En saygın edebiyat ödüllerinden biri olan Nobel pek çok yazar için önemlidir. Bu ödülü kazanmış 16 kadın sanatçıyı sizler için araştırdık.
1-Selma Lagerlöf
1858-1940 yılları arasında yaşamış İsveçli yazardır. Efsane ve masallara dayanan yapıtlarıyla tanınmıştır. 1909 yılında Nobel Edebiyat Ödülü alarak bu ödülü alan ilk kadın sanatçı olmuştur. Selma Lagerlöf aynı zamanda bu ödülü kazanan ilk İsveçli yazardır.
2-Grazia Deledda
1871-1936 yılları arasında yaşayan ve doğalcılık akımının önde gelen isimleri arasında kabul edilen İtalyan yazardır. Eserlerinde Sardunya’daki zorlu yaşam koşullarını tasvir etmiştir. 1926 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü aldı ve bu ödülü alan ikinci kadın sanatçı olmayı başardı.
3-Sigrid Undset
Sigrid Undset, 1882-1949 yılları arasında yaşamış Norveçli yazardır. Undset, eserlerinde gelenekler ve çağdaşlaşma çatışması, dini değerleri ve kadının özgürlüğünü ele almıştır. Takvimler, 1928 yılında geldiğinde ise “The Axe”, “The Snake Pit”, “The Wilderness” ve “The Son Avenger” adları taşıyan “The Master of Hestviken” dörtlemesiyle Nobel Edebiyat Ödülünün sahibi olmuştur.
4-Pearl S. Buck
Pearl Sydenstricker Buck, 1892-1973 yılları arasında yaşayan Amerikalı yazar. Buck, Nobel Edebiyat Ödülünü alan ilk Amerikalı kadın sanatçıdır. Hayatını önce öğretmenlik daha sonra da yazarlıkla kazanan Buck, 1931 yılında The Good Earth (İyi Dünya) adlı yapıtıyla Pulitzer Ödülünü kazanmıştır. 1938 yılında ise Ana adlı kitabıyla Nobel Edebiyat Ödülünü almıştır. Kazandığı Nobel Ödülünün ardından National Institute of Arts and Letters (Ulusal Sanat ve Edebiyat Enstitüsü) üyeliğine layık görülmüştür.
Buck’ın kitapları ömrünün büyük bir kısmını geçirdiği Çin’deki yaşamı yansıtmaktadır.
5-Gabriela Mistral
Asıl adı Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga olan Şilili şair, eğitimci, diplomat.
Latin Amerikan edebiyatının tanınmış yazarlarından olan Gabriela Mistral, 1945’te edebiyat dalında Nobel Ödülü alarak bu ödüle layık görülen ilk Latin Amerikalı ve Şilili sanatçıdır. Şiirlerinde en çok doğa, aşk ve anne şefkati temaları kullanmıştır. Şili yerli halkı Aymara kökenli olan Mistral, kendisini ülkesinin sorunlarını çözmeye adamıştır Latin Amerika’yı, Avrupa’yı ve ABD’yi dolaşarak eğitim alanında çalışmalar yapmıştır.
6-Nelly Sachs
Asıl adı Leonie Sachs olan Alman asıllı İsveçli yazar ve şair. Eserlerinin konusunu savaşın insan üzerindeki tahribatı oluşturmakla birlikte Tevrat ve Yahudi geleneği temaları ağırlıklı yer tuttu. 1966 yılındaki Nobel Edebiyat Ödülünü Shmuel Yosef Agnon ile paylaşan sanatçı bu ödülü kazanan altıncı kadın sanatçı olmuştur.
7-Nadine Gordimer
Nadine Gordimer, Güney Afrikalı yazardır. 1974 yılında Man Booker Ödülünü ve 1991 yılında da Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Ülkesindeki Apartheid adlı ırksal ayrımcılık sistemine karşısında durmuş ve özgürlük ve insanlık vurgusu yapmıştır. Afrika Ulusal Kongresi’nin (ANC) üyesi olarak, çok sayıda makale, deneme ve söylev kaleme almıştır. Yazar,14 Temmuz 2014’te 90 yaşında hayatını kaybetmiştir.
8-Toni Morrison
Toni Morrison, “Afro-Amerikan” edebiyatının tanınması ve gelişmesinde önemli rol oynamış Amerikalı yazardır. Beloved (Sevgili) adlı romanıyla 1988 yılında Pulitzer Ödülünü kazanmış ve 1993 yılında ise Nobel Edebiyat Ödülünü layık görülmüştür. Yazar eserlerinin büyük bir kısmında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ırkçılık ve bu ırkçılığın yıkıcı sonuçlarını konusunu işlemiştir.
2019 yılında 88 yaşındayken hayatını kaybetmiştir.
9-Wislawa Szymborska
Tam adı Maria Wisława Anna Szymborska olan Polonyalı şair, 1923 – 2012 yılları arasında yaşamıştır. Zbigniew Herbert ve Tadeusz Różewicz ile birlikte çağdaş Polonya şiirinin önde gelen temsilcilerinden biri olarak kabul edilmekte olan şair, 1996 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü almıştır. Polonyalı şair, bu ödülü kazanarak Nobel Edebiyat Ödülünü alan dokuzuncu kadın sanatçı olmuştur.
10-Elfriede Jelinek
Avusturyalı feminist oyun yazarı ve romancı olan Elfriede Jelinek 2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü almıştır.
