Transkript
1 7 Yo un Bak m Hastalar nda Pozisyon De iflimi ve S rt Masaj n n Arteryel Kan Gazlar, Kalp H z, Kan Bas nc Üzerine Etkileri* Effects of Position Change and of Back Massage on Arterial Blood Gas, Heart Rate, and Blood Pressure in Intensive Care Patients Sevim ÇEL K, Güler AKSOY Yo un Bak m Hemflireli i Dergisi 2006;10(1-2):7-13 Amaç: Yo un bak m hastalar nda pozisyon de iflimi ve s rt masaj n n arteryel kan bas nc, kalp at m h z, arteryel kan gazlar üzerindeki etkileri de erlendirildi. Gereç ve Yöntem: Araflt rma, klinik prospektif çal flma olarak yap ld. Araflt rma s ras nda, s rtüstü pozisyonu verilen 60 hastadan elde edilen veriler, temel de erler olarak kabul edildi ve rastgele hastalar n 30 una sol lateral, 30 una sa lateral pozisyon verildi. Pozisyon de iflimleri sonras 1, 5 ve 15. dakikada arteryel kan gazlar, kalp at m h z, arteryel kan bas nc ölçüldü ve ard ndan hastalara 1 dakika s rt masaj uyguland. Masaj sonras nda 1 er dakika aral klarla 5 dakika kalp at m h z, arteryel kan bas nc, 1 ve 5. dakikalarda arteryel kan gazlar de erleri al nd. Çal flma verileri ortalama±standart sapma olarak verildi. Veriler de erlendirilirken ANOVA, efllefltirilmifl t-testi ve Ki-kare (χ 2 ) testi kullan ld. Bulgular: Kalp at m h z sa lateral pozisyonda artt, fakat bu art fl istatistiksel aç dan anlaml de ildi. Kalp at m h z ayn pozisyonda s rt masaj sonras artt ve bu art fl istatistiksel anlaml l k gösterdi. Sa lateral pozisyonda parsiyel oksijen bas nc ve arteryel oksijen satürasyonu de erlerinin artt, sol lateral pozisyonda azald görüldü. Sonuç: Çal flma sonuçlar, nöroflirürji yo un bak m hastalar nda sa lateral posizyonun ve s rt masaj n n arteryel oksijen satürasyonunu ve parsiyel oksijen bas nc n art rd n gösterdi. Anahtar Sözcükler: Kalp h z ; yo un bak m; masaj; hemflire bak m ; vücut pozisyonu. Objectives: Effects of position change and back massage on arterial blood pressure, heart rate and arterial blood gases in intensive care patients were evaluated. Materials and Methods: The study was carried out as a clinical prospective study. During the research, data obtained from 60 patients given supine position were considered as baseline values and afterwards, randomly selected 30 patients were given left and another 30 patients were given right lateral position. Arterial blood gases, heart rate, and arterial blood pressure were measured following the position changes in the 1st, 5th and 15th minutes and subsequently a 1 minute back massage was given. Following the massage, heart rate and arterial blood pressure were measured for 5 minutes with 1 minute intervals. Arterial blood gases were determined in the 1st and 5th minutes. Values were expressed as mean±standard deviation. ANOVA, paired samples t-test, and chi-square (χ 2 ) tests were used to analyze the data. Results: Heart rate was increased in right lateral position, though the difference was not statistically significant. Heart rate was also increased following back massage in the same position and the difference was statistically significant. It was observed that partial oxygen pressure and arterial oxygen saturation levels were increased in right lateral position and decreased in left lateral position. Conclusion: The study results show that right position and back massage increase arterial oxygen saturation and partial oxygen pressure in critically ill patients in neurosurgery intensive care units. Key Words: Heart rate; intensive care; massage; nursing care; body position. *II. Ulusal Yo un Bak m Hemflireli i Kongresi nde sözel bildiri olarak sunulmufltur (26-28 Eylül 2005, Çeflme, zmir). (Çelik, Yrd. Doç.Dr.) Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Zonguldak Sa l k Yüksekokulu, Cerrahi Hastal klar Hemflireli i Anabilim Dal ; (Aksoy, Prof. Dr.) stanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemflirelik Yüksekokulu, Cerrahi Hastal klar Hemflireli i Anabilim Dal. letiflim adresi: Sevim Çelik. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Zonguldak Sa l k Yüksekokulu, Site, Zonguldak. Tel: Faks: e-posta:
2 8 Yo un Bak m Hemflireli i Dergisi Yo un bak m ünitelerine kabul edilen hastalar, gerek hastal n beraberinde getirdi i korku ve anksiyete, gerekse yaflad klar yo un bak m ortam ndan kaynaklanan gürültü, fl k, h zl trafikten etkilenmektedirler. Hastalar, mobilizasyon yetersizli i, yo un bak m giriflimleri gibi fizyolojik ve psikolojik stresörlerle de karfl karfl ya kalarak yo un bir stres deneyimlemektedirler. Strese yan t olarak, hastalarda, kalp h - z nda, kan bas nc nda, solunum say s nda artma, periferal kan ak m nda, cilt s s nda azalma, kaslarda gerginlik gibi fizyolojik tepkiler gözlenmekte, bu tür tepkiler kalbin ifl yükünü ve organizman n enerji tüketimini art rmaktad r. [1-7] Yo un bak m ünitelerinde çal flan hemflireler, yatak içinde pozisyon de iflimi ile relaksasyonu sa lay c bak m giriflimlerini gerçeklefltirerek, hastalarda stres nedeniyle oluflabilecek olumsuz sonuçlar elimine etmede önemli rol üstlenmektedirler. [2,5,8-10] Ayn zamanda bu giriflimlerin optimal hemodinamik ve solunumsal fonksiyonlar elde etme, aspirasyon, öksürme ve derin soluk alma s ras nda hastan n rahat n sa lamada yararl oldu u savunulmaktad r. [5,10-17] Yap lan çal flmalarda, gerçeklefltirilen pozisyon de ifliminin, ventilasyon-perfüzyon, gaz al flverifli, kalp at m h z, arteryel kan bas nc, kardiyak at m, pulmoner arter bas nc ve santral venöz bas nç üzerinde de iflik etkiler yapabilece i bildirilmektedir. [2,5,6,17-20] Araflt rma, yo un bak m hastalar nda s rt masaj ve pozisyon de ifliminin arteryel kan bas nc, kalp at m h z, arteryel kan gazlar üzerindeki etkilerini de erlendirmek ve veriler fl nda bak m yönlendirici giriflimlerin uygulanmas n sa lamak amac yla planland. Araflt rma hipotezleri Hipotez 1. Sol lateral pozisyon s ras nda parsiyel oksijen bas nc (po 2 ), arteryel oksijen satürasyonu (SaO 2 ), kalp at m h z, arteryel kan bas nc azal r. Sa lateral pozisyon s ras nda po 2, SaO 2, kalp at m h z artar, arteryel kan bas nc azal r. Hipotez 2. S rt masaj relaksasyonu sa layarak kalp at m h z, arteryel kan bas nc n düflürür. GEREÇ VE YÖNTEM Araflt rman n flekli Araflt rma, yo un bak m hastalar nda pozisyon de ifliminin (sol ve sa lateral) ve hemen ard ndan bir dakika uygulanan s rt masaj n n arteryel kan bas nc, kalp at m h z, arteryel kan gazlar üzerindeki etkilerini de erlendirmek amac yla klinik prospektif bir çal flma olarak gerçeklefltirildi. Araflt rman n örneklemi Araflt rma, araflt rmac taraf ndan bir üniversite hastanesinin yedi yatakl nöroflirürji yo un bak m ünitesinde gerçeklefltirildi. May s Haziran 2004 tarihleri aras nda yatan 60 hasta (ort. yafl 40.83±15.45; da l m 18-78) örneklem grubunu oluflturdu. Örneklem grubuna, 18 yafl ndan büyük, bilinci aç