Burkina Faso, Afrika kıtasının batı bölümünde yer alan, denize kıyısı bulunmayan bir kara ülkesidir. Ülkenin sınır komşularını Mali, Nijer, Benin, Togo, Gana ve Fildişi Sahili oluşturmaktadır. Geçmişte Fransa sömürgesi olan ülke 1960 yılında Yukarı Volta adı ile bağımsızlığa kavuşmuştur.
- Başkenti: Vagadugu
- Başkan: Roch Marc Christian Kaboré
- İnternet alan adı: .bf
- Para birimi: Batı Afrika CFA Frangı
- Nüfus: 19,75 milyon (2018) Dünya Bankası
Burkina Faso Hükümeti
Burkina Faso, değiştirilmiş şekliyle 1991 anayasasına göre yönetilen bir parlamenter cumhuriyettir. Yürütme organına, beş yıllık bir dönem için halk oylamasıyla seçilen ve ikinci bir dönem için uygun olan bir başkan başkanlık eder. Hükümetin başı olan başbakan, cumhurbaşkanı tarafından atanır. Tek kamaralı yasama organı, üyeleri beş yıllık görev süreleri için halk tarafından seçilen 111 üyeli Ulusal Meclis’ten oluşuyor. İdari olarak, ülke 45 ile bölünmüştür.
Burkina Faso Ekonomisi
Burkina Faso, az sayıda doğal kaynağa sahip, dünyanın en fakir ülkelerinden biridir; işçilerinin büyük çoğunluğu geçimlik tarımla uğraşmaktadır. Ülke topraklarının %10’undan daha azı sulama yapılmadan ekilebilir ve kuraklıklar daha da sınırlı tarımsal üretime sahiptir; ancak, 1990’larda başkenti Nakambe Nehri üzerindeki Ziga barajı dahil olmak üzere sulama ve hidroelektrik amaçlı birkaç baraj inşa edildi. Başlıca nakit mahsul pamuktur; diğer tarımsal ürünler arasında yer fıstığı, shea fıstığı, susam, sorgum, darı, mısır ve pirinç bulunur. Sığır, koyun ve keçi yetiştirilir.
Ülkenin sanayisi büyük ölçüde pamuk tiftiği, gıda maddeleri ve temel tüketim mallarının üretimi ile sınırlıdır. Burkina Faso, manganez, fosfat ve altın içeren kuvars üreten küçük bir madencilik endüstrisine sahiptir; diğer küçük maden yatakları kullanılmadan kalır. Ülkenin nispeten iyi bir karayolu ağı var. Ouagadougou’dan Bobo-Dioulasso ve Banfora üzerinden Abidjan, Fildişi Sahili limanına bir demiryolu geçmektedir; şu anda NE, Tambao’ya genişletiliyor.
Burkina Faso’nun ithalatının yıllık maliyeti genellikle ihracattan elde ettiği kazançtan çok daha yüksektir ve ülke diğer ülkelerden borç servisine güvenmektedir. Başlıca ithalatlar sermaye malları, gıda maddeleri ve petroldür; Başlıca ihracatlar pamuk, canlı hayvanlar ve altındır. Baş ticaret ortakları Çin, Fransa, Fildişi Sahili ve Singapur’dur. Erkek işgücünün büyük bir kısmı mevsimlik işçilik için Fildişi Sahili’ne ve (daha az ölçüde) Gana’ya göç ediyor, ancak işgücü ulusal ekonomiye çok az katkıda bulunuyor.
Burkina Faso Coğrafyası ve İnsanları
Ülke, çoğunlukla güneybatıda yaklaşık 2,300 ft (700 m) yükselen geniş tekdüze ovalar ve alçak tepelerden oluşur. Yağış düşüktür (hiçbir yerde yıllık 45 inç / 114 cm’yi geçmez) ve toprak kalitesizdir. Büyük ölçüde savanla kaplı olan güneybatıda yağış en yoğuntur; ülkenin geri kalanı yarı sert. Burkina Faso’nun ulaşılamayan birkaç nehri vardır. Güneybatıda, Fildişi Sahili’nden Gine Körfezi’ne akan Komoé (Comoé) Nehri vardır; merkezde Volta’yı oluşturmak için Gana’da birleşen Mouhon (Siyah Volta), Nazinon ve Nakambe (Beyaz Volta) nehirleri vardır; ve kuzeydoğuda Nijer’in birkaç küçük kolu vardır.
Burkina Faso nüfusunun çoğu kırsal kesimde yaşıyor. Yaklaşık 50 etnik grup arasında ana grup, toplam nüfusun neredeyse yarısını oluşturan Mossi grubudur; diğerleri, üyeleri Voltaik bir dil konuşan Lobi, Bobo ve Gurunsi’yi içerir; Fulani, Mande ve Senufo da önemli azınlıkları oluşturmaktadır. Fransızca ülkenin resmi dilidir ve Oyula ticari çevrelerde konuşulmaktadır. Müslümanlar nüfusun %50’sini oluştururken, %40’ı geleneksel inançları takip ediyor ve yaklaşık %10’u Roma Katolikleri.
