2023 hedeflerinden biri en büyük 10 ekonomiden biri olmak. Bu çok anlamlı bir hedef değil. Bunu görebilmek için gelin ekonomileri pideye, mesela Giresun Görele Pidesi’ne (GGP) benzetelim. Şimdi soralım: dünyanın en büyük 10. GGP’sine sahip olmak anlamlı bir hedef midir?
Aşağıda, IMF verilerine göre dünyanın en büyük ekonomilerinin büyüklüklerini görüyorsunuz. ABD dünyanın en büyük GGP’sine sahip, Türkiye ise 16. sırada:
Gelin en büyük 10. pide hedefine odaklanmanın sakıncaları hakkında düşünelim.
- Pidenin büyüklüğü, pidenin kalitesi hakkında bilgi vermiyor. Büyük bir ekonomiye sahip olmak, vatandaşların mutlu, huzurlu ve özgür bir ülkede yaşamasını garantilemiyor. Lezzetsiz kocaman bir pide yapmak oldukça manasız bir iş.
- Kocaman, lezzetsiz, iyi işlemeyen bir ekonomi istemiyorsak, pidenin büyüklüğünden daha fazlasıyla ilgilenmemiz lazım. Adaletin olmadığı, kimsenin özgür yaşamadığı kocaman bir ekonomiye sahip olmak anlamlı bir hedef değil. Bir buçuk pideye, bir pide malzemesi koyan kebapçılara ne kadar kızdığınızı hatırlayın!
- Pidenin büyüklüğü, kişi başına düşen pide miktarı hakkında bilgi vermiyor. Türkiye, dünyanın 16. en büyük pidesine sahip ama kişi başına düşen pide miktarı sıralamasında çok gerilerde (65. sırada). Pideyi büyütmek kişi başına düşen pide miktarını arttırmak için gerekli olsa da yeterli değil. Eğer nüfusunuz pideden daha hızlı büyüyorsa, pide büyürken kişi başına düşen pide miktarı azalabilir.
- Yani eğer Başbakanımızın tavsiyesine uyup 5’er çocuk yaparsak, 2023’de kişi başına düşen pide miktarı azalabilir. Not etmek gerekir ki, nüfus ile ekonominin büyüklüğü arasında yakın bir ilişki var. Her çocuk, daha fazla çocuk bezi, daha fazla mama, daha fazla süt, daha fazla okul vb. demek. Dolayısıyla, nüfus artarken ekonomiyi de büyütüyor. Ancak, ekonominin nüfustan hızlı büyüyeceğinin bir garantisi yok. Dolayısıyla, en büyük 10. Ekonomi hedefine ulaşsak bile, kişi başına düşen pide miktarı azalabilir.
- Bir ekonomide kişi başına düşen gelir şöyle hesaplanıyor. Toplam gelir bulunuyor, toplam nüfusa bölünüyor. Bu hesap bize gelirin gerçekte nasıl paylaşıldığını söylemiyor. Pideyi nüfustan daha hızlı büyütmemiz de tek başına yeterli değil. Pidenin gerçekte hakkaniyetli bir şekilde dağılması için de çalışmamız gerekiyor. Az sayıda oburun pidenin çoğunu yediği, geri kalanların açlık sınırında yaşadığı bir ekonomiye sahip olmak anlamlı değil. Ekonomiler ve pideler insanlar için var. Pideleri ve ekonomileri büyütmeyi hedeflerken, insanların bu büyümeden faydalanmasını da sağlamamız gerekiyor.
- Biraz düşünürseniz, sadece pideyi büyütmeye odaklanmanın başka sakıncalarını da bulabilirsiniz. Şimdilik, benden bu kadar.
Dünyanın en büyük 10. pidesine sahip olduğumuz gün, kişi başına gelir, insani gelişme, basın özgürlüğü, eğitim, mutluluk gibi sıralamalarda yerimizde sayıyor olursak şaşırmayın. Sadece pidenin büyüklüğüne odaklanarak diğer sıralamalardaki yerimizi iyileştirmemiz kolay değil. Pideyi büyütmeye çalışmayalım demiyorum, pideyi neden büyütmeye çalıştığımızı unutmayalım diyorum.
Bu konuda daha ciddi ve ayrıntılı bir şey okumak isterseniz buyurun:
- 2023’te 25bin dolar gelir hayal değil, ama… (TEPAV, Değerlendirme Notu, N201245, Ağustos 2012)