9 Soruda Sri Lanka modeli: Silahla bir topluma asla huzur gelmiyor
mehves evin
Kürt coğrafyasında şiddetlenen savaş ve sokağa çıkma yasakları, Erdoğan, Sri Lanka modelini mi örnek aldı? endişesini gündeme getirdi.
Neydi bu model? Sri Lanka devletinin Tamil Kaplanlarını yok etmek için 2009da yaptığı askeri operasyon, 40 bin sivilin ölümü, yüz binlerce Tamilin yerinden edilip kamplara taşınmasıyla sonuçlandı Dönemin yöneticilerine savaş suçlarından yargılanma yolu göründü. Ülkede halen insan hakları ihlalleri yoğun.
Peki Hindistanın güneydoğusundaki ada ülkesindeki iç savaş ile Türkiye arasında paralellikler var mı? Etnik temizlikle sonuçlanan bir model başarı olarak sunulabilir mi?
Geçen yıl ziyaret etme fırsatını bulduğum bu güzel, fakat hüzünlü ve ürkek ülke hakkında sonuca varmadan, dünü ve bugününe bakalım
1. Sri Lankadaki etnik çatışmanın kökeni ne?
Tamilli isyancılar ile Sri Lanka devleti arasındaki çatışmanın 60 yıllık geçmişi var. Sri Lanka (o zamanki adıyla Seylan) 1948te Britanyadan bağımsızlığını kazandı. Ancak ülkedeki Tamil azınlık (bugün yüzde 12?) giderek daha çok ötekileştirilmeye ve siyaseten yok sayılmaya başladı.
sri lankaÜlkenin resmi dili, çoğunluğun konuştuğu Sinhala ilan edildi. 1957-58 arasında devletin kışkırttığı katliamlarda en az 300 Tamil öldü. 1972de Budizmin devletin öncelikli dini ilan edilmesi, ağırlıkla Hindu ve Hıristiyan Tamil azınlığa darbe oldu. Tamil hakları ve ayrı bir devlet için savaşan gruplardan biri olan Tamil Kaplanları (LLTE) ise 1975te kuruldu. Tamil Eelam adında bir devlet kurmaya ant içen LLTE, diğer örgütlerin liderlerini öldürerek tekleşti. (BBC, irinnews)
2. Ülkenin politik sistemi neye benziyor? Tamiller yönetimde hak sahibi mi?
Resmi adıyla Demokratik Sosyalist Sri Lanka Cumhuriyeti, Fransız modelinden alıntılanan süper başkanlık sistemiyle yönetiliyor. Altı yılda bir halkın seçtiği başkan, devletin, hükümetin ve ordunun başı.
Milletvekilleri de altı yılda bir seçiliyor. Ancak 1987de devlet, Tamillerin taleplerini karşılamak için yerel yönetimlere daha fazla yetki vermeyi kabul etti. Dokuz eyalet var. Sivil hizmet ve eyalet konseylerinden oluşan yerel yönetimlerin konsey seçimleri, beş yılda bir yapılıyor. En çok oyu alan partinin lideri, eyaletin başbakanı sayılıyor.
Eyalet konseyleri tarım, eğitim, sağlık, barınma, belediye, şehir planlama, ulaşım ve sosyal hizmetler konusunda hukuki düzenleme yetkisine sahip. Anayasa, eyaletlerin kendi güvenlik güçlerinin olmasına olanak tanısa da merkezi hükümet bu yetkiyi vermiyor. (The Economist)
3. Tamil Kaplanları nasıl yapılandı?
Velupillai Prabhakaran Fotoğraflar: Reuters
Kurulduğundan beri askeri ve siyasi kanadı olan, hayli hiyerarşik örgütün mutlak lideri Vellupiali Prabhakarandı.
Siyasi kanat, eyaletin güvenlik, hukuki, idari işlerini yönetirken yerel TV ve radyo yayınlarına da hakimdi. Ayrıca uluslararası ilişkileri yöneten bir sekreteri vardı.
Askeri kanadı, devletin ordusuna benzer biçimde yapılanmıştı. Bölge komutanları taktik askeri kararları alabiliyordu.
Kadın gerilla güçleri ve deniz kuvvetleri özellikle meşhurdu. En güçlü günlerinde 10 bin kişilik ordusu olan LLTE kadroları 2009 operasyonu sonrası ciddi biçimde azaldı. (Al Jazeera)
4. İç savaş nasıl patlak verdi?
Fotoğraflar: Reuters
1977de Tamil bölgelerinin meclisindeki tüm koltukları, LLTEnin desteklediği parti (TULF) kazandı. Devletin kışkırttığı Tamil karşıtı ayaklanmalarda 100 kişi öldü. 1981de polis, Tamillerin kalbi, tarihi MÖ 3.yya dayanan Jaffna kentinin kütüphanesini yaktı, iki yıl sonra LLTE 13 askeri öldürdü. Sonuç: Ayaklanmalarda 200den fazla Tamil öldürüldü.
80lerde ateşkes yapıldı, Hindistan barış güçleri Jaffnaya yerleştirildi. Ancak Hintliler çekilince iç savaş yine patlak verdi. Tamil Kaplanları, Müslüman azınlığı yerinden etti. 1. Elaam Savaşı 1981de patlak verdi.
5. Tamil Kaplanları ile Sri Lanka devleti arasındaki savaşın bilançosu ne?
1981-2009 arasında zaman zaman şiddeti artarak süren savaşta en az 100 bin kişinin öldüğü tahmin ediliyor.
İntihar bombacıları kavramını dünya literatürüne sokan LLTE, sivil halka yönelik ağır saldırılar, önemli figürlere suikast düzenlemiş bir örgüt. Buna 1991de dönemin başkanına bombalı saldırı düzenlenip öldürülmesi de dahil.
Barış görüşmeleri sürerken Jaffnada 500 kişi kaybedildi. Tamil Kaplanları boş durmadı ve denizaltı batırdı.
Savaş, 1995-2001 arasında ülkenin doğu ve kuzeyinde şiddetlendi. Kaplanlar, Sri Lankanın kutsal Budist tapınağını bombaladı, dönemin başkanına suikast düzenledi, havaliamanı saldırısında Sri Lanka havayolları filosunun yarısını havaya uçurdu. (BBC)
6. Ateşkes ve barış görüşmeleri sonuç vermedi mi?
2002de hükümetle Tamil Kaplanları, Norveç hükümetinin gözetiminde ateşkes imzaladı. Silahlar susarken Jaffnaya giden kara ve havayolu, 12 yıl sonra açıldı. Hükümet Tamil Kaplanları yasağını kaldırırken isyancılar da bağımsız devlet talebinden vazgeçti.
Ancak bir yıl içinde Kaplanlar, görüşmelerden çekildi. 2004te Karuna adlı LLTE komutanı gruptan ayrılıp yeraltına indikten sonra işler fena karıştı: Başkent Kolomboda intihar saldırısı düzenlendi, dışişleri bakanı öldürüldü ve olağanüstü hal ilan edildi.
2005 seçimlerinde Tamillerin kontrol ettiği bölgeler seçimlere katılmazken Mahinda Rajapaksa başkan seçildi 2006 itibariyle çatışmalar şiddetlenirken Cenevredeki barış görüşmeleri başarısızlığa uğradı. Güvenlik güçleri, başkentte yaşayan yüzlerce Tamili sürdü. Hükümet, ateşkesi sonlandırarak LLTEnin kuzeydeki deniz kuvvetleri merkezini ele geçirdi. Orduyla Tamil gerillalarının savaşı doruğa çıktı. (BBC, Irin News Asia)
7. Savaş nasıl sonlandı? Sri Lanka modeli neydi?
Hükümet, Tamil Kaplanlarının kontrol ettiği bir bölgede suyu kesmesini fırsat bilerek geniş çaplı bir harekat başlattı. 10 yıldır LLTEnin kontrol ettiği Kilinochide gerillaların teslim olması talep edildi. Yüz binlerce sivilin yaşadığı bölgede sürdürülen savaşın durdurulması için uluslararası camia çağrılar yapsa da hükümet kulak asmadı. Tamil Kaplanları, uçaklarla Kolomboya intihar saldırıları düzenledi.
