ARŞİMET ya da ARKHİMEDES (İÖ yaklaşık 287-212). Eski çağın en büyük matematikçisi ve mucidi olan Arşimet Sicilya Adası’nda, bir Yunan kenti olan Siracusa’da doğdu. Öklit’in İÖ yaklaşık 300’de, Mısır’daki İskenderiye’de kurduğu okulda öğrenim gördükten sonra Siracusa‘ya dönerek geometriyle uğraştı. Bilgisini günlük yaşamda karşılaştığı sorunların çözümüne uygulayarak, mühendisliği sağlam matematiksel temellere oturtan ilk bilim adamı olmuştur. Aynı zamanda astronomiyle de ilgilenen Arşimet, fizik ve matematik konulannda kitaplar da yazmıştır.
Araştırmalarının çoğunu, Siracusa Kralı II. Hieron’un hizmetindeyken gerçekleştiren Arşimet’in çalışmalarına ve buluşlarına ilişkin pek çok öykü anlatılır. Bunlardan en ünlüsü, kralın yeni tacının saf altından olup olmadığını araştırmasıyla ilgili olandır. Öyküye göre, araştırmasını tacı parçalamadan yapmak zorunda olan Arşimet bu konuda bir süre düşünmüş, ama sorunun yanıtını ancak bir gün hamama gittiğinde bulabilmiştir. Yıkanmak üzere havuza girdiğinde suyun taştığına dikkat eden Arşimet, o anda çözümü bulduğunu anlar. Hamamdan dışarı fırlayıp “Evreka! Evreka!” (Yunanca “buldum”) diye bağırarak caddelerde koşmaya başlar. Arşimet‘e göre, eğer taç saf altından yapılmışsa, mekânda aynı ağırlıktaki saf altın kadar yer kaplaması gerekiyordu. Taç ve aynı ağırlıktaki altın sırayla su dolu bir kaba konulduklarında, taşıracaklan suyun miktarı ya da hacmi eşit olmalıydı. Arşimet yaptığı deneyin sonunda bu miktarların eşit olmadığını belirledi; kral aldatılmıştı. Bu basit deneyle Arşimet cisimlerin göreli yoğunluklarını keşfetti.
Ayrıca kaldıraç yasasını da ortaya koyan Arşimet, ağır bir cismin, ağırlık merkezine uygulanacak bir kuvvetle yerinden oynatılabileceğini gösterdi. Onun, “Bana bir dayanak noktası gösterin, Dünya’yı yerinden oynatayım” dediği de söylentiler arasındadır. Alçak bir yerden yükseğe su çıkarmaya yarayan “Arşimet burgusu” adlı aygıt, Mısır gibi sıcak ve kurak ülkelerde hâlâ sulama amacıyla kullanılır.
Arşimet, Roma ve Kartaca arasındaki uzun ve acılı bir savaş döneminde yaşadı. Kral Hieron‘un Kartacalılar’ı desteklemesi üzerine, İÖ 214’te Claudius Marcellus komutasındaki Roma ordusu Siracusa’yı kuşattı. Arşimet birçok savaş aracı yaparak kralın kuşatmaya karşı koymasında yardımcı oldu. Bir söylentiye göre, Arşimet dev aynalar yardımıyla güneş ışınlarını Roma gemilerinin yelkenlerine odaklayarak onları yakmıştır. Düşmana çok iri taşlar fırlatabilen büyük bir mancınık yaptığı da söylenir. Sonunda İÖ 212’de Marcellus Siracusa’yı ele geçirdi; Arşimet ise Romalı bir asker tarafından öldürüldü.
Bir küre ile bu küreyi çevreleyen silindirin yüzeyleri ve hacimleri arasındaki ilişkiyi ilk kez ortaya koyduğu için, Arşimet‘in mezarı silindir içine yerleştirilmiş bir küreyle işaretlenmiştir. En büyük yapıtını geometri alanında veren Arşimet, büyük bir zekâ ürünü olan mekanik buluşlarım önemsememiştir.
Arşimet burgusunda sürekli dönen sarmal bir şerit suyun boruda yükselmesini sağlar. Bazı sıcak ülkelerde çiftçiler yeraltı sularını tarlalarına akıtmak için hâlâ bu aygıtı kullanırlar.