“-Ne kadar cesursunuz, Amerikan Yerlisi olduğunuzdan kaynaklanıyor herhalde, hiç korkmuyor musunuz o kadar yüksek binalarda, çoğu kez hiç bir güvenlik önlemi almadan çalışmaya?
“-Yanılıyorsunuz, çok ama çok korkuyoruz, ama çalışmak zorundayız bu kadar basit!”
Mohawk halkı kimdir?
Mohawk halkı, İrokualar ya da İrokua Konfederasyonu, İrokua Birliği (kendilerince Haudenosa-unee; İngilizce Iroquois), Kana-da’da güney Quebec ile güney Ontario’da, ABD’de New York, Wisconsin, Oklahomave Kuzey Karolina) eyaletlerinde İrokua dillerini konuşan 6 kabilenin (Mohawklar, Oneydalar, Onon-dagalar, Kayugalar, Senekalar, Tuskaroralar) 16. yüzyılda ya da daha önce oluşturduğu Kızılderili birliği’nin bir parçasıdır.
İlk önce 5 kabileden oluştuğu için Beş Millet/Ulus (Five Nations) olarak da bilinen birliğe en son olarak 1722 yılında katılan Tuska-roralardan dolayı adı daha sonra Altı Millet/Ulus (Six Nations) olarak da adlandırıldı. Nüfuslar 125.000 kişidir. PekiMohawkla-ra ilişkin başka ne söylenebilir?
Eskiden milyonlarca dönümlük arazide yaşarlarken, şu anda çok kısıtlı bir alana hapsedilmiş bu halk, tüm dünya tarafından 1990 yılında tanınmıştı. Kana-da Hükümeti’nin Oka kasabası yakınlarında golf sahası yapmala-rına karşı ayaklanan Mohawk’lar 1990’da 78 günlük bir direniş yapmışlar ve atalarının yaşadığı, kendi kutsal yerlerinin bulunduğu arazilerin golf sahası olmasına izin vermemişlerdi.
Mohawk halkı: Dev inşaatlar ve yüksekte çalışma
Empire State Building, Sears Kuleleri, 11 Eylül saldırılarında yıkılan Dünya Ticaret Merkezi, San Francisco Körfezi köprüsü, Rockefeller Center, Waldorf-Astoria, Henry Hudson Parkway, George Washington, TriboroughveVerrazano-NarrowsKöprüleri, AOL Time Warner kuleleri ve daha pek çok yüksek çelik yapıda, Mohawk kabilesinin üyelerinin rollerini görmekteyiz. Kısacası Mohawklar için New York’u inşa edenler denirse abartı olmayacaktır. Şu anda Mohawk kökenli Amerika Yerlileri, New York kentinde eski ismiyle Kuzey Gowanus, yeni adıyla BoerumHill’de (Brooklyn) metro hattı boyunca yaşamaktadırlar. Ayrıca Montreal (Kanada) yakınlarında, rezervasyon bölgesi denen ve Amerikan yerlilerine ayrılan sahalarda da yaşarlar.
Yüksek katlı yapılar dedik, evet Mohawklar yaklaşık 6 kuşaktır özellikle gökdelen inşaatlarında çalışmaktadırlar. Hemen Türkiye’deki inşaat sektörünü düşünelim; örneğin Bayburt, Samsun, Ordu’dan kalıpçı ustaları çıkmakta, duvar ustalarının büyük bir kısmı Vanlı olmakta, şapçı ve sıvacılarda ise Doğu illerinden emekçilerin ağırlığı görülmektedir. Coğrafi köken, belli iş kalemlerinde uzmanlaşmayı beraberinde getirebilmektedir, Örneğin Ardahan’da bir köy 3-4 kuşaktır demircilik yapmaktadır. Türkiye’yi tartışmıştık, tamam, peki neden Mohawk halkı için bu böyledir? Amerikan Yerlileri veya bizim deyimimizle Kızılderililer çok cesur olduğu için mi? Özel doğuştan gelen yetenekleri bulunduğu için mi? Yoksa başka etkenler mi var?
Bu ve benzeri soruları sorarken antropolojiye, bazı insanların bazı konularda daha yetenekli olduğuna, bazı kişilerin kazalara daha yatkın veya uzak olduğuna inanan görüşleri bir tarafa atmadan yol almamız mümkün değil. Dolayısıyla herhangi bir konuyu incelerken onun maddi temelleri ve bu maddi temeller üzerinden yükselen tarihini bilmek ve incelemek zorundayız. (“İş Kazaları”nda bazı kişilerin kazaya eğilimli olduklarına ilişkin hipotezler maalesef yıllar boyunca bu alanda hakim olabilmiştir. Bugün en azından pek fazla gündeme gelmemektedir…)
Evet, hava koşullarının etkisi sonucu, farklı bölgelerde çatı eğitimin değiştiğini inşaat mühendisleri olarak biliriz. Çoğu kuzeyde yaşayan kızılderili kabilesinin de çadırlarının ve sonrasında evlerinin (ahşap dikmeler ve sazlardan oluşan oldukça uzun, içinde kiler, odalar vb. olan görece dik eğimli ve yüksek inşa edilen yapılar) oldukça dik eğimli olması ve oldukça yüksek inşa edilmeleri zaten inşaatlarda deneyimli bir halk olduklannı, yüksekte çalışma deneyimlerinin de olduğunu gösteriyor. Geleneksel Mohawk yapılarının, diğer Kızılderili kabilelerine göre daha büyük olmasında, iklim şartları, yiyeceklerin hava koşullarından ve yabani hayvanlardan korunması gibi pek çok etken var. Tüm bu etkenler Mohawk ve civar kabileleri hep büyük yapılar inşa etmeye itiyor ve bu deneyim kuşaktan kuşağa öğretiliyor, aktarılıyor.
