2 Nisan 2016, tekrar alarm zilini duyduk. Dağlık Karabağ'dan geldi. Dağlık Karabağ'da ilk hangi ateşi açtığı günümüzde yanıt vermek zor ve aynı zamanda çok basit. Her iki taraftan da yetkililer birbirleriyle anlaşmazlığı tırmandırmakla suçlansalar da, bu savaşı ilk kimin başlattığı açıktır. Ve neden.
Azerbaycan Savunma Bakanlığı basın servisinin başkanı Vagif Därgahly, merkezi Rus kanalına telefonla yaptığı röportajda, 2 nisan gecesi Ermenistan askerlerinin Azerbaycan topraklarını bombalamaya başladığını söyledi. “Yerel halk arasında ölü ve yaralı var. Azerbaycan silahlı kuvvetlerinin saldırısına cevaben komuta, önleyici grevler konusunda önlemler alındı ”dedi.
Buna karşılık, Ermenistan Cumhuriyeti Savunma Bakanı'nın basın sekreteri Artsrun Hovhannisyan 2 Nisan'da, ağır çatışmaların tanklarTopçu, havacılık. Hovhannisyan, "Düşman zaten iki helikopter, iki uçağı ve üç tankı kaybetti." Dedi.
Ertesi gün, Nisan ayının 3'i, çatışmanın başlangıcının ayrıntılarının, NKR'nin (Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin 2 Eylül 1991 tarafından oluşturulduğunu) yaptığı açıklamada Moskova Albert Andryan'da “02.00'te, büyük bir topçu hazırlık sürecinin ardından tüm hattında bir saldırı başlattı. ".
NKR'deki kaynakları ile telefonla temasa geçen gazeteci-oryantalist Vadim Arutyunov, 2'in nisan sabahındaki mücadelenin cumhuriyetin yedi ilçesinden ikisinde başladığını söyledi. “Martuni semtinde bir Ermeni sınır muhafızları sınır komşusu var. Azerbaycanlılar onlara saldırmak ve orta okulu vurmak istedi. Orada iki çocuk yaralandı, bir 12 yaşındaki öğrenci öldü. Yaralı çocuklar şok durumundaki Stepanakert'teki hastaneye gönderildi. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti savunma ordusunun askerleri onlara uygun bir isyan verdi. 30, Azerbaycanlıların öldü. Ölüleri almak için bir helikopter yolladılar, Ermeniler helikopterlerini çaldılar. Şimdi Azerbaycanlılar kuzeye, Martakert bölgesine taşındılar ”dedi.
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti temsilcileri, Azerbaycan tarafının saldırı sırasında havacılık, ağır toplar ve çok sayıda roketatar kullandığını belirtti. Bu kadar büyük bir çatışma, ateşkes ve ateşkes ilanından bu yana ilk defa meydana geldi. yılın Mayıs 1994’inden
Erivan ve Bakü bu toprakları yıllardır paylaşıyorlar. hatta tarih iki taraf bölünmüş, tarihsel kanıtları kendi taraflarına çekmiştir.
Dağlık Karabağ tarihinin, Vorvan köyü Azykh ("olgunlaşmış üzümler" anlamına gelir) bölgesinde bulunan altı mağaradan geldiğine inanılmaktadır. Deniz seviyesinden 900 metre yükseklikte bulunan bu köy, burada eski bir adamın kalıntıları bulunduktan sonra ünlü oldu. Azerbaycan tarafı derhal bu antik kişiyi kendine götürdü ve köyün ismini yerel sakinlerin direnişini tamamen görmezden gelmeye çağırdı. Azerbaycan ideologlarının derhal birkaç kelime bağlayıp, Azerbaycan halkının burada başladığı sonucuna vardık: “Azok” mağarası “azih” olarak tanındı ve bu kelime “Azer” kelimesinin temel temeli haline geldi.
