Sorunuzu sorun, uzman kadromuz sorunuzun cevabını hemen e-posta adresinize göndersin.
Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem'in rükua giderken tekbir getirdiği hususunda rivayet edilen hadisler birbirini kuvvetlendirmiştir. Rükua giderken tekbir getirmek sünnettir. Onu terk etmek tenzihen mekruhtur, fakat namaz bozulmaz ve sehiv secdesi lazım gelmez. İhram tekbirinden başka namazdaki bütün tekbirlerin hükmü budur.
İhram tekbiri ise, onsuz namazın bağlanmayacağı bir rükündür. Namaz tekbirlerinin sayısını namaza giriş kısmında zikrettik. İmam Ahmed'in bütün bu tekbirleri vacib saydığına dair rivayet vardır. Rüku' tekbirinin uzatılması müstehab mıdır? Bunda Şâfıî rahimehullahın iki kavli vardır. Cedid kavli olan en sıhhatlisine göre, müstehab olan, namazın hiç bir cüz'ünün zikirsiz kalmaması için rüku edenlerin durumuna varıncaya kadar tekbirin uzatılması ve sonra rüku tesbihleriyle meşgul olunmasıdır. İhram tekbiri bunun aksinedir. Sahih görüş, onda uzatmayı terk etmenin sünnet olduğu yolundadır. Çünkü ihram tekbirinde niyeti de sürdürmek zaruridir. Halbuki, tekbir uzatılırca bu güçleşir, kısa kesilirse kolaylaşır.
Uzatmak mes'elesinde diğer tekbirlerin hükmü de rüku tekbiri gibidir. İhram tekbiri bölümünde bunun izahı geçti. Allah daha iyi bilir.
Rüku'a varıldığı zaman rüku zikirler ile meşgul olunur ve üç defa: (arapça) Sübhane rabiyel azıym "[Büyük olan Rabbımı takdis ederim]" denir.
Huzeyfe'nin hadisine göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem. Bakara, Nisa ve Âl-i İmran Sûreleri okunabilecek kadar uzun süren ruku'unda: Sübhane rabbiyel azıym dedi." <139) Yani, zikri tekrarladı. Sünen kitaplarında rivayet edildiğine göre, Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biriniz üç defa:
Sübhane rabbiyel azıym dediği zaman rüku'u tamam olmuştur."
Aişe radıyallahu anha'dan rivayetimize göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem, rüku ve secdelerinde;
Sübhanekallahümme rabbenâ vebihamdik. Allahümmağfirlî.
[Seni takdis ederim Allahım! Rabbımız! Ve Sana hamdederim Alla-hım! Beni bağışla] derdi."(I40>
Ali radıyallahu anh'den rivayetimize göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem rüku' ettiği zaman:
Allahümme leke reka'tü vebike âmentü veleke eslemtü haşa'a leke sem'ıy ve basarî ve muhhıy ve azmiy ve asabî.
[Allahım! Sana eğildim. Sana inandım. Sana teslim oldum. Kulaklarım, gölerim, beynim, kemiklerim ve damarlarım eğilerek sana huşu etti.] derdi"(14') Sünen kitaplarında şöyle geldi:
Haşe'a sem'ıy ve basarî ve muhhıy ve azmiy ve mestekallet bihi kademî lillâhi rabbil âlemîn.
"[Kulaklarım, gözlerim, beynim, kemiklerim ve ayaklarımın taşıdığı ağırlığım, eğilip Âlemlerin Rabbı olan Allah'a huşu etti]" Ve Aişe radıyallahu anha'dan rivayee göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem rüku ve secdelerinde:
Sübbûhun kuddûsün rabbül melâiketi verrûh.
[O çok teşbih ve takdis edilendir. (O) meleklerin ve ruhun Rabbı-dır). derdi."<142)
Avf !bn-i Malik radıyallahu anh'den rivayetimize göre, şöyle dedi: "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem'e uyarak namaza durdum. Kıyamda Bakara Sûresini okudu. Rahmet âyetine geldiği zaman durup İstemeden ve azap âyetine geldiği zaman durup istiâze etmeden geçmiyordu. Sonra, kıyamı kadar uzun süren rükua gitti. Ve rükuunda:
Sübhane zilceberûti vel melekûti vel kibriyâi vel azameti.
[Kudret, mülk, yücelik ve büyüklük sahibini takdis ederim] dedi. Sonra secdelerinde de böyle söyledi."('43)
İbnli Abbas radıyallahu anhüma'dan rivayetimize göre, Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem: "Rükua gelince onda Rabbı ta'zim ediniz." buyurduk144'
Bil ki, bu son hadis, bu bahsin gayesini ifade etmektedir. Çünkü rüku'daki zikirden gaye, hangi lafızla olursa olsun Rab Teala'yı ta'zim etmektir. Fakat efdal olan, başkalarına meşakkat vermeyecek şekilde imkan bulursa bütün bu geçen zikirleri birlikte yapmaktır. Ve bunlardan teşbih önce yapılmalıdır.
Kısaltmak istenirse teşbih okumak müstehabdır. Teşbihin en aşağı kemali üç defa söylemektir. Tek bir defa söylenirse teşbihin aslı yapılmış olur.
Bu geçen zikirlerin bir kısmı ile yetinmek isteniyorsa müstehab olan, bazan bunların bir kısmını, bazan da diğer kısmını okumaktır. Vakitlerin hepsinde bu tertibe riayet eden, bütün zikirleri yapmış olur. Diğer bütün zikirlerde de böyle yapmak gerekir.
