Yumurtalıklar nedir?
Yaklaşık 1,75 — 2,5 santim çapında badem şeklinde gudde yapılarıdır. Rahmin iki tarafında pelviste bulunmakta ve Fallop tüplerinin huni biçimindeki ağızlarının bitişiğinde pelvisin arka çeperinden sarkmaktadırlar. Her yumurtalıkta gri-beyaz renkte bir dış kapsül, bir korteks veya asıl yapı ve kanın girip çıktığı sap biçiminde birer bağlantı noktası bulunmaktadır.
Yumurtalıkların fonksiyonları nelerdir?
a. Döllenmemiş bir yumurtanın peryodik imali. Her yumurtalığın korteksinde binlerce döllenmemiş yumurta bulunmaktadır. Bunlardan biri her ay Fallop tüplerinin huni biçimindeki ağzına itilmektedir. Bu işleme yumurtlama (ovulasyon) denmektedir. Yumurta erkek menisi (sperması) ile döllenirse işlem duraklar. Döllenme gerçekleşmezse âdet devam eder. Yumurtlama ile âdet arasındaki süre yaklaşık on dört gündür.
b. Yumurtalıklar değişik hormonlarını üretirler ve kan akımına ifraz ederler. Bu hormonlara estrogen ve progesteron denir. Bunlar yumurtlamayı ve âdetleri ayarlarlar, gebelik olduğu zaman onun devamına yardımcı olurlar ve kadın karakteristiklerinin gelişmesiyle sorumludurlar: Göğüslerin gelişmesi, kılların dağılma alanları, kadının kendisine özgü vücut yapısı ve sesi.
Normal yumurtalık fonksiyonu için iki yumurtalık da gerekli midir?
Hayır. Normal fonksiyon için bir yumurtalık ve hattâ bir yumurtalığın bir kısmı bile yeterlidir.
a. Yumurtalıkların iyi çalışmaması ile birlikte kistler de bulunmaktaysa ameliyat yoluyla her yumurtalıktan kıskı şeklinde birer parçanın alınması çok kez hastalığı gidermektedir.
b. Bazı hallerde yumurtalıkların ifrazat yapmasını teşvik ve tahrik için küçük dozajlarda X ışınları radyasyonu yararlı olmaktadır.
c. Eğer yumurtalıkların görevlerini yapamamaları, tiroid veya hipofiz salgı bezlerinin iyi çalışmamasından ileri gelmekteyse, o zaman yumurtalıklardaki düzensizliğini ortadan kaldırabilmek için önce bu bezlerdeki kusurlar gerekli tedavi ile giderilmelidir.
d. Normal dönemin yerine getirilmesi için ayarlı dozajlarda estrogen ve progesteron hormonları verilmesiyle yapılacak olan bir dönem tedavi de yararlı olabilecektir.
e. Son zamanlarda yapılan deneylerde yumurtalıkların normal fonksiyonlarına dönmelerini temin için kortizonun yararlı olduğu tespit edilmiştir.
Yumurtalık fonksiyon bozuklukları kendiliğinden iyileşebilir mi?
Evet. Çok kez hiçbir tedaviye başvurulmadan yumurtalıklar normal fonksiyonlarını yeniden yapmaya başlamaktadırlar.
Yumurtalık fonksiyon bozuklukları hangi yaşta meydana gelebilir?
Erginlik ile âdetlerin kesilmesi (menopoz) arasında her çağda mey dana gelebilir. Fakat genellikle erginliğin başlamasıyla, genç yaşlar arasında görülmektedir.
Yumurtalıklarında fonksiyon bozuklukları olan bir kadın gebe kalabilir mi?
Eğer yumurtalıkların fonksiyon bozukluklarından dolayı yumurta yapmamakta ise bu kadın gebe kalamayacaktır. Ancak, bu durum tedavi edildikten sonra gebelik olur.
Bir kadın yumurta üretemediği hallerde bu durum ilâçlarla düzeltilebilecek midir?
Evet. Bu durumu düzeltebilecek çok çeşitli ve tesirli ilâçlar vardır. Bazı hallerde bu ilâçlar yalnız yumurta yapmayı tahrik ve teşvik etmekle kalmamakta; ikiz, üçüz ve dördüz çocukların doğmasına neden oldukları zannedilmektedir.
Follikül kistleri nedir?
Bunlar bir yumurtalığın yüzeyinde gelinen, içi sıvı dolu küçük torbalardır. Yumurta üreten follikülün kopamamasından ileri gelmektedirler. Böylece emilecekleri yerde kist halinde kalmaktadırlar.
Yumurtalıklar hangi yaşta çalışmaya başlar?
On iki ile on altı yaşları arasında erginlik meydana geldikten sonra.
Yumurtalıklar iltihaplara veya enfeksiyonlara mâruz kalırlar mı?
Evet. Fallop tüplerinin yakınlığı dolayıyla bu yapıdaki bir hastalık çok kez yumurtalıklara bulaşabilir.
İltihaplanmış veya enfekte olmuş yumurtalıklarda ne belirtiler görülür?
Salpenjitte görülen belirtilerin aynıdır.
