Alerji nedir?
Alerji, bağışıklık sisteminin vücut için aslında zararlı olmayan bir yabancı maddeye karşı tepki göstermesidir. Bu yabancı maddelere ise alerjen denir. Bu alerjenler genellikle yemekler, toz, polenler ve hayvan tüyleri ve evcil hayvanların deri döküntüleri gibi cisimlerdir.
Bağışıklık sistemimizin görevi vücudumuzu enfeksiyonlara ve zararlı maddelere karşı koruyarak bizi sağlıklı tutmaktır. Bu görevi ise vücuda zarar vereceğini düşündüğü her şeye saldırarak gerçekleştirir. Alerjene bağlı olarak bağışıklık sisteminin verdiği bu tepkiler iltihaplanma, hapşırma, kaşıntı, kızarıklık vb. formlarda görülebilir.
Alerjiler yaygın görülen rahatsızlıklardır ve tedavileri için farklı farklı yöntemler vardır, böylelikle kontrol altına alınabilirler.
Alerji nedenleri nelerdir?
Alerjiler bağışıklık sisteminin normalde zararsız bir maddeye zararlı bir istilacı muamelesi yapması sonucu oluşur. Bu durumda bağışıklık sistemimiz bu yabancı madde için antikorlar üretir. Bir daha bu maddeyle temasa geçtiğinizde bu antikorlar histamin gibi bazı bağışıklık sistemi kimyasalları salarak alerjik semptomların görülmesine neden olurlar.
Bağışıklık sisteminin neden bu tür bir reaksiyon gösterdiği henüz kesin olarak bilinmemektedir. Alerjiler genetik yollarla taşınabilir, bu da demek oluyor ki ebeveynden çocuğa genler aracılığı ile alerjiler aktarılabilir. Bazı alerjiler ise aktarılmaz. Örneğin eğer anne istiridyeye alerjikse çocuğunun da bu gıdaya alerji geliştireceği kesin değildir.
En sık rastlanan alerjenlerden bazıları şunlardır:
- Hayvansal maddeler: Evcil hayvanların deri döküntüsü, maytlar, ev tozu akarları, hamamböcekleri
- İlaçlar: Penisilin, sülfa ilaçları
- Besinler: Buğday, kuruyemişler, süt, kabuklu deniz ürünleri, yumurta
- Böcek ısırıkları: Arılar, sivrisinekler, eşek arıları
- Küf: Küflerden solunan sporlar
- Bitkiler: Çim, ot ve ağaç polenleri, zehirli sarmaşık gibi bitkilerin reçineleri
- Diğer: Lateks, nikel, bazı metaller
Ayrıca saman nezlesi gibi mevsimsel alerjiler de en sık görülen alerji çeşitlerindendir. Bu alerji polenler tarafından tetiklenir ve hapşırma, burun akıntısı, gözlerde kızarma ve akıntı gibi durumlara yol açar.
Alerji türleri ve belirtileri nelerdir?
Alerji belirtileri onları tetikleyen maddelere göre farklılık gösterir. Alerjiler solunum yollarınızı, sinüslerinizi, burun kanallarınızı, derinizi ve sindirim sisteminizi etkileyebilir. Alerjik reaksiyonlar hafiften şiddetli seviyeye kadar görülebilir. Bazı ağır vakalarda alerji hayati tehlikeye yol açabilir, bu duruma anafilaksi denilir.
