3 1. FİRMA DENGESİNDE AMAÇ Satış miktarını en yüksek düzeye çıkarma, ortaklarına yeterli gelir sağlama, piyasada isim yapma, firmayı mümkün olduğu kadar büyütme, piyasada varlığını sürdürme, pazar payını koruma vb. amaçlar sayılabilir. Sadece kâr Maksimizasyonu amacının göz önüne alınması, analizleri basitleştirmektedir
4 FİRMA DENGESİ KOŞULU Toplam Hasılatına TR, toplam maliyetine (total cost) TC, firmanın toplam kârı ya da toplam zararı(π): π = TR - TC dir. Firmanın toplam satış hasılatı (TR) ise, firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisine (buna firmanın talep eğrisi ya da kısaca firmanın satış eğrisi de denilebilir) bağlıdır. Toplam hasılat (total revenue, TR), firmanın sattığı mal miktarı ile satış fiyatının çarpımına eşittir TR 1 =p 1 *q 1 dir. Parça başına Hasılat da denilen ortalama hasılat (average revenue, AR), satılan mal birimi başına düşen hasılat miktarını ifade eder. AR 1 = TR 1 / q 1 dir.
5 Marjinal hasılat (marginal revenue, MR ), satılan son birim malın toplam hasılatta neden olduğu artıştır. MR = TR/ q Firmanın toplam kârının (π) maksimum olabilmesi için toplam Hasılat (TR) ile toplam maliyet (TC) arasındaki pozitif farkın en yüksek olduğu üretim düzeyinin saptanması gerekir. MR = MC koşulunun gerçekleştiği üretim miktarında firmanın kârının maksimuma eriştirebilmesi için, MC'nin eğiminin MR'nin eğiminden büyük olması gerekmektedir. Toplam hasılat (TR) ile toplam maliyet (TC) arasındaki farkın en fazla olduğu üretim miktarın da, son birimin satışından elde edilen hasılat (MR) ile son birimin firmaya yüklediği maliyet (MC) birbirine eşit olmaktadır.
6 Eğer firmanın gerçekleştirdiği üretim düzeyinde "MR > MC" ise, üretimin bir birim daha artırılması halinde, firma daha kârlı duruma gelecektir. Bu durumda üretime devam kârlı olduğundan, kâr henüz en yüksek düzeye çıkmamış demektir. Eğer firmanın eriştiği üretim düzeyinde "MR < MC" ise, firmanın son birim satışından elde ettiği gelir, söz konusu birimin üretim maliyetinden az olduğundan, firmanın kârı, üretimin artırılması halinde giderek azalmaktadır. MR = MC koşulu gerçekleştiğinde, firmanın kârı maksimum düzeye çıkmış olmaktadır. Firma dengesi, kâr Maksimizasyonunun gerçekleşmemesi halinde de söz konusu olabilir.
7 3. FİRMA DENGESİ VE ZAMAN Kısa Dönem: firmanı üretim kapasitesi sabittir. Ancak mevcut kapasite ile sınırlı olarak firma üretimini artırıp azaltabilir. Uzun Dönem: tüm üretim faktörlerinin ve dolayısıyla tüm üretim masraflarının değiştirilmesinin mümkün olduğu bir zaman aralığıdır. Firma üretim tesis ölçeğini de değiştirerek arzuladığı gibi azaltabilir ya da artırabilir.
8 FİRMA DENGESİ VE SEKTÖR (ENDÜSTRİ) DENGESİ Belirli bir üretim alanında, aynı gereksinmeye yanıt veren mal ya da hizmetleri üreten firmaların toplamına "endüstri" ya da "sektör" denir. Endüstri dengesi hiçbir yeni firmanın o endüstri dalına girmek istememesi ve o endüstriye dahil firmaların hiçbirinin endüstriyi terk etmek ya da üretim tesis ölçeğini değiştirmek istememesi halini ifade eder. Endüstri dengesi sağlandığında, endüstrideki firma sayısı sabittir. Endüstri dengesinin oluşabilmesi için, o endüstri içindeki tüm firmaların üretim birimi başına aynı kârı elde etmeleri gerekir. Bu kâra, sıfır ekonomik kar anlamında "normal kâr" denir. Normal kâr, o endüstride çalışan firmaların başka endüstrilere kaymasını önleyecek kadar yeterli fakat yeni firmaları o endüstriye cezp etmeyecek kadar önemsiz olan bir kâr miktarıdır.
9 TAM REKABET PİYASASINDA FİRMA DENGESİ
10 Tam rekabet piyasası, alıcı ve satıcılar arasında, rekabetin en iyi şekilde sağlandığı "ideal" bir piyasa tipidir. Firmanın denge koşulu; π = TR - TC max ya da TR = Pxq MR = MC Firmanın hangi fiyattan ne kadar mal satacağını belirlemesi, karşı karşıya olduğu talep eğrisine bağlıdır.
11 1. PİYASA TALEBİ VE TEK FİRMANIN TALEBİ Tek satıcının karşı karşıya olduğu talep eğrisi (firmanın talep eğrisi) piyasa talep eğrisinden farklıdır. Tek firma ne kadar üretirse üretsin, kendisi için veri olan piyasa fiyatından, tüm ürününü satabilecektir. Piyasa fiyatının üzerindeki herhangi bir fiyattan satış yapması ise olanaksızdır. Firmanın Pp piyasa fiyatının altındaki herhangi bir fiyattan satış yapmasına gerek yoktur.
