Baş ağrısı toplumda en sık görülen yakınmaların başında gelir ve toplumun %90’nın da görülür. En sık görülen primer baş ağrısı nedeni gerilim tipi başağrılarıdır.
Doğrudan doğruya baş ağrısı tablosuyla ortaya çıkan, başka bir hastalıkla ilişkisi olmayan baş ağrılarına primer baş ağrıları denir. Bunlar; migren/ gerilim tipi başağrısı/ küme baş ağrılarıdır.
Sekonder baş ağrıları ise %10 oranında görülen, özellikle beyin damar hastalıkları, sinir sistemi hastalıkları, beyin tümörleri, göz hastalıkları, sinüzit, menenjit gibi hastalıkların seyri sırasında ortaya çıkan baş ağrılarıdır.
MİGREN özellikleri nedir?
Genelde ağrı başın tek tarafındadır
Ağrı zonklayıcı özellikte, orta veya şiddetlidir
Bulantı, kusma olabilir
Krizler (atak) halinde gelir
Ağrı 4 ila 72 saat sürer
Ağrı başlangıcında görme bozuklukları olabilir (auralı tipinde)
Baş hareketleri ve fiziksel aktiviteyle ağrı artar
Işıktan ve sesten rahatsız olabilir
Migreni tetikleyen faktörler
- Hormonal değişiklikler ( Adet değişiklikleri, doğum kontrol hapları, gebeliğin ilk 3 ayı ve doğumdan sonraki 6 ay, menopoz döneminde hormon tedavileri sonucunda meydana gelen hormonal değişiklikler)
- Çevresel Faktörler (Parlak ve yanıp sönen ışıklar, bilgisayar oyunları, kızgınlık, aşırı neşe gibi duygular ,öğün atlama,aç kalma, duman ve parfüm gibi güçlü kokular, uyku düzensizliği, iklim değişiklikleri )
- Gıdalar ( Mayalı alkoller,kırmızı şarap, aşırı kahve ve kafein,aşırı çay , yapay tatlandırıcılar, turşular, hazır gıdalar, nitrat içeren gıdalar, yüksek tiramin içeren rokfor-çedar-parmesan gibi peynirler )
- Egzersiz/ yorgunluk (30 dk ve üzeri düzensiz ve uzun süreli devam eden zorlayıcı egzersizler )
Migren Tedavisi
Migren tedavisinde migren tanısı konduktan sonra ağrılar seyrek ise; ağrı ataklarını geçirmeye yönelik kriz tedavisi planlanır. Haftada 1-2 kez veya daha fazla atak olduğunda koruyucu tedavi yapılmalıdır. Migren tedavisinde bazen sadece migreni tetikleyen faktörlerin (açlık, uykusuzluk, hormon kullanımı gibi) ortadan kaldırılmasıyla ağrı atakları kaybolabilir. Etkili bir baş ağrısı tedavisi için ilaçlar ve günlük yaşam rutininin değiştirilmesi çok önemlidir.
Günlük yaşamımızda bu konulara mutlaka dikkat etmeliyiz;
- Baş ağrısı takvimi veya baş ağrısı günlüğü tutmak
- Düzenli ve kaliteli uyku
- Düzenli egzersiz yapmak
- Stres ile başa çıkma yollarını öğrenmek
- Uygun bir kiloya erişmek
- Alkolden kaçınmak
İlaçlara rağmen atakları devam eden hastalarda tetik nokta enjeksiyonları, oksipital sinir blokajı gibi girişimsel tedaviler uygulanabilir.
Migrene karşı “Botoks” tedavisi: Yapılan araştırmalar 3 aydan fazla bir süre boyunca, ayda 15 ya da daha fazla gün, migren karakterinde baş ağrısı olarak tanımlanan kronik migren tedavisinde botoks uygulamasının etkili olduğu göstermiştir. Bu etkinin; botoks uygulaması ile ,sinir sonlanma bölgelerinde bazı nörotransmitterlerin salınımını engellemesi yoluyla inflamatuvar ağrıyı önlemesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Migren tedavisinde botoks; alın, şakaklar, ense ve boyun bölgesine uygulanmaktadır. Çoğu durumda uygulamaların etkisi yaklaşık 3-4 ay süreceğinden tedavinin devamı için tekrarlanması gerekir.
GERİLİM TİPİ BAŞAĞRISI
Gerilim tipi baş ağrısı çoğunlukla stresten kaynaklanır.
Tüm başı tutabilir. Başın arkasından önüne yayılma gösterir.
Genellikle iki taraflıdır.
Bulantı olabilir ama kusma görülmez.
Bir hafta – 15 gün ağrıyla (hafif) geçer.
Ağrı kriz şeklinde olmaz.
Ağrı başlamadan önce görme bozuklukları olmaz.
