Orta Menzilli ve Daha Kısa Menzilli Füzelerin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Antlaşma'nın (INF) otuz yıl önce imzalandığını, Aralık 8 1987, ABD Başkanı Ronald Reagan ve Sovyet Genel Sekreteri Mikhail Gorbachev ve 1 Haziran 1988'in yürürlüğe girdiğini hatırlayın. Anlaşmayı imzalamanın önkoşulları, Sovyetler Birliği ile ABD arasında devam eden silahlanma yarışması nedeniyle Avrupa'da yaratılan tehlikeli bir durumdaydı. 1950’e geri dönersek, ABD, ABD, İtalya, İngiltere ve Türkiye’de orta menzilli balistik füzeler dağıtırken ABD’yle ABD arasında nükleer bir yarış başladı ve ABD’nin Küba’daki füzeleri dağıtarak yanıt verdi.
Karayip krizinden sonra, ABD neredeyse yirmi yıldır Batı Avrupa’da orta menzilli ve daha kısa menzilli balistik füzeler kullanma planlarını, ancak 1970-1980’lerin başında küresel siyasi durumun yeni bir ağırlamasını bırakma planlarını bıraktı. Pentagon'un eski planlarına geri dönmesine neden oldu. Dahası, durum açıkça Birleşik Devletler lehine oldu. Varşova Paktı ülkelerinde konuşlandırıldıysa, Sovyet orta menzilli ve daha kısa menzilli füzeler, ABD'nin topraklarını doğrudan tehdit edemezken, aynı FRG’nin ABD’nin füzeleri Sovyet’in topraklarını serbestçe tehdit etti.
Bununla birlikte, Batı Almanya’nın egemen çevreleri, hem Amerikan hem de Sovyet taraflarına füzelerin yerleştirilmesinden çok endişe duyuyordu; bu güçler çatışması durumunda, Almanya’nın savaş alanına dönüşmesinden korkuyordu. Orta Menzilli ve Kısa Menzilli Füzelerin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Antlaşma'nın sonuçlanması ve Sovyet ile Amerikan tarafları arasında aracı olarak hareket etmek için aktif olarak lobi yapmaya çalışan Batı Almanya'nın lideriydi.
Ekim ayında, 1980, Sovyet ve Amerikan tarafları, Avrupa'da nükleer silahların azaltılması konusunda müzakerelere başladı. Ancak aynı yıl Sovyetler Birliği'ne karşı daha sert bir çizgiye sadık kalan Ronald Reagan, ABD Başkanı seçildi. Zaten 1981’te bulunan Reagan, Pioneer RSD-10 füzelerini ortadan kaldıran Sovyet tarafı karşılığında Avrupa’daki Amerikan orta menzilli ve daha kısa menzilli füzelerin kullanılmamasını önerdi. Ancak SSCB Washington’un teklifini kabul etmedi, çünkü Avrupa'da hala ABD’nin müttefikleri füze olacaktı - İngiltere ve Fransa. Sovyetler Birliği kendi önerisiyle geldi - Washington Pershing-2 orta menzilli füzelerini dağıtmayı reddetti ve Avrupa ülkelerinden taktiksel nükleer silah çekmeyi reddetti. silâh. Üstelik, Sovyet'in önerisine göre, hem İngiliz hem de Fransız orta menzilli füzeler de ortadan kalkacaktı. Washington, Sovyet önerisini reddetti, çünkü Varşova Paktı ülkelerinin konvansiyonel silahlarda ve sosyalist kamp ordularının personelinin boyutunda bariz bir avantajı vardı.
Yuri Andropov'un iktidara gelmesi, bir süredir Sovyet liderliğinin Avrupa'da füzelerin konuşlandırılması konusundaki zorlu çizgisinin korunmasını sağladı, ancak yakında Yuri Andropov öldü. CPSU Genel Sekreteri olan Konstantin Chernenko, müzakere sürecinin yeniden başlatılmasını savundu, ancak SSCB Savunma Bakanı ve CPSU Merkez Komitesi'nin Politbürosu'ndaki ikinci adam olan Mareşal Dmitry Ustinov'un Sovyet önderliğinde başka bir zorlunun muhalefetine girdi. Ustinov, Sovyet füzelerini Doğu Avrupa'dan çıkarmak istemedi. Yalnızca 20 Aralık 1984'ten sonra orta yaşlı bir mareşal öldü, Sovyet liderliğinde bir uzlaşma çizgisi belirlendi.
Sovyetler Birliği'nin füzelerin yayılması konusundaki politikası, Mihail Gorbaçov'un SSCB'de iktidara gelmesinin ardından hızla değişmeye başladı ve Batı ile ilişkilerin serbestleşmesini öngören Perestroyka kursuna başladı. 1986’te, Sovyetler Birliği, Doğu Avrupa’dan Ural’lara füzeler çekmeyi önerdi. Ancak bu fikre, füzelerin artık kendisine yönlendirilebileceğinden endişe eden Japonya'nın kategorisine karşı çıkmıştı. Urallardan ve Çin'den füze çekme fikrini desteklemedi. Bu nedenle, Birleşik Devletler yine Sovyet önerisini reddetti. Müzakere süreci devam etti, ancak Sovyet tarafı, Sovyetler Birliği'nin politik seyrindeki büyük çaplı değişikliklerle de bağlantılı olan daha da büyük bir uyumluluk gösterdi. Hem Genel Sekreter Mikhail Gorbaçov hem de Yeni Dışişleri Bakanı Edward Shevardnadze, Batı ile ilişkileri geliştirmeye kararlıydı ve Washington ile kavga etmek istemiyorlardı. Bu nedenle, 1987 yılında, Antlaşma hala sonuçlandı.
Anlaşmaya göre, Amerika Birleşik Devletleri ve SSCB üç yıl içinde orta ve daha kısa menzilli zeminde başlatılan balistik ve seyir füzelerinin tüm komplekslerini yok etme ve gelecekte bu füzelerin bulundurulması için planlarını bırakma taahhüdünde bulundular. Sözleşme kapsamındaki yükümlülükler, yılın Haziran 1991'inde yerine getirilmiş ve o zaman için şaşırtıcı olmayan bir şekilde Amerika Birleşik Devletleri'nin yararları ile yerine getirilmiştir. Sovyetler Birliği, 1846 nesnelerindeki 117 füze sistemlerini ve ABD, 846 nesnesindeki 31 sistemlerini elimine etti. Aslında, Sovyetler Birliği'nin kararı o zamanlar Batı ile olan silahsızlanma ve barışçıl ilişkilere güvenen Mikhail Gorbaçov'un politikası tarafından belirlendi. Ancak, sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesinden on yıl sonra, Sovyet liderliğinin kararının ne kadar tartışmalı olduğu ortaya çıktı. Bu arada, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de kendisi tarafından kabul edildi.
Haziran ayında, yılın 2000'i, 18 yıl önce, Vladimir Putin, ilk kez Rusya Federasyonu'nun, Amerika Birleşik Devletleri'nin Anti-Balistik Füze Antlaşması'ndan çekilmesi durumunda Orta Menzilli ve Kısa Menzilli Füzelerin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Antlaşma'dan çekilebileceğini belirtti. Ardından, Mayıs 2007’te Rusya Savunma Bakanı Sergei İvanov, mevcut durumda orta ve kısa menzilli füzelere sahip düzinelerce devletin mevcut durumda olduğunu vurguladı, bu nedenle anlaşmanın uygunluğu sorgulanabilir. O zamanlar Rusya Federasyonu Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığına başkanlık eden Ordu Ordusu Yuri Baluyevsky, 2007 Antlaşması’nın olası bir revizyonunu açıkladı. Rusya Federasyonu Silahlı Kuvvetleri Stratejik Füze Kuvvetleri komutanı olarak görev yapan Albay-General Nikolai Solovtsov da orta menzilli balistik füzelerin üretimine muhtemel bir dönüş olduğunu açıkladı. Ülkenin en üst düzey askeri liderlerinin bu tür açıklamalara Rus güç hiyerarşisinin en üst katlarında benzer bir konuma sahip olmadan izin vermeyeceği açıktır. Son olarak, Haziran ayında, Antlaşma konusuna geri dönen 2013 Vladimir Putin, 1987’taki Sovyet liderleri tarafından imzalanmasını “en azından tartışmalı” olarak nitelendirdi. Böylece, Antlaşmanın gözden geçirilmesi veya genel olarak reddedilmesi için gerekçe gerekse gerek Rusya gerekse Amerikan partileri tarafından çok uzun bir süredir hazırlanmıştır. Ülkelerden biri Anlaşmadan çekilirse, aslında Anlaşma sona erecek ve bu da Rusya sınırındaki askeri-politik durumu ciddi biçimde değiştirebilecek.
Buna karşılık, Kasım ayında, 2017’te, 2018 milyon dolar, şimdiden Donald Trump’ın “kötülük dilleri” olarak adlandırılan yeni bir kara merkezli orta menzilli balistik füzenin geliştirilmesi için ABD’nin 58 askeri bütçesine taahhüt edildi. Amerikan tarafı, Rusya Federasyonu'nun mevcut sözleşmeleri ihlal ettiği için bunu yaptığını iddia ediyor. Bu nedenle, mobil kıtalararası balistik füze (ICBM) RS-26 "Frontier", resmi olarak mevcut anlaşmaları ihlal etmese de, Amerikan politikacılarından ve ordudan birçok soru soruyor.
Rus siyasetçilerin ve avukatların uzman topluluğunda, sözleşmeye yönelik tutum oldukça belirsizdir. Nitekim, son zamanlarda Antlaşma'nın varlığı anlamını yitirmiştir. Sadece Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya değil diğer eyaletler de orta ve daha kısa menzilli füzelere sahiptir. Dünyadaki siyasi durum da hızla değişiyor. ABD ve Rusya, bir kez daha askeri ve siyasi muhalif olmaları nedeniyle Soğuk Savaş aşamasına geri döndü. Doğal olarak, bu durumda, ne biri ne de diğer ülkeler, Avrupa'da dağıtılan kendi orta ve kısa menzilli füzelerine sahip olma fırsatını engellemeyeceklerdir.
