AİHM'NİN 09.02.2021 tarihli "N.C. (N.C.) Türkiye'ye karşı" davasıyla ilgili kararı (şikayet N 40591/11)
Davaya, başvuranın maruz kaldığı cinsel saldırı şikayetiyle ilgili bir davanın cezai soruşturması sırasında başvuranın kişisel mahremiyetinin korunmaması ve soruşturmanın kendisinin yetersiz etkinliği itiraz edilmektedir. Davada, insan hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına ilişkin Sözleşmenin 3. ve 8. maddelerinin gereklerinin ihlal edildiği kabul edilmiştir.
Başvuran kadına, 12 yaşındayken iki kadın fuhuş yapmaya zorlandı. Takip eden yıl boyunca, başvuru sahibi söz konusu kişilere ve cinsel ilişkiye girdiği erkeğe şikayette bulundu.
Başvuru sahibi, her şeyden önce, maruz kaldığı cinsel saldırı şikayetiyle ilgili bir davanın cezai soruşturması sırasında kişisel mahremiyetinin korunmamasına ve ikinci olarak soruşturmanın kendisinin etkinliğinin yetersizliğine itiraz etmiştir.
HUKUK MESELELERİ
Sözleşmenin 3. ve 8. maddelerine uymakla ilgili olarak. Başvuranın davasında, başvuranın muamelesi, Sözleşmenin 3. maddesinin uygulanması için gereken minimum vahşet seviyesine ulaştı. İtiraz edilen olaylar sırasında başvuranın genç yaşı göz önüne alındığında, savunmasız bir durumdaydı. Bu bağlamda, başvuranın cinsel tacize uğradığı ve ikincil mağduriyete yönelik şikayetler, yani başvuranın korunmasını sağlama davasındaki cezai takibatın eksiklikleri, Sözleşmenin 3. maddesinin kapsamına girecek kadar önemliydi. Ayrıca, başvuranın şikayetlerinin her iki yönünün de fiziksel ve psikolojik bütünlüğüne etkisi göz önüne alındığında, başvuranın itiraz ettiği olaylar da Sözleşmenin 8. maddesinin kapsamına dahil edilmiştir.
(a) Başvuru sahibinin cezai işlemlerde korunması. Ceza davası, başvuranın şikayetinin hemen ardından başlatıldı ve sanıkların çoğunluğu hapis cezasına çarptırıldı. Bununla birlikte, 15 yaşından küçük bir kızın cinsel istismarına ilişkin bu kadar ciddi bir davada, Avrupa Mahkemesi, Türk makamlarının Sözleşmenin 3. ve 8. maddelerinde öngörülen görevlerini yerine getirip getirmediklerini değerlendirirken yalnızca ortak sonuçlara sınırlayamazdı.
(b) Yetkililerin davacıya dava süresince koruma sağlamada başarısızlığı. Fiziksel veya psikolojik istismarın mağdurlarını korumak ve ikincil mağduriyete karşı korunmak için birçok uluslararası araç, cinsel saldırı ve sömürüden etkilenen çocuklara verilmesi gereken yardım konusunda rehberlik sağlamıştır. Bu durumda, şikayetin sunulmasından sonraki 18 ay boyunca, başvuru sahibine hiçbir zaman polis ve savcılık tarafından davanın incelenmesi sırasında ya da jüri tarafından davanın incelenmesi sırasında hiçbir sosyal güvenlik görevlisi, psikolog ya da herhangi bir uzman tarafından yardım verilmemiştir. Bu gerçek, başvuranın bu davanın gözden geçirilmesi sırasında uygun şekilde halledilmediği sonucuna varmak için yeterliydi.
