Bandırma Gemisi 1878 yılında İskoçya-Glasgow’da Houtson Carbett tezgahlarında 21 sıra numarası ile 192 nt - 279 grostonluk yolcu ve yük gemisi olarak inşa edildi. Geminin ilk sahibi Dousey Robinson gemiyi “Trocadero” adıyla 5 yıl çalıştırdı.
Gemi, 1883 yılında Yunanistan'da H. Psicha Preus firmasına satıldı. "Kymi" adını alarak geminin Londra'da olan kaydı Pire Limanına taşındı.
1890 yılında H. Psicha Preus firması gemiyi başka bir Yunanlı firma olan Cap. Andereadis firmasına sattı. Gemi 12 Aralık 1891 tarihinde kaza sonucu battı aynı yıl içerisinde yüzdürüldü. Kymi adı ile "İstanbul Rama Derasimo" firmasına satılarak İstanbul limanına kayıt edildi.
1894 yılında Pire Limanındaki kayıt o zamanki Deniz Yolları İşletmesi anlamına gelen "İdare-i Mahsusa"ya nakledildi ve Türk bayrağı çekilerek, "Kymi" adı "Panderma" olarak değiştirildi. Marmara Denizi kıyılarında, Tekirdağ, Mürefte, Sarköy, Karabigah, Erdek arasında yük ve yolcu seferleri yaptı.
İdare-i Mahsusa statü değiştirerek 28 Ekim 1910 tarihinde "Osmanlı Seyr-i Sefain İdaresi" (Osmanlı Denizcilik İşletmesi) olunca geminin "Panderma" olan adı "Bandırma" olarak değiştirildi.
19 Mayıs 1919 tarihinde Atatürk ve silah arkadaşlarını Samsun'a getirdikten sonra yine posta hizmetlerine devam etti. 1924 yılında "Türkiye Seyr-i Sefain İdaresi" tarafından hizmet dışı bırakıldı.
1925 yılında gemi İlhami (SÖKER) adlı Türk armatöre satılmış ve aynı armatör tarafından 4 ay içinde Haliç’te hurda olarak parçalanmıştır. 1960’lı yıllarda vapurun orijinal projesi bulunarak 1999 yılına kadar İstanbul Deniz Müzesi tarafından korunup saklanmıştır.
1999 yılında dönemin Samsun Valisi Metin İlyas Aksoy tarafından alınan kararla Samsun Büyükşehir Belediyesi ve Samsun İl Özel İdaresi tarafından şu an bulunduğu yerde 300 günde aslına uygun biçimde inşa edildi. 2003 yılında Samsun Valiliği tarafından halkın hizmetine açıldı ve 2005 yılından itibaren de tüm hakları Samsun Büyükşehir Belediyesine devredildi. SBB tarafından 10 aylık çalışma sonucunda Müze çevre düzenlemesi yapıldı.
Gemi Müze’de Sergilenen Fotoğraflar, Belgeler ve Eserler
Bandırma Gemi Müze iki alan olarak teşkil edilmiştir. Gemi Müze alanı ve Açık Hava Müze alanı. Gemi orijinal Bandırma Gemisinin birebir ölçülerindedir. Gemiye çıkış yaptığınızda yerlerde bulunan yeşil oklu yönlendirme tabelalarını takip ederek tüm bölümleri rahatça görebilirsiniz. Gemi’ye çıkış alanı geminin arka güverte kısmından olmaktadır. Bu bölümde tefriş salonu olarak isimlendirilen bir kamara mevcuttur. İçeride Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının bir toplantı anı canlandırılır. İçeride 5 adet heykel bulunur. Dönemin ruhunu vermesi açısından 1900’lü yılların başına ait ceviz ağacından üretilmiş orijinal masa ve sandalyeler kullanılmıştır. Masanın üzerinde ceylan derisine işlenmiş 1910 yılına ait yaklaşık 110 yıllık bir Karadeniz haritası sergilenmektedir. Mustafa Kemal Paşa heykelinin karşısında bulunan pirinçten üretilmiş saat, 8’e sabitlenerek sergilenir. Nedeni ise, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun tütün İskelesi’ne 19 Mayıs sabahı saat 08:00’da çıkmış olmasıdır. Oda içerisinde duvarda ayrıca 19. Yüzyılın sonlarına ait orijinal çift ahizeli telefon bulunmaktadır. 1930’lu yıllara ait yangın tüpü de Tefriş Salonu’nda sergilenen diğer eserdir. Mustafa Kemal Paşa üç günlük Samsun yolculuğunu bu kamarada geçirmiştir.
