Felsefenin Yöntemleri
Felsefenin Yöntemleri, felsefenin yöntemi var mıdır? Felsefenin yöntemi öznel midir?
İçindekiler
- 1 Felsefenin Yöntemleri, felsefenin yöntemi var mıdır? Felsefenin yöntemi öznel midir?
- 1.1 Felsefede filozofun yöntem ile felsefesi, felsefi görüşü genellikle örtüşür, ayrılmaz bir bütün oluşturur. Bu nedenle tıpkı genel olarak felsefenin öznel oluşu gibi, yöntemi de özneldir; filozofa göre değişir. Belli başlı yöntemleri:
- 1.2 Diyalektik yöntem
- 1.3 Tümdengelim yöntemi:
- 1.4 Tümevarım yöntemi:
- 1.5 Analitik yöntem:
Felsefede filozofun yöntem ile felsefesi, felsefi görüşü genellikle örtüşür, ayrılmaz bir bütün oluşturur. Bu nedenle tıpkı genel olarak felsefenin öznel oluşu gibi, yöntemi de özneldir; filozofa göre değişir. Belli başlı yöntemleri:
Diyalektik yöntem
- Tartışma sanatı; genel olarak akıl yürütme yoluyla araştırma ve doğrulara ulaşma yöntemi anlamına gelen Yunanca kökenli bir kelime. Ancak filozofların kullanma biçimine göre tarih boyunca farklı anlamlar kazanmıştır. Felsefe tarihine bakıldığında:
- Elea Okulundan Zenon’un “bir fikrin (ör. hareket ve değişme fikrinin) saçmaya indirgenerek çürütülmesi” (Zenon’un paradoksları)
- Herakleitos’un “evrende var olan ve hüküm süren her şeyin karşıtıyla çatışarak var olduğu” (Herakleitos’un oluş olarak varlık fikri) biçiminde
- Sokrates’te “soru-yanıt yoluyla tartışma ve muhatabının öne sürdüğü fikri mantıksal sonuçlarına ulaştırarak çürütme tekniği” (ironi)
- Platon’da (insan tarafından ortaya konulan tüm sanatların en üstünü olarak diyalektiği: 1) Soru-yanıt yoluyla tartışma ve hakikatlere ulaşma, 2) Hipotezlerden yola çıkarak akıl yürütme, 3) Cinsleri türlerine bölerek artık bölünemez kavram ve hakikatlere ulaşma.
- Aristoteles sadece eğitimde yararlı olabilecek bir zihin jimnastiği yöntemi.
- Kant, aşkın ve metafiziksel konularda yargıların yanlışlık ve çelişkilerini gösteren bir akıl yürütme.
- Hegel ve Marks ise, varlık ve düşüncenin tez-antitez ve ikisinin çatışmasından çıkan sentez olmak üzere üç adımlı bir gelişme süreci anlamında kullanılmıştır. (Diyalektik sürecin ilk aşamasına Hegel düşünceyi (geist=evrensel tin) Marks ise maddeyi koyar. Bu nedenle Hegel’in felsefesi Diyalektik İdelalizm, Marks’ın felsefesi ise Diyalektik Materyalizm olarak adlandırılır.)
Tümdengelim yöntemi:
- Düşüncenin genelden özele, tümelden tikele doğru ilerlediği düşünme ve akıl yürütme biçimidir. Aristoteles bilgiye ulaşmada aklın başvurduğu yöntem olarak tümdengelimi gösterir. Ona göre yine akılsal yapıda olan varlık hakkında akıl, genel bilgi ve yargılardan hareketle tikel bilgilere ulaşır.
- Zihnin örtük haldeki bilgiyi açığa çıkartması ve kesinlik göstermesi olumlu tarafıdır. Ancak bilinenlerin tekrarından öteye geçmemesi ve yeni bir bilgi vermemesi nedeniyle eleştirilir.
Tümevarım yöntemi:
- Tekil olgu ve gözlemlerden genel (tümel) bilgi ve yargılara ulaşmadır. Özellikle Bacon’la birlikte Yeni Çağ’da Aristotelesçi tümdengelimci yönteme tepki olarak öne çıkartılmıştır. Ancak D. Hume, K. Popper ve B. Rusell gibi filozoflar tarafından eleştirilmiştir.
Analitik yöntem:
- Ele konunun unsurlarına ayrılarak (çözümlenerek) incelenmesi yöntemidir. Özellikle Analitik Geometrinin de kurucusu olarak Descartes’ın başvurduğu bir yöntemdir.
Descartes’ın felsefesinde kuşkunun yöntemsel bir araç olarak kullanıldığını görürüz. Descartes matematiksel kesinlikte olmayan her şeye karşı doğal olarak başlayan kuşkusunu son noktasına kadar vardırarak “Düşünüyorum, o halde varım.” çıkarımına ulaşmıştır.
- Ancak bir düşünme yöntemi veya aşaması olarak her filozofunda başvurduğu bir yöntemdir.
Analiz ve sentez düşünmenin iki adımın ifade eder. Öncelikle, analiz aşamasında, ele alınan konu, fikir veya varlık unsurlarına ayrıştırılarak çözümlenir; sonra sentez aşamasında yeniden birleştirilir (yeniden kurgulanır, telif edilir).