Soğuk Savaş
Soğuk Savaş terimi, iki ülke arasındaki gergin ilişkiyi veya iki rakibin diğeriyle doğrudan savaşta olmayan iki güç blokunu ifade eder. Böyle bir durumda rakiplerin her biri muhaliflerini siyasi, ekonomik, ideolojik ve askeri olarak (diğer ülkelerdeki askeri harcamaları ve maceraperestleri artırarak) diplomatik olarak küçümsemeye çalışır. Tarihsel olarak bu terim, İkinci Dünya Savaşının sona ermesinden (1945) ve Sovyetler Birliği’nin (1991) sonundan bu yana geçen süre boyunca Amerika Birleşik Devletleri ve SSCB arasında var olan gergin ilişkiyi ifade eder. Bu dönemde, ilk-saldıran-olma ya da karşılıklı güvence altına alınmış yıkım doktrini nedeniyle, nükleer olarak en güçlü iki ülke arasında doğrudan olmayan savaş gerçekleşti.
Soğuk savaşın patlak vermesinin başlıca nedeni ideolojiler arasında şiddetli bir çatışmaydı; ABD ve benzer siyasi, sosyal ve ekonomik görüşe sahip müttefikleri tarafından sübvanse edilen, üretim, dağıtım ve demokratik sisteminin kapitalizmine karşı merkezileşmiş sosyalist güç yapısı olan bir komünist parti hükümeti. İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD ve (şimdiye kadar) Sovyetler Birliği Hitler’in liderliğindeki Almanya’ya karşı müttefiklerdi. Bu dönemde, iki ülke arasındaki siyasi sistem konusunda net bir fikir birliği olmamasına karşın, Hitler’i yenmek için birleştiler. Hitler Almanya’nın devrilmesinden sonra ülke dört müttefik, yani Birleşik Krallık, ABD, Fransa ve SSCB’ye bölündü. Berlin şehri de aralarında paylaşıldı. Sonrasında 3 kapitalist ülke Almanya’nın bir kısmını Almanya Federal Cumhuriyeti olarak bilinen yeni bir ülke oluşturmak için birleştirirken, SSCB Alman Demokratik Cumhuriyeti’ni komünist bir devlet olarak kurdu. Aynı şekilde Berlin duvarı Berlin’i ve aslında Avrupa’yı ikiye böldü. Bu, Soğuk Savaş döneminin başlangıcını işaret ediyordu. 1980’lerin sonlarında SSCB lideri Mikhail Gorbachev, perestroika (Sovyetler Birliği’nin ekonomik ve politik sisteminin yeniden yapılandırılması) ve Glastnost (daha şeffaf adli işlemler) uygulamasını başlattı. Gorbaçov’un Richard Nixon’ın ABD’den nükleer silahları imha etmeye ikna etme çabasıyla birlikte, sonuçta SSCB halkı bölünmüş oldu. Komünist partinin liderleri arasında çıkan çatışma sonunda Sovyet bloğunun parçalanmasına neden oldu. Böylece Soğuk Savaş dönemi sona erdi.
Proxy War (Vekaleten Savaş, Dolaylı Savaş)
Proxy Savaşı, birbirine doğrudan saldıran veya diğerine karşı askeri düşmanlığı kabul eden iki güçlü ulus arasındaki çatışma durumudur. Fakat daha küçük ve güçlü devletler veya silahlı milisler, kendileri için savaşsın diye vekil/piyon olarak kullanılır. Dolayısıyla vekâleten savaş, birbirlerinin müttefikleriyle savaşan veya birbirlerinin düşmanlarına yardım eden iki büyük oyuncu içerir.
