Avrupa'nın batı kıyısındaki bir limanda, üstü başı perişan bir adam
balıkçı kayığında
yatmış, kestirmektedir.
O sırada şık bir turist bu muhteşem manzarayı resmetmek için fotoğraf
makinesine renkli
film koyar: Masmavi gökyüzü; huzur verici, kar beyazı sırtları olan
dalgalarıyla yeşil deniz;
siyah kayık; kırmızı balıkçı şapkası.
Çat. Bir daha: Çat, ve Allah'ın hakkı üç olduğundan ve işi sağlama
almak gerektiğinden
üçüncü bir kez: Çat. Bu sevimsiz, neredeyse düşmanca ses kestirmekte
olan balıkçıyı uyandırır.
Uykulu uykulu yerinden doğrulan balıkçı, uykulu uykulu sigara paketini el
yordamıyla bulmaya
çalışır. Aradığını daha bulamadan hevesli turist adamın neredeyse gözüne
sokarcasına bir paket
uzatır, sigarayı doğrudan ağzına sokmasa da eline tutuşturur ve çakmaktan
çıkan dördüncü bir
çat tez gelişen bu kibarlığa son verir.
Bu tez kibarlıktaki ölçülemeyen, asla kanıtlanamayan fazlalık, yabancısı
olduğu ülkenin
diline hakim olan turistin bir sohbetle yenmeye çalıştığı gergin bir çekingenliğe
yol açar.
"Bugün çok balık tutacaksınız."
Balıkçı hayır dercesine başını sallar.
"Ama bana havanın çok uygun olduğunu söylediler."
Balıkçı evet dercesine başını sallar.
"Yani balığa çıkmayacak mısınız?"
Balıkçı hayır dercesine baş sallar, turistin gerginliği daha da artar.
Şüphesiz, üstü başı
perişan bu insanın iyiliği onun için çok önemlidir; kaçan fırsat karşısında
duyduğu üzüntü
onu yiyip bitirmektedir.
"Yoksa kendinizi iyi hissetmiyor musunuz?"
Sonunda, balıkçı vücut dilini kullanmaktan vazgeçip dilini kullanmaya başlar:
"Kendimi çok iyi hissediyorum,"der, "Kendimi hiç daha iyi
hissetmemiştim."
Ayağa kalkar, ne kadar atletik yapılı olduğunu göstermek istercesine
gerinir.
"Kendimi harika hissediyorum."
Turistin yüzü asıldıkça asılır, sormazsa çatlayacağını sandığı
o soruyu sormaktan kendini
alıkoyamaz: "O zaman niye balığa çıkmıyorsunuz?"
Balıkçının hemen verdiği yanıt kısadır: "Bu sabah zaten çıktım
da ondan."
"Nasıl gitti peki? İyi miydi?"
"Bir daha balığa çıkmamı gerektirmeyecek kadar iyiydi,
sepetlerimden dört ıstakoz
çıktı, neredeyse iki düzine de uskumru tuttum..."
Sonunda uyanan, uykusu tamamıyla açılan balıkçı turistin sırtını,
onu sakinleştirmek
istercesine sıvazlar. Turistin tasalı yüz ifadesi ona yersiz ama yine de
insanı
duygulandıran bir endişe ifadesi gibi gelir. Yabancıyı rahatlatmak için:
"Hatta yarın ve ertesi gün için de yetecek kadar tuttum.." der.
"Bir tane de benden
yakar mısınız?"
"Evet, teşekkür ederim."
Sigaralar ağza alınır, beşinci bir çat, yabancı başını sallayarak
kayığın kenarına oturur ve
konuşmasına daha etkileyici bir hava kazandırmak için şimdi iki eline de
ihtiyaç
duyduğundan fotoğraf makinesini elinden bırakır.
"Özel işlerinize burnumu sokmak istemem; ama bir düşünsenize, bugün
ikinci, üçüncü, hattâ
belki dördüncü bir kez balığa çıksanız, üç, dört, beş hattâ
belki on düzine uskumru
tutardınız... Bunu bir düşünsenize."
Balıkçı evet dercesine kafasını sallar.
"Yalnız bugün değil, yarın, ertesi gün, evet, her uygun günde iki,
üç kez, belki dört kez
balığa çıksanız - ne olurdu biliyor musunuz?"
Balıkçı hayır dercesine başını sallar.
"En geç bir yıl içinde kayığınıza bir motor alabilirdiniz, iki yıl
içinde ikinci bir kayığınız,
üç veya dört yıl içinde belki bir kotranız olurdu, tabii iki kayık
veya o kotrayla daha
çok balık tutardınız - sonra günün birinde iki kotranız olurdu, hattâ..."
bir an
heyecandan dili tutulur," küçük bir soğuk hava deposu, belki de füme
balık tesisi
yapardınız, sonra bir deniz ürünleri tesisi; kendinize ait bir
helikopterle uçarak balık
sürülerinin yerlerini saptayabilir, telsizle kotralarınıza bilgi
verebilirdiniz. Somon
balığı haklarını satın alabilir, bir balık lokantası açabilir, ıstakozu
Paris'e aracısız,
doğrudan ihraç edebilirdiniz - sonra da..." yabancının heyecandan
gene dili tutulur.
Başını sallayarak, derin bir hüzünle, neredeyse tatil neşesini yitirmişçesine,
yakalanmamış
balıkların oyunculukla zıpladığı sakin akıntıyı seyreder.
"Sonra da" diye başlar; ama gene o
heyecandan dili tutulur.
Balıkçı, genzine bir şey kaçan bir çocuğun sırtına vurur gibi,
yabancının sırtına vurur.
"Sonra ne?" diye sessizce sorar.
"Sonra," der yabancı özlem dolu bir coşkuyla, "sonra
huzurlu bir şekilde limanda oturur,
güneşin altında kestirebilir ve muhteşem denizi seyredebilirdiniz."
"Ama ben bunu zaten şimdi yapıyorum", der balıkçı,
"limanda huzurlu bir şekilde oturuyor
ve kestiriyorum, keyfimi kaçıran tek şey fotoğraf makinenizin sesi."
Bunun üzerine, dersini alan turist düşünceli düşünceli oradan uzaklaşır;
çünkü o zamana
dek, ileride bir gün çalışmak zorunda kalmamak için çalıştığına
inanmıştır, ve perişan
kılıklı adama duyduğu acıma duygusundan hiçbir iz kalmamış, bu duygu
yerini biraz
kıskançlığa bırakmıştır.
Çeviren: Bahar YILDIRIM
Heinrich BÖLL, Das Böll Handbuch, DTV, 1980,
ss.223-225.