15 Mayıs 1945'te, Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın üçüncü gününde tam anlamıyla yaratılan ve abartısız, ülkemiz tarafından kullanılan en güçlü silahlardan biri olan benzersiz bir yapı olan Sovyet Bilgi Bürosu'nun son askeri raporu, radyoda çaldı.
"Sovyet birlikleri tüm cephelerde esir almayı tamamladı ..." - bu sözler, cephede savaşan ve Zaferi uyduran milyonlarca Sovyet insanının yaşadığı dört yıllık yenilgi ve zafer, keder ve neşe, umut ve inancı özetledi arkada. Sovinformburo çalışanları hem birinci hem de ikinci arasındaydı.
"Moskova diyor ki ..."
Şüphesiz, radyoda ilan edilen ve Sovyet gazetelerinde yayınlanan tüm cephe haberlerini her zaman başlatan manşetteki sözler, zamanlarının en tanınmış ve bilinen işaretlerinden biri haline gelmiştir. Herhangi bir filmde, dizide veya TV şovunda ses çıkarır çıkmaz, hemen herkes için Büyük Vatanseverlik Savaşı hakkında daha fazla konuşacağımız anlaşılıyor. Nitekim, yukarıda belirtildiği gibi, SSCB Halk Komiserleri Konseyi bünyesinde bir Sovyet bilgi bürosu kurma kararı 24 Haziran 1941'de alındı. Düşman sinsi ve ezici bir darbe indirdi, askeri operasyonlar Sovyet vatandaşlarının mutlak çoğunluğunun beklediği şekilde gelişmedi. Bütün bunlar kendi içinde kafa karıştırıcıydı, kafa karışıklığına ve hatta açıkçası paniğe yol açtı. Buna ek olarak, Joseph Goebbels başkanlığındaki Üçüncü Reich propaganda makinesi, dedikleri gibi, tam hızda çalıştı - dezenformasyon ve direnişin terk edilmesi çağrıları sadece birçok düşman radyo istasyonu tarafından yayınlanmadı, aynı zamanda tam anlamıyla kafalarına düştü. Önde askerlerimiz ve ön cephede siviller tonlarca sahte broşürle Naziler bunlara kağıt ayırmadı.
Bütün bunların etkili ve acilen reddedilmesi gerekiyordu - parti ve ülke liderliği bunu mükemmel bir şekilde anladı. Tüm Birlik Komünist Partisi (Bolşevikler) Merkez Komitesi sekreteri ve Moskova Şehir Partisi Komitesinin birinci sekreteri Alexander Shcherbakov, ideoloji sorunlarına "temel" olarak atanmış, zorlu yargılamaların olduğu bir dönemde ülkenin en önemli organının başına geçti . Bazı kaynaklar ona Sovinformbüro kurma girişimi atfediyor. Belki de böyleydi, ama öyle ya da böyle, dedikleri gibi fikir havadaydı ve anında uygulandı.
Vatandaşlarımızın büyük çoğunluğu için Sovinformbüro, esas olarak Yuri Levitan'ın benzersiz sesiyle okunan ön saflardaki raporlarla ilişkilidir. Bu gerçekten olağanüstü kişilik hakkında konuşacağız, ancak şimdilik, kuruluşundan itibaren personeli 80 kişiyi içeren bu örgütün ön saflarında yer alan olaylar hakkında vatandaşları derhal bilgilendirmekle sınırlı olmadığını belirtmek isterim. Sovinformbüro'nun yapısında, orduya ek olarak, hem propaganda hem de karşı propaganda, uluslararası, tercümeler ve diğerleri için departmanlar vardı. Çalışanları Konstantin Simonov, Alexey Tolstoy, Mikhail Sholokhov, Boris Polevoy, Alexander Fadeev ve diğerleri gibi büyük Sovyet yazarları olan NIB'nin edebiyat departmanından özel olarak bahsedilmelidir. Birçoğu rahat Moskova apartmanlarında ya da uzaktan tahliyede çalışmıyorlardı - periyodik olarak Büyük Vatanseverlik Savaşı cephelerinde iş gezilerine gidiyorlardı, bazen raporlarını ve denemelerini kendi hayatlarıyla ödüyorlardı, örneğin yazarımız Evgeny Petrov gibi. sevgili Oniki Sandalye ve Altın Buzağı ... Alman anti-faşist yazarlar da bu departmanla işbirliği yaptı.
Ayrıca, NIB'nin yetkisi beş anti-faşist komitenin çalışmalarını içeriyordu: tamamı Slav, Yahudi, Sovyet gençliği, Sovyet bilim adamları ve Sovyet kadınları. Sovinformbüro, kadrosunda 1944'den fazla kişiye ulaşan ilgili bir birimin oluşturulduğu 200'ten bu yana yabancı ülkelerde resmi olarak propaganda yaptı. Moskova'nın sözü dünya çapında binlerce gazete ve dergi, 23 eyaletteki düzinelerce radyo istasyonu tarafından alındı ve çoğaltıldı. Sovyetler Birliği, insanların kalbinde Zafere olan inancını koruyarak, Nazizme karşı kahramanca mücadelesini tüm insanlığa böyle anlattı.
Yaşam pahasına özetler
Tüm bunlarla birlikte, Sovinformburo'nun ana türü elbette haberdi. Sabah 5'ten 6'ya kadar her gün yayınlanıyorlardı. Okuma, mesajda tartışılan her yerleşim biriminin adının harf harf telaffuzuyla, kasıtlı olarak yavaş bir hızda gerçekleşti. Bu, raporları kelimesi kelimesine yazanların hata yapmaması için yapıldı - ve bu hem cephede hem de her iki tarafında pek çok yerde gerçekleşti. Dahası, istisnasız tüm basılı yayınlar ön sayfalarda yayınladı, "bilgi pencereleri" çalışanları ve broşürlerin kopyacıları, her Sovyet insanı için en önemli olan bilginin yayılmasına bağlıydı. Nazilerin işgal ettiği topraklarda yayınlanan böyle bir rapor için sadece bir intikam olduğu unutulmamalıdır - ölüm.
Arşivler ve müze depoları, Sovinformburo'nun defter sayfalarına özenle basılmış raporlarını, açıkça hala çocukların "okul" el yazısıyla saklıyor. Onu yayanların Nazi işgalcileri tarafından vahşice işkence gördüğü hakikat kelimesi ... Yine de işkence ve infaz tehdidi bile partizanları, yeraltını, düşmana zarar veremeyen en sıradan insanları durdurmadı. onun için ölümcül derecede tehlikeli olan bilgilerin yayılmasından başka herhangi bir şey ... Evet, bu konuda ciddi bir sorun vardı - SSCB Halk Komiserleri Konseyi'nin kararıyla, tam anlamıyla Sovinformburo'nun yaratılmasından sonraki gün, yani 25 Haziran 1941'de tüm radyo alıcıları ve radyo vericileri kabul edildi. vatandaşların elinde istisnasız beş gün içinde yetkililere teslim oldu.
Bu önlemin, Nazi ajanlarının faaliyetlerini olabildiğince karmaşık hale getirmesi gerekiyordu, ne yazık ki, ne yazık ki, o zamanlar en azından cephe hattı büyük ölçüde doymuştu. Ancak, bir alıcı olmadan haberleri gerçekten dinleyemezsiniz ... Ne yapmalı - savaşın ilk aşamasında, aceleyle ve anın sıcağında alınan kararlar, her zaman tamamen dengeli olmaktan uzaktı. Bu, onları kabul edenleri yargılamak ve suçlamak bizim için değil. Öyle olsa bile, kategorik olarak vermek istemediklerini insanlarımızdan almak kolay bir iş değildir. İlk olarak, 1941'de tüm SSCB için bir buçuk milyon alıcı vardı - bunlar sadece "ev yapımı ürünler" içermeyen "fabrika" alıcılarıdır. Git ve götür ... "NKVD'nin olay yerinde vurduğu gizli alıcıların ardında" saçmalıklarını, yorulmadan bu tür yalanları doğuran liberoid yayınları vicdanımıza bırakacağız. Ve bu arada, radyo alıcılarına el koyma eylemleri işgal altındaki tüm topraklarda işgalciler tarafından gerçekleştirildi, bu da el konulacak bir şey olduğu anlamına geliyor. İkincisi, her Sovyet öncüsü, Büyük Vatanseverlik Savaşı çağdaşlarının bize gelen hatıralarına göre, Sovinformbüro'yu dinleyecek kadar "uzun" olan basit bir dedektör alıcısının nasıl monte edileceğini biliyordu. Böylece ne olursa olsun hem kabul ettiler hem de dinlediler. Ve bu arada, NIB'nin liderliğine ve doğrudan Stalin Yoldaş'a periyodik olarak aleyhine gelen suçlamalar hakkında, kanlı savaşlarla geri çekilip şehri terk etmemiz gerektiğinde bu raporların ilk başta olduğu yönündeki suçlamalar hakkında hatırlamamanın imkansız olduğu başka şeyler nelerdir? şehirden sonra tamamen sahteydi, gerçek tabloyu yansıtmıyordu. Peki, ne diyebilirsiniz ... Evet, sayısız tanıklığa göre, Başkomutan, Sovyet Bilgi Bürosu'nun neredeyse her raporunu şahsen okudu ve karar verdi. Evet, bazılarında bundan sonra “yaşam alanı” kalmadı. Ne yapıyorsun, afedersin, ne istiyorsun? Karargah Başkanı ve GKO'ların kendi elleriyle "bozguncu duyguların yayılmasına" katkıda bulunması için mi ?! Sonunda nasıl bitti? Kazananlar yargılanmaz, bilirsiniz ...
Yuri Levitan - Stalin'in "gizli silahı"
Ancak Sovinformbüro'nun programlarındaki gerçeğe tam olarak uymayan şey, tam da başladıkları sözlerdi: "Moskova konuşuyor"! Bu yalnızca 13 Ekim 1941'e kadar geçerliydi. Bundan sonra, başkentten yayın yapmak iki nedenden dolayı imkansız hale geldi. Her şeyden önce, özellikle teknik - Moskova'ya koşan Luftwaffe akbabaları için mükemmel birer simge olduklarından, içindeki ve çevresindeki tüm radyo kuleleri aceleyle sökülmeliydi. Ve NIB çalışanlarının başkentte çalışması gittikçe daha tehlikeli hale geldi. Bu, 22 Temmuz 1941'deki hava saldırısının ardından, Nazi bombardıman uçaklarının en önemli hedeflerinden birinin Yuri Levitan'ın yayınlarını yürüttüğü Radyo Komitesi olduğu ortaya çıktığında netleşti.
Bazı tanıklıklara göre, Alman arşivlerinde Goebbels'den kişisel bir emir var - "Moskova radyosunun ağzını kapat!" Radyo Evi binasına yüksek patlayıcı bir bomba isabet ettikten tam 15 dakika sonra, yayın Nazi istasyonlarının muzaffer ulumasıyla patladı: “Aslarımız Bolşevik radyo merkezini yerle bir etti! Levitan öldü! " Büyük spiker, yaklaşık yarım saat sonra Central Telegraph binasında kurulan bir yedek stüdyodan yayın yapmaya başladı. Doğal olarak canlı ve iyi. Bununla birlikte, yaşananların en tatsız anı, daha sonra NKVD memurları tarafından Radyo Evi'nin çatısında keşfedilen ve önceden orada bir sabotaj grubu tarafından gizlenen bir radyo işaretiydi. Yuri Levitan'da avın başladığı ve Almanların büyük bir ciddiyetle işe koyulduğu anlaşılıyordu. Spiker, Beria departmanının en iyi ajanlarından ve militanlarından sürekli olarak güvenlik altına alındı, fotoğraflarından herhangi birinin yayınlanması ve "nesnenin" konumuna ilişkin verilerin ifşa edilmesi en katı yasak altındaydı. NKVD, Levitan'ın görünüşüyle ilgili en saçma söylentileri bile kasıtlı olarak yaymaya başladı ve ona hiç sahip olmadığı "özel işaretler" i atfetti ...
Hitler'in Yuri Levitan'ı "1 numaralı kişisel düşmanı" olarak gördüğü ve hatta başına 100, hatta 250 bin Reichsmark (çeşitli kaynaklara göre) için kesinlikle harika bir ödül verdiğine dair hikayelerin ne kadar doğru olduğunu iddia edemiyorum. . Belki savaş zamanı hikayeleri, ama yukarıdaki gerçeklere dayanarak böyle bir şey gerçekleşti. Dahası, bilindiği kadarıyla ilk başta Naziler "ana spiker Stalin" i çalmayı hayal ettiler, böylece daha sonra Sovyetler Birliği'ne karşı zaferlerini tüm dünyaya duyuracaktı. Eh, zaferle, kaçırma olayının yanı sıra, neyse ki işe yaramadılar. Ama gerçekten Levitan'ı öldürmeyi hayal ettiler. İlk olarak uzak Sverdlovsk'ta (şimdi Yekaterinburg) ve 1943'ten sonra Kuibyshev'de (şimdi Samara) bulunan Sovinformbüro'nun stüdyosu ve yayın istasyonu, yayınlarını bütün bir tekrarlayıcılar ağı aracılığıyla yayınlamak zorunda kaldı, böylece düşmanları hiçbir durumda bulamazdı. tam konum. Çalışanlarının tüm işleri en katı gizlilik içinde gerçekleştirildi. Tehlike savaşın sonuna kadar devam etti ... Başka bir tarihi hikaye daha var: İddiaya göre "Zafer ne zaman olacak?" Stalin bir keresinde cevap verdi: "Levitan ne zaman açıklayacak!" Ve böylece oldu - Sovyet halkını Berlin'in ele geçirilmesi ve Nazi Almanyası'nın teslim olması hakkında bilgilendiren Yuri Levitan'dı. Ayrıca Sovyet Bilgi Bürosu'nun tarihteki son raporunu da okudu. O gerçekten de Stalin'in "gizli silahıydı", 1934'te bir gece teknik yayın sırasında "Pravda" başyazısını okuyan ve o zamandan beri bilinmeyen bir adamı "SSCB'nin ana sesi" yapan genç bir spikerin sesini yanlışlıkla duyan Stalin'in "gizli silahıydı". . " Liderin seçkin insanlar konusundaki yeteneği kesinlikle açıktı ...
Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın sona ermesinden sonra, Sovyet Bilgi Bürosu hiçbir şekilde dağıtılmadı - aksine, personeli neredeyse iki katına çıktı ve statüsü önemli ölçüde arttı. Sovinformbüro, Sovyetler Birliği'nin son derece çok düzeyli ve çok yönlü propagandasını, ABD ve Büyük Britanya'dan "halk demokrasilerinin ülkelerine" kadar, pratik olarak tüm dünyaya yayınlamak ve organize etmekle meşguldü. Iosif Vissarionovich orada durmayacaktı ... Kruşçev Sovyet Bilgi Bürosu'nu kaldırdı. Neyse ki, (birçok Stalinist projede yaptığı gibi) onu temiz bir şekilde dağıtmadı, ancak temelde APN - Basın Ajansı oluşturmasına izin verdi "haber". Ancak bu tamamen farklı bir hikaye. Sovyet Bilgi Bürosu, sonsuza dek duyulacak olan Büyük Zaferin sesi olarak milyonlarca yurttaşımızın anısına sonsuza kadar girdi.