

Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinalara motor denir.
Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG li olmak üzere ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot (motorin); LPG'li motorun yakıtı ise LPG gazıdır.
Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi şeklindedir.
Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır.
Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır. Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar.
Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye ayrılır.
Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur.
4 zamanlı motorlarda 4 zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; iş zamanı da denir), egzost.
Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır.
Katalitik konvertör kullanılan araçlarda yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır.
Bir motorun bazı parçaları şunlardır: marş motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supapı, ekzost supapı, supap iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir.
Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası) ve enjektör de bulunur.
Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında karbüratör, benzin pompası, buji, disribütör, bobin vardır.
ATEŞLEME SİSTEMİ
Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları şunlardır:
Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör, buji ile distribütör içinde bulunan platin takımı, alçak yüksek gerilim kabloları kondansatör, tevzii makarasıdır.
Bezinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli motorlarda bulunan distribütör' ün en önemli görevleri endüksiyon bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve meksefe yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzii makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır.
Endüksiyon bobini aküden gelen voltajı 15.000 - 25.000 volta çıkarır.
Bujilere ateşleme sırasına göre akım dağıtan distribütördür. Motor çalışmazken kontak anahtarı, ateşleme durumunda açık unutulursa platin ya da bobin yanabilir.
Aracın belirli bir km.'sinden sonra bazı parçaları değişmelidir. Bunlardan biri platin ve bujidir. Ateşleme sistemi ayarlarından biri buji ayarı ve diğeri ise platin ayarı ile avans ayarıdır.
Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Platin meme yaparsa zımparayla temizlenir.
Motorun çalışması sarsıntılı ise, sebebi buji kablolarından birinin çıkmış olması olabilir.
Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri bujilerin normal ateşleme yapmaması,
bir diğeri de platin ayarının bozuk olması ayrıca bujilerin kurum bağlanmış olmasıdır.
Bujiler ayarsız ve aşınmış ise motor çekişten düşer.
Buji ayarları yanlış yapılmış bir aracın egzost dumanı siyahtır.
Motorun egzostundan siyah duman çıkması durumunda karışım oranı da kontrol edilmelidir.
YAKIT SİSTEMİ
Benzinli motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır:
yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt göstergesi, karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu.
Dizel motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, besleme pompası, mazot filtresi, enjeksiyon pompası, enjektör, ısıtma kızdırma bujileri, yakıt göstergesi.
Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havayı süzmek ve ve sessiz emiş sağlamaktır. Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için basınçlı hava ile temizlemeliyiz. Öte yandan, hava filtresi tıkalı olan motor zengin karışımla çalışır. Filtre yine de temzilenmeden motor hala çalıştırılırsa motor boğulur.
Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli motorlarda olur. Benzin-Hava karışımını ayarlar. Karbüratörün karıştırma oranı 1/15'tir.
Jikle devresinin görevi, soğuk havalarda motorun çabuk çalışmasını sağlamaktır. Jikle devresi karbüratörde bulunur. Jikle kelebeği, karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.
Yağ filtresi yağı süzer ve temizler.
Silindir içindeki yanmış gazlar egzost manifoldu ile dışarı atılır.
Egzost susturucusu, basınçlı olarak çıkan yanlış gazların sesini azaltır. Eğer aracın egzostundan fazla ses çıkıyorsa susturucu patlak olabilir.
Supap ayarı, en önemli motor ayarlarından biridir. Soğuk ve sıcak ayar olarak ikiye ayrılır.
Bir aracı kış şartlarına hazırlarken en önemli noktalardan biri hava filtresini kışlık pozisyona almak ve otomatik jikle kışlık pozisyonuna çevirmektir.
Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir.
Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını sağlayan devre rölanti devresidir.
Yakıtın içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çalışır.
Yakıt sistemi ayarlarından biri rölanti ayarıdır.
Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar basılarak marş yapılır.
Motor ısınıca stop ediyorsa karbüratöre de bakılmalıdır.
Araç kulanırken yakıt tasarrufu için
hava filtresi temizlenmeli,
Karbüratör ayarları yapılmalı,
Jikle devresi açık unutulmamalıdır,
Rölanti yüksek olmamalıdır,
Eskimiş bujiler temizlenmeli,
Lastik hava basınçları normal olmalıdır,
Fren ayarlarının sıkı olmaması,
Uygun viteste gidilmesi,
Debriyaj kaçırması olmamalıdır,
Saatte 90/100 km hızın geçilmemesi
gerekmektedir.
Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır. Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabilir.
YAĞLAMA SİSTEMİ
Yağlama sisteminin parçaları:
Karter-yağ pompası,
Filtre,
Gösterge,
Seviye çubuğu,
Yağ kanallarıdır.
Motorda yağın bazı görevleri:
Sürtünmeyi azaltmak,
Aşınmayı önlemek,
Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak,
Soğutmaya yardımcı olmak,
Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir.
Karterin önemli görevlerinden bazıları:
Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir.
Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır ve 4-5 dakika beklenir. Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.
Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır.
Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır. Motorun yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motoryağı ise süpap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.
Motor yağı ve yağ filtresi belli km'lerde mutlaka değiştirilmelidir.
Motorda yağ basıncı yoksa,
yağ yok,
filtre tıkalı,
yağ pompası arızalı,
ya da yağ müşiri arızalı olabilir.
Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları:
Karter contasnın yırtılması,
sekman ya da silindirlerin aşınması,
karterin delik olması,
tapadan yağ sızdırmasıdır.
Yağ yakan motorun eksoztundan mavi duman çıkar.
Marşa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir.
Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir.
Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
SOĞUTMA SİSTEMİ
Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları:
Radyatör,
Vantilatör,
Devir daim pompası,
Termostat,
Hararet (ısı) gösterici,
Hararet (ısı) müşiri,
İlave su kabı,
Fan motorudur.
Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır.
Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar.
Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar.
Hava soğutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer özellik hava soğutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır.
Vantilatör kayışı V şeklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm civarında olmalıdır. Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet yapar.
Soğutma sisteminde su azalıyorsa
silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,
radyatör kapağı bozuk,
radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik,
kalorifer hortumları delik veya
termostat arızalı olabilir.
Motorun hararet yapmasının nedenleri:
->Radyatör peteklerinin tıkanması,
->radyatörde suyun azalması,
->vantilatör kayışının gevşek veya kopuk olması,
->termostatın arızalı olması,
->motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması,
->uygun vites ve hızda gidilmemesi,
->otomatik fanın arızalı olmasıdır
Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.
Çok sıcak motora rölantide çalışırken ılık ve kireçsiz su konur.
Motor bloğundaki su kanalları pastan ya da kireçten tıkanmış ise motor fazla ısınır.
Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir.
Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.
Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.
Termostatı sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer.
Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür.
Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir.
Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır.
Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı olabilir.
Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir.
Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.
ŞARJ VE MARŞ SİSTEMİ
Marş sistemi motora ilk hareketi verir.
Parçaları:
-akü,
-kontak anahtarı,
-marş motoru,
-volan dişlisidir.
Marşa basıldığında marş motorunun bediks dişlisi volanın üzerindeki dişlilerle kavraşır ve volanı döndürür.
Volan da krankı döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir.
Marş durumunda marş motoru hiç dönmüyorsa:
akü bitik,
akü kutup başları gevşek,
akü kutup başları oksitli,
marş otomatiği arızalı,
marş motoru sargıları arızalı ya da sigortası atık olabilir.
Motor çalışırken marş yapılırsa volan dişlidi, marş motoru ve marş dişlisi zarar görür.
Marşa basıldığında marş motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup başlarında olabilir.
Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla birleştirilir. Her iki akünün de voltajı aynı olmalıdır.
Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz.
Marşa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü biter.
Marş yapıldığında tık diye bir ses gelip, marş motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevşek olabilir.
Vantilatör kayışı hareketini volant kasnağından alır ve pervaneyi -devirdaim pompasını- şarj dinamosunu çalıştırır. Kayış koparsa vantilatör pervanesi - devirdaim pompası ve şarj dinamosu hareket.
ŞARJ SİSTEMİ
Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
Şarj sisteminin parçaları:
alternatör,
konjektör (regülatör),
şarj lambası,
vantilatör kayışıdır.
Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur.
Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.
Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir.
Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.
Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcılatrı besler.
Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir.
Vantilatör kayışının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından anlaşılır.
Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.
Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevşek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir.
Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları:
- Şarj ikaz lambasının yanması.
- Motordan ani bir sarsıntı ya da ses gelmesi.
- Yağ lambalarının yanmasıdır.
Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur.
Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir.
Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ
Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.
İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur.
Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de:
akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alıcı olarak da ampuller bulunmaktadır.
Bu sistemlerin en önemli arızaları:
kısa devre,
kablo kopukluğu,
akü bitmesi,
akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği,
ampul yanması,
sigorta atması,
anahtarların arızalanmasıdır.
Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır.
Farlardan bir kısmı ya da hiçbiriyanmıyorsa, sigortası atık olabilir.
Flaşör arızalanınca sinyal lambası yanmaz.
Sigortalar atıksa bunun yerine aynı amperde sigorta takılır.
Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz.
Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı olabilir.
Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir.
Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulu yanmış olabilir.
Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır.
Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir.
Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır.
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI
Güç aktarma organları sırasıyla:
Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir.
Difarensiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir.
Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır.
Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler.
Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar.
Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.
Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır.
Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez.
Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.
Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır.
Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.
Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir.
Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
LASTİKLER
Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.
Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur. Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir.
Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır.
Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer. Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir.
Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir.
Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır.
Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbirşey yapılamaz.
Latiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlerını belirtir.
Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker.
Bijonların temizliği kuru bezle yapılır.
FRENLER
Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz.
Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:
-Motor freni (kompresyon freni)
-Ayak freni
-El freni
Ayak freni 3 tiptir:
-Hidrolik fren
-Havalı fren
-Karma fren
Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:
-Fren pedalı
-Merkez pompası
-Fren boruları
-Tekerlek silindirleri
-Fren diski
-Fren balatası
-Kampanalar
-Fren ayar sistemleri
Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.
ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır.
Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gecşek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.
Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.
Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir.
Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir.
Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir.
Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker.
Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz.
Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ
Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır.
Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.
Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.
Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır.
Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ
Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir. Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur.
Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır.
Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır. Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
BAKIMLAR
Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır.
Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır.
Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz.
Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir.
Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır.
Akü 2 kutp başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar.
Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir.
Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir. Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir. Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.
DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER
Dizel motorlarda silindire sadec hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır.
Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yaplacak işlerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır.
Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur. Enjektörler kendilerine enjeksyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar.
Enjeksyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar.
Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır. Hava yapmanın nedenleri:
-yakıtın bitmesi,
-boru ve rekorların gevşemesi,
-yakıt borularının sökülmesi,
-filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir.
Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir.
Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kulanılır.
MOTOR GİRİŞ
- Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere
ne denir: Motor
- Motor yakıtlarına göre kaça ayrılır: a) Benzinli b)Dizel c)LPG
- Motor zamanlarına göre kaça ayrılır: - 2 zamanlı - 4 zamanlı olarak ikiye ayrılır.
- Motorlarda dört zamanın oluşum sırası nasıldır
- Emme zamanı 2) Sıkıştırma zamanı 3) Ateşleme zamanı 4) Egzoz zamanı
- Dört zamanlı DİZEL motorunda emme zamanında silindirlere hangisi emilir ; Hava emilir.
- Soğutma sistemine göre motorlar kaça ayrılır: 1. Hava soğutmalı 2.Su soğutmalı olmak üzere ikiye ayrılır.
- Araçlarda kullanılan motorlar: İçten yanmalıdır.
- Enjektörlerde püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda hangi yakıt kullanılır: Motorin
- Eksantrik milinin görevi nedir: a)Subaplara hareket vermek distribitör yakıt (benzin) otomatiği
- Motorlarda yapılan ayarlardan biri : Subap ayarıdır
- Benzinli motorlarda sıkıştırılan benzin-hava karışımı ne ile ateşlenir: Buji ile ateşlenir
MARŞ SİSTEMİ
- Marş sisteminin görevi nedir: Marş motoru yardımıyla motora ilk hareketi vererek motoru çalıştırmak.
- Marşa basılıp motor çalıştığında hangisinin sönmesi gerekir : Yağ lambasının.
- Marş sisteminin çalışması nasıl olur: Kontak anahtarı açılıp marşa bastırıldığında, aküden marş motoruna elektrik gelir. Marş motoru elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek marş dişlisini çevirir ve dişli dönmeye başlayarak volan dişlisini çevirir ve motora ilk hareketini verir.
