Atıklar ve malzeme kaynakları
- Bulgarian (bg)
- Czech (cs)
- Danish (da)
- German (de)
- Greek (el)
- English (en)
- Spanish (es)
- Estonian (et)
- Finnish (fi)
- French (fr)
- Croatian (hr)
- Hungarian (hu)
- Icelandic (is)
- Italian (it)
- Lithuanian (lt)
- Latvian (lv)
- Maltese (mt)
- Dutch (nl)
- Norwegian (no)
- Polish (pl)
- Portuguese (pt)
- Romanian (ro)
- Slovak (sk)
- Slovenian (sl)
- Swedish (sv)
- Turkish (tr)
Yönetimine bağlı olarak atıklar hava, toprak, yüzey suları ve yeraltı sularına emisyonlar yoluyla insan ve çevre sağlığını etkileyebilir. Atıklar aynı zamanda, malzeme kaynaklarının (metal ve diğer geri dönüştürülebilir malzemeler açısından) yok olması anlamına gelebilir ve bir enerji kaynağı olarak da potansiyelleri mevcuttur.
Atıklar malzeme yaşam döngüsünün her aşamasında ortaya çıkmaktadır:
- madencilik (maden atıkları);
- üretim ve dağıtım (endüstriyel ve tehlikeli atıklar ve ambalaj atıkları);
- ürün ve hizmetlerin tüketilmesi (kentsel ve elektrikli ve elektronik cihaz atıkları);
- işleme (örn. geri dönüşüm tesislerinde artıkların ayrılması veya atık yakma fırını cürufu).
Atıkların iyi yönetilmesi kamu sağlığını ve çevreyi koruyabilir ve ayrıca doğal kaynakların korunmasını da destekleyebilir.
2008 yılında AB'de kişi başına yaklaşık 5,2 ton atık üretilmiştir. İnşaat ve yıkım, madencilik ve taş ocağı işletmeciliği ve üretim faaliyetleri bunun en büyük faktörleridir, ancak her bir AB vatandaşının her yıl kabaca 444 kg evsel atık ürettiği de dikkate alınmalıdır.
Önceleri, artan tüketim ve daha küçük evlere yönelim kentsel atık üretiminin en güçlü tetikleyicileri olarak görülmekteydi. Ancak, günümüzde bu faktörlerin kentsel atık üretiminde belirleyici olmadığı görülmektedir, çünkü 27 AB ülkesinde kişi başına üretilen kentsel atık miktarı 1999 ile 2010 yılları arasında dengelenmiştir. Üye Ülkeler atık üretimi ve boyutları açısından büyük farklılıklar göstermektedir.
AB, atık yönetimi konusunda açık bir eğilim içerisindedir. 2010 yılında kentsel katı atıkların (AB'de üretilen toplam atığın %10'unu temsil eder) hala büyük bir bölümü (%37) katı atık depolama alanlarına gönderilmektedir. Günümüzde eğilim, farklı atık çeşitleri için geri dönüştürme/kompostlama (%38) veya enerji geri kazanımı için yakma (%21) eğilimindedir.
Geri dönüşüm, atıkları depolama alanlarından uzaklaştırdığı için çevre açısından önemlidir ve böylece kirletici emisyon miktarı azalmaktadır. Ekonomik üretim için malzeme taleplerinin de karşılanmasına yardımcı olduğundan, madencilik ve yeni malzeme işlenmesi ihtiyaçlarını azaltır.
Geri dönüştürme ayrıca önemli ekonomik ve sosyal avantajlara da sahiptir; ekonomik büyüme yaratır, yenilikleri ve istihdamı arttırır ve kritik kaynakların güvenli şekilde temin edilebilmesine yardımcı olur. Geri dönüştürme Avrupa ve küresel politikalar açısından öncelikli bir konudur: refahın yanı sıra, mevcut ve gelecek nesiller için sağlıklı bir çevrenin ve sosyal eşitliğin korunmasını sağlayan yeşil ekonomiye doğru bir eğilim görülmektedir.
AB atık direktifleri katı atık depolama alanlarının kullanımını azaltmayı hedefler ve atıkların geri dönüştürülmesi/geri kazanılmasını teşvik eder. Geri dönüştürmenin ekonomik öneminin artmasındaki bir diğer önemli etken, özellikle hızla büyüyen Asya ekonomiklerinde görülen ani malzeme talebi artışıdır.
AB politikaları
Güncel AB yasal enstrümanları ve stratejileri atıkların önlenmesine, yani atık üretimi ile ekonomik büyüme ve çevresel etkiler arasındaki bağlantının koparılmasına öncelik vermektedir. Revize edilen Atık Çerçeve Direktifi (WFD) (2008/98/EC), Atıkların önlenmesi ve geri dönüştürülmesine ilişkin Tematik Strateji ve Avrupa Topluluğu Altınca Çevre Eylem Programı (EAP) Avrupa Topluluğu Altınca Çevre Eylem Programı (EAP) bunlara örnek olarak verilebilir.
WFD, AB'de atıkların önlenmesi ve yönetilmesi için genel bir çerçeve niteliğindedir. Temel kavramları açıklar ve atıkların önlenmesinin tercih edildiği atık hiyerarşisi (Şekil 1) vb. gibi atık yönetimi ilkelerini içerir.
