Bakır
Sarılık, yorgunluk, karın ağrısı, davranış değişiklikleri, titremeler veya doktorunuzun Wilson hastalığı veya nadiren bakır elementi eksikliğine bağlı olabildiğini düşündüğü başka belirtilerin varlığında ve bakırla ilgili bir rahatsızlık için tedavi ediliyorsanız belli aralıklarla bu test yapılır.
Test için önceden hazırlık yapmak gerekmemektedir.
Bu test kan, idrar veya karaciğer (hepatik) içindeki bakır miktarını ölçmektedir. Bakır, vücudun enzimlerin bileşimine kattığı gerekli bir mineraldir. Bu enzimler demir metabolizmasında, bağ dokusu oluşumunda, hücresel düzeyde enerji üretiminde, melanin oluşumunda, sinir sistemi ve beyin fonksiyonlarında rol oynamaktadır.
Bakır elementi kabuklu yemişler, çikolata, mantarlar, kabuklu deniz ürünleri, tam tahıllar, kurutulmuş meyveler ve karaciğer gibi çeşitli besinlerde bulunmaktadır. İçme suyuna su boruların içinden geçerken bakır karışabilir, insanlar yiyecekleri bakır kaplarda pişirip servis yaparken besinlerin içine bakır geçebilir. Normalde bakır vücuda bağırsaklar yoluyla emilir, bir proteine bağlanıp zararsız hale getirilir ve karaciğere taşınır. Karaciğer bakırın bir bölümünü depolayıp geri kalan kısmının çoğunu aposeruloplazmin denilen bir proteine bağlamaktadır. Bakır bağlandığında aposeruloplazmin, seruloplazmin enzimine dönüşür. Kandaki bakırın yaklaşık % 95’i seruloplazmine bağlıdır. Karaciğer fazla bakırı safraya atar ve vücuttan dışkıyla atılır. Bir miktar bakır idrarla da atılır.
Bakır eksikliikleri veya fazlalıkları nadiren görülmektedir. Kalıtsal bir rahatsızlık olan Wilson hastalığı karaciğer, beyin ve başka organlarda aşırı bakır depolanmasına yol açabilir. Bu durum doku hasarına ve aşağıdaki belirti ve bulgulara neden olabilmektedir:
- anemi (kansızlık)
- bulantı, karın ağrısı
- sarılık
- yorgunluk
- davranış değişiklikleri
- titremeler
- yürüme ve/veya yutkunma zorluğu
- distoni (kas tonüsü bozukluğu)
Böbrekler etkilenmişse idrar üretimi azalabilir veya durabilir. Bu hastalık belirtilerinin bir bölümü ortamdaki bakıra akut veya kronik olarak maruz kalmada veya karaciğer hastalığı gibi rahatsızlıklarda veya bakır metabolizması ve atılımını engelleyen safra yolu tıkanıklarında da görülebilmektedir.
Bakır yetersizliği bazen kistik fibroz ve çölyak hastalığı gibi ciddi emilim bozukluklarında ve özellikle inek sütü formülleriyle beslenen çocuklarda oluşabilmektedir. Hastalık belirtileri arasında nötropeni, osteoporoz ve mikrositik anemi sayılabilir. X kromozomuyla ilişkili kalıtsal Menkes sendromu etkilenmiş bebeklerin beyin ve karaciğerlerinde bakır eksikliğine yol açmaktadır. Esas olarak erkekleri etkileyen hastalık nöbetler, gelişme geriliği, beyinde anormal arter gelişimi ve olağandışı gri, kırılgan dolaşık saç yapısıyla ilişkilidir.
Test için numune nasıl toplanır?
Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?
Hayır, hazırlık gerekmez.
-
Nasıl kullanılır?
Bakır testi birincil olarak Wilson hastalığına tanı koymak için istenmektedir. Doktor Wilson hastalığından kuşkulandığında serüloplazmin düzeyi ile birlikte tipik olarak kanda total ve/veya serbest (bağlı olmayan) bakır testini de isteyecektir. Bu testler anormal veya kesin sonuç vermemişse bakır atılımını değerlendirmek için 24 saatlik idrarda bakır testini veya bakır depolanmasını değerlendirmek için karaciğer (hepatik) bakır testini isteyebilir. Wilson hastalığından kuşkulandığında ATP7B genindeki mutasyonları saptamak için genetik testler de yapılabilir.
Doktor bakır zehirlenmesi, bakır eksikliği veya bakır metabolizmasını engelleyen bir bozukluktan kuşkulandığında hastanın durumunu değerlendirmeye yardımcı olmak için seruloplazmin testiyle birlikte kan ve/veya idrar bakır testleri isteyebilir. Wilson hastalığı, bakır fazlalığı veya eksikliğinin tedavisinde tedavinin etkinliğini takip için bir veya birden fazla sayıda bakır testi istenebilir.
-
Ne zaman istenir?
Doktor hastada Wilson hastalığı, aşırı bakır depolanması, bakır zehirlenmesi veya bakır eksikliği belirtileri ve bulguları olduğundan kuşkulandığında seruloplazmin testiyle birlikte bir veya birden fazla sayıda bakır testi isteyebilir. Bu belirtiler ve bulgular aşağıdakileri içerebilir:
- anemi (kansızlık)
- bulantı, karın ağrısı
- sarılık
- yorgunluk
- davranış değişiklikleri
- titremeler
- yürüme ve/veya yutkunma zorluğu
- distoni (kas tonüsü bozukluğu)
Hastanın takibi için belli aralıklarla bir veya birden fazla sayıda bakır testi önerilebilir.
Bakır ve serüloplazmin sonuçları anormal veya kesin değilse bakırın depolanma durumunu daha ayrıntılı araştırmak için bir karaciğer bakır testi önerilebilir.
-
Test sonucu ne anlama gelir?
Bakır testi sonuçları klinik bağlamda değerlendirilmelidir. Bu düzeyler genellikle seruloplazmin düzeyleri ile karşılaştırılır. Anormal bakır testi sonuçları belli bir rahatsızlık için tanısal değer taşımamakta olup ileri araştırmaları gerektirmektedir. Seruloplazminin bir akut faz reaktanı olması yorumlamayı zorlaştırabilmektedir. İltihaplanma veya ağır enfeksiyonlar olduğunda düzeyler yükselebilmektedir. Gebelik sırasında, östrojen ve doğum kontrol hapları kullanıldığında, hem seruloplazmin hem de bakır düzeyleri yükselmektedir.
Olası test sonuçları:
- Kanda düşük bakır düzeyleri ile birlikte idrarda yüksek bakır düzeyleri, kanda düşük seruloplazmin düzeyleri ve karaciğerde yüksek bakır düzeyleri tipik olarak Wilson hastalığında görülmektedir.
- Yüksek kan ve idrar bakır düzeyleri ile birlikte normal veya artmış seruloplazmin düzeyleri bakıra aşırı maruz kalmayı gösterebildiği gibi karaciğer hastalığı benzeri bakır atılımını azaltan hastalıklarla da ilişkilendirilebilir. Kronik hastalıklarda karaciğerin bakır içeriği artabilir.
- Kan ve idrar bakır düzeylerinde azalma ve kanda düşük seruloplazmin düzeyleri bakır eksikliğine işaret edebilir.
- Karaciğer bakır testinin normal çıkması bakır metabolizmasının iyi çalıştığını veya hastanın karaciğerinde bakır dağılımının dengesiz olduğunu ve numunenin hastanın durumunu temsil etmediğini gösterebilir.
Hasta fazla bakır depoları için şelatörlerle tedavi edilmekteyse vücudun bakır depoları azalana kadar 24 saatlik idrar testinde bakır düzeyleri yüksek çıkabilir. Sonunda kan bakır ve 24 saatlik idrarda bakır düzeylerinin normale dönmesi gerekir.
Bakır eksikliği için tedavi edilmekte olan hastada seruloplazmin ve total bakır konsantrasyonları yükselmeye başlarsa, rahatsızlığın tedaviye yanıt verme olasılığı mevcuttur.
-
Bilmem gereken başka bir şey var mı?
Karbamazepin ve fenobarbital benzerin ilaçlar kan bakır düzeylerini yükseltebilmektedir. Romatoit artrit ve bazı kanserlerde düzeyleri artabilmekte ve kistik fibroz gibi çeşitli emilim bozukluklarında düzeyleri azalabilmektedir.
Normal olarak doğumda total serum bakır düzeyleri düşük olup sonraki birkaç yılda yükselir, pik yapar ve daha sonra göreceli olarak stabil bir düzeye iner.
Özellikle 24 saatlik idrar numunesi kullanırken numuneyi dışardan bakıra maruz bırakıp kirletmemeye dikkat edilmelidir. Doktorunuz ve/veya testinizi yapacak laboratuvarla gerekli önlemleri konuşun. İdrar veya kan bakır test sonucu doktorun beklediğinden yüksekse bulguları doğrulamak için testi tekrarlatmanızı isteyebilir.
-
Herkesin bakır metabolizmasının değerlendirilmesi gerekir mi?
-
Kan (total veya serbest) veya idrar bakır testi arasında seçim yapabilir miyim?
-
Toksik miktarlarda bakıra maruz kalırsam ne olur?
-
Bakır katkıları almalı mıyım? Yoksa yiyeceklerimle daha fazla bakır almaya mı çalışmalıyım?