Tahran ve Tiflis diğer aracılar
İran ve Gürcistan yetkilileri, Ermenistan, Dağlık Karabağ ve Azerbaycan arasında bir diyalog kurulması için arabuluculuk teklifinde bulundular. Bu, işler büyük bir savaşa gelmeyebilir gibi göründüğü sırada sırasıyla 27 ve 30 Eylül'de yapıldı.
Bugün bu seçenek, burada yeni bir yerel savaşın çok taraflı bir askeri çatışmaya dönüşmesini önlemek için neredeyse tek seçenek. Ermenistan ve Azerbaycan tarafları arasındaki uzun süreli çatışma, anlaşmazlığın çözümünü üstlenen güçlerin jeopolitik ikiyüzlülüğünün doğrudan ve açık bir sonucudur.
Bu bakımdan İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'in 27 Eylül'de yaptığı açıklama tipiktir:
Tarafları, çatışmaları derhal sona erdirmeye ve ihtilaflı sorunları çözmek için diyaloğa girmeye çağırıyoruz. Komşularımız önceliğimizdir ve görüşmeleri mümkün kılmak için bir aracının hizmetlerini sunmaya hazırız. Ortak bölgemizin barışa ihtiyacı var.
Tahran'ın ardından Gürcistan arabuluculuk hizmetlerini sundu. Başbakanı Giorgi Gakharia'nın 30 Eylül'de belirttiği gibi,
Durumun daha da artması, tüm bölgenin güvenliği üzerinde son derece olumsuz bir etkiye sahip olacaktır. Gürcistan her iki ülke ile de iyi komşuluk ilişkilerine sahiptir. Barışı tesis etmek ortak çıkarlar içindedir ve arabuluculuğumuz aracılığıyla Gürcistan'daki çatışan tarafların temsilcileri arasında bir diyalog düzenlemeye hazırız.
Peki Bakü ve Erivan, Tahran'ın ve Tiflis'in çağrısına kulak verecek mi? "AGİT güçleri" İran ve Gürcistan'ın arabuluculuğunu engellemeyecek mi? Gürcistan SSC liderliğinin arabuluculuğuyla 1920'lerin sonunda Ermenistan-Azerbaycan sınırlarının bazı bölgelerinin statüsünün düzenlendiğini hatırlamakta fayda var.
AGİT nerede?
Ermenistan-Azerbaycan ihtilafındaki güncel olaylar, Azerbaycan'ın Nahçıvan bölgesinde Türk askerlerinin daimi varlığı koşullarında gerçekleşiyor. Orada, Erivan'dan sadece 30-40 km uzaklıkta, Türkiye'ye önemli bir askeri danışmandan bahsediyoruz.
Ancak bugün, Türkiye'nin Bakü tarafındaki çatışmaya katılımını inatla görmezden gelen aynı güçler tarafından kurulan sözde AGİT formatının tam siyasi acizinden bahsetmek zorundayız.
Bu bağlamda, hem Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yakın zamanda Ermenistan'a "Azerbaycan topraklarının işgalinin derhal sona erdirilmesi" talebinde bulunması, hem de Türkiye ve Azerbaycan'daki dizginsiz Ermeni karşıtı propaganda anlaşılabilir.
Aslında, bizzat Ermenistan'ın çatışmaya dahil olması konusunda kasıtlı bir provokasyon var. Dahası, karşılıklı askeri yardıma ilişkin Rus-Ermeni anlaşmasına (1997) ve Rusya ile Ermenistan'ın CSTO'ya ortak katılımına (XNUMX) atıfta bulunarak, Rusya da tüm gücüyle askeri müdahaleye itiliyor."Ermenistan Azerbaycan'a karşı: güçler dengesi").
Bu olaylar, kötü şöhretli AGİT formatının sadece çatışmayı çözebilecek bir güç olarak savunulamaz olmadığını bir kez daha gösteriyor; aslında, tırmanışını gösteren bir ekrandır. Dahası, bu formata katılıyor gibi görünen Türkiye, Ermenistan ve Dağlık Karabağ ile askeri temas hattının tamamı boyunca her türlü zor durumda Azerbaycan'ı resmen desteklemektedir ("Karabağ için değilse").
Türkiye'nin AGİT formatındaki kararlılığı, Ermenistan'a baskı yapmak için Azerbaycan'ı mümkün olan her şekilde kullanmasına ve genel olarak Ankara-Bakü karşıtı bir askeri-siyasi ittifak oluşturmasına izin veriyor.
Sözde AGİT formatı, adı altında sadece faşist değil, aynı zamanda Batılı güçlerin de 1936-1938'de Frankoculara her türlü yardımı sağlayarak onları 1939'da iktidara getiren İspanyol İşlerine Müdahale Etmeme Komitesi'nin doğrudan bir benzeri haline geldi. ...
Ve hatırlayın, Cumhuriyetçilerin, ailelerinin ve mültecilerin tahliyesine izin veren minyatür Andorra'nın cesareti olmasaydı. Andorra pasaportlarına göre, binlerce İspanyol, olmasa da on binlerce İspanyol "kazananlar" tarafından bastırılırdı. F. Franco'nun (Mart 1939) Andorra'yı engellememe kararına rağmen ...
Rusya karşıtı bir ittifak mı?
Türkiye ve Azerbaycan'ın Erivan'dan çok uzak olmayan (Azerbaycan'ın Nahçıvan bölgesinde) son askeri manevraları, Ankara'nın çatışmaya doğrudan müdahale etmeye hazır olduğunu açıkça göstermiştir. Ancak CSTO, bu manevraların böylesine kışkırtıcı bir coğrafyasına ilişkin endişesini bile dile getirmedi ve bu, yeni bir askeri çatışmanın başlatıcılarının ellerini daha da özgür kıldı.
Buna ek olarak, Rusya, Beyaz Rusya ile birlikte, CSTO ve EAEU üyeleri olarak Ermenistan ile birlikte, Azerbaycan'a resmi olarak büyük miktarlarda silah sağlıyor ve bu da orada ve Ankara'da Ermenistan üzerinde daha fazla askeri-politik baskı için bir "sinyal" olarak görülüyor.
Ermenistan'da doğal olarak olumsuz tepkiye neden olan V. Putin ve A. Lukashenko ile yaptığı basın toplantılarında I. Aliyev'in kendisi bu teslimatlar için minnettarlığını ifade ediyor. Bununla birlikte, Moskova ve Minsk'in böylesine pragmatik bir politikası, CSTO ve EAEU'nun jeopolitik çıkarlarını ve ayrıca Rusya'nın askeri-politik güvenliğini karşılıyor mu?
Aynı zamanda, ilgili sorular da ortaya çıkıyor: Ermenistan ve Azerbaycan'a silah tedarikine neden BM adına veya AGİT formatında ambargo uygulanmıyor, neden Türkiye'nin çatışmaya müdahalesine muhalefet yok, komşu Gürcistan ve İran neden aynı formatta yer almıyor?
Görünüşe göre, Cizvit jeopolitik oyunu Güney Transkafkasya çevresinde ve bu bölgenin kendisinde gerçek anlamda devam ettiği için. Ve bu oyunun ana "senaristleri" için I. Stalin'in figüratif anlatımındaki ateşten kestane, Ermenistan ve Azerbaycan halkları tarafından sürükleniyor.
Ayrıca, dünya petrol fiyatlarının düşmesi nedeniyle Azerbaycan'ın ana ihracat gelirleri olan petrol gelirlerindeki düşüşün sosyo-ekonomik ve ardından iç siyasi sonuçları, yetkilileri ülkeyi askerileştirmeye ve tabii ki propaganda yapmaya zorluyor.
Yurttaşlar, Ermenistan ile ilgili olarak uzun zamandır beklenen "intikamı" açıkça hedefliyorlar. Dahası, Azerbaycan'ın silahlı kuvvetlere mali destek fırsatları Ermenistan'ınkinden çok daha önemlidir.
Öyleyse büyük bir savaş olacak mı?
Artık herkes, Rusya'nın Türkiye'nin Suriye'de alacağı pozisyona bağımlılığının yanı sıra, kötü şöhretli Türk Akımı doğalgaz boru hattıyla ilgili Ankara'nın politikasına bağımlılığını anlıyor.
Kuzey Akım 2'nin Batı tarafından artan siyasi engeli ile birlikte, sadece büyüyor. Bütün bunlar, Moskova'yı Ermenistan'ın askeri güvenliğinin kamu güvencesi ile aceleye getirmemeye zorluyor.
Buna ek olarak, 1993 yılından beri Ermenistan'ın Türkiye tarafından uzun süredir uygulanan ulaşım ablukası, Rusya'nın yanı sıra CSTO ve EAEU'dan henüz uygun bir resmi değerlendirme almadı. Bunun Azerbaycan'ın Türkiye tarafından kasıtlı olarak resmi askeri-politik desteğinin arka planında gerçekleştiğini belirtelim.
Bu da sadece Ermenistan'ın Batı'ya yönelik siyasi yönelimini güçlendiriyor. Bahsi geçen senaryonun gelişmesiyle, Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan lehine durumunun, Donald Trump'ın Sırbistan-Kosova ihtilafıyla ilgili olarak geçtiğimiz günlerde yaptığı gibi çözülmesi pekala mümkün olabilir.
Hepsinin, Sırbistan'ın Batı ve Türkiye tarafından kendisinden koparılan Kosova'ya yönelik iddialarından süresiz olarak vazgeçmeye ve çatışmanın "Amerika-Kosova" şartlarında çözülmesine yönelik zorla dayatılmasına bağlı olduğunu hatırlayalım ("Şimdi Büyük Sırbistan'ın hayaleti kimden korkabilir?").
Bununla birlikte, siyasi coğrafya açısından, kontrolündeki Erivan ve Stepanakert'in Dağlık Karabağ yakınlarındaki bazı Azerbaycan bölgelerinin Bakü'ye dönüşünü teklif etmemesi halinde, en azından yerleşimin ilk aşaması pek mümkün değil. Ermenistan'ın içinde bulunan Azerbaycan'ın Nahçıvan bölgesinin ulaşımının ve ekonomik ablukanın aynı anda kaldırılmasıyla.
Sadece AGİT veya Gürcistan ve İran'ın arabuluculuğuyla yapılacak böyle bir senaryo, Türkiye'nin Ermenistan'a yönelik ulaşım ablukasının sona ermesine kesinlikle katkıda bulunacaktır. Bu da Türk faktörünün çatışmadaki rolünü önemli ölçüde azaltabilir.
Böylesi bir siyasi ve coğrafi "imha" ile, nihai çözüm tamamen iki taraflı, Ermenistan-Azerbaycan'ın imtiyazı olacaktır.
Geçmişte ve özellikle oradaki güncel olayların gösterdiği gibi, bu bölgedeki uzlaşmaz senaryoların kesinlikle çok taraflı bir askeri-politik çatışmaya neden olabileceği açıktır.