İki halk arasındaki ilişkiler sorununun Çarlıkta veya Sovyet Rusya'da çözülmediğine dikkat etmek gerekir. Ülke haritasındaki bu nokta, her an için elverişli bir “tutuşma” ve ani bir şekilde püskürtülebilen elverişsiz bir siyasi rüzgârla yetenekli olan uzun bir közdü. Bu, 20. yüzyılda iki kez oldu: 1905-1907 ve 1918-1920. Ve sadece üçüncü güçlerin yetenekli bir dış liderliği, savaşan partileri kan dökülmesinden alıkoyan bir kısaca getirebilirdi.
Sovyet liderliği arasında bir fikir birliği yoktu. Gürcistan’daki Sovyet Rusya’nın genel kurulu üyesi olan Sergei Kirov, RSFSR’nin dış komiseri Georgy Chicherin’in (Komite’nin Merkez Komitesi’nin üyesi olan Grigory Ordzhonikidze’nin (Ermenistan Hükümeti’nin Azerbaycan’ı, Azerbaycan’ın Azerbaycan’ı olan Azerbaycan’ın komutanı) (Asıl adı Nariman Kerbalai Najaf-ogly), RSFSR Milletlerden Sorumlu Halk Komiseri Joseph Stalin, Ermenistan sınırındaki tartışmalı bölgeler sorununu çözme konusunda inci ve Azerbaycan. Ayrıca, mektuplarından birinde Chicherin, Rus birliklerini çatışma bölgelerine sokmayı önerdi.
Ermenistan Sovyet cumhuriyeti olduktan sonra, 1 Aralık 1920, Azerbaycan hükümeti, iki ülke arasındaki eski sınırların iptal edildiğine ve üç bölgenin - Zangezur, Nahcivan ve Nagorny Karabağ'ın kabul edildiğine dair bir mesaj göndererek, toprak taleplerini gönüllü olarak reddetti. Ermeni Sosyalist Cumhuriyeti'ne dahil edildi.
Ancak, yaklaşık yedi ay sonra, Haziran ayında 1921’te, Narimanov’daki Azerbaycan liderliği, Nagorny Karabakh’ın, Sovyet karşıtı grupları geri yüklemekle tehdit eden Azerbaycan’ın bir parçası olarak bırakılmasını istedi.
Ancak bu tehditler işe yaramadı. Bir ay sonra, Temmuz ayında, CPSU Merkez Komitesinin Kafkasya Bürosu'nun (b) özel bir toplantısında, Dağlık Karabağ'ı Ermenistan'a dahil etmeye karar verildi. Ancak aynı gün Narimanov, ertesi gün bu konunun çözümünü Moskova'ya Merkez Komite toplantısına ertelemesini istedi. İkinci gün ise, ilk kararnamenin iptal edildiği Kafkasya Bürosu toplantısını tekrar topladı. Yeni bir karar alındı ve kararı şöyle açıklandı: “Müslümanlar ile Ermeniler arasında, Yukarı ve Aşağı Karabağ arasındaki ekonomik bağlantıya yönelik ulusal barış ihtiyacına dayanarak, Azerbaycan'la kalıcı bağlantısı, Nagorny Karabağ'ı Az. SSR, özerk bölgenin bir parçası olan Şuşa kentindeki idari merkez ile geniş bir bölgesel özerklik vererek ”(CPA IML, f. 17, op. 13, d. 384, l. 67).
Sonraki 70 yıllarında Azerbaycan, Dağlık Karabağ bölgesini etnik nüfustan arındırmaya ve bölgeyi Azerbaycanlı göçmenlerle kapatmaya çalıştı.
Dağlık Karabağ, 20. yüzyılın en büyük jeopolitik felaketinin gerçekleştiği Perestroyka yıllarında Sovyetler Birliği haritasında “yandı”. O zaman Sovyet vatandaşları Sovyet sivil nüfusunun kanlı yıkımı hakkında bilgi edinmişlerdi, o zaman sesler duyulmaya başlamıştı, Gorbaçov'un başlayan çatışmayı önlemek istemediği, daha sonra doğal bir afet ve doğal bir afet olan yıkımın, vahşi bir nefretin yaşandığı, yıkımın ayrıntılarının ortaya çıktığıydı. Spitak depremi.
