Demokrasiye Karşı Meritokrasi: Bilim sizin oyunuzu nasıl umursamaz?
Spirallerin 1800'lerin ortalarından beri gece gökyüzünde yaygın olduğu açıkça gözlemlendi. Ancak doğaları bir gizemdi ve sorunu çözmeye yönelik demokratik bir girişim yalnızca daha fazla soruyu gündeme getirdi. (İmaj kredisi: ESO/P. Grosbøl, aracılığıyla http://www.eso.org/public/images/eso1042a/ )
Bazı şeyler mafya kuralından daha yüksek bir standartta tutulur.
Şu anda mevcut olan kanıtlar, sarmalların, boyut ve bileşen birimlerinin sayısı bakımından kendi gökadamızla karşılaştırılabilir bireysel gökadalar veya ada evrenler olduğu sonucuna güçlü bir şekilde işaret ediyor. - Heber Curtis, 1920
Arkamızdaki iç savaştan bu yana belki de en sert seçimle, devam etme zamanı. Hepimiz işlerin nasıl olduğu, olması gerektiği ve gelişmesi gerektiği konusunda fikirlerimiz olsa da, bazı çabaların sonuçları için halk oylamasından daha güçlü temellere ihtiyacı var. Örneğin bilimde, bazen tek bir kanıt parçası, on yıllarca hatta yüzyıllarca uzun süredir devam eden düşünceyi altüst etmek için yeterli olabilir. İnsanlar kabul etseler de etmeseler de, kabul etseler de etmeseler de bilimsel gerçekler insanların eylemleriyle asla geri alınamaz. Bazen, bu olağanüstü, inkar edilemez kanıt, bilimin en kötü türüne son vermek için tam olarak gereken şeydir: demokrasiyle bilim.
Ayçiçeği gökadası M63 gibi sarmal bulutsuların doğası sadece bir asır önce bilinmiyordu. (Resim kredisi: Wikimedia Commons kullanıcısı Ptitlepan, c.c.a.-s.a.-4.0 lisansı altında)
1920 yılında bilim adamlarının çok kutuplaştığı bir konu vardı ve bu yüzden çok bilim dışı bir şekilde oy vererek karar vermeye çalıştılar. Einstein'ın Genel Görelilik kuramı, temel fiziğin temellerini sarsarken, gece gökyüzündeki benzersiz bir nesne sınıfının - sarmal bulutsuların - doğasıyla ilgili büyük bir tartışma, gökbilimcileri bölüyordu. Bugün, bunların tıpkı Samanyolumuz gibi yıldızlarla dolu galaksiler olduğunu kabul ediyoruz. Ama bir asır önce, bunu kesin olarak bilmiyorduk. Aslında, o zamanlar fikir birliği olan başka bir teori daha vardı: bu spiraller oluşma sürecinde sadece yeni yıldızlardı: protostarlar.
Bir teori, bu sarmal bulutsuların bir diske çöken, dönmeye ve kütleyi merkeze akıtmaya başlayan ve sonunda yıldızları oluşturacakları moleküler bulutlar olduğuydu. (Görüntüler (soldan sağa): NASA ve Hubble Miras Ekibi (STScI/AURA). Teşekkür: CR O'Dell (Vanderbilt Üniversitesi); ESA: C. Carreau; Bill Schoening, Vanessa Harvey/REU programı/ NOAO/AURA/NSF)
Bir gaz bulutunuz olsaydı, bir boyutta diğer ikisinden daha kısa olurdu ve kendi yerçekimi altında çökmeye başlardı. En kısa yön oraya önce ulaşır ve böylece bir disk yaparsınız ve ardından malzeme merkeze huni olarak girerek merkezi bir yıldız oluşturur. Bu, yıldız sistemlerinin gerçekte nasıl oluştuğuna benzer, bu yüzden fikrin değeri var. Gökyüzünde gördüğümüz spiraller gerçekte öyle değil. Diğer fikir, elbette, bunların Samanyolu'nun çok dışında bulunan ada evrenler (bugün galaksiler dediğimiz) olduğuydu. Ve böylece 1920'de, her iki tarafta birer saygın iki bilim adamı, konuyu Ulusal Bilimler Akademisi'nin önünde tartışmaya çağrıldı.
