Nükleer Silahlar
NÜKLEER SİLAHLAR
Nükleer silahları askeri açıdan çok çekici kılan , bu silahların birim ağırlıkları başına , patlaması sırasında ortaya çıkarttıkları enerjidir . Bir bombanın patlaması sonucunda ortaya çıkan enerji , çok kısa bir süre içinde , yakın çevresindeki ortamı ısıtarak bir şok dalgası yaratır . Bu şok dalgası , çevreye , dolayısıyla da hedefe zarar verir . Bir bombanın tahrip gücü , patlama sonucu çevreye eşit derecede zarar verecek kimyasal bir patlayıcı olan trinitro-tolüen' in ( TNT ) ağırlığı cinsinden verilir . Kimyasal patlayıcıların çevreye zarar ile nükleer bir patlayıcının vereceği zarar arasında binler veya milyon mertebesinde bir fark vardır . Örneğin , Amerikan Minuteman-III Kıtalar Arası Balistik Füzesi içinde bulunan , her biri 170 kt gücünde , ağırlığı yaklaşık 400 kg' dan az olan W62 nükleer başlıkları , patlama sonucu 170 , 000 ton TNT' e eşdeğer bir enerji açığa çıkarırlar . Diğer yandan , dünyadaki en güçlü nükleer bombalar , Çinlilerin CSS-4 sistemleri olup; güçleri 5-10 Mt ( 5-10 Milyon ton TNT' ye eşdeğer ) dolayında , ağırlıkları ise 5 tondan azdır .
Nükleer silahları , güç-ağırlık oranları çekici yapmaktadır . Askeri dilde taşıma platformları olarak anılan , uçak veya füze teknolojisine sahip uluslar için nükleer patlayıcılar , çok uzaklardaki hedefleri vurabilme olanağı vermeleri açısından büyük önem taşımaktadırlar .
Nükleer silahların caydırıcı rolünün bir göstergesi , yarım yüzyıla yakın bir süredir bozulmayan Dünya barışıdır . Nükleer silahlara sahip bir ülke , benzer bir saldırının kendisine de yapılacağı kabusu ile yaşamak zorundadır . Bu nedenle nükleer silah sistemleri , "sac ayağı" olarak tanımlanan , bir üçlü sistemden oluşur . İlk sistem , düşmanın Kıtalar Arası Balistik Füze ( KABF ) silolarını hedef alan KABF sistemidir . Bu sistem , planlanmış bir saldırıda ya da saldırı karşısında savunma amacı ile kullanılabilmektedir . ABD ve eski SSCB , karşılıklı olarak ilk saldırıda bulunmama garantisi vermiş ve KABF sistemleri salt kendilerine yapılacak bir saldırı karşısında kullanma kararını benimsemişlerdir . Bir nükleer savaşın ilk yirmi dakikasında , KABF' lerin çoğunluğunun imha edilmesi ve bunların çevreye çok büyük zararlar vermesi olasılığına karşılık , daha çok intikam alma amacına yönelik olan Denizaltından Atılan Balistik Füzeler ( DABF ) sistemi geliştirilmiştir . Bu füzelerde , KABF başlıklarına oranla daha güçlü olan çok sayıda nükleer patlayıcı vardır ve füze siloları yerine kentleri hedef alırlar . Kısacası nükleer güçler , karşı tarafın sivil halkını rehin almaktadırlar . Üçüncü sistem ise , KABF ve DABF sistemlerinin arasında devreye girebilen , insan kumandası ile çalışan ve gerektiğinde geri çağrılabilir nükleer silahlar taşıyabilen bombardıman uçaklarıdır .
Nükleer Bomba Nedir ?
