"Şu mezheb-i mercûha 'Sarfe Mezhebi' denilir. Yani, Cenâb-ı Hak cin ve insi men etmiş ki, Kur'ân'ın bir sûresine mukabele edemesinler. Eğer men etmeseydi, cin ve ins bir sûresine mukabele ederdi." Sarfe mezhebine neden "mercuh" denmiş?
Sal, 8-Tem-2014 - 09:28 tarihinde gönderildi
Değerli Kardeşimiz;
"İ'câz-ı Kur'ân'da iki mezhep var: Mezheb-i ekser ve râcih odur ki, Kur'ân'daki letâif-i belâgat ve mezâyâ-yı maânî, kudret-i beşerin fevkindedir."
"İkinci, mercuh mezhep odur ki, Kur'ân'ın bir sûresine muaraza kudret-i beşer dahilindedir; fakat Cenâb-ı Hak, mucize-i Ahmediye (a.s.m.) olarak men etmiş. Nasıl ki bir adam ayağa kalkabilir; fakat eser-i mucize olarak bir nebî dese ki, 'Sen kalkamayacaksın.' o da kalkamazsa mucize olur."
"Şu mezheb-i mercûha 'Sarfe Mezhebi' denilir. Yani, Cenâb-ı Hak cin ve insi men etmiş ki, Kur'ân'ın bir sûresine mukabele edemesinler. Eğer men etmeseydi, cin ve ins bir sûresine mukabele ederdi. İşte, şu mezhebe göre, 'Bir kelimesine de muaraza edilmez.' diyen ulemanın sözleri hakikattir. Çünkü, madem Cenâb-ı Hak i'câz için onları men etmiş; muarazaya ağızlarını açamazlar. Ağızlarını açsalar da, izn-i İlâhî olmazsa kelimeyi çıkaramazlar."(1)
Kur’an’ın bir benzerinin yapılamaması hususunda iki farklı görüş iki farklı ekol oluşmuştur.
Bu görüşten birincisi Kur’an nazım ve belagat noktasından mucize olduğu için, insanlar onu taklit etmekten ve bir benzerini getirmekten aciz kalıyor, diyenlerdir.
Diğer ikinci görüş ise, insanlar, imkân ve takat noktasından Kur’an’ın bir benzerini yapmaya güç yetirirler, lakin Allah insanların bu gücünü fiili olarak men ettiği için, benzerini yapmaya yeltenemiyorlar, fikridir. Yani birisi Kur’an’a bir nazire yapacağı zaman Allah onun önüne bir engel çıkarıp o işi yapmasını önlüyor demektir.
Üstad Hazretleri racih olan birinci görüşü benimsiyor ki bu görüş şu şekildedir: "Mezheb-i ekser ve râcih odur ki, Kur'ân'daki letâif-i belâgat ve mezâyâ-yı maânî, kudret-i beşerin fevkindedir."
İkinci görüş mercuhtur, yani birinci görüşe göre daha az benimsenmiş bir görüş demektir. Galiba siz "mercuh" kelimesini yanlış telakki etmişsiniz. Mercuh racihin altındaki görüş demektir.
Zemahşeri, Cahız gibi belagat imamlarının Mutezile olması, onların belagat ilimlerini değersizleştirmez. Şu toptancı bakışı terk etmemiz gerekiyor. İtikadi cihette hatalı bir mezhepte olmaları, belagat ilminde de hatalı olmalarını gerektirmiyor. Mesela, Ermeni bir terzi Müslüman bir terziden terzilik ciheti ile üstün olabilir. İnanç başka meslek başkadır...
İnsanları muarazaya davet etmesi ve sonra men etmesinin mucize olması nasıl oluyor? Men olunan bir şey denenmez, denenmediği için dogma olarak kalır. Sarfe mezhebini nasıl anlayabiliriz?
Zaten insanların men olunmasının kendisi mucize oluyor.
Söz gelimi birisi eline bir balyoz alıp caminin duvarını yıkmaya kalkıyor o anda kolu tutuluyor ve duvara zarar veremiyor sonra balyozu elinden bırakınca kolu normale dönüyor. Bu durum caminin korunması açısından harikulade (mucizevi) bir durumdur.
Örnekteki gibi birisi Kur’an’ı taklit etmeye yelteniyor ama mucize eseri olarak bu bir şekilde engellendiği için o kişi bu eyleminden vazgeçiyor. Yani insanların akıl ve ilimleri Kur’an’ı taklit etme konusunda felç oluyor ama başka alanlarda gayet güzel çalışıyorlar. Bu durum fiili bir mucize oluyor.
"Dogma" lafına gelince, İslam’ın düşmanları ya da dostları Kur’an’ın bir benzerini yapmaktan aciz olabilirler, lakin sorgulama ve eleştirme konusunda gayet rahat ve serbestler. Kur’an ise harika ilmi ve beyan gücü ile onların soru ve eleştirilerine gayet yeterli ve ikna edici bir şekilde cevap vermekte.
Tarihte Kur’an kadar eleştiriye ya da sorgulamaya tabi tutulan başka bir semavi kitap yoktur. Dogma, Hristiyanlık ve Yahudilikte bulunuyor. İslam dini akla ve sorgulamaya çok değer verdiği için akıl atıl değil aktiftir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör