KAYGI (ANKSİYETE)
"Kapı koluna dokunursam virüs kapar mıyım?”
“Ya bu okulu kazanamazsam? Hayatım biter.”
“Kilo alırsam eşim beni çekici bulmayı ya bırakırsa...”
“Ya en sevdiklerimi kaybedersem?”
“Ya sevilmezsem?”
Hem zihinsel hem de fiziksel bir olumsuz beklenti durumudur, kaygı.
İster gerçekten var olan bir tehdite yönelik olsun örneğin korona virüs kapmak gibi ister durumu iyi durumda olmasına rağmen iflas etmek gibi tamamen düşünsel düzeyde bir olaya yönelik olsun: Bu bizi kaygılandırabilir.
Kaygı hem fiziksel işaretlerle (kalp çarpıntısı, hızlı nefes alma, dikkati odaklamada zorluklar...) hem de zihinsel belirtilerle (felaket senaryoları) tanımlanabilir. Bedensel belirtiler ve kaygı verici düşünceler birbirini besleyerek, düşünmeyi ve kaygıyı kontrol etmeyi zorlaştıran bir döngü oluşturur. Dolayısıyla kaygı; hem zihinde hem de bedende kendini gösterir. Birtakım düşünceler eşliğinde kalbiniz daha hızlı atıyor ve nabzınız artıyor olabilir. Kan basıncınız da artış gösterir. Nefes alma hızlanır; nefes darlığı, gögüste bir ağırlık hissedebilirsiniz. Baş dönmesi, kas gerginliği, titreme, kuru ağız, terleme, karın ağrısı, baş ağrısı gibi başka birtakım belirtiler de eşlik edebilir.
Kaygı bizleri güvende tutmak için var olan oldukça sağlıklı bir duygudur. Ancak bir durumun gerektirdiğinden daha fazla miktardaysa normalliğinden şüphelenebiliriz.
Nedir bu fazla miktar? Durumla orantısız bir kaygıyı nasıl anlarız? Yani haftalarca veya aylarca sürdüğünde, kaygılı düşüncelerin kontrol edilmesi zor olduğunda ve günlük işlerimizi engellediğinde bir bozukluk olarak kabul edilir. Yani bir süredir var olan, kalıcı, yaygın veya aşırı boyutta kaygı; ister okulda, ister işte veya arkadaşlarınızla ilişkinizde zorluk çıkarabilir. Bu noktada bir uzmandan destek almak mutlaka düşünülmelidir.
Kaygı her zaman bir hastalık mıdır? Aslında normal, gerekli ve yararlı bir zihinsel endişe durumudur; ancak bir duruma yönelik dikkatimizi çekmek için bir dizi rahatsız edici fiziksel belirtiler eşlik eder. Ortaya çıkma nedeni, bizi
tehlike olasılığına karşı uyarmak ve kendimizi korumak için gerekli hazırlıkları yapmaya teşvik etmektir.
Ara sıra ortaya çıkan kaygılar tamamen normaldir ancak bazen kontrolden çıkabilir. Beyin; varsayımsal tehlikeyi gerçekçi bir şekilde düşünmeyi bırakarak bu kaygı üreten düşüncelere yoğunlaşabilir. Bu alarm durumu bizleri yaşamın tehditlerine karşı uyanık ve dikkatli tutmaktadır. Yani insan savunma sisteminin temel bir parçası olan hayatta kalmak için doğal bir yardım alarmıdır. Dolayısıyla makul miktarlarda kaygı, günlük yaşam için bir nimettir. Biz insanları zorlukların üstesinden gelmeye teşvik eder ve performansı, verimi yükseltir.
Kaygı bir bozukluk haline geldiğinde yani günlük yaşamınızın tadını kaçırıyorsa, destek almamız aklımıza gelecek olan ilk seçenek olmalıdır. Ancak burada kaygı bozukluklarının en büyük ironilerinden birinden de bahsetmem gerekiyor. Etkili tedaviler olmasına rağmen, insanlar endişelerinin anlaşılamamasından veya gülünç bulunmasından endişelendikleri için yardım istemekten geri durabiliyorlar.