Kortizon Tedavisi Dost Mu Düşman Mı?
Kortizon, vücudumuzda salgılanan en önemli hormonlardan biri olup, böbrek üstü bezi kabuğu tarafından salgılanmaktadır. Kortikosteroid sınıfında yer alan kortizon hormonu, bağışıklığın baskılanmasını ve iltihapların kurumasını sağlar. Birçok hastalığın tedavisinde kullanılan bu hormon, doz aşımına kaçılması ya da ilaçların hatalı kullanımı sonucunda ciddi yan etkilere neden olabilir. Bu nedenle kortizon tedavisi uygulanan hastaların dikkatli ve titiz davranması, doktor gözetiminde olması gereklidir.
Kortizol ilk defa 1937 yılında E. Kendall ve Wintersteiner tarafından bulunmuş, 1938 yılında T. Reichstein tarafından yapay olarak sentezlenmiştir. Bu buluş, T. Reichstein, E. Kendall ve Wintersteiner’ e Nobel ödülü kazandırmıştır. Kortizolün tıbbi kullanımı ise ilk defa 1948’de Romatizmal Eklem İnflamasyonu hastası için Ph. S. Hench, öncülüğünde gerçekleşmiştir. Kortizol, kortikosteroidler olarak bilinen Kortizon hormon sınıfına dahil edilmiştir.
Kortizon tedavisi hangi hastalıklar için kullanılır?
Kortizon hormonunun üretimi, doğumdan 3 hafta sonra başlar ve ömür boyu devam eder. Dinlenme halindeki normal bir insanın salgılamış olduğu kortizon miktarı günlük 15-40 mg arasındadır. Kilolu insanlarda üretim daha fazladır. Ayrıca hormon stresli durumlarda 10 kat daha fazla salgılanabilir.
Kortizonun üretim miktarı, kan basıncına, zamana ve vücudun sıcaklığına göre değişiklik gösterebilir. Bazı nedenlerle bu hormonun üretimi gerçekleşmiyor veya yeterli miktarda üretilmiyorsa vücuda dışarıdan kortizon yüklenmesi gereklidir. Kortizon tedavisi hangi hastalıklar için kullanılır sorusunun pek çok cevabı olsa da kortizon genellikle artrit ve iltihaplı deri rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılır. Bu hormonun tedavi için kullanıldığı diğer hastalıklar şunlardır:
- Astım ve alerjik hastalıklar
- Sedef, egzama
- Gut hastalığı
- Anemi (kansızlık), Adrenal yetmezliği
- Romataid artrit ve Osteoartrit artrit
- Ülseratif kolit
- Kanser
- Lupus, Tendinit
- Eklem ve tendon iltihaplanmaları
- Göz hastalıkları
- Zehirlenmeler ve sıcak çarpmaları
Kortizonlu İlaçlar Nasıl Kullanılır?
Kortizonlu ilaçları; topikal kremler, haplar, vücuda doğrudan enjekte edilebilen ilaçlar şeklinde sınıflandırılır.
Artritik rahatsızlıkların yol açtığı ağrı gibi semptomların tedavisinde kortizon iğnesi kullanılır. Ağrı, şişlik ve kızarıklığın 2 gün içerisinde geçmeyip artış gösterdiği durumlarda doktora danışmalısınız. İltihaplı bölgeye enjekte edilen kortizon ilaçlarına Betametazon ve Triamsinolon örnek gösterilebilir.
İğne tedavisi, çoğunlukla hastalığı ortadan kaldırmayıp semptomların giderilmesini sağlar. Astım hastaları ve Romatoid Artrit hastalarının ömür boyu kortizon tedavisi görmeleri gerekebilir. İğne tedavisinin yan etkileri; sinir hasarı, eklem enfeksiyonu, enjeksiyon bölgesinde yumuşak doku incelmesi, eklem iltihaplanması ve ağrı, kemik incelmesi, kan şekerinin geçici olarak yükselmesi ve tendonlarda zayıflamadır.
