Kendileri henüz ne isimle anılacaklarına karar verebilmiş değil; ama, ortada sisli görüntüsüyle bir organizasyon olduğu muhakkak… 1991 ilkbaharında “şahsiyet” bulmuş… Kullanılan isim hakkında bir sürü tevatür dolaşıyor: “Dünya Çerkes Birliği”, “Uluslararası Çerkes Derneği”, “Dünya Çerkes Derneği”, “Dunaypso Adige Khase”, “Dünyapso Adige-Abaza Khase”, “Mejdunarodnaya Çerkesskaya Assosiasiya” ya da“International Circassian Association”… Bunlara yarın başkaları da eklenebilir.
Biz, “örgüt” mensuplarının pek sevdiği adı kullanalım: “Dünya Çerkes Birliği”.. Kısaca“DÇB” diyelim. Örgütün ismi gibi, “tarihçesi”ne ilişkin rivayet de bol; kimilerine göre 1989 bir dönüm noktası, kimilerine göre 1990, kimilerine göre 1991. Rusya İçişleri Bakanlığı’ndaki doğum kağıdına ise “1991” tarihi düşülmüş…
“Dünya Çerkes Birliği Dosyası” zihinlerde yer alan bazı sorulara, farklı ve derin bir perspektiften cevap bulabilmek amacıyla oluşturulmuştur. “Dünya Çerkes Birliği Dosyası” bu yönüyle arşivlerimizde yeralan bilgi ve belgelerin yansımasından başka bir şey değildir. Belirtildiği gibi, “Dünya Çerkes Birliği Dosyası” cevaplanmayı bekleyen bir dizi soru etrafında şekillenmiştir. Öncelikle bu sorulara bakarak dosyamızı açabiliriz:
“Dünya Çerkes Birliği” nedir?
DÇB hangi amaçlara hizmet etmektedir?
Ne zaman kimler tarafından vücuda getirilmiştir?
Kurulmasına kimler önayak olmuştur?
Kimler ipleri elinde bulundurmaktadır?
Neden böyle bir yapı ihtiyacı ortaya çıkmıştır?
DÇB hangi hedeflere yönelmiştir?
Bu kuruluş kimlerden ne şekilde destek sağlamıştır?
Kuzey Kafkasya’ya hangi gözlüklerle bakılmaktadır?
DÇB Kuzey Kafkasya’daki gelişmeleri nasıl görmektedir?
Ne tür argümanlar kullanılmaktadır?
Söylemler hangi stratejiler etrafında şekillenmektedir?
Yöneticiler nasıl bir kariyere sahip olmuştur?
DÇB kadrosu yaşamlarını nasıl sürdürmektedir?
Görünen yüzünün ötesinde DÇB’nin farklı bir çehresi var mıdır?
DÇB bünyesinde karanlık şahsiyetler yer almakta mıdır?
Kuzey Kafkasya sahnesinde DÇB ne tür bir rol yüklenmiştir?
Merak edilen bu sorulara verilecek cevaplar elbette Kuzey Kafkasya’nın tarihi geçmişiyle de yakından bağlıdır. Nihayetinde DÇB tarihin belli bir “kırılma noktasında” ortaya çıkmış, belli“misyon”u yüklenmiş, belli “söylemleri” olan ve belli “eylemler” sergileyen bir “yapı”dır. Bu yapıya bakış ise, bakış sahibinin durduğu noktalar ile de bağlantılıdır. Algılamak ise “okuyucu”nun insiyatif alanındadır.
“KOMÜNİZMİN” YIKILIŞI VE KUZEY KAFKASYA’DAKİ GELİŞMELER
Dünya tarihinin en kanlı en totaliter devleti Sovyetler Birliği, XX. yüzyılın sonunu göremeden yıkıldı.“Tarih arada bir böyle azizlikler”yapabiliyordu…Çoktan beri çalan çanları, korkunç rejimin ortodoks taraftarları duymak bile istememişti. O “dev ülke”ye duydukları hayranlık“gerçekler”in daima önündeydi. Gorbaçov’un son hamleleri “Sovyet İmparatorluğu”nu girdiği bataktan kurtarmaya yetmeyecek, ne “glasnost”, ne de “perestroika” Sovyetlerin kurtuluşuna çare olamayacaktı. 1989’da artık çözülüş iyice ivme kazanmış, geriye Sovyet rejiminin iflasını ilan etmek kalmıştı.
Birçok yerde olduğu gibi, göz göre göre gelen dağılma sürecinde, sivil insiyatifler tarihin farklı bir biçimde kırıldığını izleyerek, sonraki dönemlere hazırlık yaparken; “resmi görevliler” “sovyet yapısı”ndan ayrılmak istemediklerini söylemeye devam ediyorlardı. Komünist Partisi’nin yerel baronlarından Carım Aslan ve Koko Valeri de bu tip “yöneticiler” arasında yer alıyordu. Oysa Kafkasya sahnesinde Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan gibi “cumhuriyetler” dümenlerini çoktan bağımsızlık rotasına çevirmişti.
Kuzey Kafkasya özelinde ise, 1989 yılında bir grup aydının girişimiyle Kafkasya Dağlı Halkları Birliği - KDHB oluşturulmuştu. Tüm Kuzey Kafkasya’yı kucaklamaya çalışan, Kuzey Kafkasya halklarının bir iradeyle kendi yönetimleri altında modern dünyada yer alabileceğini açıklayan, siyasi birlik oluşturmadan Kuzey Kafkasya’nın kendi kaderine sahip olamayacağını seslendiren bu sivil organizasyonun “dil, din, inanç, etnik varlık” ayrımı yapmaksızın bütün Kuzey Kafkasyalılara yaptığı çağrı geniş yankı bulacak ve bu çatı altında toparlanma başlayacaktı. Kısa süredeKafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin bu dinamik gelişmesi “imparatorluk düşü”ne sahip Kremlin patronlarının ve Kuzey Kafkasya’daki hizmetkarlarının dikkatinden kaçmayacaktır.
Kuzey Kafkasya’nın her köşesinde hızla serpilen Kafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin varlığını gerçek bir tehlike olarak algılayan “zinde güçler” ise, kendileriyle göbek bağı olmayan bu örgütün rotasından saptırılması, Kuzey Kafkasya’da daha Çarlık Rusyası zamanında hayli başarılı şekilde uygulanmaya başlanan “böl-yönet” politikası doğrultusunda yeni örgütler kurulması planlarını yapmaya koyulacaktı.
Nitekim, 4 Şubat 1990 günü Nalçik’te KGB’nin Kafkasya’daki orta düzey yöneticilerinin katıldığı toplantının başlıca gündemi de bu idi. Bu toplantıda, Musa Şenibe başkanlığındaki Kafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin ortaya çıkardığı dalgalanmalar masaya yatırılmış, Moskova’nın bu gelişmeden son derece rahatsız olduğu, hareketin ne şekilde olursa olsun parçalanması gerektiği konuşulmuş, alternatif stratejiler ele alınmıştı. Bugün DÇB’nin önde gelen ve Rus istihbarat servisinde “albay” rütbesine ulaşmış bir yöneticisinin de katıldığı bu toplantı, Kuzey Kafkasya sahnesinde bilinen “parçalama” siyasetinin kesintisiz uygulanması kararına ulaşmakta zorlanmamıştı. Diasporada da büyük ilgi ve destek gören Kafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin parçalanması, zaten yıllardır işlenen arkaplana sahip “mikro milliyetçilikler”in yerel yönetimlerin de katkısıyla azdırılması, “Rodina”ların aktivitelerine hız verilmesi ve yeni bir lokal kuruluşun meydana getirilmesi 4 Şubat 1990 günü yapılan bu toplantıda alınan kararlar arasında bulunuyordu. Böylelikle, 1991 Mayısında tüzel kişiliği açıklanacak “Dünya Çerkes Birliği”nin temelleri bizzat KGB eliyle atılmıştı.
Bu, bir yandan, Sovyet sonrası dönemde Rus politikalarının uzanacağı alanları ifade ederken, bir yandan da Kuzey Kafkasya’nın Rusya için taşıdığı önemi gösterecektir. Bir analizcinin ifade ettiği gibi Kuzey Kafkasya’nın önemi Rusya için azalmamış, tam tersine daha da artmıştı. Bu analizciye göre, artan önemin gerekçeleri jeopolitik ve ekonomik nedenlerle daha net kavranabilmektedir:“Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle Rusya Karadeniz'de başlıca limanlarını kaybetti: Mariupol, Odessa, Illisevsk limanları Ukrayna'ya bırakıldı. Rusya'nın Karadeniz'de kurtarabildiği en büyük limanı Novorossisk’tir. Bütün Rusya'nın petrol ihracatlarının yüzde otuzu bu limandan yapılır. Rusya Novorossisk limanını genişletme ve büyütme işlerini başlattı. Kapasitesi 44.9 milyon tondur. Fakat son yıllarda 6 milyon tona kadar kullanılmaktadır. Rusya bu limanın kapasitesini 63 milyon tona yükseltmeyi hedefliyor (…) Kuzey Kafkasya Batı ve Doğu Avrupa ülkeleri için günümüzde jeopolitik önemi, enerji güzergahlarına bağlıdır. Amerika'nın aksine Rus petrol ve gaz güzergahlarına hala sıcak bakılır”.
1990 sonrasında gelişen bütün hadiseler bu tespiti haklı çıkaracaktır.
KUZEY KAFKASYA’DAKİ “NOMENKLATURA” NEYİ TEMSİL EDİYOR?
Sovyetler Birliği artık tarih sahnesinde yok… İlginç olan, 90’lı yıllarda büyük dönüşümlere sahne olan eski Sovyet coğrafyasındaki bir çok ülkenin “yönetici eliti”nin, aradan geçen kısa sayılabilecek zamanda konumunu kaybetmesine rağmen, Kuzey Kafkasya’da bu tür bir farklılaşmanın pek az yerde gerçekleştiğidir.
“Nomenklatura” adı verilen bu “yönetici elit” bukalemun gibi, her renge kolaylıkla girmiş, herkesin adamı olmuş, her ideolojik kalıba uyabilmiştir. Komünist Partisi hegamonyasında“mükemmel birer komünist” olan bu kişiliksizler, Gorbaçov döneminde “reformist” kesilmiş, Yeltsin ile “demokratlık” tahtına kurulmuş, Putin’le azan “büyük Rusya hülyası”nın azgın savunucuları haline dönüşmüşlerdir.
