Uyku bozukluğu neden olur? Pek çok neden uyku bozukluğuna yol açabilmektedir. Nedenler farklı olmasına rağmen, tüm uyku bozukluklarının nihai sonucu, uykusuzluk ve gündüz uykusuna ihtiyaç duyar bir hale gelmektir. (1)
Birçok uyku bozukluğu türü bulunmaktadır. En yaygın uyku bozukluğu türleri şunlardır:
- İnsomnia: İnsomnia yaşayan kişi dinlenmek ve yenilenmek için yeterli olan uykunun alınmaması durumudur. Genellikle başka bir sorunun bir belirtisidir.
- Uyku Apnesi: Uyurken üst solunum yollarında meydana gelen bir durum sonucu oluşmaktadır. Uyku bozukluğuna neden olmaktadır.
- Huzursuz bacak sendromu: Bacakları ve bazense kolları hareket ettirmek için dayanılmaz bir dürtü hissetme durumudur. Bu, geceleri uykuya dalmayı zorlaştırabilmektedir.
- Narkolepsi: Narkolepsi, gündüz aşırı ve kontrol edilemeyen uykululuk halini içermektedir. Beyindeki uyku ve uyanmayı kontrol eden mekanizmanın arızalanmasından kaynaklanmaktadır. (2)
İnsomnia Nedenleri
Akut insomnia nedenleri şunları içerir:
- Stres (işi kaybetme veya değiştirme, sevilen birinin ölümü, boşanma, başka eve taşınmak gibi).
- Hastalık
- Duygusal veya fiziksel rahatsızlık
- Gürültüye, ışığa ya da aşırı sıcaklığa (sıcak veya soğuk) karşı hassas olma (uyku moduna müdahale eden çevresel faktörler)
- Bazı ilaçlar (örneğin soğuk algınlığı, alerji, depresyon, yüksek tansiyon ve astımı tedavi etmek için kullanılan ilaçlar) uyku modunda etkileşime girebilir
- Normal uyku alışkanlıklarınıza (jet lag veya bir günden gece vardiyasına geçiş gibi) müdahaleler
Kronik İnsomnia’nın nedenleri şunları içerir:
- Depresyon veya kaygı
- Kronik stres
- Geceleri ağrı ya da rahatsızlık (3)
Uyku Apnesi Nedenleri
Herkes uyku apnesine sahip olabilmektedir, ancak şu durumlarda uyku apnesi riski artmaktadır:
- Aşırı kilolu olma, erkek olma, uyku apnesi öyküsü olan bir aileye sahip olma
- 50 yaşın üstünde olma, yüksek tansiyona sahip olma, sigara içme
- Boyun çevresinin 40 cm’den büyük olması
Solunum yolundaki boğaz kaslarının normalden daha fazla rahatlama eğiliminde olması uyku sırasında solunumu engellemektedir.
Uyku apnesi için risk yaratan diğer fiziksel özellikler, sapmış septum, çekilmiş çene, büyümüş bademcikler veya adenoidleri içermektedir.
Burun tıkanıklığına ve tıkanmaya neden olan alerjiler veya diğer tıbbi durumlar da uyku apnesine katkıda bulunabilmektedir. (4)
Huzursuz Bacak Sendromu Nedenleri
Huzursuz bacaklar sendromu altta yatan başka bir tıbbi durumunda bir belirtisi olarak ortaya çıkabilmektedir. Huzursuz bacaklar sendromuna yol açan o durumlar şunlardır:
- Parkinson hastalığı
- Şeker hastalığı ya da diyabet
- Böbrek yetmezliği
Bazı ilaç türevlerinin huzursuz bacak sendromu gibi bir yan etki oluşturduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla herhangi bir ilacı kullanıyorsanız, doktorunuza danışmanız kesinlikle önerilmektedir. (5)
Narkolepsi Nedenleri
Birçok narkolepsi vakasına, uykuyu düzenleyen hipokretin isimli, beyinde bulunan bir kimyasalın neden olduğu düşünülmektedir.
Bu eksikliğin bağışıklık sisteminden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bununla birlikte, her durumda hipokretin eksikliği neden değildir. Bağışıklık sistemi problemi, olası tetikleyiciler ve pandemrix aşısı (domuz gribi aşısı) sonucu olarak da ortaya çıkabilmektedir. (6)
Uyku Bozukluğuna Yol Açan Sağlık Sorunları
Uyku bozukluklarının altında yatan başka bir sağlık sorunu olabilmektedir. Uyku bozuklukları fiziksel, duygusal veya hormonal koşullardan kaynaklanabilmektedir.
- Depresyon ve Anksiyete
Uyku bozukluklarının çoğu depresyonla bağlantılıdır. Depresyon yaşayan kişilerin yaklaşık olarak, yüzde 90’ı uyku problemleri yaşamaktadır. Hafif depresyon durumunda, uykusuzluk en yaygın yaşanan belirti olabilmektedir. Kişi uykuya dalmakta sorun çekmekte ya da aşırı uyuyabilmektedir.
Anksiyete bozukluğu olan kişiler, zihinsel olarak rahatlayamadığı için uykuya dalmakta zorlanmaktadır. Uygun ilaçlar, ortaya çıkan uyku problemlerinin yanı sıra depresyon ve kaygıları da hafifletmeye yardımcı olabilmektedir. (7)
- Menopoz
Kadınlar menopoz öncesinde ve sonrasındaki süreçte uykusuzluk problemleri yaşayabilmektedir. Menopoza giren kadınların yaklaşık olarak, yüzde 60’nın uykusuzlukla mücadele ettiği tahmin edilmektedir. Progesteron uykuyu teşvik eden bir hormon olarak bilinmektedir. Menopoz sırasında değişen östrojen seviyeleri sonucu oluşan sıcak basmaları, yoğun vücut ısısının ani dalgalanmaları ve terleme nedeniyle uyku bozukluğuna yol açabilmektedir.
- Şeker Hastalığı (Diyabet)
Diyabet yani şeker hastalığı olan kişiler, kan şekeri seviyelerindeki değişimler nedeniyle oluşan gece terlemesi ve gece boyunca sık idrara çıkma ihtiyacı nedeniyle dinlendirici bir uykudan mahrum kalabilmektedir. Uykusuzluk ayrıca şeker hastalığı geliştirme riskini de artırabilmektedir. (8)
- Kas-İskelet Sistemi Bozuklukları
Artritin neden olduğu şiddetli ağrı, uyku bozukluklarına yol açabilmektedir. Artrit sahibi olan hastanın yatmadan önce bir ağrı kesici alması artrit ağrısının uykusuna müdehale etmesini engelleyebilmektedir. Ağrılı bağlar ve tendonlar ile karakterize bir durum olan fibromiyalji ise aynı zamanda uyku bozukluklarının yanı sıra ertesi gün yorgunluklarıyla da bağlantılı olabilmektedir.
- Kardiyovasküler Hastalıklar
Koroner arter hastalığı ve konjestif kalp yetmezliği gibi iki kardiyovasküler koşul uyku problemleriyle ilişkili olabilmektedir.
Koroner arter hastalığında, sirkadiyen ritim dalgalanmaları göğüs ağrısı ve düzensiz bir kalp atışına yol açtığı için uyku sorunlarına yol açabilmektedir.
Konjestif kalp yetmezliği, kalbin vücudun her yerine ulaşmasını önlemektedir. Sonuç olarak, uzanırken akciğerlerin etrafında ekstra sıvı toplanmakta ve gece boyunca uyanmaya neden olmaktadır. (9)
- Astım
Astım hastası olan kişi nefes darlığı, hırıltılı solunum ve öksürük nedeniyle uyku bozuklukları yaşayabilmektedir. Astım belirtileri gece boyunca daha da kötüleşme eğilimi göstermektedir. Astımı tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar da uykusuzluğa ve verimsiz bir uykuya neden olabilmektedir.
- Mide Yanması veya GÖRH
Mide ekşimesi veya gastroözofageal reflü hastalığı, midede bulunan asidik suların yemek borusuna geri dönmesi sonucu oluşturduğu tahriş ve yanma hissidir. Bu uykuya dalmayı ve uykuda kalmayı zorlaştırabilmektedir. Yatmak genellikle durumu kötüleştirmektedir. (10)
- Yeme Bozuklukları
Beslenme bozuklukları ve aşırı kilo kaybı uykusuzluğa yol açabilmektedir. Örneğin, anoreksiya gibi bir yeme bozukluğu durumunda, REM uykusuna geçilmekte daha çok zorlanılmaktadır. Diğer bir yeme bozukluğu olan Bulimia ise genellikle iyi bir gece uykusu müdahale eden yedikten sonra yemekleri kusma ile karakterize edilmektedir.
- Böbrek Hastalıkları
Böbrek hastalığı, böbreklerin kandaki atıkları filtrelenmesini engellemektedir. Bu durum uykusuzluk veya huzursuz bacak sendromuna yol açabilmektedir.
- Tiroid Bozuklukları
Aşırı aktif olan tiroid bezi (hipertiroidizm), uykusuzluğa yol açabilmektedir. (11)
Uyku Bozukluğu Nedir?
Uyku bozuklukları, uyku rutininde meydana gelen değişikliklerdir. Bir uyku bozukluğu, genel sağlığı, emniyeti ve yaşam kalitesini etkileyebilmektedir. Uyku yoksunluğu, güvenli bir şekilde araç kullanmak gibi günlük işlere müdehale edebilmekte ve diğer sağlık sorunlarının gelişme riskini artırabilmektedir.
Uyku bozukluklarının bazı ortak belirtileri arasında aşırı gündüz uykusu, düzensiz solunum veya uyku esnasında artan hareket ve uykuya dalma güçlüğü bulunmaktadır.
Pek çok farklı uyku bozukluğu türü vardır. Bunlar nedenine ve etkilerine göre gruplandırılmaktadır. Uyku bozuklukları davranışlarda, doğal uyku-uyanıklık döngülerinizde sorunlara, solunum sorunlarına, uyku güçlüğüne veya uykusuzluğa göre gruplandırılabilmektedir. (12)
Uyku Bozukluğu Belirtileri
Uyku bozukluğu nasıl anlaşılır? Uyku bozukluğu başlangıcı ve ilerleyişi uyku bozukluğu türüne göre değişebilmektedir, ancak sonuç olarak, uykusuzluk aşağıda sıralanmış olan ortak belirtilere yol açmaktadır:
- Gece uyurken sorun yaşama
- Gün boyunca yaşanan uykusuzluk
- Sabah çok erken uyanma
- Gece sıklıkla uyanma
- Uyku halindeyken sorun yaşama
- Sabahları dinlenmiş ve tazelenmiş hissedememe
- Gece ve gündüz arasındaki farkın farkında olmama
- Yoğunlaşmada zorluk çekme (13)
Uyku Bozukluğu Tedavisi
Uyku bozukluğu nasıl geçer? Akut uykusuzluk için tedavi gerekmemektedir. Hafif uykusuzluk genellikle iyi uyku alışkanlıkları uygulayarak önlenebilir veya tedavi edilebilir. Uykusuzluk için reçetesiz uyku haplarını kullanmaktan kaçının, çünkü istenmeyen yan etkilere sahip olabilirler.
Kronik uykusuzluk tedavisi öncelikle uykusuzluğa neden olan altta yatan durumları veya sağlık sorunlarını tedavi etmeyi içerir. Uykusuzluk devam ediyorsa, sağlık uzmanınız davranış terapisi önerebilir. Davranışsal yaklaşımlar uykusuzluğunuzu kötüleştirebilecek davranışları değiştirmenize ve uykuyu teşvik etmek için yeni davranışlar öğrenmenize yardımcı olur. Gevşeme egzersizleri, uyku kısıtlama terapisi ve yenileme gibi teknikler de yararlı olabilir. (14)
Uykusuzluk Bozukluğu Ameliyatı
Uyku bozukluğu için uygulanabilecek cerrahi prosedürler, yalnızca anatomik bir sorun olduğunda ele alınmaktadır. (15)
Uyku Bozukluğu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Doktorunuz uyku bozukluğunun teşhis ve tedavisinde size yardımcı olabilir. Sağlık geçmişi ve belirtilerinize bağlı olarak, sizi bir uzmana yönlendirebilir. Örneğin, sizi nörolog, psikolog, psikiyatr veya alternatif tıp uygulayıcısına sevk edebilir. (16)