- Marş motoru hiç dönmemesinin sebebi nedir: Akü boştur veya kutup başı gevşektir, veya bağlantılarda oksitlenme vardır.
- Araçta,kontak anahtarını açıp marşa basma süresi ne kadar olmalıdır:10-15 sn
- Marşa 10-15 saniye fazla basıldığında: Akü boşalır ve marş dişlisi zarar görür.
- Marşa bastığımızda marş motoru çalışıyor ve aracın motoru da rahat dönüyorsa fakat motor çalışmıyorsa arıza neden kaynaklanmaktadır: 1) Yakıt sisteminde 2) Ateşleme sisteminde
- Marşa bastığında ‘tık’ diye ses gelip marş motoru çalışmıyorsa sebebi nedir: Akü kutup başları gevşemiştir.
- Marş motoru hangi sistemin parçasıdır : Marş sisteminin parçasıdır.
- Motor çalışırken marş yapılırsa hangisi meydana gelir : Marş dişlisi zarar görür
ATEŞLEME SİSTEMİ
- Ateşleme sisteminin görevi nedir: Sıkıştırılan benzin-hava karışımını buji ile yakmaktır.
- Ateşleme sisteminin parçaları nelerdir: 1) Akü 2) Kontak anahtarı 3) Endüksiyon bobini 4) Distribütör 5) Bujiler
- Endüksiyon bobininin görevi nedir ; Akümülatörün voltajını 15.000 ile 25.000 volt arasında yükseltmek
- Distribütörün görevi nedir : Bujilere ateşleme sırasına göre elektrik dağıtmak.
- Distribütörün parçaları nelerdir : a) Tevzi makarası b) Kondansatör c) Platin
- Bujilerin çalışma sistemi nasıl olur: Ateşlemeyi sağlar. 12 V’luk akü elektriğini, endüksiyon bobini 15000-25000V’a yükselterek distribütöre gönderir distribütörde bujilere ateşleme sırasına göre elektrik dağıtır ve buji ise kıvılcımı çakarak benzin-hava karışımını ateşler.
- Platinin meme yapması neden meydana gelmektedir: Kondansatörün arızalı olmasından kaynaklanır.
- Motor çalışmazken kontak anahtarı açık unutulursa ne olur: Endüksiyon bobini, platin, kondansatör yanar.
- Ateşleme işleminin ayarları nelerdir: 1) Buji ayarı 2) Platin ayarı 3) Avans ayarı
- Bozuk olan motorlarda ne gibi durumlar ortaya çıkar: Egzozdan siyah duman çıkar, yakıt sarfiyatı artar, motor çekişten düşer.
- Motorda normal yanma olmamasının sebebi nedir: Bujilerin kurum bağlanması
- Elektronik ateşleme sisteminin avantajlarından biri nedir : Buji çakma voltajı yüksektir.Yakıt tasarrufu sağlar.
YAKIT SİSTEMİ
- Yakıt sisteminin parçaları nelerdir:
- Depo: Yakıta depoluk eder.
- Yakıt otomatiği: Depo ile karbüratör arasındadır. Depodan karbüratöre yakıt pompalar.
- Karbüratör: 1/15 oranında yakıt-hava karışımını ayarlar. Emme manifoldunun üzerinde bulunur.
- Emme manifoldu: Karbüratörün altında bulunur.
- Araca yakıt ikmalinde ne yapılır: Motor stop edilir.
- Karışım oranı bozulursa ne gibi durumlar ortaya çıkar: Motor çekişten düşer. Yakıt sarfiyatı artar.
- Boğulmuş motor nasıl çalıştırılır: Gaz pedalına tam basılır ve marş yapılır.
- Rölanti ne demektir: Ayak gaz pedalına çekilmiş vaziyette iken motorun çalıştığı devredir.
- Rölanti ayarının bozukluğu nasıl bir duruma yol açar: Yüksek yapılırsa zengin karışım olur. Yakıt sarfiyatı artar.
- Rölanti ayarı hangi sitemin ayarıdır: Yakıt sistemi ayarıdır.
- Yakıt içinde toz, su, pislik vb. olması ne gibi bir durum ortaya çıkarır: Motor düzensiz ve tekleyerek çalışır.
