Böbrek Kumu Nedir?
Böbrek taşları daha ufak boyutlarda olduğu zaman, bunlara böbrek kumu denilmektedir. Bir kum tanesi kadar küçük olabilen böbrek taşı aynı zamanda bezelye kadar da büyük olabilmektedir. Nadiren de olsa, bazı böbrek taşları golf topu kadar büyüktür. Böbrek kumları ya da taşları yumuşak veya sivri olabileceği gibi renkleri de genellikle sarı veya kahverengidir.
Böbrek taşı küçükse yani kumu taneciği gibiyse, kendi kendine idrar yollarından geçebilmektedir. Böbrek kumu taşlara oranla çok az ağrı yaratmaktadır ya da herhangi bir ağrıya neden olmamaktadır. Daha büyük olan bir böbrek taşı ise idrar yolunda sıkışabilmektedir. Sıkışan bir böbrek taşı, idrar akışını engelleyerek ciddi ağrılara veya kanamalara yol açabilmektedir.
Şiddetli ağrı veya kanama da dâhil olmak üzere böbrek kumu ya da böbrek taşı belirtilerinin gelişmesi durumunda, hemen tıbbi yardım alınması gerekmektedir. (1)
Böbrek Kumu Belirtileri
Böbrek kumu başlangıcı durumunda, kumlar idrar yolu borularından (üreterler) aşağıya çekilene kadar herhangi bir belirtiye yol açmayabilmektedir. Kumların daha büyük boyutlarda yani taş olması söz konusu ise idrar yolunu tıkayarak böbreklerdeki idrar akışını engelleyebilmektedir.
Böbrek kumu nasıl anlaşılır? Böbrek kumunun başlıca belirtisi aniden başlayıp duran şiddetli ağrılardır. Böbrek kumu ağrısı şu şekilde olabilmektedir:
- Ağrı, karın bölgesinde veya sırt bölgesinde hissedilebilir.
- Ağrı, kasık bölgesine (kasık ağrısı) veya testislere (testis ağrısı) ilerleyebilir.
Diğer belirtiler ise şunları içerebilmektedir:
- Anormal idrar rengi
- İdrardaki kan
- Titreme
- Ateş
- Mide bulantısı ve kusma (2)
Böbrek Kumu Nedenleri
Böbrek kumu neden olur? Böbrek kumlarının genellikle kesin ve tek nedeni bulunmamaktadır, ancak birkaç faktör riski kumun gelişme riskini arttırabilmektedir.
İdrarın kalsiyum, oksalat ve ürik asit gibi daha fazla kristal oluşturan maddeleri içermesi ve idrardaki sıvı miktarının seyrelmesi sonucu böbrek kumları oluşmaktadır. Aynı zamanda, idrarda kristallerin birbirine yapışmasını önleyen maddelerin bulunmaması da böbrek kumlarının oluşması için ideal bir ortam yaratabilmektedir.
Böbrek Kumları ya da Taşları Çeşitleri
Böbrek kumunun türünü bilmek nedenini belirlemeye yardımcı olmakta ve daha fazla böbrek kumu ya da taşı oluşumu azaltmak için tedaviye yön verebilmektedir. Böbrek kumları ya da taşları türleri arasında şunlar bulunmaktadır:
Kalsiyum taşları: Çoğu böbrek taşı, genellikle kalsiyum oksalat formundaki kalsiyum taşlarıdır. Oksalat, yiyeceklerde bulunan ve doğal olarak oluşan bir maddedir. Beslenme türleri, yüksek dozda D vitamini, bağırsak baypas ameliyatı ve çeşitli metabolik bozukluklar, idrardaki kalsiyum veya oksalat konsantrasyonunu artırabilir.
Struvite taşlar: Struvite taşlar idrar yolu enfeksiyonu gibi bir enfeksiyona yanıt olarak oluşur. Bu taşlar çok az belirti vererek hızlı şekilde büyür ve oldukça da büyük boyutlara ulaşabilir.
