Prostat kanseri erkeklerde en sık görülen kanser çeşidi olmakla birlikte batı dünyasında önde gelen ölüm nedenidir. Amerika Birleşik Devletleri'nde, 2019'da öngörülen yeni vaka sayısı 174.650, tahmini ölüm sayısı ise 31.620'dir ve erkeklerde sadece akciğer kanserinden sonra gelen ikinci kanser çeşididir. Prostat kanserinin doğal öyküsü oldukça değişken olmakla birlikte bilim insanları altı Amerikalı erkekten birinin yaşamları boyunca prostat kanseri geliştireceğini, bunlardan altı tanesinden sadece birinin öleceğini, çoğunluğunun klinik olarak belirgin olmayacağını belirtmişlerdir. Bu rakamlar, 50-60 yaş arası hastaların üçte birinde ve 80 yaşından sonra %60'ında prostat kanserini tanımlayan otopsi çalışmaları ile desteklenmiştir.
Prostat kanseri tanısı sonrası sağkalım büyük ölçüde tümör evresi ve derecesi ile ilişkili olmakla birlikte düşük dereceli, lokalize prostat kanseri olan hastalar tedavi olmadan onlarca yıl yaşayabilirken, metastatik hastalığı olan hastaların ortalama sağkalım süresinin 30 ay olduğu bildirilmiştir. Prostat spesifik antijenin (PSA) verilmesinden önce, hastalar lokal ileri veya metastatik hastalıktan semptomatik olduktan ve genellikle 5 yıllık sağkalım %70 olduğunda prostat kanseri teşhis edilmiştir. 1990'larda PSA'nın piyasaya sürülmesi ve o zamandan bu yana yaygın kullanımı, prostat kanseri tanı ve tedavisinde devrim yaratmıştır. PSA taramasının benimsenmesi, esas olarak lokalize kanserler içeren prostat kanseri tespitinde dramatik bir artışa yol açmış olmakla birlikte PSA, müdahaleden önce hastayı risk gruplarına ayırmak ve lokal veya sistemik tedaviden sonra yanıtı izlemek için de kullanılmıştır. Bununla birlikte, PSA özgüllükten yoksundur ve bu nedenle, klinik olarak önemsiz kanserlerin ilişkili morbiditesi ve aşırı tedavisi ile gereksiz biyopsilere yol açmaktadır. Araştırmacılar bu durumun, PSA'nın ötesinde prostat kanserinin teşhisi ve müteakip tedavisinden yararlanacak hastaların seçiminde daha fazla iyileştirme ihtiyacına yol açtığını ifade etmişlerdir.
Prostat spesifik antijen, farklı risk sınıflandırma modelleri
PSA taramasının yararı iyi belirlenmiş olsa da, bazı yetkililer 2012 yılında PSA tabanlı taramaya karşı ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü tavsiyesinin kanıtı olarak bunu sorgulamışlar ve bu öneri daha sonra 70 yaşın altındaki hastalarda PSA taramasından önce paylaşılan bir karar vermeyi de içerecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. Yapılan bu çalışmada prostat spesifik antijen, farklı risk sınıflandırma modellerinde de kullanılmıştır. Araştırmacılar prostatektomi, radyasyon ve androjen yoksunluğu tedavisinden sonra onaylanan Prostat Risk Değerlendirmesi Kanseri UCSF CARPA skorunun bile bazı gruplar arası heterojenliğe sahip olduğunu ve prostat kanseri biyobelirteçlerinin, farklı klinik senaryolarda klinik karar vermeyi yönlendirmek için yardımcı bir araç olarak ortaya çıktığını belirtmişlerdir. Bu belirteçlerin klinik kullanımları, test için gerekli substrat (idrar, kan veya doku) veya tanımladıkları anomali tipine göre farklı şekillerde kategorize edilebilir.
Çalışmanın yazarları, tanıdan hastalığın tedavisine kadar prostat kanseri biyobelirteçlerini klinik bir düzende gözden geçirdiklerini prostat biyobelirteçleri, genomik belirteçler ve prostat kanseri taraması gibi anahtar kelimeleri ve Mart 2019'a kadar spesifik biyobelirteçleri kullanarak PubMed veritabanının elektronik literatür taramasını kullandıklarını belirtmişlerdir. Çalışmanın sonuçları PSA’nın prostat kanseri tespiti için hassasiyetten yoksun olduğu ve PSA türevlerinin özgüllüğünü biraz geliştirmiş olduğunu, ancak PSA taramasının sınırlamalarını çözemediğini göstermiştir. Prostat kanseri biyobelirteçleri, farklı klinik senaryolarda klinik karar vermeyi yönlendirmek için yardımcı bir araç olarak ortaya çıkmış olmakla birlikte idrar temelli testler prostat biyopsisinden faydalanabilecek hastaları belirleyebilir ve konu bazlı belirteçler ikinci biyopsi ile ilgili kararın yönlendirilmesinde, yeni tanı konmuş prostat kanseri olan hastayı aktif sürveyans tedavisine tabakalamak ve cerrahi sonrası adjuvan tedaviden yararlanabilecek hastaları belirlemede yardımcı olabileceği belirtilmiştir. Yeni biyobelirteçler prostat kanseri tanı ve tedavisinde risk sınıflandırmasını geliştirmiş olup bu belirteçlerin birçoğu hala deneysel olarak kabul edilmektedir ve bunların etkinliği ve maliyet faydaları belirlenmemiştir.
Amihay Nevo, Anojan Navaratnam, Paul Andrews, Prostate cancer and the role of biomarkers, © Springer Science+Business Media, LLC, part of Springer Nature 2019, Abdominal Radiology (2020) 45:2120–2132 https://doi.org/10.1007/s00261-019-02305-8+ Tüm Referansları Göster