Ebû Abdilmelik Mervan b. el-Hakem b. Ebi'l-Âs b. Ümeyye el-Ümevî, 685'te, hicretin ikinci yılında, Mekke'de doğdu. Hz. Osman'ın amcası Ümeyye'nin oğludur.
Hz. Muhammed'e (s.a.v.) düşmanlık yapıp O'na eziyet edenlerle birlikte hareket etti. Ümeyye ailesinden birçok kişi gibi, Mekke fethinin ardından Müslüman olduğunu söyledi, ama düşmanlığına devam etti. Hz. Muhammed'i (s.a.v.) taklit edince, O'nun evini gözetleyince ve Müslümanların sırrını açığa vurunca, Resûlullah (s.a.v.) tarafından lanetlenerek Taif'e sürüldü. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) vefatından sonra Medine'ye dönmek istediyse de Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer buna müsaade etmedi. Fakat Hz. Osman, halife olunca, Hakem ve ailesinin Medine'ye dönmesine izin verdi ve Mervan'ı devlet kâtibi yaptı. Hz. Osman bu tavrı sebebiyle eleştirildi. Mervan sahabilerin bazılarıyla tartıştı, halife adına karar verip yanlış uygulamalarda bulundu. Buna rağmen Hz. Osman onu korumaya devam etti. Bu durumdan memnun olmayanlar, Hz. Osman'ın evini kuşattı. Mervan bu kuşatmada Hz. Osman'ı korudu.
Mervan, Hz. Osman'ın öldürülmesinin ardından halife seçilen Hz. Ali'ye biat etmedi. Medine'den ayrılıp Mekke'ye gitti. Hz. Osman'ın katillerini bulup cezalandırmak için bir araya gelen grubun içinde yer aldı. Hz. Âişe, Hz. Talha ve Hz. Zübeyr'in başını çektiği bu grupla birlikte Cemel Vakası'na katıldı. Hz. Âişe'nin başında olduğu kuvvet yenildi.
Mervan, Hz. Ali'ye biat etti ve Medine'ye yerleşti. Ümeyye ailesinin Süfyânî kolundan Muaviye, Hz. Ali'ye karşı bir mücadele başlattı ama Mervan Muaviye'yi desteklemedi. 662 ila 669 arasında önce Bahreyn valiliği, sonra Hicaz valiliği yaptı. Görevden alınınca Medine'de yaşamaya devam etti.
Muaviye 680'de öldü. Oğlu Yezid, Mervan'a babasının gösterdiğinden daha fazla yakınlık gösterdi. Mervan, Yezid'in Medine valisine, Yezid'e biat etmek istemeyen Hz. Hüseyin ve Hz. Abdullah'a karşı kuvvet kullanmasını tavsiye etti. Müslümanlar, Hz. Hüseyin'in katledilmesine tepki gösterdi. Medine halkı Hz. Hanzale liderliğinde Emevi yönetimine karşı ayakladı. Mervan ve Ümeyye ailesi zor durumda kaldı. Mervan Yezid'den yardım istedi. Yezid akrabalarını kurtarmak ve muhalifleri itaat altına almak için büyük bir orduyu Medine'ye gönderdi.
Medineliler, Mervan ve Ümeyyeoğulları'nı, orduya yardım etmemeleri şartıyla serbest bıraktı. Fakat Yezid'in ordusuyla karşılaşan Mervan ve yakınları, verdikleri sözden döndü ve Yezid'in ordusuna yardım etti. Yapılan Harre Savaşı neticesinde Medine üç gün boyunca yağmalandı.
II. Muaviye'nin vefatından sonra Emevi devletinde halife krizi yaşandı. Bir grup, Yezid'in genç yaştaki iki oğlunun halife olmasını isterken, bir grupsa Emevi ailesinin ileri gelenlerinden Mervan b. Hakem ve Amr b. Saîd el-Eşdak'ın halife olmasını arzuladı. Mervan'ın halife olması kararlaştırıldı. Hâlid b. Yezid Humus, Eşdak da Dımaşk valisi yapıldı. Dahhâk b. Kays, İbnü'z-Zübeyr'i desteklediğini açığa vurarak emrindeki kuvvetlerle Mercirâhit denilen yerde karargâh kurdu ve gücünü artırdı.
Mervan, Dahhâk'ı ikna edemedi ve Mercirâhit'te iki taraf arasında savaş yaşandı. Mervan, erzak ve asker desteği alarak savaşı kazandı. Böylelikle hem Emevi saltanatı devam etti hem de halifelik Mervanî koluna geçti ve Emevilerin yıkılışına kadar onun soyunda kaldı.
Halifeliği on ay süren Mervan, Nisan 685'te öldü.