Cins adı Allium olan soğan sarımsak, pırasa ve Frenk soğanı ile aynı sebze ailesine (Soğangiller, Liliaceae ya da Amaryllidaceae) aittir. Prehistorik çağlardan beri yetiştirilen bu sebze salataların favorisidir. Mısırlılar, Yunanlılar, Romalılar ve Çinliler bu sebzeyi yetiştirmiş ve kullanmıştır. Yeşil soğanın Uzak Doğu kökenli olduğuna inanılmaktadır ve yüzyıllar boyunca Çin ve Japonya’da favori olmuştur. Frenk soğanı ve yeşil soğan, M.Ö. 2000’den itibaren Çin tarihi kayıtlarında görülür. Bu sade görünümlü sebzenin akrabası olan sarımsak gibi soğuk algınlığını iyileştirmek, görme yeteneğini geliştirmek ve hatta kötülüğü önlemek için inanılmaz güçleri olduğu bilinmektedir. Bazı araştırmalar yeşil (taze) soğanın kolesterol seviyelerini düşürebileceğini, kalp krizi ve felç riskini azaltabileceğini ve antibakteriyel ve antifungal özelliklere sahip olabileceğini göstermektedir.
Düşük Kalorili Lezzet
Sağlıklı kalmak için sebze yemek gerektiğini herkes bilir. A vitamini gibi temel besinlerle dolu olan yeşil soğan sağlıklı yemek yapmayı kolaylaştırır çünkü neredeyse hiç kalorisi yoktur.
Bir orta boy kuru soğan sadece 44 kaloriye, bir adet taze soğan ise 2-3 kaloriye sahiptir ancak önemli miktarda vitamin, mineral ve lif sağlar. Soğan diyet lifi, C vitamini, A ve B6 vitaminleri, tiamin, folat ve mineraller (potasyum, kalsiyum, bakır, krom, manganez, demir)bakımından da iyi bir kaynaktır. Bir bardak doğranmış yeşil soğan kadınlar için günlük ihtiyacın tamamını ve erkekler için günlük ihtiyacın yaklaşık yüzde 95’ini karşılayan 2.840 IU A vitamini içerir. Bir çorba kaşığı gibi daha küçük miktarı bile A vitamini ihtiyacının yüzde 10’unu karşılar. A vitamini görmenin daha iyi olması için kullanır ve bağışıklık için gereken beyaz kan hücreleri de dahil olmak üzere yeni kan hücreleri oluşturmak için A vitaminine ihtiyaç vardır.
Yeşil Soğanın Faydaları
Taze soğanın harika olan sadece tadı değildir. Vücudun sağlığına harika katkılar sağlar. Taze ya da yeşil soğanın hem yeşil yapraklı kısımları hem de henüz büyümemiş beyaz baş kısmı yenilebilir. A vitamini ve beta karotenler yeşil ya da taze soğanın uçlarındaki beyaz bölümlerde, C vitamini ise yeşil yapraklarında yer alır. Yeşil soğan aşağıda belirtilen bazı hastalıklarla ilgili faydalar sağlar.
Kemikleri Güçlendirir
Yeşil soğan onu tüketenlere bol miktarda K vitamini sağlar. K vitamini kanın pıhtılaşmasından sorumludur. Vücudun herhangi bir yeri kesildikten sonra kanamanın durması için K vitamini gereklidir. Bir bardak doğranmış yeşil soğan erkekler için günlük K
vitamini gereksiniminin yaklaşık% 90’ı ve kadınlar için günlük gereksinimin yaklaşık % 90’ı olan 111 mikrogram K vitaminine sahiptir. Bu vitamin iskelet sistemi için de önemlidir, kıkırdak büyümesinde de rol oynar. Perimenopozal ve postmenopozal 507 kadınla yapılan bir çalışmada günde en az bir kez soğan yiyenlerin ayda bir veya daha az yiyen bireylerden %5 daha fazla genel kemik yoğunluğuna sahip olduğu bulunmuştur. Ayrıca çalışma daha sık soğan yiyen yaşlı kadınlarda kalça kırığı riskinin hiç yemeyenlere kıyasla %20’den fazla azaldığı göstermiştir.
Kanser Riskini Azaltır
Yeşil soğan genel sağlık için oldukça faydalı olan mükemmel bir kükürt kaynağıdır. Ayrıca kanseri önleyen ve kanser hücresi üreten enzimlere karşı savaşan alil sülfit ve flavonoidler gibi bileşiklere sahiptir. Sağlıklı beslenmek ve kanserden korunmak günlük diyete daha fazla yeşil soğan eklemek iyi bir adımdır. Bu sebzedeki kükürtlü bileşikler kan basıncı seviyelerini azaltmaya ve kontrol etmeye de yardımcı olur.
Kan Şekeri Seviyesini Düşürür
Soğanın içinde bulunan kükürt kromla birlikte bu konuda da önemli bir rol oynar. Kükürtlü bileşikler nedeniyle vücudun insülin üretme kabiliyeti artma eğilimindedir. Böylece kanın şeker seviyesi kontrol edilir ve glikoz toleransı gelişir. Taze soğanın bu özelliği diyabeti büyük ölçüde önlemeye yardımcı olur. Taze soğandaki alil propil disülfid de kan şekeri düzeylerini düşürmede çok yararlıdır.
