1 OKUL YÖNETİCİLERİ İÇİN BİLGİLENDİRME SEMİNERİ GELECEĞİN KAN BAĞIŞÇILARININ KAZANIMI İÇİNTEKNİK DESTEK PROJESİKan BağışıOKUL YÖNETİCİLERİ İÇİN BİLGİLENDİRME SEMİNERİ
2 Kan vücudumuzun her yerine ulaşan can suyumuzdur Kan vücudumuzun her yerine ulaşan can suyumuzdur. Onsuz yaşam düşünülemez.Kalp, kanı vücudumuza pompalar ve hücrelerimize oksijen ve besin maddelerini ulaştırır.
3 Kan aynı zamanda pıhtılaşma proteinleri ve kan pulcuklarını da taşır Kan aynı zamanda pıhtılaşma proteinleri ve kan pulcuklarını da taşır. Böylece travmaya uğrayan bölgelerde kanamanın durmasını sağlar.Bu görevleri nedeniyle 1 günde tam 96 bin km yol alır.Kan bebeğin vücudunu dakikada üç kez dolaşırken erişkin bir kişinin vücudunu dakikada bir kez dolaşır.
4 Alyuvarlar (Eritrositler) Alyuvarlar oksijeni dokulara taşır.Oksijeni taşımakla görevli olan hemoglobinin renginden ötürü kırmızıdırlar.Yuvarlak ancak ortaları daha ince hücreler oldukları için küçük kan damarlarından da sıkışarak geçebilirler.
5 Eğer bir damar kesilir ise kan pulcukları (trombositler) kesilen yere yapışır. Daha sonra bu yapışan kan pulcuklarına diğerleri eklenir ve bir tıkaç oluşturarak kanamayı durdururlar.Kan pulcuklarından salınan kimyasallar fibrinojen ve diğer pıhtılaşma proteinleri ile etkileşerek kan pıhtısı oluşumunu sağlarlar.En son aşamada ise kan damarı iyileşir.
7 Plazma; kan pulcukları, alyuvarlar ve akyuvarların yüzdüğü kanın sıvı kısmıdır. Plazma başta proteinler olmak üzere hayat için gerekli bir çok maddeyi bulundurur.Proteinlerin bir bölümü pıhtılaşma faktörlerinden oluşur.
8 Trafik kazası geçiren, ameliyat olan veya kanser tedavisi gören kişilerin iyileşebilmesi için başkalarının kanına ihtiyaçları vardır.Kan sadece bağışçılardan temin edilebilir, başka alternatifi yoktur.Kan ve kan bileşenleri kan bağışçılarından elde edilir.
9 Hastaneye başvuran her 7 kişiden birinin kan nakline ihtiyacı var. Her iki saniyede 1 kişinin kan nakline ihtiyacı vardır.Kan bağışçılarına olan ihtiyacımız her geçen gün artarken bağışçı sayımız azalmaktadır.Yaşlanıyoruz.
10 En sık kan nakline ihtiyaç duyan kişiler aslında en çaresiz olanlardır. PrematürelerKanser HastalarıKalp cerrahisiTalasemiTravmaOrgan Transplantı yapılacak hastalar
11 Karaciğer Nakli Olacak Bir Hasta’nın Ortalama;10 torba alyuvara20 torba plazmaya10 torba kan pulcuğuna ihtiyacı vardır.
15 GÜVENLİ KAN, HASTA İÇİN BEKLEMELİDİR. HASTA, GÜVENLİ KAN BEKLEMEMELİDİR.
16 Amaç ülkemizin en ücra köşesine kadar kan ihtiyacımızın tamamını gönüllü karşılıksız kan bağışçılarından sağlamaktır.
17 Kaç Tip Kan Bağışçısı Vardır? Gönüllü karşılıksız kan bağışçısı: Hiçbir maddi beklentisi olmadan kan bağışında bulunan kişidir.Replasman veya Karşılık Kan Bağışçısı: Bir hastanın kan ihtiyacı olduğu zaman, o hasta için kullanılacak kana karşılık olarak kan bağışında bulunan akraba veya arkadaş çevresinden kaynak alan kan bağışçısı grubudur.Yönlendirilmiş Kan Bağışçısı: Bir hasta için özel olarak hazırlanması gereken, altgrup veya doku grubu uygun kanı bağışlamak üzere yönlendirilen kan bağışçılarıdır.
