Testosteron hormonu nedir?
Testosteron, ana androjen hormonu (erkek cinsellik hormonudur). Erkeklerde testosteron hormonunun % 95’i testislerin Leydig hücreleri tarafından, % 5’i adrenal bezler tarafından üretilir.
Testosteron kadınlarda da az miktarlarda adrenal bezlerden, yumurtalıklar (overler) tarafından ve diğer hormonların periferde dönüşümlerinden oluşturulur.
Beynin hipotalamus bölgesinde üretilen gonadotropin salgılatıcı hormon (GnRH) kontrolündeki hipofizler luteinizan hormon (LH) aracılığı ile, tetislerin Leydig hücrelerinden testosteron yapımı uyarılır.
Erkeklerde salgılanan testosteron hormonunun yaklaşık % 5 kadarı kadınlarda salgılanır. Yaşla birlikte hem erkeklerde hem de kadınlarda testosteron üretimi azalır.
Testosteron hormonunun görevleri
Testosteron erkeklerde salgılanan çok önemli bir cinsellik hormonudur.
Kemik ve kas büyümesi, cinsel gelişim, kıllanma, sakal ve bıyık oluşumu, sesin kalınlaşması, boy uzaması, penis büyümesi gibi fonksiyonların gelişiminde ve devam ettirilmesinde testosteron hormonunun katkısı açık ve nettir.
Testosteron düşüklüğü neden olur?
Testosteron hormonu yaşın ilerlemesi ile birlikte (45-50 yaşları arasında ve sonrasında) düşmeye başlar, bu nedenle en önemli nedenlerden birisi yaşın ilerlemesidir. Bunun dışında bazı sendromlar, hastalıklar ve doğumsal anomaliler testosteron seviyesini daha genç yaşlarda da düşürebilir.
- Tip 2 şeker hastalığı (diyabetis mellitus)
- Metabolik sendrom
- KOAH hastalığı
- Böbrek yetmezliği
- Diyaliz tedavisi
- HIV enfesiyonu
- Kısırlığa sebep olan hastalıklar veya doğumsal anomaliler
- Kromozom bozuklukları
- Kallman sendromu
- Testis kanseri ve testis ile ilgili bozukluklar
- Hipotalamusu ilgilendiren hastalıklar
- Kalp ve damar hastalıkları
- Aşırı kilolu olmak
- Sürekli alkol kullanmak
- Kortizon kullanımı
- Bazı ağrı kesici ilaçlar ve diğer bazı ilaçlar
- Prostat kanseri, prostat büyümesi ve prostat kanseri tedavisinde uygulanan bazı yöntemler
- Enfeksiyon kaynaklı bazı durumlar
Bunlar gibi etkenler erkeklerde testosteron hormonu düşüklüğüne yol açabilir veya bu hastalıklar ile birlikte testosteron hormonu düşüklüğü görülebilir.
Erkeklerde testosteron düşüklüğü belirtileri
Testosteron hormonu salgısı azaldığında erkeklerde cinsel isteksizlik, ereksiyon (sertleşme) bozukluğu, sperm sayısında azalma, memelerde büyüme gibi sorunlar ortaya çıkar. Bazı erkelerde ise sıcak basması, gece terlemeleri, huzursuzluk, konsantrasyon bozukluğu, yorgunluk, uyku bozukluğu, kolesterol seviyesi yüksekliği gibi şikayetler de görülebilir.
Uzun süreli testosteron düşüklüğüne maruz kalan erkeklerde vücut kıllarında azalma, kas kitlesinde azalma, cilt kuruluğu, sakal çıkımında azalma, kemiklerde erime, testislerde küçülme ve yumuşama gibi sorunlar görülür. Ergenlik dönemindeki erkeklerde testosteron düşüklüğü olursa vücut kılları çıkmaz ya da daha az olur, kas kitlesi gelişmez, penis ve testisler büyümez ve sesleri kalınlaşmaz.
Erkeklerde testosteron fazlalığı (yüksekliği) belirtileri
Erkeklerde testosteron fazlalığı erkeğin agresif olmasına, gereğinden fazla cinsel düşkünlüğe, hırçın ve uyumsuz kişiliğe neden olur. Bazı kavga çıkarmaktan ve şiddetten zevk alan, potansiyel ya da sabıkalı olarak suçlu olan erkeklerde testosteron hormonu yüksekliği görülmüştür.
