Uluslararası güvenlik alanında, KİS'in rolü ve fazla silahlanmanın sonuçları ile ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Bir yandan, Soğuk Savaş sırasında ABD ile Sovyetler Birliği arasında uzun bir barışın veya nükleer barışın sürdürülmesinde nükleer silahların önemli bir faktör olduğu görüşü yaygın olarak kabul edilmektedir. Çoğunlukla bu görüşün savunucuları olan neorealistler, nükleer silahların büyük nükleer güçler tarafından diğer devletlerin oluşturduğu tehditlerin azaltılmasını sağlamak amacıyla kullanılacağını öngörmektedir. Dolayısıyla bu tutum, nükleer silahların varlığı ve çoğaltılması konusundaki iyimserliği (nükleer iyimserlik) ifade etmektedir.123
Öte yandan, nükleer silahların yayılmaya devam etmesi nükleer savaşın patlak verme riskini artırdığı için nükleer silahların yayılmasını önlemek adına düzenlenen uluslararası girişimleri desteklemek gerektiği görüşü de yaygın olmaktadır. Çoğunlukla liberal yaklaşımı benimsemiş teorisyenlerin savunduğu bu fikir, nükleer silahların varlığı ve yayılması ile ilgili karamsarlığı (nükleer karamsarlık) temsil etmektedir.124
121 Ibid
122 Ilpyong, op.cit, s.157
123 Zoran Dragisic, Milica Curcic, “Weapons Of Mass Destruction and Contemporary Security Studies”, Institutute Of Nuclear Sciences, 2020, s.397
124 Ibid
37
Bu iki temel teorik görüşün ışığında ilk yaklaşımda vurgulanan anlamıyla, nükleer silah edinen ve stratejik bir nükleer tehditle karşı karşıya olmayan devletler, devlet içerisinde rejiminin güvenliğini arttırmak amacıyla nükleer silah sahibi olmaktadır.
Nükleer silahlar iç huzursuzluğun artmasını hedefleyen müdahalelere engel olmaktadır.
Ayrıca mevcut iç huzursuzluğu hafifletmek amacıyla yapılması niyetlenen iç ve dış müdahaleleri de baskı altında tutmaktadır.
Saldırıyı caydırmanın dışında, bir rejimin devrilme olasılığı halinde ortaya çıkacak anarşik düzende nükleer silahlar, yaratacağı istikrarsızlık ortamı bağlamında diğer devletlerin rejimi sonlandırmayı desteklemesini mantıksız kılmaktadır. Bu hipotez, aktörlerin en temel anlamda rasyonel olduklarını varsaymaktadır ve bu varsayım doğrultusunda rasyonel olarak hareket ettiğinde devletler, değerlerini ayakta tutabilme gücünü ve yarar sağlama yeteneklerini maksimuma çıkarmaktadır.
Ayrıca, nükleer silahların devletin çıkarına olmaktan ziyade, devlet içerisindeki rejimin ayakta kalabilme yeterliliğini arttırması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Rejim güvenliği teorisinin mantığı, dış güçler tarafından tetiklenen içsel istikrarsızlaştırma tehdidi altındaki rejimin saldırıyı engellemek adına nükleer silah kullanması yerine büyük güçlerin tercihlerini değiştirmesidir.125 Öyle ki büyük güçlerin tercihlerini rejimin devamlılığı yönünde değiştirmeleri daha mantıklı hale gelmektedir.
Tercihlerdeki bu değişiklik, nükleer silaha sahip bir ülkede siyasi istikrarsızlık ve hükümetin devrilmesi ile bağlantılı olarak çıkabilecek risklerin göz önüne alınmasıyla mümkün kılınmaktadır.126
Nükleer silahlar, bir rejimin istikrarsızlığını veya devrilmesini destekleyen büyük güçler için iki noktada risk teşkil etmektedir. İlk olarak serbest nükleer silahlar sorununu ortaya çıkarmaktadır. Devlet dışı aktörler kendi çıkarlarını garanti altına almak adına devletlerin nükleer cephaneliğini güç boşluğundan faydalanmak suretiyle ele geçirebilir; ancak istikrar sahibi hükümetler nükleer cephaneliklerini kararlı bir şekilde koruyabilmektedir.127
125 Matthew Beasley, Op.cit., s.18
126Ibid.
127 Ibid.
38
İstikrar azaldıkça, hükümet kaynaklarının hırsızlıktan korunması adına gerçekleşen güvenlik tedbirleri yetersiz kalacaktır. İkinci olarak, rejimin devrilme ihtimali çerçevesince devletler, rejimin kurtarılması için yardım alana kadar cephaneliğini nükleer şantaj aracı olarak kullanarak komşularını tehdit edebilmektedir. Ancak; tam tersine hayatta kalmak önceliği olduğu için istikrarlı bir ortama sahip olan rejim, nükleer silahlarını misillemeye yönelik ve varlığını sona erdirecek saldırganca bir biçimde kullanmayacaktır.128
Rejim güvenliği teorisi; karar vericilerin, potansiyel nükleer devletlerin rejimleri içerisindeki nükleer silahların, büyük güçlerin öncelikleri üzerindeki etkisinin farkında olduklarını ve bu anlayışla nükleer bir cephanelik oluşturarak rejimin hayatta kalmasını amaçladıklarını varsaymaktadır.129 Bir devlet nükleer silahlara sahip olduktan sonra artık o devlet içindeki rejimin istikrarsızlaştırılması büyük güçlerin çıkarına olarak kabul edilmemektedir.
Rejim güvenliği teorisi ile geleneksel güvenlik açıklamaları arasındaki temel fark, ilgili aktörün devlet değil rejim olmasıdır. Krasner, gerçek bir güvenlik açıklamasının şimdiye kadar güvenlik literatüründe yeterince geliştirilebildiğinden şüpheli olduğunu ifade ederken, sebebini realist teorinin devletlere üniter bir aktör olarak yaklaşması ve bu nedenle devlet içerisindeki koşulları ele alan liberal ve kurumsal teorilerin uluslararası güvenlik tehditlerini açıklayıcı değişkenlerini göz ardı etmesi olarak vurgulamaktadır.130
Bu bağlamda, yegâne amaçlarından biri rejim güvenliğini sağlamak olan Kuzey Kore’nin hırsla yürüttüğü nükleer silah programı ve ABD’nin yanı sıra diğer bölge ülkeleriyle yaşadığı diplomatik soğukluk uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmektedir. Bu yüksek riskli nükleer politika anlaşmazlığı, Kuzey Kore’nin rejimin hayatta kalmasını tehdit eden güvenlik sorunlarını ve ekonomik krizleri ele alma konusundaki kararlılığını göstermektedir.
128 Beasley, Op.cit., s.19
129 Ibid
130 Stephen Krasner, Realism, Imperialism, and Democracy: A Response to Gilbert, Political Theory, 1992, s.39
39
Örnek olarak, nükleer amacı uğruna her şeyi göze alma ve şantaj yöntemi ile Pyongyang yönetimi, rejimin hayatta kalmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Pyongyang yönetimi, uluslararası füze ticareti, yasa dışı yollarla uyuşturucu ticareti ve sahte para basma aracılığıyla gerektiğinden daha fazla fon elde etmek yerine diplomatik olarak zorlu müzakereleri tercih ederek dışarıdan insani ve ekonomik yardım alabilecek konuma sahiptir.131
Biyolojik ve Kimyasal Silahlar
Zehirli maddelerin silah olarak kullanılmasının binlerce yıllık uzun bir geçmişi olmaktadır. Eski zamanlarda zehirli ok, mızrak gibi silahların kullanımı, suyun ve yiyeceklerin zehirlenmesi gibi yöntemlerden günümüze kadar toksik maddelerin savaşlarda kullanılabilecek forma getirilmesiyle biyolojik ve kimyasal silahların zemini hazırlanmıştır. Bu aşamalı gelişme, mekanik toplar tarafından fırlatılan ilkel kimyasal bombalardan, sanayi çağının başlangıcında meydana gelen gelişmiş tipte kimyasal mühimmatlara kadar devam etmiştir.132
Bu gelişmelere örnek olarak, Kırım Savaşı sırasında, Sivastopol'u kükürtün yakılmasıyla elde edilen toksik kükürt dioksit ve kakodil siyanür ile doldurulmuş top mermileri yardımıyla ele geçirme düşüncesi gösterilebilmektedir. Amerikan İç Savaşı'nda, klor, hidrojen siyanür (potasyum siyanür ve hidroklorik asitten oluşan ikili bir sistem), arsenik bileşikleri veya zehirli bitki materyali ile doldurulmuş top mermileri kullanma önerileri de gündeme gelmiştir.133
Savaşta kimyasal silahların ilk büyük kullanımı, 22 Nisan 1915'te, Almanya’nın I.Dünya Savaşı'nda Belçika'daki Ypres muharebesinde İngiliz ve Fransız kuvvetlere saldırmasıyla gerçekleşmiştir. Tarihi saldırıdan bu yana, birçok ülke araştırma ve geliştirme aşamasından sonra daha ölümcül kimyasal silahlar kullanmıştır. 1924'te İspanya tarafından Fas'a karşı, İtalya tarafından 1920'lerde ve 1930'larda Libya ve Etiyopya'ya karşı ve İkinci Dünya Savaşı'nda Japonya tarafından Çin'e karşı
131 Young Whan Kihl, Hong Nack Kim; North Korea, The Politics Of Regime Survival; Taylor and Francis, 2006, s.10
132 Adrienne Mayor, “Greek Fire, Poison Arrows & Scorpion Bombs: Biological and Chemical Warfare in the Ancient World”, 2008 https://web.stanford.edu/dept/HPS/GreekFire.pdf (e.t 20.11.2020)
133 Ibid
40
kullanılmıştır. Daha yakın zamanlarda Irak tarafından 1980'lerde İran ve Irak'ın Kürt nüfusuna karşı ve 2013'ten itibaren Suriye iç savaşında kullanılmıştır. 134
Kimyasal silahların kullanımı savaşlar dışında terörist örgütlerin aracı olarak da tehlike arz edebilmektedir. Zehrin bir terör aracı olarak kullanımı, eski zamanlara kadar uzanmakta, ancak bilimsel-teknik gelişmeler doğrultusunda bazı yeni biçimlerde ortaya çıkmıştır. Dünyada belirli bir şekilde terörizmle ilişkilendirilen birçok kimyasal olay yaşanmıştır. Teröristler, çoğunlukla siyanürler, organofosfatlar (sarin ve VX dahil), taciz edici maddeler (göz yaşartıcı gazlar) ve doğal zehirler ve toksinler olmak üzere 60 farklı kimyasalla ilişkilendirilebilmektedir. Kimyasal bir maddeyle doğrudan temas, yiyeceklerin, içeceklerin ve tüketici ürünlerinin zehirlenmesini veya bir patlayıcı cihazla birlikte kimyasalların kullanılması gibi toksik kimyasalları kullanmanın çeşitli yöntemleri bulunmaktadır. Kimyasal terörizm olasılığı, tarikat Aum Shinrikyo tarafından 1995 yılında Tokyo metrosuna düzenlenen sarin saldırısıyla belgelenmiştir.135
1925'te, Cenevre'de savaşta kimyasal ve bakteriyolojik silahların kullanımını yasaklayan bir protokol imzalanmıştır. 17 Haziran 1925'te imzalanan; Boğulma, Zehirli veya diğer Gazların ve Bakteriyolojik Savaş Yöntemlerinin Savaşta Kullanımının Yasaklanması Protokolü", uzmanların hem kimyasal hem biyolojik silah kullanımına karşı katı bir norm oluşturacağına inandıkları uluslararası hukuk mekanizması haline gelmiştir. Esasen, Cenevre Protokolü, silahlı çatışmalarda kimyasal silah kullanımına karşı bir norm oluşturmuştur; ancak Protokol’ün dili araştırma, üretim, geliştirme, depolama, test ve stoklama konularına açıklık getirmeyerek bir boşluk oluşturmuştur.136
Nükleer, biyolojik ve kimyasal silahlar; 1925’teki Cenevre Protokolü, 1968’de imzaya açılan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması, 1972’deki Biyolojik ve Toksin Silahların Geliştirilmesi, Üretilmesi ve Depolanmasının Yasaklanması ve Bunların İmhasına İlişkin Sözleşme ve 1993’teki Kimyasal Silahların
134 Paul F. Walker, “A Century of Chemical Warfare: Building a World Free of Chemical Weapons”, open conference paper-Springer, s.379
135 Vladimir Pitschmann, “Overall View Of Chemical and Biochemicak Weapons”, Toxins Journal, 2014, s.1768
136 Javed Ali, “ Chemical Weapons and the Iran-Iraq War: A Case Study in Noncompliance”, The Nonproliferation Review/Spring 2001, s.44
41
Geliştirilmesinin, Üretiminin, Stoklanmasının ve Kullanımının Yasaklanması ve İmhasına İlişkin Sözleşme ile sonuçlanan yoğun uluslararası silahsızlanma müzakerelerinin temelini oluşturmuştur.137
Seth Carus, Biyolojik ve Toksin Silahların Geliştirilmesinin, Üretiminin ve Depolanmasının Yasaklanması ve Bunların İmhasına İlişkin Sözleşmenin önsözünde KİS'e referans yapıldığını ifade etmektedir: “Bu sözleşmeye taraf devletler, her tür kitle imha silahının yasaklanması ve ortadan kaldırılması da dahil olmak üzere, genel ve tam silahsızlanmaya yönelik etkili bir ilerleme sağlamak amacıyla hareket etmeye kararlıdır.
Kimyasal ve biyolojik silahların geliştirilmesi, üretimi ve depolanmasının etkili önlemlerle ortadan kaldırılması, katı ve etkili uluslararası kontrol altında genel ve tam silahsızlanmanın gerçekleştirilmesini kolaylaştıracaktır.”138
Nükleer Silahlar
Nükleer silahlar, hem savunma hem caydırıcılık gücü kazandırması bağlamında savaş çıkması olasılığını daha aza indirgemektedir. Nükleer silahlar, sadece devlete yapılacak herhangi bir saldırıyı caydırmakla kalmaz aynı zamanda hayati önem taşıyan stratejik çıkarlara yapılacak saldırıları da caydırır, savaş çıkma olasılığını ve olası bir savaşın yoğunluğunu azaltır. Nükleer silahların yayılmasının tamamen durdurulması gerçekçi değildir, her devlet hayatta kalmak adına kendi güvenliğini sağlamak isteyecektir.139
Kenneth Waltz’un burada ifade ettiği cümlelerle, nükleer silahların varlığının hem dışarıdan gelen hem de dâhili tehditlere karşı bir dengeleme unsuru olduğu vurgulanmaktadır. Bir diğer taraftan, bu ifadeler nükleer istikrar-istikrarsızlık paradoksuna açıklık getirilmesine yardımcı olmaktadır. Nükleer istikrar, konvansiyonel istikrarsızlığı teşvik edebilmektedir.140
137 W.Seth Carus, “Defining Weapons Of Mass Destruciton”, Center For The Study Of Weapons Of Mass Destruction Occational Paper No.8, National Defense University Press, Washington, 2012, s.44
138 Ibid., s.74-75
139 Scott D.Sagan and Kenneth Walts, “The Spread Of Nuclear Weapons: A Debate Renewed”, New York W.W.Norton, 2002
140 Vipin Narang, Akit Panda; “Nuclear Stability, Conventional Instability: North Korea and The Lessons From Pakistan”, Carnegie Endowment For İnternational Peace, 2017
42
Konvansiyonel olarak amacı uğruna tehlikeyi göze alma ve tırmandırma stratejisi (brinkmanship) konsepti nükleer istikrar-istikrarsızlık paradoksu ile bağlantılı olmaktadır. İki nükleer silah sahibi devlet, nükleer saldırıya karşılık verebilme potansiyeliyle ikinci vuruş kapasitesine (second strike capability) sahip olduklarını bilerek karşılıklı yok olma (Mutually Assured Destruction) durumunu göze alıp nükleer savaşa öncelik vermeyeceklerinden nükleer bir denge söz konusu olacaktır. Ancak bu durum düşük yoğunlukta yaşanacak çatışmaların veya sınırlı konvansiyonel savaşların önüne geçmeyecektir.141
Bu bağlamda; nükleer silah sahibi devletler arasında nükleer caydırıcılık üzerinden bir nükleer denge söz konusudur, düşük çaplı çatışmalar ve krizler ya da konvansiyonel savaşların yaşanması ihtimaller dâhilindedir, nükleer silahların varlığı buna engel değildir; ancak olayların büyüyebilme ihtimaline karşın devletler nükleer savaş çıkmasından kaçınmaktadır.
