Hollywood sinemasının hemen her filmi hasılat rekorları kıran "harika çocuğu" Steven Spielberg'in son filmi "Er Ryan'ı kurtarmak" da piyasaya büyük bir reklam kampanyasıyla girdi. Birçok sinema eleştiricisi bu filmi, şimdiye kadar çevrilmiş filmler içinde en önemli savaş karşıtı film olarak değerlendirdi. Film piyasaya ilk çıktığı günlerde New Yorker dergisinde yayınlanan övgü dolu bir eleştiri "Bütün savaşları bitirmek için film" başlığını taşıyordu. Filmi gören birçok kişiyle de konuştuğumda, bana bu filmi görenlerin savaşı lanetleyeceğini, bu filmin savaşın kötülüklerini çok çarpıcı bir biçimde gösterdiğini vBulletin. söyleyenler, filmi savaş karşıtı olarak değerlendirenler az değildi.
Bence bu değerlendirme yanlış bir değerlendirme. "Er Ryan'ı Kurtarmak" gerçekten bir başyapıt, fakat savaş karşıtı bir film olarak değil, ABD ordusunun propagandası açısından bir başyapıt. O ABD yurtseverliğinin, ABD ordusunun savaşlarının propagandasının bir başyapıtı.
Steven Spielberg, Hollywood'un son döneminin kuşkusuz en yetenekli yönetmeni. O sinemayı çok iyi bilen, bir film süresince seyirciyi deyim yerindeyse "esir almayı", onu Steven Spielberg'in dünyasına taşımayı başaran bir yönetmen. "Hiçbir filminde mesaj iddiası olmadığını", "sorununun yalnızca seyirciye hoş vakit geçirmek olduğunu" söylüyor. Kuşkusuz buradaki "alçakgönüllülüğü" gerçeklerin ifadesi değil. Onun her filminde mesaj var. Tabii kaba değil, ustaca verilen mesajlar bunlar.
En mesajsız filmleri sayılan "Jaws", "Jurassic Park", "Indiana Jones", "E.T." gibi fantazi/macera/bilimkurgu filmleri bile mesaj dolu.
Fakat Spielberg salt böyle "macera" filmlerinde araya sıkıştırılmış mesajlarla yetinmiyor. Doğrudan bir dizi siyasi sorunu konu alan filmleri de var. Örneğin "Mor Rengi"nde, ABD'de bir siyah kadının somutunda, kadının kurtuluşu ve ırkçılık sorunları işleniyor. Tabii Hollywood usulü... Bütün kötülüklere rağmen, iyi üstün geliyor. Amerikan demek zaten özde iyi demektir! Bu filmin sonunda sinemada eğer ıslanmadık mendil kalıyorsa, o yalnızca bir şeyi gösterir. Mendili kuru kalanın yüreğinin nasır bağlamış olduğunu, veya erkekliğin şanı gereği ağlamak yasak olduğundan ağlamadığını! Örneğin "Schindler'in Listesi"nde insanlık tarihinin en korkunç soykırımı olan Nazilerin Yahudilere karşı yürüttüğü soykırım, Şoa, anlatılıyor. Tabii yine Hollywood usülü... Soykırım olgusu, Alman sanayicisi Schindler'in, kendi işletmelerinde çalışan yüzlerce Yahudi işçiyi "sonuçta kendi hayatını da tehlikeye atarak" temerküz kampından, gaz odasına gitmekten kurtarması öyküsü içinde anlatılıyor. Böylece aslında iyi Alman patronların da olduğunu, meselenin sınıflarüzeri, bir "insan olma" meselesi olduğunu anlıyoruz. Nazilerin gerçekte Alman emperyalizminin vurucu gücü olduğu, Alman emekçilerinin önemli bir bölümünün de Nazilerle birlikte hareket ettiği, bu anlamda suç ortağı olduğu vBulletin. gerçeklerinin üzeri örtülüyor, Nazi vahşetinin gerçekte az sayıda "insanlıkdışı" unsurların işi olduğu mesajları ustaca veriliyor. Ve yine sinemada kuru mendil kalmıyor (kuraldışılar için yukarıda söylenenlere bakın).
"Er Ryan'ı Kurtarmak" Spielberg'in doğrudan siyasi filmlerinden. Spielberg bu filmde İkinci Dünya Savaşı'nın Amerikan yorumunu yapıyor.
FİLMİN ÖYKÜSÜ
Filmin ilk ve son görüntüleri İkinci Dünya Savaşı ile, günümüzü birleştiren görüntüler...
