Beyin tümörü, beyninizdeki anormal hücrelerin oluşturduğu kitlelerdir. Beyninizi saran kafatasınız çok sert ve kapalı bir yapıdır. Böylesine sınırlı bir alan içindeki herhangi bir büyüme büyük sorunlara neden olabilir. Beyin tümörleri kanserli (kötü huylu) veya kanserli olmayan (iyi huylu tümör) olabilir. İyi huylu tümör veya kötü huylu tümörler büyüdüğünde, kafatasının içindeki basıncın artmasına neden olabilir bunun sonucunda beyin hasarına neden olarak yaşamı tehdit edebilir.
Beyin tümörleri birincil veya ikincil olarak kategorize edilir. Birincil beyin tümörü direk olarak beyninizdeki hücrelerden oluşur. Çoğu birincil beyin tümörü iyi huyludur. Metastatik beyin tümörü olarak da bilinen ikincil bir beyin tümörü ise vücudunuzdaki kanserli başka bir organdan kanserli hücrenin beyninize metastazı sonucunda ortaya çıkar.
Birincil beyin tümörleri, normal beyin hücrelerinin DNA'larında hatalar (mutasyonlar) birikmeye başladığında oluşur. Bu mutasyonlar, hücrelerin kontrolsüz oranlarda büyümesine, bölünmesine ve ölmeleri gereken zamanda bile yaşamaya devam etmesine izin verir. Mutasyonların sonucunda anormal hücrelerden bir tümör oluşur. Sekonder beyin tümörleri ise başka bölgede oluşmuş bir tümörün beyine metastazı ile oluşur.
Birincil beyin tümörleri, beynin kendisi veya beyni örten zarlar (meninksler), kraniyal sinirler, hipofiz bezi veya epifiz bezi gibi ona yakın dokularda oluşan tümörlerdir.
Birincil beyin tümörleri, normal beyin hücrelerinin DNA'larında hatalar (mutasyonlar) birikmeye başladığında oluşur. Bu mutasyonlar, hücrelerin kontrolsüz oranlarda büyümesine, bölünmesine ve ölmeleri gereken zamanda bile yaşamaya devam etmesine izin verir. Mutasyonların sonucunda anormal hücrelerden bir tümör oluşur.
Yetişkinlerde birincil beyin tümörleri, kanserin başka bir yerde başlayıp beyne yayıldığı ikincil beyin tümörlerinden çok daha az yaygındır.
Birincil beyin tümörleri direk beyindeki dokularda oluşur. Bu tümörler aşağıdaki bölgelerde gelişebilirler:
• beyin hücreleri
• beyninizi saran meninks adı verilen zarlar
• sinir hücreleri
• bezler
Birincil tümörler iyi huylu veya kanserli olabilir. Yetişkinlerde en yaygın görülen beyin tümörü türleri gliomlar ve menenjiyomlardır.
Gliomlar, glial hücrelerden gelişen tümörlerdir. Glial hücrelerde başlayan tümör türleri şunlardır:
• serebrumdan kaynaklanan astrositomlar gibi astrositik tümörler
• Genellikle frontal temporal loblarda bulunan oligodendroglial tümörler
• Destekleyici beyin dokusundan kaynaklanan ve en agresif tip olan glioblastomalar
Diğer birincil beyin tümörleri şunları içerir:
• genellikle iyi huylu tümör olan hipofiz tümörleri
• İyi huylu veya kötü huylu olabilen epifiz bezi tümörleri
• genellikle iyi huylu ependimomlar
• Çoğunlukla çocuklarda ortaya çıkan, iyi huylu tümör olan ancak görme değişiklikleri ve erken ergenlik gibi klinik semptomlara sahip olabilen kraniofarenjiyomlar
• kötü huylu birincil merkezi sinir sistemi (CNS) lenfomaları
• beynin iyi huylu veya kötü huylu olabilen birincil germ hücre tümörleri
• meninkslerden kaynaklanan menenjiyomlar
• Schwann hücreleri denen sinirlerinizin koruyucu kılıfını (miyelin kılıfı) üreten hücrelerden kaynaklanan schwannomlar
Çoğu meningiom ve schwannom, 40 ila 70 yaşları arasındaki insanlarda görülür. Meningiomlar kadınlarda erkeklerden daha yaygındır. Schwannomalar hem erkeklerde hem de kadınlarda eşit oranda görülür. Bu tümörler genellikle iyi huyludur, ancak boyutları ve konumları nedeniyle komplikasyonlara neden olabilirler. Kanserli menenjiyomlar ve schwannomlar nadirdir ancak çok agresif olabilir.
