Pandemi yayılmaya devam ederken, yeni varyantlar ortaya çıkıyor. Özellikle Asya’da ortaya çıkan yeni varyantlar dikkat çekiyor. Bu yeni varyantlar yayılmaya devam ettikçe, mevcut aşıların etkinliği bozulabilir. Bu nedenle aşıların acilen ihtiyacı olan ülkelere ulaştırılması gerekmektedir.
Genom veritabanlarından biri olan Nextstrain.org’dan alınan verilere göre, şu anda bilinen binden fazla SARS-CoV-2 virüs varyantı var. Bilim adamlarının “endişe verici varyant” olarak tanımladıkları varyant varyantlar, ilk keşfedildikleri yere göre belirlendi. Ancak ülkeleri bu şekilde damgalamamak için Dünya Sağlık Örgütü yeni bir isimlendirme sistemi getirdi. Bu sistem Yunan alfabesindeki harflere dayanmaktadır. Örneğin, Birleşik Krallık, Güney Afrika, Brezilya ve Hint varyantları sırasıyla Alfa, Beta, Gamma ve Delta olarak yeniden adlandırıldı. Ancak bu etiketler, varyantların bilimsel adlarının yerini almayacak.
Yeni varyant havada kolayca yayılabilir
Vietnam’da keşfedilen yeni bir varyant, Alfa (B.1.1.7) ve Delta (B.1.617) varyantları arasında bir geçiş varyantı gibi görünüyor. Vietnam Sağlık Bakanı Nguyen Thanh Long, yeni varyantın havada kolayca yayılabileceğini söyledi. Bu, Mayıs ayında artan vaka sayısını açıklıyor. Şimdiye kadar, Vietnam nispeten hafif bir salgın geçirdi. Pandeminin başlangıcından Mayıs 2021’e kadar yaklaşık 3.500 doğrulanmış vaka ve 47 ölüm kaydedildi. Hükümet, kısa ama katı ve kapsamlı bir karantina uygulayarak salgını başarıyla kontrol altına aldı.
Ancak Mayıs ayının başından bu yana Vietnam’da 3.000’den fazla yeni vaka tespit edildi. Bunların çoğu, ülkenin büyük üretim tesislerine ve uluslararası teknoloji girişimlerine sahip olduğu Bac Ninh ve Bac Giang’da kaydedildi.
Salgının seyrini belirlemek
Bu sayılar küçük gibi görünse de, dünyanın birçok yerinde, özellikle Asya’da tespit edilen yeni varyantlar, nerede yaşarlarsa yaşasınlar herkes için endişe kaynağı oluyor. Sebebi sadece pandeminin devam etmesi değil, dünya çapında daha fazla yıkıma neden olmasıdır.
Kapsamlı aşılama programlarına rağmen, Kuzey Yarımküre’deki ülkeler de orta vadede bu varyantlardan etkilenebilir. Küreselleşen bir dünyada, bu virüs çeşitleri hızla yayılıyor. Ve bu yeni varyantlar insan konakçılarına gittikçe daha fazla adapte olurken, aşılama veya enfeksiyon yoluyla oluşan antikorlarımız bir noktada artık bizi korumayabilir. Antijen veya PCR testleri artık varyantları tespit edemeyebilir ve bunun yerine yanlış negatifler üretebilir. Ve mevcut aşılar yavaş yavaş etkinliklerini kaybedebilir. Bu, yalnızca zengin ülkelerde değil, küresel olarak, genetik dizilimi kullanarak varyantları mümkün olduğunca çabuk tespit etmeyi ve doğru tipte yeterli miktarda aşıya erişim sağlamayı hayati kılıyor.
Sıralama neden bu kadar önemli?
Görünüşe göre en tehlikeli dört “endişe verici varyant”ın yanı sıra, Vietnam’daki gibi hibrit varyant dizileri de var. Bazıları bir süre toplumda yayılmaya devam ediyor. Bununla birlikte, bu varyantların çoğu, birçok ülkede genetik dizileme mevcut olmadığında tesadüfen keşfedilir. Virüsle savaşmak için onun genetik kodunun çözülmesi gerekiyor ve bu da ancak genomik dizileme ile mümkün. Yeni nesil dizileme yöntemleri, bilim adamlarının virüslerdeki tüm viral genomları çözmesine olanak tanır. Araştırmacılar, virüsün parçalarına bakarak genetik yapısındaki küçük değişiklikleri tespit edebilir ve böylece varyantların kökenini ve yayılma modelini belirleyebilir. Uygun bir aşı geliştirmenin tek yolu bu.
Farklı varyantlar ve yanlış aşılar
Asya’nın farklı bölgelerindeki salgınlardan birincil olarak virüs varyantlarının sorumlu olduğuna dair birçok gösterge var. Alfa (B.1.1.7) varyantı Sri Lanka ve Kamboçya’da baskındır. Şu anda bildiğimiz kadarıyla BioNtech/Pfizer ve Moderna tarafından üretilen mRNA aşıları bu varyanta karşı etkili bir silahtır. Ve mRNA aşıları nispeten hızlı bir şekilde adapte edilebilir. AstraZeneca aşısı da iyi koruma sağlar.
Ancak, Hindistan ve Nepal’de Delta varyantı (B.1.617) zaten geniş çapta yayılmıştır. Sonuç olarak Nepal, Nisan ortasından bu yana kaydedilen COVID-19 vakalarının sayısında keskin bir artış gördü. Ülke, nüfusa göre son salgın dalgasında Hindistan’dan daha kötü etkilendi. Hindistan Ulusal Viroloji Enstitüsü tarafından yapılan genomik dizileme, Delta varyantının (B.1.617) spike proteininde sekiz mutasyon olduğunu gösterir. Bunlardan ikisi daha yüksek bulaşma oranlarıyla ilişkilendirilirken, biri Gama varyantı gibi patojenlerin insan bağışıklık sisteminden kaçmasına izin verir.
Küresel aşı adaletsizliği
Birçok gelişmiş ülke yetişkin nüfusunun çoğunu yaz sonuna kadar aşılamayı hedeflerken, daha yoksul Asya, Afrika veya Latin Amerika ülkelerinin çoğu aşı kampanyalarına bile başlamadı. The Lancet tıp dergisinde yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, dünyanın en zengin ülkeleri, dünya nüfusunun %16’sından daha azına sahip olmalarına rağmen, ilk beş COVID aşısının arzının yaklaşık %70’ine sahip.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, yoksul ülkelerdeki nüfusun sadece yüzde 0,2’si aşılanıyor. The Economist, aşı kampanyalarının bu hızla devam etmesi halinde bu bölgelerde toplu aşıların en erken 2024 yılına kadar başlamayacağını tahmin ediyor.
DSÖ tarafından başlatılan COVAX girişiminin amacı, bunu tersine çevirmektir. Ancak aşılar tedarik edilmeye başladığından beri, daha zengin ülkeler birkaç aşı üreticisiyle eş zamanlı ikili sözleşmeler imzaladı ve aşıları neredeyse piyasadan sildi.
Bu koşullar altında, DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, “salgın bitmekten çok uzak” konusunda uyarıyor. Ghebreyesus ayrıca, yoksul ve zengin ülkeler arasındaki aşı dağılımındaki büyük eşitsizliği de şiddetle eleştiriyor. Ancak virüs varyantları bu kadar hızlı yayılmaya ve insan konakçılara adapte olmaya devam ederse, bu eşitsizlik aşılarını tamamlamış zengin ülkeler için bile tehlike oluşturacaktır.
Alexander Freud
© Deutsche Welle İngilizce