- 682 yılında Kutluk Kağan tarafından Çin’e karşı başlatılan bağımsızlık mücadelesi sonucu Ötüken’de kurulmuştur.
- Devlete “Kutluk”, kendisine de devleti toparlayan, derleyen anlamına gelen “İlteriş” ünvanı verilmiştir.
- En parlak dönem Bilge Kağan ve Kültigin kardeşler döneminde yaşanmıştır. Bu dönemde devlet en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Tonyukuk ise bu dönemin ünlü veziri ve genel siyasi danışmanıdır.
- Bilge Kağan Budizm’in benimsenmesi önerisini sunar. Ancak Vezir Tonyukuk bu dinin Türklerin ulusal kimliklerini bozacağı endişesiyle bu öneriyi reddeder. Bu durum hükümdarların yetkilerinin denetlebildiğini göstermektedir.
- Bilge Kağan’ın ölümünden sonra devlet çöküş dönemine girmiş, Basmil, Karluk ve Uygurların ayaklanması sonucu yıkılmıştır.
Göktürklerin Önemi:
- Tarihte Türk adıyla kurulan ilk devlettir.
- 38 harfli kendilerine özgü bir alfabe kullanmışlardır (İlk Türk Alfabesi).
- Türkler arasında millet ve devlet olma bilinci en üst düzeye bu devlet döneminde ulaşmıştır.
- Türk boyları ikinci kez Göktürk hâkimiyetinde bir bayrak altında toplanmıştır.
NOT: Bu özellikler Göktürklerin milliyetçi (ulusçu) yönlerini ortaya koymaktadır.
- Türk tarihinin bilinen en eski Türkçe yazılı belgeleri olarak kabul edilen Göktürk (Orhun) Kitabeleri Kutluk Devleti zamanında Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.
- Kitabelerin konusu; Türklerin siyasi yaşantıları ve Türk hükümdarlarının halka karşı sorumluluklarıdır (Sosyal Devlet anlayışı). Yazılış amacı ise; geçmişte yapılan hataların tekrarlanmamasıdır.
- Türklerde posta teşkilatını ilk olarak Göktürkler kurmuşlardır.