Transkript
1 UMS 12 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) Gelir Vergisi Kontrol listesinin bu kısmı gelir vergilerinin muhasebeleştirilmesini düzenleyen UMS 12 ye yöneliktir. UMS 12, ertelenmiş vergi varlığı veya borçlarının tutarının belirlenmesinde bilanço yöntemi/bilanço yükümlülüğü yöntemi ni kullanır. Bu yöntem kapsamında, varlıkların ve borçların defter değeri vergiye esas değer ile karşılaştırılır ve ortaya çıkan fark; ya vergiye tabi geçici fark ya da indirilebilir geçici bir farktır. Bu Standart, söz konusu geçici farklardan kaynaklanan ertelenmiş vergi varlıkları ve borçlarının muhasebeleştirme ve ölçme kriterlerini tanımlar. UMS 12 nin uygulanmasında, gelir vergileri, vergiye tabi gelir üzerinden hesaplanan bütün yurt içi ve yurt dışı vergileri içerir. Gelir vergileri aynı zamanda bağlı ortaklık, iştirak ve iş ortaklıklarının raporlayan işletmeye kar dağıtımlarında kaynakta kesinti suretiyle ödenen, stopaj vergisi gibi, vergileri de kapsar. Hasılat ya da maaşlar gibi diğer bazı değişkenlere tabi olan vergiler ise UMS 12 kapsamından muaftır. UMS 12 ye ilişkin Ek B, bu standardın sunum ve açıklama gerekliliklerini tanımlar. Sunum UMS Vergi varlıkları ve vergi borçlarının mahsup edilmesi Bir işletme, dönem vergi varlığı ile dönem vergi borcunu ancak ve ancak aşağıdaki durumlarda mahsup edebilir: a) yasal olarak, muhasebeleştirilmiş tutarları birbirlerine mahsup etme hakkı olduğunda; ve b) ya net tutar üzerinden ödeme veya tahsilat yapmayı ya da tahsilatı ve ödemeyi ayrı ayrı ancak aynı anda yapmayı planlaması durumunda. UMS Her ne kadar dönem vergi varlığı ve vergi borcu ayrı olarak hesaplanıp ayrı ayrı muhasebeleştirilse de bilançoda, UMS 32 Finansal Araçlar: Açıklamalar ve Sunum standardındaki kriterlere benzer kriterlere uymak koşulu ile mahsup edilebilirler. Bir işletmenin dönem vergi varlığı ve dönem vergi borcu aynı vergi idaresi ile ilgili ise ve vergi idaresi tek bir net ödeme almayı veya net ödeme yapmayı mümkün kılmışsa, normal olarak işletmenin yasal olarak muhasebeleştirilmiş tutarları mahsup etme hakkı vardır. UMS Konsolide finansal tablolarda, ancak ve ancak konsolidasyona tabi tutulmuş işletmelerin yasal olarak tek bir net ödeme alma veya net bir ödeme yapma hakları varsa ve işletmeler ya net tutar üzerinden ödeme veya tahsilat yapacak ya da tahsilatı ve ödemeyi ayrı ayrı ancak aynı anda yapacaklarsa, grup içindeki bir işletmenin dönem vergi varlığı diğer bir işletmenin dönem vergi borcu ile mahsup edilir.
