Nisan 1994'te, Ruanda'daki Hutu çoğunluğunun aşırı sağcı liderleri ülkedeki Tutsi azınlığına karşı bir imha harekatı başlattı. 100 gün içinde, 800.000 kadar insan öldürüldü ve yüz binlerce kadına tecavüz edildi. Birleşik Devletler Holokost Anı Müzesi Vicdanî Komitesi ağıdaki nedenlerden dolayı Ruanda soykırımına dikkat çekmektedir: şiddetin doğası ve boyutu, soykırımın Orta Afrika bölgesi üzerindeki devam eden etkisi, günümüzdeki soykırıma müdahale etmek için Ruanda'dan çıkarılacak dersler.
Soykırım Tutsi İsyan Kuvvetleri, Ruanda Yurtseverler Cephesi sağcıları ve geçici soykırım hükümetlerini ülke dışına çıkardığında Temmuz 1994'te sona erdi. Soykırımın etkileri hâlâ sürüyor. Soykırım Ruanda'yı yerle bir etti, sağ kalan yüz binlerce kişi travma yaşamasına yol açtı, ülkenin alt yapılarını harabeye çevirdi ve 100.000'den fazla suçlu hapsedildi. Adalet ve güvenilirliği, birlik ve uzlaşmayı sağlamak hâlâ zor.
Bütün Orta Afrika bölgesinin soykırım nedeniyle dengesi bozulmuş durumda. 1996'dan itibaren, komşu Demokratik Kongo Cumhuriyeti Ruanda'daki soykırım sonrası hükümet ile soykırımın ardından ülkeye göç eden mağdurlar arasında silahlı çatışmaların savaş alanı oldu.
GÜNCELLEME, 2007
Soykırımdan on üç yıl sonra, bugüne kadar Ruanda ülke içinde altyapılarını yeniden inşa etmek için çok çalıştı. Ancak tedirginlik hâlâ sürüyor. Soykırımdan kalanlar Ruanda toplumundaki neredeyse tüm sektörler üzerindeki etkisini sürdürüyor: Bunlar sağ kalanlar, hükümet, soykırım suçunu işleyenler ve 1994'ten sonra Ruanda'ya dönen mültecilerdir. Yaşadıkları olaylar nedeniyle tekrarlayan travmalar yaşamalarının yanı sıra, soykırımdan sağ kalanlar birçok zorlukla karşılaşıyor. Sağ kalanların büyük bir kısmı yoksulluk içinde ve soykırım sırasında faillerin uyguladığı şiddetin doğrudan sonucu olarak HIV/AIDS gibi kompleks sağlık sorunlarıyla boğuşuyor. Sağ kalanların bazıları zorbalıkla tehdit ediliyor, eski failler tarafından bu kişilere saldırıda bulunuyor ya da öldürülüyorlar ve Tutsi azınlıktan birçok kişi için korku ortamı hakimiyetini koruyor. Ruanda'da sağ kalan herkes cinayet ve tecavüz failleriyle birlikte, hayatlarını yeniden inşa etmenin zorluğunu yaşıyor.
“Birlik ve uzlaşma” politikası izleyen soykırım sonrası hükümet büyük bir ilerleme kaydetti. Soykırım sırasında işlenen suçların isnat edildiği yüz binlerce kişiyle ilgilenmek için, kaynağını gelenekten alan mahallî hukuk adına Gacaca (halk mahkemeleri) kuruldu. Hükümet ayrıca yasal reformlar aracılığıyla ve kadının hükümetteki görev almalarını teşvik ederek, ekonomik büyüme ve istikrarı artırarak kadınları güçlenmesini sağladı ve yeni anayasayı kabul etti. Ancak iktidar hâlâ Tutsi-hakimiyetindeki Ruanda Yurtseverler Cephesi'nin (RPF) elinde olup, ifade özgürlüğü sınırlanmış durumdadır. Eski RPF generali Paul Kagame'nin yedi yıllık dönem için cumhurbaşkanı seçilmesiyle sonuçlanan soykırım sonrası ilk seçimler Ağustos 2003'te yapıldı. Hükümet potansiyel siyasî rakiplerine karşı insan hakları ihlalinde bulunmakla ve “parçalanma” ya (etnik çizgiler arasındaki sosyal bölünmeyi teşvik eden söz ya da hareket) karşı verilen mücadeleyi siyasî nedenlerden ötürü kötüye kullanmakla suçlandı.
ULUSLARARASI RUANDA CEZA MAHKEMESİ (ICTR)
Üst düzey suçlarla itham edilenleri—soykırımı planlayanlar, önderlik edenler ve düzenleyenler—yargı önüne getirmek için, uluslararası toplum Tanzanya, Arusha'da Uluslararası Ruanda Ceza Mahkemesi'ni (ICTR) kurdu. ICTR 2 Kasım 1998'de Jean-Paul Akayesu hakkındaki karar okunduğunda, dünyada ilk kez soykırım nedeniyle mahkumiyet kararı verdi. Medya patronlarının soykırımdaki kışkırtıcı rollerine yönelik emsal niteliğindeki davası da dahil olmak üzere bu ve bunun gibi pek çok mahkumiyet kararına karşın, mahkeme yüksek maliyeti, yavaşlığı ve mekan olarak Ruanda'ya uzaklığı nedeniyle Ruanda hükümeti ve diğerleri tarafından ithamlara maruz bırakıldı. Haziran 2006'da İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu ICRT'yi soykırımın ardından yapılan misillemeler sırasında Ruanda Yurtseverler Ordusu'nun işlediği iddia edilen savaş ve insanlık suçlarını ele almasını için zorladı. Ruanda hükümeti bu öneriye şiddetle karşı çıktı.