Hareket etme ağrıyı arttırabilir.
Gerilim baş ağrısının en önemli özelliği hastaların mengene ile sıkıştırıyorlarmış gibi bir ağrı hissetmesidir. Baş ağrısının yanı sıra bir çok hastada başta yanma hissi, keçeleşme, dokunma ile hassasiyet gibi bulgular ortaya çıkar.
Gerilim baş ağrısında baş, boyun ve omuz bölgesi kaslarında basınç uygulamakla yansıyan ağrının ortaya çıkmasına neden olan tetikleyici noktaların (trigger points) olması önemli bir bulgudur.
Gerilim tipi baş ağrısının tedavisi
Ağrı kesiciler ve kas gevşetici ilaçların yanı sıra depresyona karşı kullanılan ilaçlar son derece etkili olmaktadır.
İlaçların yanı sıra çeşitli ilaç dışı yöntemler de baş ağrılarının kontrolünde sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır. Bu yöntemlerin başında gevşeme eğitimi gibi psikolojik girişimler gelmektedir. Hastalara nasıl gevşeyecekleri öğretilmektedir. Bu yöntem özellikle kas kasılması baş ağrılarının tedavisinde son derece etkilidir.
Düzenli egzersiz yapmak ve yeterli ve düzenli uyumak şikayetlerin gerilemesini sağlayacaktır.
Bir başka önemli nokta da öğünleri düzenli yemektir. Mizah duygusunu koruyan ve hayata pozitif bakan kişilerde gerilim tipi baş ağrısı daha az görülür.
İlaç tedavisine ve gevşeme eğitimine dirençli ağrılarda baş, boyun ve omuz bölgesinde tespit edilen tetikleyici noktalara çeşitli enjeksiyonlar yapılarak kasların gevşetilmesi ve böylece ağrının kontrol altına alınması yoluna gidilir.
Küme baş ağrısı
Küme baş ağrısı göz çevresinde veya arkasında görülen, tek taraflı çok şiddetli bir baş ağrısıdır.
Ağrı ataklar şeklinde gelir.
Genellikle uyuduktan 3-5 saat sonra ya da sabah saatlerinde, hemen her gün çalar saatle ayarlanmış gibi belirli bir zamanda başlar.
Ağrı tek taraflıdır ve çok şiddetlidir.
En çok göz çevresinde, gözün arkasında, şakakta hissedilir.
Baş ağrısı ile birlikte gözde kızarma, kanlanma, yaşarma, burun akıntısı ve tıkanıklığı, alında ve yüzde terleme, göz kapağında şişme ve göz kapağı düşüklüğü bulunabilir.
Çok şiddetli olan bu ağrı krizleri 15 dakika – 3 saat arası sürer.
Bundan sonra hasta dakikalar içinde yeniden rahatlamaya başlar. Bu ataklar günde bir veya birçok kere görülebileceği gibi günaşırı da olabilir.
- Küme baş ağrısı birkaç hafta ile aylar sürebilen krizler şeklinde olur. Arada birkaç ay süren krizsiz dönem vardır. Krizler sıklıkla 4-8 hafta sürer. 1 haftadan 12 aya kadar da değişebilmektedir.
Mevsim değişikliği dönemlerinde, küme baş ağrılı hastaların daha çok ağrı çektiği görülmektedir. Stres de ağrıyı tetikleyici bir faktör olarak hastaları tehdit eder.
- Küme baş ağrısı 30 yaşın üstündeki erkeklerde daha sık görür.
Hasta atak sırasında ağrıyı kesmek için başını duvarlara ya da mobilyalara vurmak gibi davranışlar sergiler ve doktora bunları anlatmak ağrının ne kadar şiddetli olduğunun anlaşılmasına yardımcı olur.
Küme başağrısı nasıl tedavi edilir?
- 7-10 lt/dk saf oksijenin, 10-15 dakika süreyle atak başlangıcında solutulması ile yaklaşık 7 ile 10 dakika içerisinde ağrıda %90 oranında azalma sağlanmaktadır.
- Tedavisinde ataklar sırasında ağrının şiddetini azaltmaya yönelik ve atakların oluşmasını engelleyen çeşitli ilaçlar kullanılır.
- Küme periyotları esnasında parlak ışıktan, alkolden, sinirlenmekten, strese yol açacak davranışlardan ve heyecandan kaçınılmalıdır. Bunlar atakları şiddetlendirebilir.
- Sigaradan uzak durulmalıdır, tütün küme baş ağrısının ilaç tedavisine yanıt vermesini engelleyebilir.
- İlaç tedavisine dirençli hastalarda girişimsel yöntemlerden sfenopalatin gangliyon blokajı ve stellar gangliyon blokajı gibi çeşitli sinir blokları da uygulanabilir.