Gemi’nin diğer bölümleri Kaptan, Yardımcısı ve Katip’in yer aldığı geminin orta bölümünde bulunan Kaptan Köşkü’dür.
İçeride Kaptan, Yardımcısı ve Katip’i temsilen heykeller yer alır. Ayrıca gemide olması gereken pusula, hız kontrol paneli, denge pusulası vs. pek çok eser bulunur.
Geminin ön güvertesine ilerlendiğinde yatak odası dikkat çeker. Bir kamara olarak düzenlenen alan sembolik bir tefriş içerir. Mustafa Kemal Atatürk’ün Savarona Yatı’ndaki yatak odasına benzer şekilde dizayn edilmiş odada ceviz ağacından üretilmiş 1900’lü yıllara ait sandalye, karyola ve komodinler bulunur. Kamaranın içerisinde en dikkat çekici eser ise Mustafa Kemal Atatürk’e ait olan ve Dolmabahçe Sarayı’nda kullandığı orijinal radyodur.
Yatak odasının hemen karşı çaprazından geminin ambar kısmına inilir. Ambar kısmı bir sergi alanı olarak düzenlenmiştir. Tüm alan gemide görevli tarih uzmanı, sanat tarihçi ve arkeologdan oluşan alan rehberleri tarafından anlatılmaktadır. Sergi salonunda gerçekleştirilen sunum Mustafa Kemal Atatürk, Samsun ve Milli Mücadele üçgeninde gerçekleştirilir. Sergi salonunda Mustafa Kemal Paşa’yla ilgili bildiğimiz en net bilgileri içeren Harbiye’ye kaydının gerçekleştiği 1899 yılına ait Osmanlıca askeri künye kaydının anlatımıyla başlanır. Devamında öğrencilik yıllarındaki başarıları ve askeri dehasına değinilir. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a gerçekleştirdiği yurt gezilerine dair görseller üzerinden anlatım yapılır.
Milli Mücadele’ye dair önemli görsel evrakların yer aldığı devam eden bölümde ise 9. Ordu Kıtaatı Müfettişi olarak görevlendirilmesi, İstanbul’daki faaliyetleri ve Bandırma yolculuğu hakkında bilgiler arşiv vesikalarına dayanılarak anlatılır. Görev talimatnamesi, İngiliz Vizesi, Karargah Heyetini içeren belgeler üzerinden tarihsel bir yolculuk gerçekleştirilir. Ayrıca Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a vardığını bildiren telgrafı ve Havza, Amasya, Erzurum yolculuklarına dair önemli vesikalar sergilenir.
Müzede önemle üzerinde durulan kısımlardan birisi de Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a olan teveccühüdür. Samsun’un Milli Mücadele’deki önemi Mustafa Kemal Atatürk’ün anlatımından ziyaretçilere aktarılır. Yine müzede Atatürk’ün doğum gününü 19 Mayıs olarak kabul ettiğine dair belgenin sureti, Lozan Barış Antlaşması’nın 1923 yılı Osmanlıca orijinal baskısı, Atatürk’e ait orijinal Nagant marka, Belçika yapımı beylik tabancası ile Dolmabahçe Sarayı’nda ve Savarona yatında giymiş olduğu kıyafetlerin replikaları yer almaktadır. Mustafa Kemal Paşa’nın vefatının Samsun basınına yansımaları, Samsun’da gerçekleştirilen yas törenleri, Atatürk’ün vefat raporu, Vasiyetnamesi ve vasiyetnamenin noter onayı Cumhuriyet arşivinden alınan suretler şeklinde sergilenir.
