İnsanlık tarihinde birçok güçlü imparatorluk olmuştur, ancak bunların çoğu zamanla başarısız olmuştur. Yıkımları, savaşlar, isyanlar ve vebalar dahil olmak üzere çeşitli nedenlerden kaynaklandı. İlginç bir şekilde, insan dışı faktörler tarafından yok edilen imparatorluklar da var. Bu bağlamda, tarihte iklim değişikliği ile yıkılan ilk imparatorluk olan Akad İmparatorluğu’ndan bahsetmek istiyorum.
İnsanlık tarihinin ilk imparatorluğu olarak kabul edilen Akadya, MÖ 2335 yılında Mezopotamya vadisinde Sargon adında bir adam tarafından kurulmuştur. Aslen Akad kralı, askeri gücünü büyük ölçüde artırarak Doğu İsrail’i ve eski Sümer yerleşimlerini (şimdi İran, Irak, Türkiye ve Suriye) birleştirmeyi başardı. Böylece, Orta Doğu’daki sonraki etkili imparatorluklar (Sümer, Babil, Asur ve Pers), Akad İmparatorluğu’na ilk devlet olarak saygı duydular ve kendilerini halefleri olarak gördüler.
Akad İmparatorluğu neredeyse iki yüz yıl boyunca gelişti, ancak yaklaşık 4.200 yıl önce (MÖ 2154) aniden çöktü. Bilim adamları, nedenini bulmak için uzun süredir araştırıyor ve tartışıyorlar. Çoğu tarihçi, Akadya’nın düşmanları tarafından fethedilip yok edildiğine inanıyor, ancak bazı uzmanlar iklim değişikliğinin ülkenin çöküşünde önemli bir rol oynadığına inanıyor. 2019’da bilim adamları tam olarak bunu keşfettiler.
Bölgedeki arkeolojik kazılar, Akad gücünün zirvesinin Sargon’un torunu Naram-Suen döneminde geldiğini göstermiştir. O dönemde Akad İmparatorluğu, Akdeniz’den Basra Körfezi’ne, oradan da Dicle ve Fırat vadilerine kadar uzanıyordu. Neredeyse iki yüzyıl boyunca Akad İmparatorluğu insan uygarlığının gerçek merkeziydi.
MÖ 22. yüzyılın ortalarında imparatorluk çöktü. Kazılar, Akad krallığının topraklarının çoğunun daha sonra günümüz güney Azerbaycan ve Kürdistan’ından göçebe bir kültür olan Guti kabilesinin kontrolü altına girdiğini gösteriyor. Ancak, eski Akad İmparatorluğu’nun çöküşünden neredeyse üç yüzyıl sonra, bölgeye göçebeler yerleşti.
Bu, ülkenin savaş tarafından yok edilmediğini gösteriyor. Gutiler ayrıca Dicle ve Fırat nehirlerinin verimli vadilerine yerleştiler, ancak Akadya’nın diğer bölgelerine yayılmadılar. O halde, dünyanın ilk imparatorluğunu ne devirdi?
20. yüzyılın sonlarında, bazı arkeologlar Akad İmparatorluğu’nun iklim değişikliği nedeniyle zayıfladığını öne sürdüler. Ancak, bu hipotez uzun süredir destekçileri tarafından doğrulanmadı.
Ardından, 2019’da Japon ve Alman arkeologlardan oluşan ortak bir uluslararası ekip Umman Körfezi’nde bir araştırma yaptı. Eski zamanlardaki iklim değişikliğini incelemek için Arap Denizi ile Basra Körfezi arasında kazı yaptılar.
Bilim adamları, kuzeydoğu Suriye’deki Tel Leylan arkeolojik sahasındaki hidrolojik ve sıcaklık değişimlerini modellediler. Burası Akad İmparatorluğu’nun merkeziydi. Araştırmacılar, Umman Körfezi’nde bulunan altı taşlaşmış mercan örneğine odaklandı.
Bugün bölge, yağışlı mevsim olarak adlandırılan kış aylarında çok yağış almaktadır. Ancak bu fosillerin analizi, eski zamanlarda bölgenin ikliminin tamamen farklı olduğunu göstermektedir. Yaklaşık 4200 yıl önce Akad İmparatorluğu’nun çöküşü sırasında bölge bir kuraklık yaşadı. Sonra, bilinmeyen bir nedenle, yerel iklim çarpıcı biçimde değişti ve üç yüzyıl boyunca Akkad boyunca kuru sıcak yıllar devam etti.
Aynı zamanda, kuzeybatı hava akımı arttı ve kuvvetli rüzgarlar esti, Irak ve Basra Körfezi’nde büyük miktarda kumun Akadları örtmesine neden oldu.