This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
https://tr.scribd.com/doc/39606972/ki%C5%9Filik-kuramlar%C4%B1
03/04/2013
text
original
8
Kişilik Kuramları
Amaçlar
Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ■ Kişiliğin tanımını bilecek,
■ ■ ■ ■
Kişilik kuramlarını birbirinden ayırabilecek, Kişilik kuramlarının özelliklerini bilecek, Kişiliği değerlere göre sınıflandırabilecek, Kişiliğin özelliklerini betimleyip ölçme yolu ile değerlendirebileceksiniz.
İçindekiler
■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■
Kişiliğin Tanımı Kişilik Kuramları Öğrenilmiş Bir Davranış Olarak Kişilik Benlik Kuramları Kişiliği Değerlere Göre Sınıflandırma Kişiliğin Özelliklerini Betimleme ve Ölçme Yolu ile Değerlendirme Özet Değerlendirme Soruları Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Öneriler
■
Ünitenin girişinde bir uygulama bulunuyor. Bu uygulamayı yaptığınız takdirde, kişiliğinizin üç yönü konusunda bir fikre sahip olacaksınız. Umuyoruz bu uygulama sizde, kişiliğin çeşitli yönlerini tam olarak öğrenme konusunda bir merak uyandıracaktır. Günlük yaşantımızda da çok önem taşıyan kişilik konusunu büyük bir ilgi ve dikkatle inceleyebiliriz artık.
Uygulama 1 Aşağıdaki soruları okuyunuz. Her soruyu okuduktan sonra görüşünüzü "Evet" ya da "Hayır" olarak işaretleyiniz. Evet 1. Herhangi bir hayır kurumuna yardım yapmayı sever misiniz? 2. Dişçiye gitmekten korkar mısınız? 3. Yüksek ağaçlara çıkmaktan korkar mısınız? 4. Arkadaşlarınıza çay, kahve gibi şeyler ikram eder misiniz? 5. Yardım etmeniz teklif edilmediği halde, ailenizden birinin işine yardım eder misiniz? 6. Dar bir dağ yolundan otobüs ya da otomobille geçerken korkar mısınız? 7. Kan gördüğünüzde baygınlık geçirir ya da hasta olur musunuz? ( 8. Sizden başka hiçbir kimsenin yardım edemeyeceği bir anda, bir arkadaşınıza yardım yapar mısınız? 9. Eğer büyük bir elmanız olsa, elmayı çok sevmenize karşın, bu elmayı arkadaşınıza isteyerek verir misiniz? 10. Bir dişçi, dişinizde bir çürük bulsa ve dişinizin sinirlerini uyuşturmadan bu çürüğü oyup yerini dolduracağını söylese, bunu yapmasına izin verir misiniz? 11. Genel olarak bir işi bitirinceye kadar o işe devam eder misiniz? ( 12. Alışverişte paranızın üstü verilirken yanlışlıkla fazla para verirlerse farkında olmadıkları halde bunu geri verir misiniz? 13. Bir dersin sınavında düşük not alsanız, izleyen günlerde bunun etkisi altında kalarak yaşamınızı zehir eder misiniz? 14. Yolda para bulsanız, bu paranın sahibini arar mısınız? 15. Bir sınavda sınav görevlisi dışarıdan çağırılsa, yokluğundan yararlanarak kopya çekmeye kalkışır mıydınız? 16. Bir futbol maçına gitmek isteseniz, fakat paranız olmasa bu parayı çalışarak kazanmayı ister misiniz? 17. Bir ödevi mürekkeple yazarken kağıdınıza mürekkep damlasa, ( ikincisini; yazarken yine mürekkep damlasa, üçüncüsünü yazarken yine damlasa dördüncüsünü yazar mıydınız? 18. Kalabalık bir otobüse bindiğinizde, kalabalığın basıncı ile bilet almadan otobüsün gerisine itilseniz, biletçi farkında olmasa bile biletçiye kadar gidip, biletinizi alır mıydınız? ( ) ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ( ( ( ( ) ) ) ) ) Hayır ( ( ( ( ( ) ) ) ) )
- 127 -
sporculuğu gibi özelliklerinin hepsi o insanın kişiliğini betimlemede önemlidir. 5. kişiliğin kendine özgü ve ahenkli bir bütün olmasıdır. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları dürüstlüğünüzü gösterir. 1. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. . Kişilik konusunda araştırma yapan bilim adamlarının görüşlerini inceleyerek daha sağlam bir bilgiye sahip olmak için üniteyi dikkatlice inceleyelim. sınavı değerlendirenin size yanlışlıkla fazla not verdiğinin farkında olsanız. Şimdi. Kişilik kuramcıları bu- lundukları çağın yenilikçileri olmuşlardır. 1. ■ Kişilik kuramları psikoloji tarihi içinde başkaldırıcı bir özellik taşır. 2. 14. Kişilik kuramlarının özelliklerine değinecek olursak. 7. sorulara verdiğiniz hayır cevapları cesaretinizi. 17. bunu ilgililere söyler miydiniz? 20. Bir cumartesi günü alışveriş yapmak için birçok dükkan gezdikten sonra eve döndüğünüzde bir paketinizi yitirdiğinizi ( ) ( ) ( ) ( ) anlasanız. 12. 18. Kişiliğinizin cömertlik. 2. yeteneklerinin. 3. Asıl olan. ve 20. konuşma tarzının. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları gücünüzü. KİŞİLİĞİN TANIMI Kişilerden söz ederken "hoş" "canlı" "mutlu" "mutsuz" "iyilik yapan" "güçlü" gibi tanımlamalar kullanırız. Kişilik. 8. tepki hızı. kişiliğin değişik yönlerine ilişkin büyük bir merak uyandı sizde. bu paketi bulmak için bütün gezdiğiniz yerlere gider miydiniz? Bu sorular sizin kişiliğinize ilişkin bazı özelliklerinizi tanımak için hazırlanmıştır. bir bireyin tüm ilgilerinin.128 - .19. sesi ve konuşma tarzı. dış görünüşü. Burada anlatılmak istenen. 16. 4. düşünce. inanç gibi değişik yönleri olan karmaşık bir varlıktır. 11. ve 19. Bireyin belleği. cesaret ve dürüstlük yönlerine ilişkin bir bilgi edindiniz. Şimdi bunları inceleyelim. bireyin gösterdiği davranış özellikleridir. ve 10. 13. Şimdi kağıdınızdaki soru sırasına göre yazdığınız "Evet" ve " Hayır" ları karşılaştırın. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları sizin cömertliğinizi. KİŞİLİK KURAMLARI Birey. 15. tutumlarının. 6. duygu. Bir sınav sonucunda. 9. Bu nedenle psikologlar bireyleri incelemek için birbirlerinden farklı kişilik kuramları geliştirmişlerdir. direnme süresi.
Bu dönemde çocuk. ■ Kişilik kuramcıları insan davranışlarında güdülere önem vermişlerdir. İd. İd nesnel gerçeklerden bağımsız. Kişilik kuramcıları ortalama bireyin birey psikolojisi ile ilgili en genel sorunları ve bunların yanıtlarını araştırmışlardır. organiz- manın uyumunda etkili olan faktörlerin araştırılması. bu dürtüleri erteleme. daha çok. istek. superego'nun birleşiminden oluşmaktadır. bir dakika bile bekleyemez. davranışlarımızın altında yatan psikolojik enerjinin kaynağıdır. ■ Kişilik kuramcılarının büyük çoğunluğu insanın doğal ortamında ve doğal davranışları içerisinde ele alınması gerektiğini savunmuşlardır. Fazla enerji birikimine katlanamaz ve bu organizmada gerilim yaratır.1. zevk ilkesine göre işler ve hiç geciktirilmeden bütün isteklerinin yerine getirilmesini bekler. 2. öznel bir yaşantı dünyasıdır. Bireyin en kaba.İd. boşalım arayan içgüdüsel dürtülerle yüklü id’den oluşur. sonucu ne olursa olsun arzusunun hemen yerine getirilmesini ister. daha çok bütünü yeniden görme ve birleştirme yoluna gitmişlerdir. Bu gerilimden . Güdülerin. gereksinim ve davranışları anlama ve çözmede anahtar rolü olduğuna inanmışlardır. bunların ölçümü. ■ Kişilik kuramcıları davranışların çeşitli yönlerini. Davranışların yaşam süresince yine birbiri ile bağlantılı olarak geliştiğini vurgulamışlardır. Sizin istediğinizi yapmayan kişiye karşı saldırganlık duygularını davet eder. değerlendirilmesi ile ilgilidir. Bu ilkel kalıtımsal dürtülerden ikisi cinsiyet ve saldırganlıktır. İd(o): Kişiliğin çekirdeğini oluşturur. İd. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlamıştır.■ Kişilik kuramlarının genel yaklaşımı işlevseldir. Yaşamın ilk günlerinde çocuğun kişilik yapısı.129 - . denetleme ya da düzenleme olanağına sahip değildir ve çevresiyle baş edebilme konusunda kendisinin bakımını üstlenen kişilerin egolarına tümden bağımlıdır. kalıtımsal dürtü ve arzularını içerir. ego. İd. bireyin yaşamında ve ruh sağlığında etkili olan faktörlerin belirlenmesi. Freud'a göre bireyin kişiliği id. en ilkel. bekletilmeyi sevmez. Freud'un Kişilik Kuramı (Yapısal Kuram) Sigmund Freud (1856-1939) kişiliğin gelişimini. derinlemesine ele alma ve analiz et- mek yerine. Değinilen sorunlar.
Bu ilke ile hareket ederken id. buna id’in haz ilkesi denir. Gerilimi boşaltmak için. Haz prensibi burada geçerli değildir. koruyan bizim yerimize karar veren anne-babalarımızın emir ve yasaklarından ibarettir. Süperego: Temel güdüleri ifade ederken. Bunun sonucu olarak çocukta zamanla süperego gelişir. Bu kurallar çocukların davranışlarının ödüllendirilmesi veya cezalandırılması yoluyla büyükler tarafından çocuklara anlatılır. Sevdiği için herşeyi yapan. Ego Bilinç Bilinçaltı İd Freud'un Kişilik Modeli Ego (Ben): İd’i denetleyen yapıya ego denir. fakat toplumun da düzeni bozulmasın. zamanla ailelerin ve toplumsal kontrol mekanizmasının yerini alan bir ideal benlik haline gelir. bir psikolojik tepki biçimidir. hapşırma ve göz kırpma örneklerinde olduğu gibi doğuştan var olan otomatik tepkilerdir. bizi engelleyen kim olursa olsun ona saldırırdık. önce bunu ortadan kaldıracak objenin ya da kişinin bir imgesini oluşturur. Ego burda devreye girerek bu sorunlara çözüm yolu bulma çabasındadır ki. Ego’nun görevi uyum sağlamaktır. kendi istediğini elde etsin. Kısacası çocuğun sorumluluk ve ahlaki duygularını . bizim adımıza düşünen doğru ve yanlışı kararlaştıran. Ego. acıdan kaçınma ve haz duyabilme amacıyla iki süreçten yararlanır: Refleks eylemler ve birincil süreçler. bir inanç uğruna herşeyi yapan ego’dur. süperego veya dış dünyaya teslim ederse uyumsuzluk meydana gelir. İd ise mantığı hesaba katmaz ve pratik değildir. istediğimiz kişileri döver. Şekil 8. Ego’da hazlar yerine gerçekler egemendir. Süperego.130 - . Eğer ego gücünün büyük bir bölümünden vazgeçer veya gücünü id. kişiliğin gerçekçi yürütme organıdır. Süperego toplumun yasalarını kapsar. Normal insanda birincil sürecin en iyi örneği. Birincil süreç ise. Doğuştan varolan ve zamanla gelişen ego insanın biyolojik yapısına ters olan veya gerçeklere uygun düşmeyen eylemleri bilinçaltına bastırır.1. Refleks eylemler. çoğu kez isteklerin ve ihtiyaçların anlatım bulduğu rüyalardır. birey toplumun kural ve değerlerinin dışına çıkabilir.kurtulabilmek için id. Bu tepkiler insanın Superego gerilimini derhal giderirler. yürürken önümüzdeki insanları iter. Gördüğünüz gibi ego akılcı ve pratiktir. enerji birikimini bir an önce boşaltmak ister. Süperego. bizi kollayan. Gücünü id’den alır. İd bize hakim olsa ve hep onun etkisi altında hareket etsek canımızın çektiği herşeye atılır. Doğuşta varolmayan ve ancak gelişmeyle beliren süperego içimizdeki yargıçtır.
Süperegonun temel işlevlerini özetleyecek olursak: ■ İd’den gelen içgüdüsel dürtüleri bastırmak ve yönlendirmek (özellikle hoş karşılanmayan cinsel ve saldırgan dürtüleri) ■ ■ Ego’yu gerçekçi amaçlar yerine törel amaçlara yönelmeye ikna etmek Kusursuz olmaya çaba göstermek.2. bilinçaltında bulunan id ve süperego burada sürekli boğuşma halindedir. Freud’a göre içgüdüler doğuştan vardır. İçgüdülerin gelişmesi altı yaşına kadar olduğundan. Bir canlı türünün öğrenme gerekmeden örgütlü. İçgüdüsel Kuram Libido (içsel enerji) ve gelişimini ele alan kurama içgüdüsel kuram adı verilir. Bu doyum bir çok dönem geçirerek toplumsal bir nitelik kazanır. İyi gelişmiş bir süperego otomatik olarak bilinçaltında id’in güdülerini kontrol eder.131 - . psikoanalitik görüş kişiliğin temelinin çocuklukta yani üretken olmadan önceki çağda atıldığını savunur.oluşturur. İçgüdüler gelişmeyle ayrışır. . Çocuğun bedeni libidoya doyum sağlayabilecek niteliktedir. Böylece süperegonun bir bölümü bilinç dışına itilir. sürekli olarak bir amaca yönelik davranmasını sağlayan içsel güce denir. Libidonun gelişme dönemlerine psikoseksüel dönem denir. İdeal benlik zamanla ego tarafından bilinçaltına doğru itilmeye başlar. Ego da bu boğuşmada denge sağlayıcıdır. 2. Süperegonun bilinçte kalan parçasına biz vicdan diyoruz. Bu nedenle ego bazen ide bazen süperegoya yardım eder. Çocuk dünyaya geldiğinde libidonun gücüyle davranışta bulunmaya başlar.
