Folat, hücre metabolizmasında rol oynayan önemli vitamin gruplarından B9 vitamini olarak da bilinir. Folat DNA, RNA ve proteinlerin sentezinde kritik bir rol oynar. Bu nedenle eksikliği, hücre bölünmesinde sorunlara ve muhtemelen zehirli metabolizma atıklarının birikmesine yol açar. B12 vitamini ile birlikte, folat kırmızı kan hücrelerinin üretimini düzenlemek için önemlidir.
Folat, vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri oluşturmasına yardımcı olan bir vitamindir. Folik asit ise, folatın sentetik olarak üretilen versiyonudur ve folata göre daha yüksek düzeyde bağırsaklardan emilim gösterir.
Folik asit eksikliği, kanda normalden daha az miktarda folat olduğu anlamına gelir. Folik asit, suda çözünür bir B vitaminidir, yani vücutta iyi depolanamaz. Fazla B vitaminleri daha sonra kullanılmak üzere depolanmak yerine vücuttan atılır. Bu nedenle günlük olarak yeterli miktarda folik asit alımı gereklidir. Folat, çeşitli gıdalarda doğal olarak bulunur ve ayrıca folik asit ile takviye edilen gıdalarda bulunur.
Folik asit yapraklı yeşil sebzeler, fasulye, bezelye ve mercimek, karaciğer, pancar, brüksel lahanası, kümes hayvanları, beslenme mayası, ton balığı, buğday tohumu, mantar, portakal, kuşkonmaz, brokoli, ıspanak, muz, çilek ve kavunlarda bulunur.
Kırmızı kan hücreleri oluşturmak için folik asit, B12 vitamini ile birlikte gereklidir. Kırmızı kan hücreleri, hemoglobin adı verilen bir madde kullanarak vücutta oksijen taşır. Folik asit eksikliği, kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşıma yeteneğini azaltabilir, buna büyük hücreli anemi denir. Bununla birlikte, her iki vitamin de sinirlerin düzgün çalışmasına yardımcı olur. Folik asit ayrıca her vücut hücresindeki DNA'nın (genetik materyal) oluşumunda önemlidir ve her hücrenin mükemmel şekilde çoğalmasına izin verir.
Folik asit suda çözünür bir vitamin olduğundan, pişirme sırasında sebzelerden kaybolur. Aşırı pişirmekten kaçınmak ve sebzeleri kaynatmak yerine buğulamak veya mikrodalga fırında pişirmek suretiyle değeri korunabilir.
Beslenmeyle yeterli folat alınamıyorsa veya gereksinimler artarsa (hamilelik sırasında olduğu gibi) eksiklik oluşabilir. Çoğu ülke gebe kalmadan önce ve gebeliğin ilk üç ayına kadar folik asit takviyesi önerir. Sosyoekonomik durumun düşük olması, yeşil yapraklı sebzelerin yetersiz alımı, yetersiz beslenme ve zihinsel durum değişiklikleri nedeniyle folik asit eksikliği riski de artmaktadır.
Çocuk doğurma çağındaki kadınlar, malabsorpsiyon sendromlu hastalar veya bağırsak rezeksiyonu (bir parçasını çıkarma) olan kadınlar folik asit eksikliği geliştirme ihtimali açısından risk altındadır. Bu gruplardaki kişilere folik asit takviyeleri verilmelidir.
Yetişkinlerin günlük kayıpları yenilemek için yaklaşık 400 mikrogram folik asit takviyesine ihtiyacı vardır. Folat eksikliğinin ortaya çıkması 8-16 hafta sürebilir.
Folik asit eksikliği kolayca tedavi edilebilir bir beslenme eksikliğidir, ancak tedavi edilmezse birçok ciddi komplikasyona yol açabilir. Folik asit eksikliği bir halk sağlığı sorunudur ve halkın eğitimi hayati önem taşır.
Folik asit eksikliği bazı genel semptomlara neden olabilir;
- Anemiden kaynaklanan yorgunluk, halsizlik, kas güçsüzlüğü, karıncalanma hissi
- Hafıza sorunları, anlayış ve yargı ile ilgili sorunlar
- İshal, iştah azalması veya kilo kaybı
- Baş ağrısı, kalp çarpıntısı
- Ağız yaraları
Folat eksikliği olan gebe kadınların, düşük veya erken doğum yapma ihtimalleri yüksektir. Bebekler nöral tüp defekti ile doğabilir. Folat eksikliği, bebeklerde ve çocuklarda gelişme geriliği veya yavaş büyüme hızı, ishal, ağızda yaralar, megaloblastik anemi, nörolojik bozulmaya yol açabilir. Anormal derecede küçük bir kafa, sinirlilik, gelişimsel gecikme, nöbetler, körlük de görülebilir.
Folik asit eksikliği, yetersiz beslenme de dahil olmak üzere birçok nedenden kaynaklanabilir. Besinleri fazla pişirmek folik asidi yok eder.
Folat; ince bağırsağın üst kısmı, bağırsak duvarı boyunca aktif ve pasif taşıma mekanizmaları tarafından emilir. Bu nedenle, çölyak hastalığı, tropikal sprue hastalığı, kısa bağırsak sendromu, amiloidoz, gastrik bypass veya mezenterik vasküler yetmezlik gibi hastalıklar, folat emilimini azaltır ve eksikliğe neden olabilir. Mide öz suyunda hidroklorik asidin bulunmaması veya hidroklorik asidin az üretilmesi durumu ve yüksek pH da folat emiliminde eksikliğe yol açabilir.
Etken madde olarak metotreksat, fenitoin, sülfasalazin ve trimetoprim içeren ilaçlar, folat kullanımını tersine çevirebilir. Emilimini engelleyerek folat eksikliğine yol açabilir. Folat metabolizmasında gerekli olan enzimlerin eksiklikleri folat eksikliğine yol açabilir. Folik asit eksikliği, B-12 eksikliğinin ardından da ortaya çıkabilir.
Tanı, belirtilerin ve kan testlerinin değerlendirilmesine dayanır. Bir kan testi anemiyi ortaya çıkarırsa, olası nedenlerin daha fazla değerlendirilmesine yol açacaktır. Yüksek homosistein seviyeleri de folat eksikliğini gösterebilir ve bu nedenle laboratuvar testinin bir parçası olabilir.
Folat eksikliğinin teşhis süreci, semptomların diğer olası nedenlerinin dışlanmasını içerir. Anemiden şüphelenilen durumlarda; demir eksikliği, B12 vitamini eksikliği, kronik hastalık ve diğerleri gibi diğer olası anemi nedenleri hariç tutulmalıdır.
Folat eksikliği anemisinin mümkün olan en kısa sürede teşhis edilmesi ve tedavi edilmesi önemlidir. Bunun nedeni, semptomların birçoğunun tedavi ile düzelmesine rağmen, durumun neden olduğu bazı problemlerin geri dönüşü olmayabilir.
Hastanın geçmişine dair bazı önemli ipuçları eksikliğin altında yatan nedeni işaret edebilir. Beslenme öyküsü, ilaç öyküsü ve alkol alımı nedene işaret edebilir. Hamile veya emzirme, hemolitik anemisi olan hastalar artan gereksinimlere sahip olabilir. Bu semptomların çoğu, B12 eksikliğinin klasik nörolojik özellikleri dışında B-12 vitamini eksikliği belirtileri ile çakışır.
Folik asit eksikliği açısından değerlendirilen hastalar, her ikisi de makrositik anemiye neden olduğu için B12 vitamini eksikliği açısından da değerlendirilmelidir. İlk laboratuvar testleri tam kan sayımı ve periferik yaymayı içermelidir.
Folik asit, belirli anemi türlerine ve diğer sorunlara neden olabilecek eksiklikleri tedavi etmek için kullanılır. Folat eksiklikliği sindirim problemleri, böbrek veya karaciğer hastalığı olan, alkolü kötüye kullanan kişilerde daha yaygındır. Folik asit ayrıca sedef hastalığı ve romatoid artrit hastalarında kullanılan bir ilaç olan metotreksatın toksik etkisini azaltmak için kullanılır.
Eş zamanlı B12 vitamini eksikliği olan hastalarda, B12 vitamininin de kullanılması zorunludur. Sadece folat tedavisi, ilerleyebilecek ve kalıcı nörolojik hasara neden olabilecek B12 eksikliğine bağlı nörolojik semptomları ve bulguları iyileştirmez. Tüm hastalar meyve ve sebze açısından zengin bir diyete teşvik edilmelidir.
Folik asit eksikliği kendi başına geçmeyecektir. Tedavi gereklidir ve beslenme değişiklikleri, oral takviyelerle ve varsa altta yatan nedenlerin tedavisini içerebilir. Tedavi edilmezse, folat eksikliği ciddi komplikasyonlara neden olabilecek folat eksikliği anemisine neden olabilir.
Tedavi edilmeyen folik asit eksikliği megaloblastik anemi ve pansitopeniye yol açabilir. Ek olarak dil hastalığı ve ağız yaralarına neden olabilir. Depresyon, sinirlilik, uykusuzluk, bilişsel gerileme, yorgunluk ve psikoz gibi nöropsikiyatrik belirtilerin de folik asit eksikliği ile ortaya çıktığı bilinmektedir.
Ek olarak, folat eksikliği aterosklerotik hastalık ile ilişkili homosistein düzeylerini yükseltir. Folat eksikliği düşük yapma, nöral tüp defektleri dahil olmak üzere hamilelikle ilgili bir takım komplikasyonlara neden olur.
Folik asit eksikliği olan hastalar, yeşil yapraklı sebzeler ve meyveler açısından zengin bir diyet yemeye teşvik edilmelidir. Bazı yüksek riskli hasta popülasyonlarında (bariatrik cerrahi, yetersiz beslenme, kronik alkol kullanımı, kronik hemolitik anemi olan durumlar) folik asit eksikliğini önlemek için günde 1 mg'lık bir dozda folik asit takviyesi genellikle yeterlidir. Hastalar, meyve ve sebze açısından zengin besinler tüketmeli, doğal gıdalar yemelilerdir.
Hastaların tedavi olmamaları, takviye almayı reddetmeleri sorunu ve komplikasyonları büyütür. Altta yatan sebeplerin tespit edilmesi ve uygun tedavinin sağlanması gerekir. Hastaların sağlıksız ve yetersiz beslenmesi temel olarak eksikliğe yol açabilir. Ayrıca hastaların alkolden, sigaradan uzak durmaları gerekir.
Burada verilen herhangi bir tıbbi bilgi, yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Bu nedenle bir doktor tarafından reçete edilmeden ilaç veya farklı bir tedavi kesinlikle kullanmamalısınız.
Folat eksikliği olan tüm hastalara, eksikliğin düzeltilmesi için ek folik asit desteği sunulmalıdır. Tipik olarak, ağızdan alınan folik asit preparatları folat eksikliğini tedavi etmek için yeterlidir. Bunları kullanamayan hastalar için damar içine enjekte edilebilen folik asit formülasyonları kullanılabilir. Tedavi süresi, ilk eksikliğin nedeninin devam edip etmediğine bağlıdır. Malabsorpsiyon veya kısa bağırsak sendromları olan hastalar tipik olarak uzun süreli tedavi gerektirebilir.
Genel terapötik doz: Tatmin edici bir hematolojik yanıt oluşana kadar günde bir kez 1 mg ağızdan ya da cilt altına enjeksiyon yoluyla takviye alınır. Bakım dozu çoğu yetişkin ve çocuk için günde bir kez 0.4 mg ağızdan hap veya şurup, damla şeklindedir. Alkolizm, hemolitik anemi, antikonvülsan tedavi veya kronik enfeksiyon için dozun artırılması gerekebilir.
Megaloblastik anemi tedavisi sırasında hamile kalan hastalar, gebelik boyunca ve emzirme döneminde günde bir kez 0.8-1 mg ağızdan takviye almalıdır.
1-10 yaş arası çocuklar: Başlangıç dozu olarak günde bir kez 1 mg ağızdan, deri altı veya kas içine takviye alır.
