Zatürre (Pnömoni), akciğerlerinizden birinde veya her ikisinde bakteri, virüs veya mantarların neden olduğu bir enfeksiyondur. Akciğerlerde bir enfeksiyon olduğunda, aşağıdakiler dahil birkaç şey olur:
- Hava yollarınız şişer, iltihaplanır.
- Akciğerlerdeki hava keseleri mukus ve diğer sıvılarla dolar.
Hasta olmadığınızda dakikada 12 ile 20 kez nefes alırsınız. Nefes aldığınızda, hava boğazınızın arkasından aşağı doğru hareket eder ve ses kutunuzdan nefes borunuza (trakea) geçer. Trakeanız iki hava yoluna (bronşiyal tüpler) ayrılır. Bir bronş tüpü sol akciğere, diğeri sağ akciğere götürür.
Akciğerlerin en iyi performansı göstermesi için nefes alıp verirken hava yollarının açık olması gerekir. Şişme (iltihap) ve mukus, havanın solunum yollarından geçmesini zorlaştırarak nefes almayı zorlaştırabilir. Bu durum nefes darlığına, nefes almada zorluğa ve normalden daha yorgun hissetmeye neden olur.
Zatürre (Pnömoni) Belirtileri Nelerdir?
Pnömoni semptomları, bazen hafifken (nezle veya grip benzeri semptomları görülür) bazen de şiddetli olabilir . Pnömoni vakanızın ciddiyeti, pnömoniye neden olan belirli mikrop, genel sağlığınız ve yaşınıza bağlıdır.
Bakteriyel Pnömoni: Bakteriyel pnömoni semptomları yavaş yavaş veya aniden gelişebilir. Belirtiler şunları içerir:
- Yüksek ateş
- Yorgunluk
- Nefes almada güçlük, hızlı nefes alma veya nefes darlığı
- Terlemek
- Titreme
- Mukuslu öksürük (yeşilimsi renkli olabilir veya az miktarda kan içerebilir)
- Göğüs ağrısı veya karın ağrısı, özellikle öksürük veya derin nefes almada
- İştah kaybı
- Kafası karışmış zihinsel durum veya farkındalıktaki değişiklikler (özellikle yaşlı yetişkinlerde)
Viral Pnömoni: Belirtiler genellikle birkaç günlük bir süre içinde gelişir. Erken semptomlar grip semptomlarına benzer:
Yaklaşık bir gün sonra ortaya çıkan ek semptomlar şunları içerir:
- Daha yüksek ateş
- Mukuslu öksürük
- Nefes darlığı
Çocuklarda Zatürre Belirtisi Nelerdir?
Çocuklarda pnömoninin belirti ve semptomları çocuktan çocuğa değişir. Çocuğunuzun yaşına, enfeksiyonun nedenine ve hastalığının ciddiyetine bağlıdır. Nefes almada zorluk, nefes aldığında göğüs duvarının içe doğru hareketi ve nefes alırken burun deliklerinin genişlemesi çocuklarda en önemli belirtiler arasındadır.
Diğer belirtiler şunları içerir:
- Ateş ve titreme
- Genel rahatsızlık
- Terleme, ciltte kızarma
- Öksürük
- Hızlı nefes alma
- Hırıltı
- Özellikle öksürürken veya derin nefes alırken göğüste ağrı
- Kandaki oksijen seviyesinin azalması nedeniyle dudaklarda veya tırnaklarda mavimsi renk
- İştah kaybı
- Kusma
- Artmış yorgunluk
Zatürre olan çocuğun beslenmesi hastalığın seyri için önemlidir. İştah kaybı ve sıvı kaybı hastalığı daha ciddi hale getirebilir.
Bebeklerde Zatürre Belirtileri Nelerdir?
