Mavi gözler: Mavi gözlerin kökeni ve genetiği
İnsanlarda mavi gözler kahverengi gözlerden daha az yaygındır. Mavi renkli kontakt lenslerin popüler olmasının bir nedeni de budur.
İşte mavi göz rengi hakkında bilmiyor olabileceğiniz birkaç gerçek:
1. Tüm mavi gözlü insanların ortak bir ataları olabilir
Kopenhag Üniversitesi'ndeki araştırmacılara göre Avrupa'da 6.000 ila 10.000 yıl önce tek bir kişide meydana gelen genetik bir mutasyon mavi gözlerin gelişmesine yol açmış gibi görünüyor.
"İlk başta, hepimizin gözleri kahverengiydi," diyor üniversitede Hücresel ve Moleküler Tıp Bölümü'nde doçent ve çalışmanın baş yazarı Hans Eiberg. "Fakat, kromozomlarımızda OCA2 genini etkileyen genetik bir mutasyon, kahverengi göz üretme yeteneğini tam anlamıyla kapatan bir 'anahtar' yaratılmasına neden oldu. "
Göz rengi, gözün irisindeki tek bir pigment türünün (melanin adı verilir) miktarına bağlıdır. OCA2 geninin yanındaki gende bulunan bu genetik anahtar, iriste melanin üretimini sınırlayarak"" kahverengi gözleri etkin bir biçimde maviye seyreltir.
İrislerinde kahverengi gözlü, ela gözlü veya yeşil gözlü insanlardan önemli ölçüde daha az melanine sahip olmanın yanı sıra, mavi gözlü insanların melanin üretimi için genetik kodlamalarında sadece küçük bir varyasyon vardır. Kahverengi gözlü insanlar ise DNA'larında melanin üretimini kontrol eden çok sayıda bireysel varyasyona sahiptir.
"Eiberg, bu nedenle tüm mavi gözlü bireylerin aynı ataya bağlı olduğu sonucuna varabiliriz, diyor." "Tümü aynı anahtarı DNA'larında tamamen aynı noktada miras almıştır."
Dolayısıyla, mavi gözler tek bir kişide meydana gelen genetik bir mutasyonun sonucuysa, bu özellik sadece tek bir kişiden bugün bazı Avrupa ülkelerinin nüfusunun yüzde 20 ila 40'ına kadar nasıl yayıldı?
Bir teori, mavi gözler çekici bir özellik olarak kabul edildi ve bu durum, insanların mavi gözlü insanlarla çocuk sahibi olmalarını sağlayarak genetik mutasyonun çoğalmasını sağladı.
2. Mavi gözlerde mavi pigment yoktur
Yukarıda da belirtildiği gibi mavi göz rengi melanin adı verilen bir madde tarafından belirlenir. Melanin, cildimizin, gözlerimizin ve saçlarımızın rengini kontrol eden kahverengi bir pigmenttir.
Gözlerimizin rengi, iriste ne kadar melanin bulunduğuna bağlıdır. Gözde sadece kahverengi pigment bulunur – ela pigmenti veya yeşil pigmenti veya mavi pigmenti yoktur. Kahverengi gözler iris içinde en yüksek melanin oranına sahiptir ve mavi gözlerde ise melanin azdır.
3. Çocuğunuzun gözlerinin rengini tahmin edemezsiniz
Bir zamanlar, mavi gözler de dahil olmak üzere göz renginin basit bir genetik özellik olduğuna ve bu nedenle ebeveynlerinin gözlerinin rengini ve belki de büyükanne ve büyükbabaların gözlerinin rengini biliyorsanız bir çocuğun göz rengini tahmin edebileceğinize inanılıyordu.
Ancak genetikçiler artık göz renginin, bir zamanlar düşündüğünüz gibi bir veya iki genden değil, 16 farklı genden etkilendiğini biliyorlar. Ayrıca, irisin anatomik yapısı göz rengini bir dereceye kadar etkileyebilir.
Dolayısıyla, çocuklarınızın mavi gözlere sahip olup olmayacağından emin olmak imkansızdır. Sizin ve eşinizin mavi gözleri olsa bile bu, çocuğunuzun gözlerinin de mavi olacağını garanti etmez.
(İşte göz renginin tahmin edilemezliğinin Kraliyet ailesindeki bir örneği: mavi gözlü Prens William ve yeşil gözlü Kate Middleton'un genç kızı Prenses Charlotte'ın gözleri mavi. Fakat kardeşi Prens George'un gözleri tamamen kahverengi.)
