Ekstremite (bacak ve kol) venöz (toplardamar) renkli Doppler ultrasonografisi:
Venöz ultrasonografide ses dalgaları kullanılarak, damarların görüntülenmesi sağlanır.
Ultrasonografi tetkikinde iyonize radyasyon kullanılmaz ve bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur.
Normal şartlarda bu inceleme için bir ön hazırlık gerekmez.
Venöz Ultrasonografik görüntüleme nedir?
Ultrasonografi güvenli ve ağrısız bir incelemedir. Ses dalgaları kullanılarak görüntüler oluşturulur. ‘Transducer’ adı verilen küçük bir probun ürettiği yüksek frekanslı ses dalgaları, cilt üzerine uygulanan su bazlı jelden geçerek, hedef dokuya ulaşır.
Dokuya çarparak geri dönen ses dalgaları, prob tarafından toplanır. Dönen ses dalgalarının şiddetine göre, bilgisayar tarafından veriler işlenerek görüntü oluşturulur. Görüntüler gerçek zamanlı oluşturulduğu için iç organların hareketi ve yapısı anında gösterilebilir. Kan damarlarından akan kanın özellikleri de benzer prensiplerle değerlendirilebilir.
Doppler ultrasonografi, kan akımını değerlendiren özel bir ultrason tekniğidir ve damarsal görüntülemenin en önemli yöntemlerinden biridir. Vücuttaki arteriyel ve venöz (atar ve toplar) damarlardaki kan akımının değerlendirmesini sağlar.
Venöz ultrasonografinin yaygın kullanım alanları nelerdir?
Venöz ultrasonografi muayenesi en sık, bacak damarlarındaki kan pıhtılarını tespit etmek amacıyla yapılır. Bu tıbbi durum derin ven trombozu ya da kısaca DVT olarak adlandırılır. Damar içindeki bu pıhtılar parçalanarak, sistemik dolaşıma katılabilir ve akciğere geçebilirler. Pulmoner emboli adı verilen bu durum hayati tehlike oluşturabilir. Bacak damarındaki kan pıhtısı erken teşhis edildiğinde, akciğer dolaşımına geçmesini önlemek amacıyla tedaviye hemen başlanabilir.
Venöz Doppler ultrasonografi ne zaman yapılır?
Uzun süreli bacak şişmesinin nedenini belirlemede, "varis" rahatsızlığı olan kişilerde, normalde kanın kalbe geri dönmesini sağlayan damar kapakçıkları hasar görmüş olabilir. Ultrasonografi incelemesi hasarlı kapakçıkları ve toplar damardaki düzensiz kan akımını tanımlamaya yardımcı olur.
Daralan yada tıkanan bir kan damarını ‘by pass’ etmek için kol veya bacaktaki sağlıklı damarların bir parçası kullanılabilir. Örneğin kalp kasını besleyen koroner arterleri cerrahi olarak ‘by pass’ etmek için bacaktaki sağlıklı damarın bir kısmı kullanılabilmektedir. Kol ve bacaktaki damarların haritasını çıkarmada Doppler US inceleme oldukça faydalıdır.
Diyaliz için kullanılan bir kan damarı grefti (fistülü) daralmış ya da kapanmış ise beklendiği gibi çalışmaz. Bu durumun tespitinde de venöz ultrasonografiden faydalanılır.
Doppler ultrasonografi hangi konularda hekime yardımcı olur:
İşleme nasıl hazırlanmalıyım?
Rahat ve bol giysiler giyin.
Muayene edilecek alanla ilgili soyunmanız ve aksesuarlarınızı çıkarmanız gerekebilir.
İşlem sırasında hasta önlüğü giymeniz de istenebilir.
Karın içi damarların değerlendirilmesi yapılacaksa, 6 – 8 saatlik açlık gerekecektir. Bunun dışında venöz ultrason için başka özel bir hazırlığa gerek yoktur.
Ultrasonografi cihazı bir bilgisayar konsolu, video görüntüleme ekranı ve bir transducer (prob) dan oluşur. Muayene esnasında incelenen organın derinliğine göre farklı problar kullanılabilir. Transducer’lar vücuda, kulak ile işitilemeyen, yüksek frekanslı ses dalgaları gönderir ve organa çarpıp geri dönen yankıları toplar. Bu prensip, tekne ve denizaltılar tarafından kullanılan sonar sistemi ile benzerdir.
