COVID-19 Hastalığına Yakalanan Her 1000 Kişiden 7'si Ölüyor!
COVID-19'a Yakalananların Gerçek Sayısı Kaç? Hastalığa Yakalananların Ne Kadarı Ölüyor?
Özgün İçerik Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Bu haber 5 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.
COVID-19 salgını başlangıcından beri vaka sayısı ve ölüm oranlarını yakından takip etmekte ve Evrim Ağacı okurlarını bilgilendirmeyi sürdürmekteyiz. Bu süreçte, epidemiyolojik kavramlara yönelik birçok açıklamada bulunduk. Bunlardan en önemlisi, öldürücülük oranına yönelik kullanılan iki önemli kavramdı: vaka ölüm oranı ve enfeksiyon ölüm oranı.
Bunlardan ilki, tespit edilen vakalar içerisindeki ölüm yüzdesidir. Örneğin Dünya'da tespit edilen 14.7 milyon vakadan 609.000'i hayatını kaybetmiştir ve bu, %4.2'lik bir vaka ölüm oranı demektir. Türkiye'de tespit edilen 222.402 vakadan 5.545'i hayatını kaybetmiştir ve bu, %2.5 düzeyinde bir vaka ölüm oranı demektir. Yani Türkiye'de tespit edilen her 100 vakadan 2-3'ü maalesef hayatını kaybetmiştir. Ancak bu, hastalığın gerçek öldürücülük oranını veremez. Bu nedenle, ikinci kavramımıza bakmalıyız.
Kavramlardan ikincisi, yani enfeksiyon ölüm oranı, hastalığa yakalanan tüm hastalar içinde ölenlerin oranıdır. Unutmayın ki Dünya'da 14.7 milyon vaka, Türkiye'de 222 bin vaka tespit edilmiş olması, gerçek vaka sayısının Dünya için 14.7 milyon, Türkiye için 222 bin olması demek değildir. Çok sayıda asemptomatik vaka veya hastalığı hafif atlatmasından ötürü hastaneye gitmeyen veya test yaptırmayan kişi, bu istatistiklere dahil olmamaktadır. Dolayısıyla salgın başından beri uyardığımız gibi, enfeksiyon ölüm oranı, vaka ölüm oranından mutlaka daha düşük olacaktır. Ama ne kadar düşük? Ve test yaptırmadan hastalığı atlatanları nasıl tespit ederiz?
COVID-19'a Yakalananların Gerçek Sayısı Kaç?
İkinci sorudan başlayalım: Hastalığı geçirmiş kişilerin vücudunda, bu hastalığa özgü antikorlar oluşmaktadır. Zaten geçici koronavirüs direnci edinmemizi sağlayan şey de bu antikorlardır. Eğer bu antikorlar test edilir ve tespit edilirse, COVID-19'a yakalanan gerçek insan sayısı (en azından popülasyon içindeki oran) daha net tespit edilebilir. Bu antikor testlerinin amacı, bir kişinin test yapıldığı sırada COVID-19 olup olmadığını anlamak değildir (yani COVID-19 tanı testi değildir). Amaç, hastalığı çoktan atlatan ve artık iyileşmiş olan kişileri tespit edebilmektir.
Bu testlerle ilgili çok ciddi güvenilirlik ve isabetlilik sorunları olsa da, Amerikan Hastalık Kontrol ve Önlem Merkezi'nin (CDC) tahminlerine göre, tespit edilen her 1 vaka için yaklaşık 10 vaka gözden kaçmaktadır. Bu hesaba göre, örneğin Türkiye'de tespit edilen 222.402 vakaya ek olarak, 2.2 milyon civarında vaka tespit edilemeden hastalığı atlatmıştır.
Eğer her bir insan, her bir gün test edilebilecek olsaydı, bu vakaları da ortaya çıkarmak mümkün olurdu. Bu nedenle ne kadar çok ve ne kadar yaygın bir şekilde COVID-19 tanı testi uygulanırsa, enfeksiyon ölüm oranı ile vaka ölüm oranı birbirine o kadar yakınsayacak ve ülkedeki gerçek tablo o kadar net bir şekilde ortaya çıkacaktır.
COVID-19'un Enfeksiyon Ölüm Oranı Kaçtır?
Şimdi, bu bilgiler ışığında, ikinci sorumuza yanıt arayabiliriz: Enfeksiyon ölüm oranı kaçtır? Yani hastalığa gerçekten yakalanan insan sayısı içerisindeki ölümlerin oranı nedir?
Salgın başından beri buna yönelik 30'a yakın araştırma yürütüldü. Örneğin Princess Diamond gemisindeki enfeksiyon ölüm oranlarına yönelik bir araştırma, %0.6 (binde 6) sonucuna ulaşmıştı. Imperial College London araştırmacıları tarafından Mart'ta yapılan bir diğer çalışmada, Çin'deki enfeksiyon ölüm oranının %0.66 (binde 6.6) olduğu gösterilmişti.
O zamandan bu yana yapılan birçok çalışma, bu oranları doğrular nitelikte: Bugüne kadar COVID-19'un enfeksiyon ölüm oranı ile ilgili olarak yapılan araştırmaların sonuçları, %0.1 (binde 1 kişi) ila %1.7 (binde 17 kişi) arasında değişiyor; ancak hepsinin ortalaması, %95 güven aralığı ile, %0.68, yani yaklaşık binde 7 civarında! CDC de Temmuz 2020 itibariyle COVID-19'un enfeksiyon ölüm oranını %0.65 olarak hesaplıyor ve bu oran, daha önceki tahminlerinden yüksek.
Bir diğer deyişle, COVID-19 hastalığına yakalanan her 1000 kişiden ortalamada 7'si hayatını kaybediyor.
Elbette bu oranlar yaşa ve altta yatan hastalıklar gibi durumlara göre değişebiliyor. Yani daha yaşlı veya kronik hastalıkları olan kişilerde ölüm oranları daha yüksek; genç ve sağlıklı bireylerde oranlar daha düşük. James Cook Üniversitesi'nden olan ve yukarıdaki 26 araştırmayı inceleyen makalenin eş yazarlarından Lea Merone şöyle diyor:
COVID-19'un ölüm oranına yönelik tek ve mutlak bir sayıya erişeceğimiz düşüncesi hatalıdır. Gidişata dair bir fikir edinebiliriz; ancak bunun değişebileceğini ve farklılık gösterebileceğini unutmamalıyız. Bu sayılar bağlama göre değişmekte.
Örneğin 65 yaş üstü kişilerde enfeksiyon ölüm oranı %5.6'ya kadar çıkabiliyor! Bu, 50 yaşlarındaki birinin ölüm oranından 40 kat daha yüksek.
Yine de Dünya genelindeki ortalamalar, bu hastalığın öldürücülüğü hakkında bize önemli bilgiler veriyor. Örneğin bu verilerden anladığımız COVID-19'un gripten en az 7 kat daha ölümcül olduğu. Gribin enfeksiyon öldürücülük oranının 1000'de 1 (%0.1) civarında olduğu düşünülüyor; ancak bu oran çok daha düşük de seyredebiliyor; örneğin 11 Şubat 2020 itibariyle ABD'de 22 milyon grip vakası görüldü ve 12.000 grip nedeniyle ölüm yaşandı; yani vaka ölüm oranı bile %0.05 civarındaydı; enfeksiyon ölüm oranı bundan çok daha düşük olacaktır. Bu durumda COVID-19, daha önce de raporlandığı gibi, gripten 50 kata kadar daha ölümcül olabilir!
Ayrıca hastalık, gripten çok daha fazla bulaşıcı olduğu için, daha kolay bir şekilde daha geniş bir popülasyona ulaşıyor. COVID-19; Ebola veya MERS gibi hastalıklara göre daha az ölümcül olsa da, bu hastalıklara göre çok ama çok daha fazla kişiye bulaşabiliyor olması, çok daha fazla sayıda ölüme sebep olmasına neden oluyor. Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi'nde acil tıp hekimi ve uzman araştırmacı olan Eric Toner, The Wall Street Journal gazetesine şöyle diyor:
Olay sadece enfeksiyon ölüm oranında bitmiyor. Aynı zamanda hastalığın ne kadar bulaşıcı olduğu da önemli ve COVID-19, aşırı bulaşıcı. Yani bu hastalığı bu kadar tehlikeli yapan, öldürücülük oranı ile bulaşıcılığın tehlikeli bir kombinasyonuna sahip olması.
Gidecek Yol Çok!
Burada bir parantez açmakta fayda görüyoruz: Gerçek vaka sayısı, tespit edilen vaka sayısından 10 kat fazlaysa bile, hastalığın daha bulaşabileceği kaç kişi olduğunu düşünmek, durumun ciddiyetini bize hatırlatacaktır: Dünya'da 14.7 milyon vaka tespit edildiyse ve buna ek olarak 147 milyon vaka gözden kaçtıysa (ve ölmeden hastalığı atlattıysa), toplamda 162 milyon civarında insan COVID-19 olup, hastalığı atlatmış demektir.
Dünya nüfusunun 7.5 milyar olduğu düşünülecek olursa, iyi bir tahminle çoktan hastalığı atlatan 162 milyon insan, Dünya nüfusunun sadece %2.16'sına karşılık gelmektedir! Dolayısıyla henüz hastalığa yakalanmamış insanların oranı %97.84'tür! Buradan, hastalığın daha yeni başladığını ve sürü bağışıklığı gibi olguların çok uzak hedefler olduğunu görebiliriz.
Sadece %2'lik enfeksiyon oranıyla bile 600 binden fazla ölü verdik. Bu oran %80 olursa ve o zamana kadar aşı veya ilaç üretemezsek, kaç ölümüz olacak? Bu nedenle aşı ve ilaç üretilene kadar maske, sosyal mesafelendirme ve diğer hijyen kurallarına sonuna kadar uymamız, bu salgını kontrol altında tutmamız gerekiyor.
Çünkü unutmayın: Bu hastalığa yakalanınca ya öleceksiniz ya da hiçbir şey olmadan atlatacaksınız diye bir durum yok. Hastalık, onu atlatmayı başarsanız bile birçok organa zarar veriyor ve kalıcı olma ihtimali olan hasarlara neden olabiliyor! Dr. Toner, sözlerini şöyle bitiriyor:
Birçok insan, bu hastalığı atlattıktan sonra bir şey olmayacağını sanıyor. Bu doğru değil. COVID-19'un tek ciddi sağlık problemi ölüm değil, birçok diğer soruna da neden olabiliyor.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Küresel ısınmanın devlet ekonomilerine bir zararı olur mu?
- Her şeyi algoritmik bir düzen ile yapan bilgisayarlar rastgele sayıları da aslında rastgele üretmiyor mu?
- Kuantum dolanıklılığını ayrıntılı bir biçimde açıklar mısınız, yada önerebileceğiniz bir kaynak url'sini atar mısınız?
- 5
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- T. W. Russell, et al. (2020). Estimating The Infection And Case Fatality Ratio For Coronavirus Disease (Covid-19) Using Age-Adjusted Data From The Outbreak On The Diamond Princess Cruise Ship, February 2020. Euro Survellance. | Arşiv Bağlantısı
- R. Verity, et al. (2020). Estimates Of The Severity Of Coronavirus Disease 2019: A Model-Based Analysis. The Lancet Infectious Diseases, sf: 669-677. | Arşiv Bağlantısı
- G. Mayerowitz-Katz, et al. (2020). A Systematic Review And Meta-Analysis Of Published Research Data On Covid-19 Infection-Fatality Rates. medRxiv. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/01/2021 01:30:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9028
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Epidemiyoloji
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Mikrobiyoloji> Temel Mikrobiyoloji> Viroloji
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> İletişim> Gazetecilik (Habercilik)> Bilim Haberciliği
- Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Enfeksiyon Hastalıkları
- Hastalık Bakteri Salgın Ölüm İnsan Virüs Hayvan İlaç Çin Bilim Sağlık Haber Araştırma Tıp Mikrop Tedavi Mikrobiyoloji Habercilik Solunum İmmünoloji Virüsler Enfeksiyon Aşı Vaka Aşılar Halk Sağlığı Viroloji Hasta Viral Viral Enfeksiyon Önlem İnsan Sağlığı Göğüs Göğüs Hastalığı Klinik Mikrobiyoloji Sars 2019-Ncov Wuhan Mers Sars Mers Sars Virüsü Koronavirüs Wuhan Koronavirüsü Sağlık Bakanlığı Dünya Sağlık Örgütü Şehir Hastanesi Sağlık Örgütü Covid-19 Yeni Koronavirüs Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını) Covıd-19 Epidemik Pandemik Küresel Salgın Sosyal Mesafelendirme Hastalık Kontrolü Hastalık Dağılımı Hastalık Yayılımı Dağılım Yayılım Santigrat Derece