- Jikle ne demektir: Soğuk havalarda motorun kolay çalışmasını sağlayan parçadır.
- Jikle nerede bulunur: Karbüratörün hava giriş deliğinde bulunur.
- Kışın jikle ayarı nasıl yapılmalıdır: Otomatik duruma getirilir.
- Hava filtresi neye yarar: Motora giren havayı temizler. Tıkalı filtre basınçlı hava ile temizlenir.
- Kışın hava filtresi ayarı nasıl yapılmalıdır: Filtre kışlık pozisyona getirilir.
- Motor ısınıp stop ediyorsa neye bakılır: Karbüratöre bakılır.
- Silindir içindeki yanmış gazlar nasıl dışarı atılır: Egzoz manifoldundan dışarı atılır.
- Basınçlı olarak çıkan yanmış gazların sesini azaltan parça hangisidir ; Egzoz susturucusu
- Araçtan fazla ses çıkmasına hangi durum neden olur: Egzoz susturucusu delik demektir.
- Kullanma kılavuzuna göre belirli km. sonunda : Buji-platin, motor yağı-yağ filtresi değiştirilir.
- Motorun çalışmasının sarsıntılı olması neden kaynaklanabilir: Buji kablolarından biri çıkmıştır.
- Araçta, egzozdan mavi duman çıkmasının sebebi hangisidir : Motor yağ yakıyordur.
- Araçta, egzozdan siyah duman çıkmasının sebebi hangisidir : Motor fazla yakıt yakıyordur.
- Dizel motorlarda hangi yakıt kullanılır : Motorin (Mazot)
Aracın belli bir mesafe gidebileceği kadar yakıtın araç üzerinde bulundurulmasına yarayan parça hangisidir : Yakıt deposu
YAĞLAMA SİSTEMİ
- Yağlama sisteminin görevi nedir: 1) Sürtünmeden oluşan aşınmayı önler. 2) soğutmaya yardımcı olur. 3) motorda çalışan parçaların temizliğini yapar.
- Karterin görevi nedir: Yağa depoluk yapar.
- Yağ pompasının görevi nedir: Basınçlı olarak motor yağını yağlama kanallarına gönderir.
- Yağ göstergesinin görevi nedir: Motorda yağlama sisteminin çalışıp çalışmadığını sürücüye gösterir.
- Yağ lambası basınç göstermiyorsa ( yağ lambası yanıyorsa ) ne gibi durumlar ortaya çıkmıştır: a) Karter contası yırtılmıştır. b) Karterde yağ kalmamıştır. c) Yağ filtresi tıkanmıştır. d) Yağ müşürü kablosu çıkmıştır.
- Yağ lambası basınç göstermiyorsa ne yapılmalıdır: Motor hemen stop edilmelidir.
- Motorda yağ kontrolü nasıl yapılır: Günlük yapılır. Araç düz zeminde olmalıdır. Motor stop edilir. 4-5 dakika beklenir. Yağ seviyesi yağ çubuğunda iki çizgi arasında olmalıdır.
- Motor yağ değişimi nasıl yapılır: Stop edilmeli. Motor sıcak olmalıdır.
- Motora yağ nasıl konulur: Sübap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan konur.
- Yağ seviyesi karterde normalin altında iken motor çalışırsa ne olur: Motor ısınır ve yanar.
- Kullanma kılavuzuna göre: Motor yağı ve yağ filtresi değiştirilir.
- Motorun yağ yakmasının sebebi nedir ; Silindirler aşınmıştır.
- Dizel motorlu araçları çalıştırırken marşa basmadan önce gösterge panelindeki lambalardan hangisinin sönmesi beklenmelidir: Kızdırma bujisi lambası
SOĞUTMA SİSTEMİ
- Soğutma sistemi parçaları nelerdir: Radyatör, vantilatör, devir daim su pompası, termostat, hararet ısı göstergesi.
- Radyatörün görevi nedir: Soğutma suyuna depoluk yapar.
- Vantilatörün görevi nedir: Radyatördeki suyu soğutur.
- Devir dayım (su) pompası görevi nedir: Radyatördeki suyu basınçlı olarak su kanallarına gönderir.
- Termostatın görevi nedir: Sildir kapağı çıkışında bulunur. Motoru çalışma sıcaklığında sabit tutar.
