Kaynak: The New Yorker, Bottlenecks, 24-28 Nisan 2023
Derleyen: Ezgi Alkan, ÇEKÜL İletişim ve Yayın Editörü
“Kriz şimdi olduğu gibi, şimdiki zamanda olduğunda ve onu durdurma penceresi hızla kapandığında tek hedefleyebileceğimiz şey eylemdir. İçinde bulunduğumuz on yıl, iklim değişikliğinin en kötü sonuçlarını önlemek için son şansımızsa, bunu nasıl değerlendirmeliyiz?"
The New Yorker, geçen haftalarda yayınlanan yeni dijital sayısında iklim krizi sorununa genişçe yer verdi ve uygulanabilir çözümlere odaklandı. Derginin açılış yazısını kaleme alan Daniel A. Gross, iklim krizini meydana getiren sorunların birbiriyle bağlantılı olduğunu; bu nedenle çözümlerin de yakın ilişkili şekilde kurgulanması gerektiğini vurguluyor. En önemlisi, iklim krizinin bireylerce değil; yöneticiler ve kurumlar tarafından kapsamlı şekilde yönetilmesi gerektiğini söylüyor. Aşağıda, “Olmazsa Olmaz Kriz Çözümleri” başlıklı sunuş yazısının özetini sizlerle paylaşıyoruz.
Trafiksiz hayat mümkün mü?
Bundan birkaç yıl önce, ABD Ulaştırma Bakanlığı tarafından finanse edilen bir rapor, “prototip darboğazı” araştırdı. Yani trafik sıkışıklığını. Amerikalılar eskiden beri trafikten kapasite eksikliğini, "yeterli şerit olmamasını" veya "çok fazla arabayı" sorumlu tuttu. Araştırmacılar, bunun gibi yaklaşımların sonucunda çoğu zaman tüm otoyolların büyük masraflar pahasına genişletildiğini, "çıkış yolumuzu inşa etmeye" çalıştığımızı savundu. Ancak kötü trafik, genellikle lokal bir trafik sıkışıklığıyla başlar. Örneğin, üç şeridin ikiye ayrıldığı tek bir yerde başlar ve hat boyunca kademeli olarak yayılır. Bu durum, aslında hükümetin büyük otoyol projelerine yüz milyonlarca dolar harcamasına gerek olmadığı anlamına gelir. Bunun yerine, bir darboğazı ek bir şeritle genişletmek için belki bir milyon dolar harcayabilir. Daha da iyisi, Teksas Ulaştırma Departmanının Kuzey Austin US Route 183'teki bir darboğaza yaptığı şeyi yapabilir; yolu yeniden çizmek için elli beş bin dolar harcayabilir, böylece iki şerit, üç olur. Kuzey Austin sakinleri, trafik sorunu çözüldüğünde "bu kadar kolay ve ucuzsa, neden bu kadar uzun sürdü?" diye sormuştu.
Rapora göre darboğazlar genellikle, hedeflenen çabaların en fazla fark yaratabileceği yerlerdir. Bu merceği enerji sistemine çevirdiğinizde yeni yaklaşımlar ortaya çıkabilir. ABD'nin birçok yerinde şebekeye katılma hattından çok sayıda rüzgâr, güneş ve pil projesi olduğu açıkça görülüyor. Bu nedenle, temiz enerji projelerini teşvik etmek için yeni sübvansiyonlar yerine, elektrik sistemi yükseltmelerine bir milyon dolar harcanması daha iyi olabilir. Bir sübvansiyon öncelikle tekil bir projeye fayda sağlar; bununla birlikte ara bağlantı kuyruğundaki küçük bir iyileştirme bile, sırada bekleyen tüm projelere faydalı olabilir. Darboğazların etrafından dolaşan yollar bulmak da mümkündür: Temiz enerji projelerinin, elektriğini köhne bir şebekede toplamaması ve bunun yerine üniversite kampüsleri veya apartman kompleksleri gibi yerel mikro şebekelere güç vermesi tartışılmalıdır.
Teoriden pratiğe
Darboğazlar teorisi, iklim değişikliğine karşı mücadeleyi güçlendirmek için umut verici bir strateji olabilir. Temel ilke, sistemdeki kilitlenme kaynaklarını aramak ve tek tek arabalar için endişelenmeden önce akışı iyileştirmeye odaklanmaktır. Şehir çapında işlevsel bir kompostlama sistemi, izole edilmiş yiyecek artıkları yığınından çok daha değerlidir. Benzer şekilde bir mahallede yeni bir araba şarj istasyonu kurulması, emisyonları herhangi bir kişinin daha az araba kullanma taahhüdünden daha fazla azaltabilir. Bu yapısal değişiklikler kolay olmayacak, ancak çabalarımızı odaklamamıza yardımcı olabilirler. Çatıda güneş enerjisini teşvik etmek isteyen bir şehir veya eyalet, en uzun hatların nerede oluştuğuna bakmalıdır. Müşterilerin satın almaya gücü yetmediği için güneş panelleri depolarda birikiyorsa, sübvansiyonlar yardımcı olabilir; panel satın alanlar aylarca birinin onları bağlamasını bekliyorsa, hükümet güneş enerjisi tesisatçıları için ücretsiz bir sertifika programı veya yerel bir ticaret okulu aracılığıyla temiz enerji mesleki bursu başlatmayı düşünebilir. Zamanla temiz enerji yatırımları başarılı olursa darboğazlar hareket edecektir. Amerika bir milyon yeni esnaf eğittikten sonra, kendimizi güneş enerjisi şirketlerinin yeni fabrikalar kurmasını beklerken bulabiliriz. Arabağlantı kuyruğu bir yıla indiğinde, milletvekillerinizi kablolar yerine rüzgâr ve güneş projeleri konusunda rahatsız etmenin zamanı gelmiş olabilir.
Diğer atılımlar, ekonominin büyük sektörlerinde art arda sıralanma potansiyeline sahiptir. Nakliye şirketleri, kargo gemilerini karbondan arındırmayı başarırsa dünyadaki en kirli araçlardan bazıları biraz daha az kirlenecek ve neredeyse her tüketicinin karbon ayak izi azalacak. Daha ucuz bir ısı pompası veya süper verimli bir klima gibi soğutma teknolojisindeki küçük bir ilerleme, gezegen ısınırken buna ihtiyaç duyacak milyarlarca insanla çarpılacak. Isı pompalarından arabalara kadar pek çok makinenin on yıllar boyunca hizmette olacağı göz önüne alındığında, araştırma ve geliştirmeye harcanan bir dolar bugün, muhtemelen bundan sonraki yıllardan çok daha değerlidir. Elbette kötümser senaryolar da aynı ilkelerden kaynaklanır: Doğru yönde atılan bir adım bile, daha sonra bir darboğaz sizi yolunuzda durdurursa anlamsız olabilir.
“Gezegenin umrunda olan tek şey, yararlı yerlerde harekete geçmemiz ve hızlı hareket etmemiz.”
Vakit daralıyor
Çok uzun zaman önce, iklim haberleri büyük değişikliklerin gelmekte olduğuna dair küçük işaretlere odaklanıyordu. Ağaçlar birkaç hafta erken çiçek açıyordu, kelebekler kuzeye taşınmıştı, sahildeki kumlar akıp gidiyordu. Bu hikâyeler gerekliydi ama yeterli değildi. Bugünlerde ağaçların yandığını ve kelebeklerin öldüğünü bildirme olasılığımız daha yüksek. Kriz şimdi olduğu gibi, şimdiki zamanda olduğunda ve onu durdurma penceresi hızla kapandığında tek hedefleyebileceğimiz şey eylemdir. İçinde bulunduğumuz on yıl, iklim değişikliğinin en kötü sonuçlarını önlemek için son şansımızsa, bunu nasıl değerlendirmeliyiz?
Bu haftanın dijital sayısında, yaratıcı ve tutkulu insanlar zor bir sorunu, belki de en zor sorunu şaşırtıcı şekillerde çözmeye çalışıyor. Muazzam güneş enerjisi çiftlikleri genellikle yerel halkın katılımı olmadan inşa edilemeyeceği için, topluluk desteğini kazanabilecek yeni modeller hayal ediyor. Bazı buz tabakalarının erimesinin çok büyük sonuçları olacağından, bazılarını kurtarmanın mümkün olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Bu hikâyelerin amacı, tanıklık etmek veya farkındalık yaratmak değil. Gezegenin, bizim “duyarlılığımızı” umursamadığı önermesinden yola çıkıyorlar. Gezegenin umrunda olan tek şey, yararlı yerlerde harekete geçmemiz ve hızlı hareket etmemiz.
Bu hikâyelerde ele alınan müdahaleler, küresel sorunumuzun mimarisi hakkında bir şeyler ortaya koyuyor. Bir binanın en zayıf halkası tek çıkış kapısının olmasıysa, işe üst kattaki koridoru genişleterek başlamak akıllıca olmaz. İkinci bir çıkış yapabiliriz. Kablo döşemek için daha iyi yollar, yanmayacak malzemeler ve giriş kapısı olabilecek duvarlar arayabiliriz. Diğer düzeltmeleri mümkün kılan düzeltmeleri bulabiliriz.
Yazının tamamını ve dergiyi okumak için: https://www.newyorker.com/bottlenecks-issue-2023