k, monitörize, hareket k s tlamas olmayan, kas gevfletici ilaç kullanmayan, yüksek atefli (38 C nin üzeri) ve kronik hastal olmayan (kronik obstrüktif akci er hastal, diabetes mellitus, vb), pnömonektomi veya lobektomi uygulanmam fl, hemoglobin (10-18 mg/dl), arteryel kan gazlar (SaO 2 >80 mmhg, po 2 80 mmhg, pco 2 = mmhg, HCO 3 =18-25 meq/l), kalp at m h z ( at m/dk), arteryel kan bas nc (sistolik 140 mmhg) de erleri normal s n rlarda olan, radiyal arter kateteri tak lm fl ve mekanik ventilasyona gereksinimi olmayan hastalar al nd. Uygulama Veriler literatür bilgileri do rultusunda gelifltirilen veri toplama formu kullan larak topland. Örneklem kapsam na al nan 60 hastaya yatak bafl 20 (bir yast kla desteklenerek) yükseltilmifl s rtüstü pozisyonu verildi. Hastalar bu pozisyonda dinlendirildi. S rtüstü pozisyonu sonras 15. dk da radiyal arterden heparinli tek kullan ml k enjektör kullan larak kan gazlar al nd, kan gazlar ABL System 625 kullan larak ölçüldü. Ayr ca, arteryel kan bas nc ve kalp at m h z, oksijen satürasyonu (Datex Ohmeda- CS73 monitörü kullan larak) izlendi. Araflt rma s ras nda s rtüstü pozisyonunda 60 hastadan elde edilen sonuçlar temel de erler olarak kabul edildi. Daha sonra rastgele hastalar n 30 una sol lateral, 30 una sa lateral pozisyon verildi. Sol lateral pozisyonda 1, 5 ve 15. dakikalar nda arteryel kan gazlar, kalp at m h z, arteryel kan bas nc ölçüldü. Ard ndan beden ya (parafin likit ve isopropil palmitat parfüm içeren) ile bir dakika s rt masaj uyguland. Masaj sonras nda birer dakika aral klarla befl dakika kalp at m h - z, arteryel kan bas nc, 1 ve 5. dakikalarda ar-
3 Yo un Bak m Hastalar nda Pozisyon De iflimi ve S rt Masaj n n Etkileri Kalp at m h z S rtüstü 1. dakika 5. dakika 15. dakika 1. dakika 2. dakika 3. dakika 4. dakika 5. dakika fiekil 1. Sa ve sol lateral pozisyon de iflimleri sonras kalp at m h zlar n n karfl laflt r lmas. teryel kan gazlar de erleri al nd. Ayn yöntem sa lateral pozisyon verilen hastalarda da gerçeklefltirilerek, ölçümler tekrarland. Verilerin de erlendirilmesi Çal flma verileri de erlendirilirken, ortalama, standart sapma, ANOVA, efllefltirilmifl t testi ve χ 2 testi kullan ld. Sonuçlar %95 lik güven aral nda, anlaml l k p<0.05 düzeyinde de erlendirildi. Etik yaklafl m Araflt rma, kurumun anabilim dal, etik kurul ve fakülte yönetim kurulundan yaz l izin al narak yap ld. Hastalara araflt rman n amac, araflt rman n içeri i, kat l mlar halinde isimlerinin gizli tutulaca na iliflkin bilgilerin yer ald - gönüllü bilgi formu okundu. Araflt rma protokolünü kabul ettiklerine iliflkin yaz l onay al nd. BULGULAR Araflt rmaya bafllamadan önce kaydedilen beden s lar (p=0.47), sodyum (p=0.92), potasyum (p=0.93), klorür (p=0.84), hemoglobin (p=0.14), hematokrit (p=0.87) düzeyleri ve cinsi- yet da l mlar (p=0.17) aç s ndan iki grup aras nda istatistiksel olarak anlaml bir farkl l k bulunmad saptand. Çal flmaya kabul edilen hastalar n %43.3 (13 kifli-sa lateral pozisyon) ila %50 si (15 kifli-sol lateral pozisyon) beyin tümörü, %16 s (5 kifliher iki grup) hipofiz tümörü ve %13.4 ü (4 kiflisa lateral pozisyon) anevrizma tan s na sahipti. Sa lateral pozisyon verildikten sonra kalp at m h z nda (KAH) art fl gözlendi, ancak, istatistiksel olarak anlaml l k saptanmad. S rt masaj sonras 1. dk (p=0.00), 2. dk (p=0.00), 3. dk (p=0.001), 4. dk (p=0.001) ve 5. dk (p=0.00) KAH de erleri istatistiksel olarak anlaml flekilde artt. (fiekil 1). Sol lateral pozisyon verildikten sonra 1. dk (p=0.01) ve 15. dk (p=0. 04) KAH de iflimleri istatistiksel olarak anlaml l k gösterdi. Beflinci dakikada KAH de görülen düflüfl istatistiksel olarak anlaml de ildi (p=0.1). Sol lateral pozisyonda, s rt masaj sonras tüm dakikalardaki KAH de iflimlerinde istatistiksel aç dan anlaml farkl l k saptand (p<0.05) (fiekil 1). Sa lateral ve sol lateral pozisyon verilen hasta gruplar n n KAH de iflimleri efllefltirilmifl Sistolik arteryel bas nç S rtüstü 1. dakika 5. dakika 15. dakika 1. dakika 2. dakika 3. dakika 4. dakika 5. dakika fiekil 2. Sa ve sol lateral pozisyon de iflimleri sonras sistolik arteryel kan bas nçlar n n karfl laflt r lmas.
4 10 Yo un Bak m Hemflireli i Dergisi Diyastolik arteryel bas nç S rtüstü 1. dakika 5. dakika 15. dakika 1. dakika 2. dakika 3. dakika 4. dakika 5. dakika fiekil 3. Sa ve sol lateral pozisyon de iflimleri sonras diyastolik arteryel kan bas nçlar n n karfl laflt r lmas. t-testi kullan larak karfl laflt r ld nda anlaml bir fark saptanmad. Sa ve sol lateral pozisyon verilen hastalar n 1. dakika sistolik arteryel kan bas nc (SAKB) de erinde artma görüldü, 5. ve 15. dakikada ise azalma saptand. Sonuçlar n istatistiksel aç dan anlaml l k göstermedi i belirlendi. Her iki lateral pozisyonun 15. dakikas ndaki SAKB de erine göre, s rt masaj sonras 1, 2, 3, 4 ve 5. dakika SAKB de erlerinin yükseldi i, ancak, sadece sol lateral pozisyonun birinci dakikas ndaki yükselmenin istatistiksel aç dan anlaml oldu u görüldü (p=0.04) (fiekil 2). Sa lateral pozisyonda al nan diyastolik arteryel kan bas nc (DAKB) de erlerinde tüm dakikalarda azalma saptand. Ancak, 1. dk (p=0.02) ve 5. dk (p=0.05) DAKB de erlerindeki azalma istatistiksel aç dan anlaml yd. Ayn pozisyonda s rt masaj sonras al nan tüm DAKB de erlerinde azalma gözlendi. Sonuçlar, istatistiksel aç dan anlaml l k gösterdi (p<0.05) (fiekil 3). Sol lateral pozisyonun 15. dakikas nda al - nan DAKB de eri sa lateral pozisyonda al nan DAKB de eri ile karfl laflt r ld nda istatistiksel aç dan anlaml yd (t=2.649; p=0.01). fiekil 4 te; 1, 5 ve 15. dakikalardaki po 2 sa lateral pozisyonda artt, sol lateral pozisyonda azald. Ancak, sadece 5. dakikada elde edilen sa lateral pozisyon po 2 de eri, sol lateral pozisyondaki po 2 de erinden anlaml düzeyde yüksek bulundu (p<0.05). 5. dakikada po 2 düzeylerinde gözlenen art fl n pozisyonlar aras nda istatistiksel olarak anlaml bir farkl l k göstermedi i saptand (p>0.05). Sa lateral pozisyondaki hastalar n s rt masaj sonras 1. dakika po 2 düzeyinde azalma gözlenirken, sol lateral pozisyonda artma saptand. Sonuçlar istatistiksel olarak anlaml de- ildi. ki lateral pozisyonda da s rt masaj sonras 5. dakika po 2 artt ve istatistiksel olarak anlaml l k gösterdi (p<0.01) (fiekil 4). Sa ve sol lateral pozisyon verilen hastalar n SaO 2 de erleri karfl laflt r ld nda; sa lateral pozisyonda SaO 2 düzeyleri artarken sol lateral pozisyonda azald belirlendi. Sa lateral pozisyonun 1. dk (p=0.00), 5. dk (p=0.05) ve 15. dakikas nda (p=0.00) SaO 2 deki art fl istatistiksel olarak anlaml yd. Sol lateral pozisyonun 5. dk (p=0.01) ve 15. dakikas ndaki (p=0.00) SaO 2 azal PO 2 S rtüstü 1. dakika 5. dakika 15. dakika 1. dakika 5. dakika Sa lateral pozisyon Sol lateral pozisyon fiekil 4. Sa ve sol lateral pozisyon de iflimleri sonras po 2 düzeylerinin karfl laflt r lmas.
