- Buhari’de verilen bilgiye göre, Peygamberimiz (asm) şöyle buyurmuştur: “Cennette yüz derece vardır. Allah onları kendi yolunda cihad edenler için hazırlamıştır. Her iki derece arası, gök ile yer arası kadardır.” (Buhari, h.no.2790; İbn Hacer, 6/12)
- Hz Aişeden gelen bir rivayete göre Peygamberimiz (asm) şöyle buyurdu “Cennetin derecelerinin sayısı, Kuran ayetlerinin sayısı kadardır.” (bk. Hakim, Beyhaki, Şuabul-iman, 3/ 380, Avnul-Mabud, 4/237)
Hakim’in bu rivayet için “senedi sahih, fakat metin yalnız bu senetle geldiği için şazdır” dediği nakledilmiştir. (bk. Beyhaki, a.g.y; Suyuti, el-Havi lil-fetava, 2/114)
- Deylemi de “Cennetin derecelerinin sayısı, Kuran ayetlerinin sayısı kadar olduğunu” bildiren bir rivayete yer vermiştir. Ancak, İbn Main, senedinde yalancı bir ravinin olduğunu bildirmiştir.(bk. el-Havi lil-fetava, a.y.)
- Tirmizi’nin “Hasen Sahih” dediği bir hadis rivayeti de şöyledir:
“Kuran ehli (yani onu okuyan, onunla amel eden) cennete girdiği vakit, kendisine: “Oku ve yüksel!” denilir. O da okur ve yükselir. Her ayet için bir derece verilir. Böylece o bildiği ayetleri sonuna kadar okur (ve her biri için bir derece alır).” (Ebû Dâvûd, Vitr 20; Tirmizî, Fezâilü’l-Kur’ân, 18)
- İslam alimleri “cennetin derecelerinin yüz (veya ayetlerin sayısı) kadar” olduğunu bildiren bu farklı iki rivayeti uzlaştırmak için “buradaki sayılar gerçek değil, çokluktan kinaye olduğunu” söylemişler. (Tuhfetul-ahvezi,7/198)
Demek ki, insanın dünyada işlediği hayırlı işler ve güzel davranışlar onun hem cennete girmesine, hem cennette elde edeceği mevki ve makamına vesile teşkil eder.
Bilindiği gibi, cennet ve cehennem bu geçici dünyadaki hayatımızın ebedî alemdeki karşılığıdır. Herkes cenneti ya da cehennemi kendisi bu dünyada iken kazanır veya kaybeder.
Kuran dostları, Kuran’ı hafız olarak veya olmayarak okumaya devam eden, işlerini onunla düzene koyan, davranışlarını ona uygun yapan, onun ahlâkıyla ahlaklanıp, edebiyle edeplenen kimselerdir. Onlar okudukları ve hayat kitabı haline getirdikleri bu Kuran sayesinde cennette üstün derecelere ulaşacaklar ve Allah’a yakın kullar arasına gireceklerdir.
İbni Hacer el-Askalani’ye göre bu büyük sevaba nail olacak kimseler, Kuran hafızı olup, onun edasını ve kıraatini gerektiği şekilde yapanlardır. Çünkü mutlak anlamıyla sahibu’l-Kuran tabiri hafız olanlar için kullanılır.
Ancak Alî el-Kârî bu değerlendirmenin doğru olmadığını ve hadislerin zahir anlamlarına da uygun düşmediğini söyler. Ona göre bu olay, cennette cereyan etmekte olup, dünyadaki durumla doğrudan bağlantılıdır. Dolayısıyla bunu Kuran’ın ahkamıyla bağlantılı kılan hadisler dikkatten uzak tutulamaz. Nitekim Peygamberimizin konuda pek çok hadisi olup bunlardan birinin anlamı şöyledir:
“Kim Kuran’ı okur ve onu güzelce ezberler, helalini helal, haramını haram kabul ederse, Allah bu sayede o kimseyi cennetine sokar. O kişi de kendi ailesinden hepsi cehennemi hak etmiş on kişiye şefaat eder.” (Tirmizî, Fezâilü’l-Kur’ân 13; Ahmed İbni Hanbel, Müsned, I, 148)
Kuran’ın ve Sünnet’in genel prensiplerinden hareket ederek konuya yaklaşmak gerekirse, hadiste anılan mertebe, bir kimsenin Kuran’ı sadece hıfz ve tilâvet etmesiyle değil, bilgisi ve ilmî mertebesi, emir ve yasaklarına uymasıyla orantılı olarak kavuşacağı en üstün makamdır.
Sahabe arasında Hz. Ebû Bekir’den daha hafız olan, Kuran’ı ondan daha çok okuyan kimseler vardı. Fakat Ebu Bekir, Allah’ı ve O’nun kitabını bilmede, onu düşünüp tefekkür etmede ve Kuran’a göre hareket etmede onların hepsinden önde olduğu için, kesinlikle sahabenin en faziletlisi idi.
Elbette okunan her Kuran harfi için en az on sevap verilecektir ve hiçbir iyilik zayi olmayacaktır. Ancak, bir insanın okuduğu Kuran’ın kalbine ve gönlüne hiçbir tesiri olmaz, onun davranışlarına Allah’ın kitabının hükümlerinden bir şey yansımaz, ahlâk ve edebini etkilemezse, böyle bir kimse ahirette çok üstün mertebeler de kazanamaz.
Ayrıca Cennette herkesin ameli miktarınca Kuran okuma imkânı olacağına göre, böyle bir kimseye orada da bir imkan tanınmayacağı söylenebilir.
İşte kişinin mertebesinin okuduğu ayetin son noktasında olmasının anlamı, dünyada Kuran’la alâkası ne kadarsa, ahirette o kadar ayet okuyacağının ve ona göre bir mertebe kazanacağının bildirilmesinden ibarettir.
Diğer taraftan hayatını ve davranışlarını Kuran’a uygun işleyen kimse, hafız olmasa bile veya yüzünden okumasa bile, sürekli Kuran okuyor gibi bir muameleye tabi tutulur.
Nitekim Cenâb-ı Hak: “Bu Kur’an çok mübârek bir kitapdır. Onu sana indirdik ki âyetlerini düşünsünler ve aklı selim sahipleri öğüt alsınlar” buyurmuştur. (Sâd, 38/29)
Özetle:
- Kuran hafızı olmak ve onu güzel tilâvet etmek bir fazilettir. Ancak bunun Kuran’ın ahkamını uygulamakla teyit edilmesi gerekir.
- Kuran hafızı olan, onu güzel okuyan, ahkâmıyla amel eden, ahlâkıyla ahlaklanıp edebiyle edeplenenlere sahibü’l-Kuran denilir.
- Dünyada Kuran okuyanlar, cennete girince orada da Kuran okuyacaklardır.
- Kuran dostlarının cennetteki mertebesi okudukları Kuran miktarınca olacaktır. Herkes ameli miktarınca Kuran okuma imkanına sahip kılınacaktır.