Kuzey Kafkasya “nomenklaturası”nın öyküsü, bir marifet gibi sunulan ve “istikrarın göstergesi” olarak takdim edilen kişiliksizliğin öyküsünden başka bir şey değildir. Carım Aslan’ların, Koko Valeri’lerin, Hubiyev’lerin, Nekhuşev’lerin ve daha nicelerinin hükmü çoktan verilmiştir. Kuzey Kafkasya’nın “nomenklaturası” başkalarının tarihlerinin parçasından başka bir şeyi temsil etmemektedir. Söylemler ve eylemler bütünüyle bu hükmü doğrulamaktadır. Onlar, daha düne kadar, ülke dışında yaşamak zorunda bırakılanların “sürgün”e tabi tutulduğunu değil, “göç ettiğini” söyleyenlerdir. Onlar Rusya’ya “büyük ağabey” diye seslenenlerdir. Onlar milyonlarca insanın katledilmesinin “ülke bütünlüğü” için gerekli olduğunu haykıranlardır. Onlar Kuzey Kafkasya halklarının efendilerinin çizdiği “etnik milliyetçiliklere” odaklayanlardır. Onlar kardeş haklar üzerinde oynanan oyunların piyonlarıdır. Onlar, sömürgeleştirilmiş Kuzey Kafkasya’nın gerçeklerini saptıran zihniyetin temsilcileridir. Yine onlar Kuzey Kafkasya’yı Rusya’nın “arka bahçesi” olmaktan kurtarmaya çalışanların önünü kesmeye çalışanlardır.
Bunca olumsuz özelliğe sahip “nomenklatura”nın, kendi çizgisinde faaliyet göstermek üzere organize edilen sivil ya da militarist savaş araçlarını desteklemeyi, bu arada Kuzey Kafkasya’da“bölücü” çalışmaların odağında bulunan DÇB’yi desteklemekle yükümlü kılındığını da hatırlamakta yarar var...
“RODİNA”LAR VE “KHASE”LER
“Rodina”lar Sovyetler Birliği’nin bünyesine alınan halkların diasporasına tesir etmek üzere oluşturulan birer “propoganda” ve “istihbarat” aygıtı idi. Sovyet Rusya’nın II. Dünya Savaşı sırasında Marksist-Leninist rejimine payanda olarak devreye aldığı “anavatan” kavramına hizmet edecek şekilde yapılandırılmıştı. Daha 1942 ilkbaharında Sovyet lideri Stalin’in Kafkasyalı“hemşehrileri nezdindeki itibarını artırmak gayesiyle başkanlığını kendisinin yaptığı” özel bir “komisyon” dünyadaki Kafkasya diasporası üzerinde çalışmalarını sürdürmüştü. Diasporanın sovyet ideolojisine doğrudan veya dolaylı hizmet edecek şekilde örgütlendirilmesi bu komisyonun görevleri arasındaydı. Ayrıca diasporadaki insanların anavatanlarına özlemlerini ve ilgilerini kendi propagandalarına malzeme yapabilmek için onların “Sovyet vatandaşlığına” geçmeleri teşvik ediliyordu. Batılı bir yazar Patrik von zur Mühlen bu amaçla “birlik cumhuriyetlerine dış misyonlar tesis etmek hakkı” verildiğini, böylelikle “Sovyet halklarının Şark'ta yaşayan azınlıklarına (Ermeniler, Çerkesler, Kürtler) tesir etmek imkanı da” sağlandığını yazmaktadır.
Bu “özel komisyonun” görevleri ilerleyen zamanda, kısaca “Rodina” ya da “Obşestva Rodina” olarak bilinen “resmi devlet kurumu”na devredilecektir. Zaten Sovyet döneminde ne sendikalar ne de dernekler sivil irade ile oluşmuş yapılar değil, bizzat Kremlin patronlarının talimatlarıyla oluşturulmuş “resmi devlet kurumları”ydı. Diasporalara “Anavatan Derneği”olarak tanıtılan “Rodina”nın merkezi Moskova’da bulunuyor, “uygun görülen yerlerde”şubeler açılabiliyordu. “Obşestva Rodina” görünüşte, Sovyetler Birliği’ndeki her halkın “yurt dışında” kalmış uzantılarıyla kültürel ve sosyal ilişkiler kurmasını sağlıyordu. Ama bünyesinde çeşitli rütbelerde KGB elemanları, bu istihbarat örgütüne her türlü bilgiyi aktaran yazar ve şairler yer alıyordu. 1960’lı yıllardan itibaren “anavatan”dan gelen “soydaşlar”ın görevi, “soğuk savaş” ortamında, hafızalarda hiç de iyi yeri olmayan Rusya ve mirasçısı Sovyetler Birliği’ne ait düşünceleri kırabilmek, “belli merkezin” gerekli gördüğü bilgileri toplayarak raporlamaktan ibaretti. “Rodina” ayrıca “yurtdışı”ndan gelen “konuklar”la da ilgileniyordu. Örneğin 1989 yazında “Atayurt Kuzey Kafkasya’ya gezi yapan” bir grubu “Rodina” Başkan Yardımcısı Peter Vassiliev “Türkiye'den gelen ilk Kafkas kültür elçileri olarak” ağırlayacaktır.
Ne var ki, Sovyet rejiminin çöküşü sürecinde seslerini dünyaya duyurmak isteyen kitleler“Rodina”lara itibar etmeyecek; kurdukları organizasyonlar etrafında toplanarak “kendi tarihlerini” başlatacaklardır. Her bölgede olduğu gibi Kuzey Kafkasya’da da ortaya çıkan sivil insiyatifler ve oluşumlar “yeni bir ruhun ortaya çıktığını” gösteriyordu. Sınırlı maddi olanaklara ve deneyimsizliklere rağmen halkın yıllarca bastırılan arzu ve talepleri bu sosyal-siyasi örgütlenmelerle gündeme getiriliyordu. KGB elemanlarının toplandığı “resmi devlet kurumu”“Rodina”lara karşı halk iradesi“Khase” ve “forum” denilen örgütlerde toplanmaya başlamıştı. Bu hareketlilik iki asırdır Kuzey Kafkasya’yı sömüren Moskova’nın da dikkatini çekiyordu. Kaderlerini Kremlin’in ellerine teslim eden ve aslında birer kukladan başka bir şey olmayan“yönetici elit” kendi pozisyonunu da sarsacak bu organizasyonlara karşı acil önlemler alınmasını arzuluyordu. 1990’dan 2000’li yıllara uzanan dönemde halk insiyatiflerinin bir çoğunun dağılması, pasifize edilmesi ve susturulması son derece organize şekilde Moskova merkezli olarak planlanmış,“yerel yöneticiler ve yerel birimler” eliyle uygulanmıştır.
Tasfiyeye uğramadan önce “Khase” örgütlenmeleri “Rodina”lardan farklı olarak Kuzey Kafkasya’nın gerçek sorunlarına bütüncü ve tutarlı yaklaşım gösterebilme yeteneğine sahip insanları barındırıyordu. Bu yönüyle kayıtsız şartsız Moskova çizgisindeki (barındırdıkları elemanlar dikkate alındığında bu garipsenmemelidir) “Rodina”lara karşı gerçek bir halk organizasyonu olarak çıkabiliyordu. Eski adıyla KGB, yeni adıyla FSB’nin emrindeki “Rodina”lar bugünkü Dünya Çerkes Birliği’nin iskeletini de oluşturuyor. Anatoli Kodzokov, Şokuy Muhammed, Clağıstan Efendi, Sultan Sosnaliyev, Hafitze Muhammed gibi isimler, başka “görevleri”nin yanında, soğuk savaş kalıntısı bu işlevsel teşkilatın “vazgeçilmez elemanları”olarak yeni dönem konseptine uygun vazifeleri de yerine getiriyor.
DÇB SAHNEYE SÜRÜLÜRKEN
Kuzey Kafkasya sahnesinde oynanacak oyunun senaristleri amatör değildi. Büyük deneyim ve birikime sahip Rusya istihbaratçıları bir yandan Kuzey Kafkasya’da gelişerek güçlenebilecek birlik hareketlerini denetim altına almak, bir yandan giderek yükselmeye başlayan muhalif sesleri etkisizleştirmek arayışına çoktan girmişti. Uzun dönemli bu oyunun uluslararası uzantılarını kurmak da gerekli görülmüştü. Geçmişte de başarılı şekilde KGB tarafından kancalanan bazı “diaspora dernekleri”ni Rusya’nın yeni konseptine uygun misyonla donatmak, yedeğe alamadıkları diğer kuruluşları da “farklı ambalajlanmış” bir “örgütlenme modeli” içinde yönlendirmek, ortak söylemler etrafında toplamak senaryoyu tamamlıyordu. Zaten ilk DÇB kongrelerinin hayli renkli bir manzara göstermesi de bu yüzdendi.
KGB yöneticilerinin 4 Şubat 1990'da yazdığı senaryonun sahneye konulmasında 1990 Mayısı Rus istihbaratı için uygun bir zamandı. Hollanda’da faaliyet gösteren Çerkes Derneği’nin düzenlediği bir konferans, “karanlık merkezler”de Kuzey Kafkasya üzerinde kurgulanan senaryonun“uluslararası” ayaklarının daha kolay kurulabilmesinde rahat bir platform teşkil ediyordu. Dönemin “Rodina” yöneticilerinden Clağıstan Yefendi ve Anatoli Kodzokov,“profesyonel”lerden Akbaşe Boris gibi isimlerin yanı sıra; kendileri üzerine tezgahlanan oyundan habersiz Fethi Recep (Hollanda) ve İhsan Saleh’in (Almanya) de katıldığı bu toplantı, şemaları zaten belirlenmiş DÇB’nin bazı diaspora kesimlerine “pazarlanması”ndan başka bir amaç taşımıyordu. Oyunun görünen yüzü ise 1991 yılı ilkbaharında Nalçik’te sahnelenmeye başlanacaktı. Profesyonel servislerin kontrolünde yapılan çağrıya, gelişmelerin iç yüzünü ve perde arkasını bilenler ve bilmeyenler “icabet” edecekti.
