V. V. VERESCHAGIN. Petrovsky Sarayı'ndan dönüş
Numara. Moskova'm gitmedi
Suçlu bir kafa ile ona!
Tatil değil, kabul edilen bir hediye değil -
Ateş hazırlıyordu
Sabırsız kahraman.
A. S. Puşkin.
Suçlu bir kafa ile ona!
Tatil değil, kabul edilen bir hediye değil -
Ateş hazırlıyordu
Sabırsız kahraman.
A. S. Puşkin.
Moskova'da Fransızca
2 Eylül (14), 1812'de Fransız ordusu eski Rus başkentine girdi. Napolyon, geceyi tavernalardan birinde geçirdiği Dorogomilovskaya Sloboda'da durdu. Ertesi gün Bonaparte Kremlin'e geldi ve Kremlin Sarayı'na yerleşti. Napolyon'un Rus kampanyasının bir askeri levazım subayı olarak üyesi olan Stendhal (Henri Marie Bayle), şunları kaydetti:
"Bu şehir Avrupa'ya yabancıydı, Paris'te olmayan altı yüz ila sekiz yüz saray vardı."
Fransız imparatoru seferin bittiğine inanıyordu. Barış şartlarını Çar İskender'e dikte edecek. Bu nedenle, Napolyon iyi bir ruh halindeydi. Mutlu ve gururluydu. Ordusu Avrupa'nın neredeyse tüm başkentlerini fethetti. Moskova ayaklarının altında. İmparator, savaşçı İsveç kralı Charles XII'nin yapamadığını yaptı.
Ancak, sorun hemen başladı. İlk başta, hiç kimse şehrin anahtarlarını kazanana teslim etmedi. Moskovalılar şehirlerini terk ettiler, neredeyse boş ve sessizdi. Büyük Ordu'nun askerleri, çıkmaz sokaklar ve sahiplerinin bıraktığı binlerce köpeğin ulumasıyla karşılandı. Moskova ölü gibiydi. Çok garip ve beklenmedikti.
Avrupa'nın ele geçirilen büyük şehirlerinde ve başkentlerinde hayat tüm hızıyla devam ediyordu, birçok sadık vatandaş vardı. Rus halkı kazananı tanımayı reddetti. Bu Avrupalılar ve Napolyon için anlaşılmaz bir şeydi. Batılılar için gizemli olan devasa bir halk, işgalcilere karşı şiddetli ve uzlaşmaz bir mücadeleye giriyordu.
Rus ordusundan da haber alınamadı. Fransızlar kaybetti! Kutuzov'un alaylarının yeni savaşlara hazır olduğu açıktı. Rus birliklerini hesaba katmamak imkansızdı. Rus birlikleri düşmandan ayrıldı ve takviye için zaman kazandı. Barışın sonuçlanması için acele etmek gerekiyordu.
Daha sonra, Saint Helena'da hapsedilmişken Napolyon şunları söyleyecektir:
“Moskova'ya girdikten hemen sonra ölmeliydim…”
Bonaparte, bunun ihtişamının en yüksek anı olduğuna inanıyordu. Rus kampanyasında, her şey Batı Avrupa'da kampanyalar ve savaşlar kazanmayı mümkün kılan planlarına ve net hesaplamalarına aykırıydı. Büyük Fransız, oyunun Batı kurallarını anlaşılmaz Ruslara iradesini dayatamadı. Ruslar "kurallara göre değil" davrandılar.