Ürik asit taşları: Ürik asit taşları, yeterli miktarda sıvı almayan veya çok fazla sıvı kaybeden, yüksek proteinli bir diyet yapan ve gut olanlarda oluşabilir. Bazı genetik faktörler de ürik asit taşı riskinizi artırabilir.
Sistin taşları: Bu taşlar, böbrekleri belirli amino asitlerin (sistinüri) çok fazla salınmasına neden olan kalıtsal bir hastalığı olan insanlarda oluşur. (3)
Böbrek Kumu Tedavisi
Böbrek kumu nasıl geçer? Çoğu böbrek kumu idrarla birlikte vücuttan atılabilecek kadar küçüktür ve genellikle de, evde tedavi edilebilmektedir. Diğer yandan, kumlar ya da taşlar oldukça ağrılı olabilmektedir. Birkaç gün süren bu ağrı çoğu zaman taş döküldüğünde kaybolmaktadır.
İlaç tedavisi: Şiddetli ağrınız varsa, doktorunuz size enjeksiyon yoluyla ağrı kesici verebilir. Bazı durumlarda, mide bulantısı ve kusmayı tedavi etmek için de ilaçlardan yardım alınabilmektedir.
Kişisel bakım: Kumların idrarla çıkmasını sağlamak için tuvalette bir süre beklenmesi önerilmektedir. İhtiyaç duyulan başka tedavilerin belirlenmesine yardımcı olması için böbrek kumundan örnek alınabilmektedir. İdrarı renksiz hale getirecek kadar su içilmesi gerekmektedir. İdrar sarı veya kahverengi ise yeterince su içmiyorsunuz demektir. (4)
Böbrek kumu ya da taşı ameliyatı: Çok büyük olan taşları böbrekten çıkarmak için uygulanan bir ameliyattır. Perkütan nefrolitotomi adlı bu süreç, küçük bir kesikten sokulan küçük teleskopları ve aletleri kullanarak böbrek taşını cerrahi olarak çıkarmayı içermektedir. (5)
Böbrek Kumu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Böbrek kumlarından kaynaklanan ağrı nedeniyle derhal yardıma ihtiyacınız varsa, bir acil tıp uzmanını görebilirsiniz. Acil olmayan böbrek kumlarını ya da taşlarını teşhis ve tedavi edebilen sağlık uzmanları arasında aile hekimleri, iç hastalıkları uzmanları ve ürologlar bulunmaktadır. (6)
Böbrek Kumuna Ne İyi Gelir?
Böbrek Kumu Bitkisel Tedavisi
Limon suyu ve zeytinyağı: Limon suyu ve zeytinyağı kombinasyonu geleneksel olarak safra kesesi taşlarını atmak için bitkisel bir tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır, ancak böbrek kumlarının ve taşlarının tedavisinde de kullanılabilmektedir.
Elma sirkesi: Elma sirkesi böbrek taşlarının dağılmasına yardımcı olmaktadır. Elma sirkesi ayrıca kan ve idrar üzerinde alkalinize edici bir etki yaratmaktadır. (7)
Maydanoz: Maydanoz, vitamin A, B ve C, potasyum, bakır açısından oldukça zengindir, ayrıca böbrekleri temizlemeye yardımcı olan tiamin gibi mineralleri de vücuda temin edebilmektedir. (8)
Domates: Domates, serum lipid oksidasyonunu ve böbrek kumu oluşumunu önleyen güçlü bir antioksidan olan likopen açısından oldukça zengindir, bu nedenle, böbrek kumu tedavisinde faydalı olabilmektedir. (9)
Nar: Nar pek çok açıdan sağlığa faydası olan bir meyvedir. Ancak, daha özel olarak, narların tohumları ve suyu, böbrek kumları ve taşları için doğal bir tedavi yöntemi olarak düşünülebilmektedir.
Kereviz: Kereviz sebzesinin kendisi ve kereviz tohumu idrar yolu sistemi için oldukça faydalıdır. Ayrıca, güçlü böbrek tonikleridir. (10)
Fasulye: Güçlü bir lif kaynağı olan fasulye, aynı zamanda hayvansal olmayan proteini, B vitaminlerini, idrar yollarını ve böbrek sağlığını iyileştiren pek çok minerali barındıran oldukça iyi bir kaynaktır.
