Troya Savaşı Gerçekten Oldu Mu?
Çanakkaleden sadece birkaç kilometre uzaklıkta, Trakyayı Anadolu topraklarından ayıran dar boğazın Asya yakasında, Hisarlık adlı küçük bir tepe vardır. Heredot, Ksenefon, Plutarkhus ve diğer Yunanlı ve Romalı klasik yazarlara göre, burası...
-
Troya Savaşı Gerçekten Oldu Mu?
Çanakkaleden sadece birkaç kilometre uzaklıkta, Trakyayı Anadolu topraklarından ayıran dar boğazın Asya yakasında, Hisarlık adlı küçük bir tepe vardır.
Heredot, Ksenefon, Plutarkhus ve diğer Yunanlı ve Romalı klasik yazarlara göre, burası Troyanın, Homerosun İlyada ve Odysseiasında geçen Troyanın bulunduğu yerdir. Klasik Yunanlılar, Homerosun Troyayı sahiden görmüş olduğundan emin değillerdi. Buna karşılık, ne anlattığı savaşların gerçekliğinden ne de Hisarlık ve çevresinde geçtiğinden kuşku duyuyorlardı.
İnsanların tanrılara benzediği (ve tanrıların da tam anlamıyla insan olduğu) bir dünyada, iki tarafın en büyüklerinin savaştığı yer işte burasıydı! Troya Kralı Priamosun oğlu Parisin, dünyanın en güzel kadını Helenayı Yunanistandaki evinden kaçırdıktan sonra getirdiği Troya burasıydı! Yunan kralı Agamemnonun Helenayı geri getirmek için askerlerine hedef gösterdiği Troya burasıydı! En büyük Yunan savaşçısı Achilleusun, Parisin kardeşi Hektoru öldürdüğü yer işte bu Troyaydı. İlyadanın son sahnesinde, Priamos oğlunun cesedini geri götürmek ve Yunanlılar ile Troyalılar arasında bir ateşkes yapmak için Achellius ile buluşmuştu.
Achellius Priamos görüşmesini tasvir eden kabartma ve resimler:
Troyanın gerçekliğine inanmayı sürdürenler arasında, bölgedeki ABD konsolosu ve amatör arkeolog. Frank Calvert de vardı. 1860ların ortasında, Calvert Hisarlıkta birkaç ön kazı yapmış, klasik çağlara ait bir kale kalıntısı ve İskender döneminden kalına bir sur bulmuştu. Buldukları cesaret vericiydi ama Calverti Hisarlıkın altında birçok tarihsel katmanın bulunduğuna ve burası için kendisininkinden daha çok para yutacak türde bir kazının zorunluluğuna da inandırmıştı.
Calvert, daha sonra, 1868de, bölgeyi ziyaret eden Homeros tutkunu bir Alman milyoneri, Heinrich Schliemannı yemeğe davet etti. Calvertin tersine, Schliemannın bu konuda bir şeyler yapabilecek kadar çok parası vardı.
1870de ekibiyle birlikte kazıya başladı.
Bütün bunların gerçekliğine ve Hisarlıkta geçtiğine duyulan inanç, daha sonra fatihleri bölgeye çekmişti. İÖ 480de Pers Kralı Kserkes, Çanakkaleden Yunan topraklarına geçmeden hemen önce, Hisarlık yakınlarında bin boğa kurban etmişti. Bir buçuk yüzyıl sonra, Büyük İskender birliklerini ters yönde harekete geçirdiğinde, aynı yerin yakınlarında Achelliusun anısına adaklar adadı. Tüm Ortaçağ ve Rönesansta, gezginler Troya olduğuna inandıkları Hisarlıkı ziyaret etmeyi sürdürdüler.
