Folik Asit Nedir?
Folik asit bir B vitaminidir. B9 vitamini olarak da adlandırılan bu vitamin, gıdalarda doğal olarak folat olarak bulunur. Folik asit, hücre büyümesi ve gelişmesi için hayati öneme sahiptir. Folik asit, spina bifida gibi nöral tüp defekti (NTD) olan bir bebeğe sahip olma riskini azaltır. Folik asit, herkesin sağlığı için gerekli olan bir vitamindir.
Folik Asit Ne İşe Yarar?
Folik asit, B9 vitamini olarak da bilinen folat adı verilen bir vitaminin sentetik bir şeklidir. Birçok ismi olan bu vitamin özellikle hamilelik döneminde hücre gelişimi ve üretimi için önemlidir. Folat veya folik asit isimleriyle bilinen B9 vitamini, 8 adet B vitamininden biridir. Bütün B vitaminleri, karbonhidratları enerji üretmek amacıyla kullanılan glikoza çevirmesine yardım eder. B kompleksi vitaminleri olarak isimlendirilen B vitaminleri, vücudun yağ ve proteini işlemesine de yardım eder. Sağlıklı bir karaciğer, sağlıklı cilt, saç ve gözler için B kompleksi vitaminlerine ihtiyaç vardır. Ayrıca sinir sisteminin düzgün çalışmasına yardımcı olurlar. Folik asit, takviyelerde ve güçlendirilmiş gıdalarda bulunan B9’un sentetik formudur, folat ise gıdalarda doğal olarak bulunur.
Folik Asit Eksikliği Nedir?
Folik asit eksikliği anemisi, folik asit eksikliğine bağlı bir anemidir. Folik asit, kırmızı kan hücrelerinin (eritrositler) oluşumu için gerekli olan B vitaminleri grubundan bir vitamindir. Ayrıca birkaç önemli metabolik ve büyüme sürecinde de rol oynar. Eksiklik ilk olarak sık bölünen hücrelerde fark edilir. Bunlar arasında hematologların kan hücreleri veya mukoza zarlarının hücreleri yer alır.
Folik Asit Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Folik asit eksikliğine işaret edebilecek bazı belirtiler vardır:
- Kızarmış bir dil, dilde yanma
- Solgunluk
- Nefes alma problemleri
- Çarpıntı, kalp çarpıntısı (taşikardi)
- İltihaplı mukoza zarları (ağız veya bağırsaklar gibi)
- İshal
- Artmış kanama
- Saç dökülmesi
- Yorgunluk, bitkinlik
- Konsantrasyon güçlüğü
- Baş ağrıları
- Baş dönmesi
- Depresif ruh halleri
Folik Asit Eksikliği Neden Olur?
- Yetersiz folat alımı (genellikle çok fazla alkol alan veya yetersiz beslenen kişilerde).
- Emilim bozukluğu (çölyak hastalığı gibi emilim bozukluğu veya bazı ilaçlara bağlı bozukluklar)
- Folat ihtiyacının artması (örn. hamilelik veya emzirme nedeniyle)
Folik Asit Eksikliği Kimlerde Olur?
Hamile ve emziren kadınların yanı sıra diyalize giren kişilerin folik asit ihtiyacı artar ve bu nedenle daha kolay eksiklik gelişebilir.
Çoğu durumda folik asit eksikliği dengesiz beslenme veya alkol kullanımından kaynaklanır. Siroz gibi kronik karaciğer hastalıkları ve gluten intoleransı (çölyak hastalığı) veya hipertiroidizm gibi ciddi sindirim bozuklukları folik asit eksikliğinin diğer nedenleridir.
Folik Asit Faydaları Nelerdir?
- Folik asit, doğru beyin fonksiyonu için oldukça önemlidir ve zihinsel ve duygusal sağlık için önemli bir rol oynar.
- Vücuttaki genetik materyallerden ikisi DNA ve RNA üretilmesinde yardım eder ve özellikle bebeklik, ergenlik ve hamilelik durumlarında hücreler ve dokular hızlı şekilde büyüdüğü zaman önemlidir.