Şekil 1: Atık hiyerarşisi
WFD, Üye Ülkelerin en geç 12 Aralık 2013 tarihine kadar kendi atık önleme programlarını oluşturmalarını zorunlu kılmaktadır. AÇA, bu programların tamamlanması ve uygulanmasına ilişkin olarak ülkelerin ilerlemesini gözden geçirmek üzere davet edilmiştir.
WPF hanelerin kâğıt, metal, plastik ve cam atıkları ve ayrıca inşaat ve yıkım atıkları için iddialı geri dönüştürme hedefleri belirlemiştir.
AB mevzuatı ayrıca katı atık depolama alanları ve atık yakma sistemleri: Katı Atık Depolama Alanı Direktifi (1999/31/EC), Atık Yakma Direktifi (2000/76/EC) ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi (2010/75/EU) tarafından yönetilen birçok atık işleme faaliyetleri için katı gereksinimler getirmiştir. Özel atık tipleri (örn. ambalaj atıkları, kullanım ömrü sona ermiş araç ve atık elektrikli ve elektronik ekipmanlar) için, atık hiyerarşisi artık geri dönüştürme ve/veya geri kazanım için sağlam hedeflere çevrilmiştir.
Politikaların belirlenmesinde kullanılan yaşam döngüsü yaklaşımı, etkilerin beşikten mezara kadar değerlendirilebilmesini ve farklı ülkelere veya farklı üretim/tüketim aşamalarına taşınarak 'gizlenen' etkilerin ortaya çıkartılmasını sağlamaktadır.
AÇA faaliyetleri
AÇA’nın çevre değerlendirmeleri sürdürülebilir tüketim ve üretim politikalarının geliştirilmesini destekleme yönündedir ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına, atıkların önlenmesine ve geri dönüştürülmesine ilişkin tematik stratejilerin ve Kaynak Verimli Bir Avrupa İçin Yol Haritasının uygulanmasını içerir.
Bu faaliyetler şunlardır:
- atıklara ilişkin düzenli değerlendirmeler ve raporlar (örn. çevre durumu raporu (SOER) 2010’da malzeme kaynakları ve atıkların tematik değerlendirilmesi ve SOER 2010 sentezindeki doğal kaynakları ve atıklar bölümü);
- atık yönetimini değerlendiren ülkelerin desteklenmesi (örn. Atıklara ilişkin SOER 2010 ülke değerlendirmeleri).
- tematik atık raporları ve değerlendirmeleri (örn. yeşil ekonomide geri dönüşümün etkisi ve atıkların AB’de sınırlar arasında taşınması);
- politika analizleri (örn. ambalaj atıkları yönetimi , atıkların katı atık depolama alanlarından uzaklaştırılması ve Geri dönüşümdeki mevcut duruma kıyasla Avrupa geri dönüşüm politikaları);
- genel bakış ve senaryo çalışmaları (örn. Avrupa'da kentsel atıkların daha iyi yönetilmesinin geçmişteki ve gelecekteki faydaları );
- atık göstergeleri , örn. kentsel atık üretimi ve ambalaj atıklarının üretilmesi ve geri dönüştürülmesi;
- AÇA üye ülkelerinde ulusal politikalara ilişkin bilgi toplanması ve analizler (örn. ülkelerin atık politikalarına ilişkin bilgi formları);
- AÇA üyesi ve işbirliği yapan ülkeler arasında bilgi alışverişinin (örn. düzenli atölye çalışmalarıyla) desteklenmesi;
- atıklar konusunda çevre ülkelerle işbirliği.
AÇA'nın sürdürülebilir tüketim ve üretim grubu ajansın atık konusundaki çalışmalarına liderlik yapmaktadır. Faaliyetler, AÇA'nın Sürdürülebilir Tüketim ve Üretime İlişkin Avrupa Konu Merkezi (ETC/SCP) ve AÇA'nın ülke ağı olan, Eionet ile işbirliği içerisinde yürütülmektedir. Eurostat atık verileri toplamakta ve ayrıca 2008 yılından bu yana Atıklara İlişkin Çevre Verileri Merkezine ev sahipliği yapmaktadır.
Genel Bakış
AÇA ayrıca Avrupa Komisyonunu, Avrupa Parlamentosunu ve AÇA üyesi ve işbirliği yapan ülkeleri çok sayıda yeni atık göstergesi ve atık önleme programlarının gözden geçirilmesiyle desteklemektedir. Ayrıca, kısa bir süre içerisinde Avrupa'da katı atık depolama alanı vergileri, atıkların sınırlar arası taşınması ve e-atıkta kritik metaller için kaynak potansiyeli ile ilgili analizlerini tamamlayacaktır. Bu faaliyetler AB'de atık politikalarının daha iyi uygulanmasına katkı sağlayacaktır. Atıklar AÇA'nın Avrupa'daki komşu ülkelerle gerçekleştirdiği uluslararası işbirliği projeleri için önceliği yüksek bir konudur.
For references, please go to www.eea.europa.eu/soer or scan the QR code.
PDF generated on 2015.04.25 21:01