Isırgan otu: Isırgan otu çayı antibakteriyel özelliklere sahip güçlü bir diüretiktir. Hem böbrek kumları ve taşlarının atılmasına hem de üriner sistem enfeksiyonlarının önlenmesine yardımcı olmaktadır. (11)
Fesleğen: Fesleğen yaprakları genel böbrek sağlığı için oldukça faydalıdır. Böbrek sağlığını destekleyen bu bitki, böbrek kumlarını atmak için de kullanılabilmektedir. (12)
Karpuz: Hem potasyum hem de su kaynağı olan karpuz, böbrek kumları ve taşları için doğal bir ilaç olarak işlev görebilmektedir. (13)
Buğday çimi: Buğday çimi, böbrek kumlarını ve taşlarını atmak için idrar akışını arttırabilmektedir. Diğer yandan da, böbrekleri temizlemeye yardımcı olan hayati besin maddelerini içermektedir.
Kırk kilit: Kırkkilit otu, böbrek kumlarının ve taşlarının yıkanmasına yardımcı olmak için idrar akışını arttırmakta, aynı zamanda da, şişme ve iltihaplanmayı hafifletmektedir. Diğer yandan, genel idrar sağlığına yardımcı olan antibakteriyel ve antioksidan özelliklere de sahip bir bitkidir.
Karahindiba: Karahindiba kökü, safra üretimini uyaran bir böbrek toniği olarak tanınmaktadır. İdrar çıkışını artırmaya ve sindirimi iyileştirmeye yardımcı olan bu bitki, böbrek kumu tedavisine de yardımcı olabilmektedir. (14)
Böbrek Kumu Evde Tedavi Yöntemleri
Su: Çok miktarda su içmek her zaman iyi bir fikirdir. Ancak, böbrek kumları ve taşları olduğunda veya onlara duyarlı olabileceğinizi düşündüğünüzde, vücudunuzun yeterli sıvıyı tutmaya devam etmesi kesinlikle kritik önem taşımaktadır. İdrarınız ne kadar koyu renkse, o kadar çok su içilmesi gerekmektedir. İdrarınız açık veya ona yakın olduğunda ise bu yeterince su içtiğiniz anlamına gelmektedir. (15)
Protein: Eğer çok fazla hayvansan protein tüketiyorsanız ve böbrek kumu veya taşı oluşturuyorsanız ya da eğiliminiz varsa, diyetinizdeki eti (hepsi değil), sebzelerden gelen protein kaynakları ile değiştirmeyi düşünebilirsiniz. Bazı mükemmel sebze protein kaynakları arasında yeşil bezelye, chia tohumları, kinoa, spirulina, badem, fasulye, humus ve tabii ki soya bulunmaktadır.
Lif: Lif, bağırsaklara bağlanarak üriner sistemdeki kalsiyumun azalmasına yardımcı olmaktadır. Bu durum kristalleşebilecek mineral miktarının az olduğu anlamına gelmektedir. Güçlü lif kaynakları arasında tam tahıllar, baklagiller, meyveler ve yeşil sebzeler bulunmaktadır. (16)
Birçok meyve ve sebze mükemmel lif kaynaklarıdır, ancak böbrek kumlarının ya da taşlarının ana nedenlerinden biri olan yüksek düzeyde oksalatı içerdiklerini bilmekte de fayda vardır. (17)
Magnezyum: Çok sayıda çalışma, tekrarlayan böbrek kumlarından ya da taşlarından muzdarip olan kişilerin magnezyum alması durumunda kalıcı böbrek taşı sıkıntısı çekme olasılığının düşük olduğunu ortaya koymaktadır. En iyi sonucu almak için günlük olarak magnezyum alınması önerilmektedir. Böylece, böbrek kumlarıyla ya da taşlarıyla ilişkili belirtiler en aza indirilmektedir. (18)