

Eser, Besteci, Solist Aratýn:


Ahmed Adnan Saygun
Besteci Tanýtýmý
Ahmed Adnan Saygun, Türk müzik tarihinde Türk Beþleri olarak anýlan bestecilerdendir ve ilk Türk operasýnýn bestecisi olup "Devlet sanatçýsý" ünvanýný alan ilk sanatçýdýr. Saygun'un en önemli eseri, Cumhuriyet Dönemi Türk müziðinin en çok seslendirilen eserlerinden olan "Yunus Emre Oratoryosu"dur.
Ãzmirli köklü bir aileden gelen Saygun, Ãzmir'de "Hadikai Sübyan Mektebi" adlý mahalle mektebinde baþladýðý ilköðrenimini, sanat eðitimine aðýrlýk veren "Ãttihat ve Terakki Numune Sultanisi" adlý çaðdaþ okulda devam ettirmiþtir. Bu okulda 13 yaþýnda iken Ãsmail Zühtü (nazariyat) Rosati (piyano) ve Tevfik Bey (piyano) yanýnda müzik çalýþmalarýna baþladý.
1922 yýlýnda Macar Tevfik Bey'in öðrencisi oldu. 1925 yýlýnda Fransýz La Grande Encyclopedie'den müzikle ilgili makaleleri çevirerek birkaç ciltlik büyük bir Musiki Lugati meydana getirdi.
Ãlkokullarda öðretmenlik yaptýðý dönemde Ziya Gökalp'in, Mehmet Emin Yurdakul'un, Býçakçýzade Hakký Bey'in þiirleri üzerine okul þarkýlarý yazdý. 1925 yýlýnda devletin yetenekli gençleri müzik eðitimi için Avrupa'daki önemli konservatuarlara göndermek üzere açtýðý sýnava girmek isteyen genç müzisyen, annesinin ani ölümü üzerine bu fýrsatý kaçýrdý.
Bir süre müzik öðretmenliði yaptýðý sýrada 1927-1928 yýllarýnda "Re Majör Senfoni"yi besteleyen sanatçý; 1928 yýlýnda hükümetin müziðe yetenekli gençler için açtýðý sýnavý tekrarlamasý üzerine bu kez fýrsatý yakalayýp devlet bursuyla Paris'e gönderildi.
Vincent d'Indy (kompozisyon), Eugène Borrel (Füg), Madame Borrel (armoni), Paul le Flem (Kontrpuan), Amédée Gastoué (Gregoryen ezgileri), Edouard Souberbielle (org) ile çalýþtý. Paris'teyken Op. (Opus) 1 sýra numaralý Divertissement adlý orkestra eserini yazdý.
Saygun'un bu bestesi 1931 yýlýnda jüri baþkanýnýn Henri Defossé (Cemal Reþit Rey'in orkestra þefliði hocasýdýr) olduðu Paris'teki bir beste yarýþmasýnda ödül kazandý, Gabriel Pierné yönetimindeki Colonne Orkestrasý tarafýndan önce Paris, Varþova daha sonra da Rusya ve Belçika'da seslendirildi.
Eser böylece, Cemal Reþit Rey'in Paris'te seslendirilmiþ bulunan üç eserinden sonra - Anadolu Türküleri" (1927), "Bebek Efsanesi" (1928) ve "Türk Manzaralarý" (1929) - yurtdýþýnda icra edilen dördüncü Türk orkestra eseri olmuþtur.
Saygun, 1931'de Türkiye'ye dönüp bir süre Musiki Muallim Mektebi'nde müzik öðretmenliðine baþladý, müzik imlasý ve kontrpuan dersleri verdi. 1932yýlýnda piyanist Mediha (Boler) Haným ile evlendi; bu evlilik bir süre sonra bozuldu1.
Ahmet Adnan Bey ve ailesi 1934'te Soyadý Kanunu üzerine matematik öðretmeni babasýnýn isteði ile "Saygýn" soyadýný aldý; ancak baþkasý tarafýndan alýndýðý gerekçesiyle bir süre sonra soyadlarý "Saygun" olarak deðiþtirildi.
Adnan Saygun, 1934 yýlýnda devlet baþkaný Atatürk'ün talebiyle, Türkiye'yi ziyaret edecek olan Ãran Ãahý Rýza Pehlevi þerefine ilk Türk operasý olan Op. 9 Ãzsoy Operasý ný bir ay gibi çok kýsa bir sürede yazdý. Liberettosunu Münir Hayri Egeli'nin yazdýýðý opera, Türk milletinin doðuþunu, Ãran ve Türk milletlerinin kökü uzak tarihe dayanan kardeþliðini ifade etmekteydi. Eserin prömüyeri 19 Haziran 1934 gecesi Atatürk ve Rýza Pehlevi huzurunda gerçekleþtirildi.