Nükleer bombaların çalışma ilkesi , iki ayrı tür çekirdek tepkimesine dayanır . Ağır çekirdeklerin parçalanması , yani fisyon olayı ile enerji üreten nükleer bombalara , yanlış bir terim olmasına karşın , Atom Bombası denilmektedir . Diğer bir bomba tipi ise , açığa çıkardığı enerjinin çoğunluğu hafif çekirdeklerin kaynaşmasına; yani füzyon tepkimesine dayanan , termonükleer bomba ya da Hidrojen Bombasıdır . Henüz geliştirilme aşamasındaki çok yeni tasarımlar dışında , termonükleer bombaların ateşlenmesinde fisyon tepkimesinden yararlanılır . Diğer bir deyişle hidrojen bombasının tetik mekanizması bir atom bombasıdır . Dolayısıyla nükleer silahların yapılabilirliğini incelemede , atom bombası yapımı için gerekli malzeme ve teknolojinin neler olduğunun belirlenmesi yeterlidir . Fisil , yani bölünebilir madde adını verdiğimiz uranyum izotoplarından U-233 ve U-235 ile insan yapısı olan plütonyum izotopu Pu-239 , nükleer silahların ham maddeleridir . Uygun miktar ve geometride bir araya getirilen bu malzemelerde fisyon tepkimesi , bir nötron kaynağı yardımı ile başlatılır . Kaynaktan çıkan bir nötron , fisil madde ile fisyon tepkimesine girerek , fisil maddenin çekirdeğinin parçalanmasına yol açar . Bu tepkime sonunda , yüksek kinetik enerjiye sahip ( fisil maddenin çekirdeğine göre ) iki hafif çekirdekten başka , iki veya üç tane de nötron ortaya çıkar . Ortaya çıkan bu nötronlardan bazıları , sistemdeki diğer fisil çekirdeklerle fisyon tepkimesine girmeksizin sistemi terk ederler . Sistemden kaçan nötronların fisyon tepkimesine girenlere oranı , sistemin fiziksel büyüklüğü ile ters orantılıdır . Fisyon tepkimesinden çıkan nötronlardan bir kısmı ise , fisil maddede veya sistemdeki diğer maddelerde fisyon yapmayacak tepkimelerle yutulurlar . Sızma ve yutulma kayıplarından arta kalan nötronlar yeniden fisyon tepkimesi yaratırlar . Eğer sistemde yeterli fisil madde varsa ve seçilen geometri uygunsa , art arda gelişen ( zincirleme ) fisyon tepkimeleri sonucu , sistemdeki nötron sayısı zamanla artar . Hızla oluşan bu zincir tepkimeler sonucu , çok büyük bir ısı açığa çıkar . Sıcaklığı artan sistem genleşme eğilimi gösterir ve sistemden sızan nötronların oranı artar; bunun sonucu olarak da zincirleme tepkimeler sona ere . Dolayısı ile , nükleer bomba tasarımında en önemli konu , malzeme ve geometri seçiminin , zincirleme tepkimeyi mümkün olduğunca uzun süre devam ettirecek şekilde yapılmasıdır .
Nükleer sistemler tasarlanırken , nötron sızıntısının en aza indirilebilmesi amacıyla genelde küresel geometri yeğlenir . Küre , bütün geometrik cisimler içinde , hacim başına en az yüzeye sahip olanıdır . Tümüyle fisil maddeden oluşan bir kürenin çapı büyüdükçe , sızan nötronların oranı azalmaktadır . Kullanılan fisil malzemeye bağlı olarak değişen , belli çaptaki bir kürede her bir fisyon olayından doğan nötronlardan en az biri , yeni bir fisyon tepkimesine yol açarak , zincirleme tepkimelerin oluşmasını sağlar . Böyle bir sisteme kritik kütle adı verilir . Kürenin çapı , kritik çaptan büyük ise , her bir fisyon olayı , birden fazla fisyon tepkimesine yol açar . Bu durumda zincirleme tepkimeler artarak devam eder . Bu tip sistemlere kritik-üstü adı verilir . Kürenin çapı kritik değerinin altındaysa , zincirleme tepkimeler oluşmaz ve böyle sistemler kritik-altı sistemler adı ile anılır .
Nükleer bir bombanın yapımı sırasında kritik kütle oluşturacak kadar fisil maddeyi bir küre halinde bir araya getirmeye çalışmak , patlamaya yol açar . Bu nedenle , nükleer silahların içine konan fisil madde , normal koşullardaki yoğunluğunda zincirleme tepkimeye izin vermeyecek kadar küçük bir metal küre halindedir . Bu metal küre , bombanın patlaması için , kimyasal patlayıcılar yardımı ile sıkıştırılarak , çok daha yoğun; ancak daha küçük bir küre haline getirilir . Kürenin yoğunluğunun artması ile nötron sızıntısı azalır ve çok hızlı gelişen zincirleme tepkimeler , nükleer patlamaya neden olur .