İlk sahnede yaşlı bir adam, ardında karısı, çocukları, çocuklarının çocuklarının oluşturduğu bir büyük aileyi, önde adam, arkada ailesi yürürken görüyoruz. Kamera geri çekildiğinde yürüdükleri alanın haçlarla dolu büyük bir mezarlık olduğu çıkıyor ortaya. Yaşlı adam bir haçın yanında sendeler gibi oluyor. İsmi görüyor. Mezarın başına çöküyor. Arkada ağdalı bir müzik, nazlı nazlı dalgalanan bir Amerikan bayrağı giriyor resme. Sonra kamera zoomla önce yaşlı adamın portresine, sonra yaşlı gözünün içine, gözbebeğine giriyor.
Ve kendimizi birdenbire 6 Haziran 1944'te, Normandiya kıyılarında, fırtınalı bir havada bir çıkarma gemisinin içinde, çıkarma için son emirleri uğultu içinde dinleyen askerler olarak buluyoruz. Kimimiz kusuyoruz. Kimimiz dua ediyoruz. Hepimizin yüzünde korku ve gerginlik var. Kamera burada askerlerden herhangi birinin gözü konumunda. Sağdan soldan top sesleri, makinalı silah tarakaları, bomba sesleri, çığlıklar yükseliyor. Bu sesler fırtınanın, çıkarma gemisi motorunun, bağıra çağıra emir vermeye çalışan tabur komutanının seslerine karışıyor.
Sonra çıkarma gemisinin kapağı açılıyor. Açılmayla birlikte ölüm yağmaya başlıyor. Bir makineli tüfek ölüm kusuyor askerlerin üstüne. Vurulup ölmeyenler, vurulup ölenlerin üzerinden atlıyor suya. Kamera da onlarla birlikte. Suyun altında da vurulanları, kurşunların nasıl sessizce süzüldüğünü görüyoruz. Sudan çıkıp bir yerlere sığınıp ileriye doğru koşmaya çalışıyoruz. Cehennemi bir gürültü. Sonra bir sessizlik. Kulağımızın dibinde patlayan bomba geçici bir sağırlık yaratıyor. Sessizlik içinde ölümler sürüyor. Sağa bakıyoruz, en yakın dostlarımızdan birinin bağırsakları dışarı fırlamış. Solumuzda kurşunu sektiren, hayatını kurtaran kaskını çıkartıyor, hayretle kaska bakarken gözünden kurşunu yiyor. Biraz gerimizde kolu kopmuş bir asker, şok içinde kopmuş koluna tüfek gibi sarılıp kurşunların geldiği yöne koşuyor. Sonra yavaş yavaş yine gürültüleri duymaya başlıyoruz. Filmin ilk yirmi dakikası korkunç bir tempo içinde, sanki birebir bir dokümantasyon gibi geçiyor. Sanki Normandiya çıkarmasının canlı tanığıymışsınız gibi duyumsuyorsunuz.
Bu arada paralel kesimlerde bir başka öykü anlatılıyor: ABD ordusu genel karargâhında savaşta ölen askerlerin ailelerine "taziyet mektupları" yazılan bölümde, Ryan soyadlı bir ailenin üç oğlunun son günlerde "şehit düştüğü" tespit ediliyor. Ailenin dördüncü ve son oğlu olan er Ryan'ın da, Normandiya çıkarma operasyonu dahilinde, cephe gerisine indirilen paraşütçüler içinde olduğu tespit ediliyor. Ve ABD genelkurmayından emir çıkıyor: Er Ryan, ne pahasına olursa olsun bulunup savaş alanından geri çekilecektir. Kahraman ABD ordusuna üç yiğidini kurban eden kahraman Amerikan anasının dördüncü çocuğu ona geri verilecektir. Burada yine Amerika'nın savunduğu "insani değerler" içinde ailenin ne kadar büyük bir yer tuttuğunu; ABD genelkurmayının "bu arada ilk ABD başkanının da benzer bir durumda" savaş içinde, özel durumda normal bir erin kurtarılması için nasıl çaba harcadığını, "insani değerleri" nasıl üstün tutan bir kurum olduğunu vBulletin. de öğreniyoruz tabii.