(c) Başvuru sahibini sanıklardan koruyamama. Davalının duruşması, davasının jüri tarafından incelenmesi sırasında kötüleşti, çünkü sanıkların başvuranını izole etmek için herhangi bir önlem alınmadı. Birkaç mahkeme oturumunda, başvuru sahibi sanıkların karşısında oturdu ve maruz kaldığı cinsel doğanın saldırılarını, tehditlerini, şiddet eylemlerini ayrıntılı olarak açıklamak zorunda kaldı, ki bu şüphesiz başvuru sahibi için son derece aşağılayıcı bir durumdu. Bununla birlikte, davadaki dosyalarda, başvuranın bu tür tam zamanlı bahislerin yapılmasını isteyeceğine veya en azından bu eylemlerin savunma tarafının haklarının uygun ve etkin bir şekilde uygulanması için gerekli olduğuna dair herhangi bir gösterge bulunmadığından, Avrupa Adalet Divanı'nın davada uygun bir çıkar dengesinin sağlandığı sonucuna varılamamıştır. Bu nedenle, 15 yaşından küçük bir çocuğa karşı fuhuşa ve cinsel tacize zorlama suçlaması gibi ciddi bir davada davalının sanıklardan korunması sağlanmamıştır.
(d) Başvuru sahibine yönelik cinsel nitelikteki şiddet eylemlerinin anlamsız bir şekilde yeniden yapılandırılması. Başvuru sahibinin, tüm sanıkların ve onların temsilcilerinin önünde, cinsel eylemlerin gerçekleştiği pozisyonların çoğaltılması istendi. Jüri heyeti, başvuranın yasal olarak bu konuda kendisine neden olduğuna inandığı aşağılanmayı hafifletmek için herhangi bir eylemde bulunmadı. Dahası, dava dosyalarında, davanın gerçek koşullarını veya yasal niteliklerini oluşturmak için neden böyle bir yeniden yapılandırmanın gerekli olduğunu açıklayan hiçbir şey de yoktu. Başvuru sahibi için bu mahkeme oturumları şüphesiz son derece travmatikti ve toplantıların özel bir düzende yürütülmesine ilişkin tek bir karar, başvuranın haysiyetine zarar vermemek ve mahremiyetine müdahale etmekten kaçınmak için tek başına yeterli değildi. Bu mahkeme oturumları, başvuranın kişisel bütünlüğünü olumsuz yönde etkilemiş ve mahkemede ifade veren kişinin cinsel saldırı ve sömürüye maruz kaldığı iddia edilen mağdurun beklediği rahatsızlık düzeyini önemli ölçüde aşmıştır. Sonuç olarak, bu mahkeme oturumları, sanıklar için adil bir duruşma yapılmasını talep ederek hiçbir şekilde haklı gösterilemez.
(e) Tekrarlanan tıbbi muayeneler. Mahkeme yetkililerinin talebi üzerine, başvuru sahibi, tam yaşını veya cinsel nitelikte şiddet içeren eylemlerin sonuçlarını belirlemek için on kez incelendi. Birçoğu son derece invaziv manipülasyonları ima eden bu aşırı ve açıklanamayan tıbbi muayenelerin sayısı, bu nedenle başvuranın fiziksel ve psikolojik bütünlüğünde kabul edilemez bir müdahaleyi temsil etmiştir.
(f) Güvenlik önlemlerinin eksikliği. Mahkeme oturumlarının tamamlanmasının ardından başvuran, sanıkların akrabalarının o kadar agresif bir tavırla yüzleşmek zorunda kaldı ki, başvuranın şehri terk edebilmesi için bir kez polis memurlarının eşlik etmesi gerekiyordu. Görünüşe göre, Türk makamları bu konuda herhangi bir önleyici tedbir almamışlardır. Jüri mahkemesinin davayı başka bir şehre taşımayı reddetmesi için herhangi bir mazeret yoktu, ki bu da acı verici meselelere değinen ceza davalarında yaygın bir uygulamaydı ve davacının uygun şekilde yürütülmesini ve güvenliğini sağlayabilecek bir şeydi.
(g) Mağdurun rızasının değerlendirilmesi. Başvuranın, söz konusu zamanda genç yaşına atıfta bulunarak rızasının geçerliliğine itiraz ettiği duruma ilişkin olarak, Avrupa Adalet Divanı'nın, itiraz edilen Türkiye yasalarının ve bu davadaki kullanımının, iddia edilen sonuç hatalarıyla birlikte, Türk makamları tarafından Sözleşmenin 3. ve 8. maddelerinde öngörülen olumlu yükümlülüklerini ihlal ettikleri düşünülecek kadar önemli dezavantajlara sahip olup olmadığına bakması göreviydi. İnsani haysiyet ve psikolojik dokunulmazlıkla ilgili konular, çocuğa yönelik cinsel saldırı davasının mağduruna bakarken özel özen gösterilmesini gerektirirken, devletin görevleri çocuğun haklarının etkin bir şekilde kullanılmasını gerektiriyordu. Böylece, önce çocuğun en iyi çıkarları vardı ve Türk makamları çocuğun özel savunmasız statüsünden kaynaklanan sorulara uygun şekilde cevap vermek zorunda kaldılar. Türk makamlarının davanın tüm koşullarını tespit etmek için önemli çabalar gösterememesi ve mağdurun rızasını bağlamsal olarak değerlendirememeleri, söz konusu Sözleşme hükümlerine ilişkin sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Bununla birlikte, çocuğun 15 yaşından küçük bir çocuğun rızasına ve bir yetişkinin rızasına eşit önem verilmesi, çocuğun cinsel istismarı ve çocuğa yönelik cinsel istismar davası bağlamında hiçbir koşulda izin verilemezdi. Soruşturma ve bulguları öncelikle rıza eksikliğine odaklanmalıydı. Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesi, "tecavüz" den bahseden Türkiye Ceza Kanununun 414. maddesinin metninde "rıza" veya "hazır olma" gibi terimlerden veya bunların eş anlamlılarından bahsetmediğini ilgiyle belirtti; Ayrıca, söz konusu terimler, Türkiye Ceza Kanununun 416. maddesinde de belirtilmemiş olup, her iki taraftan da 15 yaşından küçük bir çocukla gönüllü cinsel ilişkiler için bile cezalandırılmasını zorunlu kılmaktadır; bu da, 15 yaşına kadar olan bir çocuğa atıfta bulunulduğunda rıza göstermeye gerek olmadığı gerçeğine daha da önem vermektedir.
Bununla birlikte, Türkiye mahkemeleri, Türkiye Ceza Kanununun 414'üncü maddesinin uygulanabilirliğine ilişkin bir sonuca vardıklarında başvuranın "rızasına" çok önemli bir önem verdiler; Türkiye mahkemeleri, bu hükmün, karşılıklı rıza ile yapılan, hatta 15 yaşından küçük bir kişiyle yapılan herhangi bir cinsel ilişkiyi suçlu olarak yorumlamış olsa da, başvuranın davasında neden iddia edilen tehdit ve şiddet ya da yapılan ödemelerin, Türk makamları tarafından mağdurun "yetersiz rızası" anlamına gelen durumlar olarak yorumlanan Türkiye Ceza Kanununun 414. Maddesinin ikinci fıkrasının hükümlerine uygun kriterler olarak kabul edilmediğini belirtmemiştir. Bu normlar, "güç kullanımı, şiddet veya tehdit kullanımı" ya da "mağdurun kendini savunma fırsatından mahrum bırakan aldatma" ya atıfta bulunarak daha uzun hapis cezalarına izin vermiştir; Söz konusu son kriter, söz konusu aldatma yöntemlerinin fiziksel, psikolojik veya maddi doğasını herhangi bir şekilde kısıtlamamıştır.
Türkiye mahkemelerinin çelişkili yorumu, sanıklardan birine karşı, başvuranın ailesini birkaç kez cinsel ilişkiye girmek için faaliyetleri hakkında bilgilendirmekle tehdit eden aşırı derecede bile aşırı olmuştur. Türkiye Temyiz Mahkemesinin, tehdit söz konusu kişinin eylemlerinden kaynaklanıyorsa, tehdit şeklinde bir suçun oluşturulamayacağına dair kararını gerekçe göstererek, jüri heyeti, davalı davalının davaya ilişkin eylemlerinin tehdit olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiş ve böylece Türkiye Ceza Kanununun 414. maddesinin ikinci kısmının davaya uygulanmasını engellemiştir. Avrupa Mahkemesine göre, uygun bağlamda, böyle bir yorumun mantıklı olduğu düşünülebilir, örneğin bir failin eylemlerini ifşa etmekle tehdit edilmesi ve tehdit eden kişinin maddi faydaya güvenmesi durumunda. Bununla birlikte, bu konuda mağdura yönelik tehditlerle cinsel istismar ve çocuğa yönelik cinsel nitelikteki şiddet eylemleri bağlamında benzetme yapmak kesinlikle kabul edilemezdi.
Türkiye mahkemeleri, Türkiye Ceza Kanununun 414. maddesinin ikinci maddesinin uzun süreli hapis cezasına çarptırılmasının uygulanmasını dışlamak için önemli çaba sarf ettiler ve davanın herhangi bir aşamasında, söz konusu zamanda henüz 15 yaşına ulaşmamış olan başvuranın savunmasız durumuna herhangi bir dikkat göstermediler. Başvuranın yaşını hesaba katmayan bu kısıtlayıcı yorum, bu davanın özel koşullarının nesnel değerlendirilmesine ve çocuğun çıkarlarını, cinsel istismar ve cinsel istismar şeklinde suç mağdurunu korumaya kesinlikle uygun değildi.
(h) Soruşturmanın etkinliği. Ceza davası 11 yıl sürdü, iki mahkemenin mahkemeleri tarafından dört kez gözden geçirildi. Dava, hem gerçekleri ortaya koymakta zorluklardan hem de sanıkların sayısından dolayı zor olsa da, görünüşe göre, davanın bu kadar uzun bir süre yargılanması, başvuru sahibine veya temsilcilerine suçlanamaz. Açıklanamayan çok sayıda tıbbi muayene, davanın üretimini önemli ölçüde geciktirdi. Neredeyse beş yıl süren açıklanamayan bir hareketsizlik dönemi vardı. Her biri bir yıl olmak üzere, Türkiye Temyiz Mahkemesinde davanın yargılandığı iki dönemin de bir açıklaması yoktu. Buna ek olarak, hapis cezası ve fuhuşa zorlanma suçlamalarıyla ilgili olarak, cezai kovuşturmanın zamanaşımı sona ermiştir. Bu nedenle, Türkiye'nin yargı makamlarının eylemleri, bu davada gerekli olan aciliyet ve hız talebine kesinlikle uymuyordu, bu konuda çocuğun çıkarlarını korumak için özel dikkat ve öncelikli muamelenin gösterilmesi gerekiyordu.
(i) Sonuç. Başvuru sahibine yardım edilmemesi, sanıkların vıs-a-vıs'lerini korumaması, cinsel saldırı sahnelerinin haksız şekilde yeniden yapılandırılması, tekrarlanan tıbbi muayeneler, duruşmalarda sakin ve güvenli bir ortam sağlanamaması, mağdurun rızasının değerlendirilmesi, davada aşırı üretim süresi ve sonuç olarak, cezai kovuşturma süresinin sona ermesinden dolayı iki sayıya ilişkin suçlamaların kaldırılması - bunların hepsi başvuranın ikincil mağduriyetinin ciddi bir örneğiydi.
Türk yetkililerinin eylemleri, cinsel istismar ve şiddete maruz kalan bir çocuğu koruma görevine uymuyordu. Jüri yargıçlarının ilk ve en büyük görevi, başvuranın kişisel dokunulmazlık hakkının duruşma sırasında uygun şekilde korunacağından emin olmaktı. Davanın özünün samimi doğası ve başvuranın yaşı özellikle hassas konulardı ve bu da kaçınılmaz olarak davanın cezai takibatında Türk makamları tarafından buna göre ihtiyatlı bir yaklaşım gerektiriyordu.
2005 yılından sonra Türkiye yargı sisteminde yapılan iyileştirmelere ilişkin olarak, başvuranın komisyonda ifade aldığı bir psikologun yardımı dışında, başvuranın davasında bu değişiklikler uygulanmadı.
Yukarıdakilerin ışığında, başvuru sahibinin davasındaki üretim, Sözleşmenin 3. ve 8. maddeleri tarafından korunan değerlerin ihlaline ceza kanununun etkili bir şekilde uygulanmasını sağlayamadı.
KARAR
Davada Sözleşmenin 3. ve 8. maddelerinin gereklilikleri ihlal edildi (oybirliğiyle kabul edildi).
TAZMİNAT
Sözleşmenin 41. maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak, Avrupa Mahkemesi başvurana manevi zarar tazminatı olarak 25.000 Euro vermiş ve maddi hasar tazminatı talebi reddedilmiştir.