Deliryum Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Deliryum: Psikopatolojide, psikoz alanında, alışılmadık veya tuhaf davranışlarla birlikte kişilik ve düşünce değişikliklerinin ortaya çıktığı sendromlara rastlamak mümkündür. Böylece gerçeklikle temasın kesilmesi sağlanır ve hezeyan, halüsinasyon gibi düşünsel süreçler ortaya çıkar.
Deliryum nedir?
Sanrılar, bir kişinin yeterli destekleyici kanıt yokluğunda bir şey veya biri hakkında sahip olduğu yanlış inançlardır. Bu geçici bir durumdur, genellikle tersine çevrilebilir ve her yaşta ve zihinsel durumu bozuk olan herkeste ortaya çıkabilir. Deliryum, kısa bir süre içinde gelişen bilinç bozukluğu ve bilişsel değişiklikler ile karakterizedir.
Deliryum aynı zamanda akut bir konfüzyon durumu olarak da adlandırılır ve sıklıkla dalgalı bir seyir gösterir. Gerçek bir hastalık değil, bir dizi semptomdur. Aşırı alkol/uyuşturucu veya ilaç kullanımı gibi altta yatan bir durumdan veya şizofreni veya psikoz gibi ruhsal bozukluklardan kaynaklanabilir.
Sanrı, tanımı gereği organik bir süreçten, yani tanımlanabilir, işlevsel, yapısal bir sorundan, örneğin psikoz, şizofreni veya bipolar bozukluktan kaynaklanmaktadır.
Deliryumun etimolojisi
Deliryum terimi, tekdüzelikten, sınırdan çıkmak veya nesnelerin gerçek algısının ötesine geçmek anlamına gelen Latince delirare’den türemiştir. Karl Jaspers (1913) hezeyanı şu şekilde tanımlar: Olağanüstü bir inanç ve benzersiz bir öznel kesinlik ile savunulan, deneyime ve alternatif argümanlarla her türlü yüzleşmeye dirençli hatalı yargılardır. Sanrılar somut deneyimlerden etkilenmezler ve bu nedenle içerikleri anlaşılmazdır.
Deliryum nedenleri nelerdir?
Hezeyan, dış dünyadan algılananlar ile beyin sinyalleri arasında bir tutarsızlık olduğunda ortaya çıkar. Bu açıklara beyni savunmasız hale getiren ve beyin arızalarına neden olan bir dizi faktör neden olur. En önemli risk faktörleri şunlardır: ileri yaş (65 yaş üstü kişiler), bunama, psikoz, şizofreni. Bunların bireysel olarak hareket eden veya birbirleriyle etkileşime giren değişkenler olduğu açıktır. Deliryumun başlamasını kolaylaştırabilecek başka durumlar da vardır: Zayıf fiziksel aktivite, görme veya işitme sorunları, yetersiz beslenme, kronik veya ölümcül hastalık.
Deliryum belirtileri ve semptomları nelerdir?
Sanrıları olan kişiler, dikkat veya farkındalıkta azalma ve genel olarak bilişte bir değişiklik gösterirler, bu da uzun vadede kafa karışıklığına yol açar. Deliryum, bilinç bozuklukları, dikkat, hafıza bozuklukları, oryantasyon bozukluğu ve konuşma bozuklukları dahil olmak üzere çok çeşitli nöropsikiyatrik semptomları kapsar.
Deliryum ile kendini gösteren genel belirtiler şunlardır:
- Bilişte değişiklik
- Algı dönüşümleri
- Karışık düşünceler
- Hiperaktif veya hipoaktif davranış
- Rahatsız edici uyku düzeni
- Sirkadiyen ritim kaybı
Deliryum türleri nelerdir?
Üç tür sanrı tanımlanmıştır:
- Esas olarak şiddetli konfüzyon ve oryantasyon bozukluğu ile kendini gösteren hiperaktif deliryum, nispeten hızlı bir başlangıçla gelişir ve yoğunlukta dalgalanma eğilimi gösterir.
- Dış dünya ile etkileşimden ani bir geri çekilme ile kendini gösteren hipoaktif deliryum.
- Hem hipoaktif hem de hiperaktif anlamına gelen karışık deliryum.
Sanrı, sunulan içeriğe bağlı olarak farklı biçimler alabilir, örneğin:
- Somatik deliryum: Hasta ciddi bir hastalığı olduğuna veya vücudunu alışılmadık bir şeyin istila ettiğine ikna olur.
