Wikileaks’in 2010 yılında açıkladığı bir CIA raporu, feminizmin emperyalizm tarafından nasıl araçsallaştırılması gerektiğini belirtmiş. Bu raporda, Avrupa kamuoyunda Afganistan işgaline karşı oluşabilecek şüpheleri ortadan kaldırmak için feminizmin desteklenmesi gerektiği belirtiliyor ve “Afgan kadınlar, ISAF’ın Taliban’la savaşını insanileştirecek ideal elçiler olarak hizmet edebilir” deniliyor.(1) Aslında bilmediğimiz bir gerçek değil bu. Liberal feminizmin emperyalizm tarafından araçsallaştırılması Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonra işçi sınıfını bölmek, Üçüncü Dünya’daki antiemperyalist direnişleri dağıtmak ve milli devletleri zayıflatmak amacıyla ortaya atılan “sivil toplumcu” ideoloji ile başladı. Böylece emperyalizm çağında ezen ve ezilen milletler arasındaki var olan temel çelişkiyi örtmek için kimlik hareketleri kullanışlı araçlar haline geldi. Bu kimlik hareketlerinin ezici bir çoğunluğu bugün emperyalizme hizmet ediyor.
Hint kadın yazar Arundhati Roy, “Kapitalizm: Bir Hayalet Hikayesi” adlı kitabında ABD’nin Batılı feminist grupları nasıl kullandığını şöyle açıklıyor: “Bir kadının ne yapmak istediğini seçebileceği bir durum yaratmak yerine, kadınları burkadan çıkmaya zorlamak için bir girişimde bulunmak onu özgürleştirmekle ilgili değil onu soymakla ilgilidir. Bu bir aşağılama eylemi ve kültür emperyalizmi haline gelmektedir. Bir kadını burkasını çıkarmaya zorlamak onu burka giymeye zorlamak kadar kötüdür. Toplumsal cinsiyeti bu şekilde toplumsal, siyasi ve ekonomik bağlamından yoksun bir şekilde görmek bunu bir kimlik sorunu, sahne eşyası ve giysilerin bir mücadelesi haline getirir. ABD hükümetinin 2001’de Afganistan’ı istila ettiğinde Batılı feminist grupları ahlaki bir kılıf olarak kullanmasına izin veren şey buydu” (Arundhati Roy, Capitalism: A Ghost Story, s. 36).
Roy, Afganistan savaşını eleştirdiği bir söyleşisinde ABD’li oyuncu John Cusack’a, “2001'de bize Afganistan'daki savaşın feminist bir görev olduğu söylendi. Deniz piyadeleri Afgan kadınlarını Taliban’dan kurtarıyordu. Feminizmle gerçekten bir ülkeyi bombalayabilir misin?” demişti (Arundhati Roy and John Cusack, Things that Can and Cannot be Said: Essays and Conversations, s. 22). Çoğu liberal feministin sormaya cesaret edemediği Roy’un sorusu gerçekten çok etkileyici. Gökten yağan bombalar bir ülkeye feminizm getirebilir mi? Afganistan’a feminizm ihraç edebilmek için Afgan kadınların kaç yıl daha bombalanması ve tecavüze uğraması gerekiyor?
George Soros tarafından fonlanan “Open Democracy” internet sitesinde yazan Nandini Archer bir feminist olarak “Afganistan’ı tekrar bombalamak için kızları gerekçe olarak kullanmayın” başlıklı yazısında “savaş çığırtkanları ve emperyalistler kadın haklarını önemsediklerini iddia ettiklerinde, onlara inanmayın” diyor.(2) Archer, 70 bin sivilin öldüğü Afganistan savaşından ölenlerin çoğunun kadın olduğunu söylüyor. Yunan ekonomist ve siyasetçi Yanis Varufakis, Archer’a Twitter hesabında destek veriyor. Batımerkezci liberal kadınlar bile artık Afganistan’da olan bitene tahammül edemiyor ve emperyalist savaşlara karşı tavır alıyor. İbretlik bir tablo!
CKD'NİN CESUR TAVRI
Tüm dünyada dengeler ve bakış açıları değişirken Türkiye’deki sözde kadın hakları savunucuları Afganistan tartışmalarında son derece “gerici” bir konumda yer alıyor. Cumhuriyet değerlerini savunan Cumhuriyet Kadınları Derneği (CKD) gibi kadın örgütleri buna bir istisna oluşturuyor. CKD Başkanı Prof. Tülin Oygür, Afganistan hakkında yapmış olduğu açıklamada “Bağımsızlık, gerçek uygarlığa kavuşmanın ön şartıdır. Afganistan’da olan budur” dedi ve “Bağımsız Afganistan’ı Tanıyoruz” dedi.
Çıkarlarını işgalcilerin siyasi amaçlarıyla birleştirmiş çevreler bu “bağımsızlık” açıklamasından son derece rahatsız oldu. Onlara göre gerçek uygarlığa kavuşmanın yolu sonu gelmeyen yabancı işgaller olmalı. CKD, “Afgan kadınlarıyla dayanışma içinde olacağız” diyerek Afgan kadınlarına el uzatırken, sözde kadın hakları savunucuları ise Afgan kadınlarına feminizmin mor bombalarını vaadediyor. Ya bağımsızlıktan yanasınız ya mor bombalardan! Üçüncü bir yol yok.
Emperyalizm ve feminizm arasındaki ilişkiyi Afganistan bağlamından tam olarak anlayabilmek için uluslarararası ilişkilerde feminist teoriye göz atmakta fayda var. Mehmet Evren Eken, “Feminizm, Maskülinite ve Uluslararası İlişkiler Teorisi: Uluslararası Siyasetin Toplumsal Cinsiyeti” adlı makalesinde savaşların ve askeri müdahalelerin toplumsal cinsiyet üzerinden nasıl pazarlandığını ve haklı gösterilmeye çalışıldığını çok iyi açıklamaktadır. Buna göre, toplumsal cinsiyet dış politikada, özellikle ABD’nin 2001’de başlattığı “Teröre Karşı Savaş” politikaları açısından kötüye kullanılan bir araca dönüşmüştür. Eken bu araçsallaşmayı şöyle açıklıyor:
“Bu duruma örnek olarak ABD’nin 2001 sonrasında Afganistan ve Irak halkını ‘özgürleştirici’ rolüne soyunarak, uluslararası hukuku hiçe sayan bir ‘bağımsızlık’la, ve dolayısıyla çoğunlukla tek taraflı hareket etmesi verilebilir. Bu tavrını meşrûlaştırmak içinse toplumsal cinsiyet üzerinden kendini maskülen ve özgürleştirici rollerle; Afganistan ve Irak halkını ve en çok da kadın ve çocuklarını, ezilmekte, kurtarılmaya muhtaç, kapatılmış, bastırılmış rollerle inşa eder. Bu durumda, sözgelimi Irak halkı, kurtarılmalı, özgürleştirilmeli ve normalleştirilmelidir. Bunu tesis edecek olan aktif aracı aktör de ABD önderliğindeki askerî güçtür. Dolayısıyla Irak yalnızca askerî açıdan değil, düşünsel açıdan da pasifize ve feminize edilmekte ve savaş bu sûistimâl üzerinden uluslararası topluma pazarlanmaktadır” (Ramazan Gözen, Uluslararası İlişkiler Teorileri, s. 472473).