Abdullah bin Yasin
- Önem : Murabıtlar Devleti'nin kurucusu, Kuzey Afrika'nın İslamlaştırılmasını başlatan kişi
- Doğum : ?
- Ölüm : 8 Temmuz 1059 - Tamesna
Abdullah Bin Yasin, Murabıtlar Devleti’nin kurucusu, aynı zamanda Kuzey Afrika’nın İslamlaştırılmasını başlatan kişi olarak bilinmektedir. Hayatının 1050 yılı öncesine dair bölüm hakkında az bilgi sahibi olunan Yasin’in annesi Fas’taki Kuzula kabilesindendir. Kurtuba’da başladığı tahsilini Sus şehrinde tamamladı. Daha sonra ise Cüdâle kabilesi reisi Yahya b. İbrahim tarafından Afrika’ya İslamiyet’i öğretmek ve yaymak için görevlendirildi. Abdullah B. Yasin’in yöre halkını İslamlaştırma çabaları bir süre başarısızlığa uğradı ve Abdullah küçük bir toplulukla Senegal’in bir adasına çekildi. Burada Ribat adı verilen bir tekke kurarak dini-askeri bir örgüt oluşturdu. Bu örgütün üyelerine Bu örgütün üyelerine de “Ribat’ın içindekiler” anlamına gelen “Muratıblar” denildi. Yaşamlarını dine dayayan bu kişiler askeri bir disiplin ve komünal bir düzen içinde yaşadılar. Üyelere sert kurallar ve dayak cezası uygulanıyordu. Kısa zamanda sayıları bine varan Murabıtlar, güçlenerek Sahra’daki kabileleri buyrukları altına aldılar. Yerli kabile reislerinin çoğu Müslüman olmayı kabul etti, ancak kitleler genellikle eski inançlarını devam ettirdi.
Abdullah B. Yasin önderliğindeki Murabıtlar, 1055’te Fas ve Gana’daki kentlere akınlara başladılar. Dini önderliği elinde tutan Abdullah B. Yasin, ordu komutanlığını Yahya B. Umar’a verdi. Kuzeyde Zenata kabilesinin yönettiği Sicilmasa kentine, güneyde ise Gana Krallığı’a ait Avdagast kentine akınlar yapıp, ganimetler aldılar. Dara, Sus, Agmat ve Nafis’te egemenlik kurdular. Abdullah B. Yasin Atlas Okyanusu kıyısında Tamasna’da Bergavarlar’la savaşırken öldü. 8 Temmuz 1059 tarihinde Tamesna yakınlarında öldü. Cenazesi, Kerîfle adıyla bilinen yüksek bir yere defnedildi. Murabıtlar Devleti Kuzey Afrika’da birçok kabileyi Müslümanlaştırdı. Abdullah B. Yasin’in ölümünden sonra da Kuzeybatı Afrika ve İspanya Murabıtlar’ın egemenliğine son verdi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Abdülkerim Özaydın, Abdullah B. Yasin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1, 1988
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Fikret Muallâ
Türk sanat tarihinin önemli figürlerinden Fikret Mualla Kadıköy’de dünyaya geldi. Ailenin kız çocuğuna duydukları istek Fikret Mualla’ya bu ismin verilmesine hatta uzun yıllar bir kız görüntüsünde büyütülmesine neden oldu. 12 yaşındayken futbol oynarken bacağını sakatlamasından ötürü topal kalan Mualla, önce Saint Joseph okuluna başladı daha sonra ise Galatasaray Lisesi’nde eğitim gördü. Birinci Dünya Savaşı’nın tüm Avrupa’yı saran İspanyol nezlesini Fikret Mualla’nın Galatasaray Lisesi’nden annesine taşıması sonucu annesinin ölmesi onun psikolojisinin bozulmasına neden oldu. Annesinin ölümünün ardından babasının başka bir kadınla uygunsuzca birlikte olduğunu öğrenince hırçınlığı daha da arttı ve polislik vakalar yaşadı. Bir süre sonra aklından şüphe edildiği için Bakırköy Akıl Hastanesi' ne kaldırıldı. 1920 yılında da, lise öğrenimini bile bitirmeden, mühendislik öğrenimi için Zürih’ e gönderildi. Eğitimini Almanya’ da, 1921’ de Münih Güzel Sanatlar Akademisi’nde sürdürmek üzere yarıda bıraktı ve bir yıl sonra 1922’ de Berlin Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenimine devam etti. Almanya macerasından sonra Fransa’ya geçer, Paris’te özgürlüğü kısa bir süre sonra parasızlık yüzünden son bulur. 1927’ de Türkiye’ ye döner. Bir süre farklı okullarda resim öğretmenliği yaptıysa da psikolojik sorunları nedeniyle tekrar tedavi altına alındı. Babasının ölmesinin ardından kalan miras ile Paris’e gitti ve şöhreti burada buldu. Ünlü ressam Picasso ile tanıştı. Ancak paranın bitmesinin ardından zor günler geçirdi. Zengin bir kadın onu himayesine alarak Alp Dağları’ndaki çiftliğe yerleştirdi. Ancak sinir krizleri tekrar baş gösterir. Bir sabah odasında tam da istediği gibi, bembeyaz çarşaflarda ve uyurken ölü olarak bulunur. Kemikleri 1974'de arzusuna uygun şekilde yurda getirilir ve Karaca Ahmet mezarlığına defnedilir.