- Diğer yandan folik asit kırmızı kan hücrelerinin yapılmasına yardım etmek ve demirin vücutta doğru çalışmasına yardım etmek için B12 vitamini ile birlikte çalışır.
- B9 Vitamini yani folik asit, amino asit homosisteininin kan seviyelerini kontrol etmek amacıyla B6 ve B12 vitaminleri ve diğer besinlerle birlikte çalışır.
- Yüksek düzeyde homosistein kalp hastalığı ile ilişkilidir, ancak araştırmacılar homosisteinin kalp hastalığının bir nedeni olup olmadığından tam olarak emin değildirler.
Folik Asit Hangi Besinlerde Bulunur?
Baklagiller
Baklagiller: Lima fasulyesi ve nohut en yüksek folat içeriğine sahip baklagiller arasındadır. Ancak soya fasulyesi, beyaz fasulye, mercimek ve bezelye de bol miktarda vitamin sağlar.
- 100 g soya fasulyesi: 250 µg folik asit.
- 100 g beyaz fasulye: 200 µg folik asit.
- 100 g mercimek: 170 µg folik asit.
- 100 g maş fasulyesi: 140 µg folik asit.
- 100 g barbunya fasulyesi: 130 µg folik asit.
- 100 g yeşil fasulye: 70 µg folik asit.
Asparagus (Kuşkonmaz)
Kuşkonmaz kalsiyum, folik asit ve aspartik asit içerir. Bu böbrek fonksiyonlarını uyarır. Kuşkonmaz, 5.000 yıl önce Mısır’da “ilahi gıda” olarak kabul ediliyordu.
Kuşkonmazda yüksek miktarda folik asit bulunmaktadır. Bu vitamin 100 g kuşkonmazda 108 µg’a denk gelmektedir. Suda çözünen vitamin, büyüme süreçleri ve hücre bölünmesi için önemlidir ve özellikle doğmamış bebeklerin sinir sisteminin gelişimi için önemlidir.
Yumurta
Yumurtada bulunan B12 vitamini, vücudun depolanan folik asidi kan oluşumu için aktif olarak kullanabilmesini sağlar. Demir ayrıca kırmızı kan hücrelerinin üretimi için de çok önemlidir. Yumurta sizi iyi bir ruh haline sokar. Bol miktarda yüksek kaliteli protein ve triptofan amino asidi içerirler.
Yeşil Yapraklı Sebzeler
Özellikle lahana ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzeler harika bir folik asit kaynağıdır. Örneğin, 150 gram pişmiş yaprak ıspanak 158 mikrogram folat sağlar. Bezelye, Brüksel lahanası, karnabahar, brokoli, kuşkonmaz, pancar, savoy lahanası, domates, avokado ve diğer sebzeler de önemli miktarda içerir.
Pancar
Pancar bol miktarda folik asit içerir ve bağışıklık sistemini güçlendirir. Folik asit ihtiyacı özellikle hamilelik sırasında yüksektir. Sadece 200 gram pancar günlük ihtiyacın yüzde 50’sini karşılar.
Turunçgiller
Turunçgilleri düşündüğünüzde aklınıza otomatik olarak C vitamini gelir. Ancak limon, portakal, greyfurt ve akrabalarının da folat içerdiği daha az bilinmektedir. Optimal bir folat kaynağı kalbi ve dolaşımı korur ve hamilelik sırasında bir zorunluluktur.
Muz
Muz sağlıklıdır ve sindirimi kolaydır, bol miktarda B6 vitamini ve folik asit ile potasyum ve magnezyum mineralleri (%0,85) içerir. Muzun sizi mutlu ettiği de doğrudur: serotonin, noradrenalin ve dopamin içerirler.
Meyveler arasında folik asit bakımından en önde gelenler 100 gramda 75 µg folik asit içeriğiyle vişnedir.
Avokado
Avokado mükemmel bir folik asit kaynağıdır. Avokado, 100 gramda 20 mikrogramlık yüksek folik asit içeriği nedeniyle özellikle hamile kadınlar için uygundur. Bu vitamin embriyonun erken gelişimi için gereklidir ve düşüklere karşı korur.
