Sanayi devrimi, Britanya’da on sekizinci yüzyılın ikinci yarısında on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısına kadar olan dönemde gerçekleşen hızlı toplumsal, iktisadi, demografik ve teknolojik değişiklikleri anlatmak üzere kullanılan bir terimdir.
Sanayi devrimini belirleyen özellikler konusunda birçok tartışma yapılmış ve çok değişik, birbirine zıt görüşler ortaya atılmıştır. genel düşünürsek, bu devrim ile Britanya’nın imalata ve endüstriye dönüşeceği şüphesizdir.
Sanayi Devrimi Ortaya Çıkışı
Sanayi Devrimi, 18. yüzyılın ikinci yarısında, Avrupa ve Amerika’daki büyük ölçüde kırsal, tarımsal toplumları sanayileşmiş, şehirleşme faaliyetlerine dönüştüren bir gelişme sanayi dönemini işaret ediyordu.
Tekstilde, demir yapımında ve diğer sektörlerde yeni makine ve tekniklerin kullanılmaya başlanmasıyla bir zamanlar titizlikle el işçiliği yapılan mallar fabrikalarda makinelerde büyük miktarlarda üretilmeye başlandı.
Buhar gücünün ezber bozan kullanımıyla beslenen Sanayi Devrimi, İngiltere’de başladı ve 1830’lar ve 40’larda Amerika Birleşik Devletleri sanayi devrimine katılarak dünyanın geri kalanına doğru yayıldı.
Günümüz tarihçiler, bu dönemi 19. yüzyılın sonundan 20. yüzyılın başlarına kadar geçen ve çelik, elektrik ve otomobil endüstrilerinde hızlı birr gelişme gören ikinci bir hızlı sanayileşme döneminden ayırmak için genellikle Birinci Sanayi Devrimi olarak adlandırırlar.
Sanayi Devrimi Ve Etkileri
18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere’de başlayan 19. Ve 20. Yüzyıllarda Avrupa ve Amerika’ya yayılan sanayi devrimi, yönetim düşüncesi bakımından son derece önemli bir olaydır.
Sanayi devrimine bağlı olarak ortaya çıkan makineleşme, fabrika sisteminin oluşmasını ve el sanatları ile ev sanayisinin ve küçük üretim birimlerinin belirli bir çatı altında toplanması merkezileşmesi sonucunu doğurmuştur.
Sanayi devriminin gerçekleştiği yıllarda, yönetim üzerine yapılan çalışmalar büyük artış göstermiştir.
Bu artışın en önemli sebebi, fabrikalaşma dolayısıyla oluşan yeni çalışma ortamının atölye düzeninin çalışma ortamından çok farklı olması ve büyük problemlerin yaşanması nedeniyle, çözüm aramaya yönelik çalışmaların hız kazanmasıdır.
Toplumları tanımlamada kullanılan, üretim ilişkileri, yaşam biçimleri, çalışma yöntemleri ile toplumun yapısını ortaya koyar. Sanayi toplumunu ortaya çıkaran da üretim ilişkileridir.
Sanayi devrimi, James Watt’ın 1765’te buhar makinesini bularak, makinenin üretim aracı olarak kullanılmasıyla başlamıştır.
Sanayi devrimi ile birlikte yeni teknolojilerin üretimle ilgili ekonomik alanda artan ölçüde kullanılması üretim verimliliğini sağlamıştır. Yönetim bilimi öncelikle sanayi devrimi öncesi ve sonrası yönetim şeklinde ikiye ayrılabilir.
İngiltere: Sanayi Devriminin Başladığı yer
Kısmen koyun yetiştirmek için uygun bir yer olan İngiltere iklimi sayesinde, yün, keten ve pamuk gibi tekstil ürünleri üretme ve tüketme konusunda uzun bir geçmişe sahipti.
Ancak Sanayi Devrimi’nden önce, İngiliz tekstil işi, küçük atölyelerde ve hatta evlerde bireysel iplikçiler, dokumacılar ve boyacılar tarafından gerçekleştirilen işlerle gerçek bir “küçük ev endüstrisi” idi.
18. yüzyılın ortalarından itibaren, uçan mekik, eğirme makinesi, su çerçevesi ve elektrikli dokuma tezgâhı gibi yenilikler, dokuma kumaşı ve eğirme ipliği ve ipliği çok daha kolay hale getirdi. Kumaş üretmek daha hızlı hale geldi ve daha az zaman ve çok daha az insan emeği gerektirdi.
