Araştırmacılar Ekim ayı sonunda Physics of Fluids dergisinde, aerosol adı verilen küçük parçacıkların, COVID-19'a neden olan virüsü, nefes verildikten sonra hızla yere düşen daha büyük damlacıklar kadar etkili bir şekilde yaymadığını bildirdi.
Araştırmacılar, sağlıklı insanlar konuştuğunda ve öksürdüğünde üretilen büyük ve küçük damlacıkların miktarını ve hacmini ölçmüşler. Ardından aerosollerin havada nasıl hareket ettiğini ve solunduğunu tahmin etmek için matematiksel modeller kullanmışlar.
Bu yeni araştırma, havadan bulaşmanın "gerçekleşebileceğini" öne süren kanıtlar sağlıyor. Yani, COVID-19 virüsü sadece aerosol iletimi ile bulaşmıyor.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, insanların COVID-19'u yakalamalarının birincil yolu, enfekte bir kişiyle yakın temas halinde olmaktır. Temas sırasında enfekte kişinin nefesi ile etrafa yaydığı virüs miktarı bulaş riskinde önemli bir faktör. İnsanlar nefes aldığında, konuştuğunda, şarkı söylediğinde, hapşırdığında veya öksürdüğünde üretilen virüsü taşıyan solunum damlacıklarının boyutları hep değişir. Yazıldığı sıra ile etrafa en az virüs yayılması nefes alma ile olurken; hapşırma veya öksürme sırasında etrafa yayılan virüs miktarı oldukça artar.
Küçük aerosollerde sıvı hızla buharlaşır ve geride havada asılı kalacak ve iki metreden daha uzaktaki insanlara ulaşacak kadar hafif bir kalıntı bırakır.
Araştırma direktörü Bonn "Tehdit de bu, çünkü bu aerosolleri üreten ve enfekte olan bir kişiyle odadaysanız, tüm bu aerosolleri uzun süre soluyorsunuz," diye belirtiyor. Yani havadan bulaşmanın söz konusu olabileceğini ifade ediyor. Bu sonucun günlük hayatta bize yansıması “Virüs, enfekte bir kişi odayı terk ettikten sonra iki saate kadar havada kalabilir ve bu da virüsü olağanüstü derecede bulaşıcı hale getirir.”
Pandemi boyunca, bazı veriler de virüsün bu şekilde yayılabileceği endişelerini artırıyor. Yakın tarihli bir örnekte, Başkan Donald Trump'ın Yargıç Amy Coney Barrett için düzenlediği Rose Garden töreni sonrası 30'dan fazla kişide COVID-19 pozitif olarak test edildi. Yine pandeminin ilk aylarında 5.000'den fazla COVID-19 pozitif vakadan oluşan bir grup Güney Kore'deki bir kilisede aynı ayine katılmışlardı.
Başlangıçtan beri havadan bulaşmanın rolü kabul edilmekle birlikte bunun üzerinde çok durulmuyor idi. Açıkçası havadan bulaşmanın çok da ön planda olmadığı ifade ediliyor idi. Dünya Sağlık Örgütü, yeni koronavirüsün özellikle yetersiz havalandırılan alanlarda bu şekilde yayılabileceğini yansıtmak için son aylarda kılavuzlarını güncelledi .
Bilim insanları bu kafa karışıklığının bir nedeninin damlacık boyutunun bir birbiri ardına süreklilik içinde sonsuz değişmesi olduğunu söylüyor. Çünkü bilim çevrelerinde hala ne kadar miktar virüse maruz kalmanın hastalığa yol açtığı konusunda bir fikir birliği yok.
Araştırmada, ağızdan çıkan büyük damlacıklarda küçük damlacıklara kıyasla milyon kat daha fazla virüs parçacığı olabileceği belirtiliyor. Yani, biri konuştuğunda sadece aerosol üretirken, öksürdüğünde daha büyük damlacıklar da üretiyor. Bu büyük damlacıklar, o kadar ağırlar ki öksüren kişiden birkaç metre uzakta yere düşüyorlar.
Araştırmacılar daha sonra, enfekte bir kişi öksürdükten sonra bir kişinin tuvalet gibi küçük, havalandırılmamış bir alana girdiği bir durumda ne olacağını hesaplamışlar. Yüz maskesi takmanın "havadaki küçük parçacıkların sayısını büyük ölçüde azaltacağını ve göreceli riski azaltacağı"bu araştırmada da ifade ediliyor.
Enfekte bir kişi eğer "yüksek yayıcı" grubunda bir kişi değilse bir kez öksürdükten sonra odada “12 dakikadan daha az zaman geçirmek” nispeten güvenli. 17 kat daha fazla tükürük üreten süper yayıcı bir kişi söz konusu ise “güvenli süre” oldukça kısalıyor. Diğer yandan enfekte kişi tekrar tekrar öksürürse veya konuşursa, temasta olanların enfekte olması için 2-3 dakika bile yeterli. “Ama hepsi oda büyüklüğüne ve COVID hastasının yaptığı öksürük miktarına vb. bağlı. Bu nedenle kesin rakamlar vermek zordur."
“Yüksek yayıcı” bir kişi öksürdükten hemen sonra odaya giren kişinin enfekte olma ihtimali çok yüksek.
Araştırmacılar, COVID-19'un havadan bulaşmasının farklı koşullar altında ne kadar riskli olduğunu belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söylüyorlar.
Araştırmanın sonuçlarını özetlemek gerekirse;
· COVID-19 ile havadan bulaşma söz konusu değildir demek yanlış olur.
· Modern bir binada iyi havalandırılan ( 2-3 dakikada bir ortamın havasını tamamen değiştiren ve belli partikülden büyük parçacıkları filtre edebilen havalandırma sistemleri mevcut ise) değişen bir odadaysanız, aerosol enfeksiyonları konusunda çok fazla endişelenmenize gerek yoktur.
· Ancak kötü havalandırılmış odalarda iseniz - küçük toplantı odaları, asansörler, umumi tuvaletler – endişelenmelisiniz.
· Bir asansöre tıkılmak yerine merdivenleri kullanmak, pencerelerinizi açmak gibi havasız alanlarda vakit geçirmekten kaçınmak gibi önlemler önemli olsa da yeni bulgular iyi havalandırmanın önemini vurgulamaktadır.
· Kışa girdiğimiz şu günlerde kapalı alanlarda daha çok zaman geçireceğimizden bu durum önemli bir unsur olacaktır.
· COVID-19'a karşı en önemli önlemlerin maske takmaya ve sosyal mesafe koymaya devam etmek olduğu UNUTULMAMALIDIR! Bu, hepimizin paylaştığı havadaki irili ufaklı parçacıkların sayısını sınırlayacaktır.
Kilispostası Sağlık Servisi
Kilispostası Sağlık Servisi
(Kaynak: Physics of Fluids - Akademik Dergi)
(Kaynak: Physics of Fluids - Akademik Dergi)