Stephen Hawking Öğrencisi Anlatıyor
Ben Stephen Hawking öğrencilerden biriydim. İşte bana öğrettikleri:
Benim neslimin birçok öğrencisi gibi Stephen Hawking, henüz daha tanışmadan çok önce benim üzerimde çok büyük bir etkisi vardı. A- seviye seçimlerinde tereddüt yaşadığımda beni fizik bilimiyle devam etmeme ikna eden, onun kitabı Zamanın Kısa Bir Hikayesiydi.
1994 yılında Hawking ve matematiksel fizikçi Roger Penrose, Cambridge Üniversitesinde kozmoloji üzerine oldukça ilham verici bir dizi ders verdiler. Bunun bir direk sonucu olarak Cambridge Üniversitesindeki eğitimim için görelilik ve kara delikler üzerine dersler seçtim.
Stephen Hawking’ in Evi Önünde
Hawking ile ilk tanışmam buradaki lisans eğitiminde gerçekleşti. O vakitlerde Hawking, benim öğrenci evimin tam arkasında bir apartman dairesinde oturuyordu. O zamanlar dahi o kadar ünlüydü ki, arkadaşlar hep benim odama gelirdi, sırf Hawking’ in eve giriş ve çıkışını görebilmek için. Ancak bir lisans öğrencisi olarak kendimi o kadar küçük ve korkmuş hissediyordum ki asla konuşmayı deneyemedim.
Cambridge Üniversitesinde dördüncü yılımı bitirdikten sonra doktoram ile ilgili Hawking ile konuşmaya davet edilmiştim. Daha o zamanlardan konuşma sentezleyicisi kullanmaya başlamıştı. İlk tanışmamızda oldukça gergindim. Ancak o direk olarak fizik konusunu derinlemesine açınca, çok geçmeden kara delikleri konuşmaya başlamıştık. Teorik fizikteki “İkinci Sicim Teorisi Devrimi” günlerinde henüz bir öğrenciydim. Hawking Sicim teorisinde aktif bir şekilde çalışmamıştı ancak yeni fikirleri anlamak için çok hevesliydi.
M Teorisindeki Problemler
Toplantının ardından, beni ünlü bir sicim teoristi olan Edward Written tarafından o yıl yazılan araştırma yazıları üzerinde çalışmaya gönderildim. Görevim, bu çalışmanın ardından geri dönmek ve Hawking için onları özetlemekti. Bu görevin aslında ne kadar zor olduğunu tarif etmek güç. Hawking benden yeni başlayan bir yüksek lisans öğrenci olarak, dosdoğru sicim teorisinin sınırlarında bir çalışma bekledi. 1955 Yılından 1998 yılına kadar üstünde çalıştığım yüksek lisans tezimin adını da “M Teoremindeki Problemler” koydu.
Sicim teorisi açıklamalarımın faydalı olduğunu umut etmekten başka yapabileceğim bir şey yoktu. Hawking M teorisi ile ilgili fikirlerinde çok kez değişiklikler yaptı. Ancak sonunda, her şeyin teorisi için en iddialı teorimiz olacağı sonucuna ulaştı.
Master öğrencileri Hawking için son derece önemliydi. Hastalığının erken safhalarında, öğrencileri onunla ilgileniyordu. Ben onun öğrencisi olduğum yıllarda ise artık gece gündüz bakıma ihtiyacı vardı. Bu nokta öğrencileri artık fiziksel bakımıyla daha fazla ilgilenmediler ancak araştırması için temel olmaya devam ettiler. Teorik fizikçiler fikir ve kavramlarla başlarlar ancak daha sonra bunlar açık detaylı hesaplamalara evrilir. Hawking karmaşık hesaplamaları kafasından yapabilecek inanılmaz bir yeteneğe sahipti. Ancak yine de araştırma projelerini geliştirmek ve tamamlamak için çalışma arkadaşlarına güvenmiştir.
Hawking ile Çalışma
Teorik fizikçiler genel olarak yeni başlayan master öğrencilere “güvenli” araştırma projelerini verirler ve onlara gerekli hesaplamalarda rehberlik ederler.
Öğrenciler kendilerini geliştirdikçe, bağımsız çalışmaya başlar ve üzerlerinde çalıştıkları projeler de daha iddialı ve riskli olur. Bununla beraber, Hawking ile çalışan master öğrencilerinin böyle yumuşak bir giriş şansı yoktu. Bizim, yüksek riskli ve yüksek kazançlı projeler üzerinde çalışmamız gerekiyordu.