Hekim, incelenecek alana az miktarda jel uygular ve probu bu yüzeye koyar. Jel, prob ile vücut arasında su bazlı bir kayganlaştırıcı ortam oluşturur. Ultrason görüntüsü, bilgisayar monitörüne benzeyen bir video görüntüleme ekranı üzerinde eş zamanlı olarak izlenir.
Bilgisayar sistemi, ultrason sinyalinin transducer’a dönmesi sırasında kaydedilen, ses aralığı (frekans), süre ve yüksekliğe (genlik- amplitüd) göre görüntüyü oluşturur.
Resim 1: Ultrasonografi Cihazı
Görüntü nasıl oluşuyor?
Ultrasonografik görüntüleme, yarasalar, gemiler ve balıkçılar tarafından kullanılan, sonar adı verilen prensiplere dayanmaktadır. Yansıyan ses dalgalarını değerlendirerek, nesnenin ne kadar uzakta olduğunu, boyutunu ve şeklini belirlemek mümkündür. Nesnenin katı veya sıvı içeriği hakkında bilgi verir.
Tıpta ultrason, doku, organ ve damarların görünümündeki değişiklikleri tespit etmek, tümörler gibi anormal kitleleri belirlemekte kullanılır.
Transducer (dönüştürücü – prob) hem ses dalgalarını gönderir, hem de yankılanan dalgaları kaydeder. Prob cilde bastırıldığında, vücuda duyulamayan, yüksek frekanslı ses dalgalarının küçük darbeleri gönderilir.
Ses dalgaları iç organlardan, sıvılardan ve dokulardan yansırken, prob içerisindeki hassas alıcı, sesin perdesinde ve yönündeki küçük değişiklikleri kaydeder. Bu sinyaller bilgisayar tarafından ölçülüp, değerlendirilerek, monitörde gerçek zamanlı bir resim oluşturur. Görüntülerin kısa video kayıtları da elde edilebilir.
Doppler ultrasonografide ise, kan hücrelerinin damarlardan geçerken yönü ve hızı ölçülür. Kan hücrelerinin hareketi, yansıyan ses dalgalarının perdesinde bir değişikliğe neden olur (Doppler etkisi olarak adlandırılır).
Bilgisayar sesleri toplar, işler ve kan damarlarındaki kan akışını temsil eden grafikler ya da renkli resimler oluşturur.
Çoğu ultrason incelemesinde muayene masasında sırtüstü yatarsınız. Görüntü kalitesini artırmak için hastalar sağ ya da sol yana döndürülebilir.
İncelenen vücut bölgesine berrak su bazlı bir jel uygulanır. Böylece transducer ile cilt arasında oluşabilecek hava cepleri ortadan kaldırır ve ses dalgalarının vücudunuza rahatça geçmesi sağlanır. Doppler ultrasonografide de aynı prob kullanılarak gerçekleştirilir.
İşlem sırasında ve sonrasında neler yaşayacağım?
Venöz ultrason muayenesi genellikle 1 saat içinde tamamlanır.
Ultrason muayenesi ağrısız, hızlı ve kolay bir tetkiktir.
Doppler US incelemesi sırasında nabız benzeri sesler duyabilirsiniz.
İnceleme tamamlandığında, ultrason jeli cilt üzerinden silinecektir. Bu jel genellikle giysileri lekelemez veya rengini değiştirmez. Muayene sonrasında, normal günlük faaliyetlerinize hemen devam edebilirsiniz.
Radyolojik işlemleri gerçekleştirmek, yorumlamak ve denetlemek üzere eğitim almış uzman Radyoloji doktorumuz tarafından görüntüleriniz analiz edilecek ve bir rapor hazırlanacaktır.
Zaman içinde bulgularda bir değişiklik olup, olmadığını görmek için takip muayenesi de gerekebilir.
Takip incelemeler tedaviye yanıtı değerlendirmede önemlidir.
Venöz Doppler incelemenin riskleri nelerdir?
Çoğu ultrason incelemesi invaziv değildir (iğne veya enjeksiyon yoktur).
Bazen geçici olarak rahatsızlık verebilir ama kesinlikle acı veren bir işlem değildir.
Derin plandaki damarlar, özellikle de baldırdaki küçük damarları görüntülemek bazı durumlarda zor olabilir. Bununla birlikte potansiyel olarak tehlikeli venöz pıhtılar, sıklıkla daha büyük damarlarda bulunur.
Standart tanısal ultrasonun insanlar üzerinde bilinen zararlı etkisi yoktur.