12 Tam Rekabet Piyasasında Denge Fiyatı ve Talep Eğrisi Fiyat S Fiyat P e D O Q (Miktar) (Bin Ton) O Q (Miktar) (Kg) (a) Piyasa (b) Firma
13 Tam Rekabet Piyasasında Denge Fiyatı ve Talep Eğrisi Fiyat S Fiyat t P p P p t D O Q (Miktar) (Bin Ton) O Q (Miktar) (kg) (a) Piyasa (b) Firma
14 A- Toplam Hâsılat 2. FİRMANIN HÂSILATI Satış fiyatı (p) ile satılan miktarın (q) çarpımına eşit olan toplam hasılatı TR = P.q Denge fiyatı, P 1 iken - toplam hasılat TR 1 = P i.q şeklini alır. Bu ifadede değişkenlerden biri sabit olduğundan, TR 1 eğrisi orijinden geçen bir doğru şeklindedir. Orijinden geçiş nedeni, satış miktarı sıfır (q = 0) iken toplam hasılatın da sıfır (TR 1 = P 1i.O = 0) olmasıdır. Toplam hasılatın doğrusal niteliği ise fonksiyonun birinci dereceden olmasının sonucudur.
15
16 B- Ortalama Hâsılat Firmanın parça başına satış gelirini ifade eden ortalama hasılat (AR) satış fiyatına eşittir. Ortalama hasılat, toplam hasılatın (TR) satış miktarına (q) bölümüne eşittir. Toplam hasılat ise, fiyatla satış miktarı çarpımına eşit olduğuna göre: AR= = =p 1 i yani ortalama hasılat = satış fiyatı olmaktadır. Firmanın talep eğrisi aynı zamanda firmanın ortalama Hasılat eğrisine özdeş olmaktadır.
17 C. MARJİNAL HASILAT Firmanın bir birim daha fazla satması halinde toplam hasılattaki artışı ifade eden marjinal hasılat(mr)satış fiyatına eşittir. Tam rekabet piyasasında firmanın toplam hasılat eğrisi orijinden geçen bir doğru şeklindedir ve toplam hasılat eğrisinin eğimi, aynı zamanda piyasa fiyatına, marjinal hasılata ve ortalama hasılata eşittir.
18 3. TAM REKABET PİYASASINDA TEK FİRMANIN KISA DÖNEM DENGESİ Farklı kâr ya da zarar varsayımlarından hareketle denge üretim düzeyinde; Normalin üzerinde kâr elde eden (anormal kâr, aşırı kâr ya da aynı anlamda ekonomik kâr), Normal kâr elde eden (aşırı kârı sıfır olan ya da sıfır ekonomik kâr elde eden), Zarar etmesine karşın üretimini sürdürebilen (zarar minimizasyonu durumu), ve nihayet zarar nedeniyle faaliyetini durdurmak zorunda kalan, örnek firmaların dengelerini ayrı ayrı açıklayacağız.
19 Birinci yaklaşım denge üretim miktarının toplam hasılat ile toplam maliyetten hareketle; "π=tr- TC (Max)" koşulunun yerine getirilmesi. İkinci yaklaşım Marjinal hasılat ve marjinal maliyetten hareketle denge üretim miktarının saptanmasıdır. "MR = MC koşulunun yerine getirilmesi.
20 A. Anormal Kâr EldeEden Firmanın Kısa Dönem Dengesi a. Toplam Hasılat ve Toplam Maliyete Göre Firma Dengesi Belirli bir üretim (ve satış) miktarında, firmanın toplam kârı (π), toplam hasılat (TR) ile toplam maliyeti (TC) arasındaki pozitif farka eşittir. π = TR - TC (Max). Toplam maliyetin toplam hasılata eşit olduğu A noktasında firma ne kâr ne de zarar etmektedir. Firmanın zararının sıfır olduğu, fakat firmanın üretime devam etmesi halinde, kâra geçeceği qj üretim düzeyine karşılık gelen bu A noktasına, "kâra geçiş noktası" (başa baş noktası) denir. Firmanın her üretim miktarında TR ile TC arasındaki negatif farklar zararlarını, pozitif farklar ise kârlarını göstermektedir. Üretimin sıfır olduğu noktadan itibaren her üretim düzeyinde TR ile TC arasındaki düşey mesafeler yatay eksene kaydırıldığında firmanın çeşitli üretim düzeylerinde zarar ya da kâr durumlarını gösteren kâr-zarar eğrisi elde edilecektir.
