Bütçe Büyüklüklerinde Gelişmeler
Bütçe Büyüklüklerinde Gelişmeler
Cumhuriyet’in kuruluş döneminde denk bütçe ve istikrarlı para ilkesi esas alınmıştır.
Tarihteki olumsuz deneyimlerden dolayı, denk bütçe ulusal egemenliğin temeli olarak kabul edilmiştir.
Cumhuriyet’in ilk bütçesi (1924 yılı bütçesi) denk bağlanmış ve dönem sonunda 18 milyon T fazla vermiştir.
Aşar Vergisi’nin 1925 yılında kaldırılması nedeniyle bir sonraki yıl bütçesi %2 oranında açık vermiştir.
1929 yılında başlayan Büyük Buhran’ın (Büyük Bunalım) etkisiyle 1930’lardan itibaren devletçi politikalar ağırlık kazanmıştır.
1933’ten itibaren ekonomi tamamen devlet ağırlıklı hale gelmiştir.
II. Dünya Savaşı ile birlikte, devletçi politikalar yoluyla savaş ekonomisi uygulanmıştır.
Savunma harcamalarının genel bütçe harcamalarına oranı bu yıllarda %50’lere kadar çıkmıştır.
1970’lere kadar savunma harcamaları belirgin bir şekilde bütçedeki en büyük payı alırken, yıllar itibarıyla payı giderek azalmaya başlamış ve nihayet 2003 yılından itibaren eğitim harcamalarının altına düşmüştür.
Bütçede yer alan en önemli harcama kalemlerinden eğitim, sağlık ve savunma harcamalarının 1980- 2016 yılları arasında bütçeden aldıkları paylardır.
Eğitim harcamaları ve sağlık harcamalarının paylarında son yıllarda yükselme meydana gelmiştir.
Savunma harcamalarının oransal payında azalma olmakla birlikte, mutlak anlamda artışlar söz konusudur.
Son dönemde, Türkiye savunma sanayisinde önemli yatırımlar yapmaktadır.
Bununla birlikte sağlık ve eğitim alanında yapılan artışların savunmaya oranla çok daha yüksek olduğu görülmektedir.
Kalkınma carileri olarak bilinen eğitim ve sağlık harcamalarının yanı sıra sosyal harcamaların artması da sosyal devlet anlayışının bir sonucudur.