- Araç çalıştıktan sonra motor çalışma sıcaklığına gelmiyorsa hangisi arızalı olabilir; Termostat
- Hareket ısı göstergesi( motorun aniden ısınmasının sebepleri yani hararet yapması) :
- Motor harareti ne gibi durumlar ortaya çıkmıştır:
- Vantilatör kayışı gevşek veya kopmuştur.
- Radyatörde su eksilmiştir. Radyatör kapağı arızalıdır.
- Hortumlarda kaçak vardır.
- Silindir kapağı contası çatlamıştır, kaçak vardır.
- Radyatör petekleri tıkanmıştır. su kanalları kireçli ise su fazla ısınır.
- Termostat arızalıdır. Motorun uygun vites ve devirde kullanılmaması.
- Otomatik fan arızalıdır.
- Fan motoru elektrik bağlantısı çıkmıştır.
- Fan motoru müşürü bozulmuştur.
- Motor hararet yapmış ise motor nasıl çalıştırılmalıdır: Rölanti de çalıştırılır.
- Hararet yapan motora ne yapılmalıdır:
- Radyatörün içindeki su çok sıcak olduğu için radyatör kapağı hafif açılarak hava basıncı alındıktan sonra açılır.
- Radyatöre ılık ve kireçsiz su konur.
- Soğuk su konursa silindir kapağı ve silindir bloğu çatlar.
- Su radyatör peteklerinin üzerinde olmalıdır.
- Motor çok sıcak çalışırsa çekişten düşer.
- Termostat çıkartılırsa motor soğuk çalışır, geç ısınır, aşınmalar artar.
- Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.
- Soğutma su seviyesi günlük kontrol edilir.
- Vantilatör kayışına parmakla basıldığında 1–1.5 cm. esnemelidir.
ŞARJ SİSTEMİ
- Şarj sisteminin görevi nedir: Araç için gerekli elektrik enerjisini sağlar.
- Alternatörün (Dinamo) görevi nedir: Hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirir.
- Konjektör (Regülatör) görevi nedir: Aracın devir arttıkça dinamodan çıkan akım voltajını ayarlayıp tesisata ve aküye gönderir.
- Aracın aküsünde su kaybı fazla ise bunun nedeni nedir: Konjektör arızalıdır.
- Vantilatör kayışı hareketini nerden : Krank milli kasnağından alır.
- Vantilatör kayışının koptuğu önce nerden anlaşılır: İlk önce şarj göstergesinden anlaşılır.
- Vantilatör kayışı çok sıkı olması nasıl bir sorun çıkartır: Alternatör yatakları bozulur.
- Araçta elektrik kaynağı ile tamir yapılacağında ne yapılması gerekir: Akü kutup bağlantısı sökülür.
- Marşa basıp motor çalıştığında hangi lamba söner : Şarj lambası söner.
- Motor çalıştığında şarj lambasının yanmasının sebepleri neler olabilir:
- Alternatör kablo bağlantısı gevşektir.
- Alternatör kömürü aşınmıştır.
- Vantilatör kayışı gevşek yada kopmuştur
AKTARMA ORGANLARI
- Aktarma organlarının görevi nedir: Hareketin motordan tekerleklere kadar iletilmesini sağlar.
- Aktarma organları parçaları nelerdir: Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, aks.
- Debriyaj (Kavrama) görevi nedir: Volan ile vites kutusu arasındadır. Motordan vites kutusuna gelen hareketi isteğe göre kesmek yada vermektir.
- Vites kutusunun görevi nedir: Aracın hızını ve torkunu ayarlar. Debriyaj ile şaft arasındadır.
- Aracın ilk çalıştırılmasında gaz verildikten sonra ne yapılmalıdır: Debriyaj pedalına basılmalıdır.
- Araç hareket halinde iken ayağın sürekli debriyaj pedalının üstünde kalması ne gibi bir durum ortaya çıkarır: Debriyaj balatası aşınır.
- Debriyaj balatası yağlanırsa ne olur: Debriyaj kaçırır.
- Balatanın aşınması ne gibi durumlarda ortaya çıkar: Ani ve sert kalkışlar aşınmaya neden olur.