21
22 FİRMA GELİRLERİ VE MALİYETLERİ (TAM REKABET PİYASASI) Üretim Fiyat Toplam Gelir Toplam Maliyet KAR Marjinal Gelir Marjinal Maliyet Ortalama Maliyet
23 Kar Maksimizasyonunun Nasıl Sağlanacağı 2 Farklı Yöntemle Analiz Edilebilir I. Toplam Maliyet Toplam Gelir Eğrileri ile TR ile TC eğrileri arasındaki farkın maksimum olduğu durum Toplam Kar Eğrisi II. Marjinal Maliyet Marjinal Gelir Eğrileri ile MR = MC (Eğrilerin kesişim noktası)
24 Piyasa Fiyatını Veri Alan Bir Firmanın Toplam Gelirleri 6000 Miktar (Birim) Fiyat = AR = MR (TL) TR ( ) Quantity
25 Piyasa Fiyatını Veri Alan Bir Firmanın Toplam Gelirleri 6000 Miktar (Birim) Fiyat = AR = MR (TL) TR (TL) TR ( ) Quantity
26 Piyasa Fiyatını Veri Alan Bir Firmanın Toplam Gelirleri 6000 Miktar (Birim) Fiyat = AR = MR (TL) TR (TL) TR TR (TL) Miktar
27 Piyasa Fiyatını Veri Alan Bir Firmanın Toplam Gelirleri 6000 TR 5000 TR ( ) Quantity
28 TR TC TC TR Q 1 Q Q 0 2 Q
29
30
31 Firma Dengesi P S TL MC AC P e AR AC D = AR = MR D O O Q e Q (Milyon) (a) Endüstri Q (Bin) (b) Firma
32 Firma Dengesi (Aşırı Kar) Fiyat (TL) 60 MC D Kaçırılan Kar Fırsatı q 1 < q * A Kaybedilen Kar q 2 > q * AC AR=MR=P q 1 : MR > MC q 2 : MC > MR q 0 : MC = MR C B AVC q * : MR = MC ve P > ATC or (P - ABCD AC) x q * q 0 q 1 q * q 2 Çıktı (Q)
33 b- Marjinal Hasılat ve Marjinal Maliyete Göre Denge Kararı Ortalama hasılattan ortalama maliyet çıkarıldığında parça başına kârı ifade eden, ortalama kâr (Aπ) elde edilir. Ortalama kâr: (Aπ) = (AR) - (AC) dir. Firma hiç üretim yapmadığında toplam zararı sabit masrafların tümü kadardır. Firma üretimini sürdürdüğünde zararlı olmaktan çıkıp, üretimini sürdürürse kârlı duruma geçmeye başladığı noktaya kâra geçiş noktası denilmektedir Firma MR = MC 'nin söz konusu olduğu D noktasında dengeye gelerek, q 2 kadar mal üretip P piyasa fiyatından satarak kârını maksimum kılmaktadır.
34 B- Normal Kâr Elde Eden Firmanın Dengesi Piyasa fiyatı firmanın ortalama maliyetinin minimum olduğu düzeye gelirse, aşırı (anormal) kâr sıfır olmaktadır. Ancak, böyle bir durumda tam rekabet piyasasına özgü normal kâr (sıfır aşırı kâr) denilen yeni bir kâr kavramından söz edilir. Firmanın toplam hâsılatı ancak toplam maliyetini karşıladığından anormal kâr sıfırdır. Uzun dönemde firma ve endüstri dengesi gerçekleştiğinde, her firma optimal üretim tesis ölçeğinde ve tam kapasitede faaliyette bulunurken, normal kâr elde ederler. Kısa dönemde endüstride normal kar elde eden bir firmanın bulunması, tıpkı aynı endüstride aşırı kâr elde eden ya da zarar elde eden firmaların varlığı gibi, geçici bir durumdur.
35 Firma Dengesi (Normal Kar) Fiyat (TL) MC AC q * : MR = MC Ve P < ATC Zarar = P- AC) x q * or ABCD P = MR=AR AVC q * Çıktı (Q)
36 C. Firmanın Zarar Etmesine Karşın Üretimini Sürdürmesi Hali (Zarar Minimizasyonu) ve Kapatma Noktası Eğer piyasa fiyatı, ortalama maliyetin minimum olduğu düzeyin de altında ise; kısa dönemde, maliyetlerini bile karşılayamadığından zarar eden böyle bir firma, iki seçenek ile karşı karşıyadır: Zarara karşın üretimi sürdürmek ya da üretime son vermek. Firma üretime son verdiğinde kaybı, sabit masraflarının tümü olacaktır. Eğer piyasa fiyatı ortalama değişir masrafların en düşük düzeyinden yüksekse, firma üretim yapması halinde değişir masrafların tümünü ve sabit masrafların da bir kısmını kurtarıyor demektir. Kısa dönemde firma, eğer piyasa fiyatı minimum ortalama maliyetten daha düşükse, zarar etmesine karşın üretimini sürdürebilecektir. Eğer piyasa fiyatı, ortalama değişir masrafların minimum olduğu düzeyin altına düşerse, firma için artık üretime devamın hiçbir yaran yoktur. Ortalama değişir masrafların minimum olduğu K noktası, firmanın üretimini durdurması (başka bir deyişle firmanın kapanması) için piyasa fiyatının en düşük seviyesinin ne olması gerektiğini gösterdiğinden bu noktaya kapatma noktası denilmektedir.
37 Firma Dengesi (Zarar Minimizasyonu) Fiyat (TL) MC AC C B q * : MR = MC Ve P < ATC Zarar = P- AC) x q * or ABCD D F A E P = MR=AR AVC Bu üretici zararla üretime devam etmeli mi? q * Çıktı (Q)
38 D- Firmanın Üretimini Durdurması Piyasa fiyatı, firmanın ortalama değişir masraflarının minimum düzeyinin de altında olabilir. Bu durumda piyasa fiyatı firmanın üretim esnasında katlanacağı değişir masrafları bile karşılayamayacak kadar düşüktür. (AVC min > P dir) Firma sabit masrafların karşılığını alamadığı gibi üretimini sürdürmesi halinde katlanacağı değişir masrafların bir bölümünü de kurtaramayabilir. İşte böyle bir durum karşısında firmanın faaliyetlerini durdurması gerekir.
