Serotonin, metabolizma için önemli olan triptofan tarafından üretilen bir biyoamindir. Beyine triptofan yarışmalı bir taşıma sistemi ile taşınmaktadır. Aynı zamanda beyne geçen triptofan, triptofan hidroksilaz ve amionaasit dekarboksilaz enzimleri sentezlenmesinde görev alır. Bunun yanında beyinde serotoninin %5’i üretilmektedir. Ayrıca nörotransmitterdir. Örneğin, iştah, glikoz homeostazı olmak üzere birçok görevi vardır. Geriye kalan serotoninin %95’i periferik yol ile üretilmektedir. Periferik olarak üretilen serotoninin çoğunluğu bağırsak hücreleri tarafından üretilmektedir. Bu serotonin kan dolaşımına girebilmektedir. Kanda trombositler tarafından alınır, depolanır ve kan pıhtılaşması sırasında salınır. Kan serotoninin yaklaşık olarak sadece %2’si sıvılarda serbesttir ve doğrudan bir hormon olarak işlev görebilmektedir.
Serotonin hormonu nedir?
Merkezi sinir sisteminde ve periferde üretilen serotoninin davranış ve fizyolojinin düzenlenmesi üzerinde etkili olan hormondur.
Periferik; Periferdeki sisteminin, beyin kaynaklı serotoninden bağımsız olarak birçok fizyolojik yönü vardır. Özellikle periferik serotonin, glikoz ile lipid homeostazının düzenlenmesinde etkilidir.
Beyinden salgılanan; Uyku, gıda alınması, ısı regülasyonu, agresif davranış, ağrı iletilmesi, sexuel davranış, kan-beyin bariyeri geçirgenliğinde önemli role sahiptir.
Serotonin hormonu ne işe yarar?
Serotonin, birçok psikiyatrik ve nörolojik bozukluğun patogenezinde rol oynamaktadır. Aynı zamanda merkezi sinir sisteminin dışında da metabolizmaya etkileri vardır. Örneğin enerji dengesinde, besin alımında, gastrointestinal fonksiyonda, kardiyovasküler ve pulmoner bozukluklarda önemli bir role sahiptir.
Serotonin hormonunun görevleri nelerdir?
- Beyin kaynaklı serotoninden bağımsız olarak metabolik homeostazı düzenler.
- β hücre kütlesini ve otokrin bir şekilde işlevini destekler.
- Karaciğer ve yağ dokusunun açlığa tepkisini arttırır .
- GDS sentezinin inhibisyonu, tip-2 diyabete karşı koruma sağlar.
- Bilişsel dikkat metabolizmasında görevlidir.
- Uyku kalitesinde etkilidir.
- Açlık sırasında 5-HT, adipositlerden lipolizi güçlü bir şekilde teşvik eder .
- Hormona duyarlı aktivasyonu azaltarak enerji tüketimini de etkili bir şekilde azaltır. Bu nedenle, kısa vadeli enerji kullanılabilirliğini artırarak ve daha uzun vadeli enerji korumasını teşvik ederek besin yoksunluğuna yönelik çoklu fizyolojik adaptasyonları yönlendirmede önemli bir rol oynar.
- Besin, su emilimi için gereklidir ve lümene bikarbonat ve elektrolit salgılanmasını etkiler.
Serotonin hormonu ne zaman artar?
İnsan vücudundaki serotonin düzeyi çeşitli hormonlardan etkilenmektedir. Örneğin kadın vücudundaki östrojende artma, düzeyinde de bir artışa neden olur. Aynı zamanda triptofandan zengin besinlerin tüketimide serotoninin salınımını arttırmaktadır.
Serotonin hormonu artıran besinler nelerdir?
Duyguduruma etki eden besinler veya beyin besinleri genellikle beyin dokusunu oksidatif stresten kaynaklanan hasarlardan koruma özelliğine sahip ve prekursör amino asitler olan triptofan, fenilalanin ve tirozinden türeyen nörotransmitter serotonin, adrenalin ve noradrenalin sentezini destekleyen gıdalar olarak özetlenmektedir. Bu gıdalar;
- Yumurta
- Ananas
- Peynir
- Süt
- Dana eti
- Ton balığı
- Tofu
- Ceviz
Serotonin hormonu ne zaman düşer?
Triptofan konsantrasyonundaki düşüklük enzimdeki doygunluk düştüğü için daha az salgılanmasına yol açmaktadır. Ayrıca duygu durum bozukluklarında da serotonin düştüğü görülmüştür.
Serotonin ve depresyon
Serotonin, depresyon, anksiyete, obsesif-kompulsif bozukluktan yeme bozuklukları ve bağımlılığa kadar uzanan psikiyatrik bozuklukların patofizyolojisinde uzun süredir yer almaktadır. Örneğin yapılan bir araştırmada plazma triptofan düzeylerinin, sağlıklı kişilere kıyasla majör depresyonu olanlara göre önemli ölçüde daha düşük olduğu bildirilmiştir. Ayrıca, beynin triptofandan yoksun bırakılmasının, dolayısıyla merkezi serotonin seviyelerinin azalmasının, saatler içinde depresyona neden olduğu görülmüştür. Böylece, serotonin öncüleri-triptofan ve 5-HTP, merkezi serotonin eksikliğinin depresyonun altında yatan nedeni olduğu varsayımına dayalı olarak bu tür bozuklukların tedavisinde kullanılmaktadır.
Serotonin hormonu eksikliği belirtileri nelerdir?
Eksikliğinde örneğin;
- Endişe
- Bunaltı
- Sinirlilik
- Öfke
- Karamsarlık
- Uyku sorunu
- Düşük benlik algısı
- Baş ve sırt ağrısı gibi durumlar gözlenir.
Serotonin hormonu ve mikrobiyom
Bağırsak mikrobiyomu, beyin-bağırsak ekseninde kritik bir düğüm olarak kabul edilen bağırsak habitatındaki mikroorganizmaların ve genomlarının toplamını ifade eder. Aynı zamanda beyin-bağırsak ekseni, merkezi sinir sistemi ile gastrointestinal sistem arasında çift yönlü bir iletişim sistemidir. Bu ağın her iki tarafında da serotonin önemli bir nörotransmitter olarak işlev görür. Normal işleyişini düzenlemede mikrobiyom için rolü kritiktir. Özellikle, triptofan metabolizması ve serotonerjik sistem üzerindeki mikrobiyal etkinin, böyle bir düzenlemede önemli bir düğüm olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca bağırsak mikrobiyomu triptofanı doğrudan kullanabilmektedir. Bakteri suşları in vitro olarak triptofandan serotonin üretebilmektedir. Aynı zamanda yapılan çalışmalarda, bakteriyel triptofan kullanımı ile metabolizma, triptofan sentezi, serotonin üretimi ve aslında serotonindeki eksojen yükselmelere bakteriyel yanıt arasındaki denge, bu temel amino asidin diyetle sağlanmasında dolaşımdaki triptofanın mevcudiyetini belirlemede önemli bir rol oynadığı çalışmalarda görülmüştür.
Kısaca;
- Beyin-bağırsak ekseninde önemli bir nörotransmitterdir .
- Serotonerjik nörotransmisyona bağlı davranış, bağırsak mikrobiyotasından etkilenmektedir.
Sıkça sorulan sorular
Serotonin eksikliği nasıl giderilir?
Wellness yaşam tarzı belirleyerek;
- Stresten uzak durarak
- Triptofon içeriği zengin besinler tüketerek
- Daha dengeli ve düzenli beslenerek
- Güneşe çıkarak
- Düzenli egzersiz yaparak
Serotonin iştahı nasıl etkiler?
Beyin serotonini ile gıda alımı ve vücut ağırlığı arasında ters bir ilişki ortalama 30 yıldır bilinmektedir. Spesifik olarak, beyin serotonininin artması gıda alımını engellerken, beyin serotonininin tükenmesi hiperfajiyi ve kilo alımını teşvik eder. Aynı zamanda yapılan çalışmalar serotonin reseptörleri tanımlanmış ve gıda alımının serotonerjik düzenlenmesindeki işlevleri netleştirilmiştir. Ayrıca çalışmalar serotoninin iştahı ve vücut ağırlığını etkilediği birincil mekanizmanın, serotonin 2C reseptörü (5-HT2CR ) ve serotonin 1B reseptörü ( 5- HT1B) aracılığıyla olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, başka mekanizmalar da mümkündür.
Kısaca besin alımı, beyindeki karmaşık bir yanıt kombinasyonu tarafından kontrol edilir. Ayrıca beyin sapının, uygun gastrointestinal ve motor yanıtların başlamasına neden olan beslenme durumundaki kısa süreli dalgalanmaların algılanmasını içeren refleks tokluk yanıtlarına aracılık ettiği bilinmektedir. Aynı zamanda yiyeceklerin motive edici ve ödüllendirici yönleri ile bağlantılıdır.
Kaynaklar
Odınk J., Korthals H. and Vette G. M. Sex and Age dependency on the concentration of the major biogenic amin metabolites in human cerebrospinal fluid as determined with isocratic revesed phase high performance hguid chromatoraphy and electrochemical detection. Biogenic Amines. 1987, 4: 317-328.