5 Yo un Bak m Hastalar nda Pozisyon De iflimi ve S rt Masaj n n Etkileri 11 ma istatistiksel anlaml l k gösterdi. S rt masaj sonras SaO 2 de erleri karfl laflt r ld nda ise, sa lateral pozisyonun 5. dakikas nda SaO 2 de- iflmezken, sol lateral pozisyonda artt saptand. SaO 2 düzeylerinde meydana gelen de iflimlerde, gruplar aras nda istatistiksel olarak anlaml bir farkl l k bulunmad (p>0.05) (fiekil 5). Pozisyonlar aras ndaki ph, pco 2 ve HCO 3 de erleri karfl laflt r ld nda istatistiksel aç dan anlaml l k saptanmad. TARTIfiMA Sa lateral pozisyon verilen hastalarda KAH artt fakat görülen bu art fl çal flmada istatistiksel aç dan anlaml farkl l k göstermedi. Banasik ve Emerson un [19] yar deneysel çal flmas nda, s rtüstü, sa ve sol lateral pozisyon verilen hastalar n kalp at m h zlar nda, pozisyonlara ba l olarak anlaml farkl l k saptanmad ve sa lateral pozisyondaki kalp at m h z n n, s rtüstü ve sol lateral pozisyonlardan daha fazla oldu u ifade edilmektedir. Banasik ve Emerson [6] taraf ndan yap lan farkl bir çal flmada da, pozisyon de iflimleri sonras kalp at m h zlar aras nda anlaml farkl l k bulunmam fl, kalp at m h z n n sol lateral pozisyonda, sa lateral ve s rtüstü pozisyonuna göre daha yüksek oldu u bildirilmifltir. Winslow ve ark.da [21] 183 yo un bak m hastas üzerinde lateral pozisyonun kalp at m h z ve miks venöz oksijen satürasyonu üzerindeki etkilerini incelemifllerdir. Araflt rmac lar tüm pozisyon de iflimleri sonras kalp at m h zlar aras nda anlaml farkl l k saptamam fllard r. Tyler ve ark. [2] yo un bak m hastalar nda 1 dakika s rt masaj n n miks venöz oksijen satürasyonu ve kalp at m h z na etkisini de erlendirmifllerdir. Araflt rmac lar bir dakika uygulanan s rt masaj sonras kalp h z nda istatistiksel aç dan anlaml art fl saptam fllard r. Banasik ve Emerson, [6] Winslow ve ark. [21] ile Tyler ve ark. [2] taraf ndan yap lan çal flma verileri bizim bulgular m z desteklemektedir. Çal flmam zda sa ve sol lateral pozisyon sonras SAKB ve DAKB de anlaml farkl l k saptanmad. Ancak sol lateral pozisyon s ras nda SAKB ve DAKB sa lateral pozisyondan daha yüksek ölçüldü. Emerson ve Banasik in [14] akci er hastal olmayan gruba verilen sol lateral pozisyonda, hastalar n üst tarafta kalan kolundan al nan sistolik arteryel kan bas nc ölçümünün di er pozisyonlara göre en düflük de erde oldu u, buna karfl n ayn pozisyonda, altta kalan koldan al nan kan bas nc de erinin en yüksek de erde oldu u vurgulanmaktad r. Çal flmam zda sa lateral pozisyonda ve bu pozisyonda uygulanan s rt masaj sonras 5. dakikadaki parsiyel oksijen bas nc artt ve bu art fl istatistiksel olarak anlaml yd. Bu bulgu Banasik ve Emerson, [19] taraf ndan elde edilen bulgulara paralellik göstermektedir. Banasik ve Emerson, [19] yo un bak m ünitelerinde hastalara verilen pozisyonlara ba l olarak SaO 2 düzeylerinde %0-4 lük de iflim saptad klar n bildirmifllerdir. Ayn çal flmada, sa lateral pozisyonda SaO 2 düzeyi en