Mayıs 1942'de neredeyse aynı anda, Sovyet-Alman cephesinde iki felaket meydana geldi: Kharkov (Barvenkovsky Kotel) yakınlarındaki Sovyet ordularının routu ve Kırım Cephesi'nin routu. Birincisi ayrıntılı olarak açıklanırsa, ikincisini hatırlamamaya çalışırlar, sanki orada korkunç bir şey yokmuş gibi.
1941 sonbaharında başarısız Kırım savunması
Bu felaketin öncüsü, 1941 sonbaharında Kırım savunmasında tamamen başarılı bir olay değildi. Ağustos ayında Kırım'ı savunmak için 51. ordu, General Manstein tarafından yönetilen 11. Alman ordusu tarafından Sovyet-Alman cephesinin güney kanadında buna karşı General Kuznetsov'un komutası altında kuruldu.
Kırım'ı istila eden tek yer, sadece 7 km genişliğindeki Perekop Isthmus'du. Saldırı sadece önden gerçekleştirilebilir. Isthmus, saha tipi yapılarla savunma için iyi donanımlıydı. Tüm genişliği 15 m derinliğe kadar eski "Tatar hendek" geçti.
51. ordu sekiz tüfek ve üç süvari birliğinden oluşuyordu. Denizdeki inişlerle savaşmak için dört bölüm, yarımadanın merkezindeki üç süvari bölümü, havadaki saldırı güçlerini ve bir yedek rezervi püskürtmek için yerleştirildi. Bir bölüm Perekop Isthmus, bir Chongar ve Arabat Spit'i savundu ve diğeri Sivash Körfezi kıyısında uzanıyordu. Yani, 51. ordunun yarısından fazlası Alman saldırısının başladığı yer değildi. Manstein, arazinin
Diyerek şöyle devam etti: "Üç bölümün inatçı savunması bile, Kırım'da 54. Ordu Kolordusunun işgalini önlemek için yeterliydi."
9 Eylül'de taarruza geçen Alman kuvvetleri, 16 Eylül'de Chongarsky Köprüsü'ne gitti ve 26 Eylül'de Sovyet savunmalarını kırdı, Perekop'u aldı ve Tatar Hendek'i atladı. Bundan sonra, birliklerin bir kısmını cephenin diğer sektörlerine aktarmak zorunda oldukları için Kırım'a yönelik saldırıyı durdurdular. Perekop'u alan Almanlar, daha da dar olan Ishunsky isthmus'un (3-4 km genişliğinde) üstesinden gelmek zorunda kaldı.
18 Ekim'de, ikinci hücumun başlangıcında, Alman birlikleri toplamda altı bölünme yaptı. Onlara 12 tüfek ve dört süvari bölümü karşı çıktı. Bu kuvvetler Kırım isthmuslarının sağlam bir savunması için yeterliydi. Sovyet birliklerinin insan gücü ve önemli sayıda avantajı vardı tanklarAlmanların bir tankı yoktu, ancak topçularda bir avantaj vardı.
Ancak 51. Ordunun komutanlığı, güçlerini yarımada boyunca dağıttı. Üç piyade ve iki süvari birliği sahili sağlamlaştırdı, iki piyade ve bir süvari birliği yedek tutuldu. Chongar Yarımadası'ndaki bir başka bölüm olan İshun pozisyonlarında isthmus'u savunmak için aynı kademede dört tüfek bölümü konuşlandırıldı.
20 Ekim'de Almanlar, şiddetli savaşlardan sonraki üç gün içinde Ishun surlarını almayı başardılar, Sovyet birliklerinin savunmasını tüm derinliklerine kadar kırdılar, operasyonel alana girdiler ve Kerç Yarımadası'na bir saldırı başlattılar. Birliklerin komuta ve kontrolü kayboldu, General Kuznetsov komutadan çıkarıldı. Ekim saldırısının bir sonucu olarak, Alman birlikleri kendilerinden üstün olan 51. Orduyu yendi ve birliklerin dağınık ve moralsiz kalıntıları geri çekildi.
Primorsky Ordusu'nun yaklaşan bölümleri, o zamanlar garnizonu çok zayıf olan Sivastopol'un yanına ve 51. Ordu'nun kalıntıları Kerç'ye taşınmaya başladı. Kırım'daki Sovyet birlikleri iki kısma ayrıldı ve genel kontrolü kaybetti.
Yeterli güçlere rağmen, komuta Kerç Yarımadası'nın savunmasını organize edemedi, 16 Kasım'a kadar 51. Ordu'nun son birimleri Taman Yarımadası'na tahliye edildi, birliklerin bir kısmı Adzhimushkaysky ocaklarına gitti ve orada savaşmaya devam etti. Modern kaynaklara göre, Kırım savunma operasyonundaki kayıplar 63 kişiydi, Alman kaynaklar yaklaşık 860 bin tutukluyu ele geçirdiğini söylüyor. Sonuç olarak, Sivastopol hariç tüm Kırım, Almanların elindeydi, tüm ağır silahlarını kaybeden Sovyet birliklerinin sadece bir kısmı kaçmayı başardı.
Aralık 1941'de Kerç-Feodosia çıkarma operasyonu
Kırım'ın kaybı, Kuban ve Kuzey Kafkasya'daki Sovyet birliklerinin durumunu ve Sivastopol halkasındaki savunmacıyı karmaşıklaştırdı. Durumu düzeltmek için Aralık 1941'deki Sovyet komutanlığı, bu amaçla Karadeniz'in tüm gücünü kullanarak Kerç-Feodosiya çıkarma operasyonunu gerçekleştirmeye karar verdi. filo. 26 Aralık'ta, bir açılış partisi Kerç'e indi. 30 Aralık'ta Feodosia limanında ve 5 Ocak 1942'de, Yevpatoriya limanında havadan bir tabur yürüdü, ancak Almanlar tarafından tamamen yok edildi. Birliklere Kerç düşman grubunu kuşatmak ve yok etmek, ardından Sivastopol'u serbest bırakmak ve Kırım'ı tamamen kurtarmakla görevlendirildi.
44. Ordu Feodosia bölgesinde ana darbeyi gerçekleştirdi ve 51. Ordu Kerç bölgesinde yardımcı bir darbe yaptı. 82 bin kişiden oluşan grup, 43 tank, 198 silah, 700'den fazla uçağın inişini destekledi. Üç tüfek ve bir süvari birliği Taman'da yedekte kaldı. İniş için 200'den fazla Karadeniz Filosu gemisi kullanıldı. 8 günlük savaş boyunca Kızıl Ordu 100-110 km ilerledi ve tüm Kerç Yarımadası'nı kurtardı.
42. Alman Kolordu General Shponek'in komutanı kuşatmadan korkarak, birliklerin Kerç Yarımadası'ndan çekilmesini emretti, Manstein emri iptal etti, ancak birliklere ulaşmadı. Bu General Shponek, ağır silahlar atılan Alman birlikleri geri çekildi ve yargılanmış ve ölüm cezasına çarptırılmıştı.
Sovyet birliklerinin bu operasyondaki başarısına rağmen, General Manstein anılarında Sovyet komutasının başarısız eylemleri hakkında yazdı. 44'inci Alman Ordusu'nun iletişimini ve 11'inci Ordunun güçlerini yok etmek için üçlü üstünlüğe sahip 51. Ordu güçlerini fırlatmak yerine, 11. Ordunun yenilgisine yol açabilecek Simferopol-Dzhankoy demiryolunu ele geçirmek için, kararsızca davrandılar ve sadece Kerç Alman gruplarını kuşatmak için taktiksel görevi çözdüler.
Bundan yararlanarak, birliklerin bir kısmını Sivastopol'dan transfer eden Almanlar, 15 Ocak'ta Vladislavovka bölgesinde bir karşı saldırı başlattı ve Theodosius'u 18 Ocak'ta itti. Sovyet birlikleri 15-20 km doğuya çekildi ve Ak-Monai mevkilerinde yarımadanın en dar yerinde savunma aldı.