“Çerkeslerin dil, adet, kültür ve tarihlerini kaybetmemeleri için aynı çatı altında toplanmalarını” sağlama kisvesi altında 19-20 Mayıs 1991 tarihleri arasında yapılan ilk toplantıya Adıgey, Karaçay-Çerkes, Kabardey-Balkar, Şapsığ “Adıge Khase”leri ve “Rodina”larının yanı sıra “Adıge Kheku Khase” iştirak etmiş, Moskova ve Krasnodar’daki Çerkes derneklerinden başka İsrail, Ürdün, ABD, Hollanda ve Almanya’da faaliyet gösteren dernekler de yer almıştı. Türkiye’den ise, Kaf-Kur delegelerinin katıldığı bu toplantının amacının, Kuzey Kafkasya arenasında birleştirici bir güç olarak ortaya çıkan Kafkasya Dağlı Halkları Birliği (KDHB)’nin (1-2 Kasım 1991 kongresinde Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu (KDHK) adını alacaktır) etki alanının daraltılması olduğu ortaya çıkmıştı. Adıgey, Karaçay-Çerkes, Kabardey-Balkar “cumhuriyetleri”nin “cumhurbaşkanları” ve Rusya Federasyonu yetkililerinin de izlediği bu toplantıda, Rus istihbarat örgütleri her şeyden önce KDHB’nin parçalanarak dağıtılmasını, aksi takdirde Kuzey Kafkasya’daki Rus çıkarlarının ciddi biçimde zedeleneceğinin hesabını yapmıştı.
Rus gizli servisinin bu senaryosuna uygun isimler bulunmasına rağmen, yedekteki “güç” DÇB’nin başkanlığına, senaryoyu kamufle edecek bir isim getirildi. Parlak kariyere sahip saygın bir hukukçu olan Kalmık Yura kendisi arzulamamasına karşın “Dünya Çerkes Birliği” başkanlığına seçilmişti. Bu “beklenmedik olay” için Kalmık Yura yakın çevresine şunları söyleyecekti: “Sonraları bu konuyu çok düşündüm, neden beni seçtiklerini anlamaya gayret sarfettim. Oysa özel hiçbir şey yapmamıştım ben…” Bazılarınca “adaletsizliğin yaşanmadığı bir rejim” olarak tanıtılan Sovyet döneminde hep haksızlıklara maruz kalan, çileli bir yaşantı sürdüren 1934 doğumlu Kalmık, o koltuğa neden oturtulduğunu kısa süre sonra fark edecektir.
Leningrad Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdikten sonra “hukukun ideolojiye kurban edildiği” bir devlette yaşamanın tüm sıkıntılarını tadan Kalmık 1963 yılında başladığı akademik kariyerinde profesörlüğe kadar yükselmiş; Sovyet sisteminin tıkandığı noktada “glasnost” ve“perestroika”açılımlarını sağlayanların içinde yer almıştı. O günün koşullarında önemli birer adım olan “insanileştirme” ve “demokratikleştirme” çabaları ortodoks Marksist-Leninist çevreler ve Sovyet sisteminin “zinde güçleri” tarafından engellenmeye çalışılsa da, bildiği yolda ilerlemeye devam eden bu isim kimsenin önünde diz çökmemiş, kimseden makam-mevki talep etmemiş, keyfiliklerin sürdüğü bir rejime payanda olmamıştı. SSCB’nin resmen tarihe karıştığı günlerde de aynı çizgisini koruyan Kalmık Yura politikadan, kendi kaderine sahip olmaktan, iyi yaşam koşullarından mahrum edilmiş milyonların patlamasını ilgiyle takip ediyordu. Senaryo sahipleri bu donanımlı “yalnız adamı”, perdenin önüne getirmekle amaçlarına daha kolay şekilde ulaşacaklarının hesabını yapmışlardı. İlk yönetimde Kalmık Yura’nın yanı sıra Abrec Almir gibi geçmişleri şaibesiz, kimselere angaje olmayan şahsiyetler yönetimde bulunan diğer “Rodinacı görevliler”i “dengeleyebilecek” durumda değildi. Zaten başlangıçtan itibaren DÇB’nin perde arkasında duran “güçler”in “denge kaygısı” hiç olmamıştı ki...
Tüm bu olumsuzluklara rağmen Kalmık Yura, inatçı kişiliği ile Dünya Çerkes Birliği’ni Kuzey Kafkasya’daki güçlü sivil hareketlere entegre etmenin mücadelesini sergilemeye başlamıştı. 1991 sonlarında “uysal” “cumhuriyet” Kabardey-Balkar’ın hareketli politik atmosferinde, Kokov’un“Rusçuyönetimi” karşısında kişilikli duruş sergileyen “Kabardey Halk Kongresi”nin kendisine yaptığı başkanlık önerisini tereddütsüz kabul etti. Sonradan DÇB Başkanlığına gelecek olan Akbaşe Boris “amirlerinin talimatı” doğrultusunda Kalmık’ı “rejim aleyhtarı çevrelerle işbirliği yapmaması”konusunda uyararak tehdit etti. O ise yıldızının asla barışmadığı bu karanlık adamın tehditlerine kulak asmayarak Ocak 1992’deki kurula katıldı ve “Kabardey Halk Kongresi Başkanı” olarak göreve başladı. Daha sonra da Kabardey-Balkar “Cumhuriyeti”seçimlerinde milletvekili seçildi. Böylelikle gerçek rotasını ortaya koydu.
DÇB’yi Rus istihbarat servisinin güdümünde olmaktan kurtarma uğraşısı sergileyen Kalmık 1993’teki ikinci kongrede “Khase”lerin desteğiyle başkanlığa yeniden seçildiyse de işin çığırından çıktığını görüyordu. Sonunda dayanamadı ve “RF Adalet Bakanlığı ile DÇB başkanlığını birlikte yürütemeyeceğini” ileri sürerek kokuşmuş zihniyetin hakim olduğu DÇB’den ayrıldı.
Kalmık Yura, yüreğinde Kafkasya birliğini taşıyarak sürdürdüğü ömrünü 16 Ocak 1997’de Mineralnıye Vodı’de tamamladı. Yolunun üzerinde yine lokal sorunların değil, tarihsel Kuzey Kafkasya’nın geleceğine ilişkin projeksiyonların ele alındığı “Kafkas Halkları Konferansı”vardı. Ölümü başta kendisini “kontrol altına alamayan” FSB olmak üzere, bu şer örgütünün uzantılarını ve destekçilerini de oldukça mutlu etmiş olmalıdır. Kalmık’ın ölümünden sonra “timsah gözyaşı” dökenler arasında, onunla “terbiye sınırları”nın ötesine taşarak ciddi tartışmalar yapan Akbaşe Boris de vardı. Yüreği “Adıge”ler için değil, bütün Kuzey Kafkasya için çarpan bu değerli şahsiyetin kavrayış ve mücadelesini çarpıtmayı görev edinen Akbaşe, bilinen o oportunist tavrıyla Kalmık’ı müfrit bir “Adıgeci” olarak lanseledi.
Oysa Kuzey Kafkasya sahnesinin dikkatli gözlemcileri, Kalmık’ın giderek “Rodina”lar çizgisine oturtulan ve halk insiyatifini hiçe sayan DÇB ile artık anılmak istemediğini izlemişti. Kalmık Yura, Rusya’nın Kafkasya politikasına ve Çeçenistan’ı işgal hazırlıklarına karşı tavır koyarak 30 Kasım 1994’de Adalet Bakanlığı görevinden istifa ederken, Kuzey Kafkasya “cumhuriyetleri”nin“yöneticileri” “Çeçenistan’da huzur ve asayişin sağlanması, yasal rejimin tesis edilmesi”gibi gerekçelerle Rus Ordusu’nun istila hareketini destekleyen “bildirileri” kaleme almaya başlamışlardı. Kalmık’tan sert tavır gören Kremlin yönetimi, kendisini enterne etme planı yaparken o gizlice Moskova’dan ayrılarak Grozni’ye gidecek; olağanüstü günler geçiren Çeçenistan’da zor da olsa Dudayev ile görüşerek “Rusya Güvenlik Kurulu”ndaki atmosferi anlatacaktı.
Kalmık Yura sonrası Dünya Çerkes Birliği’nin yönetsel tarihi tam anlamıyla bir facia haline dönüştü. Bu facia Rus istihbaratı FSB için ise tam bir “başarı” idi. Her şeyi göze alan inatçı birkaç ismin ve bunlara destek veren bir avuç iyi niyetlinin çabaları 1996 (Çerkessk), 1998 (Krasnodar) ve 2000 (Nalçik) kongrelerinde oluşacak tabloları farklılaştırmaya yetmeyecekti.
ABHAZ-GÜRCÜ SAVAŞI PATLAK VERİRKEN
Rus gizli servisi, birleşme çabalarının önünü kesmeye çalışırken, Kafkasya sahnesinde kanlı olayların düzenleyicisi olarak da görev başındaydı. Ermeni-Azeri, Oset-İnguş çatışmalarında bilinen rolünü oynayan bu meşum aktör, Çerkes-Karaçay ve Balkar-Kabardey gerilimlerinde de oldukça“başarılı”provokasyonlar gerçekleştirmişti.
Rus gizli servisi, Kafkasya sahnesinde 1989'da Gürcistan’ın başına Moskova çizgisinden uzak, bununla birlikte aşırı hırslara sahip Zviad Gamsakhurdiya’nın gelmesinden de rahatsızlık duymuş, onu ortadan kaldırmak için her türlü olanağı seferber etmişti. Gamsakhurdiya ve çevresinin, Sovyetler Birliği döneminde “apolitik alan” halinde konumlandırılan Abhazya üzerinde takip ettiği emperyalist söylem ve politikalar ise burada kanlı çarpışmalara yol açacaktı.
“Kremlin’in patronları”nın açık ve kapalı tahrikiyle Gürcü birliklerinin 14 Ağustos 1992’de Abhazya’ya saldırısı Kuzey Kafkasya sahnesini de ister istemez hareketlendirecekti ve bu emperyalist açılım hem Kuzey Kafkasya, hem de diasporadaki ayrışmaları ciddi biçimde hızlandırmaya başlayacaktı. Örneğin, Türkiye’de “birileri” bu dönemde “Şevardnazde’nin Kafkasyalılığından gurur duyduklarını” kaleme alıp “en büyük dileklerinin mektupların üç-dört ayda değil de, daha kısa sürede ulaşmasını temenni” ederken; birileri de kendilerine ulaşan bilgilere istinaden yaklaşan tehlikeyi algılayarak kamuoyu oluşturmaya, Abhazya’ya destek zeminlerini hazırlamaya başlayacaktı. Yine “birileri” Tiflis’in saldırganlığına karşı “sıkıntıları İstanbul’daki Gürcü kilisesine anlatma” uğraşısı sergilerken, birileri de bu sorunu hem yayın organlarına, hem de uluslararası platformlara taşımaya koyulacaktı. Ayrışmanın tarafları isimlendirilmişti: “güvercinler” ve “şahinler”.. 1991 Mayısında, KGB tezgahı Dünya Çerkes Birliği kongresine katılmak üzere Nalçik yoluna düşenler “güvercin”; nereden gelirse gelsin Kuzey Kafkasya halklarına yönelen askeri ya da ideolojik saldırılara “hak ettiği şekilde” cevap verme gereğini ileri süren Kuzey Kafkasya birliği savunucuları ise “şahinler” oluvermişti.
