AİHM BaşvuruBaşvuru şartları ve usûlüAvrupa İnsan Hakları Mahkemesi
'ne başvuru için temel koşullar nelerdir?
1.Her şeyden önce, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurabilmek için, şikayet edeceğiniz devletin (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde hakkında dava açacağınız devletin) Avrupa Konseyi'ne taraf ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yetkisini tanıyan bir devlet olması gerekir.
Örneğin; dil eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri'ne gittiniz ve New York Havalananında uçaktan indiniz. Hava limanındaki polis isim benzerliğinden dolayı sizi gözaltına alıp saatlerce sorguladı ve kötü muameleye maruz kaldınız. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gidebilir misiniz? Hayır, gidemezsiniz. Çünkü ABD, Avrupa Konseyi üyesi değildir.
Moskova Havalananında aynı muameleye maruz kaldığınızı düşünelim : Bu durumda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gidebilir misiniz? Evet, gidebilirsiniz; ancak Rusya'daki iç hukuk yollarını tükettikten sonra... Çünkü Rusya, Avrupa Konseyinin üyesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yetkisini tanıyan bir devlettir.
2.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne taraf olan devletin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde güvence altına alınan hakları ihlal eden bir "müdahalesi" veya "eylemsizliği" olmalıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvururken tek dayanağınız Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olacaktır ve dava edeceğiniz devletin bu sözleşmedeki maddeleri ihlal eden bir kamu müdahalesi veya müdahale etmesi gereken yerde müdahale etmemesi, yani bir eylemsizliği olmalıdır.
Örneğin; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde görülen davalardan biri de İstanbul Ümraniye'deki çöplüğün patlaması olayıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, çöplüğün çevresinde yaşayan insanların ölümünden Türkiye Cumhuriyeti Devlet'ini, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 2. maddesi (yaşam hakkı) kapsamında sorumlu tutmuştur. Aslında, bu davada devletin bu olayda ölenlere yönelik haksız bir müdahalesi yoktur; ancak, alması gereken önlemleri almadığından dolayı bir eylemsizlik hali vardır.
3.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel haklardan biri veya bir kaçının ihlaline maruz kalan gerçek ve özel tüzel kişiler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurabilir. Bir kamu kurumu, başka bir kamu kurumunu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne şikayet edemez.
4.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini ihlal eden, "DEVLET" veya "İHLAL SIRASINDA KAMU GÜCÜ KULLANMAKLA YETKİLİ KAMU GÖREVLİSİ " olmalıdır. Devlet tarafından gerçekleştirilmeyen ihlaller için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gidemezsiniz. Gerçek kişiler ve özel tüzel kişiler aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde DAVA AÇAMAZSINIZ !
Örneğin; üst komşunuz polis memuru Ahmet Bey'le 'gürültü yapıyor' diye tartıştınız ve ardından sinirlenen Ahmet Bey sizi dövdü. Bu durumda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gidebilir misiniz? Hayır, gidemezsiniz. Çünkü komşunuz polis memuru Ahmet Bey, olayda sizi kamu gücünü kullanarak ve kamu görevini ifa ederken dövmemiştir. Ahmet Bey ile sizin aranızdaki dava komşu kavgasıdır ve bu olay için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne gidemezsiniz.
Örneğin; X firmasından buzdolabı aldınız ve size göre buzdolabı satıldığı andan itibaren bozuktu. X firmasına göre ise buzdolabını sizin hatalı kullanımınız bozdu. İç hukuk yollarını tükettiniz ve mahkeme sizi haksız buldu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne giderek X firması hakkında dava açamazsınız.
5.Başvuru konusu ihlal, ihlali yapan devletin ulusal mahkemesinde dava olarak görülmelidir ! Yani başvurucu, müdahale veya eylemsizlik halinin ortadan kalkması için ulusal hukukta var olan sonuca elverişli hukuk yollarının en kapsamlısını tamamıyla tüketmiş olmalıdır. Özetle; ÖNCE İÇ HUKUK YOLLARINI TÜKETİN!
6.Olağanüstü kanun yollarını tüketmek kural olarak gerekmez!Türk Yargısı için, tüketilmesi gereken iç hukuk yolları şunlardır:
*Ceza yargılaması için: Temyizin sonucuna kadar
*Hukuk yargılaması için: Karar düzeltmenin sonucuna kadar
*İdari yargılama için: Karar düzeltmenin sonucuna kadar
İç hukuk yollarının tüketilmesi şartının istisnaları şunlardır:
* İç hukuk yollarının etkisiz olması
* Engelleyici bir yasanın bulunması
* Yerleşmiş bir yargı içtihadının bulunması
* Sözleşmeye aykırı yerleşmiş bir idari uygulamanın bulunması
* Davanın sürüncemede kalması (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesi kapsamında "makul süre" ihlali). (EN ÖNEMLİ ve EN SIK KULLANILAN İSTİSNA BUDUR)
* Kamu görevlilerinin engellemesi
Başvurucu, iç hukuk yollarının etkinliği konusunda şüphe duysa dahi iç hukuk yolu tüketilmelidir.
İhlali yapan devletteki iç hukuk yollarının tüketilmesinden itibaren 6 ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru yapılmalıdır. İç hukuk yollarında karar kesinleştikten sonra 6 ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne baş vurmazsanız, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru şansınız sona erecektir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde dava nasıl açılır?
1.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde dava açmak için, BAŞVURU FORMUNU (başvuru formu maktudur ve sitemizde mevcuttur; siz, başvuru formunun içeriğini dolduracaksınız) doldurmak gerekir. Türk mahkemelerindeki gibi bir dava dilekçesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuramazsınız. BAŞVURU FORMUNU doldurmanız şarttır!
2.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü'ne sözleşmeyi imzalamış devletlerin resmi dillerinin herhangi birisiyle başvuru yapılabilir. Başvuru formunu TÜRKÇE hazırlayabilirsiniz. Ancak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin resmi dili İngilizce ve Fransızca'dır. Bu dillerden biri ile başvurmak davanın sonuçlanma süresini kısaltır.
3.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde dava açmak (başvurmak) sadece ve sadece POSTA yoluyla mümkündür!
4.Mahkemeye gönderilecek yazışma ve belgeleri birbiri ile tutturmak için zımba, bant vb. kullanılmamalıdır; tüm sayfalar sırasına göre numaralandırılmalıdır.
5.Başvuru formunun (başvuru formu = dava dilekçesi) gönderilmesinden sonra mahkeme yazı işleri müdürlüğünce verilecek dosya numarası, daha sonraki işlemlerde kullanılmak üzere saklanmalıdır.
6.Mahkeme yazı işleri müdürlüğünce yapılacak yazışmalarda istenenler zamanında ve tam olarak yerine getirilmelidir.
7.BAŞVURU FORMU özenle ve okunaklı bir biçimde doldurulmalıdır. Başvuru formunda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin hangi maddesine veya maddelerine dayandığınızı da açıkça belirteceksiniz.İnceleme için gerekli olan belgelerin birer örneğini de başvuru formuna ekleyiniz. Başvuru formunu bir avukata hazırlatmanızda fayda vardır.
8.Mahkemede başvurular ücretsiz incelenmektedir. Dosyanın gidişatı ile ilgili bilgiler yazı işleri müdürlüğü tarafından yazılı olarak bildirilir. DAVA AÇMAK HARCA TÂBİ DEĞİLDİR!
9.Yargılamanın ilk aşaması genellikle yazılı usulde yürütülür; ancak daire duruşma yapılmasına karar verebilir. Duruşmalarda cübbe giyme zorunluluğu yoktur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde duruşma esnasında tercüman bulunmaktadır.