Evet, dünya, yerli ülke bilmiyordu ... Ve hala bilmiyor. Ve sonra, 18 Ocak 1981'de, Orta Arktik buzulları altında, iki nükleer reaktör ve 150 balistik füzeye sahip bir atom denizaltı (atomik savaş başlıkları, İkinci Dünya Savaşı'nın dört katı ateş gücüne eşit bir ateş gücünü gizledi) 16 metre derinlikte 130 metre derinlikte yandı. Rekreasyon alanının büyük kuş kafesindeki üç saka kuşunu saymazsak, on bölmede XNUMX yaşayan can var ... Yangın her zaman korkunçtur. Ama bir termonükleer dev buzun altında yandığında, artık ateş değil, bu kıyametin başlangıcıdır ...
TASS mesajı, eğer bildirmelerine izin verilirse, kulağa şöyle geliyordu: “18 Ocak 1981'de, Kuzey Kutbu'nun buzu altında, stratejik nükleer füze denizaltı kruvazörü K-3 424 bin metre derinlikte battı. Gemide 130 kişi vardı ... Afetin nedenleri belirtiliyor. " Olabilirdi, ama olmadı, çünkü K-424'te kaderi yeniden oynamayı, felaketi iptal etmeyi, gemiyi eve, üsse geri döndürmeyi başaran bir adam vardı ... Denizaltının komutanıydı - 37 yaşındaki kaptan 1. sıra Nikolai Aleksandrovich Ivanov ...
Bugün bu, bilinmeyen kahraman, Moskova yakınlarındaki Balashikha'da yaşıyor, gümrükte güvenlik görevlisi olarak çalışıyor ... Bu satırların yazarı onu ziyarete geldi. Misafirperver hostes Svetlana Petrovna masayı kurarken Nikolai Alexandrovich fotoğraf albümlerini çıkardı, deniz haritalarını açtı ...
Eski denizci bu ürkütücüyü başlatmaya çalıştı tarih şaka ile:
- Bir arkadaşım bir keresinde bana sordu: "Dalgıçlar hikayelerine neden böyle başlıyor - ben uyuyorum ve aniden ..." Yatağa gidecek vaktim olsaydı, bu hikayeye de başlayabilirdim. Saat 12.00'de komuta saatimi kıdemli subay 2. rütbe Boris Plyusnin'e teslim ettim ve kabinde uzanmak için ikinci bölmeye gittim ...
Arktik bölgesinde düzenli bir askerlik hizmeti vardı. Franz Josef Land'in hemen kuzeyindeydik.
23 gün boyunca yoğun buz altında, gerekirse yüzeye çıkmak için en ufak bir fırsat olmadan gittik. Tabut örtüsü gibi üzerimizde asılı duran buz kabuğunu düşünmemeye çalıştım ...
Ülke, SBKP'nin XNUMX. Kongresi'ne hazırlanıyordu ve başarısı pek az kişinin şüphe duyduğu kampanyamız, Kuzey Denizi denizcilerinden kongreye bir armağan olacaktı. Bu yüzden yüksek enlemlerde savaş hizmetine girmeden önce uyarıldık ...
Soyunmak için zamanım olmadan önce, oturma odasının sessizliği alarm zilinin tiz ve uzun tınıyla kesilmişti. Ve sonra kıdemli arkadaşın korkmuş sesi:
- Acil durum alarmı! Kontrol odasında yangın!
Hemen üçüncü bölmeye koştum. Buruk duman kokusunu aldığımda bölmeyi zar zor bitirmiştim.
- Nerede yanıyor?
- Tuvalet alanında çit!
Yedek parça - yedek parça kutuları ile dolu bölme orta güvertede idi. Ateşe ulaşmak için boşaltma emri verdim. Kutular atıldı ama alev görünmüyordu. Tuvaletteki havayı temizleyen kömür filtresinden duman döküldü. Yangın ciddiyetle alevlendi. Merkezde baskıcı bir sessizlik hüküm sürdü. Kendime endişeli bakışlar yakaladım ve bazılarının elli dolarlık gözleri vardı. İşte o zaman ifadenin anlamını anladım - korkunun gözleri iri. Her bakışta sessiz bir rica var: Komutan, kurtar beni! Biliyorsun, şimdi ne yapacağını bilmelisin!
Atlantik'te bir yerde olsaydı, hemen yüzeye çıkardım. Ancak kafamızın üzerinde güçlü bir buz yığını ve kendimizi yüzeyde göstermemek için kategorik bir yasak vardı.
Havamızın toksisitesi her dakika arttı. Kimyager, karbon monoksit konsantrasyonunun 380 kat arttığını bildirdi.
1. rütbenin siyasi komutanı Arkhipov, merkeze yükseldi ve hayatta kalma mücadelesine katılmayan insanları ikinci bölmeye götürmek için izin istedi. Ben izin verdim. Ama önce, ikinci ve dördüncü, yani bizimkine bitişik bölmelerdeki, üçüncüsündeki basıncı yükseltmeyi emretti, böylece duman oraya koşmasın.
Hiç kimsenin acil durum kompartımanını terk etme hakkı yoktur. Ivanov, durumla ilgili kararlar verme emrinden hareket ederek bu acımasız yasayı çiğnemeye karar verdi. Hasar kontrolüne dahil olmayan insanların ne faydası var? Daha az kurban olmasına izin verin ... Doğru, o zaman milletvekiline korkaklık yüklemeye çalıştılar: neden acil durum kompartımanını terk etti ve hatta insanları savaş noktalarından aldı. Ivanov yardımcısının üstünü kapattı: “Ona ikinci bölmeye gitmesini söyledim. Plyusnin ve ben ölseydik, ekibi Arkhipov yönetirdi. "
Merkez karakol olan kontrol bölmesi yanmış olsaydı, Arkhipov'un tekneyi nasıl yöneteceğini hayal etmek zor.
Büyük olasılıkla, denizaltı buzun altında kendi kendine dolaşır, yanmış yağ keçeleri arasından suyla dolana ve kutup havzasının dibine batana kadar bir tür "Uçan Hollandalı" ya dönüşürdü.
Ne de olsa yangın öyle bir güçle parladı ki tuvaletin çelik kapısı eridi.
Saniyeler içinde, hatta zehirli bir atmosferde ve hatta neyin yandığı ve nerede yandığına dair tam bilgi sahibi olmadan bile yanılmaz kararlar vermek zordur. Ancak Ivanov'un bitişik bölmeleri şişirme emri faydalı doğruydu: "Ekstra" denizciler ikinci bölmeye girdiklerinde, karbon monoksit onları takip etmedi, yaşam bölmesi sigara içmedi. Acil durum aydınlatmasının loş ışığında, uzanmış koldaki parmakların artık görünmediği noktaya kadar duman yoğunlaştı. Konsollarda, gösterge panellerinde katmanlar halinde mavi duman uzanıyordu ... Ter dolu gibi yuvarlanıyordu - sonuçta orta güvertede bir alev parlıyordu. Üçüncü bölme bir gaz ölüm odasına dönüştü. En zor şey reaktörün kontrol edildiği kontrol panelindeydi. Bu görevden ayrılmayacaksın, ölmeyeceksin, denizaltına bir rota vereceksin, yoksa tüm hana. Çoğu zaman, böyle oldu - kontrolörler-yöneticiler parmaklarını en son düğmelerde tutarak kasalarında can verdiler. Böylece K-8 nükleer denizaltısındaki ana elektrik santralinin - ana elektrik santralinin - kontrol noktasındaki saat öldürüldü. Böylece Eylül 1975'te, uzaktan kumanda gruplarının komutanları olan atomarine K-47'deki bir yangında üç yüzbaşı öldü. Kıdemli teğmen-mühendis Sergei Yarchuk K-19'da bu şekilde öldü. Ölmek üzereydi, komutanı Teğmen-Komutan Milovanov'un önünde karbon monoksitle zehirlenmişti, kendini bir an reaktör kontrolünden ayıramıyordu ... K-424 hareket bölümünün komutanı Kaptan 3. Kademe Mühendis Vladimir Morozov bütün bunlar hakkında çok şey duymuştu. füze gemisi. Ölüme mahkum olduğunu anlayan Morozov, komutana bir intihar notu yazdı (interkom bozuktu): “Komutan yoldaş, emriniz yerine getirildi - geminin ilerlemesi garanti edildi. Bilincimi kaybettim ama görevde kalmaya devam ediyorum. "