Yumurtalıkların görevlerini yapmamaları (yumurtalık fonksiyon bozuklukları) ne demektir?
Yumurtalıkların hormon üretiminde bir bozukluk veya dengesizlik bulunmaktadır. Bunun belirtileri âdetlerde düzensizlik, gebe kalınamamak veya gebeliği muhafaza edememektir. Bu gibi düzensizlikler yumurtalıkların kendisinden gelebilmekte veya hipofiz salgı bezleri ya da tiroid bezlerinin iyi çalışmamasından ileri gelen tâli bir durum olabilmektedir.
Yumurtalıkların uzun süre düzensiz işlemesiyle ne gibi belirtiler gelişebilmektedir?
a. Adet döneminde tam bir düzensizlik ve âdetin karakterinde ve cinsinde değişiklikler.
b. Aşırı derecede şişmanlama.
c. Vücutta normalden fazla kıl çıkması.
d. Rahim çeperinin fazla gelişmesi ve büyümesi (endometrial hi-perplazi).
e. Kısırlık.
Yumurtalıkların düzensiz işlemesinin sonuçları nedir?
Yumurtalıkların üretmekte olduğu en önemli iki hormon olan estrogen ile progesteron arasındaki üretim ve tüketim dengesi bozulmaktadır. Bu durum ise yumurta yapmak, âdet olunması ve rallimin gebeliği kabul etmesi hazırlıklarına engel olabilmektedir.
Yumurtalıkların düzensiz işlemesinin tedavi yolları nedir?
Her şeyden önce dengesizliğin asıl nedeni tespit edilmelidir. Bozukluğun nereden, yumurtalıktan mı, tiroidden mi veya hipofiz salgı bezlerinden mi gelmekte olduğunu öğrenebilmek için kan ve idrarda hormon araştırmaları yapılmalıdır. Tam bir teşhise varabilmek için “endometrial biyopsi” ve dölyolu kanser smiri de yardımcı olarak yapılmaktadır.
Follikül kistleri ne kadar büyüklüğe ulaşırlar?
Bir bezelye tanesinden bir erik büyüklüğüne kadar gelişebilirler.
Follikül kistleri neden meydana gelir?
a. Yumurtalığın dış tabakasını kalınlaştırmış olan, önce gelmiş olan bir enfeksiyondan.
b. Yumurtalıkların çalışmasındaki dengesizlikten.
Follikül kistlerin belirtileri nelerdir?
Hiçbir belirti göstermeyebilirler veya yukarıda anlatıldığı gibi yumurtalıkların görevlerini tam yapmalarını engelleyebilirler. Tek başına gelişen daha büyük follikül kisti bazı hallerde karın bölgesinde sancılara, idrarda zorluk, cinsel temasta sancı ve âdetlerde düzensizliğe yol açabilir.
Follikül kistleri patlayabilir mi?
Evet. Bu olduğu hallerde alt karın bölgesinde şiddetli sancı, basıldığı yerde ağrı, bulantı, kusma ve hattâ şok meydana gelebilir. Jinekologlar çok kez kopan bir follikül kistini apandisitten veya tübal gebelikten ayırt etmekte zorluk çekerler.
Follikül kistleri nasıl tedavi edilir?
Belirti göstermeyen basit, küçük ve birden fazla kistler için tedaviye çok az hallerde gerek görülür. Belirtileri olan ve yumurtalığın gerektiği gibi çalışmaması ile ilişkili görülen kistler yumurtalıklardan kıskı biçimindeki parçalar halinde ameliyatla alınmaları gerekmektedir. Tek bir kist bükülmüş veya kopmuşsa ve belirtiler bir ya da iki gün içerisinde kaybolmazsa ameliyat yapılması gerekli olabilir.
Follikül kistleri kendiliklerinden kaybolur mu?
Evet.
Follikül kistleri tekerrür etme eğiliminde midir?
Evet. Follikül kistleri çıkarmış olan hastaların doktorlarına periyodik kontrol muayenesine gitmeleri gereklidir.
Korpus luteum kistleri nedir?
Yumurta yumurtalıktan koptuktan sonra follikülün büzülmesi ve kaybolması gerekmektedir. Bazı hallerde ortadan kaybolacağına follikül bir kist halinde gelişmektedir. Bu kist kanla dolu olabilir ve bir limon, portakal ve hattâ daha büyük bir hale gelebilmektedir.
Korpus luteum kistinin belirtileri nelerdir?
Hiçbir belirtiye neden olmayabilir. Eğer büyükse ağrıya, âdetlerin gecikmesine ve cinsel temasta sancılara neden olabilir. Kist koparsa akut sancı, bulantı, kusma, idrarda düzensizlik ve alt karın bölgesinde şiddetli sancılara neden olabilir. Bu apandisit veya tübal gebelik gibi akut bir ameliyat hali gerektiren bir duruma benzeyebilir. Bu durumlarda cerrahi müdahale gerekli olabilir.
Kopan bir korpus luteum ne zaman ameliyat gerektirir?
Belirtiler inatla devam ederse ve fazla kan kaybı olmuşsa.
Başka yumurtalık kistleri var mıdır?
Evet. Çok tip kistler vardır ve bunların arasında basit tek kistler ve kist tümörleri bulunmaktadır.
Bu kistler büyük boyutlara varır mı?
Kadın çocuk doğuracak yaşta ise sadece dermoid kistin alınması “rezeksiyon”. Eğer kadın çocuk doğurma yaşını aşmışsa yumurtalığın veya yumurtalıkların ve rahmin alınması.
Yumurtalıklarda hormon üreten tümörler nedir?
Bunlar büyük çapta dişilik veya erkeklik hormonları üreten tümörlerdir. Böylece, erkeklik hormonu üreten bir tümör hastanın yüzünde ve göğsünde kıl çıkması, sesin kalınlaşması ve kadınımsı hallerin kaybolmasıyla, kadın karakteristiklerini tamamen kaybetmesine neden olabilmektedir.
Hormon üreten tümörler çok görülür mü?
Hayır.
Yumurtalıklarda hormon üreten tümörler nasıl tedavi edilir?
Yaş önemli bir rol oynar. Bazı hallerde hastalanan yumurtalık ameliyatla alınır. Yaşlanmış kadınlarda rahmin de alınması gerekli olmaktadır.
Yumurtalıkta hormon üreten tümör alındıktan sonra kadın yeniden kadınımsı karakteristiklerine kavuşacak mıdır?
Evet.
Yumurtalıkta gelişen bağdokusu tümörleri (fibromas) nedir?
Bunlar katı tümörlerdir ve bütün yumurtalık marazî teşekküllerinin yüzde beşini teşkil ederler. Bu tümörler genellikle karın boşluğundaki sıvı ifrazatı ile ilişkili görülürler. Ayrıca bazı habis marazî teşekküllere büyük benzerlikleri olduğundan, bunlar ameliyatla alındıktan sonra sıkı bir mikroskobik incelemeye tâbi tutulmalıdırlar.
Endometrit yumurtalıklara tesir eder mi?
Evet. Her sekiz endometrit vakasının birinde durum yumurtalıklarda bulunmaktadır. Bunun da genellikle başka bir yerde plan endometrit ile ilişkisi vardır.
Yumurtalık kanseri sık görülür mü?
Evet. Kanserler ya bir veya her iki yumurtalıkta katı veya kist teşekkülleri halinde gelişmektedir. Kanser ayrıca dermoid kistleri gibi selim yumurtalık tümörlerinden de gelişebilmektedir.
Diğer tür kanserler yumurtalıklara tesir edebilir mi?
Evet, bu çok genel olup, bir mide, bağırsak, meme veya rahim kan serinin yayılmasından ileri gelmektedir.
Yumurtalık kanseri genellikle hangi yaşlarda olur?
Vakaların büyük çoğunluğu kırk ile elli yaşları arasındaki kadınlarda görülmektedir. Fakat bazı hallerde genç kızlarda ve fazla yaşlı kadınlarda da rastlanmaktadır.
Yumurtalık kanseri nasıl teşhis edilir?
Pelvisin muayenesiyle. Karın boşluğunda sıvı bulunması çok kez yumurtalıklarda habis bir hastalığın bulunduğuna dair işaret sayılır.
Yumurtalıklarda habis marazî teşekküllerin tedavisi nasıl yapılır?
Günümüzde tedavi usulü ameliyattır. Bu ameliyatla rahim, iki Fallop tüpü, iki yumurtalık ve bu yapıların etrafındaki bağlar ve dokular alınmaktadır. Bu ameliyatlardan sonra hastaların yaklaşık hepsi iyileşmektedir ve bu ameliyatlar fazlasıyla tehlikeli de olmamaktadır.
Yumurtalık kanseri sürekli olarak tedavi edilebilinir mi?
Evet. Yaklaşık her dört kadında birinin tedavisi sürekli olmaktadır.
Kanser smiri, yumurtalıktaki kanserin teşhisinde yararlı olabilecek midir?
Bazı nadir hallerde evet.
Yumurtalıklarda gelişen bir kist veya tümörün en iyi tedavi şekli nedir?
Kist veya tümör inatla ortadan kaybolmazsa veya büyüme eğilimi gösterirse, marazı teşekkülün tam cinsini tespit etmek için ameliyat tavsiye edilmektedir. Bu şekilde ileride habis olabilecek birçok yumurtalık tümörleri alınabilinecektir. Ve de devamlı bir şekilde büyümekte olan veya inatçı kistli bir yumurtalığın alınması bunun kopmasını önleyecektir.
Yumurtalıklardaki tümörlerde ilâçla tedavi ameliyata tercih edilmekte midir?
Hayır.
Yumurtalık tümörleri gebelik halinde gelişir mi?
Hayır.
Bir yumurtalığı alınan bir kadın gebe kalabilir mi?
Evet. Bu hal gebe olma şanslarını hiç eksiltmez.
İki yumurtalığın alınmasıyla bir kadında âdet kesilmesi (menopoz) meydana gelebilir mi?
Evet, eğer kadın yaş dönümü (menopoz) geçmemişse.
Tek yumurtalığı olan bir hastanın âdetleri normal olarak gelir mi?
Evet.