Ne var ki, Gürcü saldırganlığına set çekenler DÇB sevdalısı “güvercinler” değil, Kuzey Kafkasya birliğini hedefleyen “şahinler”di. Kendilerine hukuki meşruiyet zemini oluşturacak Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’ni referans almaksızın, modern tarihlerini “Sovyet dönemi” ile başlatmakta son derece azimli “Abhaz liderliği”nin cılız güç ve imkanlarıyla Gamsakhurdiya karşısında tutunabilecek pozisyonda olmadığını değerlendiren Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu-KDHK, organize ettiği kuvvetlerle Abhazya mücadelesine doğrudan müdahil olmuş; bugün DÇB mensuplarının, Rusçu söylemlerle paralel şekilde “fundemantalist”, “vahabi” ya da “dinci”kelimeleriyle tanımladıkları Şamil Basayev ve İbrahim Yağan gibi KDHK komutanları Abhazya işgaline “dur” diyen tek gerçek gücü yönetmişti. Basayev’in emri altında bulunanlar arasında diasporadan giden birçok gönüllü de mevcuttu. Ve nedense Abhazlarla “etnik akrabalığı”bulunmayan Çeçen gençleri Ahbazya’nın kurtuluşu için can veriyordu.
Sıcak gelişmelerin içinde Kuzey Kafkasya “cumhuriyetleri”nden “diaspora” gezilerine çıkan birçok “yerel yönetim” temsilcisi, “Rus gizli servisi mensupları” ve “resmi ağızlar” bir taraftan Abhazya’nın kaderini değiştiren Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu’nu “cani, kan dökücü”şeklindeki kelimelerle tanıtırken, bir yandan da Kuzey Kafkasya“cumhuriyetleri”nin yaptığı gibi “gönüllü akışı”na son verilmesini “rica”edeceklerdi. Onların“rica”larını “emir” kabul eden “birilerinin” varlığı kuşkusuzdu. Ama birileri de, “ricacı hemşehriler”in “yüksek görev bilinciyle” hareket ettiğini biliyordu. Ve bir çok yerde “ricacı hemşehriler”, “gereken şekil ve uslupta” ağızlarının payını alacaktı.
Bu dönemde, Rus gizli servisi KGB koridorlarında hayat bulan DÇB iki ayrı yönde hareketleniyordu. Bir yanda, ne olduğunu kendisi bile fark etmeden “Dünya Çerkes Birliği”nin başına getiriliveren Kalmık Yura Abhazya’yı KDHK çizgisinde desteklerken; DÇB’nin“kurumsal” yapısı ise, kuruluş sebepleriyle hayli uyumlu şekilde “Abhaz sorunu”ndan yararlanma konusuna yoğunlaşıyordu. Kalmık Yura’nın Kuzey Kafkasya sorununun ayrılmaz parçası olarak gördüğü Abhazya, DÇB’nin kuruluşuna emek sarfedenlerin çabasıyla Moskova’nın enstrümanı yapılmak isteniyordu. “Dünya Çerkes Birliği”nin destekçileri, kendilerine söylendiği şekilde Moskova’nın kapılarını aşındırarak Yeltsin’in bizzat devreye girmesi gerektiğini seslendiriyor; Ardzınba’nın “masaya oturması için ikna edileceğini” de ekliyorlardı. Bu uğraşlar kısa zamanda sonuca ulaşacaktı.
Böylelikle, “Kuzey Kafkasya’nın bir bütün olduğuna” inanan gönüllü kuvvetlerin ölümcül darbesiyle başarıya ulaştırılan mücadele, masa başında başka noktalara çekilecektir. Bugün bile kimilerince “Abhazya sorununda en önemli dönüm noktası” olarak “servis” edilen 3 Eylül 1992 tarihli “Moskova Görüşmesi Nihai Belgesi”nin imza bölümlerine bakmak,“bağımsızlığın” masa başında nasıl teslim edildiğini göstermektedir. DÇB destekçisi“cumhuriyet yöneticileri”nin ısrarlarıyla Rusya’nın çıkarlarına göre şekillenen “Moskova Görüşmesi Nihai Belgesi”nin altında “resmen”savaşan muhatapların bulunmayışı ilginçtir. Söz konusu “nihai belge” “Abhazya’da oluşan durumu gözden geçiren Rusya Federasyonu Başkanı ve Gürcistan Devlet Konseyi Başkanları”nca “taraf” olarak imzalanırken,“bağımsızlık için çarpışan Abhazya’nın cumhurbaşkanı” sadece “mutabık kalanlar” kısmını parafla yetinecektir.
Artık Abhazya “Moskova Görüşmesi Nihai Belgesi” ile çift taraflı kıskaca alınmış; Rusya bu belgeye göre olayın “gerçek tarafı” olmuş, “yaramaz çocuk” Ardzınba ise, Rusya ve Gürcistan arasında varılan mutabakata “mutabık” kalmıştı. Carım ve Koko gibi, dünyayı efendilerinin gözüyle kavrayanlar ise, kendilerinden beklenen misyonu yerine getirmenin huzuruyla “Adıge-Abhaz kardeşliği”ne ilişkin “nutukları”nı sürdüreceklerdir. Bu “kardeşlik” ise, “Dünya Çerkes Birliği”nin literatüründe “Rusya’nın çatısı altında birlikte yaşamak”tan başka bir anlama gelmiyordu. Eski Ahbazya Başbakanı Cengeriya’nın dilinden düşürmediği “Rusya’ya katılma”nın uzun bir hazırlık döneminin eseri olduğu muhakkak… Abhazya’dan Gürcü kuvvetlerinin atılmasından hemen sonra, elini Moskova’ya kaptıran “Abhaz liderliği”nin bir“teşekkür ifadesi” olarak Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu’nun (KDHK) ülkeyi terk etmesini istemesi, kapalı kapılar ardında normal vatandaşın bilemeyeceği bazı konuşmaların yapıldığı izlenimini güçlendirmektedir. “Abhazya-Rusya yakınlaşması” diye servis edilen“konsolidasyon” düşüncesinin arka planını ise DÇB tezlerinin, ya da daha doğru bir nokta olarak Moskova’nın oluşturduğunu artık herkes kavramış durumda..
SÖZÜMONA “FEDERASYON”DAN “ÜNİTER DEVLET”E RUSYA
Her şeyi oldu-bitti yaklaşımlarla halletmekten haz duyan Moskova, Sovyet sonrası dönemde de aynı alışkanlıklarını sürdürmekte ısrarcıydı. Uluslararası platformda esen rüzgarları da arkasına alan mirasçılar, geleneklerine uygun davranmakta tereddüt göstermeyecekti. “Yerel yönetimler”in başında bulunanlar ise, kendi varlık sebepleri olan ilişkileri sonlandırmaya hiç razı değillerdi. Sovyet zulmü altında geçen uzun yıllar boyunca ekonomik rezervleri daima Rusların lehine kullanılan“birlik cumhuriyetleri” üzerinde baskı uygulayan Moskova, göbek bağını atamayan yöneticilerin varlığından da yararlanarak BDT şemsiyesi oluşturmaya çalışmıştı. Ancak bu bölgelerde hakimiyet kurmak AGİK ilkeleri dolayısıyla kolay olmayacaktı. Yeni bir “dağılış” süreci ise Moskova jeopolitiğini bir daha toparlanmamak üzere tarihin derinliklerine gömebilecekti.
Kremlin bu koşullar altında hızla bir “federasyon” oluşturma yoluna düşüverdi. Fiilen dağıtmadığı“imparatorluk nüvesi”ni de kaybetmek istemiyordu. Kimler tarafından yazıldığı belli “Rusya Federasyonu Anlaşması” denilen metin, sömürge altındaki bölgelerin “yöneticileri”ne dikte edilirken “sömürge aydınları” kendilerinden beklenen tavrı sergileyerek sessiz kalıyorlardı. Buna karşılık Kuzey Kafkasya’daki sivil insiyatifler ve haysiyetli aydınlar kendilerine uzatılan metnin“yeni bir sömürge belgesi” olduğunu hemen fark etmişlerdi. Kuzey Kafkasya’da çıkan aykırı sesler bir “federasyon anlaşması” imzalanabilmesi için “imparatorluğun lağvedilmesi gerektiği”ne dikkat çekiyordu.