Bir nükleer bombanın yapımı için , yalnızca fisil malzemeye sahip olmak yeterli değildir . Fisil maddeden yapılmış kürenin sıkıştırılabilmesi için , kimyasal patlayıcıları senkronize olarak ateşleyecek düzeneklerin yapımı , bu alanda ileri bir teknolojiye sahip olmayı gerektirmektedir .
Fisil Madde
Nükleer bombalarda kullanılabilecek fisil maddelerden günümüzde en çok tercih edileni , plütonyumdur . Nükleer silahlara sahip olan bütün ülkelerin bombaları plütonyumdan yapılmıştır . Plütonyumun ( daha doğru kullanımı ile Pu239'un ) fisyon başına ürettiği nötron sayısı , diğer fisil maddelere oranla daha fazladır . Bu da , daha az malzeme ile kritik kütle elde edilebilmesine olanak verir . Pu239 , yarı ömrü 24 000 yıl olan kararsız bir çekirdek olması nedeni ile , doğada bulunmaz . Doğal uranyumun %99 . 3'ünü oluşturan ve fisil olmayan bir izotop olan U238' in nükleer reaktörlerde nötronlarla ışınlaması ile elde edilir . Pu239 üretebilmek için bir nükleer reaktör ve bir kimyasal ayrıştırma tesisi gerekirken;
U235 , ancak çok pahalı olan izotop zenginleştirme yöntemlerinin kullanılması ile elde edilebilir . Nükleer bomba hammaddesi olarak kullanılabilen diğer fisil madde U233 , doğada bulunmadığından , yine Pu239' a benzer yöntemlerle üretilebilmektedir . U233 üretimi için , toryumun doğada bulunan tek izotopu olan Th232 , bir nükleer reaktörde nötronlarla ışınlanır . Daha sonra kimyasal ayrıştırma gerektiren bu işlem , ortaya çıkan yan ürünlerin daha fazla radyoaktif olmasından dolayı Pu239 üretiminden daha zordur . Bu nedenle pek kullanım alanı bulamayan bu izotop , nükleer silah sahibi devletler için cazip bir alternatif değildir . Fisil uranyum izotopları , yalnızca nükleer silah teknolojisine gizlice girme amacı taşıyan az gelişmiş ülkelerin ilgi duyabileceği maddeler olabilir .
Gizli tehdit: biyolojik silahlar
Dünya çapında en tehlikeli silahlar artık sinsice insan vücuduna bulaştırılan biyolojik ve kimyasal silahlar . Solunum ve ten teması sonucu bulaşan bu silahlar hemen hemen tüm ülkelerde üretiliyor .
Bugün sayısız silah türleri üretilmiş . Metal parçalardan oluşan silahlardan çok biyoloji , kimya gibi alanlarda üretiliyor bu silahlar . Demokrasiyi ve insan haklarını gündeminden düşürmeyen ülkelerin çoğu ise laboratuarlarında yapıkları gizli deneylerle bu tür silahlara sahip olmaya çalışıyor . Zaman zaman da binlerce kişinin ölümüne yol açan denemelerle gündeme geliyor bu ülkelerin gizlice yürüttüğü faaliyetler .
Peki bu ölüm korkusu yayan gizli silahların özellikleri ve insanlar üzerindeki etkileri nelerdir? National Geographic Deutschland'un Kasım sayısında çarpıcı bir araştırma yayınlandı . Aylık derginin araştırmasına göre bu tehlikeli silahların çeşitleri Biyolojik , Kimyasal , Nükleer diye üç ayrı bölüme ayrıştırılabilir .
Biyolojik Silahlar
Uzun bir süre önce Şarbon kelimesi yaygın bir korkuya yol açmıştı . Şarbonlu mektupların evlere gönderildiği ve kısa sürede insanları öldürdüğü haberleri şok etkisi yaratmıştı . Mikroplara karşı önlem amacıyla özel kıyafetler giyen görevliler birçok yerde posta kutularını açtı ve kontrol etti . Bazı yerlerde de Şarbon bakterisinin izine rastlayabildiler .
Şarbon aslında biyolojik silahlar konusunda gündeme gelen en son madde . Şarbon dışında çok sayıda tehlikeli bakteri ve virüs bulunuyor . Bunlardan bazıları; Veba ( bakteri ) , Tularemi ( bakteri ) , Q fever ( rickettsia cinsi bakteri ) , Çiçek ( virüs ) , Botulinum ( toksin ) , Risin
Kimyasal Silahlar
Kimyasal Silahlar arasında sinir gazları ve sıvı materyal bulunuyor . Bunlar arasında Tabun , sinire yönelen Sarin , VX , derinin su toplamasına yol açan Hardal , kanı zehirleyen Hidrojen ve insanı kısa süre içinde boğan Fosgen de yer alıyor . Bu maddeler ise ağırlıkta solunum ve deri teması yoluyla insana bulaşıyor .
Nükleer Silahlar
Nükleer Silahlar bugün ağırlıkta bomba olarak üretiliyor . Hedefe vurduktan sonra şiddetli bir patlama ile gelen yıkım ve keskin sıcaklıkla başlıyor ilk aktivitesi .
Bir diğer nükleer silah ise , "Kirli bomba" denilen bir Radyolojik dağılma aygıtı .
Nükleer Bomba yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum ve plütonyum ( her iki element de ancak nükleer silah programları çerçevesinde elde edilebiliyor ) üretiliyor . Etkileri , şiddetli patlama sonucu yıkım ( şok dalgası ) şiddetli sıcak , elektromanyetik dalga etkileri , patlama bölgesi yakınında şiddetli radyasyon; travma nedenli ölüm veya doğrudan iyonlaştırıcı radyasyon ve serpinti nedeniyle gözle görülür radyasyon hastalığı olarak açıklanıyor .
"Kirli bomba"nın ( Radyolojik dağılma aygıtı ) etkileri ise şöyle; Radyasyon nedenli ölümlere yol açma olasılığı düşük , ancak psikolojik travmalara ve yüksek enkaz kaldırma , temizlik maliyetleri de dahil olmak üzere olumsuz ekonomik etkilere yol açıyor . Patlamayla etrafa saçılan nesneler tehlikeli . Uzun vadede yükselen kanser riski . Radyasyon hastalığı olasılığı düşük . Yaralanmanın şiddeti patlamaya , basınca olan yakınlığa , maruz kalınan süreye ve radyoaktif malzemenin türüne bağlı . Diri diri öldürüyor
Sözkonusu bu silahların yıllarca hatta on yılları alan bir etki süresi sözkonusu . İnsan vücudunun içine aldığı bu tehlikeli maddeler nesilden nesile etkilemeye devam ediyor . Sakat doğan çocuklar ( hem fiziki hem de zihinsel özürlü ) , hatta ölü doğmuş bebekler bunun en sık karşılaşılan yansıması . Kanser , verem gibi birçok hastalık ise bütün tedavi yöntemlerine rağmen madde ile teması gerçekleşen hastadan uzak duramıyor ve tekrar tekrar ölüm tehlikesi ile karşı karşıya geliniyor . Çünkü vücut bir kere zehirlenmiş .
Hiroşima , Halepçe gibi çok sayıda nükleer bomba saldırısının izi bugün hala sürüyor . Sadece Halepçe'de 5 bin Kürt bombada yaşamını yitirmişti . Hiroşima'da ise yüzbinler . Bu tür bombalar savaşlarda bugüne kadar onlarca kente fırlatıldı .
Lanetin kronolojisi
National Geographic Deutschland kimyasal , biyolojik ve nükleer silahlar hakkındaki gelişmeleri veriyor . Buna göre;
* 1899- 24 ülke , zehirli gazları ya da başka zehirleri silah olarak kullanmayacakları sözü vererek , Lahey Konvansiyonu'nu imzaladı .
* 1914-1918- Kimyasal silahlar 1 . Dünya Savaşı'nda kullanıldı . Almanya klor gazıyla saldırdı , İttifak Devletleri karşılık verdi . Savaş sonunda gazlar 1 , 3 milyon yaralı , 100 bin ölü bırakmıştı .
* 1925- Cenevre Protokolü , kimyasal ve biyolojik silahların savaşlarda kullanılmasını yasakladı .