Albrecht Adam (Almanya). Napolyon Moskova'yı yakarken, 1841
Harika ateş
Moskova'daki korkunç bir yangın, yalnızca Napolyon'un kasvetli düşüncelerini yoğunlaştırdı. Zaten 2 Eylül (14), 1812 akşamı, güçlü yangınlar başladı. Gece boyunca devam ettiler, genişleyerek ve giderek daha fazla alanı kapladılar. 3 (15) Eylül'de, yangın Moskova dükkanlarını (ev kimyasalları sattılar) ve petrol dükkanlarını, Kızıl Meydan'daki Zaryadye, Balchug ve Gostiny Dvor'u sardı. Moskova'nın Fransız askeri valisi Mareşal Mortier, ilk olarak ateşli unsuru indirmeyi başardı. Ama ertesi gün ateş yenilenmiş bir güçle alevlendi. Şiddetli bir rüzgar, neredeyse bir kasırga yangına katkıda bulundu. Yangın o kadar hızlı ilerledi ki, yakında tüm Zamoskvorechye yandı.
Görgü tanıklarına göre dört gece boyunca, öğlen kadar parlak olduğu için mum yakmadılar! Kremlin Sarayı'nın hemen önünde bulunan Zamoskvorechye, ateşli denizden etkilenmiş gibi göründü ve büyük bir izlenim bıraktı. Napolyon büyük bir telaş içindeydi. Duvara tırmanmaya çalıştı, ancak ateş denizinden gelen ısı ve alevler onu geri çekilmeye zorladı.
Napolyon şunları kaydetti:
"Korkunç bir performans - bir ateş denizi, bir alev okyanusu. Hayatımda gördüğüm en büyük, en görkemli ve en korkunç performanstı."
Ve büyük Fransız'ın bir itirafı daha:
“Ne korkunç bir manzara! Kendileri! Ne çok saray! Ne inanılmaz bir karar! Ne tür insanlar! Bunlar İskitler!
V. V. VERESCHAGIN. Kremlin yanıyor!
Önce Kremlin Sarayı yakınında bulunan ahırlar alev aldı, ardından Kremlin'in kuzeydoğu köşesinde bulunan Arsenal Kulesi. Yaklaşık dört yüz şarj kutusunun yoğunlaştığı Moskova cephaneliğinde bir patlama tehdidi vardı. Rastgele bir kıvılcım, Büyük Ordu'nun komutasını yok edebilir.
Napolyon kaleyi terk etmek zorunda kaldı. Taş Köprü'den, emperyal maiyet Arbat boyunca hareket etti, kayboldu ve neredeyse ölmek üzere Khoroshev köyüne gitti.
Kont Segur, "Çevremizde," diye yazdı, "alevin kükremesi her dakika arttı. Sadece bir sokak, dar, dolambaçlı ve alevler içindeydi, önümüzde açıldı, ama bu bile bu cehennemden çıkıştan çok bir girişti. İmparator, tereddüt etmeden yürüyerek bu geçide koştu. Ateşlerin çıtırtıları, çöken tonozların kükremesi, kirişler ve kızgın demirden çatılar arasında yürüdü.
Moskova Nehri'ni yüzen bir köprüde geçerek, Vagankovski mezarlığını geçen imparator, akşam Petrovsky Sarayı'na ulaştı. İmparator, 7 Eylül'e (19) kadar içeride kaldı. Yangın söndü: ilk olarak, yanabilecek hemen hemen her şey yandı; İkincisi, şiddetli yağmur yağmaya başladı. Napolyon hayatta kalan Kremlin'e döndü.
Fransız General de Segur'un anıları şunları anlatıyor:
“... imparatorun içinden geçmek zorunda olduğu kamp korkunç bir manzaraydı. Tarlaların ortasında, maun mobilyalardan ve yaldızlı pencere çerçevelerinden ve kapılardan oluşan devasa ateşler, buzlu soğuk çamurda yanıyordu. Bu ateşlerin etrafına, ayaklarının altına nemli saman koyarak, bir şekilde tahtalarla kaplı, asker ve memurlar, kir ve kurumla kaplı, koltuklara oturdular veya ipek kanepelere uzandılar ...
Av aramaya giden veya soygundan dönen uzun yağmacılar tarafından engellendi ...
Sadece kül yığınları, bazı yerlerde duvar kalıntıları ve kiriş parçaları, burada bir zamanlar sokakların olduğunu gösteriyordu.