Mustafa Kemal Atatürk’ün yaşamı boyunca kaleme aldığı 14 kitaptan örnekler yine sergi alanında yer alan kıymetli eserlerdendir. Müzede yetişkinlere ve çocuklara ilişkin iki farklı şekilde anlatım yapılmaktadır.
Milli Mücadele Parkı ve Açık Hava Müzesi
35.000 Metre kare alana kurulmuş olan Milli Mücadele Parkı ve Açık Hava Müzesi bünyesinde; Çanakkale savaşı ve düşmanın İzmir' den denize dökülüşünü temsil eden Türkiye' nin en uzun seramik rölyefleri, Samsun ve çevre ilçelerinden, İstiklal savaşında kaybettiğimiz 1200 şehidimizin yer aldığı şehitler yazıtı, Milli mücadeleyi anlatan 10 adet bronz rölyef ve Yedi figürlü Milli kurtuluş anıtı' da alanımız içersinde yer almaktadır. Ayrıca park içi ve çevre saha düzenlemelerimiz devam etmektedir. Ayrıca; açık alanda sergilenecek malzemelerle ilgili Genel Kurmay Başkanlığı nezdinde girişimde bulunulmuş ve olumlu cevap alınmıştır.
Rölyefler
İstiklal savaşında verilen üstün mücadelenin ve düşmanın İzmir' den denize dökülüşünü anlatan seramik rölyeflerimiz Türkiye'nin en uzun seramik rölyefi olma özelliğini taşımaktadır.
2006 yılı içerisinde yapımına başlanan seramik rölyefler 6 aylık bir zaman diliminde tamamlanmıştır.
Seramik rölyefler 300 parçadan oluşup 70 metre karelik bir sahayı kaplamaktadırlar.
Samsun Büyükşehir Belediyesi Seramik atölyesinde hazırlanan rölyef seramiklerimizin yapımında çok büyük katkıları bulunan, 19 Mayıs üniversitesi Seramik bölümü Öğretim Görevlisi Turan BAŞ ve çalışmalara katılan 15 öğrenciye sonsuz teşekkürler.
Şehitler Yazıtı
İstiklal Şavaşında Samsun ili ve ilçelerinden kaybettiğimiz 1200 kahraman şehidimiz için yapılan Şehitler Yazıtında, kahramanlarımızın isim, doğum ve ölüm tarihlerine ait bilgiler verilmiştir. Samsun Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Eğitim Daire Başkanlığı tarafından 2006 tarihinde yapılmıştır.
10 Panorama
Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919 ' da Samsuna çıkışının ardından başlattığı kurtuluş mücadelesi yıllarını ve yayınladığı genelgeleri temsil eden 10 adet bronz rölyeft park sahamızın hemen girişinde sağ kısımda bulunmaktadır.
Kültür Bakanlığı ve Samsun İl özel idare iş birliği ile 2002 yılında, heykel tıraş Ragıp ÇEÇEN' e yaptırılmıştır.
7 Figür Heykel
Verilen büyük kurtuluş mücadelesinde, Atatürk’ün, Askeriyle, Efesiyle, Karadenizlisi, Erzurumlusu, Kara Fatma'sı ile ilmi ve bilimi ile tüm ulusun birlik-beraberliğini anlatan 7 figürlü anıt, parkımızın orta kısmında yer almaktadır.
Kültür Bakanlığı ve Samsun İl özel idare işbirliği ile 2002 yılında, Profesör Doktor Tangut ÖKTEM' e yaptırılmıştır.
Kale Mahallesi Atatürk Bulvarı No:185 Hükümet Konağı 55030 İlkadım/SAMSUN