39 Uzun Dönemde Firmanın Denge Koşulu (SR)MC (SR)AC LRAC D L AR = MR LRAC = (SR)AC = (SR)MC = MR = AR O Q
40 E- Firmanın Kısa Dönem Arz Eğrisi P = MR = AR firma piyasa fiyatının marjinal maliyete eşit olduğu d 1 noktasında, kendisine maksimum kâr sağlayan üretim miktarını (q 1 kadar) sağlamaktadır. Marjinal maliyet eğrisi firmanın çeşitli fiyatlardan ne kadar üretip satacağını göstermektedir. Firmanın kısa dönem arz eğrisi ile Marjinal maliyet eğrisi özdeştir. Firmanın kısa dönem arz eğrisi de Marjinal maliyet eğrisinin ortalama değişir masraf eğrisi üzerinde kalan kısmı olmaktadır. Tam rekabet piyasası koşullarında faaliyette bulunan tek firmanın kısa dönem arz eğrisi, bu firmanın ortalama değişir masraf eğrisi üzerinde kalan Marjinal maliyet eğrisine özdeştir.
41 Kısa Dönem Arz Eğrisinin Elde Edilişi P S TL MC = S a D P 1 = MR 1 1 b D P 2 = MR 2 2 c D 3 = MR 3 P 3 D 1 D 3 D 2 O Q (milyon ton) O Q (bin ton) (a) Endüstri (b) Firma
42
43
44
45 F- Kısa Dönem Endüstri Arz Eğrisi Bir endüstrinin arz eğrisi (ya da belirli bir mal için piyasa arz eğrisi), endüstride faaliyette bulunan tüm firmaların arz eğrilerinin yatay toplamına eşittir. Tam rekabet piyasasında, firmanın AVC eğrisi üzerinde kalan MC eğrisinin aynı zamanda firmanın kısa dönem arz eğrisini ifade ettik.
46 G. Kısa Dönem Firma ve Endüstri Dengesi Normalin üzerinde kâr elde eden firmaların ve zarar etmesine karşın üretimini sürdürmek zorunda kalan firmaların daima piyasada (endüstride), bulunabileceği kısa dönemde, geçici ve rastlantılı durumlar dışında, endüstri dengesi gerçekleşemez.
47 4- TAM REKABET PİYASASINDA UZUN DÖNEM FİRMA VE ENDÜSTRİ DENGESİ Eğer endüstride aşırı kâr elde eden firmaya da firmalar varsa, bu kârdan yararlanmak için bir yandan endüstrideki firmalardan bir bölümü üretim ölçeklerini artıracaklar, öte yandan yeni firmalar söz konusu endüstriye gireceklerdir. Eğer endüstride zarar eden firmalar varsa, bu firmaların endüstriyi terk etmeleriyle piyasa fiyatı yeniden yükselecektir. Kısa dönemdeki aşın kâr ya da zarar durumu, uzun dönemde piyasaya yeni firmaların giriş çıkışları ya da mevcut firmaların üretim ölçeklerini artırıp azaltmaları sonucu ortadan kalkmaktadır. Böylece endüstrideki firmaların tümü normal kârla yetinmek zorunda kalırken, hem firma hem de endüstri dengesi sağlanmış olacaktır.
48 A. Tüm Firmaların Masraf Yapılarının Aynı Olması Endüstrideki firmaların tümünün sadece normal kâr elde edebildiği bu durumda, endüstri yeni firmalar için cazip olmadığı gibi, zarar eden ve dolayısıyla endüstriyi terk edecek firma ya da firmalar da olmadığından, firma dengesi yanında endüstri dengesi de gerçekleşmiş olacaktır. Uzun dönemde firma ve endüstri dengesinin sağlandığı d u noktasında: Uzun dönem firma denge koşulu olan LMC = SMC = MR ve endüstri denge koşulu olan LAC = SAC = AR eşitlikleri gerçekleşmektedir. Dolayısıyla uzun dönem firma ve endüstri denge koşulu şu şekilde formüle edilir; p = LMC = SMC = MR = LAC=SAC = AR (Firma Dengesi=Endüstri Dengesi) p= MC = MR = AC = AR (Firma Dengesi=Endüstri Dengesi)
49 Girişimcilerin fiyatı nispeten daha düşük olan üretim faktörlerini öncelikle talep etmeleri, endüstrideki tüm üretim faktörlerinin fiyatı birbirine eşitleninceye kadar devam edecektir. Dolayısıyla tam rekabet piyasasında uzun dönem firma ve endüstri dengesi gerçekleştiğinde, P= SAC = LAC eşitliklerinin gerçekleştiği denge üretim miktarında, her firmanın ortalama maliyeti, üretim faktörlerinin alternatif maliyetlerinin toplamına eşit olacaktır. Endüstri dengesi gerçekleştiğinde sadece normal kâr elde eden firmalara "Marjinal firma" adı verilir. Normal kârdan daha yüksek bir kâr elde edebilen firmaya "Marjinal üstü firma" normal karı bile kurtaramayan firmalara ise "Marjinal altı firma" denilmektedir.