Av aramaya giden veya soygundan dönen uzun yağmacılar tarafından engellendi ...
Sadece kül yığınları, bazı yerlerde duvar kalıntıları ve kiriş parçaları, burada bir zamanlar sokakların olduğunu gösteriyordu.
Rus krallığının başkenti çoğunlukla ahşaptı. Kaynaklarını bloke ederek tomurcuklanmayan bir yangın, hızla bir felakete dönüştü. Fransızlar yangınla mücadele etmeye çalıştı, ancak bu savaşı kaybetti. Korkunç bir unsur, Moskova'nın çoğunu bir hafta içinde yok etti. Moskova Üniversitesi binası ve Arbat Tiyatrosu da dahil olmak üzere şehir binalarının üçte ikisi yandı. 556 Moskova işletmesinden 40'ından fazlası hayatta kalmadı. tarihi Rus medeniyeti ve insanları için paha biçilmez değerler.
Alınan yıkımdan sonra, Moskova 20 yıldan fazla bir süre restore edildi.
V. V. VERESCHAGIN. ateşin içinden
Kim suçlu nedir?
Zaten o zaman Moskova yangınının kökeni hakkında anlaşmazlıklar vardı. Bazı araştırmacılara göre, Fransızlar şehri kendileri yaktı. Mesela Napolyon, bir barış anlaşması imzalaması için Rus yetkilileri, İskender'i şahsen şok etmek istedi.
Fransız imparatoru, Rus kundakçılarını antik kentin ölümüyle suçladı. Rus Çarı Alexander'a 20 Eylül tarihli bir mektupta şunları yazdı:
“Güzel, muhteşem Moskova şehri artık yok. Rostopchin onu yaktı. Dört yüz kundakçı suç mahallinde yakalandı; hepsi valinin ve emniyet müdürünün talimatıyla evleri ateşe verdiklerini söyledi.”
Bazı araştırmacılara göre, Moskova felaketinin ana suçlusu Vali Fyodor Rostopchin'dir. Moskova'nın Fransızlar tarafından işgalinin başlamasından önce bile, General Bagration ve St. Petersburg valisi Balashov'a yazdığı mektuplarda, kötü adamların onu almaması için "şehri küle çevirmeyi" önerdi.
Rostopchin yönünde, tüm itfaiye departmanları ve yangını söndürmek için araçlar şehirden çekildi. Ayrıca, yetkililerin talimatıyla, şehrin düşmesinden önce, suçlular (kolodniki) cezaevlerinden serbest bırakıldı, bu da düzensizliğe, soyguna ve kundaklamaya katkıda bulundu. Kundaklama olayına üstlerinin talimatlarına uyan polislerin de katıldığına dair kanıtlar var.
Napolyon'un bir bütün olarak Moskova'ya ihtiyacı vardı - ordunun kışlaması için. Konut ihtiyacımız vardı, büyük bir şehrin malzemeleri. Savaş koşullarında, Rus yetkililerin şehrin ölümüyle ilgili tüm sorumluluğu işgalcilere yüklediği açıktır.
Öte yandan, birçok Moskovalı kendi evlerini ve mülklerini ateşe verebilir. Birçokları, mülklerini kafirlere vermektense yakmanın daha iyi olduğuna inanıyordu. Ek olarak, yangına, halihazırda parçalanmış Büyük Ordu'da birçoğu olan yağmacıların eylemleri neden olabilir.
Bu nedenle, birkaç yangın olduğu ve bazı Fransızların söndürebildiği göz önüne alındığında, hemen hemen tüm versiyonlar doğru kabul edilebilir. Birkaç faktör aynı anda bir araya geldi. Moskovalılar bir yerde evleri ateşe verdiler, başka yerlerde Rostopchin'in emriyle yaktılar. Ayrıca, yerel yangınları durdurabilecek itfaiye ekiplerinin ve şehirden vatandaşların ayrılması. Moskova gözetimsiz kaldı.
Suç da Fransızlara aittir: ahşap bir şehirde soygun ve yağma, isyanlar ve yangın güvenliği kurallarına uyulmaması yeni yangınlara yol açmıştır. Artı, doğal bir element, yangını yoğunlaştıran güçlü bir rüzgar.
V.V. Vereshchagin. Zarevo Zamoskvorechye
Büyük Ordu Kupası
Moskova, çok kabileli Büyük Ordu'nun kupası oldu. Şehir 200 yıldır harap olmamış, büyümüş, zenginleşmiş. Gerçek bir hazineydi: Kremlin, saraylar, tapınaklar ve kiliseler mücevher, altın, gümüş ve askeri kupalar tuttu. Sanat, tarih, arkeoloji, zengin içerikli benzersiz koleksiyonlar silâh, lüks eşyalar aristokrasinin ve zengin tüccarların mülklerindeydi. Şehrin teslim edilmesi planlanmamıştı, bu yüzden hazinelerin, koleksiyonların ve kütüphanelerin çoğu kaldı.
Moskova, Polonya işgalinden bu yana böyle bir soygun görmedi. Eski geleneğe göre, şehir yağma için birliklere verildi.
İlk başta, soygun organize edildi. İlki gardiyanlardı - Yaşlı ve Genç Muhafızlar, ardından 1. Davout Kolordusu vb. Tüm kolordu Moskova evlerini ve dükkanlarını sırayla aradı. Her şeyden önce, pahalı silahlar ve alkol arıyorlardı. Muhafızlar o kadar zengin oldular ki, ganimeti satan geçici dükkanlar kurdular. 4 (16) Eylül'de Fransız yağmacılar üniversiteyi görevden aldı. 5 Eylül (17) gecesi bina ateşe verildi. Moskova Üniversitesi'nin ana binası, gözlemevi ve diğer binaları tüm bilimsel değerleriyle yandı.
Yavaş yavaş, soygundaki "düzen" kayboldu. Şehrin zenginlikle dolu olduğu haberi hızla orduya yayıldı. Askerler, lüks eşyalarla dolu çuvallar, tapınaklardan altın ve gümüş eşyalar, elbiseler, kürkler, şarap, şeker vb. ile başarılı yoldaşlar gördüler. Disiplin çöktü. Asker kalabalığı şehre iyilik için koştu.
Su ve yakacak için gönderilen askerler geri dönmedi, tüm devriyeler ve karakollar kaçtı. Subaylar ve generaller, hızla zengin olma cazibesine yenik düştüler. Özellikle bu durumda, çeşitli Almanlar ve Polonyalılar kendilerini ayırt etti. Bavyeralılar ve Württembergerler, mezarlıklarda ceset arayacak kadar ileri gittiler. Soyguna aşırı sarhoşluk eşlik etti. Ordu kelimenin tam anlamıyla gözlerimizin önünde parçalandı, soyguncu ve yağmacı kalabalığına dönüştü. Yağmalanan arabalar batı sınırına kadar uzanıyordu.
Tapınaklar ve kiliseler soyuldu ve kutsallaştırıldı. Varsayım Katedrali'nde, bir avize yerine, yağmalanmış kilise hazinelerinden, elbiselerden ve maaşlardan erimiş altın ve gümüşün tartıldığı büyük teraziler kuruldu. Atlar için eritme fırınları ve ahırlar da buraya yerleştirildi.
Başmelek, Müjde ve Kazan katedralleri de benzer bir kaderi paylaştı. Aziz Basil Katedrali'nde bir ahır kuruldu ve soyulabilecek her şey soyuldu. Büyük İvan'ın çan kulesinden büyük bir haç ve bakan gümüş plakalar çıkarıldı. Azizlerin kalıntılarının bulunduğu türbeler açıldı ve parçalandı, altın arandı.
Simgeleri kirlettiler, mezarları tuvalet olarak kullandılar. Tapınaklar, yiyecek ve şarap için ahır ve depo olarak kullanıldı.
V. V. VERESCHAGIN. Varsayım Katedrali'nde
Napolyon bu soygunları haklı çıkardı. Ordunun büyük acılar için kendini ödüllendirebileceğine inanıyordu. Askerlerin zaten yeterince yürüdüklerine karar verdikten sonra, 7 Eylül'de (19) imparator düzeni yeniden sağlama emri verdi. Kolordu, askerleri birliklerine geri döndürmek için devriyeler tahsis edecekti.
Ancak insan unsurunu durdurmak imkansızdı. Ordunun ahlaki çöküşü, disiplinin gerilemesi zaten çok ileri gitti. 9 Eylül'de (21), Bonaparte düzeni sağlamak ve soygunları durdurmak için iki emir daha verdi. Ama küçük bir nokta vardı.
Sarhoş muhafızların müfrezeleri, imparatorun önünde çalıntı hurdalarla Kremlin'e döndü. Eski Muhafızların komutanı Mareşal Lefebvre, muhafızların o kadar bozulduğunu, "nöbetçi ve muhafız subaylarını dinlemediklerini, onları azarlayıp dövdüklerini" kaydetti. Muhafız subayları, muhafızlar kaldırıldığında imparatoru selamlamayı bıraktı.
Bir askeri mahkemeye ihanet tehdidi, soygunlara neredeyse herkes katıldığı için artık kimseyi korkutmuyordu. Napolyon'un kendisi, en sadık muhafızlar tarafından korunan "altın konvoyu" oluşturdu.
Fransız İçmek, Borodino Panorama Müzesi'nden resim, XNUMX. yüzyıl
Mezalim
Yağmacılar soygunlardan ve sarhoş cümbüşlerden katliamlara geçtiler. 15 Eylül'de (27) işgalciler kalan yaralı Ruslara saldırdı. Onlara göre partizanlar ve kundakçılar olabilirler. Fransızlar, Dul Kadın Evi'ndeki Kudrinsky hastanesine saldırdı, 3 bine kadar insan vardı. Müdahaleciler hastaneye top ateşi açtı ve pencerelerden yanıcı maddeler attı. Ev yakıldı ve 700 kişi öldü.
Bu katliamdan sonra kalan yaralı ve esir Rus askerlerinin Moskova'dan batı yönünde çıkarılmasına karar verildi. Birkaç sütun oluşturdu. En çok çürüyen Almanlar tarafından korunuyorlardı. Hiçbir hüküm yoktu. 1,5 savaş esirine refakat etmekle görevlendirilen Vestfalyalı albay von Lossberg, komuta, bir günlük yemek için yiyeceği olmadığını söyledi. Yürüyemeyenleri olay yerinde vurması emredildi.
Lossberg, bu emri yerine getirmeyi reddettiğinden, sadece yorgun insanları yolda bıraktığından emin oldu (bu da zayıflamış, yaralı ve aç insanların ölümüne yol açtı). Diğer komutanlar o kadar titiz değildi, zayıflamış Rus mahkumlar vuruldu, binalara kilitlendi ve ateşe verildi.
Moskova'nın kendisinde, askerler ve polisler, “kaçak hükümlüler” yakalandı ve şehirde yakalanan erkeklerin neredeyse tamamının kaydedildiği vuruldu. Napolyon, 400 "kundakçının" vurulduğunu yazdı. Ancak, Fransız terörünün daha birçok kurbanı vardı.
Moskova'nın kurtarılmasından sonra, Moskova polisi şehrin kendisinde ve çevresinde, çoğu işgalcilerin kurbanı olan yaklaşık 12 bin ceset buldu.
Moskova'nın sözde kundakçılarının Fransızlar tarafından infazı. V. Vereshchagin (1898)