Gazetelerde, Batı Afrika ülkesi Gine’deki askerî cuntayı protesto eden göstericilere yönelik katliamı işleyen haberler vardı. Cuntanın silahlı güçlerinin göstericilere karşı silah kullanması sonucu, 150’nin üzerinde insan ölürken 1250’yi aşkın kişi de yaralandı (“Gine’de muhalif katliamı: 157 ölü”, Milliyet, 30 Eylül 2009).
Gine’de insanlar, çoğu Afrika ülkesinde olduğu gibi, aç ve sefil durumdalar. 10 milyonluk nüfusa sahip Gine’de, satın alma gücü paritesi, kişi başına yıllık 1100 Amerikan Doları olarak ölçülüyor. Bu verilere göre Gine, dünyadaki yoksulluk sıralamasında 229 ülke arasında 209. sırada yer alıyor (CIA, The World Factbook, “Country Comparison: GDP – Per Capita (PPP)). İnsanlar, ekonomik koşulların ağırlığı altında ezilirken, Şubat ve Haziran 2006’da yoğun grevler ve eylemlerle ülkeyi sarstılar.
Ne var ki, askerî cunta sert ve acımasız. Gine’nin mevcut diktatörü Yüzbaşı Moussa Dadis Camara, kendisinden önceki devlet başkanı Lansana Conté’nin ölümünün ilan edildiği günden bir gün sonra, 24 Aralık 2008’de, bir askerî darbe ile yönetime el koydu. Müdahalenin açıklanan gerekçelerine aşinayız. Türkiye’deki 12 Eylül 1980 askerî darbesine meşruiyet sağlama çabasındakilerin ileri sürdüğü nedenlere benzer nedenler ileri sürüldü: “Toplum ileri ölçüde bölünmüştü ve siyasî irade ülkenin karşı karşıya bulunduğu sorunları çözebilmekten uzaktı.”
Camara, iki yıl içinde yönetimi seçimle başa gelecek bir devlet başkanına devredeceği vaadinde bulunuyordu. Oysa, bu, devlet başkanının 60 gün içinde seçilmesi gerektiği yönündeki anayasal kurallara aykırıydı. Gerçi Gine’de rejim ve dolayısıyla anayasa, Camara’dan önce de oldukça keyfî bir biçimde işletilen bir durumdaydı. Camara’dan önceki devlet başkanı Conté de bir askerî darbeyle iktidarı almış ve 1984’ten 2008’de ölünceye değin, tam 24 yıl, devlet başkanlığı pozisyonunu kimseye bırakmamıştı. Conté’den önceki devlet başkanı ise Ahmed Sékou Touré’dir ve Touré de Gine’nin 1958’de bağımsızlığını kazanmasının ardından ölünceye dek 26 yıl iktidarda kalmıştır. Kısacası, Gine’de iktidarı alan, ölünceye kadar bırakmamaktadır.
Pekâlâ, Türkiye’de çetin bir “darbe karşıtı” mücadele veren politik çevrelerin kıbleleri olan AB ve ABD’nin Gine’deki bu darbelere tepkisi ne oldu? Gine’deki diktatoryaya yönelik hangi yaptırımları uyguladılar? Elbette hiçbir somut yaptırım uygulanmadı. AB’den henüz herhangi bir açıklama bile yapılmazken, ABD ise Afrika Birliği’nin olayları kınamasından günler sonra, olaylar için “brazen and inappropriate”, utanmazca ve yakışıksız, diyebildi (Stephen Kaufman, “U.S. Calls Military Crackdown ‘Brazen and Inappropriate’”, America.gov, 30 Eylül 2009). ABD’nin BM Temsilcisi Susan Rice da BM Güvenlik Konseyi’nin bilgilendirildiğini ve olayların topluca kınandığını açıklıyordu. BM Güvenlik Konseyi, ayrıca, Gine ordusuna şiddeti “derhal” bırakmasını istiyor ve Gine’de açıklanan takvime uygun olarak 2010’da demokratik yönetime geçilebilmesi için gerekli, hukukun üstünlüğü vb. koşulların yaratılması için çağrıda bulunuyordu. Bunlar, küresel oligarkların aklına, insanlar açlıktan onlarca yıldır kırılırken değil, yüzlerce insanın öldürülmesi üzerine artan tepkiler sonrası gelebiliyordu.