* 1936- Alman bilim adamları 1 . Dünya Savaşı'ndaki maddelerden çok daha ölümcül olan "tabun"u buldu .
* 1932-1945- Japonya'da , Çin'de biyolojik silahlarla , ağırlıkla vebayla , 260 bin kişi öldürüldü .
* 1942- Manhattan Projesi başladı . Amacı: İlk nükleer silah .
* 1945- ABD Hiroşima ve Nagazaki'ye ilk atom bombalarını attı , 120 binden fazla insan öldü .
* 1949- SSCB ilk nükleer silah denemesini yaptı .
* 1950'ler-1960'lar- ABD , silahlarda kullanılabilecek onlarca virütik ve bakteriyel madde saptadı . Testler hayvanlar ve insanlar üzerinde yapıldı .
* 1952- Britanya ilk nükleer silah denemesini yaptı .
* 1960- Fransa ilk nükleer silah denemesini yaptı .
* 1962- Küba krizi , dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirdi .
* 1963- ABD , Britanya ve SSCB yerüstü denemelerini bitiren antlaşmayı imzaladı .
* 1964- Çin ilk nükleer silah denemesini yaptı .
* 1968- ABD , Britanya , SSCB ve nükleer güç olmayan 59 ülke Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı ( NPT ) imzaladı . Bugünkü sayı: 187 ülke .
* 1972- ABD , SSCB ve 100'ü aşkın ülke Biyolojik Silahlar Konvansiyonu'nu imzaladı . ABD savunma araştırmalarını sürdürdü; SSCB antlaşmayı ihlal etti . ABD ve SSCB Anti Balistik Füze ( ABM ) Antlaşması'nı imzaladı . Sökülen savaş başlığı kapağı , Rusya , 2002 .
* 1974- NPT'yi imzalamayan Hindistan ilk nükleer silah denemesini yaptı .
* 1979- SSCB'de kazayla salınan şarbon sporları , en az 68 kişiyi öldürdü .
* 1980- Çiçek hastalığının kökü 'resmen' kurutuldu . * 1983-1988- İran-Irak savaşında yaygın kullanılan kimyasal silahlardan binlerce kişi öldü .
* 1988- Irak Halepçe kasabasına attığı hardal gazı ve diğer kimyasal maddelerle 5000 Kürdü öldürdü .
* 1991- Birleşmiş Milletler Irak'ın kimyasal ve biyolojik silahlarını ve bu konuyla ilgili teknolojilerini yok etmesi talebiyle denetime başladı . Sovyetler Birliği dağıldı; ABD eski SSCB'ye yönelik bir silahsızlanma yardımı programını başlattı .
* 1992- ABD nükleer denemelerle ilgili moratoryum ilan etti .
* 1993- Kimyasal Silahlar Konvansiyonu imzaya açıldı .
* 1995- Bir tarikat Tokyo metrosuna sarin sinir gazı verdi: 12 ölü , binlerce yaralı .
* 1996- Belarus , Kazakistan ve Ukrayna'daki bütün Sovyet nükleer silahları Rusya'ya taşındı .
* 1998- Pakistan ilk nükleer silah denemesini yaptı . Birleşmiş Milletler , yetersiz işbirliği gerekçesiyle silah denetçilerini Irak'tan geri çekti .
* 2001- El Kaide DTM ve Pentagon'a saldırdı . ABD'de mektupla gönderilen şarbon sporlarıyla 23 kişi hastalandı , 5 kişi öldü
* 2002- ABD füze savunması çalışmalarının önünü açmak için ABM'den çekildi .
KİTLE İMHA SİLAHLARI ( KİS ) VE BUNLARIN FIRLATMA VASITALARININ YAYILMASININ ÖNLENMESİNE İLİŞKİN GENEL POLİTİKA
Modern toplumlar halen , KİS içeren bir taarruz sonucu meydana gelebilecek kitlesel ölümlerden etkilenebilecek durumdadırlar . Soğuk Savaşın sona ermesini müteakip , KİSin yayılması , yeni veya potansiyel bölgesel çatışmaların çokluğuna bağlı olarak , taze bir ivme kazanmıştır .
