Anemi – Kansızlık, yaş ve cinsiyete bağlı olarak kandaki hemoglobin miktarının Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen kriterlerin altında kalmasına denmektedir. Anemi ismi Yunanca “anaimia“, “-sız” + “haima”, “kan” kelimelerinden türetilmiştir.
- Kadınlar 12 g/dL nin altında
- Erkekler 13 g/dL nin altında
- 6 ay ve 6 yaş arasındaki çocuklar 11 g/dL nin altında
- 6 ve 14 yaş arasındaki çocuklar 12 g/dL nin altında
olan kişiler anemi kabul edilmektedir.
Anemi Nedenleri
Kan Kaybı
Demir eksikliği anemisinin en sık görülen sebeplerinden biri kan kaybıdır. Kan kaybı kısa ve uzun süreli olarak bir zamana da yayılmaktadır. Adet kanamaları (menstruasyon), sindirim kanalı veya idrar yollarındaki kanamalar kan kaybına neden olmaktadır. Cerrahi operasyonlar ile travma ve kanser de kan kaybına sebep olabilmektedir. Yüksek miktarda kan kaybı, vücut anemiye neden olacak kadar kırmızı kan hücreleri (alyuvar) yitirebilme olasılığı fazladır.
Yetersiz Alyuvar Üretimi
Edinsel ve kalıtsal bazı faktörler; duruma bağlı olarak vücuda yeteri kadar alyuvar üretmesini engellemektedir. “Edinsel” bu durumla birlikte doğmadığı, sonradan oluşturduğunu ifade etmektedir. “Kalıtsal” bu duruma yol açan genin kişiye ebeveynlerinden geçtiğini ifade etmektedir. Vücudun yeteri kadar alyuvar üretmesini engelleyen edinsel faktör ve durumlara örnek olarak; beslenme, hormonlar, bazı kronik hastalıklar ve gebelik gösterilmektedir. Kemik iliği yeteri kadar veya hiç yeni hücre üretememesi (aplastik anemi) de vücudun yeterli düzeyde alyuvar üretmesini engellemektedir. Bu durum edinsel veya kalıtsal olabilmektedir.
Alyuvar Yıkımının Fazla Oranda Olması
Edinsel ve kalıtsal durumlar vücudun çok yüksek sayıda alyuvarı yıkıma uğratmasına neden olabilmektedir. Alyuvar yıkımını artıran edinsel durumlara bir örnek büyümüş ya da hastalanmış dalak görülmektedir. Dalak, yaşlanmış ve yıpranmış alyuvarları vücuttan uzaklaştıran bir organdır. Dalak hastalanır veya büyürse, normalin çok üzerinde alyuvarı ortadan kaldırarak anemiye yol açabilmektedir.
Vücudun alyuvar yıkımını çok fazla artıran kalıtsal durumlara örnek olarak alyuvarlardaki oksijen taşıyıcı protein olan hemoglobinin anormalliği sonucu alyuvarların orak şeklini alması (orak hücreli anemi), talasemiler ve bazı enzimlerin eksikliği sayılmaktadır. Bu durumlar alyuvarlarda sağlıklı olan alyuvarlara göre ömürlerini daha çabuk tamamlamalarına neden olacak bozukluklara yol açmaktadırlar. Alyuvarların normal ömürlerini tamamlamadan yıkıma uğrayarak kan dolaşımından uzaklaşması (hemolitik anemi) da vücudun çok yüksek sayıda alyuvarı yıkıma uğrattığı durumlara bir örnek olarak görülmektedir. Kalıtsal bazı durumlar bu tip anemiye neden olabilmektedir.
Edinsel faktör veya durumlar da hemolitik anemiye sebep olabilmektedir. Bu durumlara örnek olarak bağışıklık sistemi hastalıkları, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ve kan naklinde oluşan tepki veya tepkimeler (reaksiyon) sayılmaktadır.
Beslenme
Yeteri kadar demir, folik asit (folat) veya B12 vitamini içermeyen bir beslenme tarzı vücuttaki alyuvar yapımını engellemektedir. Vücudun alyuvar üretebilmesi için ayrıca C vitamini, riboflavin ve bakıra gereksinim duymaktadır. Vücuda besin maddelerinin emilimini zorlaştıran durumlar da alyuvar yapımını engelleyebilmektedir.
Hormonlar
Vücudun alyuvar üretebilmesi için eritropoietin denen hormona ihtiyaç duymaktadır. Eritropoietin hormonu alyuvar yapımı için kemik iliğini uyarmaktadır. Eritropoietin hormonun düzeylerinde azalma anemiye neden olabilmektedir.
Hastalıklar ve Hastalık Tedavileri
Kanser ve böbrek hastalıkları ve bu gibi kronik hastalıklar, alyuvarların vücuda yeteri kadar üretilmesini engelleyebilmektedir. Bazı kanser tedavileri kemik iliğine veya alyuvarların oksijen taşıma kapasitelerine zarar verebilmektedir. Eğer kemik iliği hasar görmüşse, ömrünü tamamlamış ya da yıkılmış alyuvarların yerine yenilerini yeterince hızlı üretememektedir. HIV/AIDS olan bireylerin, enfeksiyon veya hastalığın tedavisinde kullanılan ilaçlara bağlı olarak anemi gelişebilmektedir.
Gebelik
Kadınlarda gebelik süresi boyunca demir ve folik asit düzeyleri düşük olmasından dolayı veya kandaki değişime bağlı olarak anemi oluşabilmektedir. Gebeliğin ilk 6 ayı boyunca kadınlardaki kanın sıvı bölümü (plazma) hacmi alyuvar sayısından daha hızlı bir artış göstermektedir. Bu durum kanı sulandırarak anemiye neden olabilmektedir.
Aplastik Anemi
Bazı bebekler yeterli sayıda alyuvar yapabilme kapasitesinden yoksun doğarlar. Aplastik anemisi olan bebek ve çocuklara, kanlarındaki alyuvar sayısını artırabilmek için sıklıkla kan nakli yapmak gerekmektedir. Bazı ilaçlar, toksinler ve enfeksiyon hastalıkları gibi edinsel faktör ve durumlar da aplastik anemiye sebep olabilmektedir.