Nükleer silahların caydırıcılığı Küba krizi esnasında Kuzey Kore’nin müttefiki olarak nitelendirdiği SSCB’nin Küba’dan nükleer silahlarını geri çekmesi sonucu bir kez daha ortaya koyulmuştur. Kuzey Kore’nin SSCB’ye duyduğu güven azalmıştır ve bu durum SSCB’nin ABD’ye boyun eğmesi olarak nitelendirilmiştir. Diğer bir taraftan Kuzey Kore, ekonomik bakımdan Güney Kore kadar gelişememiştir; Güney Kore, Kuzey üzerinde ekonomik hegemonya kurmaya ve iki ülke arasında kurulan ekonomik iş birliği sayesinde Pyongyang’ın kendisine olan iktisadi bağımlılığını arttırıp ülkeyi kontrol altında tutmaya çalışmıştır.142
Bütün bu gelişmeler Kuzey Kore’nin prestij kazanmak için nükleer silah sahibi olması gerekliliğine inanmasına zemin hazırlamıştır. 1962 yılında yaşanan Küba krizi hadisesinin akabinde; SSCB’nin Kuzey Kore’ye kendi çıkarları uğruna nasıl sırtını dönebileceğini gösteren tutumunun yarattığı güvensizlik ve Kore Savaşı’nda ABD’nin nükleer silah kullanma planının ortaya çıkması Kuzey Kore’yi en çok etkileyen olaylar arasında yer almıştır.
141 Ibid
142 Scott D. Sagan, Why Do States Build Nuclear Weapons?: Three Models in Search of a Bomb, International Security, Vol. 21, No. 3. (Winter, 1996-1997), s.85
43
Ekonomik yetersizlikleri sebebiyle var olan dinamikleri hayata geçiremeyen Kuzey Kore’nin, küçük ülke imajını yok etmek için nükleer silah üretimine yönelmesinde ABD’nin Kuzey Kore’ye yönelik uluslararası alanda uyguladığı baskılar gibi hadiseler de etken olmuştur. Tüm bu gelişmeler göstermektedir ki tarih boyunca Kuzey Kore kendi güvenlik kaygısı ön planda ve müttefiklerine duyduğu güvenin zedelenmesinin yarattığı temkinle hareket etmiştir.143
Kuzey Kore’nin politika hedefleri; 1960’larda daha yoğun olarak hırslı, saldırgan ve düşmanca gelişen yaklaşımlardan 1990’lı yıllar itibariyle daha savunmacı bir anlayışa bürünmesiyle zaman içerisinde değişim göstermiştir. Örneğin; 1968 yılında Amerikan istihbarat toplama gemisi Pueblo’yu ele geçirmiş ve Güney Kore hükümetini devirme girişiminde bulunmuştur. Ancak; 1990’lı yıllardan bu yana rejimin hayatta kalması ve ekonomik yardımın kazanılması en önemli hedefleri haline gelmiştir.144
Kuzey Kore’nin askeri eylemleri, politika hedefleriyle tutarlı olmuştur. Başka bir deyişle, Kuzey Koreli liderler politika amaçlarına ulaşmak adına askeri güç kullanma konusunda rasyonel olmuştur.145 Küçük devlet psikolojisine sahip bir devlet olarak muhatap alınma kaygıları taşıyan Kuzey Kore, nükleer silah sahibi bir devlet olarak başta ABD olmak üzere bölge devletleri arasında da dikkate alınır hale gelmiştir.146
Süper güç olarak gördüğü ABD ile diyalog ve ilişki kurabilme aşamasına gelmek Kim rejimleri için çok önemli bir nokta olmuştur, bu bağlamda Güney Koreli eski bir basın mensubu ve Kim Jong İl arasındaki diyalog bu konuda güzel bir örnek teşkil etmektedir.147 Bu diyalog çerçevesince, ABD ile ilişkilerini düzeltmek için füze ve nükleer silah geliştirmesine gerek olmadığını ifade eden Güney Koreli gazeteciye Kim Jong İl’in verdiği cevap dikkat çekici olmuştur: “ABD’ye füze atmayı denediğimiz an bile füzelerin ve nükleer silahlarının Cumhuriyetimizi yerle bir edip bizi dünyadan