Nobel Edebiyat Ödülünü alan onuncu kadın sanatçı olan Jelinek, bu ödülü almadan önce Almanca konuşulan ülkelerin dışında pek tanınmıyordu. 73 yaşındaki yazarın yazılarında geleneksel Avusturya edebiyatı derinden hissedilirken Avusturyalı yazar Robert Musil’in etkisi de görülmektedir.
11-Doris Lessing
Doğum adı Doris May Tayler olan Britanyalı yazar Lessing, romanlarında ve kısa hikâyelerinde çoğunlukla 20. yüzyılın toplumsal ve siyasi karmaşasına yakalanmış bireylerin yaşamlarını konu olarak kullanmıştır. Eserlerinin başlıca temaları ise feminizm, cinsiyetler arası savaş ve bütünlük peşinde koşan bireylerin olduğu söylenebilir. Afrika’nın güneyinde veya İngiltere’de geçen eserlerinde yer alan solcu, bağımsızlığına son derece düşkün ve feminist kadın kahramanlar içinde yaşadıkları toplumların kültürel kısıtlamalarına karşı başkaldırmaktadır. 1962 yılında yazdığı Altın Defter romanı onun en çok okunan ve en çok çevirisi yapılan romanı olmasının yanı sıra kadın hareketinin de temel taşlarından biri olarak görülmektedir.
Birçok ödül kazanan yazar, 2007 yılında, 88 yaşında iken, Nobel Edebiyat Ödülünü kazanarak bu ödülü kazanmış en yaşlı sanatçı olmuştur.
12-Herta Müller
1953 yılı Romanya doğumlu Alman roman yazarı ve şair Herta Müller, Çavuşesku dönemindeki Romanya’yı ve Rumen halkının yaşamını anlattığı eserleri ile bilinmektedir.
Romanya’da gizli servisle çalışmayı reddettiği nedeniyle işinden olan sanatçı1987 yılında Almanya’ya göç etmişti.
2009 yılında Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan 67 yaşındaki sanatçının ödülü “şiirin yoğunluğu ve nesirin açıklığını kullanarak yoksulların dünyasını tasviriyle” aldığı açıklanmıştır.
Müller bu ödülü kazanan on ikinci kadın sanatçıdır.
13-Alice Munro
Alice Ann Munro, Kanadalı öykücüdür. 1931 yılında doğan sanatçının çalışmaları, özellikle zamanda ileri ve geri hareket etme eğilimiyle kısa öykülerin mimarisinde devrim yaratmış olarak tanımlandı. Hikâyelerinin “duyurmaktan daha fazlasını içerdiği ve geçit töreninden daha fazlasını ortaya koyduğu” söylendi.
Munro, aldığı birçok ödülün yanında ömür boyu çalışmasıyla 2009 yılında Man Booker Uluslararası Ödülünü ve “çağdaş kısa öykünün ustası” unvanı ile yaptığı çalışmalarla da 2013 yılında Nobel Edebiyat Ödülü almıştır.
14-Svetlana Aleksiyeviç
Svetlana Aleksandrovna Aleksiyeviç 1948 SSCB doğumlu Beyaz Rusyalı(Belarus) araştırmacı, gazeteci ve yazardır.
Aleksiyeviç, II. Dünya Savaşı, Sovyet-Afgan Savaşı, Çernobil faciası ve SSCB’nin dağılması gibi olayları yaşamış, bu olaylara tanık olmuş kişilerle röportajlar yaptı. Bu insanların ona anlattıkları yazdığı birçok kitaba yansımıştır. Yazdığı yazılar Lukashenko rejimini rahatsız etti ve 2000 yılında hakkında yasal kovuşturma başlatıldı. Bunun üzerine ülkesini terk eden yazar, on yıl boyunca Paris, Göteborg ve Berlin gibi şehirlerde, siyasi sürgün olarak geçirdi. Nihayet 2011 yılında ülkesine kavuştu.
Birçok ödüle layık görülen yazar 2015 yılında Nobel Edebiyat Ödülü kazanarak bu ödülü kazanan o dördündü kadın sanatçı oldu.
15-Olga Tokarczuk
Olga Nawoja Tokarczuk, Polonyalı şair, yazar. 1962 yılında doğan sanatçı 2007 yılında kaleme aldığı Bieguni (Koşucular) adlı kitabıyla 2018 yılında Man Booker Uluslararası Ödülüne ve aynı yıl Nobel Edebiyat Ödülüne layık görülmüştür.
“sınırların keşişimini ansiklopedik tutkuyla birlikte bir yaşam biçimi olarak temsil eden anlatısındaki hayal gücü nedeniyle” 2018 yılı Nobel Ödülünün Tokarczuk’a verildiği açıklanmıştır.
16- Louise Glück
Louise Elisabeth Glück, 1943 doğumlu Amerikalı şair ve denemecidir. Genellikle otobiyografik bir şair olarak nitelenen Glück, duygusal yoğunluk, kişisel deneyimler ve modern yaşam üzerine meditasyon yapmak için sık sık mit, tarih ya da doğadan yararlanmasıyla bilinmektedir.
Glück, eserlerinde travma, arzu, doğanın aydınlatıcı yönleri ve varoluşsal umutsuzluğu gibi temaları işlemiştir. Bu geniş temaları keşfederken, şiirleri üzüntü ve izolasyonun açık sözlü ifadeler ile bilinmektedir.
Pek çok edebiyuat ödülü kazanan Glück, 2020 yılında Nobel Edebiyat Ödülüne layık görülmesiyle Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan on altıncı kadın sanatçı olmuştur.