Heber Curtis (solda) Evren adası fikrini savunurken, Harlow Shapley (sağda) protostar yorumunu tercih etti. (Görüntü kredisi: Rockefeller Üniversitesi, aracılığıyla http://incubator.rockefeller.edu/?p=2185 )
Zamanın en ünlü gökbilimcilerinden biri olan Harlow Shapley, protostar fikrini temsil etmesi için çağrıldı. Daha az tanınan ancak saygın ve yetkin (ve daha muhafazakar) bir astronom olan Heber Curtis, Evren adası fikrini temsil ediyordu. Her iki taraf da kanıtlar üzerinde anlaştılar, ancak nasıl yorumladıkları konusunda anlaşamadılar. Aslında, o sırada kimse kesin olmasa da bazı parçalar geçersiz olacaktı. Format, altı kanıtın her birinin, her noktada galip için oy veren bir jüri heyeti ile sunulması ve tartışılmasıydı. İşte tartıştıkları şey.
Resim kredisi: Spiral Bulutsusu'ndaki Dahili Hareketin İlk Kanıtı Messier 101, A. Van Maanen, Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Bilimler Akademisi Bildiriler Kitabı, Cilt. 2, №7 (15 Temmuz 1916), s. 386–390
1) Uzun yıllar boyunca Messier 101'in (Fırıldak Gökadası) gözlemleri, bu bulutsudaki bireysel özelliklerin zaman içinde döndüğünü gösteriyordu. Shapley, bu bulutsunun Samanyolu ölçeğine yaklaşan bir nesne olamayacağını, çünkü gereken dönüş hızlarının, Evrenin nihai hız sınırı olan ışık hızından çok daha hızlı olacağını iddia etti. Curtis, bu gözlemler doğru olsaydı, ada Evrenleri resminden hoşlanmayacaklarını, gözlemlerin en iyi aletlerin tespit edebileceğinin sınırında olduğunu ve bu etkilerin diğer sarmallarda gözlemlenmediğini söyledi. Böylece Curtis, gözlemlerin kendilerine güvenilemeyeceğini savundu.
Andromeda Gökadası'nın merkezinde XMM-Newton ve Chandra tarafından görüntülenen parlak yıldızlarla birlikte parlayan ve kararan novalar. (İmaj kredisi: 2003–2016, MAX-PLANCK-GESELLSCHAFT, MÜNCHEN)
2) Messier 31'in (Andromeda Galaksisi) gözlemleri, gökyüzünün o küçük bölgesinde parlayan birçok nesne olduğunu gösterdi. İnanılmaz derecede loş olmaları dışında kendi Samanyolu'muzda gördüğümüz novalara parlaklık açısından benziyorlardı ve Samanyolu'nun geri kalanının toplamından daha fazla bu bölgede görüldüler. Curtis, bu cismin milyonlarca ışıkyılı uzaklıkta olması gerektiğini tahmin etti ve onu Samanyolu galaksisinin kapsamının çok dışına yerleştirdi. Ancak Shapley, 1885'te muhtemelen bir nova olamayacak çok parlak bir alevlenme olduğunu ve bu nedenle Curtis'in açıklamasının kusurlu olması gerektiğini söyledi.
