Epilepside (Sara Krizi) İlk Yardım
Epilepsi; beyinde ani, aşırı ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak ortaya çıkan bir durumdur. Bu elektrik deşarjı, tüm vücuda anormal emirlerin gönderilmesine ve nöbetler şeklinde kontrol edilemeyen kasılmaların ortaya çıkmasına neden olur. Nöbetin nedeni, beklenmeyen elektriksel uyarılardır.
Epilepsi, dünyanın her bölgesinde erkek ve kadında, her türlü ırkta ve yaklaşık 100 kişide bir oranında görülebilen kronik bir hastalıktır. Hastalığın şekilleri ve nedenleri çok çeşitlidir. Sara krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örnek: Uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı yorgunluk, epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal değişiklikler vb. Sara krizi, madde bağımlılarının geçirdiği madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.
Epilepsi nöbetleri, değişik tiplerde olabilir. Nöbetler, büyük (bütün vücutta kasılma ve çırpınma) ya da küçük (sadece yüz, kol ya da bacakta kasılma) veya anlamsız konuşma ve davranışlar ile karakterize nöbetler şeklinde ortaya çıkabilir. Epilepsi hastaları kendilerine verilen ilaçları düzenli olarak alırsa nöbet geçirmezler veya nöbetler çok hafifgeçer.
> Epilepsinin nedenleri
• Kalıtsal nedenler
• Doğumda ve doğumdan sonra geçirilen kafa yaralanmaları (beyin zedelenmesi)
• Zehirlenmeler
• Metabolizma bozukluğu
• Beyinde apse, tümör
• Kan damarlarında tıkanma
• Küçük yaşlarda yüksek ateş
• Menenjit (beyin zarı iltihabı)
> Epilepsi nöbetinin belirtileri
• Hastada aniden oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, korku, yüz ve gözde istem dışı hareketler ve baş dönmesi gibi ön belirtiler oluşur.
• Hasta bazen ses çıkararak ani bir şekilde bilincini kaybeder ve yere yığılır.
• Başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir.
• Yoğun ve genel adale kasılmaları görülür. Bu aşamada tüm vücutta olduğu gibi çene de kasılır. Hasta; dilini ısırılabilir, dişleri kırılabilir. Ağzından köpüklü salya gelir, 10- 20 sn. kadar solunumu durabilir.
• Gözler yukarı kayar. Dokularda ve yüzde morarma gözlenir.
• İdrar ve dışkı kaçırabilir.
• Nöbet sonrası hasta gevşeyerek soluk almaya başlar, ancak bilinç hemen yerine gelmez. Bilincin netleşmesi 10- 25 dk. kadar sürebilir. Hasta yorgundur ve uyuma ihtiyacı hisseder. Hastalar belli bir süre sonra nöbet öncesindeki normal aktivitelerini kazanırlar.
Epilepsi nöbetlerinin 30 dakikadan uzun sürmesi ya da bu süre içinde hasta düzelmeden birden çok nöbetin art arda tekrarlamasına status epileptikus denir.
> Epilepsi nöbetinde ilk yardım aşağıdaki şekilde uygulanır:
• Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır. Örnek: Hasta yol ortasında nöbet geçiriyorsa olay yerindeki trafik akışı kesilmelidir.
• Sıkan giysileri varsa gevşetilir.
• Kendisini yaralamamasına dikkat edilir. Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır.
• Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konulur.
• Nöbet esnasındaki kasılmaların kendiliğinden geçmesi beklenir.
• Nöbet sonrası solunum yolunun açıklığı sağlanır. Solunum kontrol edilir.
• Kusma varsa mide içeriğinin solunum yoluna kaçmasını engellemek amacıyla başı yana çevrilir.
• Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli ilk yardım yapılır.
• Tıbbi yardım (112) istenir.
Geçirilen nöbetin sürecini tamamlaması beklenir. Nöbet esnasında hastanın elleri ve kolları bağlanmaz, kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz, herhangi bir madde koklatılmaz ve ağızdan yiyecek içecek verilmez.