Daha verimli, makineleştirilmiş üretim, Britanya’nın yeni tekstil fabrikalarının, ülkenin birçok denizaşırı kolonisinin malları için esir bir pazar sağladığı hem yurtiçinde hem de yurtdışında artan kumaş talebini karşılayabileceği anlamına geliyordu. Tekstile ek olarak, İngiliz demir endüstrisi de yeni yenilikleri benimsedi.
Yeni teknikler arasında en önemlisi, demir cevherinin geleneksel odun kömürü yerine kok kömürü (kömürün ısıtılmasıyla yapılan bir malzeme) ile eritilmesiydi.
Bu yöntem hem daha ucuzdu hem de daha yüksek kaliteli malzeme üretiyordu, bu da Britanya’nın demir-çelik üretiminin Napolyon Savaşları (1803-15) ve daha sonra demiryolu endüstrisinin büyümesi tarafından yaratılan talebe yanıt olarak genişlemesini sağladı.
Buhar Gücünün Etkisi
1700’lerin başında Thomas Newcomen ilk modern buhar motorunun prototipini tasarladığında Sanayi Devrimi’nin bir ikonu sahneye çıktı.
Atmosferik buhar motoru olarak adlandırılan Newcomen’in icadı, başlangıçta maden şaftlarından su pompalamak için kullanılan makinelere güç sağlamak için uygulandı.
1760’larda İskoç mühendis James Watt, Newcomen’in modellerinden birini kurcalamaya başladı ve onu çok daha verimli hale getiren ayrı bir su yoğunlaştırıcı ekledi.
Watt daha sonra, un, kâğıt ve pamuk fabrikaları, demir fabrikaları, damıtma tesisleri, su işleri ve kanallar dahil olmak üzere, buhar gücünün İngiliz endüstrilerine yayılmasına izin veren önemli bir yenilik olan döner hareketli bir buhar motoru icat etmek için Matthew Boulton ile iş birliği yaptı.
Buhar motorlarının kömüre ihtiyacı olduğu gibi, buhar gücü madencilerin daha derine inmesine ve bu nispeten ucuz enerji kaynağından daha fazlasını elde etmesine izin verdi.
Kömüre olan talep Sanayi Devrimi boyunca ve ötesine fırladı, çünkü yalnızca imal edilmiş malları üretmek için kullanılan fabrikaları değil, aynı zamanda bunları taşımak için kullanılan demiryolları ve buharlı gemileri de işletmek gerekecekti.
Sanayi Devrimi Sırasında Ulaşım
Sanayileşmeden önce nispeten ilkel olan Britanya’nın karayolu ağı, kısa süre sonra önemli gelişmeler gördü ve 1815’e kadar Britanya’da 2.000 milden fazla kanal kullanımdaydı.
1800’lerin başında Richard Trevithick, buharla çalışan bir lokomotifi piyasaya sürdü ve 1830’da benzer lokomotifler, Manchester ve Liverpool’un sanayi merkezleri arasında yük (ve yolcu) taşımaya başladı.
O zamana kadar, buharla çalışan tekneler ve gemiler zaten geniş bir kullanımdaydı, malları İngiltere’nin nehirleri ve kanalları boyunca ve Atlantik boyunca taşıyordu.
Sanayi Devriminde İletişim ve Bankacılık
İnsanlar, uzun mesafelerde verimli bir şekilde iletişim kurma ihtiyacını giderek daha fazla gördüklerinden, Sanayi Devrimi’nin ikinci bölümü de iletişim yöntemlerinde önemli ilerlemeler gördü.
1837’de İngiliz mucitler William Cooke ve Charles Wheatstone , Samuel Morse ve diğer mucitler Amerika Birleşik Devletleri’nde kendi versiyonları üzerinde çalışırken bile ilk ticari telgraf sisteminin patentini aldı . Cooke ve Wheatstone’un sistemi, yeni trenlerin hızı daha sofistike iletişim araçlarına ihtiyaç duyduğu için demiryolu sinyalizasyonunda kullanılacaktı.
Bankalar ve endüstriyel finansörler dönem içinde yeni öne çıkarken, mal sahiplerine ve yöneticilere bağlı bir fabrika sistemi de yükseldi. 1770’lerde Londra’da bir borsa kuruldu; New York Borsası 1790’ların başında kuruldu.
Modern ekonominin kurucusu kabul edilen İskoç sosyal filozofu Adam Smith (1723-1790) 1776’da The Wealth of Nations’ı yayınladı. İçinde Smith, serbest girişime, üretim araçlarının özel mülkiyetine ve hükümet müdahalesinin olmamasına dayanan bir ekonomik sistemi teşvik etti.