ÖLÜMCÜL BİR PANDEMİ "SARIHUMMA"
Sarıhumma, Afrika ve Güney Amerika’nın tropikal ve subtropikal bölgelerinde bulunan akut viral kanamalı bir hastalıktır. Flavivirus cinsine ait bir RNA virüsüdür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yaptığı çalışmalar doğrultusunda dünyada her yıl 200.000 sarıhumma vakası olduğunu ve bunun 30.000 hastanın ölümüyle sonuçlandığını tahmin ediyor.
SARIHUMMA BELİRTİLERİ
Sarıhumma’nın en belirgin semptomları ateş ve cildin sararmasıdır ama çoğu insanda semptomlar görülmez. Tipik olarak 3 aşamadan oluşur.
Birinci aşama diğer enfeksiyonlarda görülen benzer semptomları gösterir.
- Ani ateş
- Titreme
- Şiddetli baş ağrısı
- Sırt ağrısı
- Genel vücut ağrıları
- Mide bulantısı
- Kusma
- Yorgunluk (yorgun hissetme)
- Zayıflık
Bu semptomlar genellikle bir hafta içerisinde düzelir. İkinci aşama ise remisyon aşamasıdır. Hastalar bu aşamada çoğunlukla iyileşmiş olurlar.
Üçüncü aşamada (toksik aşama) ise semptomlar şiddetli bir hal alır.
- Tekrarlayan ateş
- Karın ağrısı
- Bazen kanla kusma
- Yorgunluk, halsizlik, uyuşukluk
- Sarılık, cilde ve gözlerin beyazlarına sarı bir renk verir
- Böbrek yetmezliği
- Karaciğer yetmezliği
- Kanama
- Deliryum, nöbetler ve bazen koma
- Aritmiler veya düzensiz kalp atışları
- Burun, ağız ve gözlerden kanama
Bu aşama hastaların %15 – %25’ inde görülür. Dünya Sağlık Örgütü, üçüncü aşamaya ulaşan insanların %50 ‘sinin öldüğünü tahmin ediyor.
BULAŞMA YOLU
Sarıhumma, Aedes ve Haemogogus türlerine ait sivrisinekler tarafından bulaşır.
Bulaşmanın üç tip iletim döngüsü vardır:
Sylvatic (Orman) Sarıhumması: Tropikal yağmur ormanındaki maymunlar, virüsü taşıyan sivrisinekler (Aedes ve Haemogogus) tarafından ısırılır. İnsanlar ormanları ziyaret ettiğinde veya ormanda çalışırken sivrisinekler tarafından maymundan insana bulaşır.
Orta Dereceli Sarıhumma: Afrika’daki en yaygın salgın türüdür. Bu döngüde virüs, maymundan insana veya insandan insana bulaşır. Bir bölgede bulunan birçok ayrı köy eş zamanlı salgın geliştirebilir.
Kentsel Sarıhumma: Virüsün insanlara ve Aedes sivrisinekleri tarafından kentsel sivrisineklere bulaşması durumudur. Virüs genellikle enfekte olmuş bir insanın hastalığı kente getirmesiyle yayılır.
TEDAVİSİ
Sarıhumma için belirli bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır ancak hastaların gösterdiği semptomları (karaciğer, böbrek yetmezliği gibi) tedavi etmek mümkündür. Hasta olunmaması için ülkelerin alabileceği belli önlemler bulunmaktadır. Bunlar;
Aşılama:
Güvenli ve ekonomik olmasının yanı sıra hastalığa karşı ömür boyu koruma sağlar.
- 9 aydan küçük bebeklere
- Hamile kadınlara- enfeksiyon riski yüksek olduğunda sarı humma salgını dışında
- Yumurta proteinine ciddi alerjisi olan insanlara
- Semptomatik HIV / AIDS veya diğer nedenlerden dolayı ciddi immün yetmezliği olan veya timus bozukluğu olan kişilere aşılama yapılmamaktadır.
Vektör Kontrolü:
Kentsel salgın riskini nerede olduğunu bildirmeye yarayan bir önlemdir. Sivrisineklerin ülke içindeki dağılımını belirlemek hastalığın önüne geçmekte çok önemli bir rol oynar.
Salgına Hazırlık ve Müdahale:
Hızlı tespit ve müdahale birçok hastalık için önem arz ettiği gibi sarıhumma için de büyük bir öneme sahiptir. Hızlı tespit ve müdahale sayesinde hastalık yayılmadan önlem alınabilir. Dünya Sağlık Örgütü, risk altındaki her ülkenin sarıhumma kan testlerinin yapılabileceği en az bir ulusal laboratuvara sahip olması gerektiğini belirtiyor.
KAYNAKÇA