- Dini yanılsama: Hasta, bazı dini kurumlar tarafından korunduğuna ikna olmuştur.
- Kimlik yanılgısı: Hasta sosyal olarak önemli biri olduğunu düşünür.
- Çöküş deliryumu: Ateşli durumlarla birlikte ortaya çıkan geçici durum.
- Etki yanılsaması veya referans yanılsaması: Hasta, kendisine yakın olan nesnelere, olaylara veya insanlara özel bir anlam yükler.
- Dokunma deliryumu: Nesnelere dokunmak için aşırı mani oluşur.
- Nihilist sanrı: Kronik depresyonda bulunur ve tutarsız bir dizi olumsuz düşünceden oluşur.
- Rüya gibi hezeyan: Gerçeği rüyadan ayırt edememekten ibarettir.
- Profesyonel ya da mesleki yanılsama: Olağan çalışma koşullarının ve yerlerinin yeniden yaratılmasından oluşur.
- Rezidüel hezeyan: Pertürbasyonun sona ermesinden sonra bile hezeyanın düşünce düzeyinde devam etmesiyle temsil edilir.
- Yorumlayıcı hezeyan: Özne, rastgele gerçekleri kendisiyle ilgili gerçekler olarak yorumlar, kendisini ilgili ana aktör veya taraf olarak hisseder.
- Zulüm sanrısı: Hasta birisi tarafından zulüm gördüğünü hisseder.
- Tuhaf sanrı: Hasta tamamen mantıksız inançlar sergiler.
- Kontrol yanılsaması: Hasta, düşüncelerinin veya duygularının bazı dış güçlerin kontrolü altında olduğuna ikna olmuştur.
- Erotomanik deliryum veya erotomani: Hasta, birinin ona gizlice âşık olduğuna ikna olur.
- Kıskançlık çılgınlığı: Hasta, eşi tarafından ihanete uğradığına ikna olmuştur.
- Büyüklük sanrıları veya megalomani: Hasta kendisinin son derece önemli olduğuna ve belirli niteliklere sahip olduğuna inanır.
Deliryum hızla ortaya çıkar, yoğunluğu dalgalanır ve dikkat eksikliği ve davranışsal düzensizlik ile ortaya çıkar.
Deliryum teşhisi için teşhis araçları Nelerdir?
Deliryumu teşhis etmek için, semptomlarının varlığını tespit etmenizi sağlayan birkaç test vardır. Bunlar arasında, hastanede yatan bir popülasyon üzerinde geçerliliği olan ve demansa bağlı deliryumu depresyondan kaynaklanan deliryumdan ayırt etmeye olanak tanıyan Karışıklık Değerlendirme Yöntemi kullanılır. Kullanılan bir diğer test ise deliryumun diğer patolojilerden ayırt edilmeden teşhis edilmesini sağlayan ise Mini Mental State Examination (MMSE) testidir.
Oryantasyon bozukluğunu, davranış değişikliklerini, uygun olmayan dili ve illüzyonları/halüsinasyonları değerlendiren Konfüzyon Durumu Değerlendirmesi ve deliryumun şiddetinin ölçülmesine olanak tanıyan Deliryum Derecelendirme Ölçeği gibi başka daha spesifik testler de vardır. Açıktır ki SCID, tamamen düşünce alanıyla ilgili patolojilere adanmış B ve C modüllerine sahip olduğundan deliryumu teşhis etmek için yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca, semptomun kendisini anlamayı amaçlayan klinik görüşmeden elde edilen bilgilerle her bir test verisini desteklemek iyi bir uygulamadır.
Deliryum nasıl tedavi edilir?
Sanrılı bozukluk için tercih edilen tedavi, ilaç ve psikoterapinin birlikte kullanılmasıdır. Son yıllarda, sanrılı bozukluk hakkında hastaya semptomların yönetiminde yardımcı olabilecek açık ve spesifik bilgiler sağlamaktan oluşan psikoeğitimin etkinliği not edilmiştir. Ayrıca deliryuma bilişsel davranışçı terapi uygulanabilir. Öncelikle hastanın bu ruh halini tanımasına, eleştirel mesafe koymasına ve ustalaşmasına odaklanır. Bu tedavi, kişinin bozukluğu hakkında daha fazla farkındalık kazanmasına ve kuruntulu inançlarla ilgili alternatif hipotezler formüle etmesine yardımcı olur. Aynı zamanda hastalığı anlamlandırmanıza ve semptomlarla başa çıkmak için etkili stratejiler edinmenize olanak tanır.