Kitlesi 10 kilogram olan "Luna-248,5" istasyonu, 56 günü ayının yörüngesinde çalıştı. Bu süre zarfında, uydu ay boyunca 460 devri yapmayı başardı ve Dünya ile 219 radyo seansları gerçekleştirdi. Bu iletişim oturumları sırasında, Sovyet bilim adamları, gezegenimizin doğal uydusunun manyetik ve yerçekimi alanları, Dünya'nın manyetik rafları ve ay yüzey kayalarının radyoaktivitesi ve kimyasal bileşimi hakkında bazı bilgiler edindiler. 30 Mayıs 1966, gezegenler arası otomatik istasyon "Luna-10", ayın yüzeyine düşen çalışmasını durdurdu. "Luna-10" istasyonunun planlanan uçuş programı tamamen tamamlandı.
Dünya'ya en yakın gök cismi olan Ay'ın her zaman araştırmacıların ve bilim adamlarının gözünü çektiğini belirtmek önemlidir. Uzayın yolunu keşfeden insanlık, her şeyden önce, gezegenimizin bu doğal uydusuna odaklandı. Aynı zamanda, aya ilgi 21. yüzyılda ortadan kalkmadı. Bugün büyük çapta ay programları Roscosmos ve CNSA (Çin Ulusal Uzay İdaresi) tarafından yürütülmektedir. Sonsuza dek ayın gelişimindeki öncelik SSCB'de kaldı. Sovyetler Birliği'nde, ay programlarının uygulanması, ilk yapay Dünya uydusunun Ekim 1957'teki başarılı bir şekilde başlatılmasından hemen sonra başladı.
SSCB'de, Ay'ın geniş çaplı bir araştırma programı, 1958'ten 1976 yılına kadar yapıldı, bu yıllar boyunca Ay'a çeşitli amaçlar için alan başlatıldı. "Ay" - Ay ve dış mekanı incelemek için tasarlanmış bir dizi Sovyet otomatik gezegenlerarası istasyonun genel adı. Tüm başlatmalar (toplam 16 başarılı ve 17 başarısız başlattı) Baikonur kozmodromundan yapıldı. Program sonunda 1977'te kısıtlandı - 34 lansmanı iptal edildi, bu lansmanın bir parçası olarak Lunokhod-3 ay yüzeyine teslim edildi.
Sovyet programı "Ay", derin uzayın daha da keşfedilmesi için bir tür itici güç haline geldi. Bu programın bir parçası olarak, bir dizi kayıt ayarlandı. Örneğin, aya yakın uçan ilk uzay aracı olan 2 Ocak 1959, Sovyet otomatik gezegenlerarası istasyon "Luna-1" ve ayın yüzeyine ulaşan ilk cihaz "Luna-2" istasyonu oldu, ayın 14 Eylül 1959'du. (zor iniş). Ay yüzeyindeki ilk yumuşak iniş, üç gün boyunca ay yüzeyinin görüntülerini Dünya'ya ileten Luna-3 istasyonu tarafından Şubat 1966'teki 9 üzerinde yapıldı.
"Moon-10" in hazırlanması ve lansmanı
Hem Sovyet hem de Amerikan ay programlarına, kazalara yol açan çok sayıda zorluk ve acele eşlik ettiğini belirtmekte fayda var. Böylece, "Luna-10" otomatik istasyonunun uçuşundan önce Sovyet mühendislerinin kısa sürede geliştirip ürettikleri benzer bir istasyonun acil olarak piyasaya sürülmesi - sadece 25 günlerinde yapıldı. Molniya-M fırlatma aracı yardımıyla bu istasyonun lansmanı, yılın 1 Mart 1966'inde 14 saat 03 dakika 49 saniye Moskova saatinde gerçekleşti. Roketin ilk üç aşaması, bir uzay aracı ve “L” üst kademesinden oluşan ana ünitenin yapay bir Dünya uydusunun referans yörüngesine çıkarılmasını sağlamıştır. Ancak bu birim Dünya-Ay bölgesine gitmedi. Üst aşama “L” nin çalışma alanında bir stabilizasyon kaybı meydana geldi ve otomatik istasyon karasal yörüngede kaldı, “Kosmos-111” endeksine atandı. Sonuç olarak, bir ay içinde “Luna-10” ikiz istasyonu oldu.
Bu sefer, fırlatma koşusu biraz daha azdı, 25 yerine, tüm 30 günleri harcandı. Bu süre zarfında, ilk lansmanın başarısız olmasının sebeplerini analiz etmek mümkündü. Üst seviye “L” nin tasarımında bazı zayıf noktaları tespit etmek ve hızlıca ortadan kaldırmak mümkündü. Sonuç olarak, 31 Mart 1966, 13 46 dakika ve 59 saniye boyunca Baikonur kozmodromundan başka bir Molniya-M roket fırlattı, L-10 uzay istasyonu, uzay fırlatmasının üç aşamasının üzerinde yer aldı. Yapısal olarak, bu istasyon "Luna-9" istasyonuna benziyordu, ancak "ilk on" üzerindeki otomatik ay istasyonu yerine Ay'ın yapay bir uydusu olan ayrılabilir bir kapalı kap yerleştirildi (LIS). Luna-10'in Ay'a yumuşak bir iniş yapmak için donanıma ve motora ihtiyaç duymadığından, istasyonun yükü dokuzla karşılaştırıldığında neredeyse 3 kat arttı. Uzay aracı verilerinin toplam kütlesi aynıydı - yaklaşık bir kilogram 1584, ancak istasyonların kütlesi farklıydı - 248,5 kilogram Luna-10 ve tüm 100 kilogram Luna-9.
Lansmandan sonraki gün, Nisan 1, Dünya'dan bir komut aldıktan sonra, Luna-10 gezegenler arası istasyon yörüngesini düzeltti ve hedeflenen hedefe taşındı. İki gün sonra, Nisan ayında, 3, 57 saniye boyunca gezegenimizin doğal uydusuna yaklaşırken frenleme sistemi başlatıldı, ardından istasyon en az 350 kilometre yüksekliğinde ve maksimum 1016 kilometre yüksekliğinde başarıyla yörüngeye girdi. Bu yörüngede, Luna-10 ayın etrafında 2 saat 58 dakika 11 saniye içinde tam bir devrim yaptı. 3 nisan 21 saat içinde 45 dakika 39 saniye istasyonun ana ünitesinden 450 saniyede taçlandıran konteynır, ISL oldu. Bu, Ay'ın yapay uydusu tarihinde ilk kez, 56'in ay yörüngesinde günlerini geçirerek, çevresinde XNUMX yörüngesini yaptı.
"Moon-10" ekipmanının tasarımı ve bileşimi
Luna-10 gezegenler arası istasyonu başlatmak için, P-7 fırlatma aracı ailesinin bir parçası olan dört aşamalı orta sınıf roket taşıyıcısı Molniya-M kullanıldı. Dördüncü adım olarak, Sovyetler Birliği'nde ağırlıksız olarak fırlatma yeteneğine sahip ilk füze bloğu olan “L” bloğu kullanıldı. Roketin fırlatma ağırlığı, 305 metre üzerinde, 43 metre üzerinde uzunluk ve 10 metre üzerinde uzunluk idi. Daha sonra, Molniya-M fırlatma aracı, Voskhod ve Soyuz füzelerinin üç aşamalı varyantlarını yaratan ana aracı oldu. Neredeyse yarım yüzyıl boyunca başarıyla uygulandı (son lansman, yılın Eylül 30'unda Plesetsk cosmodrome'dan 2010 tarihinde yapıldı), ardından Fregat güçlendirici blok ile daha modern bir Soyuz-2 roketi ile değiştirildi.
Molniya fırlatma aracının ön fırlatma hazırlığı
Luna-10 uzay aracı aslında Ay'ın yapay uydusuna girmek ve hem Ay'ın hem de aya yakın alan üzerinde araştırma yapmak için tasarlandı. Bu durumda, LIS, gemiye monte edilen ekipmanın tasarım ve bileşiminde oldukça basit hale getirildi. Yapay bir uydudaki yönlendirme sistemi yoktu, bu yüzden bu birim yönlendirilemez bir uçuş yaptı. Aynı zamanda, ILS'nin iç hava geçirmez konteynerine aşağıdakiler yerleştirildi: Bilimsel ve resmi bilgilerin toplanması ve Dünya'ya iletilmesi için tasarlanmış telemetri ekipmanları; metre aralıklı sığır radyo sistemi ve desimetre aralıktaki transponder РКС1; geçici yazılım aygıtı; Bilimsel araçların elektronik bileşenleri ve kimyasal akım kaynakları. Yapay bir uydunun kapalı kabının termal kontrol sisteminde bir fan açılmış ve aşırı ısı doğrudan kabın duvarları içinden boşaltılmıştır. Uydunun dışına bir manyetometre çubuğu (1,5 metre uzunluğunda), radyo kompleksi antenleri ve bilimsel cihazlarda bulunan sensörler yerleştirildi. Dıştan, Ay'ın ilk yapay uydusu, yuvarlatılmış bir ucu olan düzensiz bir şekilde monte edilmiş koni ile taçlandırılmış küçük bir silindire benziyordu.
Bilimsel araç "Moon-10" şunları içeriyordu: ayın yüzeyinde, ay kayalarının tipini karakterize eden gama radyasyonunun yoğunluğunu ve spektral bileşimini incelemek için tasarlanmış gama spektrometresi; güneş plazması çalışmak için bir cihaz - D-153; Dünya uydusu yakınındaki radyasyon durumunu incelemek için tasarlanmış SL-1 radyometresi; Gezegenler arası manyetik alanı incelemek ve Dünya uydusunun muhtemel manyetik alanının alt sınırını netleştirmek için tasarlanmış, 59 metre uzunluğunda bir çubuk üzerinde üç bileşenli bir manyetometre SG-1,5М; Meteoritik parçacık kayıt cihazı - РМЧ-1; Ay'ın X ışını floresansını saptamak için bir cihaz - RFL-1; ID-1 - ay yüzeyinin kızılötesi radyasyonunu kaydetmek ve termal modundaki verileri netleştirmek için tasarlanmış bir cihaz.
"Moon-10" Başarıları
Yukarıda da belirtildiği gibi, ayın yapay uydusu tarihinde ilk olarak, 56 yörüngesinde yörüngede 219 radyo seansları gerçekleştirildi. Bu süre zarfında, uzmanlara göre, gezegenimizin doğal uydusu hakkında çok önemli ve çok ilginç bilgiler almış olan planlanan uçuş programını tam olarak uygulamak mümkün oldu. Özellikle, aşağıdakileri tespit etmek mümkündü: Ay'ın manyetik alanının, büyük olasılıkla, bir güneş kaynağı olduğu; ayın yörüngesinde göktaşlarının yoğunluğu gezegenler arası uzayda olduğundan daha yüksek; 5-6 alanının merkez dışılığından dolayı hareketinin bozulmasının, Güneş ve Dünya'nın çekimsel etkilerinden kaynaklanan bozulmalardan kat kat daha fazla olduğu.
Gama-spektrometre yöntemini kullanarak, ilk kez doğal radyoaktif elementlerin (U, Th, K) içeriğini ölçmek ve ay yüzeyinde yatan kayaların tipini belirlemek mümkün olmuştur. Regolit parçacıklarının (gevrek ay toprağının yüzey katmanı) yüzeyi üzerinde oksitlenmemiş demir, silikon ve titanyum formlarının varlığı da tespit edildi. Ek olarak, ilk kez “Moon-10” yardımı ile, ay yüzeyinin gama ışınımının doğası gereği, ayın toplam kimyasal bileşimi hakkında veri elde etmek mümkündü. Bu radyasyonun genel seviyesinin, yer kabuğunun kayalarının üzerindeki gama radyasyon seviyesinden biraz daha yüksek olduğu ortaya çıktı. ISL'nin çalışmaları ayrıca Sovyet bilim adamlarının ayın radyasyon kemeri olmadığı sonucuna varmalarına izin verdi.
Luna-10 istasyonunun uçuşu, Sovyetler Birliği'nin uzay yarışındaki bir başka başarısıydı ve ülkenin benzersiz uzay başarıları yapabileceğine dair ek bir onay oldu. Uçuş ay sonuçlarına göre "Ay-10" FAI (Uluslararası havacılık Federasyon) Sovyet istasyonunun öncelikli bilimsel ve teknik başarılarını resmi olarak kaydetti:
- Ay'ın yapay bir uydusunun yörüngeye fırlatılması;
- dünyada ilk kez, ay yörüngesine açılan otomatik bir istasyon kullanarak bilimsel ve teknik araştırma ve ölçümler yaptı.
Şaşırtıcı bir gerçek: CPSU’nun XXIII Kongresi’nde “Internationale” nin melodileri (10’tan 1922’a. SSCB’nin resmi marşı, daha sonra CPSU’nun resmi marşı), durdurulan parti delegelerinin dinlendiği sırada “Luna-1944” adlı suni uydunun kurulmasından dinlendi. .
Bilgi kaynakları:
http://galspace.spb.ru/index90.file/luna10.html
http://russianpulse.ru/rusplt/2016/03/30/1514277-luna-10-sputnik-dlya-sputnika
http://www.laspace.ru/projects/planets/luna-10
Açık kaynaklı materyaller