

Çölleşme var olan çöllerin doğal yaygınlaşması değil, kurak, yarı
kurak ve yarı nemli alanlardaki arazi bozunumudur. Uzun kuraklık ve seller gibi
iklim değişimleri ve insan faaliyetlerinden kaynaklı toprak verimliliği kaybı
ve bitki örtüsünün incelmesidir. Çölleşmenin endişe verici yönü, bu alanlarda
yüzlerce yılda oluşan toprağın üst katmanının, eğer doğru yönetilmezse bir kaç
mevsimde su ve rüzgar erozyonu ile kaybolabilecek olmasıdır. Aşırı ekim, aşırı
otlatma, ormanların tahribatı, uygun olmayan sulama uygulamaları insanların
oluşturduğu çölleşme faktörlerinin bir kaçıdır.
Arazi bozunumu ile ilgili
bazı veriler:
-
1981
ve 2003 yılları arasında dünyadaki toplam arazinin %24’ünde arazi bozunumu
yaşandı.
-
Meralar
toplam bozunmakta olan arazinin %20-25’ini oluşturmaktadır.
-
Tarım
arazileri bozunmakta olan arazinin %20’sini oluşturmaktadır.
-
Dünyada
1,5 milyon insan geçimlerini bozunmakta olan arazilerden sağlamaktadır.
-
1981
ve 2003 yılları arasında bozunmakta olan arazilerin %16sında iyileştirme
çalışmaları uygulanmıştır.
-
Meralar
bozunmuş arazilerin %43’ünü oluşturmaktadır.
-
Tarım
arazileri bozunmuş arazilerin %18’ini oluşturmaktadır.
-
12
milyon hektar arazi (Bulgaristan büyülüğünde) her yıl kaybolmaktadır.
-
Her
yıl kaybolan araziler yılda 20 milyon ton tahıl üretebilirdi.
Kurak
alan gerçekleri:
-
Çöller
haricinde kurak alanlarda yaşayan nüfus 2 milyardır. Dünya’da her üç kişiden
biri kurak alanlarda yaşamaktadır.
-
Kurak
alanlar Dünya’da hayvancılığın %50’sine ev sahipliği yapmaktadır.
-
Dünya’da
kurak alanlarda yaşayan nüfusun çoğu gelişmekte olan ülkelerde yaşamaktadır.
-
Kurak
alanlar Dünya karbon miktarının %46’sını depolamaktadır.
-
Kurak
alanlar ekili alanlarının %44’ünü kapsamaktadır.
-
Kurak
alanlara endemik olan bitki türleri bugün ekim altındaki bitkilerin %30’unu
kapsamaktadır.
-
En
büyük kurak alanlar, Avustralya, Çin, Rusya, ABD ve Kazakistan’dır.
-
6
ülkenin topraklarının en az %99’u kurak alan olarak sınıflandırılmaktadır.
(Botswana, Burkina Faso, Irak, Kazakistan, Moldova ve Türkmenistan)
Türkiye'deki
çölleşme rakamları nedir? Son yıllarda artış var mı?
Ülkemizin
2/3’üne yakın bölümü kurak ve yarı kurak alanlardan oluşmaktadır. Bununla birlikte
son yıllarda gözlenen iklimsel değişimlere bağlı olarak kurak alanlarda İç
Anadolu’nun batısına doğru genişleme gözlenmektedir. Çölleşmeye açık yarı-kurak
alanlara sahip risk bölgeleri ise Konya Ovası’ndan Doğu Akdeniz’ e doğru bir
yayılma göstermektedir.
Türkiye
erozyon ile yıldane kadar toprak kaybediyor? Geçmiş yıllardaki rakamlar
neydi? Son yıllarda bu rakamlarda artış ya da azalış oldu mu?
Türkiye
topraklarının%90′ı su erozyonu,%1′i de rüzgâr erozyonuna maruz
kalmaktadır. Tarım topraklarında bu oran su erozyonu için%75
civarındadır. 1980’li yıllarda yapılan araştırmalar ve çalışmalar ülkemizde
erozyonla taşınan toprak miktarını 500 milyon ton civarında olduğunu ortaya
koymuştur. Günümüzde Resmi kurumlar tarafından yapılan açıklamalar erozyon
sonucunda yılda 220 milyon ton verimli toprakların kaybedildiğini
belirtmektedir.
İklim
değişikliği bu rakamlar üzerinde etkili mi?
2070
yılına kadar, iklim değişikliği sebebiyle Türkiye’nin tarımsal bölgelerine
düşecek yağışın iyimser tahminlere göre %5- %25; kötümser tahminlere göre %25-
%50 düşeceği öngörülüyor (IPCC, 2007) . Yağışlardaki azalmanın yanı sıra,
2100’e kadar Türkiye’nin kuzey bölgelerinde 2,5 - 3°C; güney ve güneydoğu
bölgelerinde 3-3,5°C; batısında ise 3,5-4,0°C sıcaklık artışının olması
bekleniyor (Met Office; http://www.metoffice.gov.uk/media/pdf/l/k/Turkey.pdf)
Bu durumda Türkiye’nin ciddi bir kuraklık ve çölleşme tehdidi ile karşı
karşıya olduğunu söyleyebiliriz.
