Kuvvetler, ister temas gerektirsin, isterse temas gerektirmesin doğadaki dört temel kuvvetten biridir. Bu dört temel kuvvet;
1. Güçlü nükleer kuvvet
2. Zayıf nükleer kuvvet
3. Elektromanyetik kuvvet
4. Kütle çekim kuvveti
şeklinde gruplandırılır.
Bu kuvvetler evrendeki bütün varlıkların dengeli ve düzenli bir şekilde yerli yerinde bulunmasını sağlayacak şekildedir. Bunlardan güçlü ve zayıf nükleer kuvvetler atomun yapısın- da rol oynar. Kütle çekim kuvveti ile elektromanyetik kuvvet ise atomlar ve dolayısıyla atomların oluşturduğu tüm maddeler arasındaki etkileşimde rol oynar. Şimdi bu kuvvetler üzerinde kısaca duralım.
1. Güçlü Nükleer Kuvvet
- Atomun çekirdeğini oluşturan tüm parçacıkları bir arada tutan kuvvettir.
- Bu kuvvet atomun çekirdeğindeki protonların ve nötronların dağılmadan bir arada durmalarını sağlar.
- Etkisi kısa mesafelidir.
- Doğadaki en güçlü temel kuvvettir.
- Atomun çekirdeğinde çok hassas bir denge sağlar.
- Protonların ve nötronların birbirlerine istenilen mesafede bulunmaları bu kuvvet sayesindedir.
- Güçlü nükleer kuvvet bir çekme kuvvetidir.
2. Elektromanyetik Kuvvet
- Elektrik yüklü parçacıkların birbirlerine itme ya da çekme şeklinde uyguladıkları, yüklerinden kaynaklanan kuvvetlere elektromanyetik kuvvet denir.
- Elektromanyetik kuvvet, kütle çekim kuvveti gibi tabiatta farkında olabildiğimiz kuvvetlerden biridir. Mikro evrende atom seviyesindeki etkileşmelerden makro evrende dev cisimler arasındaki etkileşmelere kadar çok geniş bir uygulama alanı vardır.
- Atomun çekirdeği ile elektronlar arasındaki kuvvet, mıknatısların uyguladığı kuvvet, saç tararken tarağın saç tellerine uyguladığı kuvvet birer elektromanyetik kuvvettir.
- Bu kuvvet zayıf nükleer kuvvete göre oldukça küçük, kütle çekim kuvvetine göre ise oldukça büyüktür.
- Bu kuvvet zıt elektrik yüklü parçacıkların birbirini çekmesini, aynı cins yüklü parçacıkların da birbirlerini itmelerini sağlar. Bu sayede bu kuvvet atomun çekirdeğindeki protonlarla çevresindeki yörüngelerde dolanan elektronların birbirlerini çekmelerini sağlar.
3. Zayıf Nükleer Kuvvet
- Zayıf nükleer kuvvet de atom çekirdeğinin ortalama boyutlarında etkili olan kısa mesafeli bir kuvvettir.
- Bazı atomların çekirdeklerinde kararsızlık oluşmasına neden olan kuvvettir. Çok kısa menzillidir.
- Radyoaktif bozunmaların çoğuna bu kuvvet sebep olur.
- Sürekli etkin durumda değildir. Bu kuvvet belirli bir parçacık çarpması ve bozunması sırasında etkili olur.
4. Kütle Çekim Kuvveti
- Makro evrende en fazla farkında olduğumuz kuvvetlerden biri kütle çekim kuvvetidir. Evrendeki herhangi iki varlığın, kütlelerinden dolayı birbirlerine uyguladığı kuvvete kütle çekim kuvveti denir.
- Aralarındaki uzaklık ne kadar büyük olursa olsun evrendeki her iki kütle birbirine çekim kuvveti uygular. Bu nedenle kütle çekim kuvveti en geniş etki alanına sahip kuvvettir.
- Bir parçacığın kütlesine etki eder.
- Dört temel kuvvet arasında en zayıf olanıdır.
- Evrendeki galaksilerin, yıldızların birbirlerinin yörüngelerinde kalmalarının nedeni bu kuvvettir.
- Dünya’nın ve diğer gezegenlerin Güneş’in çevresinde belirli bir yörüngede kalabilmelerinin nedeni de yine bu
kuvvettir.
- Bu kuvvet sayesinde yeryüzünde yürüyerek hareket edebiliriz.
- Kütle çekim kuvveti temas gerektirmeyen kuvvettir.