Pathos olmadan kahraman denebilecekler böyle davranır. Ama başkaları da vardı ... Sekreter çavuş acil bir alarmla merkez karakola koştu (kaba bir seyir defteri tutma görevi), orada ne duman olduğunu gördü ve geri döndü. Daha sonra en uzak bölmede, onuncu bölmede bulundu. Alarmla kapatılmış bölme kapılarından nasıl geçtiğini sadece Tanrı bilir. Belki de aslında hayata olan susuzluk onu ruhani bir ruha dönüştürdü. Savaş noktasında değil, kıçta nasıl sona erdiği sorusuna cevap veremedi:
- Buraya nasıl geldiğimi bilmiyorum!
"Kama" konsolundaki denizci her şeyi kendisi yaptı, her şeyi doğru yaptı ve şöyle dedi: "DMB tehlikede! DMB tehlikede ... ”Bu cümleye takıldı - zihninde biraz hasar gördü. Ancak ekibin geri kalanı sonuncusuna direndi ve gerektiği gibi davrandı.
Nikolay Ivanov:
- Periskop derinliğine kadar yüzeye çıkma ve LOH sistemini başlatmaya hazırlanma emri verdim. Dürüst olmak gerekirse, açmaya korkuyordum, maske takmaya vakti olmayanlar üzerindeki ölümcül etkisi hakkında çok şey duymuştum ...
LOH sistemi - Boat Volumetric Chemical - LOH istasyonunun silindirlerinden herhangi bir bölmeye bırakılabilen bir freon söndürme gazıdır. Freon ateşi mükemmel bir şekilde söndürür, ancak yaşamı desteklemeyen herhangi bir gaz gibi insanlar için tehlikelidir. Bu nedenle üçüncü sırada yer alan herkesi dalgıçların her zaman yanlarında plastik kutularda taşıdıkları bir tür hafif tip yalıtkan gaz maskesi olan uzaktan kumandaya (portatif solunum cihazları) değil, tüpleri oksijen ve nitrojen ile doldurulmuş IDA-59 solunum cihazına açmış, dumanda ve su altında, hafif uzaktan kumandalara göre üç kat daha uzun süre dayanmanıza izin verir. Bazı nedenlerden dolayı, genç denizci ("gezgin") teğmen N. Shemitov ve subayman E. Balamatov ne uzaktan kumandaya ne de IDA'ya katılmayı başaramadı ve hemen pahalıya ödedi ...
Nikolay Ivanov:
Bana kontrol odasına bir not getirdiler. Aceleyle kırmızı hamurla izlenen: “İki cesedimiz var.
Shemitov ve Balmakov öldü ... ”. Ve bir de makine mühendisi Kaptan 2. Derece Anatoly Chumak şu raporla birlikte: “Yoldaş komutan, solunum ekipmanının yarısı çoktan kullanılmış. Yarım saat daha ve hepimiz öleceğiz ... "
Kendisi zar zor ayağa kalktı - emir verirken dumanı yuttu. Sonuçta, maskeyi her çıkarmanız gerektiğinde ... Sanırım, yedi sorun - bir cevap. Cesetler gemide olduğu için, yine de görevden alınacaklar, onun sırrının canı cehenneme, yüzeye çıkmalısın.
Şimdi söylemek kolay - ev yapımı salatalıklı votka ile, ama sonra Kaptan 1. Sıra Nikolai İvanov, hiç kimsenin yüzeye çıkmanın imkansız olduğunu anlamadığı gibi - üzerinde çok metrelik paket buz var. Bir mucize olmadıkça ... Ve mucize oldu! Belki de, yalnızca komutanın adı denizcilerin cennetsel patronu olan Nicholas the Wonderworker'ın adını aldığı için oldu. Buzlu dağların arasında birdenbire bir metre kalınlığında buzla kaplı bir delik açıldığına dair başka bir açıklama yok. Denizaltı onu bir bıçak gibi kırıp bir yumurta kabuğuna dönüştürdü ve kutup dairesinin alçak gri Ocak gökyüzünün altında su yüzüne çıktı. Uzakta güneyde bir yerde Franz Josef diyarının kuzey mahmuzları kaldı ... Kutup gecesi onlara kalın gri bir alacakaranlık verdi.
Nikolay Ivanov:
- İlk adım kurbanları köprüye götürmekti. Ama cansız bedenler kumanda kulesinin dikey şaftında hiç tutulmadığında nasıl yapılacağı. Ve onları yukarıdan - derinden almayın ve aşağıdan - yukarı itmeyin. Boğulmuş adamı kuyudan çıkarmaya çalışın. Gemimiz, durumdan bir çıkış yolu buldu.
- Yoldaş komutan, ya onları ranzalarına bağlayıp kaldırırsak?
- Harekete geç!
Asma yatakları çıkardılar, teğmen ve subayların cesetlerini onlara bağladılar ve herhangi bir sorun yaşamadan onları köprüye, kaptan köşküne kaldırdılar. Şimdi, sağlık hizmetinin kaptanı olan tekne doktoru Anatoly Dvoyakovsky davayı ele aldı. Onlara suni teneffüs vermeye başladı. Ve sonra başka bir mucize oldu! Ölüler canlandı. Ağır zehirlenen adamlar nefes almaya başladı. Astlar Ivanov'a bütün gözleriyle bakmasaydı, muhtemelen kendini geçecekti: Tanrıya şükür, cesetler olmadan geri döneceğiz!
Üst katta, makine mühendisi Anatoly Chumak da nefesini tuttu, neredeyse en çok yandı. Bölmenin atmosferindeki izin verilen maksimum konsantrasyon (MPC) ve karbon monoksit, normu 420 kat aştı!
Komutan köprüye tırmanmadı, ancak temiz hava alma isteği çok fazlaydı. Ama İvanov'a Merkez'de ihtiyaç vardı ...
Alev, Freon ile boğuldu. Üçüncü bölme havalandırıldı. Ne olduğunu anlamaya başladılar. Ve sonra üç katlı bir matın içine dalmak doğruydu. Ancak Ivanov kendini tuttu. Kimya servisinin şefi, Teğmen-Komutan N. Simonov, genç denizcinin tuvalette gizlice bir sigara yaktığını ve sigara izmaritini bir kömür filtresine koyduğunu tespit etti. Neredeyse saf karbon hızla tutuştu. Açık ocak fırınının etkisi ortaya çıktı. Filtre muhafazaya yedek parçalarla gittiği için kutular yanıyormuş gibi görünüyordu; Başarısızlıkla onları dağıtmaya çalıştılar ve bunun sonucunda tuvaletin girişini engellediler ... Moskova'nın bir kuruş mumundan yandığını söylüyorlar. Ve iğrenç sigara izmaritinden nükleer enerjili gemi neredeyse yanmış. Genç denizciyi mahkemeye bile çıkarmadılar: Babasızlıktan ne çıkarılmalı? Üçüncü sınıfta sigara içmeye başladı. Ve K-424'ün enfiye için özel bir kabini olmasına rağmen, genç pislik istediği yerde bir sigara yaktı.
K-424 o kampanyadan kendi başına döndü - kayıp vermeden, gizlilik kaybı olmadan, verilen tüm görevleri tamamlayarak. Havanın gaz bileşimine çok duyarlı olan rekreasyon alanındaki kuşlar bile hayatta kaldı.
Şimdi hiç kimse komutanın kendilerine sık sık tatbikatlarla eziyet ettiğinden ve solunum cihazlarının anında açıldığından şikayet etmedi. Gök gürültüsü vurmayacak, mürettebat geçmeyecek.
Gadzhievo'daki iskelede denizaltı bir orkestra ile karşılandı.
Nikolay Ivanov:
- Bizimle buluşan Bölüm Genelkurmay Başkanı 1. Kademe Khrenov'a yangın çıktığını bildirdiğimde, yürüyüşü yarı yarıda kesti. Orkestra sessizdi.
"Daha detaylı gelin!" - Sesi pek iyiye işaret etmedi. Her şeyi olduğu gibi rapor ettim. Ve yanıt olarak, hemen suçlayın:
- Neden bu kadar çok solunum malzemesi kullandın? Ya ikinci bir yangın çıkarsa?
- İlk yangını ben yaşadım ve eğer söndürmeseydim, ikincisi kesinlikle olmayacaktı ...
Komutanla uzun süre ve kesinlikle ilgilendik.
Tabii ki, hiç kimse buzun altındaki bir yangına karşı kararlı ve yetkin eylemler için ödül almadı. "Acil durum çalışanları" ödüllendirilmedi. Ciddi cezalardan (komutan her şeyden sorumludur, askeri kayıt ve askere alma ofislerinin zihinsel engelli adamları denizaltı filosuna göndermesi nedeniyle bile) Ivanov, gönüllü veya istemsiz olarak komutan tarafından kurtarıldı filotilla K-424 komutanına ağır bir kınama cezası veren Koramiral Lev Matushkin. Ve filo komutanına ve yukarısına inmesine rağmen, kendilerini "daha katı" ile sınırladılar, çünkü tüzüğe göre bir günah için iki kez cezalandırılmasına izin verilmiyor.
"Ama en kötüsü öndeydi," diye sırıttı Ivanov. - Ertesi gün, partinin bir sonraki kongresi başladı ve tüm ekipler büyük açılışı TV'de izlemek için Lenin'in odalarına götürüldü. Ve biz, şans eseri, televizyon bunu reddetti. Çalışmıyor. Siyasi departman müfettişleri katlarda yürüdü. "K-424 mürettebatının Sovyet halkının hayatındaki tarihi bir olayın açılışını izlemediği" bildirilseydi, böyle bir yaygara çıkardı, herkes bizi hemen hatırlardı. Ama tekne ustaları yarım saat içinde "kutuyu" kurdu. Yine patladı! Mucizevi bir şekilde.
Sinirliydim - sinirlerim hala yangından tutulmuştu - yardımcıma "teknik propaganda araçlarının bulunmaması" nedeniyle kınamıştım. Kırıldı - hem rütbe hem de yaş olarak benden daha yaşlıydı - bölümün siyasi departmanına şikayette bulundu.
Orada kaldırdılar: bu nasıl - parti kongresinin açılış gününde, siyasi görevlinin komutanı kınama cezası alıyor?! Küçük tiranlık, apolitik! Filo tarihinde bu olmadı! ..
Ancak filo tarihinde, yangını buzun altında söndürecek bir şey bile yoktu. Ve Ivanov'un ekibi yaptı.
Sonunda, Moskova'da komutanın hangi cehennemden kayıpsız çıktığını anladılar. Ve Ivanov'u Kızıl Yıldız Nişanı ile tanıştırdılar. Ancak siyasi işçiler, siyasi memurla olan hikayeyi hatırladılar - sunumu imzalamadılar.
Ve Ivanov, birkaç ay sonra tekrar askerlik hizmetine gitti - sıra dışı, dinlenmeden. Plana göre buzun altına girmesi gereken denizaltı kruvazörünün komutanı kalp krizi geçirdi. Ivanov bölümü kurtarmak zorunda kaldı. Ve buz ateşinin stresi hâlâ hafızasında, ruhunda, sinirlerinde yaşasa da gitti.
Sonra arkadaşları ona sordu:
- Korkutucu muydu?