50 B- Üretim Faktörleri Fiyatının Değişken Olması Varsayımında: Artan, Sabit, Azalan Maliyetli Endüstriler ve Endüstri Arz Eğrisi Tam rekabet piyasasında uzun dönemde firma ve endüstri dengesi gerçekleştiğinde, endüstride faaliyette bulunan tüm firmalar optimal üretim tesis ölçeğinde, tam kapasitede faaliyette bulunmaktadırlar. Aşın kârdan yararlanmak isteyen firmaların endüstriye girişleri sonucunda üç farklı durumla karşılaşılması söz konusudur. Birinci durum, talebin artması sonucu yeni firmaların endüstriye girişiyle negatif dışsal ekonomilerin ortaya çıkması sonucu girdi fiyatlarının yükselmesi ve maliyetlerin artmasıdır (Artan Maliyetli Endüstriler) İkinci durum, faktör fiyatlarında hiçbir değişiklik olmaması ve dolayısıyla faktör talebi artışının maliyetleri etkilememesidir (Sabit Maliyetli Endüstriler) Üçüncü durum ise, talebin artmasının dışsal ekonomilerin ortaya çıkması nedeniyle faktör fiyatlarının ve dolayısıyla maliyetlerin azalmasıdır (Azalan Maliyetti Endüstriler) Her üç durumda da endüstriye girişler aşın kâr ortadan kalkana kadar devam eder, ancak yeni fiyatların düzeyi ve endüstri arz eğrisi, faktör fiyatlarındaki değişikliklere göre farklılıklar gösterir.
51 a. Artan Maliyetli Endüstriler Uzun dönemde ; P 1 =LMC = SMC = MR1 = LAC = SAC = AR 1 (Firma Dengesi) (Endüstri Dengesi) Faktörlerin fiyatlarındaki artışlar hem endüstrideki mevcut firmaların, hem de endüstriye yeni giren firmaların, üretim maliyetlerinin yükselmesine neden olacaktır. Endüstrinin genişlemesiyle bu şekilde üretim maliyetleri yükselen endüstrilere, artan maliyetli endüstriler denilmektedir. Endüstri arz eğrisi endüstri genişledikçe, endüstriye yeni katılan firmaların LAC eğrilerinin minimum noktalarının seyrini göstermektedir.
52 b. Sabit Maliyetli Endüstriler Üretim faktörlerine olan talebin artması sonucunda, üretim faktörleri fiyatları değişmiyorsa, endüstri arzı artarken firmaların maliyetleri değişmeyeceğinden, arzdaki artış piyasa fiyatının ilk fiyat düzeyine inmesine kadar devam edecektir. Endüstri kalabalıklaştıkça, olumlu ya da olumsuz dışsal ekonomilerin ortaya çıkmadığı bu gibi endüstrilere, sabit maliyetli endüstriler denilmektedir.
53 c. Azalan Maliyetli Endüstriler Endüstri üretim düzeyi arttıkça, üretim faktörlerinin fiyatlarının ve dolayısıyla üretim maliyetinin düşmesi, endüstri uzun dönem denge fiyatının, ilk fiyatın altına düşmesine neden olacaktır. Endüstri arz eğrisi endüstri genişledikçe, endüstriye yeni katılan firmaların LAC eğrilerinin minimum noktalarının seyrini göstermektedir. Azalan Maliyetli endüstrilerde endüstri arz eğrisi. Sol yukarıdan sağ aşağıya doğru azalmaktadır. Bu yönseme endüstride, arzın artırılması durumunda, uzun dönemde, üretimin daha düşük maliyetle geçekleştirebileceğinin mümkün olabileceğini göstermektedir. Bu şekilde, endüstrinin kalabalıklaşması sonucunda üretim faktörlerine olan talebin artmasının üretim faktörleri fiyatlarının düşmesine neden olduğu ekonomilere azalan maliyetli endüstriler denilmektedir.
54 5. Tam rekabet piyasasının eleştirisi Kaynak Dağılımında Etkinlik (Kaynak Tahsisinde Optimalitenin Sağlanması Tam rekabet piyasasında uzun dönemde, firma ve endüstri dengesi gerçekleştiğinde, her firma en uygun üretim tesis ölçeğinde (SAC0 eğrisinin tesis ölçeği) ve tam kapasitede (q 1 kadar) üretimde bulunduğundan, üretim maliyetinin minimum düzeye düşürülmesi sağlanmış olmaktadır. Bu durumda tüketiciler piyasadan gereksinme duydukları mal ve hizmetleri parça başına en düşük maliyete eşit fiyatlardan satın almaktadırlar. Bir başka deyişle, piyasa fiyatı uzun dönem ortalama maliyetin minimum olduğu düzeye eşit olmaktadır. Gelir Dağılımında Adaletin Sağlanması: Girişimci ve üretim faktörleri sahiplerinin uzun dönemde herhangi bir alanda faaliyette bulunmalarından dolayı öteki alanlarda faaliyette bulunanlara göre bir ilave gelir elde edemeyecekleri tam rekabet piyasasında gelir dağılımında adalet sağlanmış olmaktadır. Reklamlardan Kaynaklanan İsraf: Tam rekabet piyasasına reklama gerek olmamasının nedeni, malın homojen ve firmaların piyasa fiyatını etkilemeyecek kadar çok sayıda olmasıdır. Bir tek firma, reklam yaparak homojenliği bozamayacağı gibi, piyasa fiyatım etkileyemeyeceğine ve tüm malını piyasa fiyatından satabileceğine göre, reklam firma için karşılığı alınamayan bir ilave masraf niteliğinde olmaktadır.
9. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.8. TAM REKABET PİYASALARI A.8.1. Temel Varsayımları Atomisite Koşulu: Piyasada alıcı ve satıcılar,
EKO 205 Mikroiktisat Kar Maksimizasyonu Profit Maximization Tartışılacak Konular Tam Rekabet Piyasaları Kar Maksimizasyonu Marjinal Hasıla, Marjinal Maliyet ve Kar Kısa Dönemde Çıktı Düzeyinin Belirlenmesi
TAM REKABET PİYASASI 2 Bu bölümde, tam rekabet piyasasında çalışan firmaların fiyatlarını nasıl oluşturduklarını, ne kadar üreteceklerine nasıl karar verdiklerini ve piyasadaki fiyat ile miktarın nasıl
Bölüm 13: Yapı, Yönetim, Performans, ve Piyasa Analizi 2 Sağlık Ekonomisi 1 Tam rekabetçi piyasa özelliklerini kısaca hatırlayalım: Çok sayıda alıcı/satıcı. Homojen ürün. Giriş ve çıkışlar serbest. Tam
SORU SETİ 10 MALİYET TEORİSİ - UZUN DÖNEM MALİYETLER VE TAM REKABET PİYASASINDA ÇIKTI KARARLARI - TEKEL Problem 1 (KMS-2001) Bir endüstride iktisadi kârın varlığı, aşağıdakilerden hangisini gösterir? A)
.. Üretim Fonksiyonu ÜRETİM ve MALİYETLER Doç.Dr. Erdal Gümüş Üretim fonksiyonu: Üretim girdileri ile çıktı ilişkisini ifade eden bir fonksiyondur. Başka bir tanım: teknoloji veri iken belirli miktarlardaki
Ekonominin Esasları Tekel Piyasası TEKEL PİYASASI Tekel Üretimin % 25 inden fazlasının tek bir firma ya da birbirine bağlı firmalar grubunun elinde olduğu endüstri. Pür tekel Sadece bir satıcının bulunduğu
7. MALİYETLER 193 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri 7.1.1. Toplam Sabit Maliyetler 7.1.2. Değişken Maliyetler 7.1.3. Toplam Maliyetler (TC) 7.1.4. Marjinal Maliyet (MC) 7.1.5.
TAM REKABET... 2 1. TAM REKABET... 2 1.1. ENDÜSTRİ VE FİRMANIN TALEP ESNEKLİĞİ... 2 2. TAM REKABETTE FİRMANIN SEÇİMLERİ... 3 2.1. HASILAT VE KAR... 3 2.2. KARI MAKSİMİZE EDEN ÇIKTI... 4 2.3. KISA DÖNEMDE
BÖLÜM 8 / TAM REKABET PİYASASI VE KA R MAKSİMİZASYONU Tam Rekabet Piyasaları (Perfectly competitive markets) Tam rekabet piyasası şu varsayımlara dayanır: o Sonsuz sayıda alıcı ve satıcı vardır. Her bir
1. Aşağıdakilerden hangisi mikro ekonominin konuları arasında yer almamaktadır? A) Tüketici maksimizasyonu B) Faktör piyasası C) Firma maliyetleri D) İşsizlik E) Üretici dengesi 2. Firmanın üretim miktarı
Ekonomi I 8.Bölüm: Tam Rekabet Piyasası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. Tam Rekabet Piyasası Ekonomi teorisinde
MONOPOL 1. MONOPOLÜN TANIMI VE ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ Monopol, ikamesi güç malın üretim ya da satışının bir tek firma tarafından yapılmasıdır. Tek satıcı karşısında n tane alıcının olduğu varsayılır. "Satıcı
Bölüm 7 Monopol ve Monopson Tartışılacak Konular Tekel Tekel Gücü (Monopoly Power) Tekel Gücünün Kaynakları Tekel Gücünün Sosyal Maliyeti Tartışılacak Konular Monopson (Monopsony) Monopson Gücü Tekel Gücünün
İktisadi analizde üretim maliyeti, fırsat maliyeti anlamında tanımlanır. Bu bağlamda X malı üretiminde kullanılan bir A girdisinin fırsat maliyeti, A girdisinin en iyi alternatif üretim alanında elde edeceği
10. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.9. TEKEL (MONOPOL) Piyasada bir satıcı ve çok sayıda alıcının bulunmasıdır. Piyasaya başka
49 Bölüm 8: TAM REKABET PİYASASI Firmaların piyasalarda nasıl davranacağı, piyasa yapısı ile yakından ilişkilidir. Ekonomi teorisine göre piyasalar yapılarına göre 4 ana gruba ayrılır. 1. Tam rekabet piyasası
MALİYETLER Açık Maliyetler: Üretim faktörlerini elde etmek için yapılan gerçek ödemeleri ifade eder. Muhasebeleştirilen maliyetlerdir. Örtük Maliyetler: Gerçekte ödeme yapılmayan, ancak bir alternatiften
ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. Not: FC: Sabit maliyet (Fixed cost) VC: Değişken maliyet (Variable cost) TC: Toplam maliyet (Total cost)
Üretim Girdilerinin Fiyatlandırılmas lması 2 Tam Rekabet Piyasasında Girdi Talebi Tek Değişken Girdi Durumu İlk olarak firmanın tek girdisinin işgücü () olduğu durumu inceleyelim. Değişken üretim girdisi
FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.