18 Neden gönüllü karşılıksız kan bağışçıları? Bu tip bağışçılar herhangi bir baskı altında olmadıklarından sağlık durumları hakkında gerçeği söylerler.Bu kişiler kolaylıkla düzenli kan bağışçısına dönüşürler.Transfüzyon ile bulaşan enfeksiyonlar açısından düşük risklidirler.Bu kişiler önceki deneyimleri nedeniyle, kan bağışı açısından risk oluşturduklarını düşündüklerinde bağış yapmazlar.Bu nedenle bu kişiler düşük riskli kan bağışçısı özelliklerini karşılarlar.
21 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? Bilgilendirme ve Form Doldurma:“Kan Bağışçısı Bilgilendirme Formu”“Kan Bağışçısı Sorgulama Formu”Kan bağışı ile ilgili bilgilerHem kan bağışçısını hem de hastayı tıbben korumaya yönelik bazı sorular
23 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? 2. KayıtKimlik ve iletişim bilgileri görevli tarafından sisteme kayıt edilir.Resimli, TC Kimlik Numarasını içeren ve yasal olarak geçerli bir kimlik belgesi (ehliyet, nüfus cüzdanı, pasaport vb) ibraz edilmesi yasal zorunluluktur.Kayıttan sonra tansiyon, ateş, nabız, vücut ağırlığı ve hemoglobin ölçümleri yapılır.
25 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? 3. Doktor MuayenesiSorgulama Formuna verilen yanıtlarla ilgili bir değerlendirme yapar.Kan merkezi doktoru, sorgulama formu ile birlikte tansiyon, ateş, vücut ağırlığı, nabız ve kan hemoglobin değerlerini inceler ve kan bağışçısı adayını kısa bir fizik muayeneden geçirir.Kan bağışçısı bağış için uygun ise kan bağış salonuna geçer.
28 Yaş AralığıBaşlangıç19 yaşından gün almış olmakBitiş66 yaşından gün almamış olmakİlk kez kan bağışlayanlar için61 yaşından gün almamış olmakDüzenli kan bağışçıları için üst sınır70 yaşında gün almamış olmakTam kan bağış sıklığıKadınlar120 günde birErkekler90 günde birHemoglobin değerleri(g/dL)Üst sınırAlt sınır12.516.513.518Tansiyon Arteriyel(mmHg)Diyastolik(küçük)60100Sistolik(büyük)90180Trombosit SayısıÜst Sınır150 bin/mm3500 bin/mm3AteşEn çok 37,5 0CVücut AğırlığıEn az 50 kg
29 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? 4. Kan bağışı işlemi Kan bağışçısı özel olarak tasarlanmış kan alma yataklarına alınır.
30 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? Kan bağışı işlemi; • Konusunda eğitim almış tecrübeli flebotomistler tarafından gerçekleştirilir. • Kullanılan tüm malzemeler tek kullanımlık ve sterildir. • Kan alımı işlemi en uygun bölge olan dirsek çukurunda gerçekleşir. • Kan alma işlemi yaklaşık 4-8 dk sürer. • Her kan bağışında sadece 1 ünite kan bağışlanmaktadır. 1 ünite kan yaklaşık 450 ml ±%10 ‘dir.
31 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? 5. İkram ve istirahat Kan bağışçıları, işlem sona erdiğinde belirtilen süre kadar yatakta ve yine belirtilen süre kadar ikram alanında dinlenir. Bağışçı, kan alma yatağında istirahat ederken flebotomistlerin gösterdiği şekilde koluna bası yapar. İkram bölümünde bağışçılara minarel yönünden zengin olduğu için maden suyu ve bisküvi vb. verilir.
33 Kan Bağışı Nasıl Yapılır? 6. Dikkat edilmesi gerekenler Sigara Gün içerisinde kan bağışında bulunulan kol ile ağırlık kaldırılmamalı İlk 4 saat boyunca olduğundan fazla sıvı tüketmeye çalışılmalı Sportif faaliyetler Aşırı sıcak ortamlar (hamam, sauna) Yüksek yerlerde bedeni faaliyet gösteren meslek grupları
34 KAN BAĞIŞI NASIL GERÇEKLEŞİR? BAĞIŞLANAN KANLARA YAPILAN İŞLEMLERBAĞIŞLANAN 1 ÜNİTE TAM KAN...
35 KAN BAĞIŞI NASIL GERÇEKLEŞİR? Santifüj edilerek, kan hücrelerinin çökmesi sağlanır.Üstte kalan sıvı kısım plazmadır. İçinde trombosit hücrelerini de barındırır.