annenin ve çevrenin uyarması ve eğitim yoluyla denetim altına girer. Çocuk bu dönemde emmekten daha fazla dışkılamadan. çocuğun zevk aldığı en baskın davranışlardır. ■ Erken Dönem: Emme ve yeme. sigara içmek. sakız çiğnemek gibi eğilimler bu çağın ileri yaşlara uzantısıdır.132 - . açgözlülük. Bebeğin ihtiyaçları. cimrilik ve başkalarına acı vermek.Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıkların. Bu dönem süperegonun gelişmesinin son aşamasıdır. kınayan bir tip oluşur. Yani burda doğum kaynağı ağız. Önceleri kendiliğinden yapılan dışkılama. Büyükler için bu durum bir sorun olarak kabul edilip çocuklara aşırı baskı yapılırsa bu durum çocuklarda kaygı yaratır. Erken ve geç dönem olmak üzere ikiye ayrılır.2. algılamaları ağız bölgesinde odaklanır. Çatışma. . ruhsal gelişmenin bir parçasıdır. Burada ilk saldırganlık belirtileri ortaya çıkar. Bu aşamada ailenin tuvalet eğitimi üzerinde hassaslıkla durması gerekir. düşünce bozuklukları gibi ruhsal bozuklukların görülebilir. 2. gibi bazı sendromların ortaya çıkmasına neden olur. Bu durum çocukta bir çatışma yaratır. kız çocukta elektra karmaşası ortaya çıkar. anal uyarılmadan zevk alır. Oral Dönem Doğumda başlar. bağımlılık pasiflik. bu erken dönemdeki saldırganlık belirtileri niteliğini değiştirir. bir buçuk yaşına kadar sürer. Çocukların dikkati tamamen cinsel organlarına yöneliktir. suçlayan. Bunun yerine çok konuşan. toplum ve çevre tarafından büyük ölçüde etki söz konusudur. Yani cinsel sapmalar ortaya çıkar. Fallik Dönem Dört ile altı yaş arası cinsel gelişim fallik dönem olarak adlandırılır. Bu dönemin saplantılarının sonucunda bireyde inatçılık. bireyde cinsel rahatsızlıklar. Anal Dönem Bir buçuk ile üç yaş arasındaki döneme anal dönem denir. çocuğun kendi eğilimleriyle anne babanın eğitimi arasındadır.1. 2.3. Çünkü bu konudaki tabular ileride anal saplantılara yol açabilir. Süperego gelişmediği takdirde. ■ Geç Dönem: Ego oluşmaya başlar. eşcinsellik.2. Bu dönemde saplantılar ileri yaşlarda oral karakter adını verdiğimiz. dudaklar ve dildir. otorite sorunu veya alışagelmiş kadın ve erkek rollerinin reddi gibi saplantılara yol açabilir.2. 2.2. Oedipus karmaşası. Bu durumda erkekte oedipus. altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan meydana geldiğini belirtir.
Freud’un kişilik tiplemesi konusunda uzmanların fikir birliğinde olduğu kanıtlamıştır. Uygulama 2 Freud’un kuramına göre. Obsesif. Bu üçlüden herhangi birisi daha etkin olduğunda aşağıdaki üç kişilik tipi ortaya çıkar.3. kuramı bilen farklı bireylerden yukarıdaki sözünü ettiğimiz kişilik tiplerine örnek vermelerini istemiştir. Abartmayı sever. “toplumsal baskı” gibi değerlerle ölçer. “Obsesif”. Çizelge 8. oldukça yüksek bir ilişki göstermiştir. Obsesif Tipin Özellikleri Eleştirir.1: Erotik. Sizin de yer yer başkalarına karşı saldırganlık duygularınız oluyor mu? Bu durumda sizi frenleyen duygularınız nasıl devreye giriyor. Farklı bireylerin ayrı ayrı yapmış oldukları tanım. “Narsist tip” ise kendini yaşatma ve devam ettirme savaşındadır.133 - .2. Kalifornia’da yapılan bir ankette H. “doğru olanı yapmak”. Bu bulgular. Freud'un Kişilik Tipleri Sınıflaması İd. Narsist Tiplerin Özellikleri Erotik Tipin Özellikleri Başkaları ile olmayı sever Kalabalığı sever Kendisini ve başkalarını. şüphecidir Kolay kolay etkilenmez Obsesif ve rasyonel olmakla övünür Basit olayları karmaşık bir biçimde yorumlar Narsist Tipin Özellikleri Kusuru başkalarına atar Başkalarıyla ilişkilerinde kendini beğenir Kendisiyle ilgili endişelerinin farkında değildir. ego ve süperegonun bireyin kişiliğindeki farklı yansımaları psikoanalitik kuramın temelidir. Çizelge 8. . Düşününüz. “popüler”. kişiliği oluşturan İd. Bu olayda id. “Erotik tip” Freud’un tanımıyla “sevgi kaybetme” korkusuyla yaşar ve özellikle kendisinden sevgiyi sakınanlara bağımlı olarak yaşar. “Obsesif tip” vicdanıyla mücadele eder. “Narsist” kişiliklere uygun olan ve olmayan karakteristik özellikler yer almaktadır.Peskin. İlgili karikatürleri de incelediniz. ego ve süperegonun işlevleri ne oluyor.1 de “Erotik”. ego ve süperego’ya ilişkin bilgileri edindiniz. Kendisinden memnundur.
Olguları kesinlikle kuramlara yeğler. Somuta yönelebilme gücüne sahip olmasına karşın. işitme. Bunlar: ■ ■ ■ ■ Duyuş: Duyu organlarıyla (görme. Uyaranları çevreden gelir. Jung da bireyleri sınıflamaya çalışmış. tat) algılamadır. fikirleri içsel olarak izler. Tepkisi de dış gerçeğe bağlı değilmiş gibidir. Kolaylıkla etki altında kalır. Ama her zaman bir tanesi ağır basar. hareket halinde olan ve aynı zamanda kendi kendini düzenleyen bir sistemdir. ya da dışa dönüktür. ■ Düşünen dışa dönük: Dış ve somut dünyaya yönelir. Jung kişiliğin dört ana işlevini de tanımlamıştır. Kişilik gelişiminde ırk ve soya çekim kavramları oldukça önemlidir. Kapalı. . Düşünme: Mana ve kavrayıştır. Jung.134 - . Her insanda kişilik ya içedönük. sürekli. sessiz bir kişiliğe sahiptir. ■ Düşünen içe dönük: Kendini gözler ve genellikle soyut fikirlerin etkisinde kalır. Hava iyi olduğunda kendini iyi hisseden kötü olduğunda ağlayacakmış gibi hisseden bir yapıya sahiptir. ■ Duygusal dışa dönük: Son derece toplumcudur. Duygu ağır basmaktadır. Dışa vuran hiçbir heyecan belirtisi yoktur. içe dönük-introvert ve dışa dönük. İçe dönük tip kendi içine kapanık ve dış dünyanın etkisini kabul etmeyen bir tiptir. Soyut işleri tartışabilir. Jung’a göre kadınların çoğu bu gruba girer. Sezgi: Bilinçli olarak kavrananın dışında gerçeğin farkedilmesidir. koku. Herhangi bi etkinin onda ne tür bir tepki yaratacağını öngörmek olanaksızdır. Hissetme: Kendisini ve başkasını değerlendirme yeteneğidir. sakin ve pek kuşkulu bir hali yokmuş gibi gözükür. Dışa dönük tip ise dış dünyaya açık bir kişiliktir. Yasa ve ahlak gibi konularda çok sertleşebilir. Bu mühendis veya doktor tipidir. ■ Duygusal içe dönük: Bu kimsenin duygularını kavrayabilmek için büyük bir çaba gerekir. Yüzünde umursamazlık maskesi taşır.extravert diye ikiye ayırmıştır. Katı olabilir. Fakat içi tutkularla dolup taşar. ■ Duyusal içe dönük: Son derece öznel bir tiptir. algılama. konuları duygu aracılığı ile gözden geçirir. bireyi kendini yenilemeye çalışan ve yaratıcı bir gelişim içinde bulunan bir varlık olarak görür. Bu sistemi canlı tutan ruhsal enerji libido’dur. Jung bundan hareketle sekiz tür içe ve dışa dönük tip tanımlamıştır. JUNG'UN KİŞİLİK KURAMI Jung’un ruh kavramı dinamik. Söz konusu olan herşey derinlerde oluşur. Dış dünyaya yönelmiştir. Her bireyde bu iki eğilim birarada bulunur.3.
ama bu isimler sürekli olarak bilinç düzeyinde bulunmazlar. Son olarak da bunların bileşimi olan bütünleşmiş kişiliği oluşturan benlik vardır. seziş ve düşünme işlevleri vardır. Güçlü yaşantılar egonun kapılarını zorlayarak bilince ulaşır. Örneğin. Ego Ego bilinçli zihin örgütüdür.2. Başarmak için herşeyi dener. Bu tipteki insan kendisine uygun düşen toplumsal çevreyi. iyi cins bir şarap.1. anılardan. Bu yaşantılar oldukça güçsüzdür.135 - . bir anıyı ya da bir duyguyu seçmedikçe kişi bunların varlığından haberdar olmaz. Bu sistemler ego. Hiçbirşey için kendini üzmez. Başkalarını. 3. bugün. gerektiğinde oraya gelirler. 3. Kişisel bilinçaltı içeriğinin bazı kısımları. duygu.3. Ego. Jung'a Göre Kişilik Yapısı Jung’a göre kişilik birbirleriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluşur. güzel kadınlar gibi somut şeyleri görür. kişiliğin. fikirlerinin güzelliğine inandırma çabası içine girebilir veya kimsenin onu anlamadığına karar verir. düşünce ve duygulardan oluşur. 3. Gerçekte egoyla bilinç arasında iki yönlü bir trafik bulunur. kimliğin ve tutarlılığın sürdürebilmesini sağlar. ne giymesi gerektiğini. politikada başarılı olur. Ancak olaylarda. Birbirine bağlı olan bu sistemlerin. borsa oyununda. kollektif bilinçaltı ve arketiplerdir. Bilinç düzeyindeki algılardan. Burada bilince hiç ulaşamamış ya da ulaştıktan sonra çatışma yarattığı için bastırılmış ve geri gönderilmiş yaşantılar bulunur.1. bir insan dostlarının isimlerini bilir. bir düşünceyi. Kişisel bilinçaltında depolanan yaşantılar rüyalarda da ortaya çıkar. kendilerine gerek duyulduğunda kolayca bilince ulaşırlar. zayıf olanlar geri çevrilir. ■ Sezgisel içe dönük: Kendisini rüya aleminde görür. kişisel bilinaltı. Hayal sınırsızdır.1. dünküyle aynı insan olduğumuzu hissederiz. Sokaktaki rastladığımız insanların büyük bir bölümü bu gruba girer. ■ Sezgisel dışa dönük: Sezgiyle doğar ve yaşar. Bir denemeden diğerine kolayca geçer. Bunu bilinçsizce yapar. Mistik ve ölümsüz şair tipini canlandırır.■ Duyusal dışa dönük: Salt bir gerçekliğe ve nesnelliğe sahiptir. Bu sistemler sürekli etkileşim halindedir. Kişisel Bilinçaltı Ego’ya komşu olan bölgedir. nasıl konuşulacağını hissederek bilir. Egonun seçiciliği sayesinde biz. . Bu tür erkek ticarette. içedönüklük-dışadönüklük tutumları. Ego son derece seçicidir. Ego.
Kollektif Bilinçaltı ve Arketipler Kollektif bilinçaltının içeriği. Arketip. Erkek buna göre seçim yapar.3. kimi kadını beğenir. sonra bu kavram gerçek anne ile özdeşleşir. Her iki cinsin hormonları birlikte bulundurur. Erkek çocukta animanın ilk yansıdığı kişi anne. . Kollektif bilinçaltında bulunan belli başlı arketipler şunlardır: ■ Persona: Persona toplumun onayını sağlamak amacıyla. hatta hoşlanmadığımız kişilerle birlikteyken bile dostça takındığımız tutumlar çıkarlarımızı korumak için takındığımız tutumlar. Jung'a göre Batman ve Joker Birer Arketiptir ve İyiyle Kötüyü Temsil Ederler dan da etkilenir. İnsanlarla iyi geçinmemizi.3. Çocuğun annesiyle olan yaşantısınResim 8. hiçbir zaman bilinçte yaşanmamıştır.136 - . bireyin dış dünyaya karşı taktığı maske ya da takındığı kimliktir. semboller ile belli bir biçimde algılama ve bu algılamaya uygun bir biçimde davranmaktadır. Kalıtımsal bir nitelik taşır. Kollektif bilinçaltında insanın insan olma evresine ulaşmadan önce geçmişinden getirdigi gizli bellek kalıntıları vardır. kız çocukta animusun yaşadığı kişi babadır.1. Jung’a göre her erkekte doğuştan bir kadın imgesi vardır ve o erkeğin bilinçdışında bazı değerlerin oluşmasına neden olur. buna örnek gösterilebilir. duygusal yönü güçlü. Bu kişinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunludur. Erkeğin dişi arketipi anima dır. ■ Anima ve animus: Fizyolojik olarak bir kişi gerçekte iki cinsellidir. kalıtımla gelen evrensel bir düşünme biçimidir. Animus kadınlarda erkeklerdeki animanın karşılığıdır. Jung’un kollektif bilinçaltı kavramında arketiplere rastlamaktayız. insanın yaşamı süresince. Yani kadının erkek arketipidir. Ancak biri diğerinden daha baskın olarak salgılanmaktadır. Deneyimlerden oluşmuştur. Örneğin anne arketipi önce bir anne simgesini oluşturur. Erkeğin tam anlamıyla erkek olmadığını ileri sürmek çelişik ve rahatsız edici olabilir.2. Arketip. kimisine istek duymaz. Kadın animusun gücü sayesinde erkeği anlayabilir.
