Mustafa Kemal Paşa, 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında, Ankara’da toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası (CHP İkinci Büyük Kurultay’ında, Milli Mücadele dönemiyle Cum-huriyet’in ilk yıllarını ayrıntılı olarak değerlendiren uzun bir nutuk verdi.
Mustafa Kemal, üzerinde uzun zaman çalışarak hazırladığı bu ünlü nutkunu, günde ortalama 6 saatin üzerinde kürsüde kalmak suretiyle, 6 günde ve toplam 36.5 saatte tamamladı.
Türkiye’nin en sancılı günlerinin, dönemin en sorumlu kişisinin ağzından anlatımı olan ve “1919 yılının Mayıs’ınm 19’un-cu günü Samsun’a çıktım” sözleriyle başlayan Nutuk, ‘Türk Gençliğine Hitabe’ ile sona eriyordu.
Okunduğunda, ülke içinde ve dışında büyük yankılar uyandıran Nutuk’ta, toplam 820 kişinin adı geçiyor ve bunların bir çoğu hakkında kapsamlı değerlendirmelere de yer veriliyordu.
Bu açıdan bir ‘portreler albümü’ olarak da görülebilecek Nutuk; ülkenin parçalanıp işgal edildiği günlerden başlayarak, Kurtuluş Savaşı’nı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ve devrimlerin yaşama geçirilişini anlatılıyordu, îlk defa 1927 yılında, biri asıl metin, diğeri belgeler olmak üzere, Arap harfleriyle iki cilt olarak yayımlanan Nutuk; harf devriminden sonra, bu ilk metnin okunması güçleştiği için,1934’te, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından üç cilt olarak yeniden basılmıştı.
Milli Mücadele’nin ve Türk devletinin en yetkili ağzından çıkmış olması ve bağımsızlık, çağdaşlık gibi evrensel temalara dayanması, Nutuk’a yabancıların da büyük ilgi göstermesine neden olmuştu.