- Debriyaj kaçması yakıtı nasıl etkiler: Yakıt sarfiyatı artar.
- Araç hareket halinde iken vites kutusunun ses çıkarmasının sebebi nedir: Yağ kalmamıştır.
- Vitese geçişte zorluk çekilmesinin nedeni ne olabilir: Kavrama ayırmıyordur. Debriyaj pedalına tam basılmamıştır.
- Şaftın görevi nedir: Vites kutusunun hareketini diferansiyeli iletmek.
- Diferansiyelin görevi nedir: a)Şafttan aldığı hareketi 90 derece dönüştürerek akslara iletir. b) tekerleklerin virajlarda farklı açılarda ve hızlarda dönmesini sağlar.
- Aksın görevi nedir: Diferansiyelin hareketini tekerleklere iletir.
- Aktarma organlarında nasıl yağ kullanılır: Dişli yağ kullanılır. Yağ seviyesi kontrolü ve kaçak kontrolü yapılır.
FREN SİSTEMİ
- Fren çeşitleri nelerdir: El freni, servis (ayak) freni.
- El freninin görevi nedir: Duran aracı sabitler.
- El freni çekili vaziyette araç hareket ettirilmek istenirse ne gibi durumlar ortaya çıkar: Rahat harekete geçmez, kampanalar ısınır, fren tutmaz.
- Soğuk havalarda el freni çekilirse ne olur: Balatalar donarak yapışır.
- Servis (ayak) freninin görevi nedir: Aracın hızını yavaşlatır veya durdurur.
- Fren yapılınca aracın hızı azalmıyorsa sebebi ne olabilir: a) Hidrolik kalmamıştır b) Fren sisteminde hava vardır.
- Fren yağı bakımı nasıl olmalıdır: Günlük kontrol edilmelidir. Fren yağı azalmış ise hidrolik yağı ile tamamlanır.
- Aracın kampanaları el ile kontrol edildiğinde aşırı ısınmış ise sebebi nedir: Fren ayarları bozulmuş demektir.
- Westing Houslu fren sistemi olan araçta motor stop edilirse ne olur: Fren tutmaz.
- Traktörlerde sağ-sol fren mandalı yolda giderken nasıl olmalıdır: Fren mandalı kilitlenir.
- Kompresör ne demektir: Havalı fren sistemi parçasıdır.
- ABS frenleri sürücüye ne gibi bir kolaylık sağlar: Sürücüye direksiyon hakimiyetini sağlar.
- RODAJ ( Yeni Motor –sıfır araç) süresince neler yapılmalıdır : -Ani ve sert kalkış yapılmaz – fazla sürat yapılmaz.
- Hava frenli bir araçta hava basıncının çabuk düşmesinin sebebi nedir : Borularda (rekorlarda) kaçak vardır.
- Hava frenli bir aracın hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa ne yapılmalıdır: Olduğu yerden hareket ettirilmemelidir.
- Kampana ve balata hangi sistemin parçasıdır : Fren sisteminin parçasıdır.
- Fren yapıldığında tekerlekler nasıl hareket eder: Ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
- Motor (kompresyon) freninin etkisi nedir ;Taşıtı yavaşlatır.
- Frenleme sırasında fren pedalı yeterince sertleşmiyorsa sebebi nedir ; Fren sisteminde hava vardır. Balataların ve fren sisteminin aşırı ısınması
ÖN DÜZEN SİSTEMİ
- Ön düzen ayarlarının bozuk olması lastikleri nasıl etkiler: Lastikler içten ve dıştan aşınır.
- Lastik kontrolü nasıl yapılmalıdır: Her araca binildiğinde kontrol edilir.
- Araç düz yolda giderken bir tarafa çekmesinin nedeni nedir: a) Lastik hava basıncı eşit değildir. b) Lastiklerden biri tubles diğeri şamyelli olabilir. c) lastiklerden biri yeni diğeri eski olabilir.
- İç lastiği bulunmayan lastiğe ne denir: Tubles.
- Lastik üzerindeki rakamlar neyi belirtir: Lastik ebadını belirtir.
- Karlı havalarda hangi tekerleklere zincir takılır : Çekici lastiklerin ikisine zincir takılır.
- Isıdan dolayı lastik hava basıncı artarsa ne yapılması gerekir: Olduğu basınçta bırakılır.