Ne var ki, on sekizinci yüzyıldan başlayarak, bilim insanları daha kuşkucu bir yaklaşım benimsemeye başladılar. Birçoğu, bırakalım Homeros destanlarının anlattığı anıtsal savaşı, Troyada bir savaş olduğundan bile kuşkulanıyordu. Onlara göre. bir kere Heredolos ile Homeros arasında yüzlerce yıllık bir mesafe bulunuyordu; üstelik yine yüzlerce yıllık bir zaman dilimi, allın çağ denilen dönemi ozanın yaşamından ayırıyordu.
Schliemann, Homerosun Troyasının ancak Hisarlıkın alt katmanlarına bir tünelle inilerek bulunabilecek kadar eski olduğuna inanıyordu. Böylece, doğrudan katı kaya yatağına ulaşıncaya kadar, tepenin çok büyük bir kesimini açtı. Kazarken, çeşitli Taş Devri eşyaları bulması kafasını karıştırdı, çünkü bunların mantıksal olarak Homerosun betimlediği Tunç ya da Taş Devri şehrinin altında bulunması gerekirdi. 1872 Mayısında, Schliemann günlüğüne yazdığı notta kafasının karıştığı"nı itiraf etti. Gene de kazıyı sürdürdü.
Derken, 1873 Mayısında sözcüğün gerçek anlamıyla altın buldu. Schliemann, daha sonra öyküyü anlatırken söylediği gibi, işçilerinin altın parıltısına gösterebileceği tepkiden çekinmişti. O günün doğum günü olduğunu o anda hatırladığını söyleyerek, kazıyı paydos etmişti. Sonra altını salıyla kaçıracak olan karısı, Sophiayı çağırmıştı. Schliemann çifti rüyalarını süsleyen hazinelerini ancak daha sonra inceleyebilmişti. Binlerce altın yaprak parçasından oluşan 2 altın taç, 60 altın küpe ve 8750 altın yüzük dahil, nadide altın ve bakır işleri vardı.
Schliemann, bunun Helenanın mücevherlerinin de bulunduğu Kral Priamosun hazinesi olduğu sonucuna varmıştı. Daha sonra, kraliyet ailesinin bir üyesinin Yunanlılar şehri yağmalarken, hazine sandığını kaçırdığı spekülasyonunu yapmıştı. Hazine sandığı ve şehir alevler içinde kaldığında, talihsiz Troya enkaz yığınına dönüşmüştü. Schliemann, mücevherlerin yakınlarında bulunan bakır anahtarın, bir zamanlar sandığı açmak için kullanıldığım sanmıştı.
Ama Schliemannın o anda uyduruverdiği gibi, bu 'Priamosun Hazinesi miydi? Schliemann özel konuşmalarında bazı kuşkuları olduğunu itiraf etmişti. Hazine ne denli muhteşem olursa olsun, Hisarlıkın Homerosun Troyası olduğunu gösteren başka işaretlerin olmayışı hala yeterli açıklama bekliyordu. Schliemann, destanların yazdıklarına bakarak, beklediği geniş caddeler ya da kuleler ve giriş kapıları değil, tarih öncesine ait küçük bir yerleşimin kalıntılarını bulmuştu.
Kazıyı yeniden başlatma niyetindeydi ama hazineyi ülkeden kaçırdığı için kendisine hala kızgın olan Türkler ona kazı izni vermeyi reddetti. Böylece hareketsiz kalabilecek birisi olmayan Schliemann, Troya Savaşı arayışını başka yerde sürdürmeye karar verdi.
Eğer Priamosun krallığına ulaşamazsa, bunun yerine Agamemnonunkine ulaşma niyetindeydi. Burada da, klasik yazarlar ipuçları veriyor ve Yunanistanın Argolic Yarımadasındaki Korentin güneyinde yer alan Mikene işaret ediyorlardı. Mikenin eski Yunan krallarının gömüldüğü yer olduğu düşüncesi çok eskilere uzanıyordu ve Hisarlıkın aksine Miken ortalıkta görülebilen, etkileyici harabeleriyle övünüyordu.
