Doğumda atandığımız cinsiyet, büyük ölçüde madalyonun genetik atımına bağlıdır: X veya Y? Bu genetik materyal paketleri sadece bize verdikleri vücut kısımları açısından farklılık göstermiyor. 45 genle (X’deki yaklaşık 1.000’e kıyasla), Y kromozomu cılızdır. Ve araştırmalar, zamanla küçüldüğünü gösteriyor – bazılarının sırayla huysuzca veya neşeyle erkeklerin ölümünü tahmin etmek olarak yorumladığı bir önerme.
Öyleyse Y kromozomu gerçekten ölüyor mu? Ve bu erkekler için ne anlama gelebilir?
Bu soruları cevaplamaya başlamak için zamanda geriye gitmemiz gerekiyor. Arizona Eyalet Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Melissa Wilson, ” Cinsiyet kromozomlarımız her zaman X ve Y değildi” dedi. “Erkekliği veya kadınlığı belirleyen şey, onlarla özel olarak bağlantılı değildi.”
Ne zaman ilk memeliler 100 ila 200 milyon yıl önce gelişti, hepsinin de herhangi cinsiyet kromozomlarını yoktu. Wilson, bunun yerine, X ve Y’nin diğer kromozom kümeleri gibiydi – boyut olarak karşılık gelen yapılarla aynı.
Hayvanların cinsiyet kromozomlarına ihtiyacı olmadığına dikkat etmek önemlidir. Avustralya’nın Melbourne kentindeki La Trobe Üniversitesi’nde genetikçi olan Jennifer Graves, bu o zamanlar doğruydu ve şimdi de hala doğru diyor. Tüm kromozomlarımız cinsiyetle ilgili ve cinsiyetle ilgili olmayan genlerin bir kokteylidir. Graves, Y kromozomunun tek özelliğinin, testislerin gelişimi için açma-kapama anahtarı görevi gören bir geni olan SRY olduğunu da sözlerine ekledi. Timsahlar ve kaplumbağalar söz konusu olduğunda, açma-kapama düğmesi bile gerekli değildir – embriyoların geliştiği sıcaklık cinsiyetlerini belirler. Memeli atalarımız muhtemelen bu özelliği paylaşıyordu. Ancak bir noktada, bu atalardan birindeki sade, eski, cinsiyet dışı bir kromozom, böyle bir açma-kapama düğmesi olan bir gen geliştirdi. Ve işte buydu: erkek üreme parçalarını geliştirmek için aniden bir Y’ye ihtiyacınız vardı.
Ancak Y kromozomu var olur olmaz, küçülmeye başladı. Wilson, zamanla genlerin , çoğu zararlı olan mutasyonlar geliştirdiğini söyledi. Kromozomlar, birbirleriyle yeniden birleşerek bu mutasyonların geçmesini önleyebilir. Mayoz sırasında Vücudumuz sperm ve yumurta ürettiğinde, anne ve baba kromozomları rastgele karışır ve kollarıyla eşleşir. Bu genetik dans, hem zararlı hem de faydalı olan gen varyantlarını parçalara ayırır ve yalnızca işlevsel kopyaların aktarılmasını daha olası hale getirir. Tüm kromozomlar bunu yapar: anneden alınan 1. kromozom, babadan gelen 1. kromozom ile kol değiştirir ve bu böyle devam eder. Ancak Y’nin takas arkadaşı yok. X kromozomları birbirleriyle yeniden birleşebilse de, Y kromozomları ve X kromozomları yeniden birleşecek kadar benzer değildir. Ve bir bireyde nadiren iki Y kromozomuna sahip olduğunuz için, Y kendisiyle yeniden birleşemez.
Wilson, “Kötü bir mutasyon meydana gelirse, genellikle partnerinizle değiş tokuş edebilirsiniz. Ancak Y bunu yapamaz” dedi. Böylece Y kromozomları zararlı mutasyonlar biriktirdi; Zamanla bu mutasyonlar, Y küçülüp küçülene kadar doğal seçilim tarafından ayıklandı.
Graves’in araştırması, 166 milyon yıl önce Y kromozomunun 1.669 gene sahip olduğunu gösteriyor – o zamanki “X kromozomuyla aynı”. “Bu yüzden, eğer kayıp oranı tekdüze ise – milyon yılda 10 gen – ve sadece 45 tane kaldıysa, 4,5 milyon yıl içinde Y’nin tamamının kaybolacağını anlamak için büyük bir beyin gerekmiyor.”
Daha yeni araştırmalar, bozulma hızının zamanla yavaşladığını gösteriyor. Nature dergisinde yayınlanan 2005 tarihli bir çalışmada , araştırmacılar insan Y kromozomunu bir şempanzeninkiyle karşılaştırdılar . Daha sonra 2012’de aynı araştırmacı ekibi, bir al yanaklı maymunun Y kromozomunu sıraladı ve sonuçları yine Nature dergisinde yayınladı.. Araştırmacılar, 25 milyon yıl önce insanlarla al yanaklı maymunların evrimsel olarak ayrılmasından bu yana insan Y kromozomunun yalnızca bir gen kaybettiğini buldular. 6 milyon yıl önce şempanzelerin ayrışmasından bu yana hiç gen kaybetmemiş. Bu sonuçlar, Graves’in başlangıçta önerdiği ve milyon yılda 10 genin kaybolduğu doğrusal tarzda bozulmanın meydana gelmediğini göstermektedir.
Graves, Y kromozomunun kaybedilmesi masanın dışında değil – diğer türlerin başına geldi. Köstebek volanı adı verilen iki yer altı kemirgen türü bağımsız olarak Y kromozomlarını kaybetti. Japonya’daki birkaç küçük adada yaşayan nesli tükenmekte olan üç dikenli sıçan türü de var .
Ancak bu türlerin gösterdiği gibi, Y kromozomunun kaybı hayatta kalmaya mahkum değil; hem dikenli sıçanlar hem de köstebek fareleri hala erkek ve dişilere sahiptir. Berkeley’deki California Üniversitesi’nde genetikçi olan Rasmus Nielsen, “İnsanlar seksin çok kararlı bir şey olduğunu düşünüyor” dedi, “Y kromozomunuz varsa, o zaman bir erkeksiniz veya sahip değilseniz , o zaman sen kadınsın. Ama bu böyle çalışmıyor. ”
Wilson, aslında, erkekler ve kadınlar arasında farklı şekilde ifade edilen genlerin % 95’inin aslında X ve Y kromozomlarında yaşamadığını söyledi. Örneğin, östrojen reseptörlerini kodlayan bir gen olan ESR1, kromozom 6’da bulunur. Bu reseptörler, dişi büyümesi ve cinsel gelişim için hayati öneme sahiptir.
Nielsen, “Y kromozomunu kaybetmek erkeği kaybetmek anlamına gelmez,” diye ekledi. Bunun yerine, Y kromozomunun kaybedilmesi, muhtemelen cinsiyetin ana belirleyicisi olarak başka bir genin işi devralacağı anlamına geliyordu – açma-kapama düğmesi, Graves. “Dışarıda mükemmel bir iş çıkaracak çok sayıda gen var.”
Ama bu ne kadar olası? “Mümkün,” dedi Wilson, “ama bizim hayatımızda değil.”