Evcil Hayvan Alerjisi Nedir?
Evcil hayvan alerjisi, bir hayvanın cilt hücrelerinde, tükürük ya da idrarında yer alan proteinlere karşı geliştirilen alerjik bir reaksiyondur. Alerji belirtileri olarak saman nezlesinde yaygın olan hapşırma ve burun akıntısı ortaya çıkar. Bazı kişilerdeyse hırıltılı solunum ve nefes almada zorluk gibi astım belirtileri meydana gelebilir.
Evcil hayvan alerjisi çoğunlukla, evcil bir hayvanın kulübesinin etrafındaki deride yer alan ölü pullardan tetiklenir. Kürklü herhangi bir hayvan, evcil hayvan alerjisi kaynağı olabilmektedir. Ancak evcil hayvan alerjisi en fazla kedi ve köpeklerle ilişkili olan bir durumdur.
Evcil hayvan alerjisi olan kişilerin yapabilecekleri en iyi strateji alerjene maruz kalmamak ya da maruz kalmayı olabildiğince azaltmaktır. Semptomları hafifletebilmek ve astımı yönetebilmek içinse ilaçlardan ve diğer tedavilerden faydalanılabilir.
Evcil Hayvan Alerjisi Belirtileri
Nazal pasajların iltihaplanmasından kaynaklanan evcil hayvan alerjisinin belirtileri ve semptomları şunlardır:
- Hapşırma
- Burun akıntısı
- Kaşıntılı, kırmızı ya da sulu gözler
- Burun tıkanıklığı
- Kaşıntılı burun, ağız ya da boğaz çatısı
- Postnazal damla (geniz akıntısı)
- Öksürük
- Yüzün şişmesi ve ağrı
- Sık uyanma
- Gözlerin altında şişmiş ve mavi renkli bir cilt
- Çocuklarda, burnun yukarı doğru sık sık silinmesi
Evcil hayvan alerjisi astıma sebebiyet veriyorsa aşağıdaki belirti ve semptomlar ortaya çıkabilirler.
- Nefes almada zorluk
- Göğüs sıkışması ya da ağrı
- Ekshalasyon yani soluk verme sırasında sesli ıslık ya da hırıltı sesi
- Nefes darlığı, öksürme ya da hırıltıdan kaynaklanan uyku problemleri
Cilt Belirtileri
Evcil hayvan alerjisine sahip olan bazı kişiler alerjik dermatit olarak bilinen cilt semptomları yaşayabilirler. Bu tipteki dermatit, bağışıklık sisteminin reaksiyonudur ve cilt iltihabına sebebiyet verir. Kişide alerjiye yol açan bir evcil hayvanla doğrudan temas edildiğinde alerjik dermatit tetiklenebilir. Bu tetiklenmeyle birlikte ortaya birtakım belirtiler ve semptomlar çıkar. Bu belirti ve semptomlar şunlardır:
- Kurdeşen yani kırmızı cilt lekeleri
- Egzama
- Kaşınan cilt
Evcil hayvan alerjisinde ortaya çıkan belirti ve semptomların pek çoğu soğuk algınlığındakilerle benzerdir. Bu nedenle kişiler soğuk algınlıkları mı alerjileri mi olduğunu bilmezler. Eğer kişideki semptomlar iki haftadan daha uzun süre devam ederse o zaman alerjiden şüphelenilebilir.
Eğer kişilerdeki belirtiler şiddetlenirse, burun pasajlarında tamamen tıkanma meydana gelmişse ya da hırıltı sorunu ve uyumada zorluk yaşanıyorsa doktora danışılmalıdır. Nefes darlığı ya da hırıltılı solunum daha kötü bir hal alırsa, kişiler minimum aktivitelerde bile nefes darlığı yaşarlarsa acil olarak tıbbi yardım almalıdırlar.
Evcil Hayvan Alerjisi Komplikasyonları
- Sinüs Enfeksiyonları
Evcil hayvan alerjisi, burun pasajlarındaki dokularda kronik yani devam eden bir iltihap olmasına neden olabilir. Bu iltihap, burun pasajlarına (sinüsler) bağlı boşlukları engelleyebilir. Bu engelleme, sinüzit gibi sinüslerin bakteriyel enfeksiyonlarını geliştirme olasılığını artırabilir.
- Astım
Evcil hayvan alerjisine ve astıma sahip olan kişiler çoğunlukla astım kaynaklı semptomları yönetmekte zorlanabilirler. Öyle kimi zaman acil tıbbi tedavi ya da acil bakım gerektiren astım atakları riski taşıyabilirler.
Evcil Hayvan Alerjisini Önleme
Evcil hayvanı olmayan ancak evcil hayvan sahiplenmek isteyen kişiler, alerjileri olmadığından emin olmalıdırlar.
Evcil Hayvan Alerjisi Teşhisi
Doktorlar kişilerin semptomlarına, yaptıkları muayeneye ve sordukları soruların cevaplarına göre evcil hayvan alerjisi durumundan şüphelenebilirler. Burnun durumuna bakmak isteyebilirler ve bunun için ışıklı bir alet kullanırlar. Çünkü evcil hayvan alerjisine sahip kişilerde burun pasajının astarı şişebilir, soluk ya da mavimsi bir görünüm oluşabilir.
Cilt Alerji Testi
Doktorlar alerjeni bulabilmek için cilt testi isteyebilirler. Bu test için bir alerji uzmanına yönlendirme yapılabilir.
Testte, hayvansal proteinli ekstraktlar da dahil olmak üzere, az miktarda saflaştırılmış alerjen ekstraktları cilt yüzeyine batırılırlar. Test genelde ön kolda uygulanır fakat kimi zaman üst sırtta da yapılabilir.
Alerjen ekstraktlar cilt yüzeyine batırıldıktan on beş dakika sonra doktor ya da hemşire cildi gözlemler. Ciltte alerjik reaksiyon belirtisi olup olmadığın bakarlar. Mesela kedilere alerjisi olan bir kişide kedi özütü cilde batırıldığında o alanda kırmızı, kaşıntılı bir yumru gelişir. Cilt testlerinde en yaygın yan etkiler kaşıntı ve kızarıklıklardır. Yan etkiler çoğunlukla otuz dakika içinde kaybolurlar.
Kan Testi
Bazı durumlarda cilt testi yapılamayabilir. Cilt, belirli ilaçlarla etkileşim gerçekleştirebilir ve test yapılamaz. Bu sebeple doktorlar kan testi isteyebilirler. Kan testinde çeşitli hayvanlar da dahil olmak üzere farklı yaygın alerjenlere karşı alerjiye sebebiyet veren antikorların varlığına bakılır. Kan testiyle alerjene ne kadar duyarlı olunduğu da öğrenilebilir.
Evcil Hayvan Alerjisi Tedavi
Evcil hayvan alerjisindeki tedavinin ilk aşaması ve en önemlisi alerjiye neden olan hayvandan mümkün olabildiğince kaçınmaktır. Kişiler evcil hayvan alerjilerine maruz kalmayı en aza indirdiklerinde çoğunlukla daha az alerjik reaksiyon gerçekleştirirler. Bununla beraber geliştirilen alerji daha az şiddetle seyreder.
Hayvan alerjenlerine maruz kalmayı tamamıyla ortadan kaldırmak çoğunlukla zordur. Hatta kimi durumlarda imkansızdır. Kişilerin kendi evcil hayvanları olmasa bile diğer insanların kıyafetlerinde taşınan alerjenlere maruz kalabilirler.
Evcil hayvan alerjenlerinden kaçınmak önemlidir. Fakat semptomların kontrol edilebilmesi için ilaçlara ihtiyaç duyulabilir.
