Positano’nun bohem cadısı: Vali Myers
Bazen bir orijinal doğar; zamansız, türe meydan okuyan ve tamamen kendine ait. Sanatçı, dansçı, çevreci, bohem ve ilham perisi Vali Myers bir insanın olabileceği kadar orijinaldi; İkinci Dünya Savaşı sonrası Paris’in sokaklarından Positano’nun üzerindeki vahşi kanyonlardaki bohem meclisine kadar yazarlara, sanatçılara ve müzisyenlere ilham veriyordu. Dali’den Patti Smith’e kadar avangardlarla dostluklar kuran Vali’yle tanışan herkesin, Positano’nun cadısı olarak bilinen elf yüzlü, alev saçlı başına buyruk karakterden etkilendiği anlaşılıyor.
Vali Myers’ın Positano’nun yukarısındaki dağlarda bulunan çiftliği © One Stone House
1930’da Sidney, Avustralya’da kemancı bir anne ve telsiz operatörü bir babanın çocuğu olarak dünyaya gelen Vali’nin erken çocukluk dönemi neredeyse sıradandı denilebilir. Dans kariyeri yapmak istiyordu, ailesiyle bu konuda kavga ediyordu ve sonunda evden kaçtı. Vali henüz on dört yaşındayken Melbourne’e gitti ve dans derslerinin masraflarını karşılamak için çalıştı. Kısa sürede Melbourne Modern Bale Topluluğu’nun baş dansçısı oldu, ancak 1949’da, on dokuz yaşındayken bir kez daha boğulduğunu hissederek, bu sefer çok daha uzağa kaçtı ve Paris’e giden bir gemiye bindi.
1950’de Vali, savaş sonrası yoksullaşmış Paris’e geldi. Hiç iş yoktu ve kendini şehre gelen mülteci dalgasıyla hayatta kalma mücadelesi verirken buldu. Sonraki on yılını Paris sokaklarında geçirdi, gündüzleri Left Bank’teki kafelere sık sık gitti ve gece kulüplerinde para için dans ederek yeni arkadaşlarıyla (toplumun kenarlarındaki uyumsuz kişiler) tüm hayatı boyunca sürecek bir bağ kurdu. Sahip olduğu tek şey, gittiği her yere götürdüğü birkaç kıyafet, korunma amaçlı bir bıçak ve yanında taşıyabileceği kadar küçük bir eskiz defteriydi.
Kulağa canlandırıcı ve bohem gelebilir ama Vali bunda romantik bir şey olmadığını söyledi; gidecek başka yeri olmadığı içi kafelerde oturuyordu ve dans onun yemek yemesini sağlıyordu. Ölümünden hemen önce Age Dergisi’ne verdiği röportajda bu dönemi anlatan Vali, “Zorlu bir hayattı. Bir sigara izmaritini bile eline alsan onu herkesle paylaşırdın” dedi.
Karanlığını sanatına döktü. Gösterişli, psikedelik figürler ve hayvanları mitolojik motiflerle birleştiren eserleri, gözler için bir ziyafetti. Kadına odaklanan (kadınları genellikle sanatçıya benzer), doğurganlık, kadınlık ve doğa, yaşam ve ölüm arasındaki ince perde gibi ilkel temaları araştırdı.
Çağdaşları onun ne zaman dans ettiğini anlatıyor; herkes izlemek için durdu ve o, yeteneği ve alışılmadık görünümüyle tanındı; parlak kızıl saçları ve kalın sürmelerle çevrelenmiş gözleri, herkesten çok farklıydı. Hollandalı fotoğrafçı Ed Van Der Elsken büyülendi ve onu, Paris sokaklarındaki kurgusal bir aşk hikayesini yakalayan bir fotoğraf serisi olan Sol Yakadaki Aşk’ın konusu yaptı.
