-
jean piaget'nin bebeğin bilişsel kavramaları irdelemelerindeki bir aşama. nesne sürekliliği, bir bebeğin henüz deterministik logosunun gelişmediği dönemlerde (piaget'e göre bu ilk 8 ay'dan sonra yavaş yavaş gelişmeye başlar) başarıyla yapamadığı bir oluştur.
!---- alıntı ----!
düzey 1 (doğum-1 ay): bu dönem öncelikle beslenme ve dokunma ile ilgili nesnelerle ilgilidir. yaşamın bu ilk ayında nesne sürekliliğine dair kanıt yoktur.
düzey 2 (1-4 ay): bu dönemde halen nesne konseptine dair bir işaret olmasa da, piaget’nin bebeği bu beceriye hazırlayıcı olarak yorumladığı bazı davranışlar vardır. bebek kendi bedenini merkez alan davranışları amaçlı olarak tekrarlamaya başlar. örneğin; eğer bebeğin eli tesadüfen ayağına değerse, bu olayın tekrarı için aynı hareketlerin üst üste yapılması oluşur, piaget buna “birincil döngüsel reaksiyonlar” adını vermiştir. ayrıca, bu düzeyde bebekler hareket eden nesneleri gözle takip etmeye başlarlar.
sıklıkla, eğer bir nesne çocuğun görsel alanından çıkarsa, çocuğun bakışı nesnenin geri dönmesini beklercesine nesnenin kaybolduğu noktada sabitlenir. bu nesne sürekliliği kavramını işaret eder gibi görünse de piaget çocuğun kaybolan nesneyi aktif bir şekilde aramadığı ve nesne yeniden görünmezse çocuğun dikkatini başka görünebilir nesnelere yönelttiğini ifade ederek nesne sürekliliği konseptinin oluşmadığını belirtmiştir. piaget bu davranışa “pasif beklenti” adını vermiştir. piaget ve oğlu laurent arasındaki bu etkileşim bunu göstermektedir.
gözlem 2. laurent 0;2 (sıfır yaş, iki ay) . beşiğinin başlığından doğru ona bakıyorum, zaman zaman az çok sabit bir noktada görünüyorum; laurent ben görünürde yokken o noktayı izliyor ve açıkça yeniden görünmemi bekliyor. (s.9)
çocuk kendini nesnenin kaybolduğu yere bakmayla sınırlıyor: böylelikle sadece önceki algının tutumunu koruyor ama hiçbir şey görünmezse, az sonra vazgeçiyor. eğer nesne kavramına sahip olsaydı… o şeyin nereye konmuş olabileceğini bulmak için aktif bir şekilde arardı… ama bu kesinlikle onun nasıl yapılacağını bilmediği bir şey, kaybolan nesne taşınan kalıcı bir nesne değil, sadece gözden kaybolunca boşluğa giren bir imge ve oradan hiçbir nesnel sebep olmaksızın ortaya çıkar. (s.11)
düzey 3 (4-10 ay) bu dönemde çocuklar amaçlı ve tekrarlı olarak çevrelerinde karşılaştıkları nesneleri manipüle etmeye başlarlar. (“ikincil döngüsel reaksiyonlar”) çocuk nesnelere uzanmaya, nesneleri kavramaya, sallamaya, bakmak için ya da ağzına sokmak için yakınlaştırmaya ve hızlı hareket eden veya düşen nesneleri takip etmek için hızlı göz hareketleri yapma becerisini edinmeye başlar. bu dönemin sonunda, nesne sürekliliğinin ilk işaretleri belirir. örneğin; çocuklar görünürde tanınmayacak nesneleri ufak bir kısımları görünüyorsa aramaya başlarlar.
gözlem 23. lucienne 0;9. lucienne’e daha önce hiç görmediği bir plastik kaz verdim; bir kerede onu kavradı ve tamamen inceledi. kazı yanına koydum ve gözlerinin önünde bazen tamamen, bazen de başı dışarıda kalacak şekilde üstünü kapadım. birbirinden çok farklı iki tepki… kaz tamamen kaybolduğunda, lucienne onu kavramaya yakın olsa bile hemen aramayı bıraktı. ama gaga gözüktüğünde, yalnızca görünen kısmı kavrayıp hayvanı kendine doğru çekmedi, bazen örtüyü kaldırdı ve bütün nesneyi kavradı. hiçbir zaman, hatta birkaç kere örtüyü kaldırıp gaganın belirdiğini görmesine rağmen kaz tamamen saklandığında lucienne onu tamamen kaldırmayı denemedi. burada, bir bütünlüğün kurulmasının görünmez bir nesneyi aramaktan çok daha kolay olduğu gerçeği var. (s. 29-30)
buna rağmen, piaget nesne kavramının halen tamamen oluşmadığına inanıyor. bu dönemde çocuk için nesnenin bağımsız bir varlığı yok ve varlığı çocuğun kendi davranışlarına ve duyusal algılarına bağlı. bir başka deyişle “yarı gizli nesnenin bir perde tarafından maskelendiğini düşünmek imkansız olurdu, o basitçe kaybolma sürecinde olarak algılanıyordu. “(s. 35)
düzey 4 (10-12 ay) üçüncü düzeyin son haftaları ve dördüncü düzeyin başlarında, çocuklar nesnelerin görünürde olmasalar bile varolmaya devam ettiklerini öğrenirler. çocuk görünürden tamamen saklanan bir nesneyi aktif ve yaratıcı bir şekilde arayacaktır. yüzeysel olarak bakıldığında, bu tamamen gelişmiş bir nesne konsepti gibi görünse de, piaget çocuğun “görünür yer değiştirmeler”i anlama becerisinden yoksun olduğu için bu bilişsel yetinin eksik olduğunu bulmuştur. piaget’nin bununla demek istediğini anlamak için, şu örneği düşünün. (kendi kendinize deneyebilirsiniz.) on bir aylık bir çocukla oturup bir havlun altına (buna yer a diyelim) tamamen saklarsınız. çocuk, onu arar ve bulur. nesne çocuk için belirgin olarak varlığını sürdürmüş ve boşluğa girmemiştir. ancak, oyuncağı açıkça bir battaniyenin altına (buna yer b diyelim) saklasanız da, çocuk olası bir şekilde oyuncağı daha önce bulduğu yer olan yer a’ya dönüp arayacaktır. dahası bu süreci tekrar tekrar deneyebilirsiniz ve çocuk aynı hatayı yapmaya devam edecektir. buna “a, b değil etkisi” denir.
gözlem 40. on aylık jacqueline yatakta oturuyor. ellerinden papağanını alıyorum ve art arda iki kez yatağın altında sola, yer a’ya saklıyorum. her iki seferde de jacqueline hemen nesneyi arıyor ve kavrıyor. sonra onu yine ellerinden alıyorum ve yavaşça, gözlerinin önünde sağ tarafa taşıyorum, yer b. jacqueline hareketi çok dikkatlice izliyor,ama papağan b’de kaybolduğu anda, soluna dönüp daha önce bulunduğu, yer a’ya bakıyor.(s.51)
piaget’nin dördüncü düzeydeki bu hatayla ilgili yorumu çocukların boş kafalı olmaları değildi, nesne kavramının onlar için benim ve sizin için olduğu gibi olmamasıydı. on aylık jacqueline için her papağan onun davranışlarından bağımsız olarak ayrı kalıcı bir şey değil. saklandığında ve başarıyla yer a’da bulunduğunda, “a’daki papağan” oluyor, sadece papağanlığıyla değil aynı zamanda saklanma yanıyla tanımlanan bir şey oluyor. bir başka deyişle, papağan ayrı bir nesne değil, çocuğun zihnindeki bütün resmin sadece bir parçasıdır.
düzey 5 ( 12-16 ay) yaşamın birinci yılının sonuna doğru, çocuk görünür sıralı yer değiştirmeleri takip etme becerisi kazanır ve nesneyi son olarak görünüp saklandığı yerde arar. bu olduğunda piaget çocuğun duyusal motor döneme, beşinci düzeye geçtiğini iddia eder.
!---- alıntı ----!
alıntı kaynağı: gözden uzak, ama unutulmamiş - uzm. psk. dilek sare lak özkaptan
şimdi bu konunun ilgi çekici yanı 'deterministik akılcılığın' eleştiriye açıklığını pekiştirmesidir elbet. bir bebek özgürlüğünde, nesne devamlılığı henüz gelişmemiş bir bebek bulunuşunda bebek, kendine yansıyan şeyleri her daim şeylerin diğerlerine bağlılaşıksızlığıyla evetler. bu nietzsche'nin amorfati dediğidir.
bu özgür evetleyiş insanda logos kapatımlığına sürüklenmesi ile bertaraf olur. artık insan ona yansıyan şeyin nereden geldiğine dair, nereye gideceğine dair bir düşünsel dizgesellikle sarılmış
asla 'kendisi' olarak şey'le birbirileşemez olmuştur.
ayrıca piaget'nin bu araştırması şunu da göstermektedir ki, jung'un kolektif bilinçdışı dediği aktarımlar yine bir bebekte bulunsa bile bir logossal dizgeye sahip olmadığından bebek, bunlar onda bir neden-sonuçsallığı tetiklemezdir. sadece vardırlar bebeğin özgür benliği gibi ve sonradan logossal edinimlerle kendiliklerinden uzaklaştırırlar.
yani neden-sonuçsal düşünüm gelişen, geliştirilen bir şeydir. ve ne kadar geliştirilirse o denli tutsak eden.
bu halde, bu geliştirmeyi kesmek elzemdir.
bir 'deli' yetişmeyecek bu kesme ile, bir özgür benlik büyüyecek.