Galaksilerin tayfları, tek tek yıldızların tayflarına benzemez. (İmaj kredisi: Galaksi III Zwicky 2'den Don Osterbrock, aracılığıyla http://ned.ipac.caltech.edu/level5/Osterbrock2/Oster4.html#Şekil )
3) Bu sarmal bulutsular spektroskopik olarak da gözlendi, bu da onlardan gelen ışığın ayrı dalga boylarına bölündüğü, kaydedildiği ve analiz edildiği anlamına geliyor. Onlardan gelen tayf, bilinen herhangi bir yıldızın tayfı ile uyuşmuyordu, bu da şaşırtıcıydı. Shapley, bunun nedeninin bu bulutsuların henüz yıldız olmaması ve bu nedenle kendi benzersiz imzalarına sahip olması gerektiğini iddia etti. Curtis ise bu sarmalların aslında yıldızlarla dolu olduğunu, ancak bu ada Evrenlerine hakim olan yıldızların Samanyolu'nda yakınımızdaki yıldızlara benzemediğini savundu. Aksine, bunlarda, görebildiğimiz ortalama yıldızlardan daha sıcak, daha mavi ve daha parlak olan ve ayrıca gördüğümüz yıldızlardan çok farklı bir ortamda bulunan yıldızların hakim olduğunu savundu. Bu nedenle, gözlemlemeye alışık olduğumuza kıyasla spektrumlarının çarpık olması şaşırtıcı değildir.
Galaksiler Maffei 1 ve Maffei 2, Samanyolu düzleminde. Resim kredisi: WISE misyonu; NASA/JPL-Caltech/UCLA.
4) Çok tartışmalı bir gözlem, Samanyolu düzleminde gözlemlenen hiçbir sarmal bulutsu olmamasıydı. Bu Shapley için özellikle uğraşması zor bir gözlemdi, çünkü Samanyolu düzleminde gökyüzündeki herhangi bir yerden çok daha fazla yıldız var. Curtis, bu sarmal bulutsuların aslında gökyüzünün her yerinde olduğu, ancak galaksimizdeki nesnelerden çok daha uzak oldukları için Samanyolu düzleminin, arkasında bulunan sarmallardan gelen ışığı engellediği iddiasını ileri sürdü. Shapley, Samanyolu düzleminde ön yıldızların orada oluşmasını engelleyen bir şeyler olması gerektiğini iddia etmek zorunda kaldı. Belki de parlak bir vuruşla, Samanyolu'nun kendisinin yalnızca önceden tahmin edilenden daha büyük olmadığını, aynı zamanda Güneşimizin merkezinden çok uzakta olduğunu ve görünür yıldızların arkasında çok miktarda ışığı engelleyen tozun olduğunu savundu. bu nebulaları görmemizi engelliyordu. O zamanlar sadece kızılötesi astronomiye öncülük edilmiş olsaydı, belki de her ikisinin de doğru olduğunu öğreneceklerdi: Işık bloke eden toz, Samanyolu düzleminin ötesinde bol miktarda bulunan sarmal bulutsuları gizler!
Planck görev ekibi aracılığıyla M31'in çok dalga boylu görüntüleri. Resim kredisi: ESA / NASA.
5) Gece göğümüzdeki bilinen yıldızlardan gelen yıldız ışığının, Curtis'in iddia ettiği bu bulutsuların bulunduğu çok uzak mesafelerden bakıldığında, gözlemlerimizi açıklamak için çok loş olacağına işaret edildi. Shapley, tek açıklamanın, bu sarmal bulutsuların son derece uzak mesafelerde yer alan yıldız toplulukları olmadığı olduğunu öne sürerek bu noktaya atıldı. Curtis, üçüncü nokta için kullandığı argümana başvurmak zorunda kaldı: bu sarmal bulutsuların yıldızlarla dolu olduğu, ancak bu uzak, ada Evrenlerine hakim olan yıldızların, uzayda yerimizin yakınında bulunan yıldızları temsil etmediği.
