HASTA HAKLARI KAVRAMI . Öğrenim hedefleri: 1. Hasta hakları kavramını tanımı 2. Hasta haklarının önemi 3. Uluslararası hasta hakları bildirgeleri. Hasta hakları kavramı neyi ifade eder?. Hasta hakları:
1. Hasta hakları kavramını tanımı
2. Hasta haklarının önemi
3. Uluslararası hasta hakları bildirgeleri
ifade eder?
Sağlık hakkını kullanan kişilerin insan haklarına uygun koşullarda hizmet almalarını amaçlayan haklardır.
- İnsan haklarının uzantısıdır
- Sağlık hakkının tamamlayıcı unsurudur
uluslararası belgeler hangileridir?
- Amsterdam Bildirgesi (1994)
- Lizbon II Bildirgesi (1995)
HASTA HAKLARI
1. Türkiye'de hasta hakları ile ilgili düzenlemeler
2. 1998 Hasta Hakları Yönetmeliği
3. Yönetmeliğin içerdiği haklar
Ülkemizde hasta hakları ile ilgili olabilecek yasal düzenlemeler hangileridir?
Hasta Hakları ile İlgili Hüküm İçeren Bazı Yasal Düzenlemeler:
“Hasta: Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan kimseyi”
“Personel:Hizmetin, resmi veya özel sağlıkkurumlarında ve kuruluşlarında veya serbest olarak sunulmasına bakılmaksızın, sağlık hizmetinin verilmesine iştirak eden bütün sağlık meslekleri mensublarını ve sağlık meslekleri mensubu olmasa bile sağlık hizmetinin verilmesine sorumlu olarak iştirak eden kimseleri”
Konularında yasal düzenlemeler çerçevesinde bilgiler
yer verilmiştir.
Hastanın
hakkında bilgilendirilmesini kapsar.
Hastanın Sağlık Hizmetlerinden Nasıl Yararlanacağı Konusunda Bilgilendirilmesi:
Sağlık hizmetlerinden:
Hasta, kendisine hizmet veren, verecek olan, personel hakkında bilgi alma hakkına sahiptir.
(H.H.Y. M. 9)
Hastanın Sağlık Durumu ile İlgili Bilgi Alma Hakkı Neleri Kapsar?
(H.H.Y. M. 15)
bilgilendirmenin kapsamı daraltılabilir.
Bilgilendirmenin Kapsamı Hangi Hallerde Genişletilmelidir?
bilgilendirmenin kapsamı genişletilebilir.
(H.H.Y. M. 15)
“Hastanın tedavisi ile ilgilenen tabip dışında bir başka tabipten de bilgi alabilir”
(H.H.Y. M. 15)
Var mıdır?
Konularında bilgiler
Yasalara göre:
- Ayırtım gücü bulunan
- Ergin (Reşit)
- Kısıtlı olmayan
Herkes kendisine gerçekleştirilecek olan tıbbi girişimlere onam verebilir.
Ya da bunlara benzer nedenlerle akla uygun davranmayan kişilerin dışında kalanların ayırtım gücünün varlığı kabul edilir. (TMK m. 13)
Gibi nedenlerle hukuki işlem yapmaya ehliyeti sınırlanmamış olmak gerekir(TMK m. 405).
Tıbbi girişime onam vermeye yetkin değildir.
Tıbbi müdahaleye onam vermeye yetkin olmayan hastalara gerçekleştirilecek tıbbi müdahaleler konusunda hastanın veli veya vasilerinin onamının alınması gerekir.
Gerçekleştirilecek girişimler konusunda
bilgilendirilmeden alınan onam geçersizdir.
- Hasta sağlık hizmetini almadan önce, hizmeti alırken ve sonrasında kendisi ile ilgili bilgileri paylaşmak durumundadır.
- Hizmetin zorunlu sonucu olarak hasta ile ilgili bilgiler sağlık kurum veya kuruluşunda bulunmaktadır.
- Bilgilerin dışarı verilip verilmemesi konusu hastanın denetiminden çok kurum veya kuruluşun denetimine girmiştir.
Bu bilgilerin hastanın yaşamına zarar
vermeyecek şekilde korunmasını gerektirir.