çeşitli özellikleri ve değerleri ile her bireyin tek ve kendine özgü olduğuna inanır. Eric Fromm’a göre psikolojinin temel sorunu bireyin toplumla. Bu ilişki biçimi. Kusursuz bir kişi olmak ister. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. kişiliğin temeli ve esası olarak kabul etti. Adler’e göre. Gölgenin reddedilmesi kişiliğin sönük kalmasına neden olur. 2. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünün ortak ürünüdür. Alfred Adler'in Kuramı Adler’e göre insan sosyal bir varlıktır. ikincisi de asimilasyondur. içe çekilmeye ve yıkıcılığa dönüşebilir. Sürekli üstün olma peşindedir. Kişiliğin emsalsizliğini önemsemedi. Sosyal ilgi doğuştan vardır. Kişiliğin merkezi bilinçtir. çaresizlik içindedir. Adler. Adler kuramına göre kişilik. Davranışlarının bilincindedir. . Sosyalleşme. 2. Kalıcı olan kişilik.Fromm’a göre bireyin çevre ilişkileri iki yöndedir. Yaratıcı kendilik kavramını. sembiyotik ilişkilere. cinsel içgüdüye daha az önem verdi. Gölge ısrarcıdır. dünya ile ve kendisiyle nasıl bir ilişki kurduğunun incelenmesidir. bilinci. davranışın sosyal belirleyicilerinin önemi üzerinde durdu. Her bireyin davranışları diğerlerinden yaşam biçiminin özellikleri ile ayrılır. Birincisi sosyalleşme. Ego ve gölge işbirliği yaptıklarında kişi kendi yaşamını dolu hisseder. öğrenme ve toplumsallaşma süreçleri sonunda edinilir. çevreye olan bağımlılığından ötürü. Eric Fromm'un Kişilik Kuramı Kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur.■ Gölge: Jung insanın kendi cinsiyetini temsil eden ve kendi cinsinden olan kişilerle ilişkilerini düzenleyen arketipe gölge adı vermiştir. Adler.6. bireyin kendisine. Yaşamı boyunca da bireyler üzerinde üstünlük kurmak ve gücünü kanıtlamak için çaba gösterir. bireylerin yaşantılarını yorumlayan. anlam kazandıran bir sistem olarak açıkladı. Çocukluk dönemindeki yetersizliğinden. Birey bilinçli bir varlıktır.137 - . her insanın varoluşunda bir eksiklik duygusu vardır. ancak diğer insanlarla ve sosyal kurumlarla olan ilişkiler bireyin yaşadığı toplum tarafından belirlenir. kişiliğin özgünlüğüne önem verir.5.
Üstelik de bunun hakları olduğuna inanırlar. “Ben sizin istediğiniz gibiyim” mesajını verir. organizmadan kaynaklanan algılardan çok. İçe çekilme ve yıkıcılık. . ■ Pazarlayıcı: Birey başarılı olmak için kendini sürekli olarak pazarlama davranışı gösterir. bireylerin somut ve soyut bütün “nesneleri” toplama ve kullanma biçimlerini kapsar. Yapıcılığa ve başkalarına yararlı olma en önemli amacıdır. Üretir. 2. Karen Horney'in Kişilik Kuramı Horney’e göre bireyin yaşamında iki temel eğilim kişiliği yönetir. hatırlama. Kendini korumak için herşeyi biriktirmek ve saklamak eğilimindedir. düşünme. ancak insan bir ya da daha fazla sayıda kişiyle ilişki durumundayken ortaya çıkar. Assimilasyon ise. Birey güvenlik arar. saldırganlıkla gücünü kanıtlamaya ve güven kazanmaya çaba gösterir. ■ Üretici: Bu eğilim olumlu olan tek kişilik türüdür. Birey yalnız olmak istemez bir başka kişiye zarar vererek veya bunun tam tersi kendine zarar vererek güvensizliğinden kurtulmaya çabalar. yaratıcıdır. giyecek. korkudan kaçar.8. Kişiliğin yapısal örgütü. bireyin toplumsal ilişkilerde başkalarına bağımlı olmasıdır. Birey korkmadan yaşamak ister.7. emniyet ve doyum sağlamak için yiyecek. Sullivan'ın Kişilik Kuramı Sullivan. toplumsal tutumların pasif ve aktif biçimleridir. Herşeyi başkalarından bekler. Bireyin temel amacı. ■ İstifleyici: Burada birey toplayıcıdır. Korku ve güvenlik aynı temel ihtiyacın iki kutbudur.Sembiyotik ilişkiler. Ona göre birey. başkalarını sever. Yıkıcılıkta ise. para. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunmuştur. 2. hayal kurma ve tüm diğer süreçler bireyin ilişkilerini içerir. Sömürücü eğilim: Bunlar hayatlarını başkalarını sömürmekle geçirirler. Bunlar emniyet duygusu ve doyumdur. bireylerarası ilişkilerin ürünüdür. Dış dünya onun için tehlikelidir.138 - . İçe çekilmede birey kendi ortamını güvenli bir ortam haline getirmeye çalışır. Harry S. Kişilik. Algılama. Çeşitli assimilasyon türleri vardır. tehlikeden uzak ve emniyet içinde bir yaşam istemesidir. Bunlar: ■ ■ Alıcı eğilim: Birey çevresinin ona yardım etmesini bekler. cinsellik gibi pek çok ihtiyaçları feda edebilir.
Neşeli. Yaşama bakış açıları karamsardır. Heyecan veren olaylardan hoşlanırlar. Daha sonra bu puanlar yardımıyla ve faktör analizi yöntemiyle değişik ilişkiler irdelenir. insancıl ve cana yakındırlar. müzik gibi uğraşılardan hoşlanırlar.2. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirilmiştir (Şekil 8. Dışa dönük olanlar. Bu değerlendirmeler sayısal yöntemlerle elde edilir. çeşitli davranış değişkenleri arasındaki bağların ve bağımlılıkların ölçüldüğü istatiksel bir yöntemdir. Kendi başlarına kalmaktan.139 - . anketler veya davranışı değerlendiren diğer kaynaklardan sağlanır. resim. Faktör kuramcıları büyük insan grupları üzerinde çalışırlar ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanlarını saptarlar. hareketlidir. kişiliğin bireyin belirli bir ortamda ne yapacağını belirleyen etmenler bütünü olduğunu söylemiştir. şakadan hoşlanırlar. eğlenmeyi severler. çabuk arkadaş edinirler. Cattell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. Puanlar.9. Zor arkadaş edinirler. Bu yöntemlerin önde geleni ise Faktör Analizi dir. öteki ucunda da dışa dönüklük. Cattell. Kolay ilişki kurar. Bireylerle ilişki kurmazlar. Faktör adını verdikleri davranış değişkenleri büyük insan gruplarının çok yönlü ölçümü ve sayısal puanlanması sonucunda belirlenir. Çok konuşur.Gülmeyi. Gennellikle tasasız iyimserdirler. Cattell ve Eysenck'in Kişilik Kuramı Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bu kuram. Eysenck'e göre kişilik yapısı. kişilik gelişimi ve yapısında öğrenmeyi etkilemesi açısından çevrenin son derece önemli olduğunu ve çevre etmenleri içinde de en önemlisinin aile olduğunu vurgulamıştır. Okumak. Saldırgan davranışları çok fazladır. Güvenilir değillerdir. Günlük yaşantıları ciddiye alırlar.). İçe dönük olanlar. yazmak. okumak ve çalışmaktan hoşlanmazlar.1. Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. birbirinden bağımsız. dikey boyutun üst ucunda nevrotik. soru cetvelleri. sessiz. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. test. İnsanlardan kaçar. istatiksel çalışmalar üzerinde durmuştur. çevreye karşı kapalıdır. Cattell. Bireylerle birlikte bulunmaktan hoşlanırlar. Faktör Analizi. kendi başına kalmak isterler. Kurdukları toplumsal ilişkileri sınırlı ve dengeli olarak sürdürürler. Yatay boyutunda bir ucunda içe dönüklük. .
Normal tipte. Bandura ve Rotter’in yaklaşımıdır. duyarlılık. Eysenck'in Kişilik Boyutları Şekil 8. 3.'in üst ucunda nevrotik. Sadece bu kavramların bireyin davranışlarında önemli rol . Nevrotik tipte. Freud’un ortaya koyduğu kavramlara itiraz etmemişlerdir. Bunlar: Miller ve Donald. dengeli ve düzenli duygular güven duygusu. ÖĞRENİLMİŞ BİR DAVRANIŞ OLARAK KİŞİLİK Amerikan psikologları kişiliğin “öğrenme tarihçesini yansıtan davranış alışkanlıklar”ından başka bir şey olmadığını söylemişlerdir. tedirginlik. alınganlık ve çabuk tepki gibi özellikler bulunur. Öğrenme açısından kişiliği açıklayan yaklaşımlar vardır.1. aşırı ve değişken duygular.Nevrotik Hırçın Kaygılı Katı Temkinli Kötümser Ketum Antisosyal içe dönük Sessiz Pasif Dikkatli Düşünceli Geçimli Kendini kontrol altında tutan Güvenilir Sakin Alıngan Huzursuz Saldırgan Çabuk heyecanlanan Değişebilen Fevri İyimser Atak Sosyal Dışa Açık Konuşkan Sorumluluk alan Kolay geçinebilen Canlı Tasasız Önder Dışa dönük Normal Şekil 8. Miller ve Donald. Skinner. alt ucunda normal kişilik yapısı bulunur. Miller ve Donald Freud’un koyduğu kişilik kavramlarının öğrenme süreçleri ile açıklanabileceğini vurgulayan ilk Amerikan psikologlardır. düşünceli hareket gibi nitelikler yer alır. kaygı.1.140 - .
o istediği ödülü elde etmek için ders çalışır. Roger benlik bilincine önem verir. Bir kimsenin belirli bir durumda bir davranıştan beklediği sonuç ve sonuca verdiği değer. davranış ortaya çıkmaz. Roger’a göre birey. Örneğin çocuk ödül almak istiyor.oynadığını vurgulamışlardır. .141 - . ama çalışsa bile bu ödülü alamayacağını biliyorsa (düşük beklentisi varsa) o zaman da ders çalışmaz. çocuk ders çalıştığında kendisine ödül verileceğini biliyorsa. Belirli bir durumda beklenti ya da değerden biri çok düşükse. Bandura. Benlik bireyin kendi kendini görüş ve kavramasıdır. Televizyonun çocuklar üzerine etkisiyle ilgili deneyler. Bu yönden benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. Benlik acı ve tatlı birçok yaşantılar sonunda öğrenilen ve heran gelişmeye devam eden bir kavramdır. Carl Roger. Bandura’nın gözleme yoluyla öğrenme kuramını destekler sonuçlar vermiştir. algılamalarını ve kanaatlarını içerir. doğruyu ve yanlışı en iyi biçimde değerlendirir. Eğer çocuk alacağı ödülü beğenmiyor ise veya isteksiz ise ders çalışmaz. Rotter daha bilişsel bir yaklaşımla beklenti ve değer kavramlarına önem vermiştir. Bir bireyin benlik bilinci onun kendisiyle ilgili düşüncelerini. o kişinin o durumdaki davranışını belirler. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. Kendi dünyasını gerçek olarak görür. Her yaşantı her baştan geçen olay benliğe katkıda bulunur. öğrenmenin sosyal yönüne. Skinner ise. Mantıklıdır. Olumlu bir benlik bilinci geliştirebilmemiz için koşulsuz sevgi içinde yetişmemiz gerekir. İç odaklarının etkisinde davranır. 4. Hem biyolojik yapısı hem de çevre tarafından etkilenir. özellikle bir kimsenin diğerini gözleyerek taklit etmesine önem vermiştir. Değişme yeteneğine sahiptir. Benlik ve kişilik bütünlüğüne sahiptir. kişi doğduğu andan itibaren başından geçen sayısız olaylar ve çevresindeki kişilerin etkisiyle yavaş yavaş oluşur. Örneğin. kendisi için ve kendi başına kararlar verebilir. klasik ve edimsel koşullanmanın kişiliğin temelinde yattığını ifade eder. bireyin doğasına iyimser bakan psikologların başında gelir. Benlik. Burada en önemli olan birey öğrenmesinin başkalarını gözleme yoluyla oluştuğudur. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Özgürdür. BENLİK KURAMLARI Kişiliği ve davranışları etkileyen faktörlerden biri de benliktir.
) Güdüler basamaklı bir yapı gösterir. Koşulsuz sevgi içinde büyüyen kişilerin benlik anlayışları güçlü ve olumludur.Koşulsuz sevgi.142 - . Bireyler alt basamaktaki ihtiyaçları giderir gidermez üst aşamadaki güdüleri doyurmaya yönelir. Burada ana fikir. çoğu insan için bir anlık bir yaşantıdır. Spranger (1928) tarafından ortaya atılmıştır. her bireyin bir bütün olarak kişiliğini biçimlendiren bir hayat felsefesi. KİŞİLİĞİ DEĞERLERE GÖRE SINIFLANDIRMA Kişiliği değerlere göre ayırmak için çeşitli sınıflandırmalar yapılmıştır. onun sevgi ve saygıya layık olduğunu kabul eden anlayışın ürünüdür. Böyle bir kuram. Spranger. (Daha önce Maslow’un kuramı güdülenme ünitesinde işlenmişti. Farklılık ne kadar büyükse. kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder Yaşamın getirdiği olayları tam anlamıyla yaşayarak tadını çıkarma eğilimindedir Kendiliğinden hareket eder Yaratıcı bir biçimde davranabilir Kendine ve yaşama gülebilir İnsanlığa değer verir Son derece yakın birkaç dostu vardır Yaşamı bir çocuğun gözü ve kalbiyle görüp yaşayabilir Gerektiğinde çok çalışır ve sorumluluğun farkındadır Dürüsttür Çevresinin farkındadır. Maslow’un kuramında benlik bilinci önemli bir yer tutar. Bireyin gösterdiği davranışla benlik bilinci arasında bir farklılık varsa o zaman kaygı ortaya çıkar. Maslow’un kendini gerçekleştirmiş bir kişide gördüğü özellikler şunlardır: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Gerçeğin bilinen ve bilinmeyen yönlerini doğru olarak algılar Gerçeği. Kendini gerçekleştirme. Sürekli çevresini araştırır ve yeni şeyler dener Savunucu değildir 5. birey ne yaparsa yapsın. kaygı da o kadar kuvvetli olur. Roger. baskın değerleri olduğudur. insanları altı ideal “Değer Tipi”ne göre sınıflandırmıştır: . Bazı insanlar uzun zaman bu anı yaşayabilirler. bireyin kendini aldatmaya başlamasıyla kaygı düzeyinin artacağını ve zamanla bireyin bilincinin temelinden sarsılacağını söyler.
