Yunanistan’da olduğu gibi, tarih öncesi İrlanda tarihi, dünya ve insanlar üzerinde üstünlük sağlamak için savaşan tanrıların, tanrıçaların ve devlerin hikayeleri ile beraber işlenmiştir. Fakat ilk spor oyunlarının organizasyonuna gebe kalan şeyin birincisi değil de ikincisi olduğunu biliyor muydunuz? Yunanlar kartografi, bilgisayarlar, otomatik kapılar, duşlar ve spor stadyumlarının icadı ile artı puan kazanmışlardır. Ancak, ilk spor oyunlarını oluşturmalarının bedeli karşılığında daha fazla puan elde edemediler. Bu yüzden altın madalya İrlanda’ya gidiyor.
Olimpiyat oyunları M.Ö. 776’dan M.S. 393’e kadar bir Yunan şehri olan Olympia’da oynanmıştır. Oyunlar zenginleşmiş, fakat daha sonra 1896’da Yunan şehri Atina’daki ilk modern olimpiyatların oynanmasına kadar geçen 1500 yıldan daha fazla bir süre boyunca dondurulmuştur. Bu, sporcuların ve savaşçıların zafer için rekabet ettiği ilk resmi spor oyunlarının arkasındaki kabul edilen tarihi hikayedir. Ancak, bu durum düpedüz yanlıştır çünkü İrlanda spor oyunları, Olympia’daki ilk Yunan oyunlarından 1000 yıl önce olan ‘bir şey’ idi.
Renee Clarke komşusu Oliver Sweeney ile birlikte Teltown’daki eski mezarlıkta. Renee Tailteann oyunları olarak adlandırılan eski İrlanda spor oyunlarını canlandırmak istiyor ve antik İrlanda tarihine göre bu oyunlar M.Ö. 1829 ve M.Ö. 1600 yılları arasında ilk kez Teltown’da oynanmaya başlamıştır. Bu Yunanların ilk olimpiyat oyunlarını bir Yunan kenti olan Olympia’da düzenlemesinden çok uzun zaman önceydi.
Görsel Kaynak: (Meath Chronicle)
Renee Clark: İrlanda spor oyunlarını canlandırma şampiyonu
Renee Clarke İrlanda’nın Meath ilçesinde, Oristown ve Donaghpatrick’in arasında, Blackwater Nehrinin kıyısında, 17. yüzyıldan kalma bir Teltown evinde 20 yıldır yaşıyor. Tarihi yapı, M.Ö. 2000 yıl civarlarına kadar tarihlenen taş sanatı ve Hristiyanlık öncesi bir mezarlık dahil olmak üzere çevresindeki arkeolojik harikaların ortasında bir pansiyon olarak işletilmektedir.
Renee şimdi tarihi Tailteann oyunlarını canlandırmak için yeni bir planı desteklemekte. Meath Chronicle yazılara göre, Teltown ‘günümüz olimpiyatlarına ilham kaynağı’ olmuş ilk Kelt oyunlarının oynandığı bir antik kraliyet toplantı yeridir.
Yunan şehri Olympia Ege Denizinden 16 km uzaklıkta, Mora Yarımadası’nın batı kıyısının yakınında bulunmaktadır. İlk oyunların geleneksel ev sahibi olmasının yanı sıra, bu şehir yaklaşık olarak M.Ö. 10. yüzyılda Olympus Dağı’nın kralı olan, Yunan Tanrısı Zeus’a adanmış bir ibadet yeriydi. Benzer şekilde, antik İrlanda oyunları da ayrıca adını bir tanrıçadan almıştır: Efsanevi tanrıça Tailtiu, Fir Bolg’u yenmiş ve Tuatha Dé Dannan (İrlanda mitolojisinde doğaüstü bir ırkın) Kraliçesi olmuştur. Tailtiu, oldukça antik olmasına karşın, Renee Clarke’ın yaşadığı günümüz Teltown’u ile tarihsel bağlantılara sahiptir.