Rahmetle anılan Dudayev “federasyon anlaşması”nın hayat bulabilmesi için “önce Rusya’nın kendini tanımlaması gerektiğini”, ancak bu noktadan sonra “eşitler arasında bir anlaşma”yapılabileceğini söylerken, Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu “Rusya Federasyonu Anlaşması”nın içerik ve ruhunun “Rusya İmparatorluğu”nu korumayı amaçladığını vurgulayan sert bir bildiri yayınlıyordu:
“(…) Rusya İmparatorluğunu ilelebet korumayı amaçlayan ve bu anlaşma metnini hazırlamış bulunan politikacılar, kendi emperyalist iddia ve kibirlerini gereken hukuki şekle sokmaya bile zaman bulamamışlardır. Örneğin, anlaşmada yer alan ve halklara self determinasyon hakkı tanıyan madde bir harikadır. Bir devletin (Rusya), kendilerine self determinasyon hakkı tanıdığı halkları aynı zamanda kendi terkibine sokması dünya tarihinde görülmemiştir. Bu nasıl federasyon anlaşmasıdır ki, metinde tarafların eşitliğinden, anlaşma ilişkilerinin subjektlerinden (öznelerinden) hiç bahsedilmiyor? Sadece yetkileri sınırlayabilecek olan taraflardan bahsediliyor ve bu konuda da ayrıcalık peşinen bir tarafa, yani Rusya devletinin en üst makamına tanınıyor. Rusya İmparatorluğu, halkların vazgeçilmez hakkı olan self determinasyon hakkını açık şekilde gözardı ediyor ve milletlerin kendi devlet şekli ve diğer milletlerle siyasi ilişki şekli konusundaki seçme hakkını görmemezlikten geliyor. Anlaşmanın bu ve diğer birçok hükümleri, Rusya'nın gelecek Anayasasının IV. bölümü için zemin hazırlamaya yönelik olup milli devlet ilkesini tamamen yok etmektedir. Ve bu da ardından sadece ekonomik esareti değil, bütün milletlerin siyasi köleliğini anayasa düzeyinde hukuken tescil etme sonucuna ulaşacaktır. Bu esaret Kafkasya halkları için de söz konusudur. Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu Parlamentosu'nun kanaati şudur ki, federasyon anlaşmasının imzalanması için önce Rusya İmparatorluğu hukuken feshedilmeli, halen Rusya İmparatorluğu içinde bulunan cumhuriyetlere tamamen eşit, bağımsız bir Rusya Cumhuriyeti kurulmalıdır. Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu, söz konusu halkların siyasi hak ve özgürlüklerini savunmak için kurulduğu ve faaliyetleriyle İmparatorluk esaretine son verip bağımsız devlet kurmayı amaçladığı için, ilke olarak söz konusu federasyon anlaşmasını kabul etmesi olanaksızdır. Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu içinde yer alan cumhuriyetlerin resmi temsilcileri ve yetkili liderlerinin böylesine bir anlaşmaya imza koymaları bize göre Kafkasya halklarının özgürlük ve bağımsızlığına, onların temel çıkarlarına ters düşmektedir ve anlaşmanın bu halklar için hiçbir hukuki geçerliliği bulunmayacaktır”.
Kuzey Kafkasya’daki “Büyük Rusya”nın resmi temsilcileri 1992’de kaleme alınan bu bildirideki çizgiden elbette çok uzaktı. Birileri “büyük Kafkasya rüyası” görürken, onlar “büyük Rusya’nın küçük parçası” halinde kalmayı tercih ediyorlardı. O dönemde, popülaritesinden faydalanılmak üzere kendi rızası dışında DÇB başkanlığına getirilen Kalmık Yura derin bir düş kırıklığını da bu noktada yaşayacaktır. Malum zihniyet ve “elemanlar”ın pasifize teknikleri harekete geçmiş, “Dünya Çerkes Birliği”nin misyonu Kalmık Yura’ya “hatırlatılmıştı”.
Kısa süre içinde ortaya çıkan gelişmeler Rusya’nın görünüşte bir “federasyon”, realitede ise“üniter” devlet halinde yapılandığını ortaya koymuştur. Bugün bazılarının “cumhuriyet” olarak adlandırdığı “yerel yönetimler”in birer “belediye”den, hatta “muhtarlık”tan öte anlam taşımadığı, 12 Aralık 1993’de yapılan sözüm ona “halkoylaması”yla “kabul edilip” ve 25 Aralık 1993’te yürürlüğe giren “Rusya Federasyonu Anayasası”nın 65. maddesinde açık şekilde görülmektedir. “Federasyonun sujeler”inde “Adıge”, “Dağıstan”, “İnguş”, “Kabardey-Balkar”, “Karaçay-Çerkes”, “Kuzey Osetya” “cumhuriyetleri”nin de sıralanmasına karşılık, bir “Rusya Cumhuriyeti”nin bulunmaması, bu anlaşmanın kimler arasında imzalandığı sorusunu akla getirdiği gibi, emperyal pozisyonun varlığını da irdelemektedir. (Hatırlatılması gereken başka bir husus da, halen Rus işgal güçlerince yağmalanan Çeçenistan Cumhuriyeti’nin “Rusya Federasyonu Anlaşması”na ilişkin oylamaya katılmadığı halde,“suje”ler arasında gösterildiğidir).
Yeni bir imparatorluk belgesi olan “Rusya Federasyonu Anlaşması” karşısında Dünya Çerkes Birliği’nin takındığı “kurumsal” tavır ise, bu yapının hangi zihniyetin eseri olduğunu gözler önüne sermekte, “kurucu mümtaz şahsiyetler”in omuzlarındaki apoletler de kimlere hizmet ettiğini göstermeye yetmektedir.
ÇEÇENİSTAN’I İŞGAL VE SÜRGÜN PROJESİNDE DÇB
Sovyetler Birliği’nin çöküşü sonrasında “yeni bir imparatorluk” kurma hayalini canlı tutan Moskova’ya Kuzey Kafkasya’da kafa tutan tek bölge Çeçenistan olmuştu. Kuzey Kafkasya’nın bu küçük parçası, komünizmin rejimin tarihine gömüldüğü günlerde hızla Moskova’dan beslenen“yönetici eliti” tasfiye etmiş; tüm tehditlere rağmen önüne bırakılan yeni imparatorluk belgesini imzalamamakta kararlı davranmıştı.
Yakın geçmişte olduğu gibi sömürgeci/sömürge ilişkisine girme niyetinde olmayan Grozni’nin“Rusya Federasyonu Anlaşması”na karşı geliştirdiği tavır Moskova’nın Kuzey Kafkasya’daki bütün çıkarlarını tehlikeye atıyordu. Alışılmadık bu kafa tutuşun, başkalarına da “kötü örnek”olacağını düşünen Rusya “kendini bilmez Çeçenistan”a gerekli dersi verme hazırlıklarını tüm hızıyla sürdürüyordu. 1991’de Rusya’nın Çeçenistan üzerindeki bilinen planları boşa çıkarılmıştı. Ama Rus istihbaratı da elbet boş durmayacaktı.
Tarihler 15 Mart 1992’yi gösterirken Çeçenistan Cumhuriyeti Devlet Başkanı Dudayev “Kuzey Kafkasya Halkları”na yaptığı çağrıda Moskova’nın tarihsel çizgisinin değişmediğini ve oynadığı oyunlara gereken cevabın verilmesi gerektiğini açıkladı. Dudayev bütün Kafkasya’yı “arka bahçesi”olarak gören Rusya’nın gerçek yüzünü bütün çıplaklığıyla ortaya koyarken “yerel yönetimler”in dikkatini de çekiyordu.
“Kafkasya bölgesindeki son olaylar, Moskova’nın Kafkasya'ya yönelik emperyalist politikasının değişmediğini açık şekilde ortaya koymaktadır. Sadece taktikte değişme vardır. Rusya yönetimi eskisi gibi dev imparatorluk hayaline tutulmuştur. Ancak şimdi yeni bir “demokrat” sıfatıyla hareket etmektedir. Rusya’nın gerçek demokratları ise iktidar ve yetkiden uzakta kalmışlardır.
Gürcü halkının sarsılmaz iradesi, Kafkasya Dağlı Halkları Federasyonu’nun kuruluşu, Azerbaycan’da politik durumun değişmesi ve Çeçenistan’ın kesin ve kararlı tutumu karşısında Moskova, Kafkasya'ya yönelik planlarını hızlandırmaya gayret etmektedir. İşte bunun içindir ki, binlerce sivilin kanını döken 366. Motorlu Piyade Alayı’nın yerine Karabağ’a hava indirme birlikleri sevk edilmiştir. İşte bu nedenledir ki, acele bir şekilde sözüm ona profesyonel Gürcü ordusu kurulduğuna dair beyanlar verilmektedir. Oysa bu“profesyonellerin” Gürcistan ve Gürcü halkıyla hiçbir ilgisi bulunmadığı herkes bilmektedir. Aynı sebeplerden dolayı Çeçenistan’a karşı bir enformasyon savaşı başlatılmış, askeri harekat hazırlığı hızlandırılmıştır. Üstelik açık bir şekilde ve çekinmeden, halkın devirdiği komünist kadro üzerinden hesaplar yapılarak bu hainler kullanılmaktadır. Çeçen-İnguşya topraklarını Rusya senaryosu doğrultusunda bölme çabaları da işte bu gayeden kaynaklanıyor. Bütün bu gayretlerin amacı, Karabağ’daki yangını körüklemek ve bölgedeki askeri çatışmaları Kafkasya'nın tamamına yaymaktır. Rusya yönetimi böylece Moskova’da iktidar mücadelesi sürdüğü sürece düşmanlıkları körükleyerek Kafkasya'yı azami derecede zayıf bırakmayı istemektedir.
Amacımız ve görevimiz, planlanan kanlı çatışmaları önlemek, dışarıdan gelecek tehlikeler karşısında birlik ve beraberliği korumaktır. Bağımsız Kafkasya'nın ve burada yaşayan halkların geleceği işte bunu gerektiriyor. Böyle bir bağımsızlığın güvencesi ise Kafkasya Devletlerinin Birliği olacaktır.
Biz, bir an önce Kafkasya Cumhuriyetleri liderlerinin bir araya gelerek, tehlikeli durumu görüşmeleri için konferans düzenlenmesini öneriyoruz. Bu konferansta halklarımızın birliği yolunda önemli kararlar alınabilir, Moskova'nın davetsiz emissarlarının (gizli ajanlarının) Kafkasya’dan kapı dışarı edilmeleri sağlanabilir. Konferansta, Bağımsız Devletler Topluluğu‘na (BDT) bağlı bütün askeri birliklerin bölgeden çıkarılması, BDT'na katılmama, kendi birleşik silahlı kuvvetlerimizi kurma, bölgede Birleşmiş Milletler Örgütü’nün ve eski SSCB'den kopan devletlerin daimi gözlemcilerini bulundurması konularında kararlar alınmalıdır.
Uyan Kafkasya! Bugün, kader ve istikbalimizi belirleyen gündür!”
Dudayev, çağrısına “olumlu yanıt” verebilecek tıynette bir “yerel lider” bulunmadığının elbette farkındaydı. Belki kalplerde kalması muhtemel bir hissi harekete geçirmeye çalışmıştı. Ama o kalplerde o hislerin kırıntısının bile olmadığı aradan çok geçmeden ortaya çıkacaktı.
Tarihler 1994 sonuna geldiğinde oyunun sertleşeceği açık hale gelmiş; Moskova Çeçenistan Cumhuriyeti’ni işgale ilişkin son hazırlıklarını tamamlamıştı. Üzerindeki ağır baskılara ve organizasyon içindeki kişisel kırgınlıklara rağmen Kafkasya Dağlı Halkları Konfederasyonu, Abhazya için sergilediği duyarlılığı Çeçenistan sahnesi için de gösterirken, DÇB bilinen “onaycı sessizliğini” koruyacaktır.
