Colette Rabaté ve Jean-Claude Rabaté tuhaf bir çift oluşturuyor; kahvaltıdan bu yana elektrik faturası ya da tatile nereye gidecekleri hakkında konuşmak yerine, sohbetleri şiir etrafında dönüyor. Miguel de Unamuno ya da rolü neydi? Eduardo Ortega ve Gasset Primo de Rivera’ya muhalefet sırasında. Fransız bilim adamları çifti, hayatlarını hiç tanımadıkları tanıdıklardan biri olan Unamuno hakkında yeni bilgiler aramaya adadılar. “Mükemmel bir adam değildi ama tarih konusunda büyük bir anlayışa sahipti ve İspanya’daki durum hakkında en iyi yorumcuydu. İspanya’da tüm eserlerini bir arada bulundurmayan tek yazar olduğundan gazetecilik çalışmaları tamamen unutuldu”, diye savunuyor Jean-Claude Rabaté, tutkuyu bir ikiliye katıyor ve kendisinin sentez olduğunu söylüyor. «Ben asıl konuya gidiyorum. Ve o kadar tutkulu ki dolambaçlı yollardan dolaşıyor” diye özetliyor Fransız kadın.
Rabaté’lerin son araştırması, Basklı düşünürün diktatör Miguel Primo de Rivera ile yaşadığı ve onu çaresiz koşullar altında Paris’e sürgüne göndermesine yol açan yakın rekabete odaklanıyor. «Ailesi ve mali durumu için endişe ederken, birçok fedakarlık yapmak ve Paris’te mütevazı bir otelde yaşamak zorunda kaldı. Evet, çalışmalarına uluslararası bir boyut kazandırmak için Paris’te kalmanın avantajını kullandığı doğru, ancak birkaç mektubunda ölümle tehdit edildiğini hissettiğini söyledi” diyor Jean-Claude. Eşi, yayıncının yeni eser için seçtiği başlığın eksik olduğunu düşünüyor. ‘Unamuno, Miguel Primo’ya karşı’ (Gutenberg Galaksisi)özgürlük mücadelesi Kral Alfonso’ya karşı da devam ettiğinden
«Unamuno sonuna kadar hoşgörülü bir adamdı ama çok hakaret etti. Zulme karşı mücadele etmek için hakaret etme hakkını talep etti” diye anımsıyor. Diktatöre ‘kraliyet kazı’nın yanı sıra kukuletalı aptal, serseri, alçak, canavar çocuk, tavus kuşu veya keçi de demişti.
Çalışma, ‘Hayatın Trajik Duygusu Hakkında’ kitabının yazarı hakkında yinelenen bazı mitlerle mücadele ediyor; başta onu politikaya pek az bağlılığı olan yalnız bir korucu olarak sunanlardan başlıyor. «Unamuno bir yazar, düşünür ve filozoftu, ama aynı zamanda bir partiye bağlı olmaktan hoşlanmamasına rağmen aynı zamanda bir politikacıydı. Diktatörlük sırasında muhalefetin itici gücüydü ve gerçek anlamda bir politikacı gibi davrandı” diye özetliyor Colette, cumhuriyeti öngören bazı direniş grupları hakkında.
Colette Rabaté, Unamuno’nun rejime karşı bu savaşı yürütebilmesinin büyük ölçüde eşi Cocha’nın ona sağladığı manevi koruma sayesinde olduğunu hatırlıyor, “önemli bir direniş faktörü. Onun biyografisini yapmak istiyorum çünkü Salamanca’da her şeyi düzelten kişi o. Dokuz çocuklu bir ev hanımı olmasının yanı sıra, kocasına yazışmalarında yardımcı olan, yaşadığı zor zamanlarda ona manevi destek olan bir kadın.
Testis vatanseverliği
Diktatörlüğün ikinci döneminden bu yana, diğer aydınlar hala şüpheye yer verirken Rivera’nın kuzeniUnamuno bunun ifade özgürlüğü açısından oluşturduğu tehlikeyi anladı. «İspanya’nın kültür tapınağı olan Ateneo’yu kapatıyorlar; Üniversiteleri kapatıyorlar ve profesörlere saldırıyorlar… Unamuno bunun Engizisyonun geri dönüşü olduğunu söylüyor: İspanyollar komşularına ihanet ediyor. Muazzam! Orta Çağ’a ya da en azından 19. yüzyılın en kötü zamanlarına dönüş” diye tanımlıyor Jean Claude RabatPropagandaya takıntılı bir diktatörlüğün dişlilerini konu alan ve eli ağır bir askeri adamı sıradan bir adam imajının arkasına kamufle eden bir film.
«Özgürlüğün yokluğuna dayanamıyordu. Hayatı boyunca askeri sansüre maruz kalmıştı ve üstelik karakteri de sevmiyordu. Karakterin psikolojisine yaklaşmaya çalışarak onu en çok rahatsız eden şeyin yalanlar ve politik saçmalıklar olduğunu söyleyebilirim. Kral ve diktatörün halkı kandırmasına dayanamıyordu. Boşuna değil, 1936’da neden aynı şekilde tepki vermediğini hep merak etmişizdir ve bunun yanıtı Primo de Rivera’yı daha önceden tanıyor olmamdır.” ‘Unamuno, Miguel Primo de Rivera’ya karşı’.