Bebekler: Günde bir kez 15 mcg / kg takviye alır.
Dirençli vakalar daha büyük dozlar gerektirebilir. Bir takviyenin emilebilir üst alım dozları, çoğu insanın güvenle alabileceği en yüksek miktardır. Folat eksikliklerini tedavi etmek için daha yüksek dozlar kullanılabilir. Ancak bir doktor söylemedikçe daha fazlasını almayın.
Tolere Edilebilir Üst Alım Dozları:
- 1-3 yaş 300 mikrogram / gün
- 4-8 yaş 400 mikrogram / gün
- 9-13 yaş 600 mikrogram / gün
- 14-18 yaş 800 mikrogram / gün
- 19 yaş ve üzeri günde 1000 mikrogram
Altta yatan ek başka bir hastalığı olmayan folik asit eksikliği hastaları için herhangi bir ameliyat prosedürü bulunmamaktadır. Hastaların takviye doz alarak sonuç alınması mümkündür.
Yeterli folik asit almak da plasentanın ve gelişmekte olan bebeğin hızlı hücre büyümesi için gereklidir. Bazı araştırmalar folik asidin bebeğin yarık dudak, yarık damak ve belirli kalp kusuru gibi diğer kusur riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Folik asit takviyeleri hamile kadınlar ve hamile kalmayı planlayan kadınlar için standarttır.
Folik asit eksikliği, kırmızı kan hücrelerinin üretiminin azaldığı anemiye yol açabilir. Bu durum, dokulara ulaşabilen oksijen ve besin miktarını azaltır. Semptomlar yorgunluk, sindirim asitlerinin salgılanmasının azalması, zihin karışıklığı ve unutkanlığı içerebilir. Hamilelik sırasında bir folik asit eksikliği erken doğuma ve doğumdan sonra artan kanamaya neden olabilir.
Hamile kadınların hem kendileri hem de doğmamış çocukları için folik asit ihtiyacı artar. Bebeğin düzgün büyümesi ve gelişmesi için folik asit gereklidir. Yeterli folik asit alımı, özellikle nöral tüp defektleri olmak üzere çeşitli doğum kusurlarının önlenmesi için hayati önem taşır. Embriyonun nöral tüpü beyne, omuriliğe, omurgaya ve kafatasına dönüşür. Gebeliğin ilk birkaç ayında eksik oluşursa, ciddi ve sıklıkla ölümcül bir kusur oluşabilir. Folik asit, bir bebeğin beyninin ve omurgasının doğum kusurları riskini %50 veya daha fazla azaltır.
Nöral tüp kusurları hamileliğin en erken haftalarında, birçok kadın hamile olduklarını bile bilmeden ortaya çıkar. Bu yüzden gebe kalmaya başlamadan önce folik asit almaya başlamak önemlidir. Ancak gebe kalmadan en az bir ay önce ve gebeliğin ilk üç ayında önerilen günlük folik asit dozunu alan kadınlar, bebeklerinin nöral tüp defekti riskini yüzde 70'e kadar azaltabilir.
Birçok doktor, çocuk doğurma çağındaki herhangi bir kadının multivitamin veya folik asit takviyesi almasını önermektedir. Folik asit, bir kadının hamile olduğunu bilmeden önce oluşabilecek doğum kusurlarına karşı koruma sağlar.
Hamilelik sırasında folik asit ile güçlendirilmiş gıdalar tüketen veya folik asit takviyesi alan kadınlar, ciddi doğum kusurları olan bir çocuğa sahip olma riskini azaltabilir. Folik asit eksikliğini önlemek için hamile kadınlar için önerilen günlük alım miktarı 400 mikrogramdır.
Folat (folik asit), çocuğun vücudunun hemoglobin yapmak için kullandığı bir B9 vitaminidir. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde vücutta oksijen taşıyan proteindir. Folik asit eksikliği anemisi genellikle yavaş gelişir. İlk başta, anemisi olan çocukların belirtileri yoktur. Tedavi edilmezse ve şiddetlenirse, yorgun ve telaşlı olurlar. Baş dönmesi olabilir. Soluk dudaklara ve cilde sahip olabilirler. İştahlarında azalma olmasıyla beraber ve kilo kaybedebilirler. Şiddetli anemi, hareket ve davranış ile ilgili sorunlara neden olabilir. Tedavi edilmeyen anemi, çocuğun büyümesini yavaşlatabilir.
Folik asit eksikliğine çoğunlukla folik asit bakımından düşük bir beslenme neden olur. Folik asit eksikliğinin yaygın bir nedeni, sadece keçi sütü içeren bir beslenmedir. Sindirim problemi, karaciğer hastalığı veya bazı ilaçlardan da kaynaklanabilir. Folat eksikliği, çocuğun folattan zengin beslenmesi ile tedavi edilir. Çocuğun ayrıca folat takviyeleri alması gerekebilir. Yeterli folatla, bu tip anemi genellikle hızlı bir şekilde düzelebilir. Çok ciddi durumlarda, çocuğun kan verilmesi ihtiyacı olabilir.
Folik asit, gelişmekte olan bir bebeğin doğumdan önce omurga ve sinir sistemini geliştirmede önemli bir rol oynar. Folik asit eksikliği anemisi en sık bebeklerde görülür ve kırmızı kan hücresi üretiminde bir azalmaya neden olur. Folik asit bebeklerde yüksek miktarlarda gereklidir, çünkü DNA kopyalanmasını ve hücresel büyümeyi uyarmaya yardımcı olur.
Folik asit eksikliği olan bebeklerde kronik yorgunluk, nefes darlığı, kalp çarpıntısı, halsizlik, dil hastalığı, bulantı, düşük vücut ağırlığı, baş ağrısı, bayılma, sinirlilik, solukluk ve sarılık veya cildin sararması belirtileri görülebilir.
6 aya kadar olan bebekler günde 65 mikrogram folik asit gerektirirken, 7-12 aylık bebekler günde yaklaşık 80 mikrogram gerektirir ve 1-3 yaş arası çocuklar günde 150 mikrogram gerektirir. Yeşil yapraklı sebzeler, narenciye meyve suları, baklagiller ve güçlendirilmiş tahıllar mükemmel folat kaynaklarıdır.
Folik asit eksikliği tedavisi hematologlar, dahiliye hekimleri, gastroenterologlar, diyetisyenler tarafından gerçekleştirilebilir. Gebeler için ise kadın doğum uzmanlarına başvurulabilir. Belirtiler görülmeye başlandığı andan itibaren mutlaka ilgili hekimlere gidilmelidir.
Folik asit eksikliği ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Folik Asit Eksikliği Hamile Kalmaya Engel Mi?
Hamile kalmaya engel değildir. Ancak hamileyseniz veya hamile kalırsanız, yeterli folik asit almak kritik öneme sahiptir. Çünkü omuriliği etkileyen ve beyni etkileyen doğum kusurlarını önlemeye yardımcı olur. Nöral tüp, bebeğinizin omurgasının ve beyninin geliştiği kısmıdır. Nöral tüp kusurları hamileliğin en erken haftalarında ortaya çıkar. Birçok kadın hamile olduklarını bile bilmeden eksikliğin etkilerini yaşar. Bu yüzden gebe kalmaya başlamadan önce folik asit almaya başlamak önemlidir.
Folik Asit Eksikliğinde Ne Olur?
Folik asit eksikliği megaloblastik anemi, ishal, periferik nöropati, zihinsel karışıklık ve depresyon ile sonuçlanabilir. Hamilelik sırasında folik asit eksikliği doğum kusurlarına, özellikle beyin ve omurga kusurlarına ve diğer doğumsal sorunlara yol açabilir.
Yaşlılarda Folik Asit Eksikliği Neden Olur?
Folik asit eksikliği, yaşlılarda yaşlanma, zayıf beslenme, ilaçlar veya artan talep ile ilişkili olabilir veya açıklanamayabilir. 65 yaşın üzerindeki insanların sindirim sistemlerinde değişikliklere neden olan sebepler, folik asit emiliminin azalmasına ve beslenmeyle alımının azalmasına neden olabilir.
Folik Asit Eksikliği Neden Olur?
Folik asit içeren yiyecekleri yemiyor olmak, fazla alkol kullanmak, ince bağırsaklardan folik asitin kana emilimini engelleyen bir hastalık yaşıyor olmak buna neden olabilir. Ek olarak hamile bir kadında bebeğin beyinsel gelişimi için daha fazla folik asit ihtiyacının olması eksikliğe sebep olabilir.
B12 Ve Folik Asit Aynı Mıdır?
Her ikisi de B vitaminidir. Ancak her ikisi farkli B vitaminleridir. Yani görevleri, işlevleri, eksikliklerinde sebep oldukları klinik durumlar değişiklik gösterebilir. DNA sentezi ve alyuvar oluşumu için hem B-12 vitamini hem de folik asit gereklidir. Ancak B-12 vitamininin vücutta ek bir rolü vardır; uygun nörolojik fonksiyon için gereklidir.
Diyetle yeterli miktarda B-12 vitamini almamak, ellerde ve ayaklarda karıncalanma ve uyuşma gibi nörolojik sorunlara neden olabilir. Folik asit, özellikle hamilelik sırasında, çocuk doğurma çağındaki kadınlar için önemli bir rol oynar. Kadınlar, doğum kusurlarını önlemek için hamilelik öncesinde ve sırasında yeterli folik asit alımına ihtiyaç duyarlar.
Megaloblastik Anemi Nedir?
Megaloblastik anemi, çok büyük kırmızı kan hücreleri ve bu hücrelerin sayısında azalma ile karakterize bir anemi türüdür. Anemi, vücudun normalden daha az kırmızı kan hücresi olduğunda ortaya çıkan kan bozukluklarıdır. Kırmızı kan hücreleri, hemoglobin adı verilen bir protein kullanarak vücutta oksijen taşır. Bu hücreler veya bu protein yeterli değilse, anemi oluşur.
Genellikle megaloblastik anemi, B12 vitamini ve folik asitte eksiklik olmasından kaynaklanır. Eksiklik, bu B vitaminlerinin yetersiz alımı veya zayıf bağırsak emilimi ile ilişkili olabilir. Nadiren, megaloblastik anemiler, B12 vitamini veya folik asitin taşınması, ilaçların veya kalıtsal kusurların sonucudur.
Folik Asit Eksikliğinin Saçlara Olan Etkisi Nedir?
Folik asit öncelikle sağlıklı hücre büyümesinden sorumludur. Bu hücreler cilt dokularının içinde, saç ve tırnaklarda bulunur. Bu sebeple eğer folik asit eksikse; saç dökülmesi, saçlarda kırılma yıpranmalara ve saç derisinde değişikliklere sebep olabilir.
Folik Asit Eksikliği Kansere Neden Olur Mu?
İnsanlarda folik asit eksikliği megaloblastik anemi, yenidoğanda nöral tüp defektleri ve kalp hastalığı ile bağlantılıdır. Folat, kanserin, özellikle bağırsak kanserinin gelişiminde de rol oynamaktadır. Alternatif olarak, folik asit normal DNA sentezi ve onarımı için çok önemlidir. Folat eksikliği, DNA öncüllerinde dengesizliğe ve kromozom kırılmasına neden olabilir. Bununla birlikte, folat eksikliği özellikle serviks, akciğer, meme, beyin ve kolorektum olmak üzere kanserin gelişiminde rol oynamaktadır.
Folik Asit Takviyesinin Yan Etkileri Nelerdir?
Folik asit alan insanlar genellikle herhangi bir yan etki fark etmese de, bazıları folik asit alırken bu şikayetleri yaşayabilir:
- Mide bulantısı
- Gaz veya şişkinlik
- İştahsızlık
- Ağzınızda değişik tat hissi
- Uyku problemi
- Depresyonda veya aşırı heyecanlı hissetmek
Folik Asidin Nadir Yan Etkileri: Çok yüksek seviyelerde folik asit kullanmak, kolon veya rektum kanseri gelişme riskini artırabilir.