlerin baskısı, küçük bir seçkinler adına uygun bir şekilde “yağma makineleri” olarak tanımlanıyor, 2011’de olduğundan daha az değil. Şimdi daha da fazla insan, ortasından işlenmemiş lağım akan evlere sıkışmış olarak yaşıyor.
Ancak 10 yıl önce öfke ve nefret yeterli değildi ve gelecekte de yeterli olmayacak. O zamanlar protestoculara şiddetle sempati duydum, ancak kalıcı başarı şansları için asla fazla umut vermedim.
Başlangıçta sürpriz, büyük halk desteği ve benzeri görülmemiş olaylardan şaşkına dönen hükümetlerin avantajına sahiptiler. Ama kleptokratik güçlerin hiçbiri, savaşmadan pes etme niyetinde değil. Kısa süre sonra sinirlerini toparladılar ve sınırsız bir şiddetle karşılık verdiler.
90 milyonluk nüfusu ve bölge üzerinde güçlü bir kültürel etkiye sahip olan Mısır, çok önemli bir test örneğiydi. Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek’in laik ve İslamcı muhalifleri, 29 yıllık iktidarını sona erdirmek için 18 gün boyunca başarılı bir girişimle Tahrir Meydanı’nda yan yana savaştı. Nihayet ayrıldığında, büyük bir zafer kazanmış gibi göründüler, ancak Zafer göründüğünden daha eksikti çünkü devrimciler Mısır güvenlik güçlerinin veya devlet kontrolündeki televizyon ve basının kontrolünü ele geçiremediler.
Kendi beklenmedik başarılarına hayret eden protesto liderleri, kazanımlarını nasıl sağlamlaştıracaklarını ve sarsılmış, ancak yenilmiş olmaktan çok uzak eski bir rejimin geri dönüşünü nasıl önleyeceklerini bilmiyorlardı.
Geriye dönük olarak protestoların liderlerini, var olduğu kadarıyla bu liderliğin böyle bir geçmişi olmadığında, iktidarın kaldıraçlarını kavramaya kararlı deneyimli devrimciler gibi davranmadıkları için suçlamak çok kolaydır. Böylesine devrimci bir sicilden yoksun olmaları, bölgenin her yerde hazır bulunan gizli polisinin onları neden yeterince ciddiye almadığıydı. Ne yazık ki, bu gizli polislerin gelecekte yapacağı bir hata değil.
Bazı protestocular ve birçok yabancı diplomat, mevcut seçkinlerle uzlaşmaya varmaları gerektiğini savundu, ancak bunu söylemek yapmaktan daha kolaydı çünkü ikincisinin gücü kimseyle paylaşma niyeti yoktu.
Sokak protestocuları liderlik ve örgüt aradıklarında, bulabildikleri tek yer Mısır’daki Müslüman Kardeşler gibi İslamcılar ya da Libya ve Suriye’deki İslamcılar ve cihatçılar arasındaydı. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, 2011’de krizi muhtemelen kasıtlı olarak askerileştirdi, böylece kendi iktidardaki Alevi mezhebi ve diğer dini ve etnik azınlıklar, haklı olarak, Sünni cihatçı bir ayaklanmanın varoluşsal bir tehdidi ile karşı karşıya olduklarını hissedeceklerdi. Yemen’de, hükümete karşı yıllarca savaşan Şii mezhebi Husiler, halen ellerinde tuttukları başkent Sana’yı ele geçirmek için protesto hareketinden yararlandılar.
Yabancı güçler, yerel vekilleri kendi bencil ulusal çıkarları adına alaycı bir şekilde müdahale ettiler ve genellikle dengeyi otokrasiye çevirmeye yardımcı oldular. Gezegendeki son mutlak monarşiler olan Suudi Arabistan ve Körfez Devletleri’nin komşuları arasında demokrasi ve ifade özgürlüğünü yaymak isteyeceklerini hayal etmenin her zaman saçma olduğunu düşündüm.
Siyasi özgürlüğe doğru ilerleme umudu 10 yıl önce bir serap mıydı ve bugün de hala bir serap mı? Arap Baharı’nda görüldüğü kadar yaygın ve uzun süren protestolar 2019’da Irak ve Lübnan’da patlak verdi ve devam ediyor. Siyasi İslam büyük ölçüde itibarını yitirdi çünkü kahramanları rakipleri kadar yozlaşmış, şiddetli ve beceriksiz çıktılar.
Genel olarak, bu muazzam savaşla harap olmuş ve yanlış yönlendirilmiş bölgede devrimci değişim için en büyük güç, Ayat’ın 10 yıl önce kınadığı aşağılanma, sefalet ve adaletsizliğin bugün daha da büyük olmasıdır – ve onların uyandırdıkları öfke de öyle.
Çeviri : Sonhaber