37 KAN BAĞIŞI NASIL GERÇEKLEŞİR? Üstte kalan kısım (trombosit içeren plazma) başka bir torbaya ayrılır.Alyuvarlar ana torbada kalmıştır. Bu kan bileşenine “eritrosit konsantresi” denir.Bu ürüne koruyucu bir sıvı eklenerek, +4 Cº’de 42 gün saklanır.
38 KAN BAĞIŞI NASIL GERÇEKLEŞİR? Ayrıştırılan plazma tekrar santrifüj edilerek trombositlerin çökmesi sağlanır.
39 KAN BAĞIŞI NASIL GERÇEKLEŞİR? Santrifüjden sonra üstte kalan plazma ayrı bir torbaya alınır ve özel bir işlemle dondurulur. Bu ürüne “taze donmuş plazma” denir.-25 ve altında 1 yıl saklanabilir.Plazmadan pek çok ilaç elde edilebilmektedir.Trombositlerin kaldığı torbadaki ürüne “trombosit konsantresi” denir.Özel bir cihazda sürekli çalkalanarak, 22 C°’de, gün saklanır.
40 Kanın Mikrobiyolojik Etkenler Açısından Taranması Bağışlanan bütün kanlar dünya standartlarında tarama testlerine tabi tutulmaktadır.Bu işlemin amacı, kanı alacak hastanın sağlığını korumak ve riski minimum seviyeye indirmektir.
41 Bağışlanan kanlara yapılan mikrobiyolojik testler şunlardır: Anti-HIVAnti-HCVHBsAgFrengi(Sifilis)
42 Kan Grubunun Tayin Edilmesi Hastaların ihtiyacı olan kanı sağlayabilmek için, hem hastanın kan grubunun hem de verilecek kan veya kan bileşeni grubunun ne olduğunu bilmek gerekir.Hastanın kan grubu hastane tarafından belirlenir ve Kan Merkezinden bu şekilde talepte bulunulur.Kan merkezleri ise, gönüllü olarak kan bağışı yapan kişilerin kan örneklerinden kan gruplarının ne olduğunu tespit eder.Ülkemizde en çok rastlanan kan grubu "A Rh Pozitif", en az rastlanan grup ise "AB Rh Negatif" kan grubudur.
45 Kan bağışlarsam kansız kalırım, halsiz kalırım, bayılırım.
46 Gerçekleşen kan bağışı günlük hayatınızı etkilemeyecek miktardadır. (vücuttaki kanın 1/13’ü )
47 Kan bağışçısının uygunluğu değerlendirilirken aç, yorgun, uykusuz kişilerden kan bağışı kabul edilmemelidir. Böyle durumlarda halsizlik ve senkop atakları görülebilir.Bağış sonrasında bir süre dinlenerek, ikram edilen sıvıları almak gereklidir.Bağış sonrası sigara içilmesi baş dönmesi ve bulantıya neden olabilir.
55 Kan bağışı için kullanılan malzemeler tek kullanımlıktır. Bağış öncesi ilgili alan dezenfektan ile uygun şekilde temizlenir.
56 Doğum yapmış bir kadın kan bağışında bulunabilir mi?
57 Doğum yapmak kan bağışına engel değildir. Ancak bu esnada kan kaybı gerçekleştiği ve bebeğin demir depoları annenin depolarından sağlandığı için 1 yıl süre ile kan bağışında bulunamazlar.Bu süre tamamlandıktan sonra tüm bağışçılar için geçerli kurallar çerçevesinde değerlendirilirler.
58 “Ön yargıyı yıkmak atomu parçalamaktan daha zordur.’’ A.EINSTEIN
59 Toplumun kan bağışı konusunda yeterince ve uygun şekilde bilgilendirilmesi, kan bağışlamama nedenlerinin saptanması ve önlenmesikan bağışçısı kazanım programlarının temelini oluşturmalıdır.
60 Tespit edilen yanlış inanışlar toplumun belleğinden ancak eğitim ile uzaklaştırılabilir.
61 BİLİNÇLİ KAN BAĞIŞÇILARI TEDİRGİNLİK YAŞAMAZLAR. TABULARI YOKTUR.Batıl inançlarYanlışlarTedirginlikÖnyargı