- Öksürük
- Ateş
- Beslenme zorluğu
- Nefes almada güçlük
- Gürültülü veya hışırtılı nefes alma
- Uyku sırasında geçici olarak nefes durması
- Azalan idrar miktarı
- Soluk renk
- Bitkin görünüm
- Her zamankinden daha fazla huzursuzluk
Yenidoğanlarda, doğum kanalında bulunan bakterilerin neden olduğu zatürre riski daha yüksektir. Küçük çocuklarda virüsler, pnömoninin ana nedenidir. Bakterilerin neden olduğu pnömoni, ateş ve hızlı nefes alıp verme ile başlayarak aniden olma eğilimindedir. Virüsler pnömoniye neden olduğunda semptomlar daha yavaş ortaya çıkar ve daha az şiddetli olma eğilimindedir.
Yaşlılarda Zatürre Belirtileri Farklı mıdır?
Yaşlı yetişkinlerin daha hafif belirtileri olabilir ve ateşi de olmayabilir. Zihinsel durumda ani bir değişiklik bu yaş grubunda bazen zatürre belirtisidir.
Pnömoni (Zatürre) Neden Olur?
Pnömoniye çok çeşitli bakteri, virüs veya mantarlar neden olabilir. Pnömoni en yaygın olarak kendisine neden olan mikrop türüne ve kişinin enfekte olduğu yere göre sınıflandırılır. Toplum kökenli pnömoni, en yaygın pnömoni türüdür. Bu tip pnömoni, bir hastane veya başka bir sağlık tesisinin dışında ortaya çıkar. Nedenleri şunları içerir:
Bakteriler: Streptococcus pneumoniae, pnömoninin en yaygın bakteriyel nedenidir.
Mycoplasma pneumoniae ve diğer atipik bakteriler: Benzersiz özelliklere sahip diğer bakteri türleri farklı pnömoni türlerine neden olabilir. Bunlar arasında Mycoplasma pneumoniae (“yürüyen” pnömoniye neden olur), Chlamydia pneumoniae (Chlamydia pneumoniae neden olur) ve Legionella pneumoniae (Lejyoner hastalığına neden olur) bulunur.
Virüsler: Solunum yolu enfeksiyonuna (burun, boğaz, nefes borusu ve akciğer enfeksiyonları) neden olan herhangi bir virüs zatürreye neden olabilir ve zatürre tekrarlaması yaşanabilir. Soğuk algınlığı ve gribe neden olan virüsler zatürreye de neden olabilir.
Mantarlar (küfler): Mantarların neden olduğu pnömoni en az görülenidir. Amerika Birleşik Devletleri'nin belirli bölgelerinde toprakta bulunan mantarlar havaya karışabilir ve zatürreye neden olabilir.
Hastane kaynaklı pnömoni: Başka bir hastalık nedeniyle hastanede kalırken gelişir. Bu tip pnömoni daha ciddi olabilir çünkü kişi zaten hastadır ve tipik olarak kullanılan antibiyotikler daha az etkili olabilir. Bakteriler antibiyotiklere maruz kaldıklarında zamanla adapte olur ve değişir, bu da onları daha savunmasız hale getirir. Hastanelerdeki insanlar ilaca dirençli bakterilerini başkalarına yayarak daha şiddetli ve tedavisi zor zatürre vakalarına yol açar. Solunum makineleri kullanan kişiler, hastaneden alınan pnömoni için yüksek risk altındadır.
Bakım evi kaynaklı pnömoni: Uzun süreli bakım evlerinde veya kliniklerde kalanlarda görülür. Bu ortamda ilaca dirençli bakteriler bulunur.
Aspirasyon pnömonisi: Başka bir pnömoni türüdür. Aspirasyon, katı yiyeceklerin, sıvıların, tükürüğün veya kusmanın yemek borusundan mideye gitmek yerine soluk borusundan aşağıya ve akciğerlere gitmesidir. Bu maddeleri öksüremezseniz, bu parçacıklar akciğer dokusunda kalır ve zatürre gelişebilir.
