Bitkiler, hayvanlar, diğer organizmalar, hava, toprak, su ve güneş... Kısacası doğamızın adeta bir orkestra gibi çalıştığını biliyor muydunuz? İşte ekosistem de tam olarak bu. Gelin ekosistem nedir ayrıntılı olarak ele alalım.
En basit tanımıyla ekosistem, belirli bir ortamda yaşayan ve birbirleriyle etkileşime giren bir topluluk veya canlı organizma grubudur. Örneğin tropikal ormanlar; ağaçlar, bitkiler, hayvanlar, böcekler ve mikroorganizmalar gibi kendi aralarında sürekli etkileşim halinde olan ve güneş, sıcaklık gibi diğer fiziksel veya oksijen ve besin gibi kimyasal bileşenlerden etkilenen canlılardan oluşan bir ekosistemdir. Doğamız sürekli çalışır, işte ekosistem de bu çalışma alanının temelini oluşturur.
Ekosistemin temel bileşenleri nedir?
Ekosistem iki ana bileşenden oluşur. Bunları şöyle açıklayalım:
Biyotik bileşenler: Bir ekosistemde bulunan canlı organizmaları içerir. Bunlara hayvanlar, bitkiler veya mikroorganizmalar dahildir. Bir ekosistemin biyotik bileşeni üç gruba ayrılır:
· Birincil tüketiciler, gıda için üreticilere bağlı oldukları için her zaman otçullardır.
· İkincil tüketiciler, enerji için birincil tüketicilere bağımlıdır. Hem etçil hem de omnivor (hem et hem de otla beslenen canlılar) olabilirler.
· Üçüncül tüketiciler, gıda için ikincil tüketicilere bağlı olan organizmalardır. Üçüncül tüketiciler ayrıca etobur veya omnivor olabilir.
Abiyotik bileşenler: Işık, sıcaklık, su, oksijen, karbon, azot ve mineraller gibi cansız bileşenlerden oluşur. Bazı önemli abiyotik faktörleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
Canlı ya da cansız her varlığın bir görevinin olduğu ekosistem; böcekler, hayvanlar veya bitkiler gibi çok hücreli organizmalardan göllere, dağlara, ormanlara veya bir bütün olarak gezegenimize kadar büyük ölçekte bir düzeni ifade eder. Yani bir ekosistem küçük bir su birikintisi veya bir buğday tarlasından oluşabileceği gibi bir okyanus kadar büyük de olabilir.
Kaç çeşit ekosistem var?
Karasal ve su olmak üzere iki çeşit ekosistemden söz edebiliriz. Karasal ekosistem; belirli bir alandaki biyotik ve abiyotik bileşenlerin etkileşimleri ve kara tabanlı bir organizma topluluğudur. Çeşitli jeolojik bölgelere dağılmış farklı karasal ekosistem türleri vardır. Bunlar:
Ekosistemin işlevleri nelerdir?
Temel ekolojik süreçleri düzenler, yaşam sistemlerini destekler ve istikrarı sağlar. Ayrıca biyotik ve abiyotik bileşenler arasındaki besin döngüsünden de sorumludur. Ekosistemdeki çeşitli trofik düzeyler (besin zincirinde yer alan her bir beslenme basamağı) arasında bir denge sağlar. Mineralleri biyosferde dolaştırır. Abiyotik bileşenler, enerji alışverişini içeren organik bileşenlerin sentezine yardımcı olur.
Neden önemli?
Yabani bitki ve hayvanlara yaşam alanı sağlayan ekosistem, çeşitli besin zincirlerini geliştirir. Temel ekolojik süreçleri kontrol eder ve yaşamları destekler. Biyotik ve abiyotik bileşenler arasındaki besinlerin geri dönüşümünde yer alır. Karbon Döngüsü, Enerji Döngüsü, Azot Döngüsü, Oksijen Döngüsü ve Su Döngüsü dahil olmak üzere bir ekosistemde olağan enerji akışının korunmasına yardımcı olur. Tüm bunların yanında ekosistem, yabani otların kontrolünde, mahsul rotasyonunda, otlakların yönetiminde, ormanlarda, biyolojik araştırmalarda, toprağın korunmasında, vahşi yaşamda önemli rol oynar.
İnsanlar ekosistemleri nasıl etkiler?
Ekosistemleri derinden etkileyebilen insan faaliyetlerini şöyle açıklayalım:
Ekosistemi korumak. Nasıl?
Diğer tüm canlılar gibi bizim de hayatta kalabilmemiz için ekosistem olmazsa olmaz. Bu nedenle, yaşam koşullarımızı korumak için ekosistemleri de korumamız gerekiyor. Bunun yolu Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’ndan 15. amaç ‘Karasal Yaşam’ı kavramaktan geçiyor.
Peki ekosistemleri korumak için neler yapabiliriz? Biyoçeşitlilik kaybını azaltarak, daha az atık oluşumu için geri dönüşüm yaparak, sürdürülebilir şekilde üretilen yerel ürünlere dayanan bir beslenme şekli seçerek, yaban hayatı koruma alanları ve parklar kurarak, kompost yaparak, yeşil alanları artırarak, ağaçlandırma çalışmaları yaparak, suyu koruyarak, fosil yakıt kullanımını azaltarak, enerji tasarrufu yaparak, kısaca iklim kriziyle mücadele ederek ekosistemleri korumak mümkün.
Özetle “Ekosistem nedir?” sorusuna doğanın dengesi yanıtını verebiliriz. Doğanın dengesini bozmayalım, ekosistemleri iyi yönetelim, doğayla birlikte hareket edelim, onu koruyalım. Dünyaya iyi bakalım, geleceğe iyi bakalım!
Permakültür: Doğaya Karşı Değil; Doğayla Birlikte Hareket Et
Sürdürülebilir Yaşam
Sürdürülebilir bir yaşamı hedefleyen permakültür hakkında neler biliyorsunuz? Ne işe yarar, nasıl uygulanır; öğrenmek istediğiniz her şey bu yazıda!
Ekolojik Zekâ Nedir?
Sürdürülebilir Yaşam
Ekolojik zekaya sahip bireylerin özellikleri neler? Ekolojik zeka hakkında merak ettiğiniz detaylara bu sayfadan ulaşabilirsiniz.
Sürdürülebilir Yaşam Sözlüğü
Sürdürülebilir Yaşam
Sürdürülebilirlik kavramına ne kadar aşinasınız? Sürdürülebilir Yaşam sözlüğünüz burada!