1993’te DÇB’ndeki ortamdan duyduğu rahatsızlıkla ayrılan Kalmık Yura, Rusya’nın Çeçenistan Cumhuriyeti’ne karşı planlarına karşı durup, 30 Kasım 1994’de Adalet Bakanlığı’ndan da istifa ederken, Kuzey Kafkasya “cumhuriyetleri”nin “yöneticileri”, “Çeçenistan’da huzur ve asayişin sağlanması, yasal rejimin tesis edilmesi” gibi gerekçelerle Rus Ordusu’nun biran önce harekete geçmesini talep eden “başvuru”yu hazırlamakla meşguldü. Galazov, Koko, Kuznetsov, Haritonov, Hubiyev, Çub ve Carım gibi, aralarında “Dünya Çerkes Birliği”nin destekçisi, kongrelerinin vazgeçilmez simaları olan “sadık adamlar”ın imzalarını taşıyacak bu“başvuru” aynı gün Yeltsin’in masasına bırakılacaktı.
Yine aynı günlerde, Rusya Başbakanı Çernomirdin, Çeçenistan’ı işgal edecek Rus kuvvetlerinin Çeçenistan halkını ne şekilde “sürgün” edeceğine ilişkin plan üzerindeki çalışmaları tamamlamış; 1 Aralık 1994 tarih ve 1807-p numaralı hükümet kararnamesiyle yapılması gerekenleri ilgili birimlere ulaştırmıştı. Nihayet uzun ön hazırlık ve uğraşılardan sonra 11 Aralık 1994’te Rus birlikleri Grozni’ye girmeye başladığında, Rusya’nın bölgede “stabilizasyon” sağlamasını isteyen “yerel yöneticiler” sevinçle ellerini oğuşturuyordu. Moskova’nın Çeçenistan Cumhuriyeti’ni işgaline karşı DÇB, doğal olarak kılını bile kıpırdatmayacaktır. Aynı duyarsızlık, geçen zaman içinde tüm dünyanın dehşetle izlediği katliamlarda da gösterilecek; Rus istihbarat birimlerinin sayısız suikast girişimlerinden birinde katledilen Cahar Dudayev’in ölümü bu organizasyon içinde sevinçle karşılanacaktır. Ne var ki, Çeçenistan Cumhuriyeti’nde işgalci birliklere karşı verilen büyük mücadelenin, DÇB gibi istihbarat servislerince oluşturulan sözüm ona “örgütler”in varlığına rağmen süreceği açıktır.
Gerçek şu ki, “taaa Amerika’daki soydaşlarıyla bile ilgilenen DÇB”nin kıymeti kendinden menkul yöneticileri birkaç kilometre ötelerinde olup bitene kulaklarını tıkamış; kendilerine son derece yakışan “büyük Rusya” apoletleriyle Çeçenistan’daki işgale destek vermeyi sürdürmektedir. Hiç birisinin ağzından, Ruslan Auşev’in “Çeçen lider Aslan Mashadov'u Çeçenistan'ın yasal başkanı olarak destekliyorum” sözüne benzer bir söz çıkmamış, Rusya’nın yarattığı fiili durumu sonuna kadar desteklemişlerdir.
Bu mücadele sürecinde, Rusya’nın her koşul altında Çeçenistan Cumhuriyeti’ne büyük destek veren Kuzey Kafkasya diasporasındaki enerjiyi DÇB yoluyla boşa çıkarma gayretleri ise dikkatle takip edilmektedir. Rusya’nın DÇB’ndeki karanlık şahsiyetlerinin ağzından yeni bir Abhaz-Gürcü gerilimine sürekli atıfta bulunarak Çeçenistan’a odaklanan diaspora desteğini kırma emellerinin İstanbul’daki bir toplantıda masaya yatırıldığını ve “önceliklerin açık şekilde” belirlendiğini bu çevreler bilmektedir. Moskova’nın emperyalist saldırılarıyla katledilen bir Kuzey Kafkasya halkının, DÇB zihniyetinin yansıması olarak Moskova güdümüne girme taleplerini son zamanlarda oldukça sık tekrarlayan ağızlara “feda edilemeyeceği”netleştirilmiştir. Bu, diasporada da DÇB ve uzantıları tarafından azdırılmak istenen “etnik milliyetçilik” duygularının karşısında “Birleşik Kafkasya”nın yer alacağı anlamına da gelmektedir.
KARAÇAY-ÇERKES VE KABARDEY-BALKAR’DA PROVOKASYONLAR
Rus gizli servisinin Kafkasya sahnesinde yarattığı gerilim alanlarından biri de Karaçay-Çerkes“cumhuriyeti”… 1921’den itibaren Kuzey Kafkasya’yı gönlünce “bölen”, gönlünce“konsolide” eden Moskova burada huzursuzluk alanları yaratmakla kalmadı, tarihi kader birliği yapan halklar arasında da “düşmanlık” duyguları ortaya çıkarma yolunda mesafe katetti. Rus istihbarat teşkilatı FSB’nin doğrudan doğruya ya da yan kuruluşu Dünya Çerkes Birliği kanalıyla“huzursuzluk” ve “gerilim”i körüklediği Karaçay-Çerkes “cumhuriyeti”, bugün “etnik milliyetçilikler”in dikkate değer laboratuarları arasında sayılıyor. Daha II. Dünya Savaşı sırasında Karaçayları “Almanlarla işbirliği içinde bulunmakla” itham ederek Sibirya içlerine sürgüne gönderen Sovyet Rus yönetimi, bu Kuzey Kafkasya halkının yaşadığı toprakları Karaçay-Çerkes“cumhuriyeti”ndeki diğer unsurlara, “parçala-yönet” politikasına uygun şekilde dağıtmış, gasbettiği hakları bütünüyle iade etmemişti.
Sovyet sonrası dönemde Karaçay-Çerkes’te süregelen gerilim ve huzursuzluğun kaynağına da oturtulan bu haksızlık zemini her iki unsurun kasaba politikacılarınca körüklenirken, “etnik milliyetçilik” bile sayılamayacak “kabilecilik” silahını ortaya çıkaran DÇB burada kendi misyonuna son derece uygun provokatörlük rolünü yüklendi. Çünkü kendisine biçilen görev her şeyden önce Kuzey Kafkasya’nın bazı bölgelerinde “etnik ayrımcılığı”körükleyerek ortamı gerginleştirmek, böylelikle ucu Kuzey Kafkasya halkları arasında sıcak çatışmalara kadar uzanacak“gerilim alanları” yaratmaktı. Dönemin DÇB başkanı Akbaşe Boris bu görev çerçevesine sonuna kadar sadık davranarak bağlı bulunduğu örgütü üzmemişti. Akbaşe bir Kuzey Kafkasya halkı için “bu köpekleri yok etmek lazım” derken, kendi dokusunun uyuştuğu Ruslarla ittifaka girerek “birlik ve dayanışma” sergiliyordu.
2001 Martında Karaçay-Çerkes “cumhuriyeti”nde patlayan bombalarla yeni bir boyut kazanan provokasyonların Moskova’dan emir alan FSB elemanlarınca gerçekleştirildiğine ilişkin kimsenin şüphesi yok… Tıpkı Moskova’da havaya uçurulan binalar ve yüzlerce kişinin ölümüne yol açan bombalamaların arkasında Rus istihbarat birimlerinin bulunduğu gibi, Karaçay-Çerkes, Yessentuki, Mineralnye Vody, Stavropol ve Adıge-Hablskiy’de izlenen patlamalar da aynı ellerin rolü bulunmakta. Karaçay-Çerkes’teki patlamaların ardından bölgeye sevkedilen ilave operasyon ve istihbarat birimleriyle “antiterör operasyonu”na başlayan Rusların burada daha geniş provokasyonlara girişebileceğine dikkat çeken gözlemciler, DÇB’nin de dikkatle izlenmesi gereğine dikkat çekiyor. Karaçay-Çerkes “cumhuriyeti”nin halen “cumhurbaşkanlığını” yapan Vladimir Semyonov tarafından konulan yasaklar başka siyasal patlamalara da yol açabilecek. “Yüksek merciler”in panel, miting, konferans gibi tüm sivil etkinliklerin yasaklanmasına ilişkin “uyarısı”nı harfiyen yerine getiren Semyonov’un kararnamesini takiben sivillere karşı yıldırma ve baskıların artacağını tahminleyenler yanılmamış; bölgede vasıtalar olur olmaz denetime tabi tutulurken şahıslar üzerinde de “kimlik kontrolü” kisvesi altında psikolojik terör uygulanmaya başlanmıştı. Ne var ki, Semyonov’un kararnamesine “dayandırılan” bu terör uygulaması da, bir iptal başvurusuna istinaden “Karaçay-Çerkes Yüksek Mahkemesi” tarafından hukuka aykırı bulunarak iptal edilecektir.
Akbaşe Boris’in ölümünden sonra onun Karaçay-Çerkes’te oynadığı rolün, skandal kahramanı olarak tanınan ve son DÇB kongresinde UNPO delegeliğine de seçilen Aleksandre Wahkuta tarafından yüklenildiği gözlemleniyor.
Karaçay-Çerkes “cumhuriyeti”nde oynanan oyunun bir versiyonu da Kabardey-Balkar“cumhuriyeti”nde iki Kuzey Kafkasya halkı üzerinde kurgulanıyor. “Eski Rusya vatandaşlarının ülkelerine dönmeleri”ne yol veren kanunun (“Kanun”un bu girizgahı son derece önemlidir. Bu durumda zavallı Kuzey Kafkasya muhacereti sanki özgürlüğü için çarpışmamışcasına bir anda “eski Rusya vatandaşı” yapılmaktadır. Bu çerçevede yapılan her“dönüş” ise kanunun ruhunu aldığı eski Rusya’ya hayat vermektedir) Kabardey-Balkar“parlamentosu”nda ele alınışından sonra daha bir gerilen ilişkiler DÇB çevreleri tarafından sıcak çatışmaya sürüklenmektedir.