1932 Yılında İrlanda’daki 3.Tailteann Oyunları. 20.yüzyıldaki ilk İrlanda spor oyunları, Yunan olimpiyatlarından bin yıl kadar önce gelen antik oyunların tekrardan dirilişi ile 1924’te düzenlendi! (Görsel Kaynak: Gaanostalgia)
Eski tanrıların adına, antik oyunlar
11. yüzyıl Book of Invasions (Akınlar Kitabı) göre, Kraliçe Tailtiu’nun üvey oğlu, Lugh Lámhfhada’dır. Tailtiu öldüğünde oğlu onu Meath’de kendi adını aldığı Tailteann bölgesindeki bir höyüğün altına gömmüştür. Kederli savaşçı kraliçesinin onuruna Tailteann Oyunları’nı kurdu ve Temmuz’un son iki haftası boyunca düzenlenen etkinlik Lammas (Loaf Mass) Günü’nün (1 Ağustos) kutlanmasıyla sona erdi.
İlk bilinen olimpiyat oyunları M.Ö. 776’da Yunanistan’da düzenlenmiştir. Buna rağmen, birçok mitolojik Kelt kaynağında M.Ö. 1829 ve M.Ö. 1600’lü yılların arasında başlayan Tailteann oyunları hakkında bilgi bulunmaktadır. Antik İrlanda spor oyunları krallar tarafından yönetilirdi. Antik İrlanda “Olimpiyatları” İrlanda’nın son kralı olan Rory O’Connor’ın hüküm sürdüğü M.S. 1169-1171 yıllarına kadar devam etti. Bundan kısa bir süre sonra da ada Normanlar tarafından istila edildi.
Tailteann Oyunları İrlanda iç savaşından sonra 1924 yılında 20 bin kişinin önünde tekrardan hayat buldu. O yılki açılış etkinliğinde, genç erkekler 11. yüzyıl Gal savaşçıları gibi giyindi ve muhteşem İrlandalı kurt köpeklerinin de eşliğinde kalabalığın önünde geçit töreni yapıldı. Bu etkinlikler pansiyonun sahibi olan Renee Clarke’ın yeniden hayat bulmasını istediği İrlanda tarihinin kayıp destesidir.
Tailteann Oyunları İrlanda iç savaşından sonra 1924 yılında 20 bin kişinin önünde tekrardan hayat buldu. O yılın etkinliğinde, genç erkekler 11. yüzyıl Gal savaşçıları gibi giyindi ve “asil” İrlandalı kurt köpekleri eşliğinde kalabalığın önünde geçit töreni yapıldı. (Görsel Kaynak: Irish Legacy)
Krallara layık oyunlar ve ziyafetler
İlk organize edilen İrlanda spor oyunlarının doğum yeri Teltown’daki Hristiyanlık öncesi mezarlığın yakınında bulunmaktadır. Taş sanatının M.Ö. 2000’lere kadar gittiği bilinmektedir. Açıkça görünmektedir ki, bu mezarlık Kelt öncesi kültürün önemli bir yerleşim yeridir.
Hemen hemen tüm kültürlerde olduğu gibi, mezar yerleri ve dövüş sanatları (tüm sporların kökeni) gelişmekte olan bir kültürün ortaya çıkan belki de en önemli bulgularından ikisidir.
The Irish Story’deki bir bir makale erken dönem İrlanda oyunlarının üç basit kural eşliğinde gerçekleştiğini anlatmaktadır. Bunlar: “Onur için şanlı bir ölüm, yeni kanunları duyurmak ve insanların eğlenmesini sağlamak.”
Normanlar’ın İrlanda’yı istila ettiği sırada, herkesçe bilinen son oyun programları, “İrlanda’da artık yabancı bir güç hüküm sürüyor ve oyunlar diğer ulusal toplantılarla birlikte artık duyurulmamaktadır.” diyerek beyanını dile getirdi. Ancak, bugün meydana gelen bu tarz istilalar olmadan Renee, zamandan münezzeh olan İrlanda’daki bu tarihi tabiatın ortasında antik Tailteean oyunlarını yeniden canlandırmayı umuyor.
Yazar: Ashley Cowie
Çeviren: Muhammed Hikmet İğdemir
Düzenleyen: Hasan Can Durmaz
Kaynak: Ancient Origins