Lika Xarabava, Gürcistan’ın Tskaltubo kentindeki harap konutundan Ukrayna’daki savaşla ilgili haberleri izlemekte zorlanıyor.
Xarabava, “Bu çok zor çünkü Ukrayna’nın şu anda yaşadıklarını zaten yaşadık” dedi, “ama bizim için daha da kötüydü çünkü o zamanlar dünyaya neler olduğunu gösterecek internet yoktu.”
1992’de Xarabava, Rus destekli ayrılıkçılar ile Gürcü ordusu arasındaki acımasız çatışmanın ortasında Gürcistan’ın ayrılıkçı bölgesi Abhazya’dan kaçtı. Bundan fazla 250.000 Çoğunlukla etnik Gürcüler olan ülke içinde yerinden edilmiş insanlar (IDP’ler), savaş sırasında evlerini ülkenin diğer bölgelerine kaçtı.
O ve ailesi, diğer binlerce yerinden edilmiş kişiyle birlikte, şifalı mineral kaynaklarıyla ünlü eski bir Sovyet dönemi kaplıca kasabası olan Tskaltubo’da terk edilmiş bir sanatoryumda yeni bir ev kurdular.
Xarabava gibi yerinden edilmiş insanlar, ülkenin ılıman iklimi, mineral kaynakları ve Karadeniz sahillerinin bazılarının onu eski Sovyetler Birliği’nin incisi olarak gördüğü bir zamanın kalıntıları olan Gürcistan’ın her yerine dağılmış eski sanatoryumlarda ve otellerde on yıllarını geçirdi.
Sovyet dönemi binaları, şehrin mineral kaynaklarında yıkanmak için gelen yolcuları ağırlamıştı. Ancak Xarabava’nın otuz yıldır yaşadığı genişleyen sanatoryum dağılıyor.
Zemin katta, parıldayan bir avizenin önünde uzun mermer sütunlar yükseliyor. Ancak bina genelinde birkaç kırık pencere var ve içinde oturulmayan bazı odaların zemini tahta parçaları, eski kitaplar ve kırık camlarla kaplı.
Xarabava bir zamanlar görkemli binaya ilk geldiğinde elektrik, su veya ısı yoktu. Bugün, elektrik hatları ve hortumlar pencerelerden dışarı fırlıyor. Aile küçük bir odun sobasında yemek pişiriyor.
Abhazya’daki savaş sırasında etnik Gürcüler sıklıkla ayrılıkçılar tarafından hedef alındı ve hatta öldürüldü. Xarabava ve annesi, ayrılıkçılar evlerini yakıp kül ettikten sonra Abhazya’dan ayrıldı.
Xarabava, “Yaşamamıza izin vermediler” dedi. Çocukları, yaşlıları bile öldürdüler, soykırımdı” dedi.
Savaş 1993’te sona erdi, ancak çatışma hiçbir zaman tam olarak çözülmedi. Abhazya bağımsızlığını ilan etti ve Rusya, hala orada konuşlanmış olan Rus birlikleri ile onu tanıyan tek ülkelerden biri.
Birçok yerinden edilmiş kişi asla eve dönmedi.
‘Bazen gözlerimden yaş geliyor’
Tskaltubo’nun etrafına dağılmış 22 sanatoryum var.
Bazı yaşlı Gürcüler için Tskaltubo’nun sanatoryumlarını şu anki harabe halinde görmek acı verici.
Bir zamanlar kasabanın sanatoryumlarında çalışan 72 yaşındaki Tskalbubo yerlisi Anzor Babunashvili, “Bazen sanatoryumların ne durumda olduğunu görünce gözlerim yaşarıyor. Onlara ne olduğu düşünülemez” dedi.
Birkaç sanatoryum, bir zamanlar içinde kalmaya gelen farklı Sovyet işçi gruplarından esinlenen Jeoloji, Medya ve Metalurji gibi adları koruyor.
İşçiler, Tskaltubo’da iyileşmek için zaman harcamak için ücretsiz gezilere gönderildi.
Zamanla, kasaba Sovyetler Birliği’nde dinlenmek ve rahatlamak için bir yer olarak tanındı. Tskaltubo’nun sanatoryumlarından birinde kalmak, şehrin maden sularına sık sık dalmak da dahil olmak üzere belirli bir sağlık iyileştirme rejimi ile geldi.
“BT [the sanatoriums] Gidip eğlenip içki içebileceğiniz bir otelden daha düzenliydi” dedi. David SichinavaOttawa’daki Carleton Üniversitesi’nde, savaş sırasında Abhazya’dan yerinden edilmiş ve Tskaltubo’da büyümüş bir insan coğrafyacı ve öğretim görevlisi.
Sichinava, sanatoryumların ilk olarak Orta Avrupa’da başladığını ve geleneğin zamanla Rusya gibi yerlere yayıldığını söyledi.
Sanatoryum kalışları o kadar yaygınlaştı ki, uygulama Dostoyevski’nin eserleri gibi edebiyatta bile ortaya çıktı. Ve sadece Rus romanlarında değil, Avrupa edebiyatında da pek çok karakter, genellikle sanatoryumlarda iyileşmek için zaman harcadı.
Sichinava, “19. yüzyılın sonlarında, 20. yüzyılın başlarında aslında çok popüler bir eğlenceydi” dedi, “ancak Bolşevikler Sovyetler Birliği’ni ele geçirdiğinde, sanatoryum amacı sadece zengin insanlara değil daha geniş kitlelere hizmet etmek için değişti.”
Restorasyon planları
Gürcistan hükümeti kısa süre önce Tskaltubo’nun sanatoryumlarını büyük bir hastanenin yardımıyla yenilemek için bir çaba başlattı. hibe Dünya Bankası’ndan turizmi teşvik etmek ve gezginleri bir kez daha binalara davet etmek için.
Binalarda yaşayan yerinden edilmiş kişilerin çoğu, hükümet tarafından inşa edilen yeni konutlara yerleştirildi.
Kasaba, köhne bir sığınak alanından bir kaplıca tesisi olarak orijinal görkemine geri dönmeye çalışırken, Sichinava, Sovyetler Birliği’nin çöküşünü takip eden yıllardan bu yana sanatoryumlarda yaşayan sakinleri yakın tarihten silineceğinden endişe ediyor.
Sichinava, “Hayatlarını Tskaltubo’da kuran 10.000 kişinin hikayeleri şimdi neredeyse siliniyor” dedi.
Xalabava ve ailesi taşınmaya hazırlanırken kasaba kapılarını yeni gelenlere açıyor.
Tskaltubo’daki oteller kısa süre önce Ukrayna’dan kaçan ailelere ücretsiz odalar sunmaya başladı.
Küresel çapta çatışmalar nedeniyle yerinden edilen insan sayısı yükselmeye devam etti Son yarım on yılda istikrarlı bir şekilde ve Ukrayna’daki çatışma bu eğilimi 2022’de sürdürmekle tehdit ediyor.
Ve dünya nüfusu daha fazla kentleştikçe, yerinden edilmiş insanlar kentsel ortamlar ve mülteci kamplarından ziyade standart altı konutlar.
Xarabava ve annesi, otuz yıldır evleri olarak adlandırdıkları sanatoryumdaki son gecelerinden birinde odalarında toplanıp ateşin başında şarkılar söylediler.
Onları bekleyen yepyeni bir daireleri var ama Xarabava gitmeye hazır değil.
Xarabava, “Buranın rahat olmadığını kabul edeceğim ama alıştım” dedi. “Ev.”
İlişkili: ‘Hayatları savaşla çarpıştı’: Polonya’daki Ukraynalı mülteciler kendi okullarını açıyor
Kaynak : https://theworld.org/stories/2022-07-07/longtime-refugees-georgia-say-goodbye-soviet-era-sanatoriums-they-called-home