- İlk başta korkacak zaman yoktu. Harekete geçmek, karar vermek gerekiyordu. Cesetlerle ilgili raporlar gittikçe korkunçlaştı. İnsanlarının ölmesi korkutucu ...
- Sigara içen denizci nasıl cezalandırıldı?
- Olmaz. Ne yaptığını kendisi anladı. Onun ve tüm ekip için bu ders ömür boyu, herhangi bir cezadan daha kötü. Takım bunu takdir etti. Kısa süre sonra tekrar denize açılmak zorunda kaldık ...
* * *
Kaptan 1. Kademe Nikolai Ivanov'un hatasız ve zamanında eylemleri olmasaydı, K-424'te Kursk'tan daha fazla zayiat olurdu. Ve Kuzey Kutbu'nun merkezi ekolojisi ciddi radyasyon tehdidi altına girdi. Hiçbir "Mamut" batık füze gemisini kilometre derinliklerinden ve hatta buzun altından çekemezdi. Ancak bunların hiçbiri olmadı. Bu nedenle buz yangını hikayesi hızla unutuldu, süper aşırı bir ortamda cesurca ve yetkin bir şekilde hareket edenler de unutuldu. Ivanov, Moskova'da Gagarin Hava Kuvvetleri Akademisi'nde öğretmen olarak görev yapmak üzere transfer edildi. Havacılara deniz taktiklerinin temellerini öğretti. Ve gerisini orada geçirdiler. Ancak emekli maaşını hesaplarken, Kuzey Kutbu'nda nükleer enerjiyle çalışan gemilerde yaklaşık 17 yıllık hizmeti unuttular, sıradan bir öğretmen olarak hesapladılar.
Pekala, emri yerine getirdiler - Ivanov'un okyanus buzunun altına girdiği ödüller uğruna değildi, ama atom stratejistinin emekli komutanının emekli maaşını bu kadar acımasızca kesmek için, birinin dökme demirden bir vicdana sahip olması gerekiyordu.
Ve Ivanov'un yazmadığı her yerde - Savunma Bakanı'na, Rusya Devlet Başkanı'na ve yardımcısına. Cevaplar oldukça kibardı, ancak aynı büro olayına atıfta bulunarak: önceki yönetim, nükleer gemilerdeki kutup hizmetinin “emrin tarafında” olduğuna dair bir gösterge içermiyordu. Patronlar, bu en kötü şöhretli kenar çubuğuna gerekli çözümü dayatmayı unuttular. Ve şimdi kimse bir şey yapamaz. Ülkede adil olmayan bir düzeni düzeltecek böyle bir idari güç yok. Kaptan 1. Kademe Nikolai İvanov'un adının “tarikat tarafında” değil, Rus denizaltı filosunun tarihinde yer alması bizi ancak teselli edebilir.
***
Kahraman mürettebat üyelerinin kaderi hakkında birkaç söz. Dirilen "denizci" Nikolai Shemitov, sonunda Rus Donanması'nın amiral gemisi oldu. Birinci Kaptan 2. Kademe Boris Plyusnin kısa süre sonra nükleer denizaltı kruvazörünün komutanı oldu. Deniz eğitim merkezinin Paldiski'den çekilmesi sırasında Estonyalı bir milliyetçinin elinde öldürüldü. Dr. Anatoly Dvoyakovsky, St. Petersburg'da yaşıyor ve çalışıyor. Nikolay İvanov bekçi olarak işinden ayrıldı ve Pekhorka nehrinin kıyısında kesilmiş emekli maaşıyla yaşıyor.
- İyi bir emekli maaşım var, - ne yazık ki şaka yapıyor, - sadece küçük bir tane.
Belki şu anki Rusya Savunma Bakanı Sergei Kuzhugetovich Shoigu bir emir verebilir: göze batan adaletsizliği düzeltmek, nükleer kruvazörün eski komutanının adını kötü niyetli düzenin tarafına eklemek ve ona hak ettiği düzeni iade etmek?