LÖSEMİ (KAN KANSERİ). Kemik iliğinde ön akyuvar hücrelerinin denetimsiz çoğalmaları sonucu gelişen bir kanser türü.
Lösemi terimi, ilk kez 1845’te Rudolf Virchon tarafından kullanılmıştır. Virchon bu terimi, dalağının şişmesiyle ölen bir hastanın kanındaki beyazımsı görünüşü tanımlamak için kullanmıştı (Lösemi beyaz kan anlamına gelir). Kanı mikroskopla incelemiş ve beyazımsı rengin akyuvarların artmış olmasından ileri geldiğini göstermiştir. Löseminin bir kanser türü olduğu ise, ancak elli yıl sonra anlaşılırmıştır.
Dölütün kemik iliğinde ve diğer kan yapıcı dokularında önceleri tek bir tip hücre bulunur. Kan yapımı başladığında, bu ana hücreler dört tip ön hücreye dönüşür, ön hücreler de çoğalarak ve çeşitli farklılaşma aşamalarından geçerek sonunda alyuvarları, lenfositleri, diğer akyuvarları ve kan pulcuklarını oluşturur ve görevlerini tamamlayıp ölen hücrelerin yerine kana verilirler. Normal durumlarda kan hücrelerinin yıkımı ve yapımı bir denge içindedir. Böylece dolaşımdaki kan hücresi sayısı değişmez. Ancak bazı hastalıklarda bunlardan biri veya birkaçı artar veya azalır.
Lösemide, ön akyuvar hücrelerinin Olgunlaşma aşamalarında bozukluk vardır. Farklılaşmanın gerçekleşmemesi çeşitli aşamalarda ortaya çıkabileceğinden çeşitli kan kanseri türleri görülür. Bu olgunlaşmamış, normal işlevi olmayan ön akyuvar hücreleri aşırı biçimde çoğalır ve hem kemik iliğinde diğer kan hücrelerinin yapılmasını engellerler, hem de kana geçerek gittikleri diğer organlarda işlev bozukluğuna yol açarlar. Hücrelerdeki olgunlaşma bozukluğunun ve denetimsiz çoğalmanın nedeni, diğer çoğu kanserlerde olduğu gibi, kesinlikle bilinmemektedir. Ancak bazı lösemi tiplerinde belirli kromozomlarda bozukluk olduğu saptanmıştır, örneğin süreğen myelontik lösemide yirmi ikinci kromozomun kısa kolunda kopma olduğu gösterilmiştir. Kromozom değişikliklerine yol açan etkenler ise, iyonlayıcı ışınım, kanser yapan virüsler ve kimyasal maddeler olabilir. Hiroşima ve Nagasaki’de atom bombası saldırısına uğrayanlarda, sonradan çok miktarda lösemi vakasına rastlanmıştır. Kalıtsal bazı kromozom hastalıklarında da lösemi görülme olasılığı yüksektir.
Ön hücrelerin farklılaşması daha baştan engellenirse, kemik iliğinde ve kanda ön akyuvar hücreleri görülür. Bu tip lösemilere ivegen lösemiler denilir.Bunlar, daha çok çocuklarda ortaya çıkar ve hızla gelişirler. Farklılaşma kısmen olmuşsa süreğen lösemiler oluşur. Bunlar daha çok erişkinlerde görülür ve yavaş ilerler. Bütün lösemi tipleri, erkeklerde daha fazla görülmektedir.
Löseminin ilk belirtileri, normal kan hücrelerinin azalmasına bağlıdır. Alyuvarların azalması sonucunda solukluk, halsizlik, çabuk yorulma, akyuvarların azalması sonucu çeşitli yangılanmalar, kan pulcuklarının azalmasına bağlı olarak burun kanamaları, çürükler görülür.
Anormal hücrelerin birikimi nedeniyle dalak ve karaciğerde büyüme vardır. Lenf bezlerinde büyüme ve kemik ağrıları da olabilir. Ateş ve kilo kaybı görülür. Kanamaya eğilim, çok artmışsa eklem içine kanama sonucu o eklemde şişlik, ağrı, hareket kısıtlılığı gelişir. Hastalık ilerlediğinde kanserli hücrelerin merkezi sinir sistemine yayılmasıyla menenjit veya beyin kanaması ortaya çıkabilir. Çeşitli görme bozuklukları, deri altında kabarıklıklar, böbrek işlevlerinde bozulmalar görülebilir. Lösemi tedavisinde- kanserli hücreleri öldüren ilaçlar kullanılır. Genellikle birkaç ilaç birlikte verilir ve tedavide belirtiler kaybolsa bile 3-5 yıl devam edilir. Bu ilaçlar, sinir sistemine geçemedikleri için, kafa içine ilaç verilmesi veya kafa ışınlaması yöntemlerine de başvurulabilir. Süreğen lösemilerde dalak da ışınlanır, ilaç tedavisi sırasında saç dökülmesi görülür. Fakat bu dökülme geçicidir. Ayrıca destekleyici olarak kan verilir, mikrobik hastalıklara karşı antibiyotikler kullanılır.
Tedavide en iyi sonuç, 2-10 yaş arası, kanında ön akyuvar sayısı az olan, dalak, karaciğer ve lenf bezlerinde büyüme görülmeyen, merkezi sinir sistemi hastalanmamış bulunan lösemili çocuklarda alınmaktadır.