Basketbol Oynamak veya Zıplamak Boyu Uzatır, Halter Kaldırmak Boyu Kısaltır mı?
İddia
Basketbol oynamak, yüzmek veya durmaksızın zıplamak boyunuzu uzatır. Basketbolcuların ve yüzücülerin hep uzun olması bunun ispatıdır. Hatta halter kaldırmak da boyu kısaltır; o nedenle halterciler hep kısadır.
Gerçek mi?
Gerçek Ne?
Zıplamak veya basketbol oynamak gibi fiziksel faaliyetler kendi başına boyunuzu normalde olacağından daha uzun yapamaz. Ancak basketbol gibi sporlarla uğraşan kişiler genellikle beslenmelerine ve sağlıklarına da daha çok dikkat ettikleri için, büyümelerine katkı sağlayan faktörlerin etkisini arttırabilirler.
Haltercilerin genellikle kısa olması ise, ağırlık kaldırma sporlarında kısa boylu olmanın daha avantajlı olmasıdır. Çünkü halterde amaç, bir yükü yerden alıp boy artı kol uzunluğu kadar yükseğe kaldırmak ("fiziksel iş yapmak") ile ilgilidir ve daha kısa bir boy bu mesafeyi kısalttığı için avantaj sağlamaktadır.
İddianın Kökeni
Birçok basketbolcunun uzun boylu olması, basketbol oynamak (veya zıplamak) ile boy uzaması arasında bir ilişki olduğunun düşünülmesine neden olmuştur. Buna mantık felsefesinde cum hoc ergo propter hoc (ya da "bir şey diğeri ile birlikte oluyor, dolayısıyla onun olmasının sebebidir") denmektedir ve bir çeşit neden-sonuç yanılgısıdır (bir safsatadır). Basketbol oynayanlar daha da uzayıp, profesyonel basketbolcu olmamaktadır; tam tersine, genetik veya çevresel nedenlerle halihazırda daha uzun olan kişiler daha iyi basketbol oynamakta ve profesyonelleşme ihtimalleri artmaktadır.
Bilgiler
Bir uzvun zorlanmasının onun fiziksel yapısını değiştireceği fikrine bilimde Lamarckçılık denmektedir. Lise biyoloji derslerinden de hatırlayacağınız üzere Lamarck, zürafaların uzun boyunlarının sebebinin, boyunlarını sürekli daha da yükseğe uzatmaları olduğunu düşünmüştür. Daha sonradan Charles Darwin tarafından geliştirilen Evrim Teorisi sayesinde bu yaklaşımın hatası anlaşılmış ve terk edilmiştir. Kas çalışmak veya Güneş altında fazla kalmak gibi davranışlar fiziksel değişimlere neden olabilir; ancak modern evrimsel biyoloji çerçevesinde biliyoruz ki bu değişimler geçicidir, kalıtsal değildir, ve organlar, söz konusu fiziksel etki (kas çalışma veya Güneş'te kalma) ortadan kalktığında eski haline döner. Bu tarz değişimlere modifikasyon adını vermekteyiz.
Basketbol oynamak veya boyumuzu esnetecek faaliyetlerde bulunmak (örneğin zıplamak, ip atlamak, vs.) herhangi bir geçici değişime neden olmamaktadır. Yani durduğumuz yerde sürekli zıplarsak uzamayız, zıplamayı bıraktıktan bir süre sonra boyumuz eski haline dönmez. Dolayısıyla ortada bir modifikasyon bulunmamaktadır.
Bir insanın maksimum boyu genlerle belirlenir. Örneğin X kromozomu ile 7, 8 ve 20. kromozomlar üzerinde bulunan genlerin boy uzunluğunu doğrudan etkilediği bilinmektedir. Ancak hemen her fiziksel özellikte olduğu gibi, bu genlerin verdiği biyolojik kapasitenin ne kadarına erişileceğini çevresel özellikler belirler.
Genel olarak, basketbol ve yüzme gibi sporlarla uğraşan kişilerin boylarının uzun olmasının iki temel nedeni vardır:
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
- İddianın Kökeni kısmında sözünü ettiğimiz gibi, genetik ve çevresel nedenlerle daha uzun boylu olan kişilerin bu sporlarda daha başarılı olup, daha üst liglere seçilebiliyor olması.
- Sporcuların spor koçlarının/hocalarının veya bireysel çabalarının sonucunda daha çok erken yaşlardan sağlıklarına ve beslenmelerine çok daha dikkat ediyor, böylece genetik sınırlarının en üst noktalarına daha kolay erişebiliyor olmaları.
Çevrenin Etkisi: Beslenme, Uyku ve Boy Uzunluğu
Sadece genlerin değil, beslenme ve genel sağlık gibi çevresel faktörlerin boy uzunluğuna doğrudan etkisi olduğu bilinmektedir. Hatta sayıya dökecek olursak, insanlar arası boy uzunlukları arasındaki farkların %60-80 arası genetik nedenlerden, %20-40 arası ise çevresel nedenlerden (özellikle de beslenmeden) kaynaklanmaktadır.
Özellikle erken gelişim çağlarında yeterli miktarda besine erişemeyen kişilerin ilerleyen yaşlarda aslen erişebileceklerinden daha kısa oldukları bilinmektedir. Örneğin 2. Dünya Savaşı sonrasında Japonya'da gen havuzu dikkate değer miktarda değişmemesine rağmen, sadece besine erişimin artması sonucunda ortalama boy uzunluğu 7.62 santimetre kadar artmıştır. Danimarka ve Hollanda gibi ülkeler en yüksek boy ortalamalarına sahiptir; çünkü bu ülkelerdeki insanlar uzun boylu bireylerle çiftleşmeyi tercih etmektedir ve toplumun genel refahı dünyanın en üst seviyelerindedir.