Schliemannın aklına, hiç kimsenin daha önce araştırmadığı Miken surlarının dışını kazmak gibi parlak bir fikir gelmişti. Sonuçlar Hisarlıktakinden çok daha gösterişliydi. Hepsi altınla kaplı, yanlarında iki çocuk da olan on dokuz erkek ve kadın mezarının kalıntılarını bulmuştu. Mezarlarda altın ve gümüş işli tunç kılıç ve hançerler, altın ve gümüş kap ve kutular ve yüzlerce süslü altın parça bulunmuştu. Erkeklerin yüzleri, olağanüstü işçiliğe sahip, portre oldukları sanılan altın masklarla örtülüydü. Her zamanki gibi, olayları dramatize etme yeteneğiyle Schliemann, Agamemnonun yüzünü görmüş olduğunu ilan etti.
Schliemann, Homerosun gerçek insanları ve gerçek savaşları anlatmış olduğuna artık daha çok inanıyordu. Bununla birlikte Mikendeki muhteşem mezarlığın Hisarlıktaki küçük kasabayı iyice arka plana itmiş olmasının yol açtığı çelişki Schliemannı rahatsız etti. En sonunda, 1890da, Türkler Schliemanna Hisarlık kazılarına devam etme iznini ancak yüksek miktarda nakit para karşılığında verdi.
Bu kez Schliemann, Priamos hazinesini bulduğu şehrin yirmi beş metre dışında, tepenin batı sınırı yakınlarını kazdı. Orada büyük bir binanın kalıntılarını buldu. Nihayet bu, Homeros kahramanlarına layık bir yapıydı; Schliemann burasının Priamosun sarayı olabileceğini düşündü. Üstelik işçiler binanın duvarlarının içinde tartışmasız Miken tarzı ve süslemeleriyle bir çömlek kalıntısı bulmuştu. Böylece Schliemann aradığı Miken ve Troya ilişkisini bulmuştu! Eğer birbirleriyle savaşmadıysalar, en azından ticaret yapmış olmalıydılar.
Ne gariptir ki, 1890 aynı zamanda, Schliemannın korkulu rüyasının gerçekleştiği yıldı; çünkü yeni bulgular Schliemannın 1870de kazdığı kasabaya göre, yüzeye çok daha yakın katmanlarda bulunmuştu. Bu, Homerosun Troyasının Schliemannın hazineyi bulmuş olduğu küçük yerleşimden yüzyıllar sonra yapıldığını gösteriyordu. Dolayısıyla, hazine ne Priamosa ne de herhangi bir İlyada kahramanına ait olabilirdi. Daha kötüsü, bu bir an önce tepenin dibine varmak için sabırsızlanan Schliemannın, Homerosun Troyasının kalıntılarını kazıp geçmiş olduğu anlamına da geliyordu. Böylece umutsuzca peşinden koştuğu şehrin bazı kalıntılarını neredeyse kesin olarak ortadan kaldırmıştı.
Schliemannın 1890da ölmesi üzerine kazıları sürdürmek eski yardımcısı Wilhelm Dorpfelde düştü. Dorpfeld yılın başlarında ortaya çıkarılan büyük evin, Schliemannın aradığı Tunç Devri şehrine ait olduğunu öne sürdü ve kazıya ilk kasabanın batısı ve güneyi yönünde devam etti. 1893 ve 1894 yıllarında, daha çok sayıda büyük ev, bir gözetleme kulesi ve üç yüz metrelik şehir surunu ortaya çıkardı. Ayrıca çok sayıda Miken çömleği de buldu.
Dorpfeld, burasının Homerosun Troyası olduğu sonucuna vardı. Gerçekten de, Schliemannın bulduğu binalar göz önüne alınırsa, kule, büyük evler ve geniş caddeler ozanın anlattıklarına daha uygun düşüyordu. Dorpfeldin Hisarlık katmanlarını analizi, onu Schliemannın küçük yerleşiminin Hisarlıktaki ikinci yerleşim olduğu ve yaklaşık İÖ 2500 yılına tarihlendirilebileceği sonucuna götürdü. Dorpfeldin Troyası, aynı alanda inş:ı edilen altıncı şehirdi ve İÖ 1500 ile 1000 yılları arasında kurulmuştu. Kesin olmasa da, Dorpfeldin bulduklarını Troya Savaşının geleneksel tarihine yaklaşık İÖ 1200 iyice yaklaştıran tarihleme, Homerosun Troyasını bulmuş olduğu inancını pekiştirdi.