Vali Myers, Ed van der Elsken’in ‘Sol Yakadaki Aşk’ adlı eserinde, 1954
‘Avarelik’ nedeniyle birçok kez hapiste kaldıktan sonra vizesinin süresi doldu ve yenilenmesi reddedildi. Bu yüzden 1952’de Fransa’yı terk etti. Polis tarafından takip edildi ve kendi deyimiyle Fransa, İtalya, Britanya, Brüksel ve Avusturya’ya “gezinti” olarak adlandırdığı sürgün günleri başladı. Viyana’ya yaptığı geziler sırasında Rudi Rappold adında genç bir mimarla tanıştı ve birlikte Avrupa’yı dolaşmaya devam ettiler. Ancak Vali’nin Avrupa’da yasal olarak yaşamasının tek yolu evlenmekti, bu yüzden o ve Rudi tam da bunu yaptılar ve göçebeliklerini Paris’te sonlandırdılar; burada eski yazarlar, sanatçılar ve bohemler arasında benzer ruhlar buldular. Tennessee Williams ve Jean Paul Sartre gibi savaştan sonra Paris’e yeni bir kültürel heyecan dalgası geldi. Jean Cocteau ile gece geç saatlerde afyon içerdi ve The Paris Review’un kurucusu George Plimpton ile sıkı bir dostluğu sürdürdü. Vali’nin sanat eserlerinden oluşan bir portföyü dergisinde ilk yayınlayan ve ilk günlerde yaptığı hemen hemen her şeyi satın alan kişi Plimpton’du.
Hotel Schatz, orijinal çizimin kartpostalı, Vali Myers’a ait, sahibi George A. Plimpton NYC
1957’de yazılan Orpheus Descending’de Tennessee Williams’ın karakteri Carol Cutrere açıkça arkadaşı Vali’ye dayanmaktadır: “Otuzunu geçmiştir ve güzellikten yoksundur, garip, kaçak bir güzelliği vardır ve bu güzellik neredeyse fantezi noktasına kadar vurgulanmıştır. Vali adlı bir dansçının son zamanlarda Fransa ve İtalya’nın Bohem merkezlerinde büyük bir etki yarattığı bir makyaj tarzı; yüzü ve dudakları beyaz pudralanmış, gözleri siyah kalemle çerçevelenmiş ve abartılmış, göz kapakları maviye boyanmış.”
Ama kızıl saçlı ilham perisinin içinde büyüyen bir karanlık vardı. Vali tehlikeli derecede afyon bağımlısı olmuştu. Afyonun onu öldürdüğünü fark eden Vali, 1958’de son kez Paris’ten ayrıldı ve Rudi ile birlikte İtalya’ya kaçtı, burada Positano’nun yukarısındaki dağlara çıkıp terk edilmiş bir çiftlik evi buldular; Yerel bir aristokrat tarafından yazlık olarak inşa edilmiş, 18. yüzyıldan kalma kubbeli bir köşk. Vali denize bakan, üç bin metrelik muhteşem bir uçurumun kenarındaki bir vadide yer alan ve yalnızca zorlu bir yürüyüş yolculuğuyla ulaşılabilen (bugün bile) bu uzak saklanma yerine aşık oldu. Yıllarca Vali Vadisi olarak bilinen Porto vadisinde kış uykusuna yattı. Manzarayla ve yaratıklarıyla bir oluyor; bunların çoğu kaçınılmaz olarak kendi evine, hatta kendi yatağına ve sanatına giriyordu. O ve Rudi, düzinelerce köpek, kaplumbağa ve midilliden, kendi çocuğu gibi yetiştirdiği, yanında uyumasına izin verdiği en sevdiği öksüz cadı Foxy’ye kadar birçok hayvanı sahiplendi.
ll Porto, 1999, fotoğraf: kromojenik, Bilinmeyen fotoğrafçı © Vali Myers Sanat Galerisi Vakfı
Vali, terim icat edilmeden önce bile bir çevre savaşçısıydı. Kalkınma, çok sevdiği vadiyi tehdit ettiğinde, yerel yetkililere karşı savaştı ve sonunda, Dünya Doğayı Koruma Vakfı’nın koruması altındaki alanı koruma izni aldı.
1960’lar geldi ve aniden Vali’nin alışılmadık felsefesi ve yaşam tarzı, psychedelic neslin tutkusu haline geldi. Artık otuzlu yaşlarında olan Vali ve yaşam tarzı, Amerikalı film yapımcıları Sheldon Rochlin ve Flame Schon’un onun hakkında The Witch of Positano adlı bir belgesel film çekmesiyle efsane haline geldi ve hızla Amerika’da bir kült klasik oldu.
Filmin kötü şöhretinin ardından, hippiler ve bohem hacılar Vali’nin Positano’daki kapısına gelmeye başladı; aralarında Marianne Faithful ve o zamanki erkek arkadaşı Mick Jagger da vardı.
“Marianne Faithful bir gün erkek arkadaşıyla birlikte çalışmalarımdan bazılarını görmeye geldi. Bu sıska küçük adam kim diye düşündüm ve ona dedim ki, ne yapıyorsun Micky? Mick Jagger’ın kim olduğunu nasıl bilebilirim? – Mick Jagger’la ilgilenmiyordum, her zaman Marianne’den hoşlanıyordum. O gerçek bir savaşçıydı.”