Tabii ki sağlık sadece beslenmeden ibaret değildir. Yeterli ve doğru zamanda uyku alma gibi davranışların da boy uzunluğu üzerindeki etkisi bilimsel araştırmalarla doğrulanmıştır. Bu mantıklıdır; çünkü büyüme hormonlarının en çok salgılandığı zaman uyku zamanıdır. Örneğin gece 12 ila sabaha karşı 3 arasında en çok miktarda salgılanan hormonlardan birisi İnsan Büyüme Hormonu'dur (HGH). Eğer ki büyüme çağlarında durmaksızın geç yatacak olursanız, bu hormonun salgılanmasındaki düzensizlikler en üst boy potansiyelinize erişmenize engel olabilir.
Zıplamanın, Esnemenin ve Halterin Boy Uzamasına Etkisi
Her ne kadar zıplamanın boyu uzatacağına dair bir içgüdüsel bir sanı bulunsa da, aslında zıplama davranışının bizi "esneterek" uzattığı fikri oldukça tartışmalıdır. Zira zıplamanın önemli bir kısmı yere geri dönmekle ilgilidir. Bu sırada kemiklerimiz üzerine binen yük inanılmaz fazladır: Bir halterci üzerine binen yüklerden bile fazla olabilmektedir! Dolayısıyla eğer sadece "esneme" ve "sıkışma" kuvvetleri açısından bakacak olursak; zıplamanın boyu uzatması değil, kısaltması bile beklenebilirdi.
Ancak böyle bir durum da söz konusu değil. Zıplamak veya basketbol oynamak sizi kalıcı olarak uzatmadığı gibi, kısaltmaz da.
Halterciler ve Kısa Boy
Benzer şekilde, halterciler de yük altında kısalmazlar; Gerçek Ne? kısmında izah ettiğimiz gibi, daha kısa olanlar, o devasa yükleri daha az mesafede hareket ettirmeleri gerektiği için daha başarılı olurlar. Bu nedenle profesyonel halterciler genelde kısadır.
Burada gördüğümüz, en başta da belirttiğimiz gibi "Lamarkçı evrim" ile "Darwinci evrim" arasındaki fark gibidir: Bu sporcular fiziklerini zorladıkları için uzayıp kısalmazlar; koçlar ve takımlar tarafından boylarına göre seçildikleri için uzun veya kısadırlar.
%1 Esneme Payı
Sporlar ve boy uzunluğu ile ilgili en yaygın argümanlardan birisi, "büyüme diskleri" denen ve kemiklerin uzama evresinde henüz kemikleşmemiş bölgeler ("epifizel plakalar") üzerine binen yüklerin nihai boya etki edebileceği ile ilgilidir. Ancak büyüme disklerine binen kuvvetler ile bu disklerin kemikleşmesi veya kemik uzamasını değiştirmesi gibi bir ilişkiyi ortaya koyabilen hiçbir araştırma bulunmamaktadır.
Uzayda zaman geçiren astronotların veya vücudunu aşırı esnetenlerin eklemlerin arasındaki boşlukların toplamda %1 kadar da olsa uzaması geçicidir (bu bir "modifikasyon" olarak düşünülebilir). Bu uzama çok kısa bir sürede eski haline gelecektir; çünkü normal yaşantıya dönüldüğünde eklemler üzerine binen yükler, bu fazladan esnemeyi ortadan kaldıracaktır.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 90
- 36
- 21
- 16
- 10
- 6
- 4
- 2
- 2
- 1
- 0
- 0
- C. Lai. How Much Of Human Height Is Genetic And How Much Is Due To Nutrition?. (3 Şubat 2019). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
- S. Dowshen. Can Lack Of Sleep Stunt Your Growth?. (1 Ocak 2017). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Teens Health | Arşiv Bağlantısı
- S. Fallon, et al. Inside Japan: Surprising Facts About Japanese Foodways. (1 Ocak 2000). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Weston A. Price Foundation | Arşiv Bağlantısı
- R. Olson. Why The Dutch Are So Tall. (23 Haziran 2014). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Randal S. Olson | Arşiv Bağlantısı
- The Tech Museum of Innovation. Height Hopes. (3 Şubat 2019). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: The Tech Museum of Innovation | Arşiv Bağlantısı
- NASA. My How You've Grown!. (26 Şubat 2004). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: NASA | Arşiv Bağlantısı
- M. T. Milone, et al. (2013). There Is No Need To Avoid Resistance Training (Weight Lifting) Until Physeal Closure. The Physician and Sportsmedicine, sf: 101-105. | Arşiv Bağlantısı
- S. Allen. Are There Exercises That Stunt Children's Growth?. (3 Şubat 2019). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Live Strong | Arşiv Bağlantısı
- M. C. Gulliford, et al. (1990). Sleep Habits And Height At Ages 5 To 11. Archives of Disease in Childhood, sf: 119-122. | Arşiv Bağlantısı
- O. G. Jenni, et al. (2007). Sleep Duration From Ages 1 To 10 Years: Variability And Stability In Comparison With Growth. Pediatrics, sf: 769-776. | Arşiv Bağlantısı
- B. Loews. Is It Possible To Increase Your Height?. (29 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2019. Alındığı Yer: Quora | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/09/2023 01:35:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7590
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Gelişimsel Biyoloji
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> İletişim> Gazetecilik (Habercilik)> Gözlemci Haberciliği> Gerçeklik Analizi Araştırmaları
- Tutarlılık İspat Yükü Gerçek Factchecking Doğruluk Payı Teyit Mitler Ve Gerçekler Mit Mitler Veri Kanıt İspat Araştırma Gazetecilik