Üsküp, Makedonya`nın başkenti ve en büyük kentidir. Ülkenin politik, kültürel, ekonomik ve akademik merkezi olan kent, ortasından geçen Vardar nehri tarafından ikiye ayrılır. Kent en geç MÖ 4000`den beri bir yerleşim bölgesidir; kent merkezine tepeden bakan Üsküp Kalesi`nde Neolitik dönem yerleşimlerinin kalıntıları bulunmuştur. MS 1. yüzyılın başlarında yerleşim Romalılar tarafından ele geçirilmiş ve yerleşim bir ordu kampına dönüştürülmüştür. Roma İmparatorluğu`nun 395 yılında doğu ve batı olarak ikiye bölünmesiyle birlikte o zamanki adıyla Scupi İstanbul merkezli Bizans`ın hakimiyetinde kalmıştır. Üsküp, Orta Çağ`ın başlarında Bizans ile 972 ile 992 yılları arası kenti başkent haline getiren Bulgar İmparatorluğu arasındaki çekişmelerin ortasında kalmıştır. 1282`de Sırp İmparatorluğu`nun bir parçası olan kent 1346`da ülkenin başkenti olmuş, 1392 yılında Osmanlılar tarafından ele geçirilmiş ve Türkler tarafından Üsküp olarak adlandırılmıştır. 500 yıldan uzun süre Osmanlı hakimiyetinde kalan kent önce Rumeli Eyaleti`ne bağlı Üsküp Sancağının merkezi olmuş, daha sonra vilayet sistemine geçilmesiyle oluşturulan Kosova`nın da merkezi olmuştur. 1912`de Balkan Savaşları vasıtasıyla Sırbistan Krallığı tarafından ele geçirilen kent, I. Dünya Savaşı`ndan sonra yeni kurulan Yugoslavya Krallığı`nın bir parçası olmuştur. II. Dünya Savaşı`nda Mihver Devletleri safındaki Bulgaristan tarafından işgal edilmişse de 1944`te Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti`ni meydana getiren federal devletlerden Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti`nin başkenti olmuştur. Üsküp II. Dünya Savaşı`ndan sonra hızlı bir gelişim gösterdiyse de 1963`te yıkıcı bir depremle oldukça zarar görmüş, 1991`de Yugoslavya`dan bağımsızlığını ilan eden Makedonya Cumhuriyeti`nin başkenti olmuştur.
Üsküp Vardar nehri yatağında kurulmuştur ve Balkanlar`da Belgrad`la Atina arasında hemen hemen ortada bulunur. Metal sanayi, kimya, kerestecilik, tekstil, dericilik ve basım endüstrilerinin merkezlerinden olan kent kültür ve spor faaliyetleriyle birlikte ticaret, taşımacılık ve bankacılık sektörlerinin gelişimiyle birlikte gelişimini hızlandırmıştır. 2002 resmi nüfus sayım sonuçlarına göre 506.926 kişilik nüfusa sahip kent son döneme ait iki gayri resmi tahminlere göre 491.000 ile 668.518 kişi arası nüfusa sahiptir.
Etimoloji
Üsküp adı Trak kökenli klasik dönem Grek-Roma dönemi sınır kasabasının Latince`deki adı olan Scupiden gelmiştir Osmanlı zamanında Osmanlı versiyonu Üsküp adıyla anılan kent 1912-1941 arası Yugoslavya Krallığı döneminde Sırpça Skoplje olarak adlandırılmıştır. Bulgaristan Krallığı işgali altında olduğu 1941-1944 arası Skopie adını alan kent 1945`teMakedonca Skopje adını almıştır ve resmi olarak da bu ad kullanılmaktadır ancak Türkçe` de Üsküp olarak anılmaya devam etmektedir.
Coğrafya
Üsküp, Makedonyanın kuzey kesiminde, Kosovaya yakın bir bölgede yer alır. Balkanların ortası sayılabilecek bir konumda olan şehir, Vardar Nehrinin kenarlarında Vardar Vadisinde bulunur. Vardar Vadisi, birçok tepe ve dağla çevrilidir.
İklim
Nemli astropikal iklime sahip olan Üsküpte yaz mevsimi sıcak ve nemli, kış mevsimi soğuk ve nemlidir. Kışları çoklukla kar yağar. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 31 °Cdir. Bu sıcaklık bazen 40 °Cnin üstüne çıkar. İlkbahar ve güz mevsimlerinde sıcaklık 15 °C ila 24 °C arasında değişir. Kış aylarında ortalama sıcaklık 6 °C civarındadır; geceleri de sıcaklık genellikle 0 °Cnin altına düşer. Bu sıcaklık düşüşü -10 °Cye kadar ilerleyebilir. Yıl boyunca yağışın en yoğun olduğu dönemler Ekim-Aralık ve Nisan-Haziran dönemleridir.
Nüfus
2002 sayımlarına göre Üsküpün toplam nüfusu 506.926 kişidir. Şehirdeki nüfusun etnik dağılımı şu şekildedir:
Makedonlar 338.358; Arnavutlar103.891; Romanlar 23.475; Sırplar 14.298; Türkler 8.595; Boşnaklar 7.585 ve diğerleri.