yüksek de erde bulunmufl ve bu sonucun istatistiksel aç dan da anlaml l k gösterdi i belirtilmifltir. Banasik ve Emerson un [6] doku oksijenasyonu bozulmufl olan hastalardaki çal flma verilerinde, sa lateral pozisyonda SaO 2 düzeyinin di er pozisyonlara göre daha yüksek oldu u bildirilmifltir SaO S rtüstü 1. dakika 5. dakika 15. dakika 1. dakika 5. dakika fiekil 5. Sa ve sol lateral pozisyon de iflimleri sonras SaO 2 de erlerinin karfl laflt r lmas.
6 12 Yo un Bak m Hemflireli i Dergisi Tidwell ve ark.da [22] koroner revaskülarizasyon sonras hastalarda pozisyonun miks venöz oksijen satürasyonu üzerindeki etkilerini incelemifller ve sol lateral pozisyon verilen hastalarda SaO 2 nin anlaml derecede azald n bildirmifllerdir. Pozisyonlara ba l SaO 2 de er de iflimlerinin konuya iliflkin tüm çal flmalarda, elde etti- imiz verilere paralellik gösterdi i söylenebilir. Lewis ve ark. [9] yo un bak m hastalar nda pozisyon de iflimi ve s rt masaj n n miks venöz oksijen satürasyonu üzerindeki etkilerini araflt rm fllar ve sol lateral pozisyonda bir dakika yap lan s rt masaj sonras miks venöz oksijen satürasyonunun anlaml derecede düflük oldu- unu, klinik aç dan kabul edilebilir düzeyde SvO 2 nin s rt masaj sonras 5 dakika içinde elde edildi ini vurgulam fllard r. Tyler ve ark.da [2] bir dakika uygulanan s rt masaj n n SvO 2 de düflmeye neden oldu unu, SvO 2 nin ancak 4 dakika sonra temel de ere geri döndü ünü saptam fllard r. Banasik ve Emerson un [6,19] yapt klar çal flmalarda da, pozisyonlar aras nda HCO 3 düzeyleri aç s ndan anlaml farkl l k saptanmad vurgulanmaktad r. SONUÇ VE ÖNER LER Çal flmadan elde edilen veriler, sa lateral pozisyonda ve bu pozisyonda uygulanan s rt masaj sonras po 2, SaO 2 ve kalp h z n n artt - n göstermektedir. Oysa, sol lateral pozisyon verilen hastalarda bu parametreler azalm flt r. Sa lateral pozisyondan sonra SAKB de erleri sol lateral pozisyona göre daha fazla azalm flt r. Bu bulgulara göre önerilerimiz; Hastalar için kontrendike de ilse yo un bak m hemflireleri hastalar n sa lateral pozisyona döndürebilirler. Ayr ca, hemflireler bu pozisyon sonras hemen s rt masaj uygulamal d rlar. Ancak, bu giriflim öncesinde, s ras nda ve sonras nda hastalar yak ndan izlemelidirler. Sonuçlar n genellefltirilebilmesi için hemodinamik aç dan stabil olmayan hastalar üzerinde da araflt rmalar yap lmal d r. KAYNAKLAR 1. Cason CL, Lambert CW. Position and reference level for measuring right atrial pressure. Crit Care Nurs Q 1990;12: Tyler DO, Winslow EH, Clark AP, White KM. Effects of a 1-minute back rub on mixed venous oxygen saturation and heart rate in critically ill patients. Heart Lung 1990;19(5 Pt 2): fiahino lu H. Asit-baz dengesi. fiahino lu H, editor. Yo un bak m sorunlar ve tedavileri. Ankara: Türkiye Klinikleri Yay nevi; s Akdemir N, Bedük T, Birol L, (editorler). ç hastal klar hemflireli i. Ankara: Vehbi Koç Vakf Yay nlar ; Doering LV. The effect of positioning on hemodynamics and gas exchange in the critically ill: a review. Am J Crit Care 1993;2: Banasik JL, Emerson RJ. Effect of lateral positions on tissue oxygenation in the critically ill. Heart Lung 2001;30: Taylor C, Lillis C, LeMone P, editors. Fundamentals of nursing the art & Science of nursing care. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; p , Erkal S. Kardiyovasküler cerrahi yo un bak m ünitelerinde ilk 24 saatte hemflirelik bak m için harcanan sürenin belirlenmesine yönelik bir çal flma [Doktora Tezi]. stanbul:. Ü. Sa l k Bilimleri Enstitüsü; Lewis P, Nichols E, Mackey G, Fadol A, Sloane L, Villagomez E, et al. The effect of turning and backrub on mixed venous oxygen saturation in critically ill patients. Am J Crit Care 1997;6: Mathews PJ, Gregg BL. Monitoring and mamagement of the patient in the ICU. In: Scanlan CL, Wilkins RL, Stoller JK, editors. Egan s fundamentals of respiratory care. 7th ed. St. Louis: Mosby; p Enger EL, Holm K. Perspectives on the interpretation of continuous mixed venous oxygen saturation. Heart Lung 1990;19(5 Pt 2): Noll ML, Fountain RL. Effect of backrest position on mixed venous oxygen saturation in patients with mechanical ventilation after coronary artery bypass surgery. Heart Lung 1990;19: Kee LL, Simonson JS, Stotts NA, Skov P, Schiller NB. Echocardiographic determination of valid zero reference levels in supine and lateral positions. Am J Crit Care 1993;2: Emerson RJ, Banasik JL. Effect of position on selected hemodynamic parameters in postoperative cardiac surgery patients. Am J Crit Care 1994;3: Wheeler H. Positioning: one good turn after another? Nurs Crit Care 1997;2: Cuthbertson BH, Webster NR. The role of the intensive care unit in the management of the critically ill surgical patient. J R Coll Surg Edinb 1999;44: Bridges EJ, Woods SL, Brengelmann GL, Mitchell P, Laurent-Bopp D. Effect of the 30 degree lateral recumbent position on pulmonary artery and pulmonary artery wedge pressures in critically ill adult cardiac surgery patients. Am J Crit Care 2000;9: Yeaw EM. How position affects oxygenation. Good lung down? Am J Nurs 1992;92: Banasik JL, Emerson RJ. Effect of lateral position on arterial and venous blood gases in postoperative car-
7 Yo un Bak m Hastalar nda Pozisyon De iflimi ve S rt Masaj n n Etkileri 13 diac surgery patients. Am J Crit Care 1996;5: Davis K Jr, Johannigman JA, Campbell RS, Marraccini A, Luchette FA, Frame SB, et al. The acute effects of body position strategies and respiratory therapy in paralyzed patients with acute lung injury. Crit Care 2001;5: Winslow EH, Clark AP, White KM, Tyler DO. Effects of a lateral turn on mixed venous oxygen saturation and heart rate in critically ill adults. Heart Lung 1990;19(5 Pt 2): Tidwell SL, Ryan WJ, Osguthorpe SG, Paull DL, Smith TL. Effects of position changes on mixed venous oxygen saturation in patients after coronary revascularization. Heart Lung 1990;19(5 Pt 2):574-8.