Bil ki, rüku'da zikir, bize ve ulema çoğunluğuna göre sünnettir. Bunun için onu isteyerek veya unutarak terk edenin namazı bozulmaz, günaha girmez ve sehiv secdesi yapmaz. Ahmed İbn-i Hanbel ve bir cemaat onun vacib olduğu cihetine gittiler. "Rüku'a gelince onda Rabbı tazim ediniz." gibi açık ve sahih hadislerin emrini ve alimlerin ihtilafını göz önünde tutarak namaz kılanın rüku zikrini muhafaza etmesi gerekir. Allah daha iyi bilir.
Rüku ve secdelerde Kur'ân okumak mekruhtur. Fatiha'dan başkası okunursa namaz bozulmaz. Yine en sıhhatli görüşe göre Fatiha da okunmuş olsa namaz bozulmaz. Ashabımızın bazısı bu son şekilde namaz bozulur, dediler.
Ali radıyallahu anh'den rivayetimize göre, şöyle dedi: "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem, rüku ve secde ederken Kur'ân okumaktan beni menetti."<145)
İbn-i Ibbas radıyallahu anhüma'dan rivayetimize göre, Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem: "Haberiniz olsun ki, rüku veya secde ederken Kur'ân okumaktan menedildim." buyurdu.O46)
RüKUDAN KIYAMA DOĞRULURKEN VE DOĞRULDUKTAN SONRA OKUNACAK ZİKİRLER
Başı, rükudan kaldırırken: '.'Semiallahu limen hamiden. "[Allah, kendisine hamd edeni işitir]." demek sünnettir.
' Men hamidallahe semia leh. "[Kim Allah'a hamd ederse Allah da onu işitir.]" demek de caizdir. Şafii "El-Ümm" de buna hükmetti. Doğrulunca şöyle demelidir:
Rabbena lekel hamdü hamden kesîran tayyiben mübâraken fihi mil, essemavâti ve mil'el arzı ve mil'e mâ beynehüma ve mil'e mâ şi'te min şey'in ba'dü ehlessenâi velmecdi ehakku ma kalel abdü ve küllenâ leke abdün lâ mania limâ a'tayte velâ mu'tiye limâ mena'te velâ yenfeu zel ceddi minkel ceddü.
"[Rabbımız! Çok, temiz ve mübarek kılınan hamd, gökler dolusu, yer dolusu ikisi arasındaki boşluk dolusu ve bundan sonra isteyip yaratacağın şeyler dolusu hamd sana olsun. Ey medih ve şeref sahibi! Kulun söylediği en güzel şeye, en çok layık sensin ve hepimiz sana kuluz. Senin verdiğine mani yok ve menettiğini veren yoktur. İtibar sahiblerine, senin yanında itibarları fayda sağlamaz]"
Ebu Hureyre radıyallahu anh'den rivayetimize göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem, sırtını rüku'dan kaldırdığı zaman:
Sem'iallahu limen hamideh ve doğrulduğu zaman: Rebbena lekel hamd [Rabbımız! Hamd sanadır] derdi.('47)
Ali ve İbn-i Ebi Evfa radıyallahu anhüm'den rivayetimize göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem, başını kaldırdığı zaman:
Semi'aliahu limen hamideh. Rabbena lekel hamdü mil'essemâva-ti ve mil'el arzı ve mil'e mâ şi'te min şey'in ba'dü.
[Allah, kendisini hamd edeni işitir. Rabbımız Gökler dolusu, yer dolusu ve bundan sonra isteyip yaratacağın şeyler dolusu sana hamd olsun.] derdi.t'48)
Ebu Said el-Hudrî radıyallahu anh'den rivayetimize göre, "Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem, başını rüku'dan kaldırdığı zaman şöyle derdi: U49)
Allâhümme rabbenâ lekel hamdü mil'essemavâti vel arzı ve mil'e ma şi'te min şey'in ba'dü ehlessenâi vel mecdi ehakku mâ kalel ab-dU. Ve küllünâ leke abdün. Allâhümme lâ mania lima a'tayte velâ mu'tıye limâ mena'te velâ yenfeu zel'ceddi minkel ceddü.
Rufa'a İbn-i Râfi ez-Zerakî radıyallahu anh'den rivayetimize göre, kendisi şöyle dedi: "Bir defasında Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sel-lem'in arkasında namaz kılıyorduk. Başını rüku'dan kaldırdığı zaman: Semi'aliahu limen hamideh dedi. Arkasındaki bir adam da:
Rabbena velekel hamdü hamden kesîran tayyiben mübaraken fih dedi. Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem namazı bitirince:
- Konuşan kimdi? dedi. Adam:
Ben, dedi. Rasulüllah sallallahu aleyhi ve sellem:
- Otuz küsur melek gördüm, senin o sözünü, daha evvel yazmak için yarışıyorlardı, buyurdu."('50)
Bil ki rüku zikirleri bahsinde söylediğimiz gibi, bütün bu zikirleri de birlikte söylemek müstehabdır. Bazısı ile yetinmek isteyen:
Semi'aliahu limen hamideh. Rabbenâ lekel hamdü mil'essemavâti ve mil'el arzı vemâ beynehümâ ve mil'e mâ şi'te min şey'in ba'dü. ile yetinin. Daha çok kısaltmak isteyen:
Sem'iallahu limen hamideh. Rabbena lekel hamd desin. Bundan azı yoktur.
Bütün bu zikirler imam, imama uyan ve kendi başına kılan için müstehabdır. Ancak imam, kendisine uyanların hal ve tavırlarından uzatmayı istediklerini öğrenmedikçe hepsini söylemez. Zira, bu zikirler sünnettir, vacib değildir. Terk eden bir tenzihî kerahet işlemiş olur ve sehiv secdesi yapmaz. Rüku ve secdelerde olduğu gibi, i'tidal'de (rüku'dan sonraki doğruluşta) da Kur'ân okumak mekruhtur.
Konu ile ilgili düşüncelerinizi paylaşın.