Kültür ve Eğlence
Kent Makedon, Arnavut ve Türk kültürünü en iyi şekilde bünyesinde barındırıyor. Hıristiyan kesimin yaşadığı bölüm modern ve gelişmiş bir Avrupa kentini andırırken Müslümanların yaşam alanları daha mütevazı ve geleneksel bir yapıda. Hıristiyanlar ve Müslümanlar birbirlerine oldukça saygılı bir şekilde birlikte yaşıyorlar. Yine de Hıristiyanların kentin her noktasında görülebilecek devasa bir haçı bir tepeye diktikleri bir gerçek.
Ünlü şairlerimizden Yahya Kemal Beyatlı, Üsküp doğumludur. Şair, kenti, Fatih devrinin evliya mezarlığı olarak tanımlar. Bunun nedeni bölgede pek çok sayıda evliyanın olduğuna inanılması ve bu yönde bulunan türbelerin fazlalığıdır.
Kenti ikiye bölen Vardar Nehri çevresinde bol sayıda park bulunuyor. Üsküplüler bu alanlarda yürüyüş ve spor yapıyor. Özellikle Makedon halkın yaşadığı bölüm kafeleri ve gece kulüpleriyle eğlencenin merkezi konumunda.
Kent Mutfağı
Dağlık yapısı nedeniyle Üsküpte hayvancılık ve kısıtlı olarak sebzecilik gelişmiş halde. Bu durum yörenin mutfağını da etkiliyor. Ağırlık et yemekleri ve köftelerde. Ohri Gölünde tutulan buraya özgü alabalıklar da oldukça lezzetli. Restoran ve kafelerse oldukça ucuzlar. Birkaç euroya dolgun tabaklarda et yemekleri yiyebilirsiniz.
Yerel mutfağın en sevilen tatlarının başında bir tatlı olan kaymakçina geliyor. Tatlı, süt, yumurta, şeker ve undan mürekkep. Yugoslav Salatası ve Köprülü salatası olarak da bilinen manca, patlıcan, domates, yeşil biber, sarımsak ve zeytinyağı ile hazırlanıyor. Kemiksiz kuzu etinden yapılan Makedon yahnisi de meşhur bir başka tat. Kentte ayrıca güveçte enfes kuru fasulye de pişiriliyor.
Görülecek Yerler
Üsküp tarihi bir kent olmasının yanı sıra ülkesinin de en büyük yerleşim yeri olma özelliğini taşıyor. Bu iki durum mimariyi geleneksel ve modern olarak iki şekilde etkilerken, eski Sovyetler Birliğine bağlı olmuş olması da bu sistemin mimari anlayışını yansıtıyor.
Üsküp Old Bazaara Türk Çarşısı da deniyor. Bunun sebebi buradaki esnafın birçoğu Türk olması ve pazarda ağırlıkla Türkçe konuşulması. Çarşı, Anadoludaki benzerlerini oldukça hatırlatıyor. Türk olduğunuzu belirtmeniz keyifli sohbet ve alışveriş için oldukça önemli bir anahtar. Çarşı içinde görülecek tarihi yapılar arasında yine Osmanlı mimari geleneğinin örnekleri Mustafa Paşa Camii, Kurşunlu Han, Sulu Han, Davut Paşa Hamamı bulunuyor. Burada eski Türk evlerinden de örneklere rastlamanız mümkün.
Kentin simgesi Taş Köprü 15. yüzyılda inşa edildi. Sultan I. Murad döneminde yapılan 13 gözlü, eşsiz bir mimari yapı olan köprü, 1963 yılında meydana gelen büyük depremle yüzde 80i tamamen yıkılan Üsküpte ayakta kalan ender yapılardan biri
Birkaç yıl öncesine kadar yıkıntı halinde olan Üsküp Kalesi, geçirdiği restorasyonla tekrar eski günlerin döndü. Görkemli parkı da ilgi çekiyor. Kaleden doyumsuz bir Üsküp manzarası seyretmeniz mümkün.
Kentin eski tren istasyonu da kısmen yıkılmış olsa da bugün Ulusal Müze olarak değerlendirilmiş. Üsküp ve Makedonya ile ilgili tarihi ve kültürel ipuçlarını burada bulabilirsiniz. Kentin en yeni kilisesi St. Clementin Katedrali Vardar Nehrinin hemen yanında. Onunla birlikte Üsküpte Saat Kulesini gezebilir, Sveti Spas Manastırını görebilir, Hünkâr, Yahya Paşa, Murat Paşa camilerini ziyaret edebilir, Çifte Hamama uğrayabilirsiniz.
Üsküpe gelmişken Makedonyanın diğer değerlerini görmek isterseniz biraz yolculuğu göze almanız gerekiyor. Eğer birkaç saatinizi ayırırsanız Türk nüfusunun çoğunlukla yaşadığı Tetova kentine kadar uzanabilirsiniz. Türkler burayı Kalkandelen olarak biliyor. Makedonların en sevdiği yerlerden biri olan ve övünçle tanıtmak istedikleri Ohridi (Ohri) kenti ve gölü yaklaşık olarak 150 kilometre uzakta. Avrupanın en derin gölü Ohri bir denizi andırıyor; çevresinde tam 365 tane kilise bulunuyor.