

104- باب الأكل مما يليه ووعظه وتأديبه من يُسيء أكله
YEMEĞİ KENDİ ÖNÜNDEN YEMEK,
SOFRA EDEBİNİ BİLMEYENE
ÖĞRETMEK
Hadisler
741- عن
عمر بن أبي سَلَمَةَ رضي اللَّه عنهما قال:
كُنتُ غلاماً في حِجْرِ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، وكَانتْ
يَدِي تَطِيشُ في الصَّحْفَةِ فقال لي رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ
وسَلَّم:
«يَا غُلامُ سَمِّ اللَّه تعالى وَكُلْ بيمينِكَ وكلْ مِمَّا يَلِيكَ»
متفقٌ عليه.
قوله: «تَطِيشُ»
بكسر الطاءِ وبعدها ياء مثناة من تحت، معناه: تتحرّك وتمتدّ إِلى نواحي
الصَّحْفَةِ.
741.
Ömer İbni Ebû Seleme radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Ben Resûlullah sallallahu
aleyhi ve sellemin himâyesinde yetişen bir çocuktum. Yemek yerken,
elim yemek tabağının her yanına giderdi. Bunun üzerine Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem bana şöyle buyurdu:
Oğlum, besmele çek! Sağ
elinle ye! Hep önünden ye!.
Buhârî, Et`ıme 2, 3; Müslim,
Eşribe 108. Ayrıca bk. İbni Mâce, Et`ıme 8
Bir sonraki hadisle birlikte
açıklanacaktır.
742- وعن
سَلَمَةَ بنِ الأكوعِ رضيَ اللَّه عنه أَن رَجُلاً أَكلَ عِنْدَ رسولِ
اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم بشِماله فقال: «كُلْ
بِيَمِينكَ» قال:
لا أَسْتطِيعُ قالَ:
«لا
اسْتَطَعْتَ،» ما
مَنَعَهُ إِلاَّ الكِبْرُ، فَمَا رَفَعَهَا إِلى فِيهِ. رواه مسلم.
742.
Seleme İbni Ekva` radıyallahu
anhden şöyle dediği rivayet edilmiştir:
Adamın biri Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellemin yanında sol eliyle yemek yedi.
Resûl-i Ekrem ona:
- Sağ elinle ye!
buyurdu.
Adam:
- Yapamıyorum, diye cevap verdi.
Resûlullah sallallahu aleyhi
ve sellem o adama:
- Yapamaz ol! diye
beddua etti.
Selemenin dediğine göre adam
kibirinden dolayı böyle söylemişti. Resûlullahın bedduası üzerine elini
ağzına götüremez oldu.
Müslim, Eşribe 107
Açıklamalar
Birinci hadisimiz, ilk defa 301
numarayla Ailenin Din Eğitimi konusunda geçti. Orada hem hadisin
râvisi Ömer İbni Ebû Seleme hakkında bilgi verildi hem de konunun
başındaki iki âyet ile çocukların ve aile fertlerinin eğitimiyle ilgili
beş hadisin açıklamasında bu konu ele alındı. Hadisimiz ayrıca 729
numarayla Yemeğe Başlarken Besmele Çekmek bahsinde geçti.
İkinci hadisimiz de önce 161
numarayla Sünneti Koruma bahsinde, 614 numarayla da Kibirlenme
konusunda geçti ve yeterince açıklandı. Önemi ve muhtelif konuları
ilgilendirmesi sebebiyle kitabımızda üçer defa tekrarlanmış olan bu
hadisler, yemek yeme konusunda yeterince görgü sahibi olmayanları
Peygamber Efendimizin tatlı bir dille uyardığını ve onlara bilmeleri
gereken edepleri öğrettiğini göstermektedir.
Kurân-ı Kerîmde Peygamber
aleyhisselâmın ahlâk, görgü ve edep konularında Cenâb-ı Hakkın
eğitiminden geçtiğini, dolayısıyla bu konularda onun örnek alınması
gerektiğini gösteren bir âyet-i kerîmede, Ve sen en güzel bir ahlâka
sahipsin [Kalem sûresi (68), 4] buyurulmaktadır. Şu halde müminler,
bizi yaratanın bizden beklediği ve istediği ideal yaşama tarzını
yakalayabilmek için Allahın Resûlünü kendilerine örnek almak
zorundadır. O, Yemeğe besmele çekerek başlayın, buyurmuşsa, yemeğe
başlarken besmele çekilmelidir. O, Yemeği sağ elinizle yiyin,
buyurmuşsa, yemek sağ elle yenmelidir. Bir müslüman, en güzel yemek yeme
tarzının bu olduğunu bilecek, kendisine bir başkasının veya yabancı
kültürlerin dayattığı yemek yeme biçimlerine iltifat etmeyecektir. Onlar
gibi yapmazsam bana görgüsüz derler, diye düşünmeyecek, kendi tarzının
en güzel yemek yeme biçimi olduğundan asla şüphe etmeyecektir.
İkinci hadisimizde, sol elle
yemek yemesi sebebiyle Resûl-i Ekrem Efendimizin Sağ elle ye! diye
uyardığı Büsr İbni Râîl-Ayr, bu güzel uyarı karşısında bir
müslümanın asla yapmaması gereken şekilde davranmış ve maalesef
yapamıyorum diye cevap vermiştir. Râvinin de açıkladığı gibi, adam
gerçekten yapamadığı için değil, kibirinden dolayı böyle söylemiştir.
İslâm düşmanlarına bile mecbur kalmadıkça beddua etmeyen Allahın Resûlü,
bu zâtın aşırı derecede kibirli olmasına ve bir Peygamberin ikazına
önem vermemesine bakarak kendisine beddua etmiştir. Bu son derece çirkin
davranışı, aşırı derecedeki gururu ve kibiri sebebiyle Resûl-i Ekrem
Efendimiz ona anlayacağı şekilde bir ders verme gereğini duymuş
olmalıdır. Zira kibir, bir müslümanda asla bulunmaması gereken, mânevî
bir âfettir.
Hadislerden Öğrendiklerimiz
1. Yemeğe besmeleyle başlanmalı,
sağ elle ve hep kendi önünden yemelidir.
2. Yemek konusundaki görgü
kurallarımızı bilmeyenlere, özellikle çocuklara bu kurallar güzel bir
üslûpla öğretilmelidir.
3. Peygamber Efendimizin o
kibirli şahıs hakkındaki bedduasının hemen kabul edilmesi, onun hem bir
mûcizesi hem de bu davranışının Cenâb-ı Hak tarafından onaylanmasıdır.