Lee Kuan Yew pazartesi sabaha karşı 91 yaşında öldü. 5 Şubat’tan beri hastanede yatmakta idi. Yew Singapur’u yoktan yaratan kimse idi. Gelmiş geçmiş en entresan insanlardan biri olduğu konusunda şüphe yok!
16 Eylül 1923 tarihinde Çin kökenli orta sınıf bir ailenin İngilizcede Harry Lee adı ile anılan oğlu olarak doğdu. Önce tercüman olarak çalıştı, sonra da İkinci Dünya Savaşı’ndaki Japon işgalinde karaborsa ticareti yaptı. Daha sonra İngiltere’ye giderek, 1949 yılında Cambridge Üniversitesi’nden bir hukuk diploması aldı. 1950 yılında gene hukuk öğrencisi olan Kwa Geok Choo ile evlendi. Eşi 2010 yılında vefat etmişti. Lee 1959-1990 arasında başbakan olarak görev yaptı. Sonra kendi seçimi olan oğlu Lee Hsien ve yardımcısı Goh Tong Chok’u ülkenin başına getirdi. Ama perde arkasından ipleri de çekmekte idi.
İyi gitmezse yenisini deneriz
Singapur 1959 yılında İngilizlerden bağımsızlığını elde etmişti. Yew kendi ülkesinden “Üçüncü Dünya Bölgesinde Birinci Dünya Vahası” olarak bahsetmekte idi. Yew 2007 yılında verdiği bir beyanatta Singapur’un ideolojisiz bir ülke olduğunu vurgulamıştı. İlla ideoloji olsun derseniz de şu cümleyi kullanın demişti: “Bir şey çalışıyorsa, denemeliyiz. İyi giderse de devam ettirmeliyiz. İyi gitmiyorsa da vazgeçmeli yenisini denemeliyiz.”
2011 yılında seçmenler bir seçim sonrası Yew’un Peoples Action Party adlı partisine isyan etmişlerdi. Daha az baskıcı bir hükümet istiyorlardı. Yew kenara çekildi ve hiçbir şeye karışmamaya başladı. Ama şeklen tabii!
Yew derdi ki, bu ülkede doğal kaynak yok, yani aslında Singapur ortalıkta olmamalıydı. Bu ülkede millet de yoktu. Ayrıca homojen bir nüfus yoktu, ortak dil yoktu, ortak kültür yoktu ve ortak kader de yoktu.
Yew karmaşa içindeki insanlara sürekli kendilerini geliştirmeyi empoze ediyordu. Ama ne komik geliştirme, ne entresan tavsiyeler! Ona göre insanlar sürekli gülümsemeliydi, iyi İngilizce konuşmalıydı, ortalığa tükürmemeliydi, tuvaleti sürekli suyu çekerek temizlemeliydi, yere sakız ve çiklet atmamalıydı, çöpü de balkondan aşağıya dökmemeliydi. Yew despotça da olsa bunları sağlamıştı!
Ortalama yüzde 4 büyüyor
Yew eleştiriye hiç tahammüllü değildi. İç veya dış medyayı kelepçeler içinde tutmaya bayılırdı. Ama gençler arasında yetenekli olanları derhal kendi partisine alırdı. Siyasi hayata Mao’nun ideoloji arkadaşı olarak başlamıştı. Sonra da hızla ideolojiden boşanmıştı.
Ülke kişi başına 550 dolar gelir ile işe başlamış ve bugün satın alma gücü paritesiyle 339 milyar dolarlık üretim yapmakta. Ülke ortalama yüzde 4 hızla büyümekte. Bugün kişi başına gelir de satın alma gücü paritesiyle 63 bin dolar civarında (2013 ).
5.5 milyon nüfuslu ülkede yüzde 74 Çin, yüzde 13 Malay, yüzde 5 Hintli, yüzde 3 diğer kökenli kişiler vardı. Küçücük ülkede kilometrekareye 4500 kişi düşüyordu. Konuşulan diller ve mevcut dinler ise karmakarışık idi. Böyle bir adayı Yew ekonomik başarı ve disiplini yerleştirerek birleştirmiş. Şapka çıkarmak gerek. Despottu ama o bölgede despot olamadan da iş yapılamıyor.
Ben birkaç defa Singapur’a gittim. Yew müthiş bir düzen kurmuş. Ama düzeni bozacak her adımınızda polis karşınıza dikiliyor ve ikaz ediyordu. Ama her şey çok düzenli idi!