143 Ibid.
144 Narushige Michishita, North Korea’s Millitary Diplomatic Campaigns 1966-2008, Routledge Taylor and Francis Group, 2010, s.1
145 Ibid.
146 Inside Korea’s Dynasty: Nuclear Family, National Geographic, 2019
147 Ibid.
44
sileceğini biliyorum; ancak ABD’nin bizimle ilgilenmesinin tek yolu füzeler ve nükleer silah geliştirmek.”148
Kuzey Kore ve ABD arasında yakın geçmişte gerçekleşen Singapur ve Hanoi zirveleri göz önünde bulundurulduğu noktada, Kuzey Kore’nin politik hedeflerine ulaşma konusunda nükleer silahların rolü açıkça görülmektedir. Kuzey Kore’de nükleer silahların ulusal olduğu kadar uluslararası prestij kaynağı olarak değerlendirilmesinin sebebi de nükleer müzakerelerle ortaya koyulmaktadır.
Nükleer Güvenlik
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, "nükleer güvenliği” geniş anlamda nükleer malzemenin denetimi ve yasadışı transfer, sabotaj ve hırsızlıktan korunması olarak ayrıca, ilgili tesislerde diğer radyoaktif maddelerin kötü niyetli kullanım amacının tespit edilmesi doğrultusunda gerekli tedbirlerin alınması olarak tanımlamaktadır.149 Nükleer veya radyoaktif malzemelerin izinsiz kullanımını önlemek için atılması gereken adımlar yıllardır nettir; ancak bu adımları atmak siyasi irade, ulusal ve uluslararası düzeyde işbirliği gerektirmektedir.
Devletler tarafından nükleer silah edinimini veya kullanımını önlemeye yönelik kapsamlı uluslararası çabaların yanı sıra, nükleer veya diğer radyoaktif materyallerin çalınmasını önlemeyi amaçlayan anlaşmalar, uluslararası konferanslar, çok taraflı ve ikili işbirliği faaliyetleri bulunmaktadır.150 Bu materyaller teröristler, veya devlet dışı aktörler tarafından etkili bir nükleer cihaz oluşturmak veya radyoaktif materyallerin serbest bırakılması yoluyla kaos çıkarmak için kullanılabilir. Günümüzde varolmaya devam eden bu tehdit, halkını ve ulusal çıkarlarını koruma sorumluluklarının bir parçası olarak dünyada tüm üst düzey devlet yetkililerinin dikkatini gerektirmektedir.151
Nükleer güvenlik yönetimiyle ilgili ilk UAEA belgesi, "Nükleer Malzemenin Fiziksel Korunması için Öneriler" başlıklı 1972 tarihli bir kitapçıktır. Bu daha sonra
148 Ibid.
149 IAEA Safety Glossary: Terminology used in Nuclear Safety and Radiation Protection’, IAEA 2016 https://www-ns.iaea.org/downloads/standards/glossary/iaea-safety-glossary-draft-2016.pdf e.t (16.09.2020)
150 Wyn Bowen, Dr Matthew Cottee, Dr Christopher Hobbs, Luca Lentini, Dr Matthew Moran and Dr Sarah Tzinieris, “Nuclear Security Briefing Book Center For Science and Security Studies, King’s Collage London, 2019, s.6
