Robert P. Millon, Zapata: Meksika’da Köylü Devrimi (Zapata, The Ideology of a Peasant Revolutionary International Publisher) adlı romanında yirminci yüzyılın ilk büyük köylü hareketinin lideri olarak anılan Emiliano Zapata ve tarihte Meksika Köylü Devrimi olarak geçen tarihsel süreci ele almaktadır.
Emiliano Zapata, Meksika Devrimi?nde ayaklanan önderlerden biriydi. Yaşadığı eyalet olan Morelos?taki diğer köyler gibi Zapata?nın köyü de yüzyıllardır tarımla varolmakta ve dışarıyla çok az bağlantı kurmaktaydı. Babasının ölümünden sonra çiftliğin sorumluluğunu üzerine alınca Zapata, kendisini köylülerle malikane sahipleri arasındaki çatışmaya girmiş buldu. Köy Savunma Komitesi?nde görev aldı. 1909?da komitenin başkanlığına seçildi. Toprak sahibiyle ekim alanı için görüşen köylüler olumsuz yanıt alınca, Zapata önderliğinde bu toprakları işgal ettiler. Bir süre sonra da Zapata, Díaz yönetimine karşı ayaklanma başlatan Madero?ya katıldı; fakat Madero, Morelos?ta kanun yoluyla toprak reformu yapacağı sözünü tutmayınca Zapata, muhalif bir tavır aldı. Zamanla Madero da Zapata?yı isyancı olarak görmeye başladı. Aslında Madero?nun tutucuların işine gelen davranışlarının nedeni, geldiği yerde yatıyordu: Meksika?nın en zengin toprak sahibi ailelerinden birinin oğluydu. Bu açıdan Madero?yla yaptığı ikinci görüşmede de sonuç alamayan Zapata, Ayala Planı?nı açıkladı. Bu plana göre, Madero, devrimin hedeflerini yerine getiremeyecekti, devrimin yeniden canlandırılması ve seçimler için elverişli ortam hazırlanıncaya kadar geçici bir başkan atanması, büyük toprak sahiplerinin çiftliklerinin 1/3?ünün tazminat ödenerek kamulaştırılması, bunu kabul etmeyenlerin çiftliklerine zorla el konulması öngörülüyordu. Madero?dan sonra 1913?te yönetimi ele geçiren ve toprak sahiplerine dayanan Huerta hükümeti doğal olarak Zapata?yla uzlaşamadı. Bu yönetimin askeri müdahalesi de bir etkinlik göstermedi. Amerika Birleşik Devletleri?nin müdahalesiyle Huerta devrilince liberal Carranza ve Obregon ile köylü devrimciler Zapata ve Pancho Villa karşı karşıya geldiler. Zapata-Villa cephesi, bir ara Meksiko?yu denetim altına aldı; fakat Amerika Birleşik Devletleri desteğini arkasına alan Carranza karşısında fazla direnemediler. Meksiko?daki kısa süreli zaferle, Zapata, toprak dağıtımı amacıyla toprak komisyonları kurdu. İç savaşın devam ettiği bu dönemde Villa, Ayala Planı?nı kabul etti. 1919?da ise bir kumpas kurularak Zapata öldürüldü. Yirminci yüzyılın ilk büyük köylü hareketinin lideri olarak anılan Zapata, böylece tarihte Meksika Devriminin bir kahramanı olarak yerini aldı.
?Zalim hükümetlerden elinizde şapkanızla değil, silahla adalet isteyiniz. Serbest toprak, herkese toprak, korucusuz, efendisiz toprak: Devrimin savaş narası budur. Yurda ve halkın özgürlüğüne düşman olanlar her zaman, halkın soylu davası uğruna kendilerini feda edenlere haydut gözüyle bakmışlardır. Halkın davasına düşman olanlardan gayrı herkese elimizi uzatıyoruz. Ben, davaların esiri olarak ölmek isterim; adamların değil.? Emiliano Zapata
Yazar: Robert P. Millon
Çeviri: Tektas Agaoglu
Yayıncı: Sosyalist Yayınlar
Yıl, Yer: Istanbul, May 1994
Sayfa: 134