Burkina Faso Tarihi
MS 1100 civarında, günümüz Burkina Faso’nun batı kesiminin başlıca sakinleri Bobo, Lobi ve Gurunsi idi. Günümüz Gana’sından işgalciler, merkezde ve E Burkina Faso’yu fethederek merkezde Ouagadougou, Yatenga ve Tengkodogo Mossi eyaletlerini ve doğuda Gourma eyaletini kurdular. Fatihler tebaalarına göre çok daha fazlaydı, ancak dini (atalara tapınmaya dayalı) ve karmaşık bir idari sistemi (bazı yerel özerkliğe izin veren) kullanarak 500 yıldan fazla süre dayanan güçlü devletler yarattılar. Ouagadougou’ya Morho Naba başkanlık ediyordu ve zirvesinde, toplamda yaklaşık 300 bölgeye bölünmüş birkaç vilayete bölünmüştü. Mossi devletlerinin süvari birliklerini içeren güçlü orduları vardı.
19. yüzyılın sonlarına doğru, Avrupalı güçler arasında Afrika toprakları için yapılan mücadelenin sonlarına doğru, Fransa bölge üzerinde kontrolü ele geçirdi. 1895’te Fransızlar, Yatenga üzerinde bir hamilikle barışçıl bir şekilde pazarlık yaptılar; 1896’da Ouagadougou’yu zorla işgal ettiler; ve 1897’de Gourma’yı ve Bobo, Lobi ve Gurunsi halklarının topraklarını ilhak ettiler. 1898’de bir İngiliz-Fransız anlaşması, Gold Coast (şimdi Gana) ile sınırı belirledi.
Bugünkü Burkina Faso bölgesi, Yukarı Volta olarak ayrı bir himaye haline getirildiği 1919 yılına kadar Fransız Soudan kolonisinin bir parçası olarak idare edildi (daha sonra Yukarı Senegal-Nijer olarak adlandırıldı ve şimdi çoğunlukla Mali’nin bir parçası). 1932’de, idari kolaylık sağlamak için Fildişi Sahili, Soudan ve Nijer arasında bölündü. 1947’de Yukarı Volta, Fransız Birliği içinde ayrı bir bölge olarak yeniden kuruldu ve 1958’de Fransız Topluluğu içinde özerk bir cumhuriyet oldu.
5 Ağustos 1960’da Upper Volta tam bağımsızlığını elde etti. 1960 anayasası güçlü bir başkanlık hükümeti kurdu ve Voltaic Democratic Union (UDV) ‘den Maurice Yaméogo ilk başkan oldu. Mossi devletlerinin geleneksel gücünü düşürdü, ancak otoritesi etnik çatışmalar ve ekonominin zayıf performansı nedeniyle zayıfladı. 1965’in sonlarında, Yaméogo ezici bir çoğunlukla yeniden başkan seçildi, ancak Ocak 1966’da, hükümetin kemer sıkma programına karşı gösterilerin zirvesinde, Yarbay Sangoulé Lamizana başkanlığındaki bir grup subay tarafından kansız bir darbeyle görevden alındı. devlet başkanı oldu. Lamizana ulusal meclisi feshetti ve siyasi faaliyetleri geçici olarak yasakladı.
1970 yılında ulusal referandumda yeni bir anayasa onaylandı; Lamizana, 1975’e kadar iktidarda kalacaktı ve o zamanki cumhurbaşkanı seçilmişti. UDV 1970 parlamento seçimlerinde başarılı oldu ve Lamizana Gérard Kango Ouedraogo’yu başbakan olarak atadı. Bununla birlikte, 1974’te, Lamizana başkanlığındaki ordu, siyasi sürece yeniden müdahale etti, ulusal meclisi feshetti, Ouedraogo’yu devirdi ve 1970 anayasasını askıya aldı.
1960’larda ve 1970’lerin başında, Yukarı Volta Fransa’dan büyük miktarda mali yardım aldı. Ülke (özellikle kuzey), 1960’ların sonlarında başlayan ve 1970’lere kadar devam eden uzun vadeli kuraklıktan ciddi şekilde etkilendi. Yukarı Volta, 1974’te Mali ile maden rezervleri içeren topraklarla ilgili bir sınır anlaşmazlığına karıştı. Anlaşmazlık, ulusal bir grev ve daha yüksek ücret talepleri ve sivil yönetime dönüş ile sonuçlandı.
1977’de yeni bir anayasa kabul edildi ve 1978’de çok partili başkanlık ve yasama seçimleri yapıldı; Lamizana göreve geri döndü, ancak 1980’de Albay Saye Zerbo tarafından askeri bir darbeyle devrildi. İşçi huzursuzluğu, Zerbo’nun kısa görev süresiyle karakterize edildi ve Binbaşı Jean-Baptiste Ouédraogo, 1982’de başarılı bir darbe başlattı. Ouédraogo’nun rejimi de kısa ömürlü oldu; Kanlı bir darbeyle 1983’te Kaptan Thomas Sankara tarafından devrildi.
Sankara, Batı ülkeleriyle uyumsuzluk politikasını benimseyerek Libya ve Gana ile bağlarını geliştirdi. Muhalefete karşı daha liberal bir politika benimsedi ve hükümetin ekonomik kalkınmaya odaklanmasını artırdı. Ulusun sömürge geçmişinin sembolik reddiyle Yukarı Volta, 1984’te Burkina Faso oldu; isim, yerel dillerin bir birleşimidir ve kabaca, yozlaşmış insanların ülkesi olarak çevrilir. Ülkenin Agache sınırı konusunda Mali ile olan anlaşmazlığı 1985 yılında yeniden canlandı. 1986’da Sankara kabinesini feshetti ve bakanlıklara memurlar atadı. Ardından tek bir siyasi parti kurulmasını önerdi.
Sankara ve diğer yetkililer 1987’de suikasta kurban gitti ve Yüzbaşı Blaise Compaorékontrolü ele geçirdi. Compaoré, selefinin aksine yabancı yatırımı çekmeye başladı ve özel sektörü genişletti. 1991’de yeni bir anayasa onaylandı ve sonraki başkanlık seçimlerinde Campaoré (tek aday) seçildi. 1992’de ülke, 1978’den beri ilk çok partili parlamento seçimlerini yaptı; Compaoré’nin partisi, yaygın dolandırıcılık suçlamalarıyla sandalyelerin üçte ikisinden fazlasını kazandı. Parti, 1997 seçimlerinde daha da büyük kazanımlar elde etti ve zayıf rakiplerle karşı karşıya kalan Campaoré, 1998’de yeniden seçildi. Mayıs 2002’de, iktidardaki Demokrasi ve İlerleme Kongresi (CDP) 57 sandalye kazanarak ulusal meclisin kontrolünü elinde tuttu. Başkan 2005 yılında yeniden seçildi ve 12 aday arasında bölünmüş bir muhalefet muazzam bir şekilde geçti.
Aralık 2006’da, askerler ve polis arasında birkaç gün süren silahlı çatışmalar Ouagadougou’daki hayatı aksattı; Şiddet, polisin sivil giyimli bir grup askeri durdurması ve kavga çıkmasıyla başladı. Bu arada Burkina’nın güney komşusu burayı N Fildişi isyancılarına yardım etmekle suçladı. İktidar partisi, Mayıs 2007 seçimlerinden sonra ulusal mecliste çoğunluğunu artırdı. Compaoré, Kasım 2010’da yeniden başkan seçildi; yine zayıf rakiplerle karşı karşıya, heyelanla kazandı. Ancak 2011’in ilk yarısında ülkedeki huzursuzluk arttı ve başkentte ve diğer şehirlerde bir dizi protesto, grev, isyan ve hatta ordu ve polis isyanları oldu. Aralık 2012, yasama seçimleri Compaoré’nin partisi ve müttefikleri için yine bir zaferdi.
Ekim 2014’te, başkanlık dönemi sınırlamalarına son veren bir anayasa değişikliği, Compaoré’ye karşı kendisinin ve hükümetinin istifasını zorlayan şiddetli protestolara yol açtı. Ordu, Yarbay Isaac Zida’yı geçici yönetici olarak atadı, ancak Afrika Birliği ve diğerleri tarafından sivil bir geçiş hükümeti atamak için uluslararası baskı uygulandı. Eski dışişleri bakanı Michel Kafando daha sonra geçici cumhurbaşkanı seçildi, ancak Zida başbakan oldu ve bazı kilit kabine görevleri orduya gitti. Eylül 2015’te eski cumhurbaşkanına sadık kalan cumhurbaşkanlığı muhafızları tarafından darbe girişimi oldu, ancak ordu darbeye katılmadı ve muhafızların teslim olması görüşülerek kuvvet dağıtıldı.
Roch Marc Christian Kaboré, Kasım 2015’te yapılan oylamanın ilk turunda cumhurbaşkanı seçildi. 1990’ların ortasında Compaoré altında başbakan olarak görev yapan Kaboré, 2014’te eski cumhurbaşkanı ile dönem sınırlarını sona erdirme planları nedeniyle ayrıldı. muhalefet partisi kurdu. Ekim 2016’da hükümet, eski cumhurbaşkanlığı muhafızlarının yer aldığı bir darbe girişimini engellediğini söyledi.
Son yıllarda hükümet tarafından Burkinabe’ye kötü muamele etmekle suçlanan Fildişi Sahili ile ilişkiler zaman zaman gerginleşti. Burkina Faso da 2016’dan beri, çoğu ülkeye kuzeydeki Mali’den sızan İslami militanlar tarafından artan bir faaliyet gördü. Ülkenin kuzeyinde ve başkentte saldırılar meydana geldi ve 2018’den beri, yerel militanlarla birlikte bölgeyi kontrol ettikleri doğuda aktifler; hükümet güçleri Fulani’ye yönelik gaddarlıkla suçlanıyor. Saldırılar 2019 ve 2020’de giderek daha ciddi ve yıkıcı hale geldi.