Alerji İlaçları
Burun alerjisi semptomlarının iyileştirilebilmesi için bazı ilaçlardan faydalanılabilir. İlaçlar şunlardır:
- Antihistaminikler
Alerjik reaksiyonda bağışıklık sistemi aktiftir. Antihistaminikler, bağışıklık sistemi kimyasalının üretimini azaltırlar ve kaşıntı, hapşırma, burun akıntısı gibi durumların hafifletilmesine yardımcı olurlar. Nazal sprey olarak alınan reçeteli antihistaminikler arasında azelastin (Astelin, Astepro) ve olopatadin (Patanaz) yer alır. Antihistamin tabletleri arasında feksofenadin (Allegra Alerjisi), loratadin (Claritin, Alavert) ve setirizin (Zyrtec Alerjisi), antihistaminik şuruplar çocuklar için mevcuttur. Diğer seçeneklerse levosetirizin (Xyzal) ve desloratadin (Clarinex) gibi reçeteli antihistamin tabletleridir.
- Kortikosteroidler
Nazal sprey şeklinde verilen kortikosteroidler iltihabı azaltmada ve saman nezlesi semptomlarını kontrol edebilmede yardımcıdırlar. Bu ilaçlar arasında flutikazon propionat (Flonaz Alerji Giderici), mometazon furoat (Nasonex), triamsinolon (Nasacort Allergy 24HR) ve siklesonid (Omnaris) bulunur. Nazal kortikosteroidler düşük doz olarak nitelendirilen ilaçlardır. Bu ilaçlar oral kortikosteroidlere göre daha düşük yan etki riski taşırlar.
- Dekonjestanlar
Burun pasajlarında şişmiş olan dokuların küçülmelerine yardımcı olurlar. Bu sayede burundan nefes almak kolay hale gelir. Bazı reçetesiz alerji tabletleri, bir antihistaminik, dekonjestan ile birleştirilir. Oral dekonjestanlar kan basıncını artırabilir ve yüksek tansiyon, glokom veya kardiyovasküler hastalık durumlarında genellikle kullanılmazlar.
Dekonjestanın güvenli bir şekilde alınıp alınamayacağı hakkında doktorla konuşulmalıdır. Alerji semptomlarının azaltılmasında nazal sprey olarak alınan dekonjestanlar işe yarayabilirler. Eğer dekonjestan sprey arka arkaya üç günden fazla kullanılıyorsa mevcut tıkanıklığa katkıda bulunabilir.
- Lökotrien
Bazı bağışıklık sistemi kimyasallarının etkisini engellerler. Eğer kişiler için kortikosteroid burun spreyleri ya da antihistaminikler iyi bir seçenek olmamışlarsa doktor montelukast (Singulair), tablet reçete edebilir. Montelukastın birtakım yan etkileri olabilir. Bu yan etkiler arasında üst solunum yolu enfeksiyonu, baş ağrısı ve ateş yer alır. Daha az görülen yan etkilerse endişe, depresyon ya da ruh hali değişiklikleridir. İlgili Link: Yanlış Halı Seçimi Alerjinizi Tetikleyebilir
Diğer Tedaviler
Diğer tedaviler şunlardır:
- İmmünoterapi
Alerjenlere karşı oluşabilecek hassasiyet önlenebilir. Bağışıklık sistemi eğitilerek bu mümkündür. İmmünoterapi tedavisi bir dizi alerjiye maruz bırakmayı içerir. Bir ya da iki haftalık bir tedaviyle alerjenlere maruz bırakma yapılır. Kişiler çok küçük dozlarda alerjene yani alerjik reaksiyona sebebiyet veren hayvansal proteine maruz bırakılırlar. Çoğunlukla 4-6 aylık bir sürede yavaş yavaş doz artırımına gidilir. 3-5 yıl süresince her dört haftada bir doz artışına ihtiyaç duyulur. Kişiler için diğer tedaviler işe yaramazsa immünoterapi tercih edilir.
