İlgisiz Öğrenci(Xiaohuan Daoren), Gengxu Yılı, Acımasız Tüccarlar ve “Genel Xinjiang Atlası”
Antik Çin halkı dünyanın dikdörtgen, göklerin ise yuvarlak olduğuna inanıyordu. Bu nedenle, genellikle bir otomobilin şasisine atıfta bulunan yu kelimesini, toprak anlamında kullanırlardı. Aynı şekilde dağ, nehir ve şehir haritaları da yu tu, yani “şasi görüntüsü”şeklinde belirtilmiştir. Bu "dikdörtgen arazi resimleri", eski Çin uygarlığına açılan bir pencere gibidir. Çin'in tarihinden bir takım coğrafi bilgilerin nadir görülen görsel anlatımları olarak haritalar, edebiyatın ortaya koyduğu eski eserler ile aynı oranda değerlidir.
Araştırmamda, bir zamanlar Qing Hanedanlığı'ndan kalma ve şu anda Taipei'de depolanmış bir dizi haritadan oluşan Genel Xinjiang Atlası 'nı (Resim 35'de gösterilmiştir) keşfettim. Bu haritalar Guangxu döneminde, İlgisiz Öğrenci adını taşıyan sanatçı tarafından başka bir haritaya dayanarak kâğıt üzerindeki mürekkep çizimleridir. Atlas, Qianlong hükümdarlığı sırasında Xinjiang Eyaleti'ndeki şehirlerin ve karayollarının durumunu temsil eder. Bu dönemde Xinjiang eyaletini tanımlayan çok az sayıda tarihi metin olduğu için atlas, akademik bir kaynak olarak özellikle değerlidir.
Resim 35 : “Genel Xinjiang Atlası” kitap kapağı
İlgisiz Öğrenci(Xiaohuan Daoren), çok ilginç bir mahlastır. Bu atlasta şöyle bir not bulunmaktadır. “Bu kitabı kayınbiraderim Pang Peizhi'den aldım ve el ile kopyaladım. Daha sonra bir takım yapraklar bir kağıt yığını içinde kayboldu. Kayınbiraderime saygı amaçlı, bu kağıtları toplayıp kitap haline getirmeden önce, toplamda 5 yıllığına sakladım. Gengxu yılı Qiao ayının 3. gününde, İlgisiz Öğrenci(Xiaohuan Daoren) halkı, Ren Yunxuan’deki sarı nehrin doğusundaki antik hüznü silip atmak istiyor”(Resim 37) Bahsi geçen Gengxu yılı, Qianlong döneminin 50. yılı, Daoguang saltanatının 30. yılı ya da Xuantong döneminin ikinci yılı olabilir. Öğrenci’nin hangi gengxu yılından bahsettiğini anlamak için daha fazla kaynağa ihtiyacımız vardır.
Resim 36 : “Genel Xinjiang Atlası” haritaları 1
Öğrenci, kitabın içerisinde ayrıca şu notları bırakmıştır: “ ‘Üç Şehrin Şerefli Kayıtları’nda var olan yer isimlerini ve nüfusları dikkatlice karşılaştırdım ve bu harita ile bazı tutarsızlıkları keşfettim. (Resim 37'de sol üstteki metin)”. Üç Şehrin Şerefli Kayıtları, İmparator Jiaqing'in saltanatı sırasında Urumçi'nin Başkomutanı He Ying tarafından yazılmıştır. Bu metnin ilk baskısı, Milli Kütüphane Soybilim ve Bölgesel Yıllıklar Arşivi’nde saklanmaktadır. Bu harita ilk defa, Jiaqing saltanatı oyulmuş ve Daoguang saltanatı sırasında basılmıştır. Toplamda bu metin, sekiz ciltlik bir kitap ve 9 tane sarmaldan oluşmaktadır. Yayın tarihine bakarak İlgisiz Öğrenci’nin Daoguang dönemi veya sonrasında yaşamış olduğunu varsayabiliriz. Bu durum haritanın Qianlong saltanatının 50. yılında yapılma olasılığını ortadan kaldırıyor. "Gengxu yılı" ya Daoguang saltanatının 30 yılını ya da Xuantong saltanatının ikinci yılını ifade etmektedir.