Silah ihraç eden bazı ülkelerde devam eden ekonomik problemler ve ihracat kontrollerindeki gevşeklikler , KİS ve/veya çift maksatlı malzeme ve teknolojilerin yasa dışı yollardan yayılmasına neden olmaktadır .
Bilindiği üzere , Türkiye , özellikle KİS ve bunların fırlatma vasıtalarının kontrolsüzce yayılma eğiliminin olduğu bir bölgede bulunmaktadır . Yayılmayı önlemeyi amaçlayan rejim veya organizasyonlara dahil olmayan bazı komşularımız , bu silahları geliştirmeye teşebbüs etmektedirler . Söz konusu devletlerin tehlikeli girişimleri , yakından fakat kaygıyla gözlemlenmektedir .
Bu kapsamda , Türkiye , normal savunma ihtiyaçlarının çok ötesinde olarak , KİS ve bunların atma vasıtaları ile çift maksatlı malzeme ve teknolojiyi ülkelerine transfer eden bölge devletlerini derin endişe içinde izlemektedir .
Bölge devletlerinin , bu tür silahları ve ilgili fırlatma vasıtalarını geliştirme gayretlerini bırakmaları ve mümkün olan en kısa zamanda yayılmayı önlemek için kurulmuş teşkilatlara üye olmaları gerektiği düşünülmektedir . Söz konusu yayılma tehdidini bertaraf etmek maksadıyla , dünyada KİSin en yüksek yoğunlukta bulunduğu bölge olan Orta Doğuda , KİSden arındırılmış bölge tesisine de ciddi ihtiyaç duyulmaktadır .
Türkiye , halen KİSe sahip değildir ve gelecekte de sahip olmayı düşünmemektedir . KİS ve bunların atma vasıtalarının yayılmasını önlemeye yönelik tüm uluslararası andlaşma , sözleşme ve rejimlere bağlılığını sürdürmekte , NATOdaki bu maksada matuf çalışmalara aktif olarak katılmakta ve desteklemektedir .
T ürkiyede yayılmayı önleme politikaları paralelinde , sıkı ve etkin uluslararası kontrol altında KİSe yönelik genel ve tam bir silahsızlanma amaçlanmıştır . Görüşümüze göre , silahsızlanma ve silahların kontrolü girişimleri , en başta güven sağlayan bir politik atmosferin yaratılmasına bağlıdır .
KİTLE İMHA SİLAHLARI ( KİS ) NIN YAYILMASININ ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TÜRKİYENİN TARAF OLDUĞU ULUSLARARASI ANDLAŞMA , SÖZLEŞME VE REJİMLER
Türkiye , NATO , Birleşmiş Milletler ( BM ) , Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ( AGİT ) gibi uluslararası ve bölgesel örgütler çerçevesinde , gerek konvansiyonel ve gerekse KİS konusundaki girişimlere aktif olarak katılmak suretiyle , global ve bölgesel barış ve istikrarın geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır .
1 . KİSin Yayılmasının Önlenmesine Yönelik Uluslararası Andlaşmalar: Türkiye , halihazırda KİS yayılmasının önlenmesine ilişkin uluslararası andlaşma ve rejimlerin üyesi ve bu yöndeki uygulamaların takipçisidir . Türkiye'nin taraf olduğu KİS yayılmasını önlemeye ve bu silahlar ile bunların fırlatma vasıtalarının üretiminde kullanılabilecek çift-kullanımlı malzeme ve teknolojilerin transferlerini denetlemeye yönelik belli başlı andlaşma ve rejimlere ilişkin son durum aşağıda özetlenmiştir :
a . Kimyasal Silahlar Sözleşmesi ( KSS ) : Türkiye , 1993 yılında imzaya açılan sözleşmeye , 12 Mayıs 1997 tarihinde taraf olmuştur . Sözleşme uyarınca , Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü tarafından gerçekleştirilen ilk normal denetim , Ağustos 1998 ayı başında Petkim Aliağa tesislerinde yapılmış ve olumlu sonuç alınmıştır .
b . Biyolojik Silahlar Sözleşmesi ( BSS ) : Türkiye , BM çerçevesinde hazırlanan BSSye , 25 Ekim 1974 tarihinde taraf olmuştur . Silahsızlanma Konferansı çerçevesinde , 1994 yılında Cenevrede oluşturulan bir Ad Hoc Grup bünyesinde , KSSde olduğu gibi , denetim ve doğrulama mekanizması getirilerek etkinliğinin artırılması için çalışmalar devam etmektedir .
c . Nükleer Silahların Yayılmasının ÖnlenmesiAndlaşması ( NSYÖA ) : Türkiye , BM çerçevesinde yapılan NSYÖA'yı 1980 yılında onaylamıştır . NSYÖA , nükleer silahların yayılmasını engellemeyi hedefleyen ve bu alandaki en kapsamlı andlaşma olup; bu andlaşmanın son gözden geçirme konferansı 2000 yılında yapılmıştır .
ç . Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Andlaşması ( NDYA ) : 24 Eylül 1996 tarihinde imzaya açılan NDYA , her türlü nükleer denemenin yapılmasını engellemeyi amaçlamaktadır . Şu anda yürürlükte olmayan NDYAyı Türkiye 1999 yılında onaylamıştır .
2 . KİS ve İlgili Malzeme ve Teknolojiler ile Bunların Fırlatma Vasıtalarının Yayılmasının Önlenmesine Yönelik İhracat Kontrol Rejimleri :
a . Wassenaar Düzenlemesi ( WD ) : WD , 1996 yılında kurulan , konvansiyonel silahlar ile çift kullanımlı malzeme ve teknolojilerin ihracatını kontrol altında bulundurmayı amaçlayan 33 üyeli bir rejimdir . Türkiye , WDnin kurucu üyelerindendir .
b . Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi ( FTKR ) : KİSe ilişkin insansız taşıma sistemlerinin ( balistik füzeler , Cruise füzeleri ve insansız hava araçları ) ve bunlarla ilgili teknoloji ve malzemenin yayılmasının önlenmesi maksadıyla 1987 yılında kurulan ve “gönüllülük” esasına dayalı rejime , Türkiye 25 Nisan 1997 tarihinde taraf olmuştur . FTKRnin Haziran 2001 itibarıyla 33 üyesi mevcuttur .
c . Avustralya Grubu ( AG ) : KİS yayılmasını önlenmeyi amaçlayan çabalar kapsamında , KSS ve BSSden daha sıkı bir ihracat kontrol rejimidir . AGnin Haziran 2001 itibarıyla 32 üyesi bulunmaktadır . Biyolojik ve kimyasal silahlar ile anılan silahların üretiminde de istifade edilebilecek çift kullanımlı malzeme ve teknolojilerin ihracatını denetleyen gönüllü bir örgüttür . Türkiye 2000 yılında AG üyeliğine kabul edilmiştir . AGnin Haziran 2001 itibarıyla 32 üyesi bulunmaktadır .
ç . Nükleer Tedarikçiler Grubu ( NTG ) : NTG , Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı bünyesinde , nükleer teknolojide kullanılan maddelerin ve çift kullanımlı malzemelerin ihracatını belirli denetim ilkelerine bağlamak amacıyla faaliyet göstermektedir . Gönüllülük esasına dayalı ve Türkiye dahil Haziran 2001 ayı itibarıyla 38 üyeye sahip NTGye üyeliğimiz , devletimizin KİS ve bunların fırlatma vasıtalarının önlenmesi konusuna atfettiği önemin ve izlediği duyarlı politikanın , uluslararası platformda teyidi niteliğindedir ve ülkemize yapılacak barışçı nükleer teknoloji transferlerinde de kolaylık sağlayacaktır . d . Zangger Komitesi : Nükleer madde , malzeme ve teknolojileri konu alan ihracatın kontrol altına alınması maksadıyla , nükleer silaha sahip olan ve olmayan 15 devlet tarafından 1971 yılında kurulan komite; NTGnin çift kullanımlı ürünler listesinin ikinci bölümü dışında kalan radyoaktif ve nükleer maddelerin ithal/ihraç listelerini hazırlamaktadır . Brezilya hariç , aralarında Ekim 1999 itibarı ile Türkiyenin de bulunduğu NTG üyesi devletlerin tümü , aynı zamanda Zangger Komitesine de üyedir . Zangger Komitesinin Haziran 2001 itibarıyla 34 üyesi bulunmaktadır .