Romatoid artrit ve Ankilozan spondilit gibi tüm vücudu etkileyen inflamatuvar hastalıklar nedeniyle oluşan ağrılı alevlenme dönemlerinde, Kortizonlu hap (Oral kortizon ilaçları) kullanılır. En sık kullanılan ve ağızdan alınan kortizonlu ilaçlar, Metotreksat ve Sulfasalazin’ dir.
Deri iltihaplarının tedavisinde; krem, sprey, köpük, jel gibi farklı versiyonları bulunan topikal kortizon ilaçları kullanılır. Psoriatik artrit ile ilişkili olan sedef hastalığının tedavisinde de bölgesel kortizonlardan yararlanılabilir. Böcek ısırıklarının tedavisinde Hidrokortizon krem kullanılır.
Kortizonlu ilaçların vücuda verilme şekli ne olursa olsun, ilacın başlanması ve kesilmesi kesinlikle doktor gözetiminde olmalıdır.
Kortizon vücuttan nasıl atılır?
Kortizonun uzun süreli ve yüksek dozda kullanımının pek çok yan etkiye neden olması, iğnesinin yan etkileri, kortizon dost mu düşman mı sorusunun tartışılmasına neden olmuştur. Kortizon kullanımının yan etkileri şunlardır:
- Kan şekerinin yükselmesine neden olduğundan şeker hastaları için tehlikeli olabilir. Kolesterol seviyelerinde artışa neden olması, damar tıkanıklığına neden olabilir. Sigara ve doğum kontrol hapı kullanan kişilerde, damar tıkanıklığı yaygındır.
- Potasyum kaybı, konjestif kalp yetmezliği, hipertansiyon gibi kardiyavasküler sorunlara neden olabilir.
- Mide ülseri, mide bulantısı, iştah artışı, pankreatit vb. mide-bağırsak sistemi sorunlarına neden olabilir. Bu durumların önüne geçmek için ilaçlar tok karnına alınmalıdır.
- Kas güçsüzlüğü, kemik erimesi vb. kas-iskelet sistemi sorunları, tedavinin başlangıcında görülen yan etkilerdir. Hareketsiz yaşayanlarda ve menopoz dönemindeki kadınlarda, bu yan etki daha yaygındır.
- Uzun süreli kortizon kullanımı doğrultusunda, sinir sistemiyle ilişkili (Vertigo gibi) yan etkiler ortaya çıkabilir.
- Derinin çatlaması, derinin morarması, yara iyileşmesinin gecikmesi, aşırı kıllanma gibi yan etkilerin görülmesi muhtemeldir.
- Göz içi basıncında artış (glokom), özellikle çocuklarda görülen katarakt vb yan etkilerle karşılaşmak mümkündür.
- Deri döküntüsü, kaşıntı, yüz, dudak ve dilin nefes almaya engel olacak şekilde şişmesi vb. ciddi alerjik reaksiyonlar meydana gelebilir.
- Kadınlarda adet düzensizliği, cinsel isteksizlik, erkeklerde sperm miktarında azalma, nadir görülen yan etkilerdendir.
Kortizonlu ilaçlarla tedavi gören insanların, en çok sordukları soru kortizon vücuttan nasıl atılır sorusudur. Kortizonlu iğnelerin ya da hapların yan etkilerine maruz kalmamak için egzersiz yapmak, kötü ve dengesiz beslenme alışkanlığını terk etmek, düzenli kontrole gitmek, ideal kiloda olmak önem taşır. Ancak Kortizonun vücuttan tamamen atılması mümkün değildir. Bunun sebebi, böbrek üstü bezlerinden salgılanmasıdır.
Kortizonun hiç olmaması durumunda ölüm gerçekleşebilir. Kortizon dengesinin sağlanması beslenmeye dikkat etmekle mümkündür. Bu hormonun dışarıdan alınması esnasında; tuz tüketimi azaltılmalı, kalsiyum artırılmalı, tatlı gıdalardan uzak durulmalı ve sodyum içeren gıdalardan da uzak durulmalıdır.
Kortizonlu ilaçlar kullanıyorsanız, doktor kontrollerinizi kesinlikle aksatmayın ve beslenmenize dikkat edin. Kortizonu iğne yoluyla alıyorsanız, sağlık personeli olmayan kişilerden kesinlikle yardım almayınız.