İkincil beyin tümörleri, beyin kanserlerinin çoğunu oluşturur. Vücudun bir bölümünde başladıktan sonra beyne metastaz yapar. Aşağıdakiler kanserler beyne metastaz yapabilir:
İkincil beyin tümörleri her zaman kötü huyludur. İyi huylu tümörler vücudunuzun bir bölümünden diğerine yayılmaz.
Beyin tümörleri için risk faktörleri şunları içerir:
Aile Öyküsü
Beyin tümörlerinin küçük bir kısmı, ailesinde beyin tümörü öyküsü olan veya ailesinde beyin tümörü riskini artıran genetik sendrom öyküsü olan kişilerde görülür. Bir beyin tümörünün genetik olarak kalıtsal olması nadirdir. Ailenizde birkaç kişiye beyin tümörü teşhisi konduysa doktorunuzla konuşun. Doktorunuz size genetik bir danışman önerebilir.
Yaş
Çoğu beyin tümörü türü için risk yaşla birlikte artar.
Irk
Afrikalı-Amerikalıların menenjiyomlara yakalanma olasılığı daha yüksektir.
Kimyasallara Maruz Kalma
Belirli kimyasallara maruz kalmak beyin kanseri riskinizi artırabilir.
Radyasyona Maruz Kalma
İyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmış kişilerde beyin tümörü riski artar. Yüksek radyasyonlu kanser tedavileriyle iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalabilirsiniz. Ayrıca nükleer serpinti kaynaklı radyasyona da maruz kalabilirsiniz. Fukuşima ve Çernobil'deki nükleer santral olayları, insanların iyonlaştırıcı radyasyona nasıl maruz kalabileceğinin örnekleridir.
Beyin tümörü belirtileri tümörün konumuna ve boyutuna bağlıdır. Bazı tümörler beyin dokusunu istila ederek doğrudan hasara neden olurken, bazı tümörler beyinde bulundukları alanın çevresine baskı uygular. Büyüyen bir tümör beyin dokunuza baskı uyguladığında belirgin belirtiler yaşarsınız. Beyin tümörü belirtileri göz ve görme yeteneğini etkileyebilir.
Baş ağrısı, yaygın görülen bir beyin tümörü belirtisidir. Aşağıdaki şekillerde baş ağrılarını yaşayabilirsiniz:
• sabah uyanırken kötüleşen baş ağrısı
• uyurken oluşan baş ağrısı
• öksürme, hapşırma veya egzersizle kötüleşen baş ağrısı
Diğer beyin tümörü belirtileri şunlardır:
• kusma
• bulanık görme veya çift görme
• bilinç bulanıklığı, konfüzyon
• nöbetler (özellikle yetişkinlerde)
• bir uzvun veya yüzün bir kısmının zayıflığı
• zihinsel işleyişte bir değişiklik
Diğer yaygın semptomlar şunları içerir:
• beceriksizlik
• hafıza kaybı
• yazma veya okuma güçlüğü
• duyma, tatma veya koku alma yeteneğindeki değişiklikler
• uyuşukluk
• yutma güçlüğü
• baş dönmesi
• göz kapaklarının sarkması ve göz kapaklarının eşit seviyede gözükmemesi
• kontrol edilemeyen hareketler
• el titremeleri
• denge kaybı
• mesane veya bağırsak kontrolü kaybı
• vücudun bir tarafında uyuşma veya karıncalanma
• konuşma veya başkalarının ne dediğini anlamakta güçlük çekmek
• ruh hali, kişilik, duygular ve davranıştaki değişiklikler
• yürüme güçlüğü
• yüz, kol veya bacakta kas güçsüzlüğü
Hipofiz tümörlerinde aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
• meme başı akıntısı
• kadınlarda adet görmeme
• erkeklerde meme dokusunun büyümesi veya jinekomasti
• ellerin ve ayakların büyümesi
• sıcağa veya soğuğa aşırı duyarlılık
• vücut kılı miktarında artış
• düşük kan basıncı
• obezite
• bulanık görme veya tünel görüşü gibi görme değişiklikleri
Beyin tümörünün teşhisi, fizik muayene ve tıbbi geçmişinizin incelenmesi ile başlar.
Fizik muayene çok detaylı bir nörolojik muayeneyi içerir. Doktorunuz, kraniyal sinirlerinizin sağlam olup olmadığını görmek için testler gerçekleştirecektir.
