Darwin’in evrim teorisinin en çok yanlış anlaşılan, veya bazen bilerek kötüye kullanılan iki yönü:
- Survival of the fittest (en fit olanın hayatta kalıp soyunu sürdürmesi) derken, fit kelimesinin kastedilen anlamı spordaki gibi güçlü ve sağlıklı olmak değil, bir anahtarın deliğine uymasındaki gibi çevre şartlarına uygunluktur.
Yani, çevre şartlarına en iyi uyum sağlayan bireyler (bunların en yakışıklı, güçlü ve zeki bireyler olması gerekmez) hayatta kalarak soyunu sürdürürken uyamayanlar yok olur.
Örneğin çevre şartlarına bağlı olarak koca dinozorların soyu tükenirken mağaralarda yaşayan fareler soyunu sürdürebilir.
- Zayıfları ezen bencil bireyler soyunu sürdürürken zayıflar ve vicdan sahipleri yok olmaya mahkumdur. Bu dünyada zayıflara ve onlara acıyanlara yer yoktur (örneğin Nazilerin Sosyal Darwinizm ideolojisi).
Sosyal Darwinizmin bilimsel evrim teorisiyle bir ilgisi yoktur. Daha doğrusu sosyal darwinizm, evrim teorisinin bazen bilgisizlik, bazen de siyasi maksat nedeniyle çarpıtılmış şeklidir.
Gerçekte canlılar (ve ekonomik organizasyonlar) hayatta kalabilmek için, yani kendi çıkarları açısından dayanışma içine girmek zorundadır.
Yavrularını beraber yetiştirip koruyan aslanlar, filler, sırtlanlar ve Afrika av köpekleri gibi doğada sayısız dayanışma örneği vardır.
Üstelik dayanışma örnekleri sadece tür veya akraba çevresi içinde değil, bazen farklı türler arasında bile görülebiliyor. Örneğin temizleme istasyonları kurarak büyük balıkların parazitlerini yiyen küçük balık veya karidesler gibi…
Richard Dawkins ekteki BBC belgeselinde oyun teorisi, tutsağın ikilemi (prisoner’s dilemma) ve tit-for-tat (iyiye iyilik yap, kötüye tavır al) stratejisinden yola çıkarak evrim sürecinde (doğal seleksiyon) türlü dayanışma davranışlarının nasıl ortaya çıktığını anlatıyor.
Belli çevre şartlarında dayanışmayı beceren bireyler soyunu sürdürürken katı bencil stratejilere takılıp beceremeyenler yok oluyor.
Bence evrim ve oyun teorisiyle ilgili yapılmış en iyi popüler bilim belgesellerinden biri…
Evrim, dayanışma, oyun teorisi, ortak malın trajedisi (tragedy of the commons), tit-for-tat gibi konular ekonomiyi de yakından ilgilendiriyor. Bir de tabi J. Maynard Smith’in Sürdürülebilir Stratejileri…
Bu kritik dönemde dünyanın geleceğini düşünen insanlar, en az geleceği düşün(e)meyenler (muhafazakarlar, çıkarcılar, cahiller ve çaresizler) kadar iyi dayanışmayı başarmak zorundalar.
BBC Horizon – Nice Guys Finish First (Richard Dawkins, 1987)
Kaynaklar:
- Tutsak ikilemi
- Prisoner’s Dilemma (Stanford)
- Prisoner’s dilemma (Wikipedia)
- Evolutionary Game Theory
- Tit for tat (Wikipedia)