Primo de Rivera (sol altta) Alfonso XIII ile birlikte.
ABC
’36’da Ordunun yarısı Cumhuriyetçi olmasına ve toplum parçalanmış olmasına rağmen, ’23’te Primo de Rivera’ya verilen destek çok büyüktü; Barselona sokaklarına çıkan insanlar değişimi alkışladı ve heyecanlandırdı. Diktatörlük, özgür düşünürlerin düzensizliğine karşı askeri düzenin erdemlerini yüceltmeyi amaçlayan bir propaganda aygıtı başlattı. Primo de Rivera, kendisi hakkında yazılanlara o kadar takıntılıydı ki ülke içinde ve dışında basına rüşvet verdi. «Casuslara, Avrupa çapındaki gazeteleri etkilemeye ve hatta içeri sızmaya çalışmak için çok para harcadı. Latin Amerika. Bir tür daha barışçıl Goebbels ama muazzam bir beyin yıkamaya sahip” diyor Jean-Claude.
Hem General Silvestre’ye, Yıllık felaketi kışkırtan ‘Hey, toplarınız’ şeklindeki ünlü telgrafla anılan Kral, hem de diktatör ve onun kliği, düşünürü rahatsız eden testosteron enjekte edilmiş bir tavır ve dil sergiledi. “Bunun feminizm olduğunu söyleyemeyiz ama maçoluğa ve kendini bu şekilde ifade etme biçimine karşıydı. Bu, İspanyol futbolcuyu öpen adamınkine benzer testis vatanseverliği dediği şeydi. Bu uzun gelenek…” diye şaka yapıyor Fransız yazar.
“Feminizm olduğunu söyleyemeyiz ama maçoluğa ve kendini bu şekilde ifade etme biçimine aykırıydı”
Ancak düşünür, Endülüs askerinin “ateş edip sonra nişan alan”lardan biri olduğuna, yani aslında kendisi için avı seçenler için yararlı bir aptal olduğuna ikna olmuştu. Unamuno’nun yazışmalarının kod adı şuydu: Severiano Martínez AnidoBarselona’nın sivil valisi olan Jean-Claude, “İspanya’nın en büyük celladı, kendi deyimiyle, 1920’lerde devasa bir baskı uygulayan, hiç tanınmamış bir general” diye savunuyor ve bu “karakterin ön planda olduğunu” vurguluyor. Unamuno’nun.” her şeyin sorumlusuydu ve gerçekten sorumlu olan oydu. Önümüzdeki yıllarda iki araştırmacı, ordunun bu ve o zamanın diğer önemli komplolarına katılımını göstermeyi umuyor.
Colette ve Jean-Claude Rabaté.
Isabel B Permuy
Diktatörle mücadelesi için ödediği muazzam bedele rağmen Unamuno, yıllar sonra varisi Falange’ın kurucusu José Antonio Primo de Rivera ile görüşmekte ve hatta Salamanca’daki mitingine katılmakta hiç sorun yaşamadı. «Bu onun için çok tipik bir durum. Babayı unuttu ve karakteri gördü. Bu, onun için en kötü şeyin yalnızca nefret, intikam arzusu üreten ve iç savaşlara yol açan kızgınlık olması dışında, fikirlerden önce insanları dinlemeyle ilgilendiği bir hoşgörü biçimidir” diyor Colette. O dönemde söylentilere göre, Falanjist lidere yönelik bu özel yaklaşım, ona 1935’te hiçbir zaman alamadığı bir ödül olan Nobel Edebiyat Ödülü’ne mal oldu.
Bir an
Alejandro Amenábar’ın ‘Savaş sürerken’ filmi ve Manuel Menchón’un ‘Dünyanın sonu için sözler’ belgeseli son yıllarda yazar figürünü kamuoyunun gündemine taşıdı. Rabaté evliliği Bu kurgular sayesinde iki milyondan fazla İspanyol’un birbirine yaklaşmasını kutluyor, ancak tüm biyografisinin Salamanca’da Millán Astray ile yaşanan ünlü olaya indirgenmesinden üzüntü duyuyor.
«Unamuno’nun binlerce sayfa, milyonlarca kelimeden oluşan eseri, belki de tam olarak telaffuz etmediği dört kelimeye indirgenemez. Elbette bu, bazılarının söylediği gibi bir kahve kavgası değil, iki ideolojinin karşı karşıya gelmesiydi. ikinci dünya savaşı. 18 Temmuz ruhu ile Falanjistlerin ele geçirdiği Salamanca Üniversitesi’ni birkaç dakikalığına etkisi altına alan özgürlük rüzgarı arasındaki çatışma. Millán Astray, bazılarının zihninde bugün hayatta kalan eşsiz İspanya’nın ideolojisini temsil ediyordu. Ve ölüleri konuşturamayız ama o onların bugün hayatta kalmalarını okuma yazma bilmemelerine, bazılarının cehaletine bağlardı” diye bitiriyor Jean-Claude Rabaté.