Kahire, Mısır`ın başkenti, Arap dünyası ve Afrika`nın en büyük kenti. Büyük bölümü Nil Nehrinin doğu kıyısında, nehrin Reşid ve Dimyat kollarına ayrıldığı noktanın biraz aşağısında yer alır. 1300 yılı aşkın süredir aynı alanda, aynı adla yer alan kent, Doğu ve Batı`nın, eski ile yeninin gelişigüzel bir bileşimini yansıtır. Şehrin ismi Mısırlılar tarafından çoğu kez ülkenin ismi olan Arapça Misru, Mısır Arapçası Masr olarak adlandırılır.
Kahire, şehir merkezinde 7.9 milyon, banliyöleriyle birlikte toplam 17 milyonu aşan bir nüfusa sahiptir. Kahire Mısır ve çevre ülkelerinin politik, ekonomik ve kültürel merkezi konumundadır. Mısır hükümeti, parlamentosu, devlet daireleri ve diplomatik temsilciliklerin birçoğu Kahire`de bulunmaktadır.
Kahire barındırdığı birçok üniversite, yüksek okul, tiyatro, müze ve abideleriyle ülkenin atardamarı konumundadır. Eski Kahire, 1979yılından beri UNESCO Dünya Mirası Listesi`nde bulunmaktadır. Kahire Müzesi, Piramitler bölgesi, Nil nehri civarı turistlerin rağbet ettikleri eşsiz mekanlardandır.
Coğrafya
Kahire kenti Kahire iliyle (muhafaza) hemen hemen aynı alanı kaplar. Çöl yükseltileri arasında sıkışmış olan güneydeki dar kesimi ve nehir deltasına doğru genişleyen kuzey kesimiyle bir yelpazeyi andırır. Arazi yapısı ve sulama giderlerinin fazlalığı çöle doğru genişlemesini engellediğinden, yüzyıllar boyunca önce nehre doğru, daha sonra da kuzey ve güney yönünde büyümüştür.
Tipik bir çöl ikliminin egemen olduğu kentte gece-gündüz sıcaklık farkı çok yüksektir. Yazın gündüzleri ortalama 33 °C-34 °C`yi bulan sıcaklık, geceleri Nil`den gelen esintilerin etkisiyle 20 °C-22 °C`ye kadar iner. Kısa süren kış aylarında Yengeç Dönencesi`nde bulunan Güneş gündüzlerin ılık geçmesini sağlar, ama geceler oldukça serin ve nemlidir. Kentin yağış aldığı tek mevsim kıştır.
Tarihçe
Geçmişte yörede Memphis ve Babil gibi antik yerleşmelerin bulunmasına karşın, bugünkü kentin gelişmesi Mısır`a İslamı yayan Arapların641`de eski Babil sitesinin karşısında kurduğu el-Fustat (askeri kamp anlamına gelen Latince fossatum`dan) kasabasıyla başladı (bugün Mısr ül-Kadime (Eski Kahire)). Sonraki yüzyıllarda el-Fustat çevresinde bir dizi yeni yerleşim alanı açıldı; Abbasiler 751`de el Asker`i, Tolunoğulları 870`te Ktai`yi kurdular.
969`da kenti ele geçiren Fatımilerin komutanı Cevher, var olan yerleşimin kuzeydoğusunda surlarla çevrili dikdörtgen planlı bir kent kurdu. Başlangıçta el-Mansuriye olarak anılan kente, Fatımilerin merkezi olmasından (973-974) sonra Kahire adı verildi.
Eyyubilerin kurucusu Selahaddin Eyyubi, Kahire ve Fustat`ı tek bir sur içine alarak, Kahire`yi büyük bir kent durumuna getirdi ve geniş bir alanı kaplayan topraklarını buradan yönetti. Memlûk sultanı Baybars zamanında Memlûklerin merkezi olan kent, ortaçağ boyunca en parlak dönemini Memlûk yönetimi altında yaşadı. 1340`larda 500 bine ulaşan nüfusuyla Afrika, Avrupa ve Ortadoğu`nun en büyük kenti durumuna gelmenin yanı sıra Doğu ile Batı arasındaki ticarette kilit bir bağlantı noktası niteliğini kazandı. El-Ezher Üniversitesi kentin aynı zamanda İslam bilimlerinin merkezi olmasını sağladı. Memlûklere bağlı zengin topraklardan gelen vergiler önemli bir gelir kaynağıydı. Kentteki en önemli mimari yapılar bu dönemde inşa edildi.
Kentin veba salgını (1348) ve Timur`un doğu sınırlarındaki istilasıyla (1400) başlayan gerilemesi, keşiflerin baharat yolunun önemini azaltmasıyla daha da hızlandı. Osmanlıların Mısır`ı ele geçirmesiyle (1517) siyasal özerkliğini yitiren Kahire, yalnızca bir eyalet merkezi durumuna geldi.
Napoléon Bonaparte`ın 1798`deki Mısır seferiyle Kahire`de kurduğu yönetim temmuz 1801`e değin sürdü. 1805`te valiliğe atanan Mehmed Ali Paşa`nın kurduğu hanedan Kral I. Faruk`un iktidardan devrilmesine (1952) değin Mısır`ı yönetti. Mehmed Ali ve ardıllarının saltanatı ve onu izleyen Britanya yönetimi dönemlerinde ve en sonra da bağımsızlıktan bu yana, kent işlevlerine göre çeşitli bölgelere ayrılmıştır (bakanlıklar, ticarethaneler, lüks konutlar).
Yapılaşma
Kentin bugünkü yapısı tarihiyle yakından ilgilidir. Kalabalık bir nüfusu barındıran ve Batı tipinde kurulmuş kesimi çevreleyen gecekondu görünümündeki üç eski mahallenin en büyüğü Fatımilerce kurulan yerleşim alanıdır. Burada Baybars Camisi ve Salaheddin Kalesi gibi çok sayıda tarihsel yapı vardır. Öteki eski mahalleler geçmişte kentin banliyöleri olan Bulak ve Mısrü`l-Kadime`dir (el-Fustat).
Kentin modern merkezi olan el-Azbakiye ile yakınındaki büyük ticaret merkezileri ve konut alanları yoksul eski mahallelerle çarpıcı bir karşıtlık oluşturur. Kentin ana caddesi Nil`e koşut uzanan ve televizyon binası, katedral, belediye binası ve lüks otellerin çevrelediği el-Kurniş Caddesi`dir. Nil kıyısındaki modern kesimler ile eski mahalleler arasında bulunan kesimde alt orta sınıflar yaşar. Ulusal Kitaplık ve İslam Sanatları Müzesi burada yer alır.
Metropoliten alanın doğusunda din büyüklerine ve Memlûk sultanlarına ait mezarlar bulunur. Ölüler Kenti adı verilen ve dünyada başka örneği bulunmayan bu yörede nüfusun en yoksul kesiminin bir bölümü (250 bin kişi kadar) yaşar. Belediye hizmetlerinden yoksun olan yörede, II. Dünya Savaşı sırasında yaşanan hızlı nüfus artışının etkisiyle yapılmış olan görece modern, yeni yapılara da rastlanır.
Son yıllarda kentin batı ve kuzey kesimleri konut alanları olarak hızla büyümektedir. Tarımsal topraklardan ya da sulama yoluyla çölden elde edilen alanlarda Heliopolis ve Nasr kenti gibi çeşitli yerleşmeler kurulmuştur.
Mimari
Kahire Mısır, Roma, ortaçağ Arap ve Osmanlı mimarisinden zengin örnekler barındırır. Kentin tescil edilmiş olan 400`den fazla tarihsel anıtı MS 130 ile 19. yüzyıl başları arasındaki dönemden kalmadır. En eski kesimlerde üstü sıvalı ve iki-dört katlı tuğladan evler egemendir. Bazı eski evlerde yöreye özgü ahşap pencere kafesleri bulunur. Geleneksel konutlar çeşmeli bir avluya açılır; erkek ve kadınların yaşadığı bölümler ayrıdır. Kentin 19. yüzyılda inşa edilen kesimindeki binaların taştan yapılmış zengin bezemeli dış yüzeylerinde, kubbeciklerinde ve romanesk eşiklerinde abartılı Avrupa etkisi görülür. 20. yüzyıl başlarında kurulan Batı etkisindeki kesimlerin fazla yüksek olmayan taş ya da betonarme binaları Paris`teki yapılar örnek alınarak yapılmıştır. Nil kıyısındaki Akdeniz tipi binalarda eski Mısır mimarisinin bazı özellikleri korunmuştur.
Nüfus
Geçmişte dinsel ve etnik açıdan karmaşık olan kent nüfusu giderek türdeş bir yapı kazanmaktadır. Günümüzde nüfusun yüzde 90`ını Müslümanlar oluşturur; geri kalanların çoğunu Kopt Kilisesi`ne bağlı Mısırlı Hıristiyanlardır. Ayrıca az sayıda Katolik ve Protestan (çoğu Avrupa kökenli) ile küçük bir Yahudi topluluğu vardır. Kentin çok yüksek olan nüfus artış hızı ciddi sorunlar doğurmaktadır.
Ekonomi
Kahire`nin ekonomisi başlangıcından bu yana yönetsel işlevlerine, iç ve dış ticarete ve sanayi üretimine dayanmıştır. Büyük ölçekli sanayileri dokumacılık (genellikle pamuklular), demir-çelik, gıda ve tütün işlemenin yanı sıra tüketim mallardır. El emeğine dayanan geleneksel sanayiler de önemli bir yer tutar. Mısır`ın en önemli banka ve finans kuruluşları ile ulaşım şirketlerinin merkezleri Kahire`dedir.
Kent Mutfağı
Nil Nehri kıyılarında geçen 7.000 yıllık uzun tarihi ile Kahire, oldukça çeşitli ve renkli bir kültüre sahiptir. Modern sanat, müzik, dans, tiyatro, sinema, galeriler ve çok sayıda kültür merkezi zengin kent kültürünün en önemli parçalarıdır.
Zamalak`ta yer alan Gezira Sanat Merkezi, dört galeriye ev sahipliği yapar. Bu kültür merkezi kısa süreli sergiler, bir sinema salonu, bir konferans salonu ve bir açık hava tiyatrosuna sahiptir. Burada yaklaşık 10.000 tablo ve heykel bulunmaktadır. Hussein eL Me`mar Paha Caddesi`nde yerini almış olan ve üç sergi katından oluşan Townhouse Galerisi, kent sakinlerinin ilgisini çeken çağdaş bir sanat merkezidir.
Ulusal Kültür Merkezi`nin bir bölümünde yer alan Kahire Opera Evi, kentin en önemli sahne sanatları merkezidir. Nil Nehri`ndeki Gezira Adası`nda bulunan opera evi, dans performanslarının sergilendiği en önemli mekândır. Yıl boyunca burada caz, klasik müzik, opera, Arap müziği ve bale gibi kültürel etkinlikler düzenlenmektedir.
Ayrıca kentte bulunan çok sayıda kulüp, tüm hafta boyunca canlı müzik sunmaktadır. Kentte bulunan beş yıldızlı otellerin çoğu Arapça ve popüler batı müziğinden örnekler sunar.
Tiyatro oyunlarının çoğu Arapça oynanmaktadır. Kasr el Nile ve Miami kentin en önemli tiyatro merkezleridir. Kahire Uluslararası Film Festivali ilk olarak 16 Ağustos 1976 yılında düzenlenmiştir. Kent kültürünün zenginliğini ortaya koyan dünyaca ünlü bu kültürel etkinlik, batı ve doğuya ait sanatsal, kültürel motifler bir araya getirir.
Kahire geleneksel dansı oldukça popülerdir. Kentte yaygın olarak oryantal dans ve bunun eğitimi verilmektedir. At binme ve nehirde sandalla gezme önemli turistik faaliyetler arasındadır. Piramitlere doğru at sırtında yapılan yolculuklar oldukça popülerdir. Nehrin her noktasında eski dönemlerden kalma geniş yelkenliler bulunur. Bu yelkenlilerden kiralayarak Nil Nehri üzerinde muhteşem bir şehir turu yapmak mümkündür.
Kent Mutfağı
Geleneksel ve dünya mutfakları kentin mutfak kültürünü meydana getirir. Afrika, Amerika, Avrupa, Ortadoğu, Batı, Akdeniz, Hindistan, Çin, Japon, Meksika, Türkiye, Tayvan, Yunanistan ve daha birçok ülke mutfağından kaliteli lezzetlerin sunulduğu bir kenttir.
Kahvaltılıklar, ara öğün yemekleri, balık ve deniz ürünleri, et, vejetaryen lezzetler, biftek ve barbekü, farklı atmosferleriyle dikkat çeken kent restoranlarında en çok tercih edilen yemeklerdendir. Pizza lokantaları, geleneksel ve uluslararası mutfaktan nefis tatlar sunmaktadır.
Fuul (ezilmiş bakla) ve taameya (kızartılmış baklalı çörekler), özellikle çalışan kesim için, kentin en çok tercih edilen geleneksel kahvaltılıklarındandır. Geleneksel fast food yemeği Koshary, özellikle öğle yemeklerinde bolca tüketilmektedir. Koshary, makarna ve pirinçten yapılan domates ya da acı soslu bir yiyecektir. Kofta ve kızartılmış tavuk diğer ünlü yerel yemeklerdir. Ayrıca, Mısır pizzaları da kentte yaygın olarak bulunmaktadır.
Ahwa, kente özgü kafelerdir. Kentin hemen hemen her yerinde bulunan Ahwalar, çay, kahve (ahwa), sıcak çikolata, kola, meyve suları, tarçın, salep, ganzabeel (zencefil), anason çayı gibi çok çeşitli içecekler sunan mekânlardır.