4. Doğumda mavi olan gözler yaşam boyunca gözlerin mavi olacağı anlamına gelmez
İnsan gözü, doğum anında tam yetişkin pigment miktarına sahip değildir. Bu nedenle, birçok bebeğin gözleri mavidir, ancak göz erken çocukluk döneminde geliştikçe ve iriste daha fazla melanin üretildikçe göz rengi değişir.
Dolayısıyla çocuğunuz "bebeklikteki mavi" göz rengini kaybetmeye başlarsa ve gözleri büyüdükçe yeşil, ela veya kahverengiye dönerse endişelenmeyin.
5. Mavi gözlerle ilişkili riskler
Gözün irisindeki melanin, gözün arkasının güneş ışınlarından gelen UV ışınlarından ve yüksek enerjili görünür ("mavi) ışıktan" ve bu ışınların yapay kaynaklarından kaynaklanan hasardan korunmasına yardımcı olur.
Mavi gözler yeşil, ela veya kahverengi gözlerden daha az melanin içerdiği için UV ve mavi ışıktan zarar görmeye karşı daha duyarlı olabilir.
Göz rengi ve göz hastalıkları arasındaki bağlantılarla ilgili olarak, araştırmalar daha koyu iris renginin mavi gözlere kıyasla katarakt riskinde artış ve oküler uveal melanom (bir göz kanseri formu) riskinde azalma ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Fakat yayınlanan çalışmalar üzerinde gerçekleştirilen aynı analizde, göz rengiyle yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD) riskindeki artış ile arasında herhangi bir ilişki doğrulanamamıştır..
Yine de, mavi göz rengine sahip birçok insan ışığa karşı duyarlı olduğu ve UV ışınlarının retinalarına zarar verme riski daha yüksek olduğu için, çoğu göz doktoru mavi gözlü insanların güneş ışığına maruz kalmama konusunda daha dikkatli olmalarını önermektedir. UV ve mavi ışıktan kaynaklanan göz hasarı, ömür boyu bu ışınlara maruz kalmanızla ilişkili gibi göründüğü için UV'yi yüzde 100 ve mavi ışığı büyük oranda engelleyen bir güneş gözlüğü kullanımına çocukluk çağında mümkün olan en kısa sürede başlanmalıdır.
Fotokromik camlar mavi gözleri UV ışınlarından korumanın bir başka mükemmel yoludur. Bu şeffaf camlar hem içeride hem de dışarıda UV'yi yüzde 100 oranında engeller ve dışarıya çıktığınızda güneş ışığına tepki olarak otomatik olarak kararır, böylece yanınızda ayrı bir güneş gözlüğü taşımanıza gerek kalmaz.
Ayrıca, fotokromik camlara yansıtıcı olmayan kaplama eklenmesi de, tüm aydınlatma koşullarında (gece sürüş dahil) size en iyi görme yetisini ve konforu sağlarken yansıma yapmayan camlarla mavi gözlerinizi gözler önüne serer. YO kaplama, dikkat dağıtıcı yansımaları ortadan kaldırmak ve insanların gözlerinizin güzelliğini ve ifade gücünü görmelerini sağlamak için tek odaklı gözlüklerbifokal gözlükler ve progresif camlar dahil olmak üzere tüm gözlük camları için tavsiye edilir.
Ayrıca, günde birkaç saatinizi bilgisayar, akıllı telefon veya diğer dijital cihazların başında geçiriyorsanız, bu cihazları kullanırken gözlerinizi yüksek enerjili mavi ışıktan koruyan gözlükler takmak da iyi bir fikirdir.
Bilgisayarlar ve akıllı telefonlardan kaynaklı mavi ışığa kümülatif maruziyet ile ilgili riskleri tam olarak öğrenmemiz yıllar alabilir, ancak birçok göz doktoru, özellikle de gözleriniz maviyse, gözlerinizi bu cihazlardan korumak konusunda dikkatli olmanın ihtiyatlı bir hareket olacağına inanmaktadır.
Mavi gözlerle ilgili ilginç bir son not: Araştırmalar, mavi gözlere sahip olmanın, alkol kullanıyorsanız alkol bağımlılığı riskinizi artırabileceğini göstermektedir. Avrupalı Amerikalılar üzerinde gerçekleştirilen bir çalışmada, bu özelliklere sahip kişilerin, daha koyu göz rengine sahip eşleştirilmiş kontrollere kıyasla alkole bağımlı olma olasılıklarının yüzde 83'e kadar daha yüksek olduğu bulunmuştur.