Sovyet oluşumlarının bireysel bir özelliğine dikkat edilmelidir. Esas olarak Transkafkasya sakinlerinden oluşturuldu. 63. Dağ Bölümü resmen Gürcü idi ve 396. Bölüm Azerbaycan'dı. Bu oluşumlar kötü disiplin, kötü hazırlık ve düşük moral ile karakterize edildi; 63. bölümde Alman tarafına büyük geçişler ve komutanların suikastı vardı.
63. bölüm Feodosia bölgesinde konuşlandırıldı ve operasyonun her aşamasında kitlesel teslimiyetle ünlü oldu. Anılarında Manstein, Feodosia yakınlarındaki Sovyet savaş esirleri kampındaki kampta, Sovyet saldırısı sırasında kamp muhafızlarının kaçtığı ve koruma olmadan oluşumda bulunan 8000 kişinin mahkumlarının Sovyet pozisyonlarına değil, Simferopol'daki Almanlara nasıl gittiğine dair bir örnek veriyor.
Sonraki savaşlarda, 63'üncü bölüm birinci kademede, 396'ncı ikinci kademede gerçekleşti. Almanların ilk yaklaşımında dağıldılar, cepheyi açtılar ve teslim oldular, Mayıs ayında her iki bölüm de yenildi ve dağıldı.
Şubat - Nisan 1942'de Kırım Cephesi'nin başarısız eylemleri
Kırım'ı özgürleştirmek için Ocak ayı sonunda Genel Kozlov'un komutası altında Kırım Cephesi kuruldu ve 47. Ordu tarafından güçlendirildi. Kırım Cephesi'nin emrini güçlendirmek için, Mart ayında Genel Karargah'ın bir temsilcisi, cepheyi yenme rolü oldukça önemli olan 1. rütbeli Mehlis'in bir ordu komiserini atadı. Cepheye geldiğinde, hemen şiddetli bir etkinlik geliştirdi, cephenin genel müdürü General Tolbukhin'i görevden aldı ve onunla birlikte getirilen General Eternal ile değiştirildi ve sonra ön cephenin komutanı topal kozmos Kozlov ile halletmeye başladı. Mehlis, ön emri ezdi ve aslında komutanın yerini aldı, komuta ve kontrole müdahale etti, askeri işlerde uzman değil.
Doğal olarak, tüm bunlar cephenin savaş hazırlığını etkiledi. Cephenin birlikleri ciddi şekilde ikmal edildi ve saldırı için sürekli yoğun hazırdı, ancak tekrar tekrar taşındı. Aynı zamanda, komuta inatla “saldırgan ruhu” düşürme ve askerleri rahatlatma korkusuyla savunmayı güçlendirmek için bir emir vermek istemedi. Sinir atmosferi ve ateşli anlamsız bir yaygara hem merkezde hem de cephede hüküm sürdü.
Şubat - Nisan 1942'de Kırım Cephesi üç saldırı girişimi gerçekleştirdi, ancak hiçbir şey başaramadı ve ağır kayıplar verdi. XNUMX Şubat'ta Sivastopol savunma bölgesinin birlikleri ile aynı zamanda Kırım Cephesi'nin sekiz bölümü ve iki tank taburundan oluşan kısmı, Karadeniz Filosu gemilerinden topçu desteği ile Ak-Monai altındaki Alman savunmasını kırmaya çalıştı.
Yaila-Sivash hattındaki Alman savunması yoğundu, dar cephesi nedeniyle saldırganlar ezici sayısal üstünlüklerini kullanamadılar. Kayıplar çok büyüktü (sadece 32 bin kişi öldü ve kayıptı). Alman gökyüzüne hükmetti авиацияasker arzına izin vermiyor. Başlamış olan bahar çözülmesinin ve bataklığın saldırıyı geliştirmesine izin verilmedi. Sivastopol'dan ilerleyen birlikler de başarılı olamadı. 19 Mart taarruzu durduruldu.