Vali ve Mick Jagger
İngiliz halk şarkıcısı Donovan da Vali’nin çiftliğini ziyaret etti ve daha sonra onu 1967’de Londra’ya uçurdu, böylece Royal Albert Hall’da sahnede “Cadı Mevsimi” adlı şarkısıyla onunla dans edebildi. Performansı için ücret olarak ne istediği sorulduğunda Vali, Donavan’a “bir Nubia keçisi” dedi.
Vali’nin özünü yalnızca fotoğraflarla yakalamak mümkün değil. Onun dansını görmek ya da onu filmde izlemek, vahşi ruhlu, bazen neredeyse hayvani, manzarasıyla bütünleşmiş bir kadını ortaya çıkarır.
1963 tarihli bir günlük yazısında şunları yazdı:
“Hepsi hayvan olsun, hayatım ve ölümüm, bunun gibi sert ve temiz, insan dışında her şey… çok umurumda, karanlık topraktaki kırmızı kalbimle ve dövmeli ayaklarımla hayvan yollarını takip ediyorum.”
1970’lere gelindiğinde Vali, vahşi yaşam koruma alanı için paraya ihtiyaç duyuyordu ve tablolarından bazılarını satmak için New York’a gitti ve bohem elitlerin evi olan kötü şöhretli Chelsea Oteli’ne taşındı. 2003 yılında Age dergisine verdiği bir röportajda “Ne zaman biraz para biriktirsem Chelsea’ye geri dönerdim” diye anımsıyordu. “Başka hiçbir otelin beni kabul edeceğini sanmıyorum. Şişelerin duvara çarptığı çılgın içki seanslarımız olurdu.”
Vali, Patti Smith (dizine dövme yaptırdığı ünlü), Andy Warhol ve Salvador Dali gibi isimlerle takılırken kendini bir kez daha yaratıcı bir hareketin merkezinde buldu. Vali’nin tek bir orijinal eseri yaratması aylar, yıllar alabileceğinden, çalışmalarının yeniden basımlarını satmasını öneren kişi Warhol’du. Dali’nin çalışmalarını sergileme tavsiyesi, 1972’de Hollanda’da ilk sergisinin açılmasını sağladı ve 1975’te eski arkadaşı George Plimpton, The Paris Review’da çalışmalarının ikinci bir portfolyosunu yayınladı.
“Moby Dick”, Vali Myers
Her zamanki gibi materyalistlikten uzaktı ve neredeyse kazandığı her şeyi Il Porto’ya aktardı. İtalya’ya döndüğünde, yeni bir arkadaş bulmuştu: İtalyan sanatçı ve şair Gianni Menichetti. Gianni onun arkadaşı, sevgilisi ve vahşi yeşil vadideki mabedinin koruyucusu olacaktı.
1980 yılında çalışmalarının bir kitabı yayınlandı. Seksenli yıllar, Avustralyalı film yapımcısı Ruth Cullen’ın, Vali’nin New York’taki çılgın yaşamıyla Il Porto’daki kapalı yaşamını karşılaştıran The Tightrope Dancer filminin yapımcılığını üstlenmesiyle doruğa ulaştı.
Vali, 43 yıllık bir aradan sonra 1993 yılında nihayet Melbourne’a döndü ve burada yarı yerleşti ve Positano’ya gidip gelmeye devam etti. Gençliğinde terk ettiği şehre aşık olan sanatçı, eserlerini sergiledi ve 1995 yılında Nicholas Binası’nda çok değerli bir stüdyo Galerisi kurdu.
Vali Myers, stüdyosunda, Nicholas Binası, Swanston Street Melbourne, yak. 1997, James Lauritz tarafından © James Lauritz
2002 yılında mide kanseri teşhisi konulan kendisiyle Melbourne’deki ölümünden kısa bir süre önce röportaj yapıldı. Kendine özgü kızıl saçları ve makyajı kusursuzdu, yüzündeki dövmeler karakterinin kalıcı bir damgasıydı:
“Hiçbir zaman plan yapmadım. İnsanların neden hayat sigortası yaptırmak istediklerini anlamıyorum. Hiç bir şey sonsuza dek sürmez. Parçalanıyorum ve kendimi hiç bu kadar iyi hissetmemiştim.”
isteği üzerine, 13 Şubat 2003 Cuma günü külleri okyanusa saçıldı ve çalışmalarını korumak ve herkes için erişilebilir hale getirmek için Melbourne’da kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Vali Myers Trust kuruldu.