Dini İnsan Evrende iyi bir yaşama düzeni sağlanması ile ilgilenir. Kuramdan çok pratikliği sever. Kuramsal İnsan Gerçeği keşfetmeye. Politika veya benzeri etkinliklerde her zaman güçlü ve lider olmayı ister. Başkalarının işleri ile ilgilidir. 5. Estetik İnsan Şekil. Zengin olma merakı vardır.2. 5. estetikten çok kullanışlılığı sever. Başkalarını yönetmeyi çok sever. Şimdi bu ölçütlere göre yakın çevrenizdeki insanları değerlendiriniz. bilgisini sistematize etmek ve yönetmektir.4. .3. Bütün işlerinde bu özellikleri arar. Çok az kişi bu sınıflandırmalarda belirtilen kalıplara tıpa tıp uyar. Bunun kendi inanışları yoluyla olabileceğine inanır. Politik İnsan Politik insan için güç önemlidir. düzen. gözlemeye ve sonuçlandırmaya ilgi duyar. 5. Ekonomik İnsan Yararlı olan nesnelere aşırı derecede ilgi gösterir. İnsanları sever.5. 5. Sıcak ve insancıl görünümlüdür.5. ahenge karşı ilgilidir. Estetiğe önem verir. Hayattaki gerçek amacı. Uygulama 3 Spranger’ın insanları ayırdığı altı ideal değer tipini okudunuz.6. ortak özelliklere sahiptir. Sosyal İnsan Sosyal insan diğer insanlarla ilişkilere önem verir. Genelde bireyler bu sınıflandırmalarda belirtilen ortak değerlere.1. Acaba hangi tip çoğunlukta. 5.143 - .
otobiyografi. Şimdi. gözlem. Derecelendirme ölçekleri. Bu arada davranışçılar da kişilik özelliklerini daha çok test ve envanterler ile ölçme yoluna gitmişlerdir. Görüşme samimi bir hava içinde. bireyle konuşulur. resim yorumlama.144 - . bireyi doğal durumda gözleyerek kişilik özelliklerine etmektir. anket ve envanter. Kişilik özellikleri. Anket yoluyla yeteneklerin. iki yönlü olarak sıralanabilir. Bu yolla bireyi tanıyan bir kişi. çeşitli özelliklerini çözümleyip ölçme yoluna da gidilmiştir. başkaları üzerinde bıraktığı etkilere göre değerlendirmeye önem verenlerin en çok kullandıkları araçlardır. Görüşme. Otobiyografi metodunda. bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi edinmek için onunla konuşarak bilgi edinme yoludur. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini tercih etmişlerdir. görüşme. mürekkep lekesi testeleri gibi. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. bu özellikleri ölçmek için gözlem. insan kişiliğini. kişiden hayat hikayesini bildiği gibi yazması istenir. Genel olarak kişiliği nitelendiren özellikler. derecelendirme ölçekleri ve çeşitli projektif metodlardır. değişik şikayetleri ve nevrotik kişilik belirtilerini gösteren listelerdir. kişilik özelliklerini ölçen bu araçları inceleyelim: Bu araçlar. Birey kendisine en uygun düşen maddeyi işaretler.6. Bazen tek başına bazen bir kaç görşüşmeci ile birlikte. Anket ve envanterler de kişilik özelliklerini belirlemede pratik ve ekonomik metodlardır. alışkanlık ve kişilikle ilişkili belli sorunların açık seçik olarak yanıtlanması istenir. ilişkin bazı bilgiler elde . Son yıllarda kişiliği değerlendiren bir çok anket ve envanter geliştirilmiştir. Böylece kişiliğe ilişkin özellikler açığa çıkarılır. KİŞİLİĞİN ÖZELLİKLERİNİ BETİMLEME VE ÖLÇME YOLU İLE DEĞERLENDİRME Kişiliğin değerlendirilmesinde sınıflandırma kuramlarının yanısıra. Psikoanalitik kuramcılar. projektif metodlar geliştirmişlerdir. cümle tamamlama. daha önce dikkatle hazırlanmış soru listelerine göre yapılır. Gözlem. bunlardan bir bölümü. Bireylere bu belirtilerden hangilerini ne ölçüde kendilerinde hissettikleri sorulur. kişiliği ölçmede. Bu hayat hikayesinden kişilik özellikleri kestirilir. Bunun sonunda kişilikle ilgili ipuçları elde edilir. onu çeşitli özellikleri bakımından derecelendirir. ilgili ihtiyaçlar ve problemler kısa maddeler halinde envanterlerde yer alır. bireyin değişik davranış biçimlerini inceleme.
kartlar teker teker deneğe gösterilir ve bunların ne olduğu sorulur. Kahve falına bakanlar da aynı şeyi yaparlar. Sonra başkalarına da göstererek neye benzediğini öğrenip onların yorumlarını da kağıda not ediniz. Uygulayan kişi bu resimler üzerine soru sorar. Biz şimdi birlikte bir uygulama yapalım. Bunlardan beşi siyah ve beyaz. geçmiş yaşantıları. sosyo-kültürel durumu ortaya çıkar. Test yorumlanırken bireyin ilgileri. Resim yorumlama testi. Daha sonra yorumlar yapılır. Burada kişiye bir seri resim gösterilir. bir çağrışım tekniğidir.145 - . Mürekkep lekelerinde meydana getirilmiş 10 karttan ibarettir. Rorschach Mürekkep Testi. Göreceksiniz ki herkes iç dünyasını yansıtıcı yorumlar yapmaktadır. istekleri. Bunlardan biri de mürekkep lekesi testidir. Bu soruların yanıtını teşkil edecek anlamlı bir hikaye meydana getirirken bilinçli ve bilinçsiz bütün yaşantı sonuçlarından yararlanır. . ihtiyaçları. Fincanda görünen lekelerle ilgili yorum yaparken kendi iç dünyaları da bu yorumlara yansır. yorumlanması en kolay olan cümle ve hikaye tamamlama testidir. Burada gördüğünüz mürkekkep lekesine bakınız. Deneğin hayata karşı amaçları. tutum ve tercihleri ortaya çıkar. Uygulama 3: Kişilik özellikleri ölçme konusunda çeşitli yöntemler inceledik. arzu ettiği gibi tamamlaması istenir. eksik veya yarım kalmış cümlecikler verilir veya hikayeler söylenir ve kendisinden bunları fazla düşünmeden aklına gelen ilk biçimde. Gördüğünüz şekille ilgili düşüncelerinizi bir kağıda yazınız.Projektif metodlardan en çok kullanılanı. beşi de renklidir. Bu testle kişiye bir seri. Morgan ve Murray tarafından geliştirilmiştir.
