Siyah Yıldız Var Mıdır? Siyah Cüce Nedir?
Geceleyin gökyüzüne baktığımızda, neredeyse tüm renkte yıldızlar olduğunu görüyoruz. Sıcak olanlar mavi, biraz daha soğuk ama yine de Güneş'e göre oldukça sıcak olanlar beyaz, Güneş gibi sıradan olanlar sarı ve en soğukları olanlar da kırmızı renkte kendisini gösteriyor. Peki siyah yıldızlar var olabilir mi? Siyah cüceler, evrende bir yerlerde saklanıyor mu?
Farklı Renkte Yıldızlar
Fakat bu renklerin arasında yeşil ya da mor rengi göremiyoruz. Bu durum, cisimlerin sadece sıcaklıklarından ötürü yaptıkları ışımanın doğasından kaynaklanır (bkz. Kara cisim ışıması). Cisim ne kadar sıcaksa, o kadar yüksek enerjiye sahip ışıma yapar. Bütün renkler karıştığında beyaz olur. Eğer cismin sıcaklığı biraz daha artarsa mavi bölgede daha çok ışıma yapmaya başlar. Bu da beyaza mavinin daha çok eklenmesi sonucunda, cismin mavi görünmesine neden olur. Bu nedenle hiçbir renk karışımı yeşil renkte yıldız olmasına müsaade etmez (bkz. Yeşil yıldız neden yoktur?).
İnsanların kızılöte kameralarda parlamasının sebebi de budur (bkz. Kızılöte kamerada neden görünürüz?). Bizim sahip olduğumuz sıcaklık, kızılötede güzel bir ışıma yapmamıza sebep olur. Fakat yıldızlar bizden çok daha sıcaktır, bu yüzden kızılöteye göre daha yüksek enerjiye sahip görsel bölgede belirgin bir ışıma yaparlar. Görsel bölgede kırmızı en düşük enerjiye, mavi ise en yüksek enerjiye sahiptir. Eğer bu aradaki renklerin hepsini birbirine karıştıracak olursanız, elde edeceğiniz renk beyazdır. (Bkz. HR Diyagramı)
Bu yüzden sıcaklığı artan cisim önce kızarır (çünkü kırmızı bölgede daha çok ışıma yapar), ardından beyazlaşır (kırmızı ile mavi dengelenir), ardından da mavileşir (beyaza fazladan mavi eklenirse mavileşmeye başlar). Bu arada bir yeşil yıldızın ortaya çıkma ihtimali bu yüzden yoktur. Aslında yıldızlar daha sıcak olabilseydi, bir şans mor renge sahip olabilirlerdi. Fakat yıldızların sıcaklıkları da onların kütleri ile sınırlıdır ve yıldızlar belirli kütleden daha fazlasına sahip olamazlar, bu yüzden mor yıldızlar da yok.
Siyah Yıldız Var Mı?
Peki ya siyah yıldızlar? Oralarda bir yerlerde var olup da göremediğimiz yıldızlar olması mümkün mü? Belki de gözlemleyemediğimiz karanlık madde, siyah yıldızlardır?
Aslında bu pek mümkün görünmüyor. Çünkü yıldız dediğimiz cisimler, kütlesi sebebiyle kendi üzerine çökmüş, bu yüzden çekirdeğindeki sıcaklık yeterli derecede yükselmiş ve bu sayede nükleer füzyon yapmayı başarabilen cisimlerdir. Her cisim doğası gereği, sahip olduğu sıcaklıktan ötürü bir ışıma yapmak zorunda olduğuna göre, siyah bir yıldızın var olmasını bekleyemeyiz. Siyah cisim; kabaca, çok soğuk bir cisimdir ve bu da yıldız olmanın tanımına uymaz.
O Halde Siyah Cüce Nedir?
Aslına bakarsanız, siyah yıldızlar için ele alınması gereken bir başka ihtimal daha bulunmaktadır. Güneş benzeri yıldızlar ömürlerinin sonunda geriye sıcak bir çekirdek bırakır. Bunlara beyaz cüce deriz ve beyaz cüceler, ömürleri boyunca sahip oldukları sıcaklıktan ötürü ışıma yaparak enerji kaybederler. Aslında bunlar birer yıldız değildir, dolayısıyla kendi enerjilerini nükleer füzyon yoluyla üretemezler. Fakat hali hazırda çok büyük kütleye sahip, sıcaklığı yüksek bir gök cismi vardır ve bunun ışıma yoluyla enerjisini kaybetmesi kozmikte ölçekte bir zaman alır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Beyaz cücelerin enerjilerini kaybettikçe giderek soğudukları için, bir gün siyah, soğuk bir cisim haline geleceklerini biliyoruz. Yani beyaz cüceler bir gün siyah cüce haline dönüşmeliler, yıldız evriminden ve astrofiziğinden beklediğimiz budur.
Fakat bu, oldukça uzun bir zaman alacağı için henüz böyle siyah cisimler olmadığını biliyoruz. Hatta beyaz cücelerin bu soğuma miktarları, evrenin yaşını ölçmek için belirlenmiş yöntemlerden biridir (bkz. Evrenin yaşı nasıl hesaplanır?).
Bir beyaz cücenin, bir siyah cüce haline gelerek siyah yıldız olarak anılan gök cisimlerini, evrenin mevcut yaşı olan 13.8 milyar yıl içerisinde oluşturmuş olması mümkün görünmüyor. Bunun önündeki en büyük engel, cisim soğudukça yaptığı ışımanın azalması, dolayısıyla giderek daha yavaş soğumasıdır. Yani bir cisim 100.000 Kelvin'den 99.900 Kelvin'e oldukça hızlı bir şekilde düşerken 200 Kelvin'den 100 Kelvin'e çok çok daha uzun bir sürede düşmektedir.
Tüm bu hesaplar yapılıp incelendiğinde, siyah cücelerin henüz var olmamaları gerektiklerini öngörüyoruz ve bu konudaki genel kabul de bu yöndedir. Bu tür nedenlerden ötürü siyah yıldızlar olması mümkün görünmemektedir.
Hazırlayan: Ögetay Kayalı
Referanslar
1. K. S. De Boer & W. Seggewiss, Stars and Stellar Evolution
2. Rasyonalist.org, Yıldız Astrofiziği: Kara Cisim Işıması, <http://rasyonalist.org/yazi/kara-cisim-isimasi/>
3. Rasyonalist.org, Yıldız Astrofiziği: Wien Kayma Yasası, <http://rasyonalist.org/yazi/yildiz-astrofizigi-wien-kayma-yasasi/>
4. Rasyonalist.org, Yıldız Astrofiziği: Hidrostatik Denge, <http://rasyonalist.org/yazi/yildiz-astrofizigi-hidrostatik-denge/>
5. Rasyonalist.org, Neden Yeşil Yıldız Yoktur?, <http://rasyonalist.org/yazi/neden-yesil-yildiz-yoktur/>
6. Space.com, Black Dwarf Stars, <https://www.space.com/23799-black-dwarfs.html>
Kapak görseli: Mark Garlick / Science source
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2022 12:46:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12868
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.