Alerji belirtileri alerji türlerine göre şu şekildedir:
1) Saman nezlesi (alerjik rinit):
- Hapşırma
- Burunda, gözlerde ve damakta kaşıntı
- Burun akıntısı, tıkanıklık
- Gözlerde sulanma, kızarma ve şişme
2) Gıda alerjisi:
- Damakta gıdıklanma hissi
- Dilde, dudaklarda, yüzde ya da boğazda şişme
- Ürtiker (kurdeşen)
- Anafilaksi
3) Böcek ısırığı alerjisi:
- Isırılan bölgede büyük bir kabartı (ödem) oluşması
- Tüm vücutta kaşıntı ya da ürtiker
- Öksürük, göğüste daralma, nefes darlığı, hırıltılı solunum
- Anafilaksi
4) İlaç alerjisi:
- Ürtiker
- Ciltte kaşıntı
- Cilt döküntüleri
- Yüzde şişme
- Hırıltılı solunum
- Anafilaksi
5) Atopik dermatit (egzama)
- Kaşıntı
- Kızarıklık
- Deride kepek ya da soyulma
6) Anafilaksi
Bazı alerji türleri anafilaksi olarak bilinen son derece tehlikeli bir duruma yol açabilir. Hayati tehlikesi bulunan bu durum acil yardım gerektirir ve kişiyi şoka sokabilir. Belirtileri ise şöyledir:
- Bilinç kaybı
- Tansiyonda ani düşüş
- Şiddetli nefes darlığı
- Deri döküntüleri
- Bayılma hissi
- Hızlı ve zayıf nabız
- Mide bulantısı ve kusma
Alerji tedavisi nasıl olur?
Alerjiden kurtulmanın en kolay yolu alerjiye sebep olan maddelerden yani alerjenlerden uzak durmaktır. Eğer bu mümkün değilse aşağıdaki tedavi yöntemleri de uygulanabilir.
1) İlaç tedavisi
Alerji tedavisi genellikle antihistaminler adı verilen ve semptomları kontrol altına almaya yarayan ilaçlarla yapılır. Bu ilaçlar reçeteli ya da reçetesiz satılan ilaçlar olabilir, hastalığınızın şiddetine göre çeşitlilik gösterir. Alerji ilaçlarının bazıları şunlardır:
- Antihistaminler
- Kortikosteroidler
- Kromolin sodyum
- Dekonjestan
- Lökotrien inhibitörleri
2) İmmünoterapi
Birçok kişi alerji tedavisinde immünoterapiyi tercih etmektedir. İmmünoterapide birkaç yıl boyunca hastaya bazı aşılar (alerjenlerden oluşan enjeksiyonlar) yapılarak hastanın bünyesi alerjenlere alıştırılır ve zamanla alerjene tepki vermemeye başlar. Başarılı bir şekilde uygulanırsa bu tedavi alerji semptomlarının tekrar etmesini engelleyebilir.
Bu tedavi yöntemi genellikle ağır vakalarda ya da diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlarda doktor tarafından önerilmektedir.
3) Acil durumlar için epinefrin (adrenalin)
Eğer alerjiniz çok ağırsa ve hayatınızı tehlikeye sokuyorsa acilen bir adrenalin iğnesi olmanız gerekir. Bu iğne tıbbi yardım gelene dek alerjik reaksiyonları baskılar. Özellikle anafilaksi vakalarında kullanılır.
4) Ev tedavileri ve hayat tarzında değişiklikler
Bazı alerji semptomları hafiftir ve ev tedavisi ile hafifletilebilir. Evde uygulayabileceğiniz bazı yardımcı yöntemler ise şunlardır:
- Sinüs tıkanıklığı ve saman nezlesi için: Bunlar genellikle salin içerikli burun spreyleri ile rahatlama gösterir. Sinüsler su ve tuz karışımı ile yıkamak hastaya rahatlık sağlar. Ancak bu spreyleri uzun süre ve uygunsuz kullanmak olumsuz sonuçlara yol açabilir.
- Evde solunum yoluyla ortaya çıkan alerjiler için: Ev tozu akarlarına ve hayvan kılları ile deri döküntülerine maruz kalmamak için yatak nevresimlerinizi, doldurulmuş oyuncaklarınızı sık sık yıkayın, evdeki nem dengesini düşük tutun, iyi filtresi olan bir elektrik süpürgesi ile sık sık evi süpürün ve halı kullanmayın.
- Küf alerjileri için: Nemli bölgelerde nemi düşürmeye çalışın, örneğin banyo ve mutfaklarda havalandırma ya da nem giderme cihazları kullanın. Evinizin içindeki ve dışındaki sızıntıları onarın.
Kaynaklar:
https://www.healthline.com/health/allergies#doctor
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/allergies/diagnosis-treatment/drc-20351503