2009 Mayısında ordu, Tamil Kaplanlarını bozguna uğrattı. LLTEnin daimi lideri Prabhakaran öldürüldü, gerilla silah bıraktı, yeni seçilen lider yakalandı. Binlerce Tamil, insanlık dışı koşullardaki kamplara yerleştirildi.
8. Sri Lanka modelinin insan hakları ihlalleri neydi? Uluslararası yargıya taşınacak mı?
Yeni başkan Sirisena
BM İnsan Hakları Ofisinin 2012de yayınladığı rapora göre, her iki taraf sivil kayıplar nedeniyle suçlanıyor. Tahminlere göre 2009daki harekatta 40 bin Tamil öldürüldü.
Tekrar seçilemeyen, yolsuzluk iddialarıyla da başı belada olan başkan Rajapaksa ve ailesinin yargılanmasının yolu açıldı. Yeni başkan Sirisena daha ılımlı görünmesine rağmen yıllardır inkar ve örtbas etme yöntemini benimseyen Sri Lankada uluslararası bir yargılamanın önü yeni açıldı.
BM, Sri Lankadaki hak ihlallerinin korkunç seviyede olduğunu, çatışmaların haricinde on binleri bulan faili meçhul suikast, zorla kaybetmelerin yaşandığını, güvenlik güçlerinin operasyon sonrası işkence, kadın ve erkeğe cinsel şiddetin yoğun olduğunu açıkladı.
LLTEnin suçlandığı konu ise zorla silah altına alınan çocuklar ve halkı canlı kalkan olarak kullanması. Devletin insani yardımı reddetmesi de savaş suçuna giriyor. Ordunun, teslim olan veya yakalanan gerilla liderlerini öldürmesi ve BMnin sivil kayıpları önlemek için yeterli çaba göstermediğini itiraf ettiğini de not edelim. (HRW Direktörü James Ross, Huffington Post)
9. Onbinlerin ölümüyle sonuçlanan askeri operasyon, sorunları çözdü mü? Tamil Kaplanları tamamen yok edildi mi?
Başkan Rajapaksa, LTTEyi bozguna uğratmakla yetinmedi. Çatışmalar bittikten sonra da savaş politikalarını devam ettirdi. İfade özgürlüğüne ağır baskı ve olağanüstü hal koşulları uyguladı. 280 bin sivil yerinden edildi ve dönmelerine izin verilmiyor. Oysa örgüt üyeliğiyle suçlanan binler zaten farklı kamplarda tutuluyor. Mesaj, sadece Tamil Kaplanlarının değil Tamil nüfusunun yenildiği
Uzmanlar, bu dar vizyonun tıpkı 30 yıl öncesinde Tamilleri silahlanmaya zorlayan koşulları yaratacağından emin. 2009daki ağır müdahaleye rağmen, Tamil Kaplanlarına destek bitmiş değil. LLTE yok edildi diye Tamillerin sorunları ortadan kalkmış değil. Kaldı ki LTTE Tamillerin tek temsilcisi de değil.
Rajapaksa, Tamillerin yönetim, mülkiyet hakkı ve özgürlüklerle ilgili endişelerini ciddiye alacağına tersine politikalar izledi. Pek çok Tamil siyasetçisi ve gazeteci öldürüldü, yargılamalar taraflı yapıldı. LLTE tehdidine önlem almak için sıradan Tamil halkı amansızca hedef alındı. Sözün kısası, savaş alanında LTTE yenilmiş olsa da Sri Lankalılar suikast ve saldırıların süreceğinden emin. Rajapaksa, geçenlerde Terör saldırıları başlayabilir dedi. (HRW, Hindu Times)
Sitemiz Bir Paylasim
Forum sitesidir Bu nedenle yazı, resim ve diğer materyaller sitemize
kayıtlı üyelerimiz tarafından kontrol edilmeksizin eklenebilmektedir. Bu
nedenden ötürü doğabilecek yasal sorumluluklar yazan kullanıcılara
aittir. Sitemiz hak sahiplerinin şikayetleri doğrultusunda yazı ve
materyalleri 48 Saat içerisinde sitemizden
kaldırmaktadır.
Bildirimlerinizi email@example.com adresine
yollayabilirsiniz.