Mal Rejimi Sözleşmesi (Evlilik Sözleşmesi) Nedir?
Mal rejimi sözleşmesi (evlilik sözleşmesi), eşlerin kanunda belirtilen yasal mal rejimi dışında seçimlik mal rejimlerinden birini seçmek için aralarında düzenledikleri sözleşmedir.
Kanun koyucu tam bir sözleşme özgürlüğü verilmesinin veya tüm sınırların kanun tarafından çizilmesinin sakıncaları sebebiyle, eşlere bir mal rejimi sözleşmesi yapabilme özgürlüğü tanımış, fakat ortaya çıkabilecek sakıncaları asgariye indirmek için, bu özgürlüğe önemli bazı sınırlamalar getirmiştir.
Eşler ancak kanunda düzenlenen mal rejimlerinden birini seçebilirler. Bu durum T.M.K. 203. Maddesinde “taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda belirtilen sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir.” şeklinde düzenlenmiştir. Buna göre mal rejimi yani evlilik sözleşmesi ile yeni bir mal rejimi yaratılamayacağı gibi kanunda belirlenen mal rejimi sınırları da değiştirilemez. Yani mal rejimi sözleşmesinin tipine ve biçimine göre sınırlamalar bulunmaktadır.
Bununla birlikte genel hükümlere (Borçlar Kanunu 19, 20. maddeleri ve Medeni Kanun’un 2. maddesi) göre sözleşmelere getirilen sınırlamalar dışında, eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, ancak mal rejimine yönelik ilişkilerini düzenleyebilirler. Eşlerin aile hukukunda düzenlenen kişisel ilişkilerine yönelik düzenlemeler, örneğin kadının soyadı, velayet yetkisinin nasıl kullanılacağı gibi konular mal rejimi sözleşmesi ile düzenlenemez.
Mal Rejimi Sözleşmesi (Evlilik Sözleşmesi) Nasıl Yapılır?
Mal rejimi sözleşmesi (evlilik sözleşmesi) iki farklı şekilde yapılabilir:
1) Evlenme başvurusu esnasında evlendirme memuruna yazılı bir bildirim yaparak, eşler kanunda belirtilmiş olan mal rejimi sözleşmelerinden birisini seçtiklerini bildirebilirler. Yasal olarak evlendirme memurlarının mal rejimi yapabilme yetkileri olmadığından bu bildirim ancak bir ispat aracı olacaktır, kurucu bir etkiye sahip değildir.
2) Eşler noterde düzenleme veya onaylama şeklinde kanunda belirtilen mal rejimi sözleşmelerinden birisini seçebilirler. Yani mal rejimi sözleşmesi, noterlerce düzenlenme şeklinde yapılabileceği gibi, tarafların hazırladıkları bir mal rejimi sözleşmesinin noterce onaylanması ile de yapılabilecektir.
Eşler isterlerse yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimini de sözleşme ile seçebilirler. Mal rejimi sözleşmesi, ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar tarafından yapılabilir. Küçükler ile kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadırlar.
Yeni medeni kanun m. 206’da olağanüstü mal rejimi olarak mal ayrılığı rejimini kabul etmiştir. Haklı bir sebebin varlığı halinde, eşlerden birinin istemi üzerine, hakim, mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Haklı bir sebebin varlığına dair kanunda özelikle bazı durumlar sayılmıştır.
Mal Rejimi Sözleşmesi (Evlilik Sözleşmesi) Ne Zaman Yapılır?
Eşler, mal rejimi sözleşmesini (evlilik sözleşmesini) evlenmeden önce ya da sonra yapabilirler. Kural olarak mal rejimi sözleşmeleri geriye etkili olmaz. Ancak 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu ve 4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun uyarınca 01.01.2002 tarihinden itibaren 1 yıl içinde eşler geriye dönük etkili olarak mal rejimi sözleşmesi yapabilirler. 1 yıl içinde mal rejimi sözleşmesi yapılmaması halinde bu tarihten itibaren edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli kabul edilir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe (01.01.2002) kadarki mal rejimi aynen geçerliliğini korur. Ve 1 yıllık süre sonrasında yapılan mal rejimi sözleşmeleri geçmişe etkili olmaz.