- Nazal Durulama
Kalınlaşmış mukusun ve tahriş edici maddelerin temizlenmesini içerir. Bunun için önceden hazırlanmış tuzlu su durulaması yapılır. Bir neti potu ya da özel olarak tasarlanmış olan sıkma şişesinden faydalanılarak yıkama yapılabilir. Kişiler tuzlu su çözeltisini kendileri hazırlayacaklarsa damıtılmış, steril, önceden kaynatılmış olan ya da mutlak gözenek boyutu bir mikron veya daha küçük bir filtreyle filtrelenmiş olan su kullanmalıdırlar. Sulama cihazı her kullanım sonrasında uygun şekilde temizlenmelidir. Cihaz, kirletici madde olmayan suyla durulanarak temizlenebilir ve sonrasında açık havada kurumaya bırakılır.
Evcil Hayvana Bakmaya Devam Edilmesi
Evcil hayvana yeni bir ev bulmak istemeyen kişiler evcil hayvanlarına bakmaya devam ederlerken aşağıdaki ip uçlarından yararlanabilirler. Bu ipuçları evdeki alerjenleri en aza indirmede yardımcı olurlar.
- Evcil hayvan sık sık yıkanmalıdır.
Alerjisi olmayan bir kişinin evcil hayvanı haftada iki defa yıkaması gerekir.
- Evcil hayvanın olmadığı bir bölge oluşturulmalıdır.
Evcil hayvanın olmadığı odalarda alerjen seviyeleri azalır. O nedenle yatak odası gibi evcil hayvanın girmediği bölgeler oluşturulmalıdır.
- Halı ve mobilyalar çıkarılmalıdır.
Eğer duvardan duvara halı varsa bunun yerine evcil hayvan alerjeni barındırmayan karo, ahşap, muşamba ya da vinil döşeme tercih edilmelidir. Ayrıca döşemeli mobilyalar, yatay panjurlar ve perdeler gibi alerjen çeken eşyalar da değiştirilmelidir.
- Yardım istenmelidir.
Evcil hayvanın kulübesi, çöp kutusu ya da kafesi temizleneceğinde bu işleri alerjisi olan kişi yapmamalıdır. Bu işlerin halledilmesi için evcil hayvan alerjisi olmayan birinden yardım istenmelidir.
- Yüksek verimli filtreler kullanılmalıdır.
Havadaki evcil hayvan alerjenlerinin azaltılabilmesi için yüksek verimli partikül hava (HEPA) temizleyicilerden ve havalandırma filtrelerinden yararlanılabilir.
- Evcil hayvan dışarıda tutulmalıdır.
Eğer evcil hayvan dışarıda rahat şekilde yaşayabilen bir hayvansa bu sayede evdeki alerjenler azaltılabilir. Fakat bu seçenek pek çok evcil hayvan için iyi bir seçenek olmaktan uzaktır. Ayrıca iklim şartları da bu seçeneğin uygulanmasına pek izin vermeyebilir.
Astım
Kişiye astım teşhisi konmuşsa ve astım yönetimi zorsa doktor bu kişiyle alerji olasılığı hakkında konuşabilir. Çünkü alerjiler astıma katkıda bulunan önemli faktörlerdir. Ancak bu etki her zaman açık değildir.
Polen alerjisinin etkisi alerjinin belli mevsimlerde olmasından dolayı fark edilir. Yani kişiler yaz aylarında astımı kontrol etmede daha çok zorlanabilirler.
Evcil hayvan alerjisiyse tüm yıl boyunca maruz kalınan evcil hayandan kaynaklı olabilir. Ayrıca kişinin kendi evcil hayvanı olmasa dahi diğer insanların kıyafetlerinde taşınan alerjenlere maruz kalma durumu söz konusu olabilir. Bu sebeple ilk neden sayılabileceği zaman astımı zorlaştıran faktör olarak alerji tanımlanabilir.