Qing Hanedanlığı’nın sonuna kadar, imparator tahta çıktıktan sonra onun ismini andıran yer isimlerini kullanmak hiç hoş karşılanmazdı. Bu sebepten bir takım yer isimleri Çin tarihi boyunca sürekli değiştirilmiştir. Örneğin, Han İmparatoru Gaozu(Liu Bang) tahta geçtiğinde, ulus anlamında kullanılan “bangjia” terimi, guojia olarak değiştirildi. Benzer şekilde, Qing Hükumdarı Yongzheng(Yizhen) başa geçtiğinde, “Yizhen” şehrinin ismi “Yizheng” olarak değiştirildi. Aynı şekilde, “Zhending” ismi de “Zhengding” olarak değiştirildi. Eğer bu kitap, Daoguang döneminin 30. yılında yazıldıysa, Daoguang’ın doğum adı Minning ile aynı karakteri içeren yer isimleri değiştirilmiş olurdu. Lakin, “Yongning” ve “Huining” şehirleri hala aynı karakterleri kullanıyorlardı.
Resim 37 : “Genel Xinjiang Atlası” sayfaları
Bu tabunun eski imparatorlara göre daha sıkı olduğu düşünüldüğünde, harita setinin İmparator Guangxu'nun saltanatı sırasında üretilmiş olması daha muhtemel görünüyor. Yukarıda belirtildiği üzere, İlgisiz Öğrenci bu metni, “gengxu” yılından 5 yıl önce kopyalamıştır. Bu durum öğrencinin haritayı, Guangxu döneminin 35. yılı(1905) ve Xuantong döneminin ikinci yılının yedinci ayının 23. gününde yayınladığı manasına geliyor. İlgisiz Öğrenci’ye gelince, kendisinin sınır bölgelerinde seyahat etmiş olması ya da profesyonel bir yazar ya da yetkili olması muhtemeldir.
Bu haritaların bir başka ilginç yönü, “Lü Wancun Özel Koleksiyonunun bir Parçası” (Resim 37'nin sol alt kısmında gösterilen) adlı bir dikdörtgen mühür içermesidir.
Lü Wancun, gerçek adıyla Lü Liuliang(1629-1683), İmparator Shunzi ve Kangxi zamanında, Ming Hanedanlığı’na olan sadakatinden dolayı, Qing Hanedanlığı’na hizmet etmeyi reddetmiştir. Yongzheng döneminin 10. yılında, Qing Hanedanlığı’nın ilk kez düşünce suçundan mahkum edilip işkence edilerek öldürülen kişisi olması dolayısıyla tarihe geçmiştir. Kısa bir süreliğine ünlü olsa da, eserlerinin çoğu imha edilmiştir. Lü’nün, Genel Xinjiang Atlası’nın yayınlanmasından 200 küsür yıl önce, Kangxi saltanatının 22. yılında(1683) öldüğü göz önüne alındığında, bu atlasın eline geçmiş olması imkansız hale gelmektedir. Tek ihtimal, atlas'ın bir aldatmaca olarak ahlaksız bir kitap tüccarı tarafından sahte bir mühürle damgalanması ve popüler kitapçılara girmesidir. Hikayenin bu kısmı çok ilginçtir ki, bazı şeyler zamanla hiç değişmiyor. Tıpkı bugünlerde olduğu gibi, eski zamanlarda da sırf kar elde etmek için yalan söyleyen birçok tüccar vardı.
Birden fazla hanedanın yükselişine ve çöküşüne tanıklık etmiş olan bu değerli metinlerin gerçek kökenlerini doğrulamak çoğu zaman zordur. Tarihsel araştırmanın neşesi burada yatıyor: dedektifler gibi, tarihçiler atalarımızın bıraktığı izleri bir büyüteç altında inceliyor ve daha önce belirsiz olan olaylara ışık tutmak için ipuçlarını yavaşça bir araya getiriyor.
Resim 38 : “Genel Xinjiang Atlası” haritaları 2
Genel Xinjiang Atlasını incelediğimizde, İlgisiz Öğrenci’nin kim olduğunu yine de tam olarak bilemiyoruz. Lakin, İmparator Guangxu ve Tongzhi dönemlerinde yaşadığını ve Çin’in batı bölgelerine seyahat ettiklerini ya da en azından orada bir süre çalıştıklarını anlayabiliyoruz. Ayrıca, İlgisiz Öğrenci’den önce bu atlasın kimlerin ellerinden geçtiğini de tam olarak kestiremiyoruz. Ancak, sonrasında sahtekar bir kitap tüccarı tarafından Lü Liuliang damgası vurularak popüler kitapçılara girdiğini, ve en sonunda Taipei’deki Ulusal Kütüphane’ye geldiğini görebiliyoruz.
Kaynakça
• Wang Yao: Taipei'deki Ulusal Kütüphane'de bulunan Qing Hanedanlığı'ndan Genel Xinjiang Atlası üzerine çalışma. Klasik Çin Edebiyatı ve Kültürü. Vol. 3, 2014.