2001’de Kabardey-Balkar’daki şer cephesinin mensuplarından Boris Paştov ile Hafitze Muhammed’in ortak imzasıyla Rusya’nın “bahşettiği” “çifte vatandaşlık yasası” çerçevesinde“vatana dönüş kanunu”nun kabul edilmesini takiben “danışıklı döğüş”te rol alan Rus milletvekilleri, Kabardey-Balkar’daki Kabardeylerin sayısının artacağını ileri sürerek duruma“karşı çıkar” gibi yaptılar ve Balkarların etnik duygularıyla oynamayı ihmal etmediler. Paştov, yasanın “etnik köken ayırımı yapmaksızın, doğrudan Kabardey-Balkar diasporasını hedeflediğini” söyleyerek diasporanın Kafkasya özlemini istismar etmeyi sürdürüyor ve sözümona“savunma oyunu” oynuyordu. 2001 Mayısında Vladimir Gugov liderliğindeki bazı“milletvekilleri”, Adıgeleri “yurt dışından” etnik akrabalarını Kabardey-Balkar’a getirip nüfus üstünlüğü sağlamaya teşebbüs etmekle suçladı: “Adigeler, tarihi hak öne sürerek, Kabardey-Balkar Cumhuriyetine “etnik vatanımız” diyemez”. Oysa Gugov gerçek meseleyi saklıyor, Rusya’nın güçlü Kuzey Kafkasya diasporasını kendisinin hakim olduğu bu topraklara çekerek“pasifize” etmeyi amaçladığını gizliyordu. “Vatan”kavramının hem Paştov, hem de Hafitze için“Kabardey-Balkar” ya da “Kuzey Kafkasya” olmadığını, onların “anavatan Rusya”nın evlatları olarak Rusya’ya her dönem “bendelik” yaptıklarını da “nedense” anlatmıyordu.
“KABUS KENTLER”İ KİM OLUŞTURUYOR?
“Anavatan cennet Kafkasya”yı bir cehennem parçasına çevirme sürecinde Moskova-Yerel Yönetimler-FSB-DÇB ayakları, üzerlerine düşen her şeyi layıkıyla yerine getiriyor. İlk ayak Moskova “federal yasalar” diye ambalajladığı “üniter Rusya”nın kanunlarını hazırlıyor ve“cumhuriyetler”e dikte ediyor. İkinci ayak “yerel yönetimler” ya da hoşlandıkları kelimeyle“cumhuriyetler”, bu “yasaların adaptasyonu”nu gerçekleştirerek ahaliye sirküle sürecini başlatıyor. Üçüncü ayak FSB asli vazifesi istihbarat-operasyon görevleriyle atbaşı giden“uygulamalar”ı yükleniyor. Dördüncü ayak DÇB ise, kendisine çizilen misyon doğrultusunda“Kafkasya’yı Rusya’nın ayrılmaz parçası haline getirmek” için gerilim ve huzursuzluk yaratma operasyonlarına dahil oluyor. Muhalif sesler, yakınlarının hayatlarıyla oynanacağına dair tehditlerle susturulmaya çalışılıyor, diasporadan “anavatana”gidenler yakın takibe alınarak fişleniyor. Yaşam alanı daraltılan halk ise, baskının doruğa ulaştığı, rüşvet ve yolsuzlukların ayyuka çıktığı bir düzende yaşamaktan artık bıkmış durumda.
Nalçik ve Maykop gibi kentlerin özellikle “anayurda dönenler” için birer kabus kent haline dönüşmesi “kötü bir rastlantı” olmanın ötesinde olsa gerektir. Moskova-Yerel Yönetimler-FSB-DÇB yaşayanlara ve gidenlere burada “anayurt” sıcaklığını hissettirmemekte son derece kararlı. Sahnenin önünde söylenenlerle, arkada seslendirilenler alabildiğine farklı.. Özellikle “diasporadan gelen soydaşlar”ın kurban olarak seçildiği tezgahta birilerinin cebi iyi doluyor. Rüşvetsiz adım atma olanağı bulunmayan bölgede keyfilik ve kayırma hüküm sürüyor.
Örnekler çok… Ama birçoklarının hafızasında henüz kaybolmamış iki hadiseyi hatırlatmak lazım.“Daimi oturma izni” ve “vizesi” bulunan Hakkı Çaha ve Turhan Özkan adlı “soydaş”ların başından geçenler “kabus kentleri” çarpıcı şekilde ortaya koymaktadır. Hakkı Çaha’nın Nalçik Havaalanında üç gün gözaltında tutularak (2-5 Aralık 2002) “sınırdışı” edilmesi; 7 Aralık 2002’de Turhan Özkan’ın evine “ikamet adresinde bulunmadığı” gerekçesiyle baskın düzenlenmesi ve 500 ruble cezaya çarptırılması, hemen sonrasında aynı şahsın 500 dolar tutarındaki parası ile değerli eşyalarının “çalınması”na karşın meselenin takipsiz bırakılması gibi olaylar… Bu olayların benzeri nice hadiseye dikkat çekenlerin iddiasına göre, “yerel yönetimler”in yanısıra “Rodina” ve DÇB gibi yan kuruluşlar da rol oynuyor ve “sistematik yıldırma politikası” tüm hızıyla sürüyor.
“DÖNENLERDEN” BİRİNİN ÖYKÜSÜ VE DÜNYA ÇERKES BİRLİĞİ
Atalarının toprağına dönen genç bir diaspora mensubunun başından geçen öykü DÇB’nin gerçek çehresini de gün yüzüne vuruyor. Bu traji-komik öykü kahramanının adı Hacı Bayram Bolat… Kabardey-Balkar’ın kendini gerçekten bir “cumhuriyet” zannettiği dönemde estirilen rüzgara kapılarak “Kaf Dağı’nın ardına” yerleşti… Mutluluğu, kendisine verilen oturma izin belgesinin kaybolmasıyla, 2000 yılının Şubat’ında yavaş yavaş solmaya başladı.
Bayram 22 Şubat 2000’de Yabancılar Şube Müdürü Albay M. M. Jemuhov’a yazılı dilekçe ile durumu bildirdi ve yeni bir belge talep etti. Kısaca OVİR olarak anılan “Vize ve Pasaport Dairesi” yeni bir belge tanzim etmediği gibi, Hacı Bayram Bolat’ın sınır dışı edilmesinin kararlaştırıldığını da duyurdu. Kabardey-Balkar’ın “yönetici çetesi”nden “içişleri bakanı”General Hakim A. Şögenov, Hacı Bayram Bolat’ın 16 Haziran 2003 tarihine kadar “Rusya Federasyonu”nu terk etmesini istemişti. Çünkü suçları öylesine büyüktü ki… “Birkaç dil biliyor”, “Çerkes geleneksel yaşamının vazgeçilmez parçası” haline getirilen içkiyi ağzına almıyor, “bazı gruplara karışmıyor”du. Saçmalıklar dizisi başlamıştı. Bayram kapı kapı dolaşmaya koyuldu. Duraklardan biri “Dünya Çerkes Birliği” idi.
12 Mayıs 2000 günü, dönemin DÇB başkanı Akbaşe Boris, iş olsun kabilinden kaleme aldığı bir dilek yazısını Koko Valeri’ye gönderdi. Akbaşe “DÇB’nin barış ve yardım çalışmalarında aktif rol alan, en güzel Çerkes adetleriyle terbiye edilmiş, kanunlara saygılı ve iktidar temsilcilerine karşı samimi bir şekilde saygı duyan bir şahsiyet” olarak tanımladığı Hacı Bayram Bolat’ın karşılaştığı problemin çözümüne “yardımcı” olunmasını rica ediyordu. Ama bu şifreli “rica” kabul görmedi.. Sonra Kabardey-Balkar’ın DÇB destekçisi, finansörü, rakipsiz anlı şanlı “devlet başkanı” Koko Valeri… Nihayet, mahkeme.. İlginç biçimde Hacı Bayram Bolat’ın sorununa duyarlı davranan tek makam biraz hukuk nosyonuna sahip mahkeme oldu ve kendisine yeni bir belge verildi.
Ancak Koko Valeri’nin başında bulunduğu “devlet”in intikam duyguları alabildiğine kabarmıştı. İntikam saati 11 Aralık 2002'de geldi çattı. Kabardey-Balkar “cumhuriyeti”nde asayişi sağlamakla ezelden beri görevli Rus istihbarat servisi FSB elemanları ve polis yakın takibe aldığı Hacı Bayram Bolat’a, arkadaşı Beslan Hagajeev'in konutunda misafir olduğu sırada baskın düzenledi. Ve 500 rublelik para cezasına çarptırıldı. Bolat “misafirliğe gitmek için yetkililerden izin almamıştı”. Tekrar adli süreçler başladı ve Hacı Bayram Bolat mahkeme yolunu aşındırdı. Yerel mahkeme kendisine verilen cezayı iptal etti… İçişleri Bakanlığı yerel mahkemenin kararına itiraz ederek Yüksek Mahkeme'ye başvuruda bulundu ve kararın iptalini sağladı, dava yeniden görüşülmeye başlandı. Yerel mahkeme bu kez Hacı Bayram Bolat’a verilen cezayı haklı buldu, kararı Yüksek Mahkeme de onayladı. Rus istihbaratı FSB, Kabardey-Balkar “Cumhuriyeti”nin ilgili kurum ve kuruluşları, anlı şanlı “yöneticileri” Hacı Bayram Bolat’dan hiç hoşlanmamışlardı.
Bolat’ın destekçisi ve konunun takipçisi birkaç duyarlı isim işin peşini bırakmıyordu. Dönemin Adıge Khase Başkanı (aynı zamanda “İnsan Hakları Derneği Kabardey-Balkar Şubesi”Başkanı, Prag’da Çerkesce yayın yapan “Özgürlük Radyosu”nun temsilcisi Valeri Hatajuko,“Abhazya’da Savaşan Gönüllüler Derneği” Başkanı hukukçu Beslan Hagajeev, milletvekili G. Murzakanov, gazeteci Aleg Guseyinov ve “Uluslararası Avukatlar Birliği Kabardey-Balkar Şubesi” Başkanı İshak Kuçukov başlıca isimler olarak göze çarpıyordu. Konu en sonunda İshak Kuçukov tarafından “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi”ne taşındı.. Etkin bir hukukçu olan Kuçukov, Hacı Bayram Bolat’a karşı yapılan tüm bu uygulamaların Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ihlali anlamına geldiğini belirterek konuyu Strasbourg’daki platformda takibe başladı.
