Yaşı ve büyüklüğü göz önüne alındığında, Stonehenge’in sanatsal ilhamın yanı sıra sürekli bir entrika ve saplantı kaynağı olması şaşırtıcı değil. Arkeologlardan druidlere, tarihçilerden şairlere, ateşli hacılardan ara sıra dürtüsel alıcılara, gizemli kökenleri ve güçlü maddi varlıkları insanları sadece yüzyıllardır değil, binlerce yıldır büyüledi. Hemen soru işaretleri yaratan bir yer. Taşlar nereden? (Kısa cevap: Bluestones olarak bilinen daha küçük olanlar, 220 mil uzaklıktaki Galler’in güneybatısındaki Preseli’den, daha büyük olanlar ise Stonehenge’den 32 mil uzaklıktaki Marlborough Downs’dan.) Nasıl nakledildiler ve düzenlendiler? (Muhtemelen kara, deniz, kızaklar, ahşap raylar ve birleştirilmiş keresteleri içeren olağanüstü insan emeği.) Tüm bunların amacı neydi?
Bu son soru en açık olanıdır. British Museum’un güncel sergisi The World of Stonehenge buna en azından kısmi bir cevap vermeye çalışıyor. Sergi, Neolitik Çağ’dan Tunç Çağı’na kadar kullanılan insan yapımı eserler ve malzemelere kapsamlı bir bakışla, bu menhirlerin karmaşık anlamını çözmeye çalışıyor. Gösteri boyunca, Stonehenge pek çok şey oynuyor: arazi üzerinde hak iddia eden bir kazık, topluluk ve ritüel için bir alan, bir mezarlık, büyük ölçekte sanat, büyük kozmolojik öneme sahip bir anıt, uzaklardan gelen ziyaretçiler için bir mıknatıs . Sergi, anlamın değiştiği, zamanla genişleyen ve taştan metal işçiliğine teknolojik geçişin getirdiği olağanüstü dönüşümü yansıtan bir yer olarak Stonehenge’i savunuyor.
Kıdemli küratör Neil Wilkin, sitenin bugün bizde neden böyle bir etki yaratmaya devam ettiği sorulduğunda, “Stonehenge’in derin geçmiş duygusunu kristalize etme veya sembolize etme biçiminde bir şeyler var” diye açıklıyor. Bu, yazılı kayıtlardan önce, basit belgelerden önce, “doğal ve tarihi” spekülatif olarak törensel ve manevi olanla harmanlayan bir geçmiştir. Sergi, Stonehenge’i diğer birkaç taş daireyle ve Seahenge’le karşılaştırıyor: MÖ 2049’a kadar uzanan, kalbinde bir ağaç kütüğü olan ahşap bir daire. 1998’de yeniden keşfedilen bir Norfolk tuz bataklığında. Ahşaplar, onları elementlerden korumak için kazıldı ve şu anda British Museum’da sergileniyor, karanlıkta dikkat çeken antik ahşap.
Taş çemberin gücü
Megalitik taş çemberler Fransa dahil başka yerlerde ortaya çıksa da, bunlar esas olarak İngiltere’de yoğunlaşmıştır (son haberler Stonehenge’in Japonya’daki ayrıntılı çakıl çemberleriyle paralelliklerine odaklanmıştır). Wilkin, “Henge anıtı, bir hendek ve bir banka, bu anıtlar Britanya ve İrlanda’ya özel, bu çok garip bir şey – ve açıklaması zor” diyor. Taş çemberin tuhaflığı, onu her türlü insan ve amaç için çekici bir buluşma yeri haline getirdi.
Sanatçılar Lally Macbeth ve Matthew Shaw, Taş Kulübü’nü yönetiyor: “taş meraklılarının bir araya gelip üzerinde kafa yorduğu ve en önemlisi, taşları ezdiği bir yer”. 2021’de kurulan şirketler, etkinlikler düzenliyor, mal satıyor, geziler düzenliyor ve tarih öncesi her şey için genel coşkuyu teşvik ediyor. Macbeth, “Taş Kulübün ikinci kuralı, herkes içindir” diye açıklıyor. “Hangi perspektiften geliyor olursanız olun, tamamen kapsayıcı bir alan olması gerektiğini gerçekten hissettik.” Pratikte bu, hem jeologlar hem de folklorcular için açık bir ev oldukları anlamına geliyor. İster tabakalaşma hakkında bilgi almak isteyin, ister yerel çevrenizin Sebt günü dans ettikleri için ceza olarak taşlaşmış kadınlardan nasıl oluştuğunu öğrenmek isteyin, hepsine eşit derecede açığız.