1. Hastaya ait bilgilerin gizli tutulması
- Kayda geçirme ve arşivlemede gizlilik
- Hasta sırrının saklanması
2. Hastanın beden mahremiyetine saygı
Hastanın geçmişi,teşhisi, seçilen tedavi yöntemi ve bunun yürütülmesi ile ilgili bilgiler ile hastaya ait bireysel bilgiler arşivlenir:
Bu Bilgiler:
- tedavinin yürütülmesinde önemlidir.
- yargıya yansıyan durumlarda önemlidir.
- hastanın tedavi için başka bir hekim ya da kuruma başvurusunda önemlidir.
Arşivlenen bilgiler hastanın isteği dışında dışarı verilmemeli ve bunun sağlanması için gerekli tüm önlemler alınmalıdır.
Hastanın özel yaşamına saygı çerçevesinde bilgilerin gizliliğinin sağlanmasında diğer önemli unsur
hasta sırrının saklanmasıdır.
Hekimin sır saklama yükümlülüğüne yer verir
hastanın sırrının saklanması konusuna önemle değinilmiştir.
Bir bilginin sır kavramına dahil edilebilmesi için:
Sağlık hizmetlerinde meslek sırrı kavramı hasta sırrının saklanması açısından önemlidir.
Bir bilginin meslek sırrı olabilmesi için:
- Bir kanun hükmünü yerine getirme
- Yetkili makamın emrini yerine getirme
- Meşru Müdafaa
- Iztırar hali
Hasta sırrının saklanmasının sağlanmasında güvencelerden biridir.
“Müdafiler bu sıfatları ve hekimler ile ebeler sanatları icabınca vakıf oldukları sırlar hakkında tanıklıktan çekinebilirler. Ancak sır sahibi muvafakat ederse tanıklıktan çekinemezler”
“Memuriyet ve sanat ve meslekleri itibariyle bir kimsenin sırrını bilenler, şu kadarki, o kimse muvafakat ederse şahadetten imtina edemezler.”
- Hastanın özel yaşamına saygının bir diğer boyutu da hastanın bedensel mahremiyetine saygıdır.
- Muayene, teşhis, tedavi ve hastayla fiziksel teması gerektiren diğer işlemlerin yapılması sırasında uygun bir gizlilik ortamının sağlanması gerekir.
- Muayene sırasında hastanın istemediği kimselerin ortamda bulunmaması gerekir.
T.C. Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü-Ekim 2003
Kurum odaklı hizmet sunumundan hasta odaklı hizmet sunumuna geçilmesidir.
Hasta hakları uygulamalarını etkin hale getirmek için yeni kurul ve birimler öngörür.
Sağlık hizmetlerinin sunumu sürecinde insan onurunun güvence altına alınması için, hastaların hak ihlallerinden korunabilmesine ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını fiilen kullanabilmesine dair esas ve usulleri belirlemektir.
Sağlık Bakanlığı’na bağlı tüm sağlık tesisleri kapsar.
Öncelikli olarak ele alınan, yataklı tedavi tesisleri ve bu tesislerde oluşturulacak yeni kurul ve birimlerdir.
-- Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu
-- S.B. Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK
-- Hasta Hakları Yönetmeliği
-- Hasta hakları panoları oluşturulması
-- Personelin ve hastaların eğitimi
-- Bilgi ve belge alma hakkı
-- Ameliyat öncesi bilgilendirme
-- Yakınları ile görüşme
-- Hastalara yönelik dinlenme odaları oluşturulmasıSağlık Hizmetleri Temel Kanunu
-- S.B. Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK
-- Hasta Hakları Yönetmeliği
1. Hasta Hakları Merkez Birimi(Bakanlık)
2. Hasta Hakları Kurulu(Hastane)
3. Hasta Hakları Birimi(Hastane)
-- Hasta hakları ihlallerinin önlenmesi, uygulamaların geliştirilmesi, izlenmesi ve ülke genelinde kontrol edilmesi amacıyla hareket eder.
-- Hasta haklarının uygulanmasına yönelik proje çalışmalarının merkezidir.