Doğanın kendisi kanlı toprağa düşmüş, daha fazla kaos ve ölüm eklenmiş gibiydi. Bu geçici olarak uluyan partileri durdurdu. Ama sadece bir süreliğine. 1991'te, bir sonraki, daha da şiddetlenmiş bir durum meydana geldi.
Tarihçi Swante Cornell şöyle yazdı: “Tüm Kafkas ihtilafları arasında, Karabağ ihtilafı en büyük stratejik ve bölgesel öneme sahip. Bu çatışma, iki bağımsız devletin doğrudan dahil olduğu, eski Sovyetler Birliği topraklarında olan tek şey. Dahası, 1990'lerin sonunda, Karabağ çatışması Kafkasya ve çevresinde birbirlerine karşı çıkan devlet gruplarının oluşumuna katkıda bulundu. ”
Ocak ayında, 1990, Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'dan ayrılma konusundaki özerkliğinin ifadesine yanıt olarak Bakü'de huzursuzluk başladı: Bakü'nün Ermeni mahallesinde bir pogrom dalgası patladı. Ve sonra - Sumgait ve Kirovabad'da. İlk kanı döktüm.
Katliamı önlemek için, Azerbaycan’da SSCB Yüksek Sovyeti Başkanlığı kararnamesiyle olağanüstü hal ilan edildi.
Bu arada Dağlık Karabağ topraklarında Ermeniler ve Azerbaycanlılar arasındaki özerklik ateş etmeye başladı.
Bakü'de Abulfaz Elchibeyev'in önderlik ettiği popüler cephe ile cumhuriyette yaşayan Ermenilere yönelik talep daha da keskinleşti. Hemen ülkeyi terk edin - bu ana gereksinimdir. Evlerini terk etmek istemeyenlere gelince, zorla eylemlerde bulunuldu. Her yerde panik hüküm sürdü, insanlar çok korktu, sabah saat beşte çocukları ile evlerinden kaçtılar.
Ermeniler perişan köylerini dağ yolları boyunca terk ettiler. Topçu ateşi için iyi bir hedef haline geldiler. Azerbaycanlı mültecilerin benzer sütunları Bakü'de ters yönde hareket etti.
Bakü özerkliğinde, Moskova ile istişare halinde, olağanüstü hal hali başlatıldı. Azerbaycan'a yerleştirilen 4 Ordusunun birlikleri bir emir aldı: direniş merkezlerini bastırmak, “Yüzük” operasyonu gerçekleştirmek.
Mayıs ayı başlarında, havadaki bölümün 1991 sütununun 23'i Karabağ'a girdi. Ermeni köylerinin engellenmesi Azerbaycan ordusu tarafından yönetildi. Bir köyün ele geçirilmesi Azerbaycan Savunma Bakanı tarafından yönetildi.
“Halka” operasyonu sonucunda, Karabağ'daki Shaumyan bölgesinin Ermeni nüfusunun tamamı sınır dışı edildi. Dağlık Karabağ'dan 1990'ta, 30 hakkında Ermeni köyleri sınır dışı edildi.
Dağlık Karabağ'da ilk defa rehin değişimi uygulamaya başlandı. Karlı bir iş haline geldi. Çekim gittikçe arttı, insanlar gittikçe daha çabuk kayboldu. Raporlar daha rahatsız edici hale geliyordu. 1991 yazının sonunda bütün dünya, Ermenilerin oybirliğiyle Azerbaycan'dan ayrılmaları ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin oluşumu için oy kullandıkları Stepanakert'teki referandum sonuçlarını dikkatlice gözlemledi. Rusya'ya giriş için sesler vardı. Kurtarıcı olarak görülüyordu.
Bu arada, Moskova ordusunda Rus ordusunun silahlı kuvvetlerini çatışma bölgesinden çekmek için şimdiden gizli bir emir hazırlanıyordu. Görgü tanıklarının ifadesine göre, bu meydan okuma kaçmak gibiydi: onlarca subay merhametine ve askerine atıldı. Ve sonra inanılmaz bir metamorfoz vardı. Azerbaycanlılar, son müttefikler, askeri personel ailelerini sallamak, bavullarını yerde sallamak, içeriğini incelemek, sevdiklerini seçmek ve sığır gibi insanları uçaklara sokmaktı.