-
İbn Haldun
Lakabı ve künyesi Veliyüddin Ebu Zeyd Abdurrahman olan Kuzey Afrikalı bilgin İbn Haldun, Tunus’ta dünyaya geldi. İlmi çalışmalarından dolayı sürekli yer değiştirmek zorunda kalan İbn Haldun'unun Tunus, Cezayir, Fas, Gımata ve Mısır' da geçen oldukça hareketli bir hayatı vardı. Tahsilini, o zamanki Afrika'nın ilim ve kültür merkezi olan doğum yeri Tunus'ta yaptı, Kuzey Afrika'nın birçok yerinde kâtiplik ve kadılık gibi görevlerde bulundu. Bu görevleri esnasında bazen iltifat ve takdirler gördüğü gibi, bazen de hapse girdiği durumlar oldu. Seyahatlerinde ve hatta firar ettiği zamanlarda bile gözlemlerde bulundu, bilgi ve tecrübesini artırmaya çalıştı. Günümüze bıraktığı en önemli eseri Mukaddime’yi bir mağarada kendini ilmi çalışmalara adayarak yazdı. Hayatını ilme adayan ve geleceğe önemli sosyolojik bilgi altyapısı bırakan İbn Haldun Kahire’de vefat eti.
-
İsmet Parmaksızoğlu
En önemli faaliyeti olarak Türkiye kütüphanelerinin ihmal edilen veya çok ağır işleyen bir toplu katalogunun hazırlık çalışmalarına yön vermesi olan İsmet Parmaksızoğlu ilk ve orta tahsilini İstanbul’da tamamladı. 1945’te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden mezun oldu. Mezuniyet tezi olarak Orhan Köprülü ile birlikte Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi’nin Hayatı ve Ravzatü’l-Ebrâr Zeyli’nin tenkitli neşrini hazırladı. Mezuniyetinden kısa bir süre sonra kütüphanecilik alanını seçti. 1945’te Manisa şehir kütüphanesinde başladığı memuriyetini İstanbul’daki Râgıb Paşa Kütüphanesi’nde sürdürdü ve genel müdürlüğe kadar yükseldi. Bu sırada komisyon üyelikleri, daire başkanlığı ve müsteşarlık makamlarında bulundu. Memuriyeti sırasında Bağdat’a resmî görevle gitti ve burada Arapçasını ilerletti. 1962’de kütüphaneler genel müdür yardımcısı, 1966’da Din Eğitimi genel müdürü oldu. 1967’de bakanlık müfettişliği kadrosuna geçip Bağdat’a kültür ataşesi olarak gönderildi. Dönüşünde 1971’de yeniden Din Eğitimi genel müdürlüğüne getirildi. 1975’te Kültür Bakanlığı’nda başmüşavirlik kadrosuna tayin edildi ve aynı yıl emekli oldu.
-
Dean Acheson
Soğuk Savaş dönemi politikalarının önde gelen planlayıcı ve uygulayıcılarından olan ABD’li devlet adamı Dean Acheson, dışişleri bakanlığı döneminde komünizme karşı Batı ittifakının kurulmasında etkili oldu. Connecticut’ta dünyaya gelen Acheson, Yale ve Harvard üniversitelerinde hukuk öğrenimi gördü. Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD donanmasında görev alan Acheson, daha sonra Washington’da bir hukuk bürosunda çalıştı ve 1933 yılında maliye bakan yardımcısı oldu. Hızla yükselen kariyerinde sonraki süreçte Dışişleri Bakanlığı İktisadi İşler Dairesi’nin başına getirilen Acheson, 1945 yılında ise dışişleri başkan yardımcılığı görevine geldi. II. Dünya Savaşı sonrası gerçekleşen Soğuk Savaş döneminde ABD dış politikasını etkin şekilde yönlendiren kişilerden olan Achison, ABD’nin Ortadoğu’daki çıkarlarını korumak amacıyla hazırlanan Truman Doktrini ve Marshall Planı’nın uygulayıcılarından oldu.
-
Tycho Brahe
Yaşadığı dönemde Danimarka’nın en zengin adamlarından biri olan Tycho Brahe, batıl inanç sahibi, fevri birisi olarak alışılmış bilim adamı tiplemesinden uzak bir karakter olarak görünse de gözlemevinde onlarca yıl boyunca yaptığı çalışmalar sayesinde, yıldız ve gezegenlerin hareketleri ile ilgili dönemin en kesin ölçümlerini ortaya koydu. Bu yönüyle modern astronominin kurucularından biri olarak kabul edilir. Günümüzde İsveç sınırları içerisinde kalan Scania’da dünyaya geldi. Hem annesi hem de babası varlıklı İskandinav ailelerindendi. Brahe Danimarka kraliyet ailesinin hizmetkârı olan amcası tarafından yetiştirildi. Yirmi yaşında Kopenhag Üniversitesi’ne yazıldı. Burada hukuk ve astronomi dersleri gördü. Mezun olduğu okulda astronomi dersleri verdi. Ven Adası’nda Avrupa’nın ilk astronomi gözlemevini kurdu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun