Marshall Tasarıyı Nedir?
Marshall Tasarıyı II. Dünya savaşının bitmesinden sonra geride vazgeçtiği tahribatı gidermek için planlanmış bir ekonomik takviye tasarıyıdır. 1947 senesinde Amerika Birleşik Devletleri tarafından önerilen bu takviye kutuyu 1948 ve 1951 seneleri arasında yürürlüğe konulmuştur. Bu koliden toplamda 16 ülke istifade etmiştir.Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Birliği ; Amerika Birleşik Devletleri’nin koloniciliği çoğaldırmak için yaptığını iddia ettiği bu tasarılamaya kominform’u oluşturarak […]
Marshall Tasarıyı II. Dünya savaşının bitmesinden sonra geride vazgeçtiği tahribatı gidermek için planlanmış bir ekonomik takviye tasarıyıdır. 1947 senesinde Amerika Birleşik Devletleri tarafından önerilen bu takviye kutuyu 1948 ve 1951 seneleri arasında yürürlüğe konulmuştur. Bu koliden toplamda 16 ülke istifade etmiştir.Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Birliği ; Amerika Birleşik Devletleri’nin koloniciliği çoğaldırmak için yaptığını iddia ettiği bu tasarılamaya kominform’u oluşturarak karşılık vermiştir ve soğuk savaşın başladığı duyuru edilmiştir.
Kominform; Stalin’in Amerika Birleşik Devletleri tarfından yayınlanan Marshall Tasarısına karşılık olarak 5 Ekim 1947 senesinde komünist hareketleri hakimiyet altında yakalamak için kurduğu teşkilattır. Stalin; Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği, Romanya, Maceristan, Yugoslavya, Fransa, İtalya, Polonya gibi ülkelerin komünist parti liderlerini toplayarak bu teşkilatı oluşturmuştur. 1947 senesinde kurulan bu teşkilatın ilk merkezi Belgrad olmuştur. Daha sonra 1948 senesinde merkez Bükreş olarak değiştirilmiştir.
Marshall Tasarıyı Tarihi
II. Dünya savaşından sonra Amerika Birleşik Devletleri, Truman Doktrininde Yunanistan ve Türkiye’nin doğrudan doğruya Sovyetler Birliği’nin baskısı altında kaldığını vurgulamıştır. Bunun üzerine yalnızca bu iki ülkeye askeri takviyede bulunulmuştur. Fakat yalnızca bu iki ülkenin değil tam Avrupa’nın da vaziyeti son derece makûstur. Yaşanmış olan altı sene savaşları tam Avrupa ülkelerinin ekonomik kaynaklarını tamamlamış, ülkelerde çok ağır tahribatlar alana getirmiştir. Sovyetler birliği ülkelerin bu güç vaziyetlerinden istifade ederek onlara seçenek bir sistemi, kominizmi öneri etmektedir. Bunun üzerine Amerika Birleşik Devletleri 1945 senesinin ortalarından 1946 senesinin sonlarına kadar geçen vakitte Batı Avrupa’ya ve birliktesiki 16 ülkeye 15 milyar dolar parasal takviyede bulunmuştur. Fakat bu dayanaklar istenen neticeleri verememiştir. Daha sonra Amerika Birleşik Devletleri değişik arayışların içerisine girişmiştir. O yarıyılda Amerika Birleşik Devletleri Dış işleri bakanı olan George Marshall 5 Ekim 1947 senesinde Harvard Üniversitesinde Marshall Tasarıyı’nı duyurmuştur.Bu tasarıya göre Avrupa ülkeleri öncelikle kendi aralarında bir ekonomik birlikteliğe gidecek, birbirlerinin yetersizliklerini tek bir ülke gibi kendi aralarında giderecek ve bunun neticesinde ortaya çıkabilecek olan sarihlikler Amerika Birleşik Devletleri tarafından giderilecektir.
Marshall Destekleri İçin Görüşmeler
Marshall Tasarıyı’nın görüşülmesi için 27 Haziran 1947 senesinde Paris’te buluşma yapıldı. Marshall bu tasarılamanın içerisine Sovyetler birliğinin baskısı altında olan ülkeleri de dâhil etmiştir. Bu surattan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği rastgele bir katkısı olmasa da yalnızca buluşmayı sabote etmek için bu buluşmaya katılmıştır. Daha sonra bu buluşmanın devamı olan öbür buluşmalara katılım sağlamamıştır.
11-13 Temmuz 1947 Paris Konferansı
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği, Çekoslovakya, Polonya ve Finlandiya dışında kalan Avrupa ülkelerinin bakanları toplanarak Paris konferansını icra ettiler. Bu konferansta Amerika Birleşik Devletleri’ye sunulacak olan Avrupa Karşılama Tasarıyı üzerinde uzlaşma sağlandı. Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı’nın daveti üzerine hazırlanan Avrupa Karşılama Tasarıyı Marshall Tasarıyı olarak adlandırıldı. Marshall Tasarıyı Amerika Birleşik Devletleri Kurultayı tarafından 11 Eylül 1947 de onaylanmıştır.
Hibeler: Türkiye 1948 ve 1951 seneleri arasında Marshall destekleri çerçevesinde hibe olarak Amerika Birleşik Devletlerinden toplamda 63 milyon dolar almıştır.
Krediler: Aynı seneler arasında Türkiye Amerika Birleşik Devletleri’den borç olarak 72 milyon dolar almıştır. Yapılan uyuşmaya göre alınan bu borçların ödemesi 1952 senesinden itibaren yapılacaktır.1952 ile 1956 seneleri arasında yalnızca borcun faizi ödenecek, o tarihten sonra 35 yıl süresince %2.5 faizle borcun ödemesi denk taksitlerle yapılacaktır.
Yapılan dayanakların kaliteyi
Marshall Tasarısıyla Türkiye’ye verilen malzemelerin bakım ve idamesinin Türkiye bütçesinden yapılacak olması, Türkiye ekonomisinde balanssızlıklar alana getirmiştir. Gelen dayanakların bakım ve yedek parça giderleri için Türkiye’nin bütçesinden senede 145 milyon dolar çıkmaktaydı. Bu gidişat II. Dünya savaşından sonra ekonomisini henüz düzenleyememiş ve döviz stoklarında kasvetler yaşayan Türkiye’nin daha fazla kasvetlere boğulması anlamına gelmektedir. Natürel olarak malzemeler için yapılan ithalat çoğaldıkça dolar kasvetleri baş gösterdi ve Türkiye’nin dış ticaret balanslarında kasvetler yaşandı. Bunun üzerine Amerika tarafından Türkiye’ye yapılan dayanakların kaliteyi tartışılır hale geldi.Değişik bir görüşe göre Amerika’nın Türkiye’ye yaptığı dayanakların büyük kısmı daha evvel Amerika tarafından II. Dünya Savaşında kullanılmış, kullanım ömürleri eksilmiş ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından artık kullanılmayacağı öngörülen silahlarlar ve malzemelerden oluşmaktaydı. Bu dayanakların yalnızca çok ufak bir kısmı çağdaş ve kullanılmamış malzemelerden oluşmaktaydı.
Tam bu meselelerden daha da ehemmiyetli olan mesele ise bu malzeme ve silahların mülkiyetinin 1947 senesinde yapılan uyuşmaya göre Amerika Birleşik Devletleri’ye ait olmasıydı. Amerika Birleşik Devletleri onay vermediği takdirde Türkiye tarafından kullanılmasına imkân yoktu. Bu madde ilk başta ehemmiyetsiz gözüküyor olmasına karşın 1964 senesinde asıllaşacak olan Kıbrıs operasyonunda ehemmiyet kazanacaktı. Türkiye dayanaklarla gelen silahları Kıbrıs’ta kullanmak istediğinde Amerika Birleşik Devletleri buna izin etmedi. Ayrıca gerektiği zaman dayanaklarla yolladığı malzemeleri geri alma hürlüğüne sahipti. Bu açıdan bakıldığında Amerikan destekleri münakaşa mevzusu olmuştur.