2009 S 4200-1. Değeri zamanın belirli bir anında ölçülen değişkene ne ad verilir? ) Stok değişken B) içsel değişken C) kım değişken D) Dışsal değişken E) Fonksiyonel değişken iktist TEORisi 5. Yatay eksende
MAL PİYASASI (Eksik Rekabet Piyasaları) Eksik Rekabet Piyasaları Doç.Dr. Erdal Gümüş Eksik Rekabet Piyasaları Tam rekabet piyasası arzu edilen bir piyasa olmakla birlikte, pratikte uygulama alanı başarıyla
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI MİKRO İKTİSAT DOÇ. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR MALİYETLER 7. Kısa ve Uzun Dönem Firma Maliyetleri 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri
BÖLÜM 11 TAM REKABETTE ÜRETİM VE FİYATLANDIRMA BÖLÜM -6: FİRMA TEORİSİ TAM REKABET PİYASASI Tam Rekabet Piyasasının Özellikleri: 1. Tek başlarına fiyatı etkileyemeyen çok sayıda alıcı ve satıcı vardır:
SAY 203 MİKRO İKTİSAT Piyasa Dengesi YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 PİYASA DENGESİ Bu bölümde piyasa kavramı, piyasa türleri ve piyasa mekanizmasının işleyişi
7. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.7. MALİYET TEORİSİ: YENİDEN Sabit Maliyetler (FC): Üretim miktarından bağımsız olan maliyetleri
İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici
Kısa Dönem Üretim Maliyetleri Ünite 2 Finansal Ekonomi Tezsiz Yüksek Lisans Programı MAL PİYASASI Doç. Dr. Selahattin KAYNAK 1 Ünite 2 KISA DÖNEM ÜRETIM MALIYETLERI Doç. Dr. Selahattin KAYNAK İçindekiler
2009 BS 3204-1. şağıdakilerden hangisi dayanıksız mal veya hizmet grubu içerisinde ~ almaz? iktiso GiRiş 5. Gelirdeki bir artış karşısında talebi azalan mallara ne ad verili r? ) Benzin B) Mum C) Ekmek
İktisada Giriş I 17 Ekim 2016 II. Hafta Ordinalist Yaklaşım Fayda ölçülemez ancak kayıtsızlık eğrileri ve bütçe doğrusu yardımı ile sıralanabilir. Farksızlık eğrisi tüketiciye aynı fayda düzeyini sağlayan
Bölüm 4 ve Bölüm 5 Not: Bir önceki derste Fiyat, Piyasa kavramları açıklanmıştı. Derste notlar alınmıştı. Sunum olarak hazırlanmadı. Talep Piyasada satıcıların faaliyetleri arzı, alıcıların faaliyetleri
DERS NOTU 08 UZUN DÖNEM MALİYETLER VE TAM REKABET PİYASASI Bugünki dersin işleniş planı: Bazı Temel Noktalar... 1 I. Kısa Dönem Koşullar ve Uzun Dönem Yönelimler... 3 A. Ekonomik Kâr Eden Firma (Kârı Maksimize
BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün
ÜRETİM FONKSİYONU Üretim fonksiyonu, bir malın üretiminde kullanılan üretim faktörleriyle (girdi), üretilen miktar (çıktı) arasındaki ilişkiyi ifade eder. Eğer A malının üretiminde; üretim faktörü Emek
1. LM eğrisini oluşturan noktalar neyi ifade etmektedir? LM eğrisinin nasıl elde edildiğini grafik yardımıyla açıklayınız. 2. Para talebinin gelir esnekliği artarsa LM eğrisi nasıl değişir? Grafik yardımıyla
2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici
Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar
4. ÜRETİM ve MALİYETLER Üretim, mevcut üretim faktörlerinin kullanılması ile insan ihtiyaçlarının karşılayacak ürün veya hizmet meydana getirme çabasıdır. Başka bir tanım ile üretim, ürünlerin faydasını
OPTİMİZASYON İktisat bilimi açısından optimizasyon, amacımıza en uygun olan seçeneğin belirlenmesidir. Örneğin bir firmanın kârını maksimize edecek olan üretim miktarının belirlenmesi; bir bireyin toplam
A 1. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi eş-ürün eğrisi ile ilgili değildir? a. Girdilerin pozitif marjinal fiziki ürüne sahip olması b. Girdilerin azalan marjinal fiziki ürüne sahip olması c. Girdilerin
Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,
3.Ders Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından önemli unsurlardır. Spor endüstrisi içerisinde yer
A GRUBU KADROLAR İÇİN KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ Komisyon KPSS İKTİSAT Çek Kopar Soru Bankası ISBN 978-605-364-208-4 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2011, Akademi Bu kitabın
Ekonomi I 10.Bölüm: Monopolcü Rekabet Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 10.1.Monopolcü Rekabet Piyasasının Özellikleri
3. BÖLÜM: ÜRETİCİ DAVRANIŞI VE ARZ 1 Üretici ya da firma diyeceğimiz karar birimi üretimi organize eden temel birimdir. Firma kendi işyerinde çalışan tek bir kişiden oluşabileceği gibi, çok sayıda işçi
ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun doğru cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. 1. Talep eğrisi üzerinde aşağıdakilerden hangisi sabit tutulur? a. malın fiyatı b. gelir c. miktar
MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER: TÜKETİM, TASARRUF VE YATIRIM FONKSİYONLARI Harcama yöntemine göre yapılan GSYİH hesaplaması GSYİH = C + I + G şeklinde idi. Biz burada GSYİH ile MG arasındaki farkı bir
DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ
Ders içeriği (8. Hafta) 8.Maliyet teorisi 8.1. Kısa Dönem Maliyet Eğrileri 8.1.1.Sabit Maliyet 8.1.2. Değişen Maliyet 8.1.3. Toplam Maliyet 8.1.4. Ortalama ve marjinal maliyetler 8.2. Uzun Dönem maliyet
Giriş Temel ekonomik birimler olan tüketici ve üretici için benzer kavram ve kurallar kullanılır. Tüketici için fayda ve fiyat kavramları önemli iken üretici için hasıla kâr ve maliyet kavramları önemlidir.
