Enlem nedir?
Bir yerin coğrafi enlemi, oranın meridyen çemberi üzerinde derece, dakika, saniye olarak hesaplanan ve bu yerin ekvatora olan uzaklığıdır. Teknik yönden değişik tipte enlemler olmasına rağmen, bunlar arasında fark çoz azdır. Haritacılık başta olmak üzere en çok kullanılanı coğrafi enlemlerdir. Bir noktanın coğrafi enlemi, o noktanın kutup yüksekliğine eşittir.
Enlemler ekvatorda kutuba kadar 0 o den 90 o ye kadar sayılıdır. Her enlem derecesi 60 dakikaya, bunlar da 60 saniyeye bölünür. Mesela İstanbul 41 derece, 0 dakika, 16 saniye kuzey enleminde yer alır. Bu değer şöyle gösterilir: 41 o , 0’, 16". Enlemler ekvatora yakınlık ve uzaklıklarına göre aşağı enlemler, orta enlemler ve yukarı enlemler diye adlandırılırlar. Coğrafi enlemleri tespit etmek için belirli kutup yıldızlarının görünüm açılarını almak yahut öğle güneşinin açısını sekstantla ölçmek gibi işlemler uygulanır.
Bir derecelik enlem yayı yaklaşık olarak 111 kilometredir. Yeryüzünün basıklığı yüzünden bu uzunluk kutuplarda 111.900 km, ekvatorda ise 110.568 kilometredir. Enlem ve boylamların insan hayatında büyük önemi vardır. Sefer halinde bulunan bir gemi veya uçak, bulunduğu yerin enlem ve boylamını belirterek yerini belli edebilir. Büyük denizlerde karşılaşılan bir hadise de bu değerle belirtilir.
Paraleller ve enlem
Ekvator Dünya'yı, Güney Yarımküre ve Kuzey Yarımküre olmak üzere iki eşit bölüme ayıran hayali bir dairedir. Paraleller, ekvator düzlemine paralel dairelerdir. Paralel dairelerin birbirine uzaklığı 111 kilometredir, uzunlukları ise, Dünya küre biçiminde olduğundan eşit değildir. Bu paralellerin en büyüğü olan ekvatorun uzunluğu 40076 kilometredir, kutuplarda ise paraleller sıfıra indirgenmiş birer noktadır.
Kuzeye doğru 90, güneye doğru 90 paralel vardır. Bunlar ekvatorda sıfır ve kutuplarda 90 derece olmak üzere enlemi ölçmeğe yarar. Örneğin 42 derece kuzey enleminde bulunan Sinop ekvator ile Kuzey Kutbu arasında aşağı yukarı yarı yoldadır.
Sözlükte "enlem" ne demek?
Enlem kelimesinin ingilizcesi
n. latitude