Blegena göre, Homerosun Troyası Hisarlıktaki bir sonraki yedinci yerleşimdi. Troyalılar, depremden sonra şehri tamamen farklı biçimde yeniden inşa etmişti. Altıncı Troyanın büyük evleri şimdi küçük odalara bölünmüş ve geniş caddelerin kenarına, içlerinde her biri tabana saplanan büyük malzeme çömlekleri bulunan minik evler inşa edilmişti. Blegen, bütün bunlara bakarak, bu yerleşimin kuşatma altında bir şehir olabileceği izlenimi edinmişti. Yunanlılar Troya surlarının dışında bulunduğundan kullanılabilen her yere göçmenler ve eşyalar doldurulmuştu. Blegen, yedinci şehrin altıncıdan kısa süre sonra düştüğü sonucuna ulaştı; dolayısıyla kalıntılar Troya Savaşı için verilen geleneksel tarihlemeye hala uygundu.
Önce Schliemann, sonra Dorpfeld, sonra da Blegen; bu üç arkeolog da Homerosun Troyasının Hisarlıkta gerçi farklı katmanlarda bulunduğuna inanıyordu.
Onlardan sonra gelen bilimciler ve arkeologların çalışmaları üçünü de cesaretlenebilirdi. En umut verici kanıtlardan biri, İÖ 1200den sonra yayılan Hitit uygarlığının kalıntılarından geldi. 1970ler ve 1980lerde, bilimciler orada bulunan kil tabletleri çözdüler. Bunların bir kısmında Hititlerin ilişkide olduğu yabancı kral ve diplomatların adları bulunuyordu. Bazı bilimciler, bu adların arasında Priamos ve Parisin Hititçeye çevrilmiş adlarına rastladıklarını öne sürdüler.
Tekrar Hisarlıkta, 1990ların ortasında, Alman arkeolog Manfred Korfmann, Dorpfeld Blegenin ortaya çıkardığı şehir surlarının bilinen sınırlarının dışında nerelere uzandığını saptamak amacıyla, yeni uzaktan belirleme teknolojisini kullandı. Korfmannın Troyası, Homeros kahramanlarına önceki meslektaşlarınınkinden daha çok yakışan bir kaleydi. Korfmannın analizleri, Troya surlarının İÖ 8. yüzyılda, Homerosun bölgeye yaptığı olası ziyareti sırasında hala görülebildiğini de göstermişti.
Bununla birlikte, bilimcilerin çoğunluğu bugün herhangi bir sonuca ya da en azından Schliemann, Dorpfeld ya da Blegeninki kadar dramatik sonuçlara balıklama atlamayacak kadar temkinli. Onlar Hitit tabletlerinin çok fazla yoruma açık olduğunu ve bırakın bir Hector ya da bir Helenayı ya da bir Achilleus ya da Agamemnonu, Paris ya da Priamosun yaşadığı konusunda kesin bir kanıt oluşturmadığını vurguluyorlar.
Troya halkı ve Miken halkı birbiriyle konuşmuş, ticaret yapmış ve çok akla uygun olarak, savaşmıştı.
Schliemann ve Homeros en azından bu kadarıyla haklı çıkmışlardı.
Facebook Yorumları
- Önceki Eski Türklerde Ordu
- Sonraki Mağlova belgeseli Dünyaya açılıyor!
Troya Savaşı Gerçekten Oldu Mu?
Konu Bilgileri
Şu An Görüntüleyenler
Bu Konuya Gözatan Kullanıcılar
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)