“Mukopolisakkaridoz” (MPS) terimi “muko” (mukus), “poly” (çok) ve “saccharide” (şeker) kelimelerinden türetilmiştir. Spesifik lizozomal enzimlerdeki eksiklikler nedeniyle hücreler içinde glikozaminoglikanlar (GAG) adı verilen kompleks şeker moleküllerinin birikmesiyle karakterize bir grup kalıtsal metabolik bozukluğu ifade eder.
Epidemiyoloji:
Mukopolisakkaridozlar nadir görülen bir grup genetik bozukluktur ve genel görülme sıklığının 25.000 canlı doğumda 1 olduğu tahmin edilmektedir. Belirli MPS tiplerinin yaygınlığı, MPS IIIA için 640.000 canlı doğumda 1’den MPS VI için 1,5 milyon canlı doğumda 1’e kadar geniş bir aralıkta değişmektedir. MPS insidansı farklı etnik gruplar ve coğrafi bölgeler arasında da değişiklik gösterebilir.
Etiyoloji ve Patoloji:
MPS bozuklukları, GAG’ların parçalanmasında rol oynayan enzimleri kodlayan spesifik genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu mutasyonlar ilgili enzimin eksikliğine veya işlevsizliğine yol açarak hücrelerde, özellikle de lizozomlarda GAG birikimine neden olur. Bu birikim normal hücresel işlevleri bozar ve çeşitli organ ve dokularda ilerleyici hasara neden olarak MPS bozukluklarıyla ilişkili klinik belirtilere yol açar.
Teşhis ve Sınıflandırma:
MPS bozuklukları, ilgili spesifik enzim eksikliğine bağlı olarak yedi tipte (MPS I ila MPS VII) sınıflandırılır:
- MPS I: Hurler, Hurler-Scheie ve Scheie sendromları alfa-L-iduronidaz enziminin eksikliğinden kaynaklanır. Hurler en şiddetli form ve Scheie en hafif form olmak üzere bir hastalık şiddeti spektrumunu temsil ederler.
- MPS II: Hunter sendromu iduronat-2-sülfataz enziminin eksikliğinden kaynaklanır.
- MPS III: Sanfilippo sendromu, her biri heparan sülfatın parçalanmasında rol oynayan dört enzimden birindeki eksiklikten kaynaklanan dört alt tipe (A, B, C ve D) ayrılır.
- MPS IV: Morquio sendromu da N-asetilgalaktosamin-6-sülfataz (IV A) ve beta-galaktosidaz (IV B) enzimlerindeki eksikliklerden kaynaklanan iki alt tipe (A ve B) ayrılır.
- MPS VI: Maroteaux-Lamy sendromu, N-asetilgalaktozamin-4-sülfataz enziminin eksikliğinden kaynaklanır.
- MPS VII: Sly sendromu beta-glukuronidaz enziminin eksikliğinden kaynaklanır.
- MPS IX: Hyaluronidaz eksikliği, hyaluronidaz enziminin eksikliğinden kaynaklanan son derece nadir bir MPS şeklidir.
- MPS tanısı tipik olarak klinik muayene, biyokimyasal testler (enzim tahlilleri ve idrarda GAG ölçümü dahil) ve genetik testlerin bir kombinasyonunu içerir.
Tedavi ve Önleme:
MPS bozukluklarının tedavisi yoktur ve tedavi öncelikle semptomları yönetmeye ve etkilenen bireylerin yaşam kalitesini artırmaya odaklanır. Bazı tedavi seçenekleri şunları içerir:
Enzim replasman tedavisi (ERT): ERT, birikmiş GAG’ları parçalayarak bazı semptomları hafifletmeye yardımcı olabilecek eksik enzimin rekombinant bir formunun intravenöz olarak uygulanmasını içerir. ERT şu anda MPS I, II, IV A, VI ve VII için mevcuttur.
Hematopoetik kök hücre transplantasyonu (HSCT): Bu tedavi, hastanın kemik iliğindeki kusurlu hücrelerin yerine bir donörden alınan sağlıklı kök hücrelerin nakledilmesini içerir. HSCT’nin bazı MPS I, II ve VI vakalarında faydalı olduğu gösterilmiştir, ancak etkinliği spesifik tipe bağlı olarak değişebilir