2009 VS 4200-1. Gayri Safi Yurt içi Hasıla hangi nitelikte bir değişkendir? ) Dışsal değişken B) Stok değişken C) Model değişken D) kım değişken E) içsel değişken iktist TEORisi 5. Kısa dönemde tam rekabet
TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler
BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini
SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
DERS NOTU 5 (Bölüm 7-8) ÜRETİCİ TEORİSİ Bugünkü ders planı: 1. Kârını Maksimize Eden Firma Davranışı...1 2. Üretim Fonksiyonu ve Üretici Dengesi...5 3. Maliyeti Minimize Eden Denge Koşulu...15 4. Maliyet
SAY 203 MİKRO İKTİSAT Esneklikler YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 ESNEKLİKLER Talep Esneklikleri Talep esneklikleri: Bir malın talebinin talebi etkileyen
SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik
İktisada Giriş I. Vize Çalışma Soruları Ders Kitabı: Ekonominin İlkeleri, Case-Fair-Oster, Palme Yayıncılık Sınav Esneklik başlıklı 5. Bölüme kadardır. Kitabımızın bölüm sonu sorularından da sorumluyuz.
ARZ, TALEP VE TAM REKABET PİYASASINDA DENGE BÖLÜM 7 TALEP Herhangi bir maldan belirli bir sürede ve farklı fiyatlar karşısında satın alınmak istenen miktardır. Talepten söz edebilmek için tüketici isteklerinin
PARA ARZI Dar tanımlı para arzı dolaşımdaki nakit ile bankacılık sisteminde vadesiz mevduatların toplamından oluşmakta, geniş tanımlı para arzı ise bu toplama bankacılık sistemindeki vadeli mevduatların
SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ
ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden
BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. IS-LM modeli ; J.M.KEYNES tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre ekonomide; 1. MAL PİYASASI
TAM REKABET PİYASASINDA MALİYE POLİTİKASI 1. GötürüG Usulde Vergilerin Firma Üzerine Etkileri 2 Bu tür vergi, firmanın kâr, satış geliri ve üretim miktarı gibi değişkenlerinden bağımsızdır. Kısa Dönemde
SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi/hangileri tüm dünyada görülen artan işsizlik oranını açıklamaktadır? I. İşsizlik yardımı miktarının arttırılması II. Sendikalaşma oranında azalma III. İşgücü piyasında etkin
Ders içeriği (7. Hafta) 7.Üretim Teorisi 7.1. Uzun dönem ve ölçeğe göre getiri (Ölçeğin verimi) 7.2. Üretim fonksiyonu 7.3. Azalan Verim Kanunu 7.4. Tek ve iki değişkenli üretim fonksiyonları Ek Kaynak:
DERS NOTU 02 PİYASA TALEP VE ARZ KAVRAMLARI PİYASA DENGESİ Bugünki dersin işleniş planı: I. Piyasa ve Piyasa Çeşitleri... 1 1. Mal ve hizmet piyasaları... 1 2. Faktör Piyasaları... 2 II. Talep Kavramı...
IS-LM-BP Grafikleri A. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: A.1. Sabit kur rejimi, sınırlı sermaye hareketliliği ve BP nin eğimi, LM in eğiminden düşükken
2015-2016 BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 1. Toplam Talep (AD) doğrusunun eğimi hangi faktörler tarafından ve nasıl belirlenmektedir? Açıklayınız. (07.03.2016; 09.00) 2.
IS-LM-BP Grafikleri B. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: B.1. Sabit kur rejimi ve sınırsız sermaye hareketliliği durumunda para politikasının etkinliğini
Ekonomi I 9.Bölüm: Monopol Piyasası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 9.1.Monopol Piyasasının Özellikleri Monopol