Çamurluk koşullarında cephenin komutası, Sivash sahilindeki bataklıklar boyunca ilerlemeyi reddetti. 9 Nisan'da hücum güney cephesinde Koy-Assan'ı yakalamak ve ardından Feodosia'ya erişim amacıyla başladı. Filo tarafından yapılan bu saldırı artık desteklenmedi ve yine sonuç getirmedi. 12 Nisan'dan bu yana, Kırım Cephesi birlikleri tüm aktif operasyonları durdurdu
Mayıs Manstein Saldırısı
Mayıs ayının başlarında, Kırım Cephesi birlikleri toplamda üç yüz bin kişiyle (üç yüz elli tankla) on yedi tüfek ve iki süvari bölümü, üç tüfek ve dört tank tugayı içeriyordu. Onları General Manstein'ın 11. ordusunun yüz elli bin askerden oluşan sadece yedi piyade, bir tank bölümü ve bir süvari tugayı karşıtı. Alman ordusunun beş bölümü Sivastopol yakınlarında kaldı.
Ciddi üstünlüğe rağmen, Sovyet birliklerinin pozisyonunun oldukça titrek olduğu ortaya çıktı. 47. ve 51. orduların ana şok grubu, cephenin kuzey kesiminde bir çıkıntıda yoğunlaştı. Koy-Assan'ı almak ve saldırıyı iki farklı yönde geliştirmekle görevlendirildi: Theodosia ve Dzhankoy'a. Eşi görülmemiş bir birlik yoğunluğuna ulaşan oluşumlar, genişliği 20 km'yi geçmeyen dar bir isthmus üzerinde kümelenmiştir.
İlerleyen bir düşman ön komutanlığı olasılığı hiç dikkate alınmadı. Birlikler iki kademede dizilmişti, ancak savunma pozisyonlarında ikinci bir kademe yoktu, ordu liderliği düşmanın savunmasının ilk kademeli bölümlerden ayrılmasından hemen sonra savaşa girmeye hazırlanıyordu.
Üç ordu 8-10 km'lik bantlar işgal etti, 12 tüfek bölümünün birliklerinin büyük kısmı ilk savunma bölgesinde idi. 44. Ordu'nun savunma bölümü son derece zayıftı; ikinci savunma hattı aslında birincisiyle birleşti. Ön rezervler, ön kenardan 15-20 km mesafede yer almaktadır. İlk savunma hattı kötü hazırlanmıştı ve gelişmiş bir hendek ağı yoktu. İlk savunma hattının bir kısmının önünde bir tanksavar hendeği kazılmış olmasına rağmen, bazen iletişim yollarıyla birbirine bağlı olmayan ayrı tüfek hücreleri, hendekler, sığınaklar oluşuyordu. Birlik rezervleri ön cepheye mümkün olduğunca yakın yerleştirildi.
Cephenin arka savunma pozisyonu, yarımadanın en geniş kısmında, doğudaki tepelerde bulunan eski bir sur zinciri olan Türk Duvarı boyunca geçti. Donatılmadılar, kimse burada savunmaya hazırlanmadı. Orduların komuta direkleri ön tarafa yakın yerleştirildi, yedek komuta direkleri yoktu ve ön taraf geçince birliklerin komuta ve kontrolü hemen kayboldu. Kıyı iniş karşıtı savunma örgütlenmedi ve neredeyse bir birlik maskelemesi veya komuta ve gözlem yeri yoktu. Ön komutan Kozlov'un protestolarına rağmen Mehlis, "askerlerin saldırgan ruhunu baltalamamak" için hendek kazmayı yasakladı. Savunmaya dönersek, cephede saldırgan bir güç vardı, 19 bölümden 21,5'u cepheye yakındı.
Karadeniz Filosu planlanan operasyonda yer almadı. Tüm baharda (Sivastopol için son savaşa kadar) hareketsiz kaldı. Bu arada, düşman savunmasının derinliklerinde, Alman savunmasının arkasına ve yarımadanın derinliklerine vurabilecek iniş için uygun birçok yer vardı, Almanlar bu noktaları güçlendirmek için ciddi güçlere sahip değildi. Ve burada mesele artık Mehlis'te değildi, her seviyedeki komutanlar görevlerini düzgün bir şekilde yerine getirmediler, birlikler neredeyse mahkum edildi.
