Türkiye selçuklu devleti ve beylikleri neler
Türkiye selçuklu devleti ve beylikleri neler ilgili bilgi
Anadolu Selçuklu Devleti, devlet yönetim örgütünü Büyük Selçuklulardan almıştır. Ülke toprakları sultan ve ailesinin ortak malı sayılırdı. Bu yüzden şehzadeler arasında sık sık taht kavgaları yaşanmıştır. Hükümdarlara "Sultan-ı Azam" denilirdi.
Not: Anadolu Selçuklu Devleti'nin ilk başkenti İznik'tir, İznikin Haçlı Seferleri sırasında Bizans'ın eline geçmesi üzerine I. Kılıçarslan Döneminde başkent Konya'ya taşınmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti'nde şehzadeler yönetim tecrübesi kazanmaları amacıyla eyaletlere vali olarak gönderilirdi. Bu görevlerinde kendilerine rehberlik eden ve eğitimlerinden sorumlu olan tecrübeli devlet adamlarına "Atabey" denirdi. Büyük Selçuklulardan farklı olarak eyaletlere yönetici olarak gönderilen melik ve atabeylerin yetkileri kısıtlanmıştır. Amaç merkezi otoriteyi güçlendirmektir.
Not: Anadolu Selçuklularıülke bütünlüğünün korunmasına önem verdikleri için meliklerin yetkilerini kısıtlamışlardır.
Anadolu Selçuklularında devlet işlerini yürüten Büyük Divan (Divan-ı Saltanat veya Divan-ı Ali) ve diğer divanlar bulun*maktaydı.
Büyük Divan (Divan-ı Saltanat):Çoğunlukla vezir, önemli durumlarda hükümdar başkanlık ederdi, inşa, arz, israf, istifa divanlarının başkanlarıyla pervaneci gibi görevliler Büyük Divan'ın üyeleriydi. Üyelerin dışında divanda kâtipler ve tercümanlar bulunurdu. Devlet işleriyle ilgili alınan bütün kararlar divan defterine yazılırdı. Divanın güvenliğini Emir-i Şemşir denilen kişiler sağlardı.
Not: Büyük divan yaptığı işlerle günümüzde bakanlar kuruluna benzer.
Diğer Divanlar:
* Divan-ı arz: Savunma ile ilgili divandır. Askerlik ile ilgili bütün işler divan-ı arz tarafından yürütülürdü.
* Divan-ı istifa: Devletin mali işleri yürütülürdü.
* Niyabet-i Saltanat Divanı: Hükümdar bulunmadığı zaman ona ait devlet işlerini yürüten güvenilir devlet adamları ve komutanların bulunduğu divandır. Sultana vekâlet eden görevliye "Naib" denirdi.
* Divan-ı Tuğra: Devletin iç ve dış yazışmaları Divan-ı Tuğra tarafından yürütülürdü.
* Divan-ıİsraf: Askeri ve adli işlerin denetlenmesi Divan-ı İsrafın göreviydi.
* Pervaneci Divanı: Arazi defterlerindeki has ve dirlikler*le ilgili kararları düzenleyen kurumdur.
Anadolu Selçuklularında ülke vilayetlere ayrılmıştır.
* Meliklerin yönettiği vilayetler: Bunlar hükümdarlara bağlı idi.
* Yönetimi ve geliri divana ait olan vilayetler: Bu vilayetlerin başında "Subaşılar" bulunurdu. Bunlar asayişi ve düzeni sağlarlardı.
* Bizans sınırında bulunan vilayetler: Bu vilayetlerin başında "Uç Beyi" ve "valiler" görev yapardı. Sınırları korumakla görevliydiler.
Anadolu Selçuklularında;
* Belediye işlerine; "Muhtesib" denen kişiler bakardı.
* Önemli şehir merkezlerinde "şıhne" denilen askeri valiler bulunurdu. Bunlar güvenlik ve zabıta işlerine ba*karlardı.
* Beyliklerde hükümdarın temsilcisi olan iki yetkili bulu*nurdu. "Mirliva" adı verilen kişiler siyasi otoriteyi sağ*lamakla görevliydi. Yargı işlerine "kadılar" bakardı.
Yargı sistemi;
* Şer'i davalara kadılar bakardı. Kadılar hükümdar ve vezirler tarafından atanırdı. Kadıların başkanına "başkadı" (Kadı'l Kudat) denilirdi.
* Örfi davalara "Emir-i Dad" (Adalet Bakanı) unvanını taşıyan görevli bakardı. Askeri davalara "Kadı Asker" denilen ordu kadıları bakardı.
B. ORDU
Anadolu Selçuklu ordusu beş kısımdan oluşmuştur:
1. Massa (Gulam) askerleri: Hükümdarların kapıkulu askerleriydi. Bunlar "gulamhane" denilen kışlalarda özel olarak yetiştirilen köle ve esir çocuklarından olu*şurdu. Maaşlı askerlerdir. Hükümdarın yanında bulunur*lardı. Bu sistem Osmanlı Devleti devşirme sisteminin temelidir.
2. İkta (dirlik) askerleri: Tamamen Türklerden oluşan askerlerdi. Ordunun asıl kuvvetlerini bu askerler temsil ediyordu.
3. Türkmenler: Düşman sınırında yaşayan ve düşmanla*rın topraklarına sürekli akınlar düzenleyen kuvvetlerdir.
4. Beylikler ve Bağlı Devletlerden Alınan Kuvvetler
5. Ücretli Kuvvetler: Anadolu Selçuklularında ordunun başkomutanı bizzat sultandı. Sultanın bizzat sefere çıkmadığı zamanlarda ordunun başında bulunan komu*tana "Melik'ül Ümera" denirdi.
Anadolu üç tarafı denizlerle çevrili olduğu için Türkiye Sel*çukluları ve kıyışeridinde kurulan beylikler denizciliğe önem vermiş donanmalar ve tersaneler kurmuşlardır. Donanma komutanına "Reisü'l Bahr" veya "Melik-ûs Sevahil" denilirdi.
Not: Denizcilik alanındaki çalışmalar ülke savunmasının yanı sıra ticaretin gelişmesinde de etkili olmuştur.
C. DİN
Anadolu Selçuklu Devleti yöneticileri İslamiyetin Sünni mezhebini benimsemiştir. Diğer din ve mezheplere baskı yapmamışlardır. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında açılan tekke ve zaviyeler dini gelişmelere katkıda bulunmuş*tur. Tasavvuf anlayışı da bu dönemde yayılmaya başlamış*tır. Anadolu Selçukluları, Haçlı orduları ile savaşarak İslamiyeti savunmuşlardır.
Moğol istilasından sonraki dönemde pir, baba, dede ve alperen adı verilen kişilerin başında bulunduğu Babailik, Bektaşilik, Ekberilik ve Mevlevilik gibi tarikatlar ortaya çık*mıştır.
Anadolu Selçukluları döneminde ülkede Müslüman Türklerle birlikte yaşayan Hristiyan ve Musevi topluluklar genelde şehirlerde oturur, zanaat ve ticaretle uğraşır, ibadet ve dini törenlerini serbestçe yerine getirirlerdi. Bunlar, askerlik yapmazlar ancak vergi verirlerdi.
Not: Hristiyan ve Musevi topluluklarının dini törenlerini serbestçe yapabilmeleriyle, Anadolu Selçuklularında hoşgörü siyaseti*nin egemen olduğu söyleyebiliriz.