Hacı Bayram Bolat kendisine gerçeği biraz olsun gösterebilme imkanı sağlayan olaylar karşısında DÇB Başkanı Zawurbi Nekhuşev’in de kapısını çaldı. Ama Nekhuşev’in kimlere hizmet ettiğini göz önüne getirmemişti… Zawurbi Nekhuşev, doğal olarak kendisine yakışanı yaptı, oyalayıcı boş sözlerle Bolat’a bir çözüm önermedi.. 4 Ağustos 2003’te Kabardey-Balkar “cumhuriyeti”nde oturma süresi biten Hacı Bayram Bolat’ın “anavatan” düşü sona eriyordu. Gittiği topraklar onun algısında “anavatan” idi. Ama iktidar koltuğuna kurulanlar, “Dünya Çerkesliğini kurtarmaya soyunanlar” için“vatan” kavramı “Rusya”dan başka bir yer değildi. Hacı Bayram Bolat’ın DÇB’nin Ankara’daki uzantıları “nezdinde”ki temasları da “ilgisiz”kalmaya mahkumdu. Diaspora derneklerini tek çatı altında toplayıp Dünya Çerkes Birliği ile aynı yatağa girmek için çırpınanlar bu “küçük olay”la ilgilendiklerinde “büyük Rusya”nın kaşlarının çatılacağını biliyorlardı. Önemli olan “vatan üstü vatan”ın çizdiği çerçevenin dışına çıkmamak, dediklerini harfiyen yerine getirmekti…
Ve Hacı Bayram Bolat dava süreçleri henüz tamamlanmadan, 7 Ağustos 2003 günü sabahın erken saatlerinde, Rus istihbarat örgütü FSB’ye mensup maskeli elemanlar tarafından derdest edilip kaçırıldı. Yarbay Tahir Bekiyev, Binbaşı Murat Asanov, Yüzbaşı Şomahov Zavurbeg, Teğmen Eldar Gayev, Üsteğmen Zelimgeri Şenibov adlı FSB’nin “Adıge” mensupları bu “başarılı operasyonu” gerçekleştirmiş, kendisine “dua et ki, buranın yerlisi değilsin, yoksa çoktan öldürülmüştün” şeklinde de güzel bir ders vermişlerdi. Ve beklenen son… İşte yeni bir“Yistambılako” (İstanbul Yolculuğu) ağıdı…
“KABARDEY-BALKAR KHASE”DE FSB OPERASYONU
Moskova’ya sadakat konusunda benzerlerinden çok fazla “özverili” çalışan Koko Valeri, bir yandan kendisine karşı sert muhalefet yürüten, bir yandan da Rus gizli servisi FSB ve DÇB ile doğrudan çatışmayı göze alan “Kabardey-Balkar Adıge Khase”den uzun süre dert yandı. Çünkü, Hatajuko Valeri yönetimindeki “Khase” Rus istihbarat çevrelerinin senaryolarını kabullenmediği gibi, DÇB eliyle yürütülen aldatıcı oyunu bozmak için de elinden geleni yapıyordu. Bu ise “belli çevreler”de oldukça rahatsızlık yaratmaktaydı. Sonunda Koko Valeri, efendilerinin senaryosunu başarıya ulaştırdı. Bizzat FSB elemanlarının ve “güvenlik güçleri”nin Hatajuko Valeri, Yağan İbrahim, Nalo Zavur ve Türkiye’den yerleşmiş bazı diaspora mensuplarını tartaklayarak müdahale ettiği “Khase” kongresinde bu halk organizasyonu ele geçirildi. Başına bir“yazar” ve “gizli servis” mensubu olan Hafitse Muhammed’in getirildiği “Kabardey-Balkar Adıge Khase” artık malum çevrelere hizmet etmeye başladı. Yeni dönemin başkanı Hafitze Muhammed’e göre, Koko’nun operasyonu “başka bir Çeçen savaşı”nın ortaya çıkmamasını sağladı.
İbret verici bu hikayeyi, “Kabardey-Balkar Adıge Khase” başkanı olarak yakın döneme kadar Kabardey-Balkar’da ciddi bir muhalefet sürdüren Hatajuko Valeri zorlanmadan özetliyor: “Bugün Khase, Kokov’un borazanından başka bir şey değil. Khase artık Çerkes halkının çıkarları değil, Kokov ve çetesinin çıkarlarını savunan bir kurumdur”.
DÇB PUTİN MARİFETİ “TOPLU MEZARLAR”A NE DİYOR?
Diaspora DÇB’nin semboller dünyası ile gündem saptırmakta emsalsiz yaklaşımlarını “ilgi”yle izliyor. Yaşanan hayatın hemen hemen hiçbir alanına bulaşmamaya özen gösteren DÇB’nin fonksiyonu açık: “Üç maymun”u oynayarak hedef şaşırtmak: “duymadım, görmedim, bilmiyorum…”. Son örnek ise “Lazarev’in heykeli”… Bu heykelin dikilmesi “onurlarını”zedeliyormuş.. “19. yüzyılda Çerkesler üzerinde katliam gerçekleştiren Lazarev”in heykeline bağlı bir “onur”… İki adım ötede katledilen Kuzey Kafkasyalı bir halka gösterilen derin sessizlik… Sessizliğin de ötesinde Rusya’nın istilasını “haklı ve meşru” gören bir DÇB yönetimi.. Yaşanan zamana ilişkin hiçbir şey söylemeyip Putin’in “toplu mezarları”nı görmeyenlere söylenebilecek tek söz var: “işbirlikçi”. Heykel bahane, Lazarev o korkunç katliamları yaparken yanında bugünün DÇB yöneticileri gibi “işbirlikçiler” vardı.. Yani “kendi halkından olmayanlar”…
SOYKIRIM TEZGAHTARI BİR RUS PARTİSİNE DESTEK
Gönülleri arzu ettiğinde DÇB’ni “kültürel kuruluş” olarak tanımlayan yöneticileri, gönülleri çektiğinde siyasi arenaya çıkmakta sakınca görmüyorlar. DÇB’nin durduğu yeri ve hangi emellere hizmet ettiğini, kimlerden destek alıp kimlere destek verdiğini açıkça ortaya koyan göstergelerden biri de Rusya’nın politik figürleri… DÇB’nin diasporadaki kimi hararetli savunucuları, herkesin alışkın olduğu hedef saptırıcı konuşmalarında bu kıymeti kendinden menkul organizasyonun“kültürel canlanmaya ilişkin hizmetlerini” ön plana çıkara dursun, DÇB Rusya siyaset sahnesinin oyuncuları ile iç içe, göbek bağı oluşturmuş durumda.
Nitekim 1993 DÇB kongresinde alınan kararların arasına sıkıştırılan birkaç satır, şer tezgahının siyaset sahnesindeki uzantılarını ortaya koyuyor. Söz konusu kongrede “Rusya’da Aralık ayında yapılacak seçimlerde, Rusya’da yaşayan ulusların hak ve özgürlüklerini savunan Birlik ve Dayanışma Partisi’nin seçimlerde desteklenmesi için DÇB’ne katılan derneklere çağrıda bulunulması” istendi. Ve bu istek hemen “yerine getirildi”.
Peki Birlik ve Dayanışma Partisi neyin nesi? Gerçekten DÇB “yöneticileri”nin allaya pullaya anlattığı gibi “Rusya’da yaşayan ulusların hak ve özgürlüklerini” mi savunuyor, yoksa başka bir şeyi mi ? Bu DÇB angajmanının anlamı ne?
DÇB’nin seçimlerde desteklenmesini istediği “Birlik ve Dayanışma Partisi”nin gerçek adı“Yedinaya Rossiya”.. Anlaşılan o ki, DÇB tezgahçıları “Yedinaya Rossiya”yı kamufle etme gereksinimi duymuşlar, “birlik”, “dayanışma” gibi her yöne çekilebilen “güzel kelimeler”kullanmayı tercih etmişler..
“Yedinaya Rossiya” Rus politikasında son derece önemli ve kilit bir parti… Partinin kullandığı isim “Yedinaya Rossiya”, “Tek Rusya” anlamına geliyor.. Yani kurucularının hedefini özetleyen bir isme sahip.. Partinin “ulusların hak ve özgürlüklerini savunduğu” sözü ise tam anlamıyla bir kuyruklu yalan.. “Yedinaya Rossiya”nın politikası “Tek Rusya’da tek halkın yaşayabileceğine” ilişkin argümanlarla destekleniyor..
Uzun süre Aleksandr Bespalov’un başkanlığında yol alan “Yedinaya Rossiya” daha sonra Boris Grizlov’un liderliğini benimseyerek Rusya politik sahnesinin önemli aktörleri arasına katılıyor. Gasprom’un fonlarıyla finanse edilen “Yedinaya Rossiya” eski komünist partisinin anılarına da sadık.. Rusya’nın her köşesini kontrol altına alarak kimseye göz açtırmamakta hüner sergileyen Rus gizli servisi FSB’nin eliyle çok kısa sürede reorganize edilen “Yedinaya Rossiya” bugün iktidar denkleminde yer alıyor. Bu iktidar partisi Rus parlamentosunun alt kanadı Duma’ya girme barajını iki katına çıkarmayı ve böylece ülkede “Yedinaya Rossiya” ve “Komünist Parti”den oluşan iki partili bir sisteme geçmeyi istiyor. Böylelikle Rusya sisteminde “demokratik istemleri” dile getiren muhalefetin bir an önce tasfiyesi hedefleniyor.
“Yedinaya Rossiya” nın lideri Boris Grizlov, Rusya parlamentosunun alt kanadı olan Duma’da Putin’in en önemli müttefiki.. Putin’in işbaşına geldiğinde yaptığı değişikliklerden biri de, Vladimir Ruşaylo’nun yerine İçişleri Bakanlığı’na Grizlov’u getirmekti. “Yedinaya Rossiya”, yani “Tek Rusya” partisinin “ulusların hak ve özgürlüklerini savunduğu”na ilişkin sözler, Çeçenistan Cumhuriyeti’ndeki katliamları hangi güçlerin gerçekleştirdiği sorusu ile gerçek yerine oturabilir. Bu yaşlı-genç, kadın-erkek, büyük-küçük ayrımı yapılmaksızın sürdürülen katliamların, Rus derin devletinin siyasi aktörü olan “Yedinaya Rossiya”nın militanlarınca gerçekleştirildiğini Moskova sokaklarındaki halk bile söylüyor.
İşin ilginç yanı, birtakım Dünya Çerkes Birliği yöneticilerinin “Yedinaya Rossiya”nın Kafkasya’daki şubelerinin başında bulunduğudur. DÇB’nin gizli mahfellerdeki kökleri kadar,“Yedinaya Rossiya” angajmanı da, bu DÇB’nin oynadığı rolü tüm çıplaklığıyla ifade etmektedir.
Kaynak: samsunbkd.org