Oryantalist gazeteci Vadim Arutyunov "her şey çok basit" diyor. Kelimenin tam anlamıyla uzun zaman önce, Aliyev Türk lideri Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geldi. Medya aktif olarak Aliyev'in öpücüğünü Erdoğan ile görüştü. İkincisi kaçmaya çalıştı, ancak Aliyev elini tuttu, tekrar öptü ve birlikte binayı kucakladılar.
Saldırganlığın ana nedenlerinden biri bölgedeki durumu ağırlaştırmak. Azerbaycan, Ermenistan'ın sessiz kalmayacağını bilerek bir saldırganlık eyleminde bulundu. Azerbaycan, Türkiye'nin kardeş bir müttefikidir. Hatta bir sloganları bile var: bir millet - iki devlet. Ermenistan’ın CSTO’nun bir parçası olduğunu bilmek, doğal olarak, Rusya’nın belki de şimdiye kadar askeri yöntemlerle müdahale etmeyecek. Doğal olarak, CSTO kuvvetleri Ermenistan tarafında olacak. Bu, Erdoğan Putin için bir çeşit misilleme olacak.
İkincisi, bir önemli faktör daha dikkate almak gerekir. Azerbaycan'da iki aydır petrol fiyatlarında keskin bir düşüş ve ulusal para biriminde bir düşüş ile ilişkili ekonomik bir çöküşün yaşandığı biliniyor: manat: Mart ayının 12'inde 2016'in çöktü. Bu nedenle ülkede mitingler ve gösteriler başladı. Doğal olarak, nüfusu iç sorunlardan uzaklaştırmak için düşmanlıklara başlamak gerekliydi. Evet ve Türkiye yardım etti. Arutyunov, bir buçuk ay önce Türkiye Başbakanı içeri girdi ve Aliyev'e savaşmaya başlayabileceğinizi söyledi. “Kardeş Türk halkı tüm girişimlerinizi destekleyecek” dedi.
Ve gerçekten de destekli. Kelimelerle. TASS, Recep Tayyip Erdoğan’ın "Ermenistan ve Azerbaycan birliklerinin temas hattındaki olaylarla ilgili destek ve dayanışma" olduğunu belirtti.
Siyasi analist Ivan Ivannikov'a göre, “21. yüzyıldaki ulusal Ermenistan fikri, yılda 1915'taki Ermeni Soykırımı'nı ve Dağlık Karabağ'ı modern Ermenistan topraklarının bir parçası olarak tanımak. Aslında, SSCB'nin dağılmasından sonra Karabağ, Ermenistan'ın bir parçasıdır, ancak bu gerçeğin yasal olarak tanınması söz konusu değildir ve hala böyle bir şey yoktur. İşgal altındaki bölgenin yasal statüsünün yasal bir gerçeği ve askeri-politik nitelikte kalıcı bir “uyku çatışması” ortaya çıktı. Ermeni toprakları üzerindeki bir Rus askeri üssünün varlığı, iyi donanımlı bir Azerbaycan ordusunun Ermenistan'a saldırganlığını caydırdı. 2014'te ABD, Kanada ve Avrupa Birliği tarafından Rusya'ya karşı yaptırımların yılda bir kez yapılması ülke ekonomisini biraz tüketti. ABD, Rusya’yı yeni askeri çatışmalara çekmenin ekonomisini daha da zayıflatacağını ve nüfusun protestolarını tetikleyebileceğini biliyor. Tüm bunlar, Eylül 2016’teki parlamento seçimlerinin arifesinde daha tehlikelidir. Ermenistan ve Azerbaycan arasında bir askeri ihtilaf durumunda Rusya, DPR, LPR ve daha fazlasını Ermenistan’a uzun süreli askeri yardım için hazır değildir. Bununla birlikte, Rusya Ermenistan'ı toprakta bırakamaz. Her durumda, bu savaşı başlatan ilk kişi olduğu ortaya çıkarsa, Azerbaycan hükümeti büyük bir hata yaptı. ”