151 Ibid.
45
UAEA’nın 1976'da “Bilgi Genelgesi 225 (INFCIRC / 225) - Nükleer Malzemenin Fiziksel Korunması” referans belgesine dönüşmüştür.152 INFCIRC / 225 resmi bir yönetmelik olmamakla beraber, devletlere terörist gruplar için potansiyel kullanımı olan radyoaktif materyalleri koruma ve kontrol etme konusunda uygulama tavsiyelerini barındırmaktadır.153 INFCIRC / 225, yasal olarak bağlayıcı olmasa da, ardından gelecek nükleer güvenlik çabalarının temellerini atmıştır ve bu dökümanın en güncel hali 2011'de yayınlanmıştır.154
11 Eylül saldırıları, UAEA'nın nükleer güvenlikle ilgili ek adımlar atmasına zemin hazırlamıştır. Ajans 2002'de, devletlerin nükleer güvenliklerini güçlendirmelerine yardımcı olmak için yeni bir program başlatmış ve ortaya çıkan Nükleer Güvenlik Planı (NSP), nükleer teröre karşı ilk savunma hattının nükleer tesislerin ve malzemelerin korunması olduğunu vurgulamıştır.155 Bu bağlamda gerçekleştirilen Nükleer Güvenlik Zirvesi süreci 2010'da başladığında, uluslararası nükleer güvenlik çerçevesi uzun bir süredir hem resmi hem de gayri resmi girişimlerden oluşan bir hal almıştı; ancak bütün bu çabalara rağmen nükleer güvenliğin sorumluluğu hâlâ devletlere ait olmaktadır.156
Nükleer güvenlik tartışmasız her devletin sorumluluğundadır. Nükleer güvenliğin sorumluluğu tamamen nükleer materyalin, diğer radyoaktif materyallerin, ilgili tesislerin ve yetki alanı altındaki faaliyetlerin güvenliğini sağlamak zorunda olan devlete aittir. Her devletin aynı zamanda komşularının, müttefiklerinin ve rakiplerinin nükleer güvenlik uygulamalarında da bir payı vardır; çünkü dünyanın herhangi bir yerindeki nükleer bir olayın küresel etkileri olacaktır. Küresel nükleer güvenlik yapısının karmaşıklığı, bu gerçekliklerin ve fikir ayrılıklarının zemininde gelişmiştir.
III. Rejim Güvenliği Bağlamında İç Politika ve Güvenlik Modeli
Scott Sagan’ın ortaya koyduğu güvenlik modeli, bir devletin nükleer silah geliştirme sebebine, neorealistlerin devletlerin davranışları üzerindeki varsayımlarına dayandırarak
152 The Physical Protection of Nuclear Material – INFCIRC/225, TECDOC-967, IAEA (1976) https://www.iaea.org/sites/default/files/infcirc225c.pdf (e.t 16.09.2020)
153 The Physical Protection of Nuclear Material – INFCIRC/225/ Rev.5, IAEA 2011
154https://www.iaea.org/sites/default/files/publications/documents/infcircs/1975/pub1481_web.pdf (e.t 16.09.2020)yn Bowen, op.cit., s.12
155 Ibid., s,13, ‘Protection Against Nuclear Terrorism: Specific Proposals (GOV/2002/10)’, discussed in
‘Nuclear Security – Measures to Protect Against Nuclear Terrorism: Report by the Director General’, IAEA (11 August 2004)
156 Ibid., s.14
46
açıklama getirmektedir. Kenneth Waltz’un da belirttiği gibi devletlerin kendi arasındaki yeteneklerin dağılımı nihayetinde uluslararası sistemin yapısını belirlemektedir.157 Nükleer silahların yıkıcı gücü güç dengesini önemli ölçüde değiştirmekte, bir devletin güvenliğini neredeyse garanti ederken rakiplerin elinde ciddi bir tehlike arz etmektedir.
Scott Sagan’a göre devletler, nükleer yetenekleri olan devletlere karşı dengeyi kendi nükleer caydırıcılıklarıyla sağlamalıdır.158
Nükleer silahlara erişim ağırlıklı olarak güç dengesini rakip devletlere karşı korumak için etkili bir araçtır, özellikle nükleer yetenekleri olanlara karşı, böylece statükoyu kendi lehine çevirmek isteyen nükleer güçlere karşı, nükleer silahların geliştirilmesi güvenliği sağlamak için arzu edilen bir yol olmaktadır.159 İç politika modelinde ise Sagan; nükleer silahlara sahip olmanın devletin milli güvenlik çıkarlarından daha çok yönetimdeki belirli insanların bürokratik ve siyasi çıkarlarına hizmet ettiğini vurgulamaktadır.
Nükleer silahların Kuzey Kore’nin güvenliğini sağlamadaki rolünü iyi anlamak gerekmektedir, nükleer uzmanı akademisyenler tarafından zafer teorisi olarak adlandırılan teori, baskıcı rejimlerde gücün ve gücün oluşturduğu tehdidin nasıl güvenlik hedeflerine ulaşılmasını sağladığını açıklamaktadır.160 Van Jackson’a göre Kuzey Kore’nin herhangi bir krizde ya da çatışmada nükleer silah kullanıp kullanmayacağı veya nasıl kullanacağı büyük ölçüde zafer teorisine bağlı olmaktadır.
Yönetimdeki seçkinler tarafından nükleer silahların göreceli bir fayda sağlayacağına dair geçerli bir anlayış ve inanışa sahip olunması gerekmektedir. Zafer teorisi bu inanış ve anlayışın ne olduğunu ifade etmektedir. 161
Güvenlik modeli bağlamında ele alındığında; Kore yarımadasındaki mevcut ABD varlığı ve Kuzey Kore’nin nükleer silahlara sahip olmayı rejim güvenliğinin önemli bir parçası haline getirmesi birbiriyle ilişkilendirilmektedir. Ayrıca, ABD’nin Kore Savaşında Kuzey Kore’ye karşı nükleer silah kullanma niyetinde olduğunun ortaya
157 Kenneth N. Waltz, Theory of International Politics (Reading MA: Addision-Wesley Press, 1979), s. 101
158 Scott D. Sagan, Why Do States Build Nuclear Weapons?: Three Models in Search of a Bomb, International Security, Vol. 21, No. 3. (Winter, 1996-1997), s.57
159 Ibid
160 Van Jackson“On The Brink: Trump, Kim and The Threat Of The Nuclear War”, 2018, s.36
161 Ibid
47
çıkması, Pyongyang’ın mutlak caydırıcı olarak nitelendirilen nükleer silahlara sahip olma isteğini arttırmıştır.162
Kuzey Kore için rejimin devamlılığı konusunda nükleer silahlar hayati bir öneme sahiptir, rejimin güvencesi olarak addedilmektedir. Nükleer politikasını, soğuk savaş süresince ABD’den doğrudan algıladığı tehditler çerçevesince caydırıcılık temeline oturtan Kuzey Kore, soğuk savaş sonrasında en büyük destekçisi Sovyetler Birliği’nin ve Komünist bloğun çökmesiyle rejim güvenliği ve devletin kuruluş felsefesi olarak benimsedikleri Juche ideolojisinin de temelini oluşturan kendine yeterlilik (self-help) ve ulusal bağımsızlık ilkelerine daha çok yönelmiştir.
Kuzey Kore, bu ideolojiyi tam anlamıyla gerçekleştirmenin yolunun nükleer silah sahibi olmaktan geçmekte olduğu inancındadır. Bu bağlamda, nükleer silahlar ekonomide kendine yeterlilik ve bağımsızlık ilkesinin gerçekleşebilmesi adına ekonomik gelişmişlik için çok önemli bir faktördür ve nükleer silahlara sahip olmak ekonomiyi doğrudan etkilemektedir.
Bu etkiye bir örnek olarak, Avrupa Parlamentosu eski üyesi ve Kuzey Kore uzmanı Glyn Ford’un, Singapur’da gerçekleşen ABD-Kuzey Kore görüşmesi sonrasındaki değerlendirmesi ifade edilebilir. Bu değerlendirmede, soğuk savaş sonrasında Sovyetler Birliği’nin dağılması akabinde ve maruz kaldıkları yaptırımlar sonrası konvansiyonel silahların Kuzey Kore’nin ekonomisini sarstığını ve eğer kendi nükleer caydırıcılığı olursa kaynaklarını ve iş gücünü askeriden sivil ekonomiye değiştirebileceği düşüncesini ifade etmiştir. Bu ifadeyle beraber kitle imha silahlarının gerekliliğine vurgu yapmış ve Kuzey Kore’nin eğer yetersiz kalırsa ekonomisinin sekteye uğrayacağını açıklamıştır.163