Sindirime Yardımcı Olur
Genellikle çiğ tüketilen yeşil soğan lif ve prebiyotik bakımından zengindir ve sindirimin daha iyi olmasına yardımcı olur. Prebiyotikler yararlı bağırsak bakterileri tarafından parçalanmış sindirilemeyen lif tipleridir. Bağırsak bakterileri prebiyotiklerle beslenir ve asetat, propiyonat ve bütirat dahil olmak üzere kısa zincirli yağ asitleri oluşturur. Araştırmalar bu kısa zincirli yağ asitlerinin bağırsak sağlığını güçlendirdiğini, bağışıklığı artırdığını, iltihabı azalttığını göstermiştir. Anti-viral ve anti-bakteriyel özelliklerinden dolayı ishal ve diğer mide komplikasyonlarını önlemek için taze soğan doğal bir çaredir. İçerdiği pektin özellikle kolon kanseri kanser gelişme şansını azaltır. Bu yararlı sebze akşam yemeğinde veya öğle yemeğinde diğer sebzelerle de eşleştirilebilir.
İyi Görmek İçin Yararlıdır
Taze soğan gözün iyi görmesine ve sağlıklı kalmasına yardımcı olan karotenoidlere sahiptir. Ayrıca gözün görme yeteneğini artıran A vitamini bakımından da zengindir. Havuç salatasıyla birleştiğinde faydası daha da artar.
Soğuk Algınlığı ve Gribi Önler
Antibakteriyel ve antiviral özelliklerinden dolayı viral enfeksiyonlarla ve griple savaşmak için mükemmel doğal bir ilaçtır. Fazla burun akıntısının ya da mukusun azaltılmasına, balgamın atılmasına yardımcı olur.
Kalp Sağlığını Korur
Antioksidanlar hücresel hasara yol açan ve kanser, diyabet ve kalp hastalığı gibi hastalıklara katkıda bulunan bir süreç olan oksidasyonu inhibe eden bileşiklerdir. Soğan mükemmel bir antioksidan kaynağıdır ve aslında 25 farklı çeşit flavonoid antioksidan içerir. Taze soğanda bulunan antioksidanlar serbest radikallerin etkisini inhibe ederek DNA ve dokuların hasar görmesini önlemeye yardımcı olur. Taze soğanın içerdiği, bağışıklığı da destekleyen C vitamini yüksek kolesterolü ve kan basıncını düşürmeye yardımcı olur, bu da kalp hastalığına yakalanma riskini düşürür. Taze soğanlardaki kükürt bileşikler de koroner kalp hastalıkları riskini azaltmaya yardımcıdır.
Yukarıdaki yararlarından başka taze soğanda bulunan quercetin, anti-inflamatuar ve anti-histamin birçok konuda fayda sağlar. Örneğin artrit ve astımı tedavi eder. Ayrıca taze soğanda bulunan allicin cildin kırışmasını önler ve cilt sağlığını iyileştirir.
Nasıl Yetiştirilir ve Hasat Edilir?
Taze soğan yetiştirmek kolaydır. Tohumlar en iyi 10 °C ile 20 °C arasındaki toprağa korunaklı bir konumda ekilir. Taze soğan yıl boyunca yetiştirilebilir ancak en iyi kalite ve en yüksek verim ilkbaharın sonlarında alınır. Yaz aylarında 8- 10 hafta, kışın 12-14 hafta içinde hasat edilmeye hazır olur.
Nasıl Saklanır?
Taze soğan buzdolabınızın sebze bölmesinde saklanabilir. Yeşil yaprakların bir kısmı kesilip nemli bir kâğıt havluyla sarılmalı, plastik bir poşete koyularak saklanmalıdır. Böyle saklandığında beş güne kadar dayanır.
Nasıl Kullanılır?
Çiğ olarak da tüketilebilen yeşil soğan yemeklere hoş bir lezzet verir. Salata, kısır ve garnitürlere çok yakışır. Çorba, omlet, patates yemekleri, erişte yemekleri, sandviçler, balık yemekleri, soslar ve salsada kullanıldığında lezzet derinliği katar. Taze soğan domates ve taze kişniş ile ev yapımı nefis bir salsa yapılabilir. Lezzetli bir salata sosu için ince doğranmış çiğ taze soğanlar maydanoz gibi taze otlarla, zeytinyağı, sirke ya da limon suyu ile karıştırılabilir ve lezzeti artırmak için biber eklenebilir.
Yeşil Soğan Zararlı Olabilir mi?
Birçok faydası olan yeşil soğan iştah açtığı için diyet yapanlar, mide rahatsızlıkları olanlar ve gebeler tarafından fazla tüketilmemelidir. Taze soğan yiyenlerde nefes kötü kokabilir.
Çiğ tüketildiğinde gaz ve şişkinliğe sebep olabilir. Bu durumda hafifçe pişirilebilir. Kan şekerinin seviyesini düşürmesi nedeniyle diyabetliler taze soğan tüketirken dikkatli olmalıdır.
Kaynakça:
https://www.acil.net
https://www.betterhealth.vic.gov.au
https://food.ndtv.com
Yazar: Müşerref Özdaş