2 Standarda UMS Bir işletme, ertelenmiş vergi varlığı ile ertelenmiş vergi borcunu ancak ve ancak aşağıdaki durumlarda mahsup eder: a) yasal olarak dönem vergi varlıklarını dönem vergi borçlarına mahsup etme hakkının olması (yukarıya bakınız); ve b) ertelenmiş vergi varlığı ve ertelenmiş vergi borcu aynı vergi idaresi tarafından konulan aşağıdaki hususlardan herhangi birisi ile ilgilidir: i) aynı vergi mükellefi; veya ii) vergiye tabi işletmeler farklı işletmeler olmakla birlikte bu işletmeler, ertelenmiş vergi borçlarının ve varlıklarının önemli bir miktarının ödeneceği veya geri kazanılacağı tahmin edilen gelecek her dönem itibariyle, vergi borçlarını ve vergi alacaklarını ya net esasa göre yerine getirecek ya da tahsilat ve ödemeyi ayrı ayrı ancak aynı zamanda yapacaktır. UMS UMS 12, her bir zamanlama farkının iptal edileceği zamanı gösteren detaylı çizelgeler hazırlama ihtiyacını ortadan kaldırmak için ertelenmiş vergi varlığı ve vergi borcunun, bunların aynı işletmeye ait olması, aynı vergi idaresi ile ilgili olması, aynı vergi idaresi tarafından konulan gelir vergileriyle ilgili olması ve işletmenin yasal olarak dönem vergi varlığını ve dönem vergi borcunu birbirlerine mahsup etme hakkı olması durumunda birbiriyle mahsuplaştırılmasını gerektirir. UMS Bazı az rastlanan durumlarda, bir işletme yasal olarak mahsup hakkına sahip olabilir ve mahsup etme niyetinde de olabilir ancak bu mahsup işlemini bazı dönemler için uygulayıp diğer dönemler için uygulamama yönüne gidebilir. Böylesi durumlarda, bir vergi mükellefi işletmenin ertelenmiş vergi borcunun vergi ödemelerinde artış meydana getirdiği dönemle ikinci işletmenin ertelenmiş vergi alacağının, ikinci işletmenin vergi ödemelerinde azalma sonucu verdiği dönemin aynı dönem olup olmadığını güvenilir bir şekilde tespit edebilmek için detaylı çizelgelerin hazırlanması zorunlu olabilir. Vergi gideri UMS Olağan faaliyet karı veya zararı ile ilgili vergi gideri (geliri), gelir tablosunda sunulur. UMS Ertelenmiş yabancı vergi borçları veya varlıklarında kur değişiklikleri nedeniyle meydana gelen farkların gelir tablosuna yansıtılmaları durumunda, söz konusu değişiklikler, bu sunumun finansal tablo kullanıcıları açısından en yararlı şekil olduğu düşünülüyorsa, ertelenmiş vergi gideri (geliri) olarak sınıflandırılabilir. UMS Açıklama: UMS 21 Kur Değişiminin Etkileri, kur değişikliklerinin bazı etkilerinin gider veya gelir olarak muhasebeleştirilmesini gerekli kılar; ancak bu değişikliklerin etkilerinin gelir tablosunda nerede gösterileceğini özel olarak belirlemez. Açıklama UMS Vergi giderinin (gelirinin) ana unsurları ayrı olarak kamuoyuna açıklanır.
3 Standarda UMS Açıklama: Vergi giderinin (gelirinin) unsurları aşağıdakileri içerebilir: dönem vergi gideri (geliri); dönem vergisinin ilgili olduğu dönemden önceki dönem vergileri ile ilgili olarak yapılan düzeltmeler; bu dönemde meydana gelen veya bu dönemde iptal edilen zamanlama farklarına ilişkin ertelenmiş vergi gideri (geliri) tutarları; vergi oranlarındaki değişiklikler veya yeni konulan vergiler nedeniyle meydana gelen ertelenmiş vergi gideri (geliri) tutarları; önceki dönemlerde muhasebeleştirilmemiş mali zarar, vergi avantajı veya geçici farkların bu dönemde muhasebeleştirilmesinin dönem vergi giderinde yarattığı vergi azalması tutarı; önceki dönemlerde muhasebeleştirilmiş mali zarar, vergi avantajı veya geçici farkların bu dönemin ertelenmiş vergi giderinde yarattığı vergi azalmasının tutarı; UMS 12 nin 56. paragrafı uyarınca ertelenmiş vergi varlığında, ilgili varlığın defter değerinde yapılan azaltmalar veya önceki defter değeri azaltmalarının bu dönem iptali nedeniyle meydana gelen değişikliklerin yarattığı ertelenmiş vergi giderinin tutarı; UMS 8 Muhasebe Politikalarında, Muhasebe Tahminlerinde Değişiklikler ve Hatalar uyarınca muhasebe politikalarında yapılan değişiklikler ve hataların düzeltilmesi sonucunda, geriye dönük olarak muhasebeleştirilemedikleri için dönem gelir veya giderinde gösterilen tutarlarla ilgili ertelenmiş vergi gider (gelir) tutarları. Aşağıdakiler de ayrı ayrı kamuoyuna açıklanmalıdır: UMS 12.81(a) a) özkaynağa borç veya alacak olarak kaydedilen dönem vergisi ve ertelenmiş verginin toplam tutarı; UMS 12.81(c) b) vergi gideri (geliri) ve muhasebe karı arasındaki ilişkinin aşağıdaki formlardan biri veya her ikisi şeklinde açıklanması; i) vergi gideri (geliri) tutarının muhasebe karının vergi oranı ile çarpılması sonucunda bulunan tutarın, uygulanan vergi oranı (oranları) da açıklanmak suretiyle rakamsal mutabakatı; veya ii) ortalama etkin vergi oranı ile normal vergi oranının, uygulanan vergi oranları da açıklanmak suretiyle rakamsal mutabakatı;
4 Standarda UMS Ortalama etkin vergi oranı; vergi giderinin (gelirinin) muhasebe karına bölünmesi sonucunda bulunan orandır. UMS UMS 12 nin 81(c) paragrafında (yukarıya bakınız) açıklanması zorunlu tutulan bilgiler finansal tabloları kullananların vergi gideri (geliri) ve muhasebe karı arasındaki ilişkinin alışılmışın dışında olup olmadığını ve bu ilişkiyi ileride etkileyecek etkenlerin neler olduğunu anlamalarına imkan verir. Vergi gideri (geliri) ve muhasebe karı arasındaki ilişki vergiden istisna edilmiş gelirler, vergi mevzuatı açısından kanunen kabul edilmeyen giderler, mali zararların sonuçları ve yabancı ülkelerdeki vergi oranları gibi etkenler tarafından etkilenebilir. UMS Vergi gideri (geliri) ve muhasebe karı arasındaki ilişkiyi açıklarken, işletme, finansal tablo kullanıcıları için en anlamlı bilgi olarak, geçerli olan vergi oranlarını kullanır. Genellikle, en anlamlı bilgi işletmenin yasal merkezinin olduğu ülkenin geneli için uygulanan vergilerle hemen hemen aynı vergiye tabi kar (mali zarar) üzerinden uygulanan yerel vergilerin toplamından oluşan ulusal vergi oranlarıdır. Ancak, kendi vergi mevzuatı olan ve birkaç ayrı yerde faaliyetleri bulunan işletmelerin her bir yer için yerel vergilerin toplamını belirten açıklamalar yapmaları daha anlamlıdır. UMS 12 nin 85. paragrafı geçerli vergi oranlarının belirlenmesinin, rakamsal mutabakat sunumunu nasıl etkilediğini belirten bir örneği göstermektedir. UMS 12.81(d) c) önceki hesap dönemi ile karşılaştırıldığında vergi oranında (oranlarında) meydana gelen değişiklikler; UMS 12.81(e) d) bilançoda ertelenmiş, vergi varlığı muhasebeleştirilmemiş olan indirilebilir geçici farkların, kullanılmamış birikmiş mali zararların ve birikmiş vergi avantajlarının tutarları (ve varsa zaman aşımı tarihleri); UMS 12.81(f) e) bağlı ortaklıklar, şubeler ve iştirakler ile iş ortaklıklarındaki hisseler ile ilgili, henüz ertelenmiş, vergi borcu muhasebeleştirilmemiş geçici farkların toplam tutarı (UMS 12 da yer alan 39. paragrafa bakınız); UMS Açıklama: Genellikle bağlı ortaklıklar, şubeler ve iştirakler ile iş ortaklıklarındaki hisselerle ilgili olan muhasebeleştirilmemiş ertelenmiş vergi borçlarını belirleyebilmek mümkün olmaz (UMS 12 nin 39. paragrafa bakınız). Bu nedenle UMS 12, işletmenin söz konusu geçici farkların toplamını kamuoyuna açıklamasını zorunlu kılmakta; ancak ertelenmiş vergi borcunu açıklamasını zorunlu kılmamaktadır. Bununla birlikte, mümkün olan durumlarda, finansal tabloları kullananlar bu bilgiyi faydalı bulacakları için, işletmeler, muhasebeleştirilmemiş ertelenmiş vergi borçlarını kamuoyuna açıklamalarını konusunda teşvik edilmektedir. UMS 12.81(g) f) her bir çeşit geçici fark, kullanılmamış mali zararlar ve vergi avantajları için: i) bilançoya yansıtılmış olan ertelenmiş vergi varlığı ile borcunun sunumu yapılan dönemlere ilişkin tutarları; ve ii) bilançodaki değişikliklerden açıkça anlaşılmıyorsa, gelir tablosuna yansıtılmış olan ertelenmiş vergi gelirinin (giderinin) tutarı;
5 Standarda UMS 12.81(h) g) durdurulan faaliyetlere ilişkin olarak, vergi giderinin ilgili olduğu; i) faaliyete son verme kar veya zararı; ve ii) durdurulan olağan faaliyetlerinden hesap döneminde ve sunumu yapılan diğer dönemlerde elde edilen kar veya zararı; UMS 12.81(i) h) işletmenin ortaklarına dağıtılması finansal tabloların yayımlanmasının onaylanmasından önce önerilen veya açıklanan, ancak finansal tablolarda borç olarak muhasebeleştirilmemiş olan temettülerin gelir vergisi açısından sonuçlarının tutarı. UMS 12.82(a) a) ertelenmiş vergi varlığının kullanılmasının gelecekte mevcut vergilendirilebilir geçici farkların iptalinin yaratacağı geliri aşacak tutarlarda gelir elde edilmesine bağlı olması halinde işletme, ertelenmiş vergi varlığının tutarını ve muhasebeleştirilmesini destekleyen esası da kamuoyuna açıklamalıdır. UMS 12.82(b) b) ertelenmiş vergi varlığının ilgili olduğu vergi idaresinin bulunduğu yerdeki faaliyetlerinin cari hesap döneminde veya bir önceki hesap döneminde zararlı olması halinde; işletme, ertelenmiş vergi varlığının tutarını ve muhasebeleştirilmesini destekleyen esası da kamuoyuna açıklamalıdır. Bir işletme, UMS 12 nin 52A paragrafında belirtilen durumlarda (aşağıya bakınız), aşağıda belirtilenleri açıklamalıdır; UMS 12.82A a) ortaklarına temettü dağıtmasının olası gelir vergisi etkilerinin niteliklerini; UMS 12.82A b) belirlenmesi mümkün olan olası gelir vergilerinin tutarı ile belirlenmesi mümkün olmayan gelir vergilerinin olup olmadığını; UMS 12.87A c) vergi sistemlerinin önemli özelliklerini ve temettü dağıtımındaki olası gelir vergilerinin tutarını etkileyen unsurları. UMS 12.87B Eğer söz konusu ise, işletme, hesaplanması henüz mümkün olmayan daha başka olası vergi sonuçları olduğunu da kamuoyuna açıklar. UMS 12.52A UMS 12.87B 1. UMS 12 nin 52A paragrafı, bazı yasal durumlarda işletmenin birikmiş karının tamamının veya bir kısmının ortaklarına temettü olarak dağıtımı halinde kurum kazancına uygulanan vergi oranının daha yüksek veya daha düşük olabileceğini ve bazı diğer yasal durumlarda da, işletmenin net karının veya birikmiş karının tamamının veya bir kısmının ortaklarına temettü olarak dağıtımı halinde kurum kazancı üzerinden ödenen vergiler geri alınabilir veya ilave ödenecek vergiler ortaya çıkabileceği durumları ele alır. Bu gibi durumlarda dönem vergileri ile ertelenmiş vergi varlıkları ve borçlarının hesabında dağıtılmamış karlar için geçerli olan vergi oranı kullanılır. 2. Bazı durumlarda bir işletmenin ortaklarına temettü dağıtması nedeniyle ortaya çıkacak olası gelir vergilerinin tutarını hesaplamak kolay olmayacaktır. Örneğin, bir işletmenin çok sayıda yabancı bağlı ortaklığı varsa böyle bir durum söz konusu olabilir. Ancak, böylesi durumlarda dahi, toplam verginin bir kısmı kolaylıkla tespit edilebilir. Örneğin, konsolidasyona tabi bir grupta, ana işletme ve bazı bağlı ortaklıklar dağıtılmamış kârlar üzerinden daha yüksek oranda vergi ödemiş olabilirler ve gelecekte ortaklara konsolide edilmiş dağıtılmamış kârlardan temettü dağıtılması halinde ne kadar vergi iadesi alınabileceğini de bilmekte olabilirler. Bu takdirde, iade alınabilecek tutar kamuoyuna açıklanır. Ana ortaklığın sadece kendi faaliyetlerini içeren finansal tablolar hazırlaması durumunda, kamuoyuna yapılan açıklamalar ana ortaklığın kendisinin
6 dağıtılmamış kârları ile ilgili olası vergisel sonuçları içerir. UMS 12.87C 3. Bir işletmenin UMS 12 nin 82A paragrafındaki açıklamaları yapması gerekiyorsa (yukarıya bakınız), bağlı ortaklıkları, iştirakleri, şubeleri ve iş ortaklıklarındaki yatırımları ile ilgili geçici farklara ilişkin açıklamaları da yapması gerekir. Böylesi durumlarda, işletme, UMS 12 nin 82A paragrafı uyarınca yapacağı açıklamaları belirlerken bu durumu dikkate alır. Örneğin, bir işletmenin bağlı ortaklıklarındaki yatırımı ile ilgili olan ve ertelenmiş vergi borçları muhasebeleştirilmemiş olan geçici farkların toplamını açıklaması gerekebilir (yukarıya bakınız: UMS 12 nin 81(f) paragrafı). Eğer muhasebeleştirilmemiş ertelenmiş vergi borçlarının tutarını belirlemek mümkün değilse (bakınız: UMS 12 nin 87. paragrafı), bu bağlı ortaklıkların temettüleri ile ilgili olarak tutarları pratik olarak hesaplanamayan olası vergiler de var olabilir. UMS Bir işletme UMS 37 Karşılıklar, Şarta Bağlı Yükümlülükler ve Şarta Bağlı Varlıklar uyarınca vergi ile ilgili şarta bağlı borçlarını ve şarta bağlı varlıklarını kamuoyuna açıklamalıdır. Açıklama: Şarta bağlı borçlar ve şarta bağlı varlıklar, örneğin vergi idaresi ile olan çözüme kavuşturulmamış sorunlardan kaynaklanabilir. UMS Vergi oranlarında veya vergi kanunlarında yapılmış olan ve bilanço tarihinden sonra yürürlüğe giren ya da yürürlüğe gireceği açıklanan değişikliklerin olması halinde işletme, bu değişikliklerin dönem vergisi ile ertelenmiş vergi varlıklarına ve ertelenmiş vergi borçlarına olan önemli etkilerini UMS 10 Bilanço Tarihinden Sonraki Olaylar ın genel prensipleri uyarınca açıklamalıdır.