Terk edilmiş kuramlar
Terk edilmiş kuramlar, bir zamanlar yaygın olarak kabul edilmesine karşın geçerliliğini yitirmesi nedeniyle bilim camiasını sahiplenmekten vazgeçtiği bilimsel teorilerdir. İfade, henüz bilimsel konsensüsün oluşmadığı kuramlar (önbilim veya sınırbilim) için kullanılamadığı gibi Lisenkoizm gibi hiçbir zaman geniş çapta kabul görmemiş kuramlar için de kullanılamaz.
Terk edilmiş kuramlarDüzenle
BiyolojiDüzenle
- Lamarkizm - Neolamarkizm olarak yeniden canlandırılsa da - ayrıca bkz. epigenetik kalıtım
- Miasmatik hastalık teorisi - hastalık yapıcı mikrop teorisi tarafından desteklenir
- Dirimdışı türeme (Arkebiyoz)
- Biyogenetik yasa - veya "ontogenesis, filogenesisin özeti"
KimyaDüzenle
- Kalori teorisi
- Flojiston teorisi - yerini Lavoisier'in oksidasyon üzerine olan çalışması almıştır.
- Döngü hipotezi
FizikDüzenle
- Aristotelesçi çekim teorisi - Galileo tarafından gözden düşürüldü. Bir zamanlar onun yerini Newton aldı, sonunda Einstein'ın teorisi kabul gördü.
- Le Sage'in çekim teorisi
- Eter - Michelson-Morley deneyi tarafından tespit edilemedi; Einstein eserlerinden sonra modası geçmiş
- Thomson'ın protonların ve elektronların tek bir kütlede karıştırıldığını varsayan üzümlü kek atom modeli, Rutherford deneyi tarafından çürütüldü.
AstronomiDüzenle
- Batlamyus sistemi veya Yermerkezli Evren - Kopernik ve Galileo'dan sonra modası geçti
- Kopernik teorisi veya Güneş merkezli Evren - Johannes Kepler ve Isaac Newton'dan sonra tutmadı.
CoğrafyaDüzenle
- Düz Dünya teorisi
- Açık Kutup Denizi - Kuzey Kutbu'nu çevrelemesi gerektiği düşünülen buzsuz bir deniz
JeolojiDüzenle
- Levha tektoniği değiştirildi:
- Katastrofizmin yerini büyük ölçüde üniformitaryanizm aldı.
- Neptünizm yerine Plutonizm getirildi.
TıpDüzenle
Kısmen terk edilmiş kuramlarDüzenle
Bu kuramlar, gerçekliği yansıtmaması nedeniyle terk edilmiş ancak belli alanlarda yarar sağladığı için kullanımına devam edilmiştir.
- Kararlı Durum - Büyük Patlama ve karanlık madde bu sakin dünya görüşünü tehdit ediyor.
- Atomlar artık bölünemez olarak düşünülmüyor: Artık bileşikler olarak görülüyorlar.
- Atom çekirdekleri yüksek enerjilerde parçalanır.
- Güneş merkezli teori - hâlâ gök mekaniğinin koordinat sisteminde kullanılmaktadır.
- Newton Mekaniği - Görelilik Teorisi ve kuantum mekaniğinden sonra modası geçmiş fakat mühendislik ve fizikte orta (insan) ölçeklerde veya ışık hızının önemli kesirlerinin dikkate alınması gerekmediğinde hala yararlıdır.
- Bohr'un atom modeli - Hidrojen atomunu çok iyi bir biçimde tanımlar ancak daha büyük atomları iyi tanımlamaz.
Gereğinden fazla önem verilen teorilerDüzenle
- Dünya dilleri - Kara kütleleri arasındaki geçici bağlantılar bazen göçleri mümkün kılsa da (buzul çağlarında deniz seviyeleri düştüğünde olduğu gibi), levha tektoniğinin neden olduğu kıtaların fiili bölünmesi daha önemli olmuştur.