Er Ryan'ın kurtarılma emrinin cepheye ulaşması ve daha önce çıkarma gemisinde birlikte olduğumuz ve "Omaha Sahili" adı verilen bölümde karaya birlikte çıkıp birlikte acı çekip sevindiğimiz Captain John Miller'e (Tom Hanks) bu emrin verilmesiyle birlikte, filmin ikinci bölümü başlıyor. Filmin bu bölümünde Captain Miller'in önderliğindeki bir grup askerin cephe gerisine sızan grup içinde yeralan er Ryan'ı araması, bu arama sırasında başından geçenler anlatılır. Bu bölümün "normal" savaş filmlerinden bir farkı yoktur. Başlangıçtaki bölüme bir dokümantasyon havası veren nefes nefese anlatım, sübjektif kamera kullanımı, yerini sakin bir anlatıma bırakmıştır. Bu bölümde, Captain Miller'in grubunda yeralan askerlerin karakter çizgilerinin tanıtımı için de biraz zaman vardır. Episodik sahnelerle korkaklar (grubun içinde başlangıçta daktilo başında aydın olarak gösterilen, aynı zamanda, askeri açıdan en yeteneksiz, beceriksiz ve en korkak olandır) ve ölümden korkmayanlar, teknik becerisi olanlar, kahramanlığa soyunanlar, hislerine yenilen intikamcılar vBulletin. tanıtılır. Bu grup aslında Amerikan toplumunun bir kesitidir. İçinde her kesimden ve değişik etnik kökenden insanlar vardır. Ama nedense hepsi beyaz olan (bu da filmin bir ilginçliği olarak görünüyor. ABD ordusunun üçte birinin siyahlardan oluştuğu, Normandiya çıkarmasında ABD ordusunda savaşanların çok önemli bir bölümünün siyah askerler olduğu bilindiğinde, Spielberg'in bu filmde siyahları unutmuş olması anlaşılır birşey değil. Hollywood bu noktada bu kez uyudu herhalde) gruptaki askerlerin hepsinin bir ortak özelliği var: Hepsi verilen emri "sorgulasalar, doğru bulmasalar bile" yerine getirmeye hazırdır. Hepsi için "aile", "vatan" çok önemli değerlerdir. Verilen emirlere uyarlar.
Sonunda birçok macera ve kayıptan sonra Ryan bulunur. Er Ryan, iyice zayıflamış bir grup askerle bir nehir köGoogle Page Rankingüsünün başını tutmaktadır. Eğer yardım gelmezse, çıkarma güçlerinin ilerlemesi açısından hayati önemde olan bu köGoogle Page Rankingünün korunma şansı sıfırdır. Er Ryan'ı savaş alanından çıkarmaya gelen grubun başı Captain Miller, er Ryan'a gelme nedenlerini açıklar. Er Ryan açısından gelen savaş alanından çıkma emri, aslında hayatının kurtulması anlamına gelmektedir. Arkadaşlarıyla köGoogle Page Rankingü başını tutmaya devam etmesi, eğer bir mucize olmazsa ölüm anlamına gelmektedir. Amerikan ordusunun yiğit askeri, üç sevgili kardeşinin ölüm haberini alan er Ryan, birlikte ölüme gideceği asker arkadaşlarını kastederek "Bunlar benim son kardeşlerim. Ben onlarla kalacağım. Annem beni anlar" diyerek, savaş alanından çıkmayı reddeder. Captain Miller de yanındaki grupla er Ryan'ın yanında kalma kararı alır. Ki bu karar büyük ihtimalle, onlar için de kahramanca ölme kararıdır.
Sonunda 10"15 kişilik bir grup Amerikan askeri, ellerindeki az sayıda silah ve cephaneyle yüzlerce kişi ve zırhlı araçlarla saldıran Alman ordusuna karşı yiğitçe direnir. Göğüs göğüse çarpışmalar olur. En sonunda, Captain Miller elinde tek tabanca üzerine doğru gelen tanka karşı son kurşunlarını sıkarken, iyiler (yani Amerikan ordusu) kelimenin gerçek anlamında son saniyede, alçak uçuş yapan ve Almanları bombalayan uçakların şahsında yetişir. Captain Miller, son nefesini, kurtarmak için geldiği er Ryan'ın kollarında verir. Er Ryan'ın 1944'deki yaşlı gözünden, 1998'deki ihtiyarlamış Ryan'ın yaşlı gözüne atlar kamera. Ve başlangıçtaki sahneye, güne döneriz. Ve son sahnede nazlı nazlı dalgalanan Amerikan bayrağı kapatır filmi.
Ağlamak zamanıdır! Gözü yaşlanmayanın yüreği taştır.