-- Bakanlığa bağlı birimler arasında ve diğer bakanlık birimleri arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak,
-- Kurulların ve uygulamanın işlerliğini sağlamak için sağlıklı bir süreç oluşturmak,
-- Bu sürecin gerektirdiği-eğitimden malzemeye kadar- ilgili bütün alt yapıyı düzenlemek Bakanlık Hasta Hakları Birimi sorumluluğundadır.
Hasta hakları ihlallerinin önlenmesi amacıyla hastanelerde Hasta Hakları Biriminden gelen raporları değerlendirmek, sonuca bağlamak ve uygulamakla yetkili ve sorumlu birim
-- Hastane toplam kalite uygulamalarından sorumlu başhekim yardımcısı,
-- Hasta Hakları Şikayet Birimi sorumlusu,
-- Şikayet edilen personelin birim sorumlusu,
-- Sosyal hizmet uzmanı veya psikolog,
-- Hasta hakları konusunda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu temsilcisi,
-- Varsa hastanın yasal savunucusu,
-- 4688 sayılı kamu sendikaları kanununa göre o kurumda yetki almış sendika temsilcisinden oluşur.
-- Hasta hakları ihlallerine ilişkin kendisine ulaşan başvuruları incelemek, değerlendirmek ve sonuçlandırmak.
-- Hastanede hasta hakları uygulamalarını geliştirmek için başhekime önerilerde bulunmak.
-- Hastane Hasta Hakları Birimine gelen şikayetler, kurul üyelerine dağıtılır,
-- Şikayet edilen personelden bilgi istenir,
-- Personel 2 gün içerisinde kurula cevap verir.
-- Konuyla ilgili tarafların dışındaki kişilerin görüşleri gerekirse kurul başkanının görevlendireceği bir kişi tarafından alınır. Alınan bu görüşler 1 gün içerisinde kurul üyelerine tekrar dağıtılır.
-- Verilen karar hasta hakları birim sorumlusu tarafından hastaya iletilir. Daha sonraki yasal süreç ve yapabilecekleri hakkında bilgi ayrıca verilir.
Tüm hasta hakları uygulamalarında ve başvuruların değerlendirilmesinde ilk basamak olan ve sürecin yerel düzeyde sağlıklı işlemesini sağlayacak olan Hastane Hasta Hakları Birimleri sistemin temelidir. Bu nedenle birimin fiziki şartlarından, çalışanlarının eğitimine kadar bütün koşulları, uygulamaya yönelik standartlarda düşünülmektedir.
-- Kolay ulaşılabilir yerlerde,
-- Hastanın korkmasına, çekinmesine yol açmayacak, idari fonksiyonu bulunmayan tercihen fakülte yüksek okul mezunu meslek elemanlarından (sosyal hizmet uzmanı, psikolog, halkla ilişkiler uzmanı ve bu konularda görev alabilecek nitelikli diğer personel) oluşturulacak,
-- Hem görevli personelin rahat çalışmasına hem de hastaların rahat etmelerine imkan verecek teknik şartlar yaratılacaktır.
-- Hasta hakları birim sorumlusu
-- Hasta hakları birimi memuru
-- Hasta hakları birimi personeli
-- Başta psikiyatri hastaları ve özürlüler olmak üzere tüm hastaların savunuculuğunu yapmak,
-- Hasta hakları uygulamalarının geliştirilmesi için yerel düzeyde çalışmak,
-- Birimlere ulaşan şikayetleri belirtilen süre içerisinde incelemek ve buna dayanarak Şikayet Bildirim Formu doldurmak
-- Hasta hakları merkez birimi tarafından hazırlanan anketlerin uygulatılmasını sağlamak,
-- Hasta hakları ihlali nedeniyle başvuran hasta yada yakını ile ilk görüşmeyi yapmak,
-- Şikayetle ilgili bilgileri tam ve doğru olarak almak,
-- Hasta hakları uygulamalarının yerel düzeyde sağlıklı işlemesini sağlamak,
-- Sürecin nasıl işleyeceği konusunda şikayet sahibine bilgi vermek,
-- Sonuç hakkında ilgiliye bilgi vermek. Sonraki aşamalar hakkında açıklamalarda bulunmak,
-- Hasta hakları eğitim çalışmalarına yardım etmek.