Öte yandan ABD’nin inşası sürecinde, toprakları ellerinden alınan ve kısıtlı coğrafyalarda yaşamaya itilen Mohawklar’ın çalışacakları, kendilerine istihdam sağlayacakları tek iş bu olarak ortaya çıkıyor. Yatkınlıkları dolayısıyla da, geçmişte Fransızlar (Kanada’nın belli bölgelerinde), sonrasında da İngilizler ve ABD ulusunun inşası sırasında hep nitelikli inşaat işçileri olarak kullanılıyorlar. İlk işçi olarak onları Montreal yakınlarındaki Kahnawake rezervasyon alanından 1886 yılında Canada Pasifik Demiryolları:nın St.Lawrence Nehri köprüsü (ankastre bir köprüdür) inşaatında görürüz. Bu köprü Mohawk topraklarından geçmektedir ve bunun karşılığında yüklenici inşaat firması Dominion Bridge Şirketi inşaat boyunca Mohawkları işe alacağını taahhüt etmiştir. Ama getir götür işleri gibi basit işlere konan Mohawk halkı, klasik işçi tipolojisine uymamaktadır. Özgür kırların ve ormanların insanlarını, şantiye ortamında basit ve tekdüze işlerde çalıştırmak çok zordur. Öte yandan o dönem çok az insanın istediği ve en tehlikeli işler arasında yer alan, ayrıca en fazla ücret verilen çelik yapılarda yüksekte perçinleme işlerine çalışacak adam bulunamamaktadır.
Mohawkların aileden gelen yatkınlıkları, yüksekte çalışabilmeleri ve kimi zaman gözüpek olmaları sonucu kendilerine verilen kısa eğitimlerle bu işleri almaya başlamışlardır. Pek çok inşaatta çalışmaya başlayan ve ünleri artan Mohawklar, çelik yapılarda ve yüksekte çalışmalarda aranan kişiler olmuşlardır. Her perçinleme işi, ekip halinde yapılmakta, her iş Mohawklar için bir eğitim ve deneyim anlamına gelmektedir. 1907 yılında bölgede 70 civarında deneyimli Mohawk işçisi bulunmaktadır ve ücretleri diğer işçilere nazaran doyurucudur. (Yıllarca ekip olarak çalışan sözgelimi Karslı, Ardahanlı inşaat işçilerini hatırlayalım). Ama bir trajedi bu sürece damgasını vurur.
ABD’li yapı mühendisi (structuralengineer) Theodore Cooper, Quebec Köprüsünü tasarlamıştır ve bu köprü Quebec kentinin üzerinden St.Lawrence nehrinden uzanan 3220 feet (981,5 metre) uzunluğunda ankastre kirişlerden müteşekkil bir köprüdür. Quebeck Köprü Şirketi nakde sıkışmıştır ve benzer büyüklükte diğer köprülere nazaran, daha az çelik kullanılacak bu tasarımı kabul etmek konusunda çok isteklidir ve kabul etmiştir. Daha kendi ağırlığını dahi taşımakta zorlanan bu yanlış tasarımlı köprüde sorumluluğu kabul etmeye kimse yanaşmaz. 29 Ağustos 1907 tarihinde köprü çöker ve 33’ü Mohawk olmak üzere, 75 işçi yaşamını yitirir.
Bu Mohawklar için büyük bir yıkımdır, zira tüm bölgede adı ve şanı büyümekte olan 70 kişilik ekibin neredeyse yarısı yaşamını yitirmiştir. Buna karşın Mohawkların yüksek katlı çelik yapılarda çalışmalan devam eder, ancak toplu olarak çalışmak yerine küçük küçük ekiplere bölünüp, başta New York olmak üzere pek çok inşaatta çalışmaya başlarlar. Yine böyle “kaza”lar olacağından eminlerdir, en azından kendi kabilelerinden bir anda bu kadar çok insanın yitip gitme travması onları küçük ekipler halinde çalışmaya iten nedenlerden biri olmuştur.
Doç. Dr. Gürkan Emre Gürcanlı
Sektörle alakalı daha fazla yazıya ulaşmak isterseniz buraya tıklayabilirsiniz…