Avokado iyi bir folik asit (diğer adıyla B9 vitamini) kaynağıdır ve muhtemelen en çok hamilelik sırasında gelişmekte olan fetüste nöral tüp defektlerini önlemesiyle bilinir.
Folik Asidin Yan Etkileri Nelerdir?
Yan etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşim olabilmesi yüzünden, besin takviyelerini sadece bilgili bir sağlık hizmeti sağlayıcısının gözetiminde kullanmalısınız.
Önerilen günlük dozda folik asitten kaynaklanan yan etkiler nadirdir. Çok yüksek dozlar şu yan etkilere sebep olabilir:
- Mide sorunları
- Uyku sorunları
- Cilt reaksiyonları
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
- İştah kaybı
- Mide bulantısı
- Nöbetler
800 mcg’den daha yüksek folik asit kullanmadan önce uzmanla görüşün. Folik asit, altta yatan B12 vitamini eksikliğinin semptomlarını gizleyebilir ve bu da sinir sisteminde kalıcı hasara neden olabilir. B vitaminlerinden herhangi birini uzun süre almak, diğer önemli B vitaminlerinin dengesizliğine neden olabilir. Bu nedenle, tüm B vitaminlerini içeren bir B kompleksi vitamini almak isteyebilirsiniz.
Hamilelikte Folik Asit Neden Önemlidir?
Folik asit, B9 vitamini olarak da bilinen folat adı verilen bir vitaminin sentetik bir şeklidir. Birçok ismi olan bu vitamin özellikle hamilelik döneminde hücre gelişimi ve üretimi için önemlidir. Bir fetüsün beyin ve omuriliğin oluşumuyla sonuçlanan yapı olan nöral tüpünün gelişimi için hayati önem taşır. Nöral tüp çok erken gelişir ve bu süre hamileliğe dört ila altı hafta civarıdır. Yeterli folik asit olmadan, nöral tüp düzgün bir şekilde gelişemez ve bu da bir dizi fiziksel ve bilişsel engele neden olabilen bir doğum kusuru olan spina bifida ile sonuçlanabilir. Gebe kadınlarda folik asit eksikliği bebeklerinin sağlığı ve gelişimi için zararlı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Folik Asit Eksikliğinin Yol Açtığı Rahatsızlıklar Nelerdir?
Yetişkinlerde folik asit eksikliği yeni kırmızı kan hücrelerinin oluşumunda bozulmaya yol açar. Bu da tehlikeli anemiye neden olur. Hamilelik sırasında folik asit eksikliği, doğmamış çocukta sinir dokusunda ciddi gelişim bozukluklarına neden olabilir.
Folik Asit Takviye Ürünlerinin Özellikleri Nelerdir?
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) yetişkinler için tolere edilebilir toplam alım miktarını günde 1000 µg folik asit olarak belirlemiştir. 1-17 yaş arası çocuklar ve ergenler için tolere edilebilir toplam alım miktarı günde 200 µg ila 800 µg arasındadır.
Kaliteli folik asit takviye ürünleri size bunu kolay ve güvenilir bir şekilde sağlayabilir.
Folik Asit Eksikliği Tehlikeli Mi?
Folat özellikle kan hücreleri gibi hızlı bölünen hücreler için önemlidir. Eksiklik durumunda hücreler artık düzgün bir şekilde büyüyemez ve bölünemez. Sonuç, öncelikle anemi olarak da adlandırılan kansızlıktır. Etkilenenler solgundur, nefes darlığı çeker yorgun, güçsüz hisseder ve depresyon geliştirebilir.
Folik Asit Eksikliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bu durum, yorgunluk, solgunluk, sinirlilik, nefes darlığı ve baş dönmesi ile birlikte anemiye yol açabilir. Ciddi bir eksiklik kırmızı ve ağrılı bir dil, ishalin yanı sıra tat alma duyusunda bozulma, depresyon, kafa karışıklığı ve bunamaya neden olabilir.