25 sarmal bulutsunun kırmızıya kayma/maviye kaymaları ve çıkarsanan hızları. (İmaj kredisi: Vesto Slipher, 1917)
6) Son olarak, son gözlem, bu spirallerin çoğunun hızlarının ölçüldüğü idi. Ve Bode'un Bulutsusu (Messier 81) gibi, Samanyolu'ndaki nesnelere özgü, saniyede yalnızca birkaç kilometre hızla hareket eden birkaç tane varken, bunların büyük çoğunluğu inanılmaz hızlı hareket ediyordu: yüzlerce, hatta saniyede bin kilometre. Birkaç istisna dışında, doğrudan bizden uzaklaşıyorlardı. Her iki tarafın da o sırada sunacak ikna edici bir açıklaması yoktu, tartışmanın olağanüstü uzunluğu belki de iki katılımcıya zarar verdi.
Bu görüntüde gösterildiği gibi, etraflarında proto-gezegen diskleri olan protostarlar vardır. Ama onlar Shapley'nin sandığı gibi sarmal bulutsular değiller. (İmaj kredisi: NASA-JPL)
Geriye dönüp baktığımızda, Curtis'in hemen hemen her konuda haklı olduğunu biliyoruz.
- Messier 101'deki (ve tüm spirallerdeki) yıldızların döndüğü görülmez; van Maanen'in kanıtı bozuldu.
- Diğer galaksilerde novalar vardı ve 1885'teki parlak alevlenme, 1920'de anlaşılmayan bir süpernovaydı.
- Galaksilere hakim olan yıldızlar, çevremizdekilerden daha parlak ve mavidir ve galaktik tayflar, onların yıldız bileşimlerine inandığımız şeyle uyumludur.
- Kendimiz de dahil olmak üzere bir galaksinin düzleminin arkasındaki nesneleri görmekte hala zorluk çekiyoruz. Ama orada galaksiler var, galaksiye ne kadar iyi bakabildiğimizle orantılı olarak görülüyor.
- Gece göğümüzdeki yıldızlar, Curtis'in yine haklı olduğu bir bütün olarak galaksideki yıldızları temsil etmiyor.
- Ve bu son nokta, genişleyen Evrenin keşfinin anahtarıydı: uzak galaksilerin neredeyse tamamının bizden uzaklaştığı görülüyor, daha uzak galaksiler daha hızlı uzaklaşıyor.
Ama Curtis tartışmayı kaybetti. Tartışmanın demokratik doğası, Curtis'e sadece bir puan, Shapley'e dört puan vermeleri ve bir puana beraberlik demeleri anlamına geliyordu. İşin komik yanı, tartışmanın sonucu hiç önemli değildi. Bilimde demokratik sürecin hiçbir değeri yoktur. Neden? Çünkü bilimde tartışma, fikir birliğine varmakla ilgili değil, cevabı belirlemek için açıklığa kavuşturulması gereken konuları gündeme getirmekle ilgilidir. Ve 1923'te cevap, Edwin Hubble'ın izniyle kanıtlarla belirlendi. Bize en yakın büyük galaksi olan Andromeda'daki tek tek yıldızların özelliklerini ölçerek uzaklığını belirleyebildik ve Samanyolu'nun çok dışında, milyonlarca ışıkyılı uzaklıkta olduğunu bulduk. Bu sarmal bulutsudaki tek bir yıldızın gözlemleri, Evren hakkındaki görüşümüzü değiştirmeye yetti.
Önce Edwin Hubble tarafından 1923'te ve ardından yaklaşık 90 yıl sonra Hubble Uzay Teleskobu tarafından görüntülendiği gibi, Evrene bakışımızı sonsuza dek değiştiren büyük Andromeda Bulutsusu'ndaki yıldız. (İmaj kredisi: NASA, ESA ve Z. Levay (STScI) (resim için); NASA, ESA ve Hubble Miras Ekibi (STScI/AURA) (görüntü için))
Sonuç olarak, bilimde önemli olan tek şey kanıttır. İlgili kanıtlar mevcut olduğunda, hayatımızın her alanında hepimiz için böyle olsun.
Büyük tartışmanın tam hikayesi ve çözümü, 3. Bölüm'de anlatılıyor. Ethan Siegel'in ilk kitabı Beyond The Galaxy .
Paylaş: