Ankara'nın Başkent Oluşu
ANKARA'NIN BAŞKENT OLUŞU (13 Ekim)
Mustafa Kemal Paşa, Erzurum, Sivas Kongrelerinden sonra 27 Aralık 1919 günü Temsilciler Kurulu üyeleriyle birlikte Ankara'ya geldi.
O zamana kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul idi. Osmanlı Mebusan Meclisi son kez 12 Ocak 1919'da İstanbul'da toplandı. 16 Mart 1919 günü İngilizler İstanbul'a girdi. Önce meclisi bastılar. Bu olay üzerine birçok milletvekili Anadolu'ya geçti. Yakalananlardan çoğu tutuklandı. Artık Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da toplanma olasılığı kalmamıştı. Milletvekillerinin toplanacağı ve ülkenin yönetileceği bir başkent gerekiyordu.
Ankara, Anadolu’nun ortasında, savaş cephelerine eşit uzaklıkta bir kentti. Savaşın yönetimi ve haberleşme, Ankara'dan kolaylıkla yürütülürdü. Dağılan Osmanlı Mebusan Meclisi üyeleri ile Sivas ve Erzurum Kongreleri'nde seçilen temsilcilerin bir yerde toplanması gerekiyordu. Bu nedenle 19 Mart 1919 günü Mustafa Kemal Paşa kimi illere ve komutanlıklara bir genelge gönderdi. Bu genelgede özetle ; "Osmanlı Devletinin yaşamı ve egemenliğinin sona erdiği" bildiriliyor, "Türk ulusu kendi yaşamını ve bağımsızlığını koruyacaktır." deniliyordu. Bu genelgeden sonra temsilcilerle Osmanlı Mebusan Meclisi'nden gelen üyeler Ankara'da toplanmaya başladılar. Ankaralılar onları coşkuyla, sevinçle, sevgiyle karşıladı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920 günü, Ankara'da açıldı. Meclis, ilk oturumunda Mustafa Kemal Paşa'yı başkan seçti. Mustafa Kemal Paşa bundan sonra ülkeyi kurtarma çalışmalarını Anadolu'nun bu küçük kentinde sürdürdü. Ulusal Kurtuluş Savaşı'mızın planları bu yoksul kentte hazırlandı. Savaşın başarıya ulaşması için düzenli ordular kuruldu. Bu ordular İnönü'de, Sakarya'da, Dumlupınar'da düşmanı bozguna uğrattı. 30 Ağustos 1922'de kazanılan Başkomutanlık Savaşı ile Kurtuluş Savaşımız tamamlandı.
Yurdumuz düşmanlardan kurtulduktan sonra 13 Ekim 1923 günü İsmet Paşa ve dört arkadaşı Ankara'nın başkent olması için Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne yasa önerisi verdiler. Öneri mecliste oylandı, kabul edildi. Böylece Ankara yeni Türkiye Devleti'nin başkenti oldu.
Başken, ülkenin yönetim merkezidir. Büyük Millet Meclisi, devlet başkanı, başbakanlık, bakanlıklar, yüksek yargı organları, başkentte bulunur.
Ankara başkent olduktan sonra gelişti. Modern yapılar, büyük apartmanlar yapıldı. Yüksek okullar, üniversiteler açıldı. Fabrikalar, yeni iş yerleri kuruldu. Kent kısa sürede büyüdü, genişledi.
Ankara bugün nüfus yoğunluğu bakımından yurdumuzun ikinci büyük kentidir.
Her yıl 13 Ekim günü Ankara'nın başkent oluşu, düzenlenen büyük törenlerle kutlanır. Ankara Kalesi'nde başlayan bu törene özel giysileri içinde seymenler, öğrenciler, çeşitli dernek temsilcileri katılırlar. Törende yapılan konuşmalarda Ankara'nın başkent oluşunun anlam ve önemi belirtilir.
*ANKARA'NIN BAŞKENT OLUŞU İLE İLGİLİ ŞİİRLER*
ANKARA
Kara günün şafağıdır.
Devrimlerin kaynağıdır.
Sevinç verir, gam dağıtır,
Yurdumuzun güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Saltanatın battığı yer.
Atamızın yattığı yer.
Türk kalbinin attığı yer.
Yurdumuzun güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Yeni yola ordan girdik;
Öz benliğe orda erdik.
Biz bu yere gönül verdik.
Yurdumuzun güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Kurtuluşun eşiğidir.
Hepimizin ışığıdır.
Cumhuriyet beşiğidir.
Yurdumuzun güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Ordadır en ünlümüz,
Yurdu bekler gece, gündüz,
Ondandır bu ak günümüz
Ankara yurt güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Ankara'yı yok bilmeyen,
Kuşlar gibi uçar tren,
Görmedinse bin, git hemen.
Ankara yurt güneşidir,
İçimizin Ateşidir.
Zeki TUNABOYLU
ANKARA MARŞI
Ankara, Ankara güzel Ankara,
Seni görmek ister her bahtı kara.
Senden yardım umar her düşen dara,
Yetersin onlara güzel Ankara.
Burcuna göz diken dik başlar insin,
Türk gücü orada her zoru yensin,
Yoktan var edilmiş ilk şehir sensin,
Var olsun toprağın, taşın Ankara.
Aka Gündüz
ANKARA'YA GELEN YOL
Binikiyüzdoksandokuz yılıydı hani,
Söğüt'te kurulmuştu Devlet i Osmani.
Otuziki yıl başşehirdi bu kasaba,
Orhan'a bırakarak göçtü Osman baba.
Orhan Bey fetheyledi Bursa'yı, İznik'i,
Başkentlik İznik'e verildi, varan iki...
Beş yıl sonra da üçüncü başkentti Bursa,
Büyüme dururdu Bizanslı rahat dursa.
Binüçyüzaltmışbir, Murad Hüdavendigar,
Aldı Edirne'yi ki, çok uzak bir diyar.
Yürümek için, Balkan illerine,
Üçyüzaltmışaltı, başkent Edirne...
Seksensekizyıl merkez Edirne'dir.
Nihayet İstanbul Bizans'tan fethedilir,
Payitaht da buraya getirilir hemen,
Dörtyüzyetmiş yıl başkenttir, ara vermeden...
Dünya'nın gözdesi olur artık İstanbul,
Osmanlının yönüdür şimdi her arz ve tul.
Miladi takvimle yıl Binbeşyüzonaltı,
Yavuz, Hilafetle süsledi saltanatı.
İstanbul oldu Müslümanların merkezi,
İyi - kötü asırlar sürdü dizi dizi.
İlk cihan harbinde, kesildi koca çınar,
Anadolu'da devlet kurdu kahramanlar..
Mustafa Kemal'e aitti yeni buyruk;
Türk Milleti Ankara'da oldu tek yumruk,
Cumhuriyetin kuruluşuyla beraber,
Ankara'mız, Türk'e şimdi başkentlik eder.
Ekrem Şama
ANKARA
Ankara’dan doğdu gün
Övün Türkoğlu övün
Tan yeridir, Türklüğün
Bahtı ak, taşı kara
Adı büyük Ankara
Ordu orda kuruldu
Düşman orda vuruldu
Türk’e bir kale oldu
Bahtı ak, taşı kara
Yurdun kalbi Ankara
Harp meydanı ovası
Başkumandan obası
Yüce kartal yuvası
Bahtı ak, taşı kara
Canevimiz Ankara.
Hasan Ali Yücel