Kuşaklar: Birbirimizi Tanımak ve Anlamak
Bir kuşağın diktiği ağacın altında diğer kuşaklar serinler.
Çin Atasözü
Dünya çok hızlı değişiyor. Toplumsal değerler, aile yapıları, iş hayatına bakış gibi pek çok sebepten kuşaklar arasındaki fark büyük bir hızla büyümektedir. Çeşitli kuşaklardan bireyler bir araya geldiklerinde her kuşak kendi açısından değerlendirme eğilimine gitmekte ve kişilerin birbirini anlaması için daha fazla çaba göstermeleri gerekmektedir. Kuşakların birbirlerinin özelliklerine ilişkin farkındalıklarını artırmaları önem kazanmaktadır.
Kuşak, üç aşağı beş yukarı aynı yıllarda doğan, aynı çağın koşullarını yaşayan, genellikle benzer tutum ve davranış gösteren kişiler topluluğu tanımlanmaktadır. Geçmişten günümüze, her kuşak kendinden önceki kuşağa göre ilerlemiş ve daha iyi şartlarda yaşamıştır. Ancak şu da bir gerçektir ki, her kuşak kendinden önce gelen kuşağı tutucu ve çağdışı, önceki kuşak da kendinden sonra gelen kuşağı saygısız ve sabırsız olarak görmüştür. Bir takım sosyal-ekonomik-siyasal olaylar, eğitim seviyesinin yükselmesi, aile yapısındaki değişimler ve eskiden erdem olarak görünen bazı değerlerin yitirilmesi kuşakların farklılaşmasına sebep olmuştur.
Kuşaklar arasındaki davranış farklılıklarını inceleyen davranış bilimciler yaş aralıklarını ve dünyada yaşanan bazı önemli olayları temel alarak kuşakları sınıflamışlardır. Alanyazında yaş aralıklarında bazı farklılıklar görülse de en çok kabul gören sınıflandırma şu şekildedir:
- Baby boomers-Nüfus Patlaması Kuşağı-Orta Kuşak-Sandviç Kuşağı (1946-1964)
- X Kuşağı (1965-1976)
- Y Kuşağı (1977-1994)
- Z Kuşağı (1995 ve sonrası)
Baby Boomers-Nüfus Patlaması Kuşağı-Orta Kuşak-Sandviç Kuşağı (1946-1964):
Amerika Birleşik Devletlerinde 2.Dünya Savaşı sonrasında yaklaşık olarak 80 milyon bebek dünyaya gelmiştir. Bu dönem baby boom (nüfus patlaması), bu dönemde doğanlar da baby boomers olarak adlandırılmaktadır. Bu kuşağın en yaşlısı 68, en genci ise 50 yaşındadır. Bu kuşak aynı evde hem kendi çocuklarına hem de anne-babalarına baktıklarından sandviç kuşak olarak da adlandırılırlar. Bu kuşağın üç önemli özelliği sadık, kaanatkar ve duygusal oluşlarıdır. Bu kuşak pek çok önemli olay yaşamıştır: radyonun keşfi, Elvis Presley ve ülkemiz açısından ise 1958 olayları ile birlikte Kıbrıs sorunun başlaması.
İş anlayışı bakımından baktığımızda bu kuşak için çalışmak için yaşamak düşüncesi ön plandadır. Çok çalışıp az tüketen bu kuşakta ‘şimdi çalış ilerde iyi yaşarsın’ fikri hakimdir. Emeklilik döneminde de çalışma istekleri vardır çünkü hobi kültürü ile yetişmemişlerdir.
X Kuşağı (1965-1976):
Bu kuşağın yaşlısı 49, en genci 38 yaşındadır. Pek çok ekonomik ve sosyal krizler yaşadıklarından kayıp kuşak olarak da adlandırılırlar. Hep mücadele etmek ve kendilerini kanıtlamak zorunda kaldıklarından bu kuşakta pek çok insan kaybolmuştur, travmalar yaşamıştır. Cinsiyet eşitliği, boşanma, tüp bebek, çalışan annelerin sayısındaki artış, AIDS gibi dünyayı çok fazla etkileyen olaylarla ilk tanışan kuşaktır. Aynı zamanda, bu kuşak teknolojik devrime denk geldiğinden teknolojiyi de hayatına zorunlu olarak almıştır. Ay’a ilk adım, televizyonun hayatımıza girişi, Dünya petrol krizi, Kıbrıs Barış Harekatı, bu kuşağın yaşadığı önemli olaylardan bazıları.
Bu kuşağın kadınları daha çok iş yaşamında yer aldı. Daha geç evlenip, az çocuk sahibi oldular. Erkekleri ise babalarından farklı olarak ev işlerinde ve çocuk bakımında daha çok görev üstlendiler.
İş anlayışı olarak baktığımızda bu kuşakta baby-boomers’dan farklı olarak yaşamak için çalış anlayışı vardır. Bu kuşağın yüksek iş motivasyonu vardır ve aidiyet duygusu gelişmiştir.
Y Kuşağı (1977-1994):
Adını Türkiye de yaşanan toplumsal olaylarla sıkça duyduğumuz ve yaratıcılıklarına hayran kaldığımız y kuşağının en yaşlısı 37, en genci 20 yaşındadır. Bu kuşak, teknoloji ile iç içe büyüdüğünden teknoloji hayatın vazgeçilmez bir unsurudur. Bu kuşağın özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
- Rahatı ve eğlenceyi seven
- Girişimci
- Sorgulamadan inanmayan
- Hırslı
- Takım çalışmasına yatkın
- Aynı anda pek çok işi yapabilen (Multitasking)
Y kuşağı, ‘ben mahrum kaldım, benim çocuğum mahrum kalmasın’ diyen bir kuşağın çocukları olarak her istediği yapılmış, el bebek gül bebek büyütülmüş bir kuşaktır.
İş anlayışı olarak baktığımızda bu kuşakta yüksek iş motivasyonu vardır ve takım olarak iş çıkarmayı severler. Ancak, işverene karşı aidiyet duyguları zayıftır, daha iyi bir iş bulurlarsa giderler. Bir kurumda, kurum için değil kendi kariyerleri için bulunurlar. Motivasyon kaynakları paradan çok yapacakları tatildir.
Z Kuşağı (1995 ve sonrası):
Bu kuşak aynı zamanda digital yerliler, medya kuşağı, .com kuşağı ve net kuşağı olarak da adlandırılır. Bu kuşak teknoloji ile doğmuştur. Teknolojiye oldukça bağımlı; cep telefonları, eposta, wi-fi hayatın vazgeçilmezleridir. Bu kuşak, yüksek özgüvene sahip, yenilikçi, sonuç odaklı, kendini iyi ifade eden ve daha çok sosyal mecrada iletişime açıktır.
Bu kuşağın ebeveynleri genellikle bir-iki çocuklu ve çalışan anne-babadan oluşur. Bu kuşağın, helikopter veli olarak adlandırılan sürekli çocuğunun başında bir holikopter gibi dönen ve sorun gördüğü zaman çocuğuna sorunu ile baş etme veya çözme fırsatı tanımadan onun için işe koşan ebeveynleri vardır. Öte yandan, eğitsel olarak da bu kuşağın eğitim hayatlarının çok erken başladığını ve oldukça da uzun olduğunu görürüz. En fazla yatırım yapılan kuşaktır. Kullanabilecekleri, aktif ve eğlenceli bilgiyi öğrenmeyi severler. Eğitimden beklentileri yüksektir.
Kuşakların ve özelliklerin kısaca ele alındığı bu yazıda özellikle ülkemizin geleceği olan z kuşağı ile ilgili olarak şunu vurgulamak oldukça önemlidir: z kuşağı içine doğdukları dijital ortamdan ötürü, düşünme ve bilgiyi işleme süreçleri ile diğer kuşaklara göre çok farklılaşmıştır. Hepimiz bir zamanlar ‘şimdiki çocuk’ veya ‘zamane çocuğu’ olarak adlandırıldık, ancak bizlerin döneminde bizden önceki kuşakla aramızda bu kadar çok farklılık görülmezdi. Bu kuşağı eğitmek için hem ebeveynlere hem de öğretmenlere çok büyük görevler düşmektedir. Z kuşağı önümüzdeki yazılarda detaylı olarak ele alınacaktır.