Erkeklerde testosteron yüksekliği kötü kolesterol seviyelerini yükseltebildiği gibi, iyi kolesterol sevisini de düşürebilir. Yüksek testosteron düzeyi kalp büyümesine neden olarak kalp krizi riskini arttırabilir, kalp yetmezliğine damar sertliğine (ateroskleroza) neden olabilir.
Erkeklerde testosteron seviyesenin yüksek olması bacak damarlarında tıkanmaya, felç oluşumunda yatkınlığa, kalp krizi riskinde artışa, prostat büyümesine ve/veya prostat kanserine yol açabilir.
Kadınlarda testosteron fazlalığı (yüksekliği) belirtileri
Testosteron hormonu fazlalığı (yüksekliği) erkeklerde ve kadınlarda aşırı sivilce (akne) çıkmasına neden olur. Kadınlarda sert, siyah ve kalın kıllar çıkmasına sebep olur ve epilasyon yaptırmak hormon uyarısı devam ettiği sürece başarılı olmaz.
Testosteron fazlalığı kadınlarda adet düzensizliklerine, kısırlığa, aşırı adet kanamasına, vücudun kaslı görünmesine, yüzün sert görünmesine ve sesin kalınlaşmasına yol açabilir. Testosteron hormon salgısı daha da yüksek olur ise erkek tipi saç dökülmesine, klitoriste büyüme ve vajinada daralma gibi problemlere sebep olur.
Testosteron düşüklüğü teşhisi
Testosteron düşüklüğü olan erkeklerin aslında az bir kısmında klinik şikayetler görülür. Testosteron düşüklüğünde klinik belirtiler yaşa göre değişebilir ve yaşın ilerlemesi ile birlikte meydana gelen testosteron düşüklüğünde cinsel disfonksiyon, yorgunluk, depresyon ve sırt ağrıları gibi belirtiler ile hasta doktora başvurabilir.
Üroloji uzmanı tarafından yapılan fizik muayenede testislerin büyüklüğü, kapladığı yer ve küçüklüğü, vücuttaki kıl oranı ve dağlımı, meme büyüklüğü gibi durumlara dikkat edilir. Bunun yanı sıra ileri yaş hastalarda prostat büyümesinin olup olmadığına bakmak için elle prostat muayenesi de yapılır.
Fizik muayene dışında gerekli kan testleri ve bu duruma sebep olan başka bozukluklara ya da hastalıklara yönelik tetkikler ve testeler de istenebilir.
Bu tür hormonal durumların kesin teşhisi ve tedavisi için hastanın endokrinoloji bölümüne gitmesi de gerekebilir.
Testosteron hormonu düşüklüğü nasıl tedavi edilir?
Erkeklerde ergenlik döneminin gecikmesi sorunlarında ergenliği başlatmak ve bazı kısırlık problemlerini tedavi etmek için, jinekolojik hastalıklarda, osteoporoz hastalığında, yaşlanma tedavisinde, protein anabolik bileşiği olarak, anemide, androjeni yerine koyma tedavisinde sentetik testosteron veya hayvan testosteronu şeklinde hormon replasman tedavileri verilebilir.
Testosteron ayrıca sporcular tarafından vücut geliştirme amaçlı harici bir doping olarak da kullanılmaktadır.
Testosteron hormonunun farklı formları vardır. Bunlar tablet ilaçlar, jel ilaçlar, enjekte edilen ilaçlar, deri altına konulan implant şeklindeki ilaçlar hastanın doktoru tarafından gereken durumlarda reçete edilebilir.
Yine bu duruma sebep olan başka hastalıklar ve bozukluklar var ise bunlara yönelik tedaviler de uygulanır.
Doping için testosteron kullanmanın zararları
- Karaciğer ve böbreklerde tümör oluşumu
- Kalp kaslarının zarar görmesi
- Kalp rtiminin bozulması
- Ateroskleroz (damar sertleşmesi)
- Kolesterol sisteminde bozulma
- Çizgili kas hücrelerinde büyüme
- Saç dökülmesi
- Kısırlık
- Saldırgan kişilik
Bunlar gibi yan etkiler doping amaçlı testosteron kullanımının yan etkileridir.