Hawking’ in konuşma sentezleyicisi ile kurduğu iletişimin kısa ve öz olması gerekiyordu. Basit bir şekilde hesaplamalarla ilgili rehberlik edebilmesi onun için oldukça güç bir işti. Ancak aynı zamanda bu, öğrencileri yaratıcı ve bağımsız olmaya teşvik eden bir güçtü. Takdir edilmesi gereken yerde takdir etmesini biliyordu. Bir keresinde beni çözülmesi zor bir problemle göndermişti. Kozmolojik bir sabit ile Einstein denklemlerinin kara delik çözümleriyle birkaç gün sonra döndüğümde, tam olarak ne dediğini hatırlamıyorum ancak yüzündeki harika gülümsemeyi asla unutmayacağım.
Hawking: Pes Etmek Yok
Hawking kararlı ve inatçı bir kişilikti. Aşırı kararlılığı nedeniyle birçok kez sağlık problemi yaşadı. Yine bu kararlığı, onu beraber çalışması oldukça güç birine çeviriyordu. Ancak araştırma projelerini sürükleyen güç de bu kararlığıydı. Hawking, çözülemez görünen problemlerde pes etmeyi red ediyordu.
Aslında, asla pes etmemek, problemlere değişik yönlerden saldırmak, en güç problemlere ulaşmak ve onların için bir çözüm yolu bulmak, Hawking’ in bana hem bir bilim insanı olarak hem de hayatın diğer yönlerinde öğrettiği ana dersti.
Hawking kendisini ailesine adamıştı. Gözleri, çocuklarından biri geldiğinde ya da ilk torununun resmini gösterdiğinde parıldardı. Birçok yönden Hawking master öğrencilerine ve meslektaşlarına ikinci bir aile gözüyle bakmıştır. Her ne kadar meşgul olursa olsun, bizim için daima vakit ayırırdı. Gelen ziyaretçiler arasında üst tabakadan birçok insanı, içerde bir öğrencisi ile fizik üstüne konuşurken dışarıda bekletirdi. Haftada birkaç kez bizimle öğle yemeği yerdi. Hafta bir kez de mutlaka daha geniş bir gurubu bir araya getirerek hep beraber öğle yemeği yerdi.
Hawking Mizah Anlayışı
Cambridge restoranlarının birinde akşam yemeği, barda buluşma ya da benzeri sosyal aktivitelerde yapıldığında fizik tartışmalarının hiç bitmediği birçok özel gün vardı. Hawking’ in harika bir mizah anlayışı vardı. İletişin güçlüğünü özlü kısa şakalar yaparak bir avantaja çevirirdi. Örneğin bir kara delikteki bilgiye ne olduğuyla ilgili fikrini değiştirirken, barda konuşma sentezleyicisinin sesini yükselterek basitçe “Dışarı geliyorum” demişti. Sosyal bir ortamda; müzik, politika, sinema ve bilimin diğer alanları da dahil hemen hemen her şeyi tartışabilirdi.
Oldukça yakın ve ilişkili alanlarda çalıştığımız için ben yüksek lisansımı bitirdikten sonra da düzenli olarak birbirimizi görmeye devam ettik. 2017 Yılında Cambridge Üniversitesinde 75. Doğum gününü kutlamak için bir konferansa katıldım. Katılımcıların listesi Hawking’ in akademi dünyası ve ötesindeki büyük etkisinin bir resmini ortaya koyuyordu. Birçok öğrencisi ve meslektaşı kozmoloji, sicim teorisi, kara delikler ve yer çekimi dalgaları gibi araştırma sahalarında birer lider olmuştu. Diğerleri de Microsoft’ dan Nathan Myhrvold akademi dışında büyük bir etkiye sahipti.
Şuanda günümüz dünyasında akademik çevreler üzerinde çalışmalarının toplum üstündeki etkilerini hemen gösterebilmeleri için çok büyük bir baskı var. Ancak etki bırakan işlerin kısa bir zaman aralığında da ölçülemediğini unutmamak gerek. Hawking’in araştırmaları gerçek anlamda teorikti. Ancak buna rağmen milyonları peşinden sürükleyerek bilimsel kariyer yapmak için etkilemiştir. Akademik mirası, sadece ürettiği fark yaratan bilimi olmadı, aynı zamanda şekillendirdiği yeni nesillerin zihinleri oldu.
Hawking’ in ölümü şüphesiz ki fizik dünyası için çok büyük bir kayıp oldu. Ancak benim en çok özleyeceğim onun mizah anlayışı ve onun etrafındayken hissettiğim ilham duygusu olacak.
Robotikpedia, gelecekte görüşmek üzere…