Sanatçý, Ãzsoy'un sahnelenmesinden sonra Yalova'daki yazlýk evindde kendisini kabul eden Atatürk'e Türk musikisi hakkýnda bir rapor sundu. Güneþ-Dil ve Türk Tarihi teorilerinden etkilenerek hazýrlanmýþ bu rapor 1936'da "Türk Musikisinde Pentatonizm" baþlýðý ile yayýmlandý.
Yalova'dan dönüþte vekaleten Cumhurbaþkanlýðý Senfoni Orkestrasý (Riyaset-i Cumhur Orkestrasý) Ãefliðine getirilen sanatçý; bu görevini bozulan saðlýðý nedeniyle Ãstanbul'a gidiþi nedeniyle ancak bir kaç ay sürdürebildi. Orkestra ile ilk konserini 23 Kasým 1934'te verdi.
1934 yýlý Kasým ayý sonunda Saygun'a Atatürk'ten yeni bir opera sipariþ geldi. 27 Aralýk gecesi temsil edilmek üzere Taþbebek operasý ný bestelemeyi baþaran sanatçý, bu operada yeni Cumhuriyet insanýnýn doðuþunu anlattý. Eser, 27 Aralýk 1934 gecesi Ankara Halkevi'nde sahnelendi; orkestrayý çok hasta olmasýna raðmen bizzat Saygun yönetti.
Temsilin ardýndan Ãstanbul'a giden ve beþ ay ara ile iki kulak ameliyatý geçiren Saygun'un, görevini ihmal ettiði gerekçesiyle Cumhurbaþkanlýðý Senfoni Orkestrasý'ndaki ve ardýndan Musiki Muallim Mektebi'ndeki iþine son verildi; Ankara Devlet Konservatuarý'nýn kuruluþ çalýþmalarýndan da uzaklaþtýrýldý. Saygun, Devlet konservatuvarlarýnda etnomüzikoloji bölümleri açýlmasý yönünde çalýþmalar yapmýþ, ancak bunlar Atatürk'ün desteðine raðmen ilgili kurumlarca hayata geçirilememiþtir.
Saygun, 1936'da Ãstanbul Belediye Konservatuarý'nda öðretmenliðe geri döndü, 1939'a kadar bu görevde kaldý. Sanatçý, "Yunus Emre Orotoryosu" adlý ünlü yapýtýnýn seslendiriliþine kadar sürecek olan bir gözden düþme dönemine girmiþti.
Saygun Ãstanbul'da iken Ankara'da devam eden yeni bir konservatuar kurma çalýþmasý, Saygun'un savunduðu "kültürel ulusallýk" fikrini deðil, "evrensel müzik" anlayýþýný destekleyenler tarafýndan sürdürüldü. Konservatuar, bu iþ için danýþman olarak getirilen konservatuar Paul Hindemith'in evrenselci müzik görüþleri doðrultusunda 1936 yýlýndan kuruldu.
Adnan Saygun ise 1936 yýlýnda Halkevleri'nin daveti üzerine Türkiye'ye gelen Macar besteci ve etnomüzikolog Bela Bartok'a Anadolu gezisinde eþlik etti. Birlikte özellikle Osmaniye dolaylarýndan derledikleri türküleri notalaþtýrdýlar. Ãalýþmalarý, "Bela Bartokâun Türkiyeâdeki Halk Müziði Araþtýrmalarýâ baþlýklý bir kitap haline getirilerek 1976 yýlýnda Macar ilimler Akademisi tarafýndan Ãngilizce bastýrýlmýþtýr.
Saygun, 1939 yýlýnda Halkevleri'nin önerdiði müfettiþlik görevini kabul etti ve bu vesile ile Türkiye'yi dolaþtý. 1940 yýlýnda bir konser için Ankara'ya gelen ancak ülkelerinden Nazi baskýsý nedeniyle geri dönmeyen Budapþete Kadýn Orkestrasý üyelerinden Macar asýllý Irén Szalai (sonradan Nilüfer adýný almýþtýr) ile 1940 yýlýnda evlendi; çiftin çocuðu olmadý.
Halkevleri'ndeki görevinin yanýsýra 1940 yýlýnda "Türk Müzik Birliði" adlý bir koro kuran Saygun, bu koro ile düzenli oda müziði konserleri verdi.
"Halkevlerinde Musiki" adlý bir kitap yayýnladý. "Op. 19 Eski Ãslupta Kantat", "Bir Orman Masalý" adlý bale eseri ve "Yunus Emre Orotoryosu" gibi eserlerini bu dönemde besteledi. Yunus Emre orotoryosu 1943 yýlýnda CHP'nin açtýðý yarýþmada birincilik ödülünü Ulvi Cemal Erkin'in piyano konçertosu ve Hasan Ferit Alnar'ýn Viyola Konçertosu ile paylaþtý.
Saygun'un 1942'de tamamladýðý Yunus Emre Oratoryosu 25 Mayýs 1946'da Ankara'da Dil Tarih Coðrafya Fakültesi'nde seslendirildi ve büyük baþarý kazandý. En önemli eseri kabul edilen bu eser, daha sonra Paris'te ve 1958'de Birleþmiþ Milletler kuruluþ yýldönümü vesilesiyle New York'ta ünlü orkestra þefi Leopold Stokowski yönetiminde seslendirilmiþtir.
Bu eserle Saygun, çocukluðunda Ãzmir Kemeraltý Ãarþýsý'nýn Derviþler Caddesi'nde (bugün Anafartalar Caddesi) Mevlevi derviþlerden duyduðu ezgileri Avrupa ve Amerika'ya, Birleþmiþ Milletler çatýsý altýna, sonradan eserin çevrileceði 5 ayrý dile taþýmýþ oluyordu. Sanatçý eserin Ankara'daki ilk temsilinden sonra 1946 yýlýnda Halkevleri müþavir ve müfettiþliðinin yanýsýra Ankara Devlet Konservatuarý'na kompozisyon öðretmeni olarak atandý. Aldýðý davetler üzerine Londra ve Paris'e gitti, halk müziði üzerine çalýþmalar yaptý; konferanslar verdi.
Yunus Emre den sonra, Kerem, Köroðlu, Gilgameþ baþta olmak üzere üç opera, "Atatürk'e ve Anadolu'ya Destan" gibi koral eserler, 5 senfoni, çeþitli konçertolar, orkestra, koro, oda müziði eserleri, vokal ve enstrümantal parçalar, sayýsýz türkü derlemeleri, kitaplar, araþtýrmalar, makaleler yazdý.
Eserleri New York NBC, Orchestre Colonne, Berlin Senfoni, Bavyera Radyo Senfoni, Viyana Filarmoni, Viyana Radyo Senfoni, Moskova Senfoni, Sovyet Devlet Senfoni, Moskova Radyo Senfoni, Londra Filarmoni, Kraliyet Filarmoni, Northern Sinfonia, Julliard Quartet gibi topluluklar ve Yo-yo Ma gibi virtüözler tarafýndan seslendirildi. 1971'de yürürlüðe giren Devlet Sanatçýlýðý Kanunu çerçevesinde ilk Devlet Sanatçýsý unvaný Adnan Saygun'a verildi.
Sanatçý, 6 Ocak 1991 tarihinde pankreas kanseri nedeniyle hayatýný kaybetti.
Orkestra, oda müziði, opera, bale, piyano üzerine birçok yapýtý olduðu gibi, etnomüzikoloji ile müzik egitimi konularýnda yayýnlarý vardýr. Ãalýþmalarý ve diðer belgeleri Ankaraâda Bilkent Ãniversitesi bünyesinde kurulan âAhmet Adnan Saygun Müzik Eðitim ve Araþtýrma Merkeziânde bulunmaktadýr.
Ahmed Adnan Saygun'un yapýtlarýnýn seslendirme üzerindeki haklarý SACEM'e aittir. Yayýnlanan bir kýsým yapýtlarýnýn telif haklarý Southern Music Publishing, New York ve Hamburg'taki Peer Musikverlag'a aittir.
Müzikolog Emre Aracý tarafýndan kaleme alýnan kapsamlý bir biyografisi Adnan Saygun â Doðu Batý Arasý Müzik Köprüsü adý altýnda Yapý Kredi Yayýnlarý tarafýndan 2001 yýlýnda yayýmlanmýþtýr.
Takip edilmekten korkmuyoruz!.. Takip için týklayýn: twitter.com/klasiknotlari
Ýlgili Yazýlar
Çaðdaþý 20.-21. Yüzyýl Bestecilerinden Bazýlarý
Referans bilgisi: "Ahmed Adnan Saygun", 2012 , Klasik Notlarý sitesi, http://www.klasiknotlari.com/tr/312/Ahmed_Adnan_Saygun.html
Klasik Notlarý Sitesi klasik müzikte kim kimdir, hangi dönem bestecilerinin eserleri nelerdir, hangi solistler ne virtüözüdür, kaliteli müzik nedir ne deðildir... Konserlerde hangi abiye giysiler giyilir, altýn elmas nasýl mücevherli takýlar takýlýr!... Bestecilerin hayatlarý nasýldýr, besteleri ne zaman yazýlmýþ, nasýl ve neler ifade etmektedir, neden, niye, niçin gibi sorular için bir kaynak olma amacýndadýr.


|© 2009-2020 Klasik Notlarý | Klasik Müzik Sitesi | www.klasiknotlari.com|