Özgür Vatandaşların Partisi'nin başkanı avukat Alexander Zorin'e göre, Orta Menzilli ve Kısa Menzilli Füzelerin Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Antlaşma'da durum en iyisi değil. Taraflar, Antlaşma'nın karşılıklı ihlali suçlamasıyla başladı. Bu yüzden Pentagon, Rusya'yı son birkaç yıl içinde Antlaşma hükümlerini defalarca ihlal etmekle suçluyor. Buna karşılık Moskova, Washington'a benzer iddialarda bulunuyor.
Şimdi orta ve kısa menzilli füzelerin durumu nasıl?
Gerçekten de, birçok devletin orta ve daha kısa menzilli füzelere sahip olmasına rağmen, ABD’nin Rus silahlarını sınırlandırmakta ısrar etmesi çok garip. Örneğin, Hindistan, Pakistan, Çin, İran ve İsrail gibi füzeler var. Bu durumda, Rusya Federasyonu için füze mülkiyet hakkının kısıtlanması en azından garip görünüyor. Rus tarafının Washington'a yönelik iddiaları, ilk olarak, teknik özellikleri aslında onları orta menzilli ve daha kısa menzilli füzelere benzeten ve dolayısıyla Antlaşmanın anlamını geçersiz kılan “hedef füzelerin” üretilmesiyle ilgilidir.
İkincisi, Amerika Birleşik Devletleri, dünyadaki başka hiçbir ülkenin sağlayamadığı ölçüde insansız hava davulları üretmekte ve kullanmaktadır. Bu nüans da çok önemlidir ve Antlaşma’nın Amerikan tarafının uyduğunu, sözde değil, ancak eylemde olduğunu düşünmemizi sağlar. Bu arada, 1987 Yılın Antlaşması, 500 ile 5500 km arasındaki mesafeye dayalı füzeleri yasaklar.
Washington tarafından herhangi bir ihlal var mı?
ABD, NATO'nun doğuya genişlemesi de dahil olmak üzere önceki tüm anlaşmaları ihlal etti. Varşova Paktı ve sosyalist blokun sona ermesine rağmen, NATO hala var ve dahası, daha fazla ülke içeriyor. Şimdi Sovyetler Birliği'nin eski cumhuriyetleri - Letonya, Litvanya, Estonya - NATO’ya girdi. Doğal olarak, bu durum aynı zamanda Rus devletinin savunma yeteneği için de büyük bir tehdit oluşturuyor.
Rus tarafının konumu nedir? Moskova, Antlaşmaya saygı duyulması gerektiğine inanıyor mu, yoksa gözden geçirme konusuna mı odaklanmış?
Bu arada, Rusya Dışişleri Bakanlığı’nın Antlaşma’yı korumanın gereği fikrine hala uyuyor, ancak bunun ABD’nin çok sorumlu bir yaklaşım gerektirdiğini vurguluyor. Bu gözlenmedi ise. Ne de olsa, Amerika Birleşik Devletleri sınırlarına yakın konumda bulunan Meksika veya Guatemala ile askeri bloklar oluşturan Rusya değil. Eski Sovyet cumhuriyetlerinin, Doğu Avrupa devletlerinin NATO blokuna entegrasyonu yaşanıyor, bu çok ciddi.
Öte yandan, Avrupa’nın ABD’nin Antlaşma’dan çekilmesi konusunda da endişeleri var, çünkü Avrupalı liderler orta ve kısa menzilli füzelerin Avrupa’nın başkentlerine ve altyapı tesislerine yönelik olacağının farkındalar. Bu durumda, ABD pratikte hiçbir şey kaybetmiyor, ancak Avrupa ülkeleri büyük çaplı bir çatışma durumunda bir savaş alanına dönüşme riski taşıyor. Bazı uzmanlara göre, yaratılışı ABD’de başlatılan yeni roket Trump’a yanlış bir hizmet yapabilir - bu, Rusya’nın hareketlerinden dikkatini çekecek ve Rusya’yı mevcut sözleşmeleri ihlal eden ilk suçlu yapan ülke haline getirecektir.
Dahası, örneğin ABD, AegisAshore füze savunma sistemini Romanya ve Polonya'da konuşlandırdı ve bu, Rusya sınırlarına yakınlık. NATO ülkeleri ABD'nin en yakın müttefikleridir ve birçoğu Rusya'ya yakın olduğu için ABD, Rusya'nın bütün Avrupa bölümünü orta ve kısa menzilli füzelerden riske sokabilir. Şimdiye kadar uzmanlar, 1987 Yılın Anlaşması'nın feshedilmesi durumunda, Rusya ve ABD'nin sınırlı sayıda kara tabanlı seyir füzesi alabileceklerini söylüyorlar. Bununla birlikte, dünyadaki genel siyasi durum daha karmaşık hale gelirse, o zaman partiler daha büyük bir silahlanma yarışına geçebilirler.