İrredantizm terimi, ulusal, tarihi ya da etnik gerekçelere dayanarak bir toprak talep etmeyi amaçlayan herhangi bir politik ya da kitle hareketine işaret eder. Sözcüğün kökeni, reddedilen anlamına gelen İtalyan terimi irredento’dur ve başlangıçta 1800’lü yılların sonlarında 1900’lerin başlarına kadar popülerlik kazanmış bir İtalyan siyasal hareketini, esas olarak İsviçre’den ve Avusturya-Macaristan’dan gelen İtalyanca konuşulan bölgeleri ayırmayı amaçlamıştır.
Hareket, bu alanları yeni İtalyan Devletine dahil etmeye çalıştı. Bir irredenta, potansiyel olarak talep edilebilecek bir alana verilen bir terimdir.
Ayrılıkçılık ve İrredantizm
İrredentizm ayrılıkçılık ile ilişkilidir, ancak iki kavram ayrıdır. Birleşme, ayrılıkçılıkta yer almazken, irredentizm, bir devletin bir devletten ayrılmasını ve daha sonra var olan bir devlete dahil edilmesini içerir. İki kavram üzerine yapılan araştırma, irredentizmin, ayrılıkçılığa göre şiddetli olma olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. İrredentizm çatışmaları ise, tam ölçekli savaşlara katılmak için gereken askeri gücü savunan egemen devletler tarafından desteklenmektedir.
Resmi İrredantizm
Bazı ülkeler, irredentist deklarasyonlarını anayasal belgelere veya başka herhangi bir yasaya ekleyerek resmi tanımalarını verirler. Bu durumun bir örneği Afganistan’ın Durand Hattı’nın iddiasıdır. Bu bölge, Devlet ile Pakistan arasındaki sınırı çizmekte ve 1893’te İngilizler, Hintliler ve Afganistan tarafından kararlaştırılmıştır. Topraklarda yaşayan Peştun toplulukları daha sonra Devletler arasında bölünmüştür. Afganistan, 1950’ler ve 1960’lardaki ülkeler arasındaki çatışmaların patlak vermesiyle sınırı kabul etmeyi reddetti. Geçtiğimiz yüzyılın tüm Afgan yönetimleri, Afganistan yönetimi altındaki Peştun hakimiyetindeki bölgeleri yeniden birleştirmek için uzun vadeli bir hedef belirttiler.
Bir başka örnek, Güney Asya’da Birleşik Bengalce konuşan bir Devlet yaratmak niyetinde olan Birleşik Bengal’in ideolojisidir. Bengalci milliyetçiler bu ideolojiyi 1905’te Bengal’in 1. Partisinden sonra popüler hale getirdiler. İngilizler tarafından yönetilen Bengal Başkanlığı, Doğu Bengal ve Assam’a ve bağımsızlık ajitatörlerini etkisiz hale getirme stratejisi olan Batı Bengal’e ayrıldı. Bengal, 1911’de direnişten sonra yeniden birleşti.
İki Koreli Devlet, kurulduğu günden beri diğerinin meşruluğunu sürekli olarak sorguladılar. Güney Kore Anayasası tüm Kore Yarımadası’ndaki yargı yetkisini kabul ediyor. Kore’nin yeniden birleştirilmesini kolaylaştırmak için görevlendirilen 1969’da Güney Kore’de bir Birleşme Bakanlığı açıldı. Kuzey Kore’nin anayasası da yeniden birleşmenin önemini kabul ediyor.
Avrupa’da İrredantizm
Büyük Arnavutluk, Arnavutların çoğu Arnavutların daha büyük bir ulusal anavatanın parçası olmayı düşündüğü sınırların dışındaki bölgeler hakkında irredentist bir fikirdir. Bu kavram Arnavut milliyetçileri tarafından Etnik Arnavutluk olarak adlandırılıyor ve bölgelerdeki Arnavut topluluklarının tarihsel veya günümüzün varlığının iddialarına dayanıyor. Bu ifade, Kosova ve Makedonya Cumhuriyeti, Karadağ ve Yunanistan’ın bazı bölümlerini kapsamaktadır. Gallup Balkan Monitor’un 2010 tarihli bir raporu, Arnavutluk’taki Arnavutların %63’ünün, sırasıyla Kosova ve Makedonya nüfusunun %81 ve %53’ünü desteklediğini savunuyor.
Norveç Krallığı, Danimarka-Norveç birliğinin dağılması sırasında bazı bölgelerin iptal edildiğini iddia ediyor. Faroe Adaları, İzlanda, Shetland bölgeleri ve Grönland’ın çöken bölgeleri, Norveç İmparatorluğu’na dahil edildi. Danimarka, 1814’te Kiel Antlaşması’nın Norveç topraklarını Danimarka’dan İsveç’e tahsis ettiği Faroe Adaları, İzlanda ve Grönland’ı korumuştur. Norveç, 1919’da Doğu Grönland’da bir bölge olduğunu iddia eden ve 1933’te çözülmekte olan bir anlaşmazlığı tetikleyen Ihlen Bildirgesi’ni yaptı.
Asya’da İrredentizm
1920’lerde geliştirilen Pan-İranizm ideolojisi, Kürtler, Azerbaycanlılar, Persler ve Osetyalılar gibi bir ölçüde İran kültürüne benzer özelliklere sahip olan diğer topraklara ilaveten İran platosunda ikamet eden tüm İranlı toplulukların yeniden birleşmesini ve Pakistan’daki Beluçlar ile Peştunlar’ı; Afganistan ve Tacikistan Tacikleri’ni içine alan büyük bir devleti gaye edinmektedir. Bu ideoloji, Orta Asya, Batı Asya ve Kafkasların bölgelerini ve Güney Asya’nın önemli İranlı kültürel nüfuzlu bölgelerini gösteren Büyük İran’ı oluşturma kavramıyla bağlantılı olarak yaygın olarak kullanılmaktadır.
Türk toprağı Hatay, Cumhuriyet kurulduktan bir süre sonra geri alınmıştır. Buna rağmen Suriye Devleti hala bu bölgeyi kendi topraklarına ait olarak görmektedir. Suriye Sosyalist Milliyetçi Partisi, Levant’ın neredeyse tüm modern devletlerinin Büyük Suriye denen bir devlete yeniden birleşmesi için harekete geçiyor. Bu önerilen ülke Ürdün, İsrail, Türkiye ve Suriye’yi kapsamaktadır ve bazen Sina Yarımadası, Irak ve Kıbrıs’ı kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
Lübnan milliyetçiliği, günümüz Lübnan’ı çevreleyen antik Fenike’nin bütün bölgelerini birleştirmeyi amaçlayan irredentist unsurlara sahiptir. Bu fikir, bugünkü Lübnan, kuzey İsrail ve Suriye Akdeniz kıyılarının kabaca antik Phoenicia ile tutarlı bir bölge olması üzerine kurulmuştur. Lübnanlıların çoğu, bu bölgedeki ortaçağ Fenike toplumuyla özdeşleşiyor. Büyük Lübnanlı millet, kuzey İsrail, Lübnan ve Suriye’nin Akdeniz kıyılarını kapsamaktadır.
Afrika’da İrredantizm
Afrika’daki irredentizm Somali’de iyi resmedilmiştir. Büyük Somali, etnik Somali’nin şu anda ikamet ettiği ya da tarihsel olarak yerleşik olduğu Afrika Boynuzu’nda bir bölgeyi tanımlar. Bu bölge, Somali Cumhuriyeti’nden Etiyopya, Kenya’nın Kuzey Doğu Bölgesi’ne ve doğu ve güney Cibuti’ye kadar uzanan Ogaden bölgesine kadar uzanır. Bu iddialar, Somali ve Etiyopya ordusunu kapsayan Ogaden Savaşı’nı (1977-1978) tetikledi. Ancak Somali bölgeyi tekrar ele geçiremedi. Kenya’nın Kuzey Sınır Bölgesi’nde 1963’te başlayan Shifta Savaşı, Mandera, Lamu, Wajir ve Garissa bölgelerinden gelen etnik Somalileri, Somalililer ile “Büyük Somali” yapmak için bütünleştirmeye çalıştı.