Çölleşme
aynı zamanda, erozyon, toprak örtüsünün
yok olması, tarımsal ürün çeşitlerinde
düşüş, biyolojik çeşitliliğin yok olması gibi sonuçları da doğuracaktır.
(Brown, 2003, Journal of Arid Environments, 54, 183–194.).
Bu bakış
açısıyla, iklim değişikliği ile mücadele için önemli bir karbon tutum alanı
olan toprakların bozulması; iklim değişikliğini hızlandıran geri besleme
mekanizmalarını harekete geçirmektedir. Arazi kullanımındaki değişiklikler ve
sürdürülebilir olmayan arazi yönetim uygulamaları, toprağın karbon tutma
yeteneğini azaltmakta ve bu uygulamalar toprağı sanayi ve ulaşım kadar karbon
salımını arttıran bir unsur haline getirmektedir.
Dünya
genelindeki erozyon ve çölleşme rakamları nedir?
Çölleşme ve
kuraklık 4 milyar ha alanı ve 110 ülkede yaşayan 1,2 milyar nüfusu doğrudan
tehdit etmekte. Dünya’da her sene 6 milyon ha alan çölleşmektedir. World Watch
Enstitüsünün yaptığı araştırmalara göre her yıl dünya yüzeyinden 24 milyar ton
verimli toprak kaybedilmektedir.
BM Çevre
Programı UNEP’e göre, küresel düzeyde, çölleşmeden doğrudan etkilenen
bölgelerde yıllık gelir kaybı 42 milyar dolarken, çölleşme ile mücadelenin
yıllık bedeli 2,4 milyar dolardır.
Mücadele
konusunda ülkemizde neler yapılıyor?Çalışmalar yeterli mi?
TEMA tarafından
gerçekleştirilen ve Çölleşmeyle Mücadele Ulusal Eylem Planı raporlamasına dahil
edilen faaliyetler ise aşağıda listelenmiştir:
Proje Uygulamaları
Kırsal Kalkınma
Politikalarının Geliştirilmesi ve Yaygınlaştırılması amacıyla TEMA tarafından
Antepfıstığında Verim ve Kalitenin Artırılması projesi başlamıştır.
Afyonkarahisar -
Sinanpaşa - Güney ve Tokuşlar Beldeleri ile Kınık, Karacaören ve Çobanözü
Köyleri Kırsal Kalkınma Projesi yürütülmektedir.
“Sürdürülebilir
Doğal Kaynak Yönetimini Sağlayacak Politikalar Geliştirilmesi” amacıyla TEMA
tarafından aşağıdaki projeler uygulanmış ve tamamlanmıştır.
§ Hollanda
Rotterdam Belediyesi-Konya Ilgın Geçit Köyü Karbon Emilim Projesi,
§ Adıyaman Besni
Aşağıçöplü Erozyon Kontrol Ağaçlandırma Projesi,
§ Tazlar Köyü
Kırsal Kalkınma, Çiftçi Eğitimi ile Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrol Projeleri
§ Kaçkar
Dağlarında Sürdürülebilir Orman Kullanımı ve Korunması Projesi tamamlanmıştır.
§ CROP-MAL,
Marjinal Kurak Alanların Korunması için Rasyonel Fırsatlar Yaratılması projesi
uygulanmaktadır. CROP-MAL Karapınar mikro havzası için bir arazi kullanım
modeli geliştirilmiştir. Bu proje kapsamında, “Ekosistemlerin Bozulmalarının
Engellenmesi ve Bozulmuş Ekosistemlerin Onarımı için Koruyucu Önlemler
Alınması” amacıyla Konya-Karapınar’da topraktaki karbon birikimi ve toprak
kalitesine etkisini uzun vadeli takibine yönelik izleme sistemleri
oluşturulmuştur. 3yıllık izleme sonunda karbon tutma kapasitesi en yüksek
ürünler tespit edilmiştir.
Bununla beraber Uluslararası
Ormanlar Yılı’nda 23 ağaçlandırma, hatıra ormanı, bitkilendirme, tohum, koruma
gibi proje faaliyetleri yürütülmüştür. 81 İlde 81 Orman, Ülkem İçin Ormanlar,
Antepfıstığı Üretiminde Verim ve Kalitenin Artırılması, Meşe, Hatıra Ormanı vb
projeler devam ederken, Sakız Ağacı Klon Parkı Tesisi devam projesi
hazırlanarak basın toplantısı ile kamuoyuna açıklanmıştır. Sakız Ağacı Klon Parkı
Tesisi projesi ile sakız ağaçlarının genetik çeşitliliğinin korunduğu bir
koruma alanı yaratılması uygulamaya konulmuştur. Ayrıca, Meşeler Yuva Arıyor:
Bozuk Meşe Ormanlarının İyileştirilmesi, Turan Demiraslan Teraslama Projesi,
İzmir Beydağ Hatıra Ormanı Projesi, Denizli Corendon Hatıra Ormanı Projesi gibi
yeni projeler başlatılmıştr. Dikimi tamamlanan proje sahalarının 2011 yılı
fidan başarı oranı %80,7 olarak belirlenmiştir.