Vietnam Savaşı’ndan sonra, ABD’de askerlerin yurtdışında savaşmaya gönderilmesi konusunda ezici bir kamuoyu vardı. Ayrıca SSCB, doğrudan karşı karşıya gelmeye nazaran anti NATO ülkelerini kullanmanın daha ucuz olduğunu tespit etti. Bu, ABD’nin Aralık 1979’dan Şubat 1989’a kadar Sovyet işgali ile mücadele eden İslami köktendinci direniş gruplarının askeri operasyonlarını finanse etmesine yol açtı. İspanya iç savaşı sırasında bir taraftan Almanya, diğer taraftan SSCB ve Meksika, İspanya milliyetçilerini ve cumhuriyetçilerini destekleyerek savaşa girdi.
Birçok kez daha az güçlü bir rakibin, daha güçlü olan düşmanla doğrudan çarpışmaya girmesi bir nevi intihardır. Aksine, vekâleten savaş (proxy war) yoluyla sadece ufak yaralanmalara neden olarak yararlanabilir. Pakistan’ın İslamcı köktenci terörist gruplarını Hindistan’a sızmak ve ölümcül terörist saldırılara ve İslam ülkelerinin İsrail’e karşı militan gruplarının finanse edilmesine yönelik Pakistan’ın doğrudan finansal ve askeri yardımı, Pakistan ve İran’ın ve müttefiklerinin vekalet savaşının en iyi bilinen örnekleridir.
Proxy War ile Soğuk Savaş Arasındaki Fark
Proxy War ile soğuk savaş arasındaki fark aşağıdaki başlıklarda özetlenebilir;
Kavramsal: Soğuk savaş mutlaka silahlı çatışma içermez. Belli bir ideolojiyi yaymak ve / veya rakibin ideolojisini sert eleştirmek için devlet makinesini kullanarak büyük propaganda gerektirebilir. Vekaleten Savaş (proxy war) genellikle bazen devlet dışı oyuncuları kullanarak silahlı çatışma içerir.
Rakiplerin gücü: Soğuk savaş genellikle neredeyse aynı derecede askeri açıdan güçlü devletler arasındaki rekabeti içerir. Vekil Savaş (Proxy War), diğer taraftan, askeri açıdan eşit olmayan rakipler arasında yürütülür.
Devletin Rolü: Soğuk savaşta, savaşan ülkelerin askeri istihbaratını da içeren istihbarat hizmetleri büyük oranda kullanılır. Vekâlet savaşında, esasen ideoloji veya din temelli aşırılık yanlısı gruplar, düşman ülkenin çıkarlarına aykırı isyancı faaliyetler için eğitilir ve konuşlandırılır.
Finansman: Soğuk savaş çoğunlukla ilgili ülkeler hükümeti tarafından finanse edilir. Proxy Savaşı’nın finansmanı kısmen savaşan ülkelerden gelir ve büyük bir kısmı yasadışı faaliyetlerden gelir.
Örnekler
Soğuk Savaş: ABD ve eski SSCB arasında soğuk savaş vardı ve her ikisi de soğuk savaşın uzun süren büyülerinin bir parçası olarak birkaç vekil (proxy) savaşa girdiler. Bununla birlikte, Kore Savaşı, NATO’nun kurulması ve Varşova Paktı, Berlin Bloku, devasa hükümet propagandası ve Nükleer Test Yasağı Anlaşması, ABD ile eski SSCB arasındaki soğuk savaşın en iyi beş örneğidir.
Vekaleten (Proxy) Savaş: Tarihteki önemli vekâlet savaşlarından biri Vietnam Savaşı’dır. Suriye iç savaşında ise Rusya ve İran, ABD ve AB’ye karşı müttefikler. Sovyet-Afganistan vekâleten savaşında ABD, Sovyetlerin Afganistan’ı işgali ile mücadele eden İslamcı mücahitleri açıkça destekledi. Suudi Arabistan ile İran arasında, diğer taraftan İsrail ile Filistin arasında vekâleten savaşlar, günümüzde Ortadoğu üzerinde yıkıcı etkiler yaratıyor ve ölümcül intihar bombacıları ve akılsız katilleri yaratıyor..
Proxy War ile soğuk savaş arasındaki fark özetle bu şekilde..