Protein sentezi nedir? Proteni sentezi nasıl gerçekleşir?
Bilimsel olarak ifade etmek gerekirse, protein sentezi, hücrelerin DNA, RNA ve enzimleri kullanarak protein molekülleri oluşturduğu süreçtir. Kısaca, vücudunuzun yeni kas inşa etmek için proteinde bulunan amino asitleri kullandığı bir süreçtir.
Bir gün boyunca, vücudunuz iki süreç arasında dalgalanır: “anabolizm” olarak bilinen kas gelişimi, protein sentezi ve “katabolizma” olarak bilinen kas yıkımıdır.
Bir protein takviyesi aldıktan sonra, kanınızda yüksek miktarda aminoasit bulunan kısa bir süre vardır. Hiperaminoasidemi olarak bilinen bu süre dinlenme esnasındaki kas protein sentezinden daha fazla uyarır.
Sert antrenman kataboliktir, çünkü kaslarınızda hasara yol açar ve onları parçalara ayırırsınız. Fakat antrenmandan sonra, vücudunuz neredeyse anında anabolik hale gelir ve bu hasarı iyileştirmeye başlar. Antrenman öncesi veya antrenman sonrası protein tozu kullanmak veya antrenman çevresinde yeterli karbonhidrat ve protein içeren katı bir yemek yemeye başlamak bu süreci başlatmaya yardımcı olur. Protein tozları ve protein açısından zengin gıdalarda bol miktarda bulunan amino asit lösin burada temeldir.
“Kas oluşturma tepkisini en üst düzeye çıkarmak için, porsiyon başına yaklaşık 3 gram lösin gerekir ve bu da öğünlerde 30-40 gramlık proteinin size verebileceği şeydir.”
Daha derin anlatmak gerekirse;
PROTEİN SENTEZİ NASIL GERÇEKLEŞİR:
tRNA molekülleri, sitoplazmadaki serbest halde bulunan aminoasitleri uygun uçlarına, bağlayarak mRNA kalıbına getirirler.
tRNA molekülünün, kodonlara uyan nükleotitleri taşıyan üçerli nükleotit gruplara antikodon denir.
Kodonlar ve Antikodonların nükleotitleri arasında kurulan zayıf hidrojen bağları, tRNA’ların belli bir sıraya göre dizilmesine, bu olay da onların taşıdığı amino asitlerin kodonlarda ifade edilen sıraya göre dizilmesine neden olur. Olay ribozomlarda geçer.
PROTEİN SENTEZİ İÇİN GEREKLİ AMİNO ASİTLERİN AKTİFLEŞMESİ:
Amino asitlerin tRNA’ya bağlanabilmeleri için önce aktifleşmeleri gerekir. Bu olay ATP moleküllerinden amino asitlere fosfat grubu bağlanması ile sağlanır. Fosfat bağlanması amino açil sentetaz enzimi yardımı ile gerçekleşir. Aktifleşen amino asit tRNA’nın uygun ucuna bağlanır.
Buraya kadar yapılan açıklamalar, protein sentezinin belirli aşamalar sonucu gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.
Bu aşamalar şu sırayı izlemektedir:
1- Transkripsiyon: (Yazılma): DNA molekülünün anlamlı dizisinden verilen genetik bilginin, m.RNA diline çevrilmesidir.
Böylece oluşan m.RNA dizisi sitoplazmaya geçer. Ribozomlar alt birimleri aracılığı ile bu diziye tutunurlar.
2- Translasyon: (Okunma): DNA’nın verdiği genetik şifreye göre amino asitlerin dizilmesi olayıdır.
Amino asitleri taşıyan tRNA molekülleri, ribozomlara büyük alt birimleri üzerinden bağlanırlar. Bu bağlanmada, iki nükleotit dizisi arasında kurulan (mRNA ve tRNA arasında) zayıf hidrojen bağları rol oynar.
Böylece, ribozomlar, m.RNA üzerinden kayarken, mRNA kodonlarına uygun antikodonları taşıyan tRNA molekülleri, kodonların sırasına uygun olarak sırayla ribozomlara tutunmaya başlar. Dolayısıyla beraberlerinde taşıdıkları amino asitler de belli bir sıraya göre dizilmeye ve aralarında peptit bağları oluşmaya başlar. Protein yapımı gerçekleşir.