Kolaj bir karton / kağıt üzerine yapıştırılan çeşitli kağıt (fotoğraflar, resim, kelime, cümle) motif, kumaş, tahta gibi parçalarla yapılan resimdir.
1) Kolaj çalışması – Kendine güveni düşük olan bireylerle
A3 kağıdı ikiye katlanır. Kağıdın dışarıda kalan yüzeyine danışan dışarıdan nasıl göründüğünü anlatan bir kolaj çalışması yapar. Kağıdın içte kalan yüzüne ise kimselere göstermediği yüzünü anlatan bir kolaj çalışması yapar. Gazete, dergi ya da kumaşlardan parçalar yapıştırabilir. Yazı yazabilir. Resim yapabilir.
Kolajın iç kısmında güneş, sahil gibi resimleri çizen danışan örneğin şöyle bir geri bildirimde bulunabilir. “Ben aslında mutlu bir bireyim. Fakat bunu dışıma yansıtamıyorum.” Kolajın dış kısmında ise korkularını, rüyalarını, dileklerini, özlemlerini… gösterebilir.
Danışan bunu bir sonraki seansta paylaşmak istemeyebilir. Önemli olan burada danışanın farkında olmadığı bazı meselelerini yüzeye çıkararak somutlaştırmak. İleriki seanslarda bu konular üzerine konuşulabilir.
İlginizi çekebilir: Psikoterapi’de fotoğraflarla yapabileceğiniz 10 etkinlik
2) Kolaj çalışması – Farklı yaşam rollerini ayırabilmek
Danışan bir A3 kağıdına hayatta sahip olduğu rolleri yazar. Örneğin; anne, çalışan, çocuk… Psikoterapi seansında hangi rollerin eksik kaldığına bakılır. Örneğin; kadın, sevgili… Hangi roller danışanın hayatında daha baskın? Hangileri daha az önemli? Hangileri hiç gün yüzüne çıkmıyor? Bu gibi sorulara cevap aranır.
3) Kolaj çalışması – Evlilik terapisi
Her iki partnere bir sonraki seansa kadar kolaj hazırlama ödevi verilir. Kolaj beş bölüme ayrılmaktadır.
- Partner olarak günlük hayatımızı nasıl organize ediyoruz? (Alışveriş, çamaşır asmak…)
- Ebeveyn rolü. Kim çocuklarla ilgileniyor?
- Duygusal / Cinsel yakınlığımız ne durumda?
- Ben / Sen. Kendimi bu partnerliğin bir parçası olarak nasıl görüyorum. Özgürlük, kendini gerçekleştirme…
- Partner / karı koca olarak toplum bizi nasıl görüyor?
Çiftler belirli bir noktaya gelebilirlerse bu konumda iken problemlerini aşabileceklerine kanaat getirebilirler. Örneğin; yeniden konuşmaya başlayabilsek, her tartışmanın sonu kavga ile bitmese… Böyle bir uzlaşma noktası bulunabilirse bir sonraki seansta kolaj çalışması yapılarak daha somut hale getirilebilir düşünceler. Elbette bunu ilişki problemlerini görüşmek üzere bireysel terapi için gelen danışanlarınızla da uygulayabilirsiniz.
İlginizi çekebilir: Psikoterapide mektuplarla 10 farklı etkinlik
4) Kolaj çalışması – Değerler
Bireyin değerleri ve dilekleri mutluluk düzeyleri üzerinde büyük ölçüde etkili olabilir. Bir A3 kağıdına danışandan kolaj çalışması yapmasını isteyebilirsiniz. Bu kolajda;
- Bir yüzüne yapmaktan hoşlandığı, yapmak isteyeceği, kendisine çekici gelen şeyleri ortaya koyar.
- Başka bir kağıda danışan büyük harflerle hayatta değerli bulduğu şeyleri yazar.
Değerlerle ilgili gözden geçirebileceğiniz sorular;
- Bu değerlere gerçekten sahip olmayı istiyor muyum?
- Bu değerlerin hangileri gerçekten bana ait? Hangileri aileme, topluma ait?
- (Danışan kolaja dönerek arzularını gözden geçirir.) İsteklerim çok mu az? Ulaşılabilir istekler mi bunlar?
İlginizi çekebilir: Karakter güçleri kartları ile yapabileceğiniz 10 etkinlik
Kolaj çalışması – Vaka örneği
38 yaşında işinde başarılı bir kadın psikoterapiye gelir. Uzun süredir arzu ettiği aile kurma ve çocuk sahibi olma fikrini gerçekleştirmek için geç kaldığını düşünmektedir. Yıllar boyunca kıyasıya rekabetin olduğu firmasında ayakta kalmak için çalışmıştır. Yakın bir zamanda iş yerindeki pozisyonunu sağlamlaştıran danışan artık daha fazla boş vakte kavuşmuştur.
Psikoterapist ödev olarak danışanından bir A3 kağıdını ikiye katlamasını ister.
- Danışan kağıdın bir yüzüne şöyle bir kolaj çalışması yapar. Başkaları (ailem, arkadaşlarım, meslektaşlarım) benim hayatımı nasıl görüyor?
- Kağıdın diğer bir yüzüne ise danışanın yaşadığı fakat başkaları tarafından farkında olunulmayan hayatını çalışır.
- 3. yüzünde dileklerini, umutlarını, hayalleri, korkularını yerleştirmesini söyler.
Bir sonraki seansa danışan kolajını tamamlamış olarak gelir. Sayfaları incelediklerinde hiçbirinde partner, bebek ya da çocuk büyütmekle alakalı bir şey olmadığını fark ederler. Kolajını hazırlarken bir aile kurma isteğinin aklına hiç gelmediğini belirtir danışan. Bu farkındalık kendisini oldukça üzer. Çocuk sahibi olma hedefinin şu an için kendisine uzak olduğu kanaatine varır. Terapistle birlikte daha küçük adımlar atmaya karar verirler.
İlginizi çekebilir: İlginç vaka örnekleri
Kolaj çalışması – Avantajları
- Kolaj çalışması özellikle gençler ve çocuklar için uygundur. Bu yaş grupları kendilerini ifade etmekte güçlük çekerler ya da konuşmayı çok istemezler. Kolaj yoluyla problemlerini daha iyi tanıyabilirler. Aynı zamanda çözüm yollarını araştırabilirler.
- Dışsallaştırma tekniğidir. Danışanın meselelerini somutlaştırarak haklarında konuşabilmeyi kolaylaştırır. (Dışsallaştırma örneği için bakınız: Problemim ne kadar büyük?)
- Kolay uygulanabilir. Resim çizme tekniklerinin aksine çok daha kısa sürede tamamlanabilir. Daha az kabiliyete ihtiyaç duyulduğu düşünüldüğünden daha fazla danışan tarafından kabul görür.
- Konuşulması güç durumlarda yardımcı olur. Konuşma dili nedeniyle iletişim güçlüğü çekilen mültecilerle çalışılırken de kullanılabilir. Kimi zamanda erişkin danışanlarınız konuşma isteği göstermezler. Ya da konuşulması gereken meseleler danışan için utanç verici olabilir. Bu durumlarda da kolaj elverişli olabilir.
- Kolaj terapi ödevi olarak da verilebilir.
- Grup terapisi için uygun bir etkinliktir. Farklı materyaller kullanılarak zenginleştirilebilir. Nihayet kolaj çalışmaları grup ortamında rahatlıkla ve keyifle uygulanabilir. Her bireyin katkısıyla grup kolaj çalışması yapılabildiği gibi grup içinde bireysel de çalışılabilir.
!!! Maalesef her ne kadar burada önemli olan sanatsal bir başyapıt ortaya koymak değilse de birçok danışan bu gibi aktivitelerden kaçınırlar. Özellikle sessiz, içine kapanık ve kaygılı danışanlar bu tarz çalışmaları reddedebilirler.
İlginizi çekebilir: Özgüven konulu kolaj etkinliği
Kaynaklar
Neumann, K. (2015). Systemische Interventionen in der Familientherapie. Springer-Verlag.