Özet Kişilik bir bireyin tüm ilgilerinin. Jung’un kişilik kuramında ise. Faktör analizi yöntemi ile. Freud.146 - . bireyin yaşamında iki temel eğilim üzerinde durur. Freud’a göre bireyin kişiliği id. ve arketiplerdir. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünü oluşturur. kollektif bilinçaltı. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. Cartell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur. tutumlarının. istatiksel çalışmalar üzerinde durur. Bu aşamalar: Oral. Alfred Adler’e göre birey sosyal bir varlıktır. Bunlar sekiz türe ayırmıştır: Bunlar: Düşünen içe dönük-düşünen dışa dönük. Freud kişilikleri tiplerine göre de sınıflandırır. Eric Fromm kuramına göre. İd kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Bu hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. Emniyet ve doyum kişiliği yönetir. büyük insan grupları üzerinde çalışma yapılır ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanları saptanır. anal. . Harriy Sullivan. Kalıcı olan kişilik. bireylerin kendisine. Bireyin sosyal yönüne ağırlık verir. duyusal dışa dönük-duyusal içe dönük ve sezgisel dışa dönük-sezgisel içe dönüktür. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. Karen Horney kuramı. Bu özellikler faktör analizi ile saptanır. konuşma tarzının. duygusal içe dönük-duygusal dışa dönük. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunur. bireyler içe-dönük ya da dışa-dönük olarak vurgulanmıştır. Bu sistemler ego. ego ve superegodan oluşur. kişiliğin gelişimini. idi denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya sahiptir. Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıklar altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan geçer. yeteneklerinin. Cartell kişiliğin kişinin kendisine özel yapısı olduğunu belirtmiştir. Bunun içinde birbirinden farklı kişilikler için kuramlar geliştirmişlerdir. Superego ise toplumun yasalarını kapsar ve içimizdeki yargıçtır. Faktör kuramları. Daha sonra bu puanların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenir. Bunlar emniyet ve doyumdur. Kişilik karmaşık bir süreçtir. Jung kişiliğin. fallik dönemleridir. Adler kuramına göre kişilik. Ego. kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. kişisel bilinçaltı. birbiriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluştuğunu söyler. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlar. Bunlar doğuştan vardır.
147 - . 1. resim yorumlama. Spranger kişileri “değer”lere göre sınıflandırmıştır. Miller. dışa yansıtıcı) metodlar geliştirmiştir. gözlem. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. Carl Roger ve Maslow benlik bilincine önem verir. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. mürekkep lekesi testleri gibi kişiliği ölçmede projektif (iç hayatı. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirmiştir. psikologları her kişiliği o insanda mevcut kendine özgü özellikleri ölçme yoluyla değerlendirmeye sevk etmiştir. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. dikey boyutunun üst ucunda nevrotik. anket ve envanter ile ölçme yolunu seçmişlerdir. Skinner. Yatay boyutun bir ucunda içe dönük öteki ucunda da dışadönüklük. Benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. Değerlendirme Soruları Aşağıdaki sorunların cevaplarını bulunuz. Kişilik yapısı birbirinden bağımsız. Bandura ve Rotter. Cevaplandıramadığınız sorularla ilgili bölümleritekrar okuyunuz. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini kullanmışlardır. İnsanlar arasında bireysel ayrılıkların olması.Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. Freud’a göre aşağıdakilerden hangisi kişiliğin temelini oluşturur? A) İd B) Ego C) Superego D) Libido E) Haz . kişiliğin öğrenme tarihçesi yansıtan davranış alışkanlıklarından başka bir şey olmadığını vurgulamışlardır. Psikoanalitik kuramcılar cümle tamamlama. Donald. Davranışçılar kişilik özelliklerini otobiyografiler.
bir buçuk yaşına kadar olan psikoseksuel dönemine ne ad verilir? A) Oral B) Anal C) Fallik D) Latent E) Genital 4. Aşağıdakilerden hangisi erotik tipin özelliklerinden değildir? A) Kalabalığı sever B) Abartmayı sever C) Eleştirir D) Başkaları ile olmayı sever E) Kendisini ve başkalarını değerlerle ölçer 5. ahenge karşı ilgilidir E) İnsanları sever .2. Çocuğun doğumdan. düzen.148 - . İd’i denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya ne ad verilir? A) İd B)Ego C) Superego D) Libido E) Haz 3. Aşağıdakilerden hangisi estetik insanın özelliklerinden biridir? A) Zengin olma merakı vardır B) Başkalarını yönetmeyi sever C) İyi bir yaşama düzeni sağlama ile ilgilenir D) Şekil.
149 - . Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi benlik bilincine önem verir? A) Freud B) Jung C) Marray D) Spranger E) Roger 7. Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “kişilik.6. Toplumun onayını sağlamak amacıyla. sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur” görüşüne sahiptir? A) Jung B) Fromm C) Miller D) Roger E) Bandura . Aşağıdakilerden hangisi bir çağrışım tekniğidir? A) Gözlem B) Anket C) Dereceleme D) Rorschach mürekkep testi E) Görüşme 8. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maskeye ne ad verilir? A) Anima B) Kişilik C) Sezgi D) Gölge E) Persona 9.
Özcan. 1990. Atın Kitaplar Yayınevi. Başaran. Psikolojinin Temel Kavramları. Cüceloğlu. Ankara. İstanbul. Köknel. Essentials of Understanding Psychology. Atkinson. Anadolu Üniversitesi Yayın No:173. Ayhan Hakan. 1991. Enver ve Diğerleri. . Baskı. Brace Publishing. R. Feriha. 1. İstanbul.S. Eskişehir. İnkilap ve Aka Kitabevleri. Kişilik Kuramları. Ankara. R.150 - . Eylül 1981. İzmir. Baskı. Clifford T. Eskişehir.Ethem. yazarın da yararlandığı aşağıdaki kaynaklara başvurabilirsiniz. Harcourt. Florida. AÖF Yayınları No:75. 1991 Baymur. Özkalp. Ege Üniversitesi Yayınları. Gülgün. Sirel Karataş) Meteksan Ltd. Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bilim adamı kimdir? A) Cattell B) Fromm C) Miller D) Roger E) Jung Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar Daha geniş bilgi edinmek isterseniz. 1982. İ. İnsan Davranışı. Doğan. New York 1997. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:238. Ed. 1973. Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. Morgan. Genel Psikoloji. 2. 1992.H. 9th ed. 3. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı (çev. Smith . Atkinson. Editör. r. Inc. McGraw-Hill Comp. Remzi Kitabevi.. 3rd ed. Feldman. Davranış Bilimlerien Giriş.Baskı. 1987. Şti.Introduction to Psychology. Yanbastı.10. Psikoloji.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?