-- Sağlık kurumlarında hasta hakları ihlallerinin bildirilmesi amacıyla oluşturulacak ücretsiz iletişim araçlarının (telefon, faks, internet bağlantısı olan bilgisayar) çalışır durumda bulundurulmasını sağlamak,
-- Aylık olarak çalışmalarını hasta hakları merkez birimine rapor etmek,
-- Şikayet Bildirim Formunu bir sonraki kademeye göndermek, sonucu takip etmek ayrıca formu elektronik ortama aktarmak,
-- Hastane hizmetleri konusunda yapılan şikayetleri konularına göre sınıflayarak hastane yönetimine sunmak.
-- Hasta hakları uygulamalarına ilişkin bilgileri rapor etmek
-- Birim sorumlusunun verdiği görevleri yerine getirmek,
-- Gerektiğinde ve görev verildiğinde hastalara refakat etmek yol göstermek.
Hastane hasta hakları birimi şikayeti alır ↓
Şikayet formu doldurulur
↓
Çok acil bir durum varsa çözülmesi yolunda hastane idaresi bilgilendirilir
↓
Şikayete maruz kalan hastane çalışanından bilgi istenir. Çalışan 2 gün içinde cevap vermek zorundadır.
Taraflar dışında bilgi alınması gereken kişiler varsa onlardan da bilgi istenir
↓
Alınan tüm bilgiler ve belgeler hastane hasta hakları kuruluna dosya oluşturularak dağıtılır
↓
Kurul haftada bir toplanarak (kurulun kendisinin belirleyeceği gün ve saat ) dosyaları değerlendirir oy çokluğu ile karar verir (şikayet sonrası 11 gün içinde)
Karar hasta hakları birimine bildirilir. Hasta hakları birimi raporları arşivler.
↓
Sonuçtan taraflar haberdar edilir. Şikayette bulunan kişi ile hastane çalışanına sonuçlar bildirilir.
↓
Alınan karardan hastane idaresi haberdar edilir.
- kurulun kararı,
- personel kusurlu bulunmuşsa idari ve adli takibat için üst yazı ile dosya başhekimliğe iletilir,
- İdare gerekirse 657 sayılı kanuna göre idari ve adli takibat yapar15 gün içinde !
HASTAYA;
- karar hakkında bilgi,
- bu aşamadan sonra yapması gerekenler,
- sonraki süreci takip etmesini kolaylaştırıcı irtibat ve kayıt numarası,
- tüm bunlar şifahi bilgi ve resmi evrakla hasta sahibine bilgi olarak verilir.
Hasta Hakları Şikayet Birimlerine ulaşan tüm hasta hakları şikayetleri iki ayda bir Hasta HaklarıMerkez Birimine elektronik ortamda ve yazılı formlarla ulaştırılacaktır.
-- Hasta Hakları Panolarının Oluşturulması
-- Eğitim Çalışmaları
-- Belge Alma Hakkı
-- Yaptırım
-- Bilgi Verme
-- Hastanın Tıbbi Müdahale Öncesi Bilgilendirilmesi ve Onayının Alınması
-- Araştırma ve Tez Çalışmalarına Katılma
-- Yakınları ile görüşme
-- Sorumluluk
-- Kimlik Takma
-- Dinlenme Odaları
Oluşturulması
Sağlık tesislerinde hasta haklarına ilişkin uygulamaları duyurmak üzere hastalar tarafından kolaylıkla görülebilen yerlerde, yatan hasta katlarında panolar oluşturulacaktır.
Ayrıca hastaların kolaylıkla ulaşabilecekleri, temin edebilecekleri şekilde hasta haklarına ilişkin kitapçık, eğitici broşürler, afişler vb. bulundurulacaktır.
Hasta hakları uygulamalarının geliştirilmesi için her kademedeki sağlık personelinin ve toplumun sürekli eğitimleri, ilgili bütün kurumların işbirliği ile gerçekleştirilir.
Hastanın kendisiyle ilgili her türlü kayıt ve belgeyi edinme hakkı vardır.