Doktorunuz, göz bebeklerinize ve retinalarınıza ışık saçan bir alet olan oftalmoskopla gözünüzün içine bakacaktır. Bu, doktorunuzun ışığa nasıl tepki verdiğinizi ve optik sinirde herhangi bir şişlik olup olmadığını görmesini sağlar. Kafatasının içindeki basınç arttığında, optik sinirde şişlikler meydana gelebilir.
Doktor ayrıca aşağıdakileri değerlendirmek amacıyla testler de gerçekleştirebilir:
• kas gücü
• koordinasyon
• hafıza
• matematiksel hesaplamalar yapma yeteneği
Doktorunuz fizik muayeneyi bitirdikten sonra aşağıdaki ek testlerden bazılarını isteyebilir.
BT Taraması (Bilgisayarlı Tomografi)
BT taramaları, doktorunuzun vücudunuzun bir X-ışını makinesinden daha ayrıntılı bir şekilde taranmasının yoludur. Bu, kontrastlı veya kontrastsız yapılabilir.
Kontrast, doktorların kan damarları gibi bazı yapıları daha net görmelerine yardımcı olan özel bir boya kullanılarak başın BT taramasında elde edilir.
MR
Bir MR görüntüsü, radyasyon kullanmadığı için BT taramasından farklıdır ve genellikle beynin kendi yapılarının çok daha ayrıntılı resimlerini sağlar.
Anjiyografi
Bu çalışmada, genellikle kasık bölgesine atardamarınıza enjekte edilen bir boya kullanılmaktadır. Boya beyninizdeki arterlere gider. Doktorunuzun tümörlerin kan akışının neye benzediğini görmesini sağlar. Bu bilgi ameliyat sırasında faydalıdır.
Kafatası Röntgenleri
Beyin tümörleri, kafatasının kemiklerinde kırılmalara veya kırılmalara neden olabilir ve spesifik X-ışınları bunun olup olmadığını gösterebilir. Bu X ışınları, bazen bir tümörün içinde bulunan kalsiyum birikintilerini de alabilir. Kanseriniz kemiklerinize taşınmışsa, kan dolaşımınızda kalsiyum birikintileri olabilir.
Biyopsi
Biyopsi sırasında küçük bir tümör parçası alınır. Nöropatolog adlı bir uzman bunu inceleyecektir. Biyopsi, tümör hücrelerinin iyi huylu veya kötü huylu olup olmadığını belirleyecektir. Ayrıca kanserin beyninizden mi yoksa vücudunuzun başka bir bölümünden mi kaynaklandığını belirleyecektir.
Analiz için tümörden alınan parça tümörün tipini, derecesini ve tümörün ne kadar hızlı büyüyebileceğini tahmin eden ek moleküler özellikleri bulmak amacıyla incelenir. Bu bilgiler doktorunuzun sizin için en iyi tedaviyi planlamasına yardımcı olacaktır. Bu bilgilerin ışığında beyin tümörü derecelenmekte ve özelliklerine göre belli bir evre ismi almaktadır. Genel olarak daha hızlı büyümesi beklenen özelliklere sahip tümörlere daha yüksek bir evre verilir. Çoğu tümör için evre ne kadar düşükse prognoz o kadar iyidir.
o 1. Evre Beyin Tümörü. Bu tümörler yavaş büyür ve yayılma olasılığı düşüktür. Genellikle ameliyatla iyileştirilebilirler.
o 2. Evre Beyin Tümörü. Bu tümörlerin büyüme ve yayılma olasılığı daha düşüktür, ancak tedaviden sonra geri dönme olasılığı daha yüksektir.
o 3. Evre Beyin Tümörü. Bu tümörlerin hızla bölünen hücrelere sahip olma olasılığı daha yüksektir, ancak ölü hücreler yoktur. Hızlı büyüyebilirler.
o 4. Evre Beyin Tümörü. Evre 4 beyin tümöründe, tümördeki hücreler aktif olarak bölünür. Ek olarak, tümör hem kan damarı büyümesine hem de ölü doku alanlarına sahiptir. Bu tümörler hızla büyüyebilir ve yayılabilir.
Bir beyin tümörünün tedavisi aşağıdakilere bağlı olarak planlanır:
• tümör tipi
• tümörün boyutu
• tümörün yeri
• genel sağlığınız
Kötü huylu beyin tümörleri için en yaygın tedavi cerrahidir. Amaç, beynin sağlıklı bölgelerine zarar vermeden kanseri olabildiğince uzaklaştırmaktır. Bazı tümörlerin yeri kolay ve güvenli bir şekilde tümörün çıkarılmasına izin verirken, diğer tümörler, tümörün ne kadarının çıkarılabileceğini sınırlayan bir alanda bulunabilir. Beyin kanserini oluşturan tümörlerin kısmen çıkarılması bile çoğu durumda hastaya çok faydalı olabilir.
Beyin tümörü ameliyatının riskleri arasında enfeksiyon ve kanama bulunur. Klinik olarak tehlikeli iyi huylu tümörler de ameliyat ile çıkarılır. Metastatik beyin tümörleri, primer beyin tümörleri ile aynı şekilde tedavi edilir.
Cerrahi, radyasyon tedavisi ve kemoterapi gibi diğer tedavilerle birleştirilebilir.
Fizik tedavi, konuşma terapisi gibi ek tedaviler beyin cerrahisinden sonra iyileşmenize yardımcı olabilir.
Beyin tümörü, aile öyküsüne dayandığından kesinlikle önlenebilir bir hastalık olmasa da beyin tümörünün oluşum riskini minimuma indirecek aktiviteler bulunmaktadır.
Sağlıklı beslenmenin en önemli unsuru, bünyenize uygun bir şekilde vücudunuza faydalı yiyecekleri almak, zararlı olanları çıkarmaktır. Birçok insan gereğinden daha fazla şeker yer. Yüksek miktarda şeker tüketilmesi, kalpte, damarda ve beyinde çeşitli sıkıntılara yol açabilir. Şekeri azaltmak amacıyla proses edilen yiyeceklerden ve ağır tatlılardan vazgeçmeniz doğru olacaktır. Canınız tatlı bir şey istediğinde ise bir parça meyve yemeyi tercih edebilirsiniz. Bunun yanı sıra tuz da içerdiği sodyum ile kalp ve beyin hastalıklarının en önemli risk faktörlerinden biri olarak gösteriliyor. Hazır yiyecekler, salam ve sosis gibi et ürünleri çok fazla miktarda sodyum içerdiğinde mümkün olduğunca tuzdan ve bu tarz yiyeceklerden kaçınılması gerekiyor.
Az miktarda alınan alkolün, sağlığa faydalı olduğu tespit edilmiştir. Ancak alkolün dozu kaçtığında vücuda çok fazla zarar verir. Alkol, beyin tümörü riskini arttırdığı gibi vücudumuzu temizleyen karaciğere de fazlasıyla zarar vermektedir. Vücudun su kaybetmesine de yol açan alkol, bayanlar için günde maksimum 1 kadeh, erkekler için günde maksimum 2 kadeh tüketilmelidir. Öte yandan her türlü damar tıkanıklığına yol açan sigaranın da hiç kullanılmaması gerekiyor. Sigarayı bırakma konusunda destek almak için makalemizi buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.
Düzenli yapılan sporun ve fiziksel aktivitenin sağlığımız üzerindeki etkisi büyüktür. Bilimsel verilere göre, egzersize başlayan her 100 kişiden 80'i henüz başlarda pes ediyor. Ortaya çıkan hastalıkların birçoğunda spor ve egzersizin yoksunluğu görülmekle birlikte sporun, vücudumuzdaki tüm organları çalıştırdığını bilmeli ve beyin tümöründen tutun damar tıkanıklığı ve kas hastalıklarına kadar birçok hastalıktan korunmak için düzenli olarak spor yapılmalıdır.
Tüm kanser ve tümörlerde kanda lökosit hücre miktarı inanılmaz derecede artar. Kan tahlilinde ortaya çıkan sonuçlar ise sadece bir alarm zilidir. Böyle bir yükselme görüldüğünde daha detaylı inceleme için farklı kan tahlilleri istenir ve artan hücrelerin tipi gözlenir.
Baş ağrısına sebep olabilecek faktörlerden birisi beyin tümörü olmakla birlikte tüm baş ağrısı vakalarının yalnızca yüzde üçünde asıl sebep beyin tümörüdür. Beyin tümörü özellikle geceleri etkisi artıran ancak gün içinde de sürekli olan; ara ara etkisini artıran karakteristik bir ağrı ortaya çıkarır. Ağrının şiddetlendiği dönemlerde mide bulantısı ve kusma da ağrıya eşlik eder.
Beyin tümörünün ortaya çıkardığı baş ağrıları sürekli ve orta şiddetlidir. Ağrı, bazı dönemlerde ciddi artış gösterir ancak çoğu zaman tamamen ortadan kaybolmaz. Ayrıca ışığa karşı duyarlılık da olabildiğince azdır. Migren ağrıları ise bir anda başlayan şiddetli ağrılardır. Kriz sonlandıktan sonra ağrı tamamen ortadan kalkar. Işığa duyarlılık ise fazladır.