- Lastik değişimde ne yapılması gerekir: El freni çekilir.
- Lastik havaları normalden az ise lastiklerde ne gibi durumlar ortaya çıkar: Lastikler kenarlardan aşınır, direksiyon zor döner, enerji kaybı artar.
- Lastik havaları normalden fazla ise: Ortadan aşınır, araçta titremeler olur.
- Ön tekerleklerde düzensiz lâstik aşıntısının nedenlerinden biridir ; Rot ayarı bozuktur.
AYDINLANMA SİSTEMİ
- Sigortanın görevi nedir: Kısa devrede doğacak tehlikelere tesisatı korur. Sigorta atmış (yanmış) ise aynı amperde yenisi ile değiştirilir.
- Araçta sinyallerin yanmamasının nedeni ne olabilir: Flaşör arızalıdır.
- Müşür sistemi nedir: İkaz sistemi parçasıdır.
- Fren lambalarından birinin yanmamasının nedeni ne olabilir: Lambanın ampulu patlamıştır. Fren lambalarının ikiside yanmıyorsa fren müşürü arızalıdır.
- Yakını ve uzağı gösteren farların aydınlatma mesafesi ne kadardır : Uzağı gösteren farlar ; 100 metreyi. Yakını gösteren farlar ; 25 metreyi aydınlatır.
- Farlardan biri sönük yanıyorsa bunun nedeni ne olabilir: Far kablo bağlantısı gevşektir. Farlar hiç yanmıyorsa far anahtarı arızalıdır.
- Farlar yanmıyor, korna da çalışmıyorsa bunun nedeni ne olabilir: Sigortalar arızalıdır.
- Araç hareket halinde iken kilometre saati hiçbir değer göstermemesinin nedeni nedir: Kilometre teli kopmuştur.
- Aracın direksiyonunda titreşiminin nedeni nedir: Ön lastiklerde balanssızlık vardır.
- Araçta titreşim varsa bunun nedeni nedir: Lastiklerde balanssızlık vardır.
- Aracın uzun farları yandığında gösterge panelinde ne renk yanar: Mavi
- Flaşörün görevi nedir ; Sinyal lambalarının yanıp sönmesini sağlar.
DİREKSİYON SİSTEMİ
- Aracın direksiyonunda fazla boşluk olmasının nedeni neler olabilir: 1) Direksiyon kutusu arızalıdır. 2) Direksiyon kutusu ayarı bozuktur. 3) Rot başları aşınmıştır.
- Direksiyon bakımından : Direksiyon kutusu yağına ve rot başlarına bakılır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ
- Yayların görevi nedir: Yoldan dolayı meydana gelen darbe ve titreşimleri üzerinde alır.
- Amortisörün görevi nedir: Yayların salınımını üzerine alır.
AKÜMÜLATÖR
- Akümülatörün görevi nedir: Motor çalışmazken ışık ve özel alıcıları çalıştırır.
- Akümülatör bakımında nelere dikkat edilmelidir:1) Elektrolit seviyesi azalmış ise SAF SU ile tamamlanır. 2) Kutup başlarının oksitleri temizlenir.
- Akümülatörün üst kısmında pislikler birikirse ne olur: Akümülatörün kendiliğinden boşalır.
- Akümülatör takviyesinde kutuplar nasıl bağlanır: Artı (+) kutup ile artı (+) kutup------Eksi (-) kutup ile eksi (-) kutup bağlanır.
- Kışın akümülatörün donmasını önlemek için ne yapılması gerekir: Tam şarj ettirilir.
- Dijital tip göstergeli araçlarda ne yapılmaz: Akümülatör takviyesi yapılmaz.
- Akümülatörün eleman kapak delikleri KAPALI olması ne gibi durumlara neden olabilir: Akümülatör patlayabilir.
- Akümülatörün zıt kutupları arasında nasıl bir fark vardır: Artı kutpu eksi kutpa göre daha kalın ve koyu renklidir.
- Akümülatörün iki kutpu üzerine metal bir parça bırakılırsa ne olur: Akümülatör patlar.
- Katalitik konvantörlü araçlarda nasıl benzin kullanılır: Kurşunsuz benzin kullanılır.
- Akümülatörün konulacak su ne kadar olmalıdır: Plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmelidir.