Komplo teorileri, karmaşık olaylar için basit ve sade açıklamalar sunabilir. Ancak Kişilik ve Sosyal Psikoloji Bülteni’nde yayınlanan yeni araştırmalar, insanların kaygı, belirsizlik ve tehdit deneyimiyle başa çıkmalarına yardımcı olmak için fazla bir şey yapmadıklarını öne sürüyor.
Komplo inançlarına ilişkin sosyal psikolojik literatürde, komplo inançlarının ‘işlevsel’ olup olmadığı, yani belirsizliği azalttığı, insanlara kontrol duygusu verdiği veya kendilerini daha iyi hissettirdiği için mi benimsendiği bir süredir tartışılmaktadır. Osnabrück Üniversitesi’nde doktora adayı ve yeni çalışmanın ilgili yazarı Luisa Liekefett açıkladı.
“Pandemi başlangıcında, amirim Julia Becker ve ben bu soruyu uzunlamasına incelemek için iyi bir fırsat olduğunu düşündük. Genellikle, insanların komplo inançları zaman içinde nispeten sabittir. Ancak pandemi sırasında birçok yeni komplo teorisi geliştirildi ve komplo inançlarında değişiklikler beklenebilir. Belirsizlik ve korkuyla ilgili değişkenlere odaklandık, çünkü bunları özellikle pandemi bağlamında da alakalı bulduk: birçok insan normalden daha fazla endişe, belirsizlik ve tehdit yaşadı.”
Liekefett ve meslektaşları, komplo teorilerine inanmanın psikolojik sonuçlarını incelemek için iki boylamsal çalışma yürüttüler.
İlk çalışma, Prolific aracılığıyla işe alınan 405 Alman katılımcıdan oluşuyordu ve ikinci çalışma, 1.012 Alman bireyden oluşan ulusal temsili bir örneklemden oluşuyordu. Mart 2020 ile Nisan 2020 arasında gerçekleştirilen ilk çalışmada, katılımcılara iki haftada bir anket uygulandı. Mayıs 2020 ile Mayıs 2021 arasında gerçekleştirilen ikinci çalışmada ise katılımcılara dört ayda bir anket uygulandı.
Her iki çalışmada da katılımcılar, önemli olayların komploların sonucu olduğuna inanma genel eğilimi anlamına gelen bir komplo zihniyeti ölçüsünü tamamladılar. Ölçüt, katılımcıların “yüzeysel olarak bağlantısız gibi görünen olaylar genellikle gizli faaliyetlerin sonucudur” ve “dünyada kamuoyunun hiçbir zaman bilgilendirilmediği çok önemli birçok şeyin gerçekleştiği” gibi ifadelere ne ölçüde katıldığını değerlendirdi.
Her iki çalışma da, bir zaman noktasında komplo zihniyetindeki artışların, bir sonraki ölçüm dalgasında komplo zihniyetindeki müteakip artışları öngördüğünü buldu. Liekefett ve meslektaşları, belirsizlikten kaçınmadaki artışların, komplo inançlarında müteakip artışlarla ilişkili olduğunu da buldu, ancak yalnızca Çalışma 2’de.
Ancak araştırmacılar, komplo zihniyetindeki artışın, kaygı, belirsizlikten kaçınma veya varoluşsal tehditte müteakip azalmalarla ilişkili olduğuna dair hiçbir kanıt bulamadılar. Aslında, ilk çalışmaları “komplolara inanan insanların inançları yüzünden acı çekebileceklerine” dair kanıt sağladı Liekefett.
PsyPost’a verdiği demeçte, “Ortalama olarak, komplolara inanan insanlar diğer insanlardan daha endişeli, belirsizliği daha az idare edebiliyor ve kendilerini daha fazla tehdit altında hissediyorlar” dedi. “İnsanların komplolara olan inançları muhtemelen zamanla güçleniyor ve bu da kendi kendini güçlendiren bir döngüyle sonuçlanıyor. Ancak komplo inançlarında bu tür artışlar yaşamak, insanların kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlamaz. Bunun yerine, insanların belirsizliğini ve korkusunu daha da şiddetlendirebilir.”
Araştırmacılar, zaman içinde kişiler arası sabit farklılıkları, kişi içi değişikliklerden ayırmalarına olanak tanıyan, rastgele kesişen çapraz gecikmeli panel olarak bilinen istatistiksel bir model kullandılar.
Liekefett, “Her iki çalışma da komplo inançlarının insanları zamanla daha iyi hissettirmediğini gözlemledi” dedi. “Ancak, sadece Çalışma 1’de (kısa zaman aralıkları kullanarak) komplo inançlarındaki artışın kaygıyı, belirsizlikten kaçınmayı ve varoluşsal tehdidi şiddetlendirdiğini gözlemledik. Sonuç olarak, komplo inançlarının insanları daha kötü hissettirdiği sonucuna varamayız (sadece bu, büyük olasılıkla insanları daha iyi hissettirmez).
“Bu boylamsal etkileri daha iyi anlamak için farklı zaman aralıklarını kullanan gelecekteki araştırmalara ihtiyaç var. Ayrıca, sadece belirsizlik ve korku ile ilgili değişkenleri inceledik. Komplo inançlarının, örneğin benlik saygısını artırarak veya sosyal bağlantılar sağlayarak, insanları başka şekillerde daha iyi hissettirmesi mümkündür.”
Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da yürütülen başka bir araştırma, virüsün gizli bir biyolojik silah olduğu inancı gibi COVID-19 komplo teorilerine inandığını bildiren bireylerin, bir ay sonra diğerlerine kıyasla daha yüksek kaygı düzeylerine sahip olma eğiliminde olduğunu buldu. bu tür komplo teorilerine inanmayanlar.
Liekefett, “Komplo inancına sahip çoğu insan muhtemelen dürüstçe korkuyor ve kendilerini, aileleri ve toplum için önemli bir tehdit olarak algıladıkları şeylerden korumak istiyorlar” dedi. “Bu, tartışmalara girerken veya daha genel olarak komplo inançlarına veya yanlış bilgilere karşı müdahalelerde bulunurken dikkate alınmalıdır.”
Çalışma, “Komplo İnançları Faydalı Olabilir mi? Komplo İnançları, Kaygı, Belirsizlikten Kaçınma ve Varoluşsal Tehdit Arasındaki Boyuna Bağlantılar“, Luisa Liekefett, Oliver Christ ve Julia C. Becker tarafından yazılmıştır.