-- Çoğaltma olanağı olan belgeleri kopya maliyetini ödemek kaydıyla,
-- Çoğaltma olanağı olmayan belgeleri(röntgen, MR vb) hizmet sunumunun her ne sebeple olursa olsun sona ermesiyle birlikte hizmeti alanın talebi ile imza karşılığı teslim edilir.
Belgelerin hastanın doğrudan yararı dışındaki bir amaçla kullanımı ancak hastanın doğrudan ya da dolaylı zararı söz konusu olmadığı koşullarda kişinin rızasıyla söz konusu olabilir.
Hasta hakları ihlali nedeniyle hastane hasta hakları kurulu tarafından kusurlu bulunan ve başhekimliğe bildirilen personel hakkında ilgili mevzuata göre başhekim tarafından işlem yapılır.
Kusurlu bulunan personelinin performans değerlendirme puanı Sağlık Bakanlığı’na bağlı Döner Sermayeli Kurum veKuruluşlarda Performansa Göre Ek Ödeme Dağıtımında Uyulacak Esaslar Hakkında Yönerge’ ye göre hak ettiği ek ödeme payından %10 düşürülerek ödenmesi yoluna gidilecektir. Ek ödemenin düşürülmesi sadece kararın personele bildirildiği dönemi kapsar.
Hizmet sunumu sırasında meydana gelebilecek her türlü aksama ve gecikme durumunda ilgili sağlık personeli tarafından gerekli açıklama yapılır. Açıklamada sorunun ne olduğu, hastaların ne yapmaları gerektiği, randevu durumları, nasıl bilgi alabilecekleri aktarılarak hasta tam olarak bilgilendirilir. Bu bilgilendirmenin yeterli olmadığı durumda hasta Şikayet birimine yönlendirilir.
Hastanın Tıbbi Müdahale Öncesi Bilgilendirilmesi ve Onayının Alınması
Hastalara herhangi bir tıbbi müdahale öncesinde ilgili sağlık personeli tarafından tıbbi müdahale hakkında (süresi, komplikasyonların neler olabileceği, müdahale sonrasında hastanın yaşayabilecekleri vb.) anlaşılır ifadelerle açıklanır ve onayı alınır.
Araştırma ve tez kapsamına alınacak hastalara mutlaka konuyla ilgili bilgi verilir ve eğer gönüllü iseler katılabilecekleri belirtilir.
Terminal dönemde yada ihtiyaç duyduğu anda hastanın yakınlarıyla birlikte olma, rahat iletişim kurabilme, sağlık ekibinden yardım isteme hakkı-tıbbi zorunluluklar hariç- vardır.
Sağlık kurum ve kuruluşlarında sağlık hizmetlerine ulaşma ve kullanma hakkının engellenmesi durumunda sorumlu, kuruluş veya kurumun başhekimidir.
Sağlık hizmeti veren tüm sağlık personeli, hizmet ilişkisi içinde bulundukları herkesin görebileceği şekilde ad, görev ve unvanlarını içeren bir kimlik tanıtma belgesini iş sırasında kullandıkları giysi üzerine yakmakla yükümlüdürler.
Sağlık hizmetinden yararlanma sırasında hastaların ve yakınlarının beklemeleri gerekiyorsa mutlaka uygun ve rahat edebilecekleri şekilde dinlenme odaları oluşturulur.
Hekim/Hastane Hasta
Otoriter Güçsüz
Eşitsiz ve Riskli İlişki!
Hastanın korunması ve desteklenmesi açısından
HASTA HAKLARI
İnsan biyo-psiko sosyal bir bütündür. Tüm
boyutlar arasında dengenin olması için çalışır.
Stres yaratan durumla “duyguya yönelen” (palyatif) dengeleme çabası
Sorunu çözümlemeye yarayan dengeleme çalışmaları
Hasta yararına iletişimi geliştiren, yaygın olarak kullanılan 9 iletişim tekniği
Beden dili
Yakın zamanda yapılan araştırmalar insanların hissettikleri gibi davranmaktan çok davrandıkları gibi hissettiklerini göstermiştir!
ZATEN O HASTA NORMAL DEĞİL!
DOKTOR HAKLARI OFİSİ YOK MU?
BURASI SSK HASTANESİ Mİ?
ÖN TANI; NEVROTİK HASTA