Camara’nın bu çağrılara aldırış etmesi için zorlayıcı pek az neden olduğu ise açıktır. Camara’ya yönelik herhangi bir yaptırım tehdidinde bulunulmamıştır ve Gine’deki diktatorya daha az adam öldürerek dünya halklarının öfkesini arttırmadığı sürece lideri ölünceye dek sürebilecektir. Ayrıca, neden endişe etsin; Camara, dünya boksit rezervlerinin neredeyse yarısını elinde tutmaktadır. En büyük dış ticaret ortakları, İspanya, Rusya, Çin, Almanya, Fransa ve ABD gibi yüksek ölçüde gelişmiş kapitalist ülkelerdir. IMF ve Dünya Bankası ile 2003’te kopma noktasına gelen ilişkiler, yeniden tesis edilmeye ve tam bir yardım paketi için anlaşma görüşmelerine başlanmış bulunmaktadır. 2006-2008 arası, piyasa ekonomisinde hafif bir büyüme eğilimi yakalanmıştır ve bu, her IMF kölesi ülkede olduğu gibi, paranın değer kaybına karşılık temel ihtiyaç maddelerindeki ciddi fiyat artışlarıyla birlikte yaşanmıştır. Ekonomik büyüme, büyük sanayiye sahip ülkelerin hammadde ihtiyaçlarındaki ve hammadde fiyatlarındaki artıştan kaynaklanmış, fakat yoksul halk kesimlerine hiçbir olumlu etkisi olmamıştır. Tersine, gelir dağılımındaki adaletsizlik ve sınıfsal çelişkilerin keskinleştiğini düşünebiliriz.
Demek, Gine’deki ve dünyanın başka yoksul ülkelerindeki darbeler, kınanmalarına rağmen, kapitalist merkezler açısından hiçbir sorun teşkil etmemektedir. Aslında, bu hep böyleydi. Özellikle ABD, Monroe Doktrini’ni benimsediğinden bu yana “arka bahçesi” olarak gördüğü Latin Amerika’da, kendi çıkarlarını tehlikeye düşürebilecek halkçı iktidarlara karşı doğrudan örgütlediği, doğrudan dahil olmuyorsa desteklediği askerî müdahalelerle deşifre olmuş durumdadır. Brezilya’da Getulio Vargas, Arjantin’de Juan Peron ve Şili’de Augusto Pinochet, ABD’nin desteklediği müdahalelerden yalnızca birkaçıdır ve hepsi de halkçı iktidarlara karşı gerçekleştirilmiş darbelerdir. Tüm darbeler Amerikancı mıdır? İki örnek akla geliyor: Türkiye’deki 9 Mart 1971 tarihinde Cemal Madanoğlu önderliğindeki sol müdahale denemesi ile Venezuela’daki 1992 tarihli Chavez önderliğindeki müdahale girişimi... Her ikisi de bastırılıp cezalandırılan bu iki girişim bile, ABD’nin en azından göz yumması olmaksızın bir askerî darbenin başarılı olamayacağının birer göstergesidir. Öyleyse, Gine’deki askerî yönetimin de bir tür görmezden gelme ile ayakta kalabildiğinden kuşku duymamak gerekiyor, zaten Gine’nin ekonomik ilişkileri de bunun bir kanıtı oluyor.
Peki, bizde kıblesi AB ve ABD iken “darbelere karşı” olduklarını iddia edenler, gülünç olduklarının farkında değiller mi?
Emre Özsuda
Odatv.com
Gül için ne dedi...
"İntikam ve imha hareketi"
ABD’li eski Büyükelçisi, PKK’ya verdikleri sözü açıkladı