8 Mayıs'ta şafak vakti, Almanlar saldırıya geçti, bu da ön komuta tam bir sürpriz oldu. Topçu ve hava baskınlarının bir sonucu olarak karargahın işi felç oldu, birliklerin iletişimi, komuta ve kontrolü bozuldu. Ana darbe, 63. Ordu'nun 44. Dağ Bölümü tarafından tutulan zayıf pozisyonlarda güneyde gerçekleşti ve amfibi iniş arkada engellendi. Alman uçakları savaş alanına hakim oldu ve Sovyet uçakları neredeyse görünmedi.
Alman grubunun insanlarda Sovyetten iki kat aşağı, toplarda 2 kat, tanklarda 1,8 kat ve sadece uçaklarda Sovyetten 1,2 kat daha üstün olmasına rağmen, Manstein savunmadan kararlı bir şekilde ayrıldı, komuta Cephe kontrolü kaybetti, dağınık birlikler teslim oldu ve Kerç'e kaçtı.
Atılım, sadece eski tanksavar hendek tarafından tutuklanan tankları içeriyordu. 10 Mayıs sabahı Stavka, Kırım Cephesi birliklerine Türk Duvarına çekilmesini emretti, ancak bu zamana kadar Alman birimleri kuzeye döndü ve Sovyet rezervlerinin konuşlanma alanına ulaştı. Rezervler kırıldı ve savaş oluşumlarına dönüşmedi, bazıları aceleyle doğuya çekildi ve bazıları Sivash sahiline yakındı.
Filo pratikte pasif kaldı. Düşman, filoya kolayca büyük bir topçu saldırısı uygulayabileceği yakın bir sırada sahil boyunca ilerliyordu, ancak hiçbir şey yapılmadı. 13 Mayıs sabahı arka pozisyon kırıldı, ertesi gün Alman birlikleri Kerç eteklerine ulaştı.
Şehrin aceleyle tahliyesi ve boğazdan Taman'a kalan birlikler Alman uçaklarının sürekli saldırıları altında gerçekleşti. Kerç 15 Mayıs'ta düştü, Sovyet birliklerinin kalıntıları şehrin doğusundaki yarımadaya geri çekildi ve 18 Mayıs'ta direnişi durdurdu. Birliklerin yarımadadan kalıntılarının tahliyesi 20 Mayıs'a kadar sürdü. Adzhimushkaysky ocakları için yaklaşık on beş bin kişilik birimlerin tahliye edilememesi.
Mayıs 1942'de Kerç Yarımadası'ndaki Sovyet birliklerinin toplam kayıpları, öldürülen ve yakalanan yaklaşık 180 bin kişinin yanı sıra 258 tank, 417 uçak ve 1133 silahı buldu. 20 Mayıs'a kadar Taman Yarımadası'na yaklaşık 120 bin asker tahliye edildi. Alman verilerine göre, kayıpları 7588 kişiydi.
Sovyet birliklerinin toplam kayıpları açısından, bu yenilgi bir hafta sonra patlak veren kargaşaya ve çok daha ünlü Kharkov felaketine benziyordu.
Sovyet birliklerinin Kerç grubunun yenilgisi, Almanların Temmuz ayında düşen Sivastopol'a ve Kafkasya'daki yaz saldırısına yönelik son saldırı için askerleri özgürleştirmelerine izin verdi.
Kerç Yarımadası'ndaki felaketin ana suçlusu Stalin, Kozlov'un ön komutanı ve Ebedi Genelkurmay Başkanı Mehlis'i duyurdu. Onlar rütbe ve görevlerde indirildi. 4 Haziran 1942'de Stavka yönergesi, ordu komutanlarının yanı sıra "modern savaşın doğası hakkında tam bir yanlış anlaşılma keşfettiklerini" ve "savunma saldırılarının derinliğini azaltarak ilk saldırı birliklerinin sağlamlaştırılmasıyla düşman grev gruplarının saldırılarını püskürtmeye çalıştıklarını" belirtti.
Sovyet komutasının beceriksiz eylemleri, Wehrmacht'ın en iyi generallerinden birinin iyi hesaplanmış adımlarına hiçbir şeye karşı koyamadı.