

IRAK'IN KAYBOLAN MİLYONLARI
BÖLÜM 2
Programımızın ilk bölümünde, ülkede savaş sonrası Koalisyon Geçici Yönetimi bünyesinde yanlış kullanılan fonlardan söz etmiştik.
Irak'ta faaliyet gösteren güvenlik şirketlerinden, Custer Battles'la ilgili iddialar buna örnekti. Şirketin Irak'ta 50 milyon dolar yolsuzluk yaptığı iddia ediliyordu.
Robert Isakson, başka bir güvenlik şirketinin yöneticisi. Ancak Irak'taki sözleşmelerinde, Custer Battles'la birlikte çalıştı.
Isakson'ın, mahkemeye verdiği yeminli ifadesinde, şu cümleler yer alıyordu:
"Bay Custer, karımızı artırmak için, paravan şirketler kullanma ihtimalini gündeme getirdi, bize ikinci bir şirketi olduğunu söyledi. Mal varlıklarının ikinci bir şirkete aktarılmasını, satışların da bu şirket üzerinden yapılmasını tavsiye etti. Bense, böyle bir düzenlemenin yasa dışı olacağını, bu tip bir uygulamaya katılmakla ilgilenmediğimizi belirttim. Bay Custer'a, bu durumda herkesin hapse gireceğini söyledim."
Mahkemeye sunulan bir diğer evrak da, şirket yöneticilerinden birinin imzasını taşıyan bir belgeydi. 28 Şubat 2004 tarihli belgede, yönetici, yapılan yolsuzluklarla, kendilerinin de dolandırıcılığın parçası olduğunu söylüyordu. Şirket ise şu ana kadar bu iddiayı yanıtlamadı. Yetkililer, BBC'nin konuyla ilgili mülakat taleplerini, ısrarla geri çevirdi. Custer Battles'ın internet sitesindeki açıklamada ise iddiaların 'temelsiz' olduğu belirtildi, rakip şirketlere suçlamalar yöneltildi. Sonunda koalisyon güçleri, 'profesyonellikleri' konusunda, şirkete olan inançlarını kaybetti.
Peki nasıl mı? Custer Battles aleyhine dava açan grubun avukatlarından Alan Grayson anlatıyor...
"Bay Custer ve Bay Battles'la bir toplantı yapıldı. Onlardan, sözleşmeleri çerçevesinde meydana gelen bazı 'talihsiz olayları' açıklamaları istendi. Toplantıda, Bay Custer ya da Bay Battles'tan biri, masaya bir tablo bıraktı. Tabloda bir sütun vardı. Sütunda, Custer Battles şirketinin harcamalarının, üç buçuk milyon doları bulduğu yazılıydı. Şirketin fatura ettiği masrafın ise 10 milyon dolar olduğu belirtiliyordu. Sözleşmenin uygulanmaya başladığı dönemin başında bile, hükümet sırf bu tablodan, Custer Battles'ın kendisini en az 6 buçuk milyon dolar dolandırdığını biliyordu. Ne olduysa, toplantıyı terk etmeleri sonrası, Bay Custer ve Bay Battles, bu tabloyu masa üzerinde bırakmayı başardı ! "
Peki ya koalisyon güçleri, bu durumu öğrendikten hemen sonra, harekete geçti mi? Yeniden avukat Alan Grayson.
"Eğer 'bu kişiler cezalandırıldı mı?' demek istiyorsanız, bu soruya cevabım, hayır. Olayın üzerinden bir yıldan uzun bir süre geçti. Gerçekte, hiç kimse sorgulanmadı, suçlanıp hapse girmedi. Hükümet bu parayı geri almak için, 'soruşturma' dışında hiçbir şey yapmadı. Olayın en çok rahatsız edici taraflarından biri de şu: Koalisyon Geçici Yönetimi, bu tabloyla, dolandırıcılık yapıldığı yolunda kanıt sahibi olmasına rağmen, Custer Battles'ın kazandığı ihaleyi iptal etmedi."
Pentagon, 30 Eylül 2004'te, Custer Battles'ın kazandığı ihalelerin, askıya alındığını duyurdu. Şirketin, gelecekte yapılacak ihalelere katılması da yasaklandı. Custer Battles, olayı mahkemeye götürdü. Pentagon'un, şirket hakkındaki iddialar bir yıl öncesine dayanmasına rağmen, niye harekete geçmekte geciktiği ise tartışma konusu. Pentagon yetkilileri, BBC'ye konuyla ilgili açıklama yapmadı. Amerikan Adalet Bakanlığı da, Custer Battles'a karşı açılan davalara yardımcı olmadı. Avukat Alan Grayson, bu durumun tehlikesine dikkat çekiyor.
"Bu olayın gerisinde, çok daha büyük olaylar da var. Ki bunlar hala hasır altı edilmiş durumda. Ortada ciddi miktarda bir paranın dönmesine karşın, insanların cezalandırılmadıkları bir olaydan bahsediyoruz. Eğer 'Custer Battles olayı' hasır altı edilmeye devam edilirse, daha iyi ilişkileri olan kişiler, direkt bundan fayda sağlayacak. Çünkü eğer Custer Battles cezadan kurtulursa, onlar da kurtulacaktır."
Koalisyon Geçici Yönetimi'nin sözleşme yöntemleri, Irak'ın petrol zenginliğini; israfa, kötüye kullanmaya ve yolsuzluğa karşı savunmasız bıraktı.
Bunun iki muhtemel nedeni var. Birincisi, işgal sonrası ilk dönemde sözleşmelerin üçte ikisinin, ihale açılmaksızın verilmesi. Diğeriyse, ek maliyetli sözleşmeler. Yani sözleşme yapılan şirkete, harcamalarının yanı sıra, bir de işletme komisyonu verilmesi.
Bu belirsizlik için öne sürülen gerekçe, savaş sonrası kaos ortamıydı. Fakat bu durumda, piyasa ekonomisinin kuralları tersine işledi. Şirketlerin maliyetleriyle birlikte, karları da arttı.
Irak'taki hizmetleri için Amerikan hükümetiyle ihalesiz en çok sözleşme yapan şirkete yönelik iddiaların odağında da, maliyet fazlalı sözleşmelerdi. Bahsedilen şirket Halliburton. Eski yönetim kurulu başkanı, halen Amerika Birleşik Devletleri'nin Başkan Yardımcısı olan Dick Cheney'di. Marie de Young, Halliburton'da çalışan bir uzmandı. De Young, daha önce Kosova'da yaşadıklarının aksine, bilançolarıyla ilgili farklı bir tabloyla karşılaştıklarını söylüyor.
"Şok geçirdim. Çünkü Halliburton'ın sistemini gördüm. İşler ilerledikçe, masrafların denetlenmediğini gördüğümde, çok şaşırdım. Zira yıllar boyunca ordu bütçelerini yönettim. Bu işi yaparken, her ay size bir rapor gelir. Raporda, "Birçok iş için çok harcama yaptınız" gibi ifadeler olur. Halliburton'un işleriyle ilgili olarak ise bu tip raporlar hazırlanmıyordu. Harcamaları kontrol etmiyorlardı. Müdürüme, bunu yapmak gerektiği yolunda öneride bulundum. İyi ve sağlıklı bir muhasebe, bunu gerektirirdi. Ancak bana, 'dur ve önerilerinden vazgeç' dendi. Maliyetlerin şişirildiğini kanıtlayacak evraklar oluşturmaya yönelik bir direniş vardı. Örneğin kullandığımız ve ödeme yaptığımız araçlarla ilgili olarak, sırf 6-7 haftayı, bu araçları belirlemeye harcıyordum. Nerede olduklarını bile bilmiyordum. Kimin hangi aracı kullandığı bilinmiyordu. Çünkü sistematik bir süreç yoktu ortada. Detaylara girdiğimde, dehşete düştüm. Bize ait olmayan sözleşmeleri, başkalarına devretmemizi istiyorlardı. Talep, Halliburton'ın taşeron şirketleriyle ilgilenen bölümünden geliyordu. Sözleşmeler, imzalamaları için yöneticilere gönderiliyordu. Ne için ödeme yaptığınızı destekleyecek herhangi bir evrak yoktu."
De Young'ın, "Halliburton'a, sözleşme kapsamında, yerine getirmediği hizmetler için ödeme yapıldı mı sorusuna yanıtı ise şöyle:
"Rutin. Bunun rutin olarak yapıldığını söyleyebilirim. Soruyorum, eğer ortada fatura yoksa, niçin ödeme yapıyorsunuz?Niçin ödeme yapılması konusunda talimat veriyorsunuz? Niçin, sözleşmenin son muhatabıyla, hizmetten faydalananla, temas kurmuyorsunuz? Irak'ta faaliyet gösteren şirketlerin de, hükümeti kazıklamaya çalıştıklarını kabul ediyorum. Onlar, çürümüş bir sistem içinde çalışıyorlardı. Bu işin bürokrasisi, kontrolden çıkmıştı."
Halliburton yetkilileriyse iddiaları yalanlıyor. BBC'ye gönderilen açıklamada 'Durum kesinlikle bu şekilde değildi' deniyor. BBC bu durum üzerine, bir şirket yetkilisiyse, mülakat yapmak istedi. Ancak BBC'ye demeç verecek 'müsait' bir yetkili bulunamadı.
Amerikan Kongresi'nin 'Hükümet Reformu' komisyonu, Halliburton’ın Irak'taki faaliyetlerini mercek altına aldı. Demokrat Parti'nin kongre üyelerinden Henry Waxman, komisyon bir çalışmasına başkanlık etti. Çalışma, Halliburton'la, ihalesiz yapılan bir diğer sözleşmeyle, Irak'ın petrol sanayini canlandırmaya yönelik çalışmalarda yer alan araçlara, benzin taşınmasına yönelik bir sözleşmeyle ilgiliydi. Halliburton, çalışmanın sonuçlarına itiraz etti. Zira Waxman'ın ön raporunda, şirketin hükümeti, 167 milyon dolar kazıkladığı belirtiliyordu. Waxman, bu sonuca nasıl ulaştıklarını şöyle açıklıyor:
"Hükümete fahiş fiyatla hizmet edildiği yolunda kanıt bulmak için Irak'ta diğer kaynaklardan benzin fiyatlarını kontrol etmek yeterli. Örneğin, Kuveyt Petrol Şirketi de, getirdiği benzine, Halliburton'dan çok daha az bir ücret ödüyordu. Konuyu enerji uzmanlarıyla da tartıştık. Niçin bu kadar harcama yapıldığını sorduğumuzda, bir uzman yaşananları, "resmen hırsızlığa" benzetti. Personelimin hesaplarına göre, Halliburton’ın, birliklerimize benzin taşımayı durdurmasına dek, şirket bizi 167 milyon dolar kazıkladı. Sorumluluğu üstlenen savunma birimi, benzin alımı için Halliburton'dan çok daha az ödeme yaptı."
Senatör Waxman'ın, 'Peki Halliburton bu parayı geri ödedi mi?' sorusuna yanıtı ise hayır.
"Bence bu para geri ödenmeli. Ancak bu yapılmadı. Hükümetin zararlarını karşılamak için, Halliburton'a ödenecek paradan kesinti de yapılmadı. Şirketin, Amerika Birleşik Devletleri'nde vergi mükelleflerini kazıkladığı belgelendi. Halliburton, Irak'ın petrol gelirlerinden de pay almıştı. Ancak doğru dürüst bir ceza da ödemedi."
Şüpheler üzerine, Amerikan Savunma Bakanlığı bünyesindeki bir birim de, Halliburton’la ilgili soruşturma başlattı. Soruşturmada, savaşın hemen ardından şirketin, benzin için hükümetten 61 milyon dolar fazla ücret talep etmiş olabileceği belirtildi. Pentagon olayı 'potansiyel olarak aşırı fiyat biçme' olarak nitelendirdi. Halliburton yetkilileriyse, şirketin, benzin için en düşük ücreti isteme konusunda elinden geleni yaptığı söyledi. Yetkililer ayrıca, Pentagon'un hesabındaki dayanak noktasının da yanlış olduğunu belirtti. Ancak tüm bunlara rağmen, yaşananlar, Amerikan hükümetiyle, Halliburton'ı karşı karşıya getirmedi.
Şirkete yönelik iddialar ise bununla da sınırlı değil. Amerikan Dışişleri Bakanlığı'nın, Kuveyt’teki Amerikan Büyükelçiliği'ne gönderdiği bir raporda, önemli iddialar var:
"Halliburton yetkililerinin, açıkça rüşvet istedikleri; onları Kuveyt sahillerindeki villalarında ziyaret edip iş yapmak isteyenlerden herkesten rüşvet
talep edileceği bilinir."
Rapor, 2003 yılı Ağustos ayında, Pentagon'a da gönderilmiş. Geçen yıl sonunda da, Amerikan Kongresi'nin 'Hükümet Reformu' Komisyonu'na sunuldu. Demokrat kongre üyelerinden Henry Waxman, suçlamalar hakkında yeni bir oturum yapılmasını istedi. İktidardaki Cumhuriyetçi Parti'nin muhalefeti yüzünden bu oturum yapılmadı. Henry Waxman ise bu durumdan hiç de memnun değil...
"Bunun doğru olup olmadığını, iddialar hakkında bir soruşturma yürütülüp yürütülmediğini, yürütülse bile sonuç alınıp alınmayacağını bilmiyoruz.
Ancak sorular sormaya devam ediyor, harekete geçilmesinde ısrar ediyoruz. Halliburton'ın kabul ettiği bir başka yolsuzluk daha var. Şirketin iki çalışanı, Amerikan hükümetinden ihalesini aldıkları işleri, Irak'ta yaptıracak şirket seçerken, rüşvet aldıklarını açıkça kabul ettiler. Halliburton da bu kişileri kovdu ve bunu açıkladı. Ancak konuyla ilgili tüm bilgileri edinemedik. Rüşvet alan kişilerin adlarını bile öğrenemedik. Söz konusu olayda, Amerikan vergi mükelleflerinin parasının çarçur edildiğini görüyoruz. Halliburton'ın Irak'taki tüm faaliyetlerinden anladığım, Amerikan vergi mükelleflerinin aldatıldığı, Irak'ın petrol gelirinin uygunsuz şekilde alındığı ve şirketten hesap sorulmadığı. Hükümet hesap sormadığı için de, cezasız kalıyor."
Irak'taki sözleşmelerde, rüşvet iddiaları, sadece Halliburton'la sınırlı değil. Koalisyon Geçici Yönetimi yetkililerinin de rüşvet aldıkları öne sürülüyor. Irak Geçici Yönetim Konseyi'nin İngiliz danışmanlarından Claude Henkes-Drielsma, kulağına gelen bilgilerden kaygılı.
"Iraklılar olanları şöyle algılıyor: Koalisyon Geçici Yönetimi bünyesindeki çok sayıda kişi; hükümet yetkilileri, bürokratlar ve sıradan Iraklılar yolsuzluk yaptılar. İhaleler, mutlaka Irak halkına yarar sağlayacak şekilde yapılmadı. Hatta Irak halkının sırtından kazanç sağlandı. Uzun yıllardır tanıdığım bazı kişiler, Koalisyon Geçici Yönetimi yetkililerinin, ihale sürecinde önemli miktarda rüşvet istediklerini söylediler. 300 bin dolar kadar nakit ödeme yapıldığını duydum. Koalisyon güçlerinin Irak'ı özgürleştirmesi, büyük bir başarıydı ve Irak halkı da bunu kabul ediyor. Ancak bu noktada en talihsiz olan, daha sonra olayların idaresinin, 'felaket' olması."
Claude Henkes-Drielsma, rüşvet iddialarının koalisyon hiyerarşisinin, çok üstüne dayandığını söylüyor. Drielsma'ya göre iddialar, kapalı kapılar ardında soruşturuluyor. Koalisyon Geçici Yönetimi, Irak'ın petrol gelirlerinden 20 milyar dolar, Amerikalıların vergilerinden de 3 milyar dolar harcamıştı. Şimdi bunların yaklaşık 8 milyar 800 milyon dolarının kayıp olduğu anlaşılıyor. Bu sonuca varan Amerikan hükümetinin denetçilerinin başkanı Ginger Cruz, 'eksik kontrol mekanizmalarına' dikkat çekiyor.
Koalisyon Geçici Yönetimi'nin Başkanı Paul Bremer ise Amerikan denetçilere sert bir mektup gönderdi. Bremer, denetçilerin, hangi koşullar altında çalıştıklarını anlayamadıklarını, savaş ortasında Batının mali denetim standartlarına sahip olamayacaklarını söyledi. Demokratlar, konuyu gündemde tutmaya çalışıyor. Demokrat kongre üyelerinden Henry Waxman, Koalisyon Geçici Yönetimi'nin tüm harcamalarının, denetlenmesi konusunda, henüz ümidini yitirmiş değil.
"Kongre, vergi mükelleflerinin paralarının ve Irak petrolünden elde edilen gelirlerin nasıl harcandığı konusunda hükümetçe bilgilendirilmezse,
buna üzülürüz. Duyduklarımızın, belki sadece çok büyük bir buzdağının görülen kısmı olduğunu, belki de paraların kullanımı sırasında yolsuzluk yapıldığını düşünürüz. Şunu kabul etmeliyiz: bu paraları, çok da önemli olmayan yerlerde harcayarak, büyük kötülük yaptık. Bahsedilen paranın, Iraklılara yardımda kullanılması gerekiyordu. Ancak eğer Irak halkının elektrik ve suyu yoksa, ülkede altyapı yeninden inşa edilmemişse; Iraklıların acısını sürdürüyor, isyancılara militan toplamaları konusunda koz veriyoruz demektir. Çünkü isyancılar şunu söyleyebilirler: "Bakın, Irak'ın petrolü Amerikalılarca, Iraklılara yardım için değil, başka amaçlar için kullanıldı."
Birleşmiş Milletler bünyesindeki 'gıda karşılığı petrol' programıyla ilgili skandal, örgüt bünyesinde soruşturulmuştu.
Savaş öncesi Irak'ın petrol gelirlerinin kullanımıyla ilgili skandal, Genel Sekreter Kofi Annan'ı görevden alınması gerektiği yolundaki iddiaları da beraberinde getirmişti.
Annan, yönetim kademesince eleştirilmiş, olay Amerikan Kongresi'nde soruşturulmuştu. Peki ya, Amerika öncülüğündeki koalisyonun Irak'ta kaybettiği paralar?
Uluslararası Saydamlık Örgütü'ne göre, Irak'ın yeniden yapılanması, insanlık tarihinin en büyük yolsuzluk skandalına dönüşebilir.
Washington'da, Amerika'nın Irak'taki kendi mali skandalı konusunda ise bu günlerde tam bir sessizlik hakim...
|^^ Başa dön|