Zatürre Oluşmasını Kolaylaştıran Risk Faktörleri
Genellikle zatürre riski yüksek olan kişiler “Zatürre öldürür mü?” ve “Zatürre ne zaman tehlikelidir?” sorularının cevabını arar. Yaş ve sağlık durumuna göre zatürre geliştirme riskleri şu şekildedir:
Yaşlılarda Zatürre ve 2 Yaş Altı Bebeklerde Zatürre: Yaşlıların zayıflayan bağışıklık sistemi, hastalıklarla daha az mücadele etmelerini sağlar. Benzer şekilde, bebeklerin bağışıklık sistemi hala gelişme aşamasındadır ve bu durum bebekleri, enfeksiyona daha duyarlı hale getiriyor.
Zayıflamış Bağışıklık Sistemine Sahip Kişiler: Kemoterapi, organ nakli, HIV/AIDS ve otoimmün hastalığı olan kişiler bağışıklık sistemini zayıflatan ilaçlar kullandıkları için zatürre geliştirme riskleri yüksektir.
Akciğer ve Kalp Sorunları Olan Kişiler: Kistik fibrozis, astım, KOAH, bronşektazi, pulmoner fibroz, interstisyel pnömoni, kontrolsüz diyabet, kalp hastalıkları ve sarkoidoz hastalarının riski yüksektir.
Nörolojik Rahatsızlıkları Olan Kişiler: Demans, Parkinson ve inme gibi hastalıkları olan kişiler aspirasyonun neden olduğu zatürre riski altındadır.
Hastanede Bulunan Kişiler: Özellikle yoğun bakımdaki kişiler uzun süre sırt üstü yattıkları için sıvıların, mukusun veya mikropların akciğerlere yerleşme riski artar. Nefes almak için ventilatöre ihtiyaç duyan kişiler, akciğer enfeksiyonuna neden olabilecek mikropları öksürmekte zorlandıkları için daha da büyük risk altındadır.
Alkol ve Sigara İçen Kişiler: Sigara içmek akciğer dokusuna zarar verir ve uzun süreli alkol kullanımı bağışıklık sistemini zayıflatır.
Dumana Maruz Kalan Kişiler: Bu kirleticiler akciğer fonksiyonunu zayıflatır ve akciğer enfeksiyonu geliştirmeyi kolaylaştırır.
Hamile Kadınlar: Hamile olmak zatürre geliştirme riskini artırır. Bunun nedeni, vücut bebeğin büyümesini desteklemek için daha çok çalıştığı için annenin bağışıklık sistemi zayıflar.
Zatürre (Pnömoni) Korunma Yolları Nelerdir?
Önerilen tüm aşıları yaptırmak, pnömoniyi önlemenin en iyi yollarından biridir. Ek olarak, zatürre başlangıcı belirtilerini önlemenin aşağıdakiler dahil birkaç başka yolu vardır:
- Sigarayı bırakmak ve sigara dumanından uzak durarak ciğerleri korumak.
- Yemekten önce, yemeğe dokunmadan önce, tuvaleti kullandıktan sonra ve dışarı çıktıktan sonra ellerinizi yıkamak. Sabun yoksa alkol bazlı bir el dezenfektanı kullanın.
- Hasta insanların yanında olmaktan kaçınmak. Kendilerini daha iyi hissettiklerinde ziyaret etmelerini isteyin.
- Başkalarıyla paylaşılan nesnelere dokunmamak veya bunları paylaşmamak. Önce ellerinizi yıkamadan veya dezenfekte etmeden burnunuza veya ağzınıza dokunursanız, mikroplar nesneden size geçebilir.
- Sağlıklı beslenmek, egzersiz yapmak ve yeterince dinlenmek bağışıklık sisteminizi güçlü tutar.
- Sahip olabileceğiniz diğer enfeksiyonlar veya sağlık durumları için tedavi olmak. Bu koşullar bağışıklık sisteminizi zayıflatabilir ve bu da enfeksiyon olasılığınızı artırabilir.
- Aşırı alkol tüketiminden kaçınmak.
Pnömokok Aşısı
Pnömokok bakterilerinin neden olduğu pnömoniyi önlemek için özel olarak onaylanmış iki tür aşı (aşı) vardır. Grip aşısına benzer şekilde, bu aşılar her tür zatürreye karşı koruma sağlamaz. Ancak zatürreye yakalanırsanız, özellikle zatürre riski yüksek olan kişiler için, şiddetli veya potansiyel olarak yaşamı tehdit etme olasılığını düşürür.
Zatürre Aşısı Kimlere Yapılır?
Bakteriyel pnömoni için Pneumovax23® ve Prevnar13® aşıları tavsiye edilir. Pneumovax23®, 23 farklı pnömokok bakterisine karşı koruma sağlar. Pnömoni riski yüksek olan 65 yaş ve üstü tüm yetişkinler ve 2 yaş üstü çocuklar için önerilir. Prevnar13®ise 13 tip pnömoni bakterisine karşı koruma sağlar. 65 yaş ve üstü tüm yetişkinler ve 2 yaş altı çocuklar için tavsiye edilir.
Viral pnömoni için her yıl bir grip aşısı olabilirsiniz. Grip aşıları, o yılki virüs türüne karşı koruma sağlamak için hazırlanır. Grip olmak, bakteriyel pnömoniye yakalanmamayı sağlayabilir.
Çocuğunuz varsa, doktorlarına yaptırmaları gereken diğer aşıları sorun. Çeşitli çocukluk aşıları, pnömoniye yol açabilecek bakteri ve virüslerin neden olduğu enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur.
Zatürre (Pnömoni) Tanı Yöntemleri
Doktorunuz kapsamlı bir muayene yapacaktır. Muayeneniz sırasında:
- Sağlık geçmişinizi sorar ve fiziksel bir muayene yapar.
- Bir stetoskopla akciğerlerinizi dinler.
- Muhtemelen pnömoni belirtilerini ve enfeksiyonun boyutunu aramak için bir göğüs röntgeni ister.
- Akciğerlerinizin oksijeni kan dolaşımınıza ne kadar iyi taşıdığını görmek için oksimetre testi yapar.
- Kan değerlerinizi ölçmek için tam kan sayımı ister.
- Pnömoniye neden olan enfeksiyon türünü (bakteri, virüs veya mantar) belirlemek için kanınız ve mukusunuz için laboratuvar testleri istenir.
Yüksek riskli bir hastaysanız, doktorunuz başka testler de isteyebilir.
Pnömoni/Zatürre Hangi Hastalıklar ile Karışabilir?
- Ciddi tıkanıklık veya göğüs ağrısı
- Nefes almada güçlük
- Yüksek ateş
- İrin üreten öksürük
Zatürre belirtileri soğuk algınlığı ve gripten daha uzun sürer. Belirtileriniz şiddetli değilse, daha fazla dinlenmek, daha fazla sıvı içmek ve reçetesiz satılan bazı ilaçlar almak gibi ev ilaçlarını denemek ve ne olacağını görmek sorun değildir. Ancak belirtilerinizde üç ile beş gün sonra iyileşme görmüyorsanız, baş dönmesi veya şiddetli nefes alma güçlüğü yaşıyorsanız sağlık uzmanınıza danışın.
Çok küçük çocuklarda veya 65 yaşından büyük yetişkinlerde görülen pnömoni benzeri semptomlar endişe nedenidir. Ayrıca pnömoni, çok uzun süre tedavi edilmezse kalıcı akciğer hasarına neden olabilir. Göğüs ağrısı çekiyorsanız veya nefes almada zorluk çekiyorsanız hemen acil yardım isteyin.
Zatürre (Pnömoni) Tedavisi
Zatürre nasıl tedavi edilir? sorusunun cevabı zatürreye neden olan mikroplara bağlıdır.
Bakteriyel pnömoni: Bakteriyel pnömoni genellikle antibiyotiklerle tedavi edilir. Spesifik antibiyotik seçimi, genel sağlığınız, sahip olabileceğiniz diğer sağlık durumları, şu anda aldığınız ilaçların türü (varsa), son zamanlarda (varsa) antibiyotik kullanımınız, antibiyotik direncinin herhangi bir kanıtı gibi faktörlere bağlıdır. Ağrıyı hafifletmek ve ateşi düşürmek için ilaçlar da yardımcı olabilir. Öksürük kesici almanız gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun. Akciğerlerinizi temizlemek için öksürebilmeniz önemlidir.
Viral pnömoni: Antibiyotikler virüslerle savaşmak için kullanılmaz. Viral pnömoninin tedavisi yoktur. Bununla birlikte, grip virüsünün neden olduğu düşünülüyorsa, hastalığın süresini ve şiddetini azaltmak için antiviral ilaçlar reçete edilebilir. Ağrıyı hafifletmek ve ateşi düşürmek için reçetesiz satılan ilaçlar genellikle önerilir. Solunum tedavileri ve mukusu gevşetmek için egzersizler gibi diğer ilaçlar ve terapiler doktorunuz tarafından reçete edilebilir.
Fungal pnömoni: Pnömoninizin nedeni bir mantar ise, antifungal ilaçlar reçete edilir.
Zatürre Bitkisel Tedavi
Bazı bitkiler zatürre belirtilerini azaltmak için etkilidir. Zatürrenin iyileşme belirtileri göstermesine yardımcı olmak için yaban kekiği bitkisi, çuha çiçeği, kuru veya yaş incir, kestane balı, limon, zeytinyağı, sirke, karabaş otu, tarçın kullanılabilir. Ayrıca zatürre tedavisinde beslenme önemlidir. Zatürre tedavisinde hasta, bol bol sıvı tüketmeli ve protein açısından zengin beslenmelidir.
Zatürre Hastalığı Kaç Günde Geçer?
Hastanın durumuna, yaşına ve sağlık geçmişine göre bu süre değişmektedir. Ancak genellikle 14 ile 21 gün arasında sürmektedir.
Zatürre (Pnömoni) Bulaşıcı Mıdır?
Bazı pnömoni türleri bulaşıcıdır. Bakterilerin veya virüslerin neden olduğu pnömoni, hastalık taşıyan organizmalar akciğerlerinize solunduğunda bulaşıcı olabilir. Mantarların neden olduğu pnömoni bulaşıcı değildir. Mantarlar topraktadır, havaya karışır ve solunur, ancak insandan insana yayılmaz.
Zatürre Nasıl Bulaşır?
Birisi öksürdüğünde veya hapşırdığında ve ardından başkaları tarafından solunduğunda, pnömoni bakterisi veya virüsü içeren sıvı damlacıkları havaya fırladığında zatürre yayılır. Zatürre olan kişinin daha önce dokunduğu bir nesneye veya enfekte kişi tarafından kullanılan bir dokuya dokunup ardından ağzınıza veya burnunuza dokunarak da zatürre olabilirsiniz.
Zatürre Hastası Ne Kadar Bulaşıcı Kalır?
Bakteriyel pnömoniniz varsa, antibiyotik almaya başladıktan yaklaşık ikinci güne kadar hala bulaşıcı kabul edilirsiniz. Viral pnömoniniz varsa, kendinizi daha iyi hissedene ve birkaç gün ateşsiz kalana kadar hala bulaşıcı kabul edilirsiniz.
Zatürre Hastası Banyo Yapabilir mi?
Zatürre hastalığında, banyo yapılması hastanın durumuna göre değişmektedir. Hastalar, akciğerlerinde bir enfeksiyon olduğunda dirençleri oldukça düşüktür. Bu sebeple soğuk bir banyo veya sıcaklığın muhafaza edilemeyen yerlerde banyo önerilmemektedir. Ancak, hastanın durumu ve ateşi doktor tarafından takip edilmeli ve her müdahale öncesi doktora sorulmalıdır.
Sağlıkla kalın.