Pusula
Pusulanın Çinliler tarafından icat edildiği sanılmaktadır. Çin de 2. Yy da hazırlanmış bir etimolojik sözlükte, “mıknatıs” terimi için şu tarif vardı: “bir iğneye yön veren taşın adı” o çağda, imparatorların savaş arabalarının ön tarafına, magnetik hareketli insan heykelcikleri yerleştirilirdi. Bu heykelcikler elleriyle sürekli kuzeyi gösterirlerdi.
13 yy da Avrupayı karış karış dolaşan Fransız halk şairi Guyot de Provins, bir hicviyesinde, “siyahımsı ve çirkin bir taş”tan söz ederek, denizcilerin bunun nasıl kullandıklarını şöyle anlatır: “bir demir iğneyi bu taşa sürttükten sonra, yarısına kadar su ile dolu bir şişenin içinde yüzen iki saman çöpünün üzerine koyuyorlar. Demir iğne, gizli bir kuvvetin etkisiyle belli bir yöne dönüyor.” Ünlü atom bilgini Einstein, henüz 5 yaşındayken, babası kendisine bir cep pusulasını göstermiş ve çocuk bu küçük aletten hayli etkilenmiştir. Pusula iğnesini her vakit aynı doğrultuyu göstermeye zorlayan kuvvet, nereden geliyordu? İşte, Einstein’ı uzay boşluğunun bilinmeyen nitelikleri üzerinde düşünmeye yönelten ilk soru bu olmuştur.
Bizim burada her şeyi uzun uzun açıklamamıza elbette imkan yoktur. Ancak, şu kadarını söyleyebiliriz ki pusula iğnesinin her vakit aynı doğrultuya yönelmesi, iğnenin mıknatıslanmış ve dünyamızın da son derece büyük bir mıknatıs olmasından ileri gelmektedir. Yani mıknatıs iğnesi, dünyanın neresinde bulunursa bulunsun, bir manyetik alanın içindedir. Bu alanın etkisiyle, iğnenin bir ucu kuzey manyetik kutbuna, öbür ucu da güney manyetik kutbuna yönelik bir durum alır. Manyetik kutupları, coğrafi kutuplarla katiyen karıştırmamak gerekir. Kuzey manyetik kutbu yaklaşık olarak 73 derece 35 dakika kuzey ve 92 derece 20 dakika batıda; güney manyetik kutbu ise, yaklaşık olarak 70 derece güney ve 148 derece batıdadır. Mıknatıs iğnesinin kuzey ucu ile coğrafi kuzey yönü arasında ki açıya “manyetik sapma” denir.
---