1. Herkesin, kişiliğinin serbestçe ve tam gelişmesine olanak veren topluma karşı ödevleri vardır.
2.Herkes haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken, başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahın gereklerinin karşılanması amacıyla yalnız yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olur.
3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30:
Bu bildirgenin hiçbir kuralı, herhangi bir devlet, topluluk veya kişiye, burada açıklanan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.
FORM–2
ÇOCUK HAKLARI BİLDİRGESİ
20 Kasım 1959'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda "Çocuk Hakları Bildirgesi" ile kabul edilmiştir.
Çocuk Hakları Bildirgesi:
1. İlke: Tüm dünya çocukları bu bildirgedeki haklardan din, dil, ırk, renk, cinsiyet, milliyet, mülkiyet, siyasi, sosyal sınıf ayırımı yapılmaksızın yararlanmalıdır.
2. İlke: Çocuklar özel olarak korunmalı, yasa ve gerekli kurumların yardımı ile fiziksel, zihinsel, ahlaki, ruhsal ve toplumsal olarak sağlıklı normal koşullar altında özgür ve onurunun zedelenmeyecek şekilde yetişmesi sağlanmalıdır. Bu amaçla çıkarılacak yasalarda çocuğun en yüksek çıkarları gözetilmelidir.
3. İlke: Her çocuğun doğduğu anda bir adı ve bir devletin vatandaşı olma hakkı vardır.
4. İlke: Çocuklar sosyal güvenlikten yararlanmalı, sağlıklı bir biçimde büyümesi için kendisine ve annesine doğum öncesi ve sonrası özel bakım ve korunma sağlanmalıdır. Çocuklara yeterli beslenme, barınma, dinlenme, oyun olanakları ile gerekli tıbbi bakım sağlanmalıdır.
5. İlke: Fiziksel, zihinsel ya da sosyal bakımdan özürlü çocuğa gerekli tedavi, eğitim ve bakım sağlanmalıdır.
6. İlke: Çocuğun kişiliğini geliştirmesi için anlayış ve sevgiye gereksinimi vardır. Anne ve babasının bakımı ve sorumluluğu altında her durumda bir sevgi ve güvenlik ortamında yetişmelidir. Küçük yaşlarda çocuğu annesinden ayırmamak için bütün olanaklar kullanılmalıdır. Ailesi ve yeterli maddi desteği olmayan çocuklara özel bakım sağlamak toplumun ve kurumların görevidir. Çocuk sayısı fazla olan ailelere devlet yardımı yapılmalıdır.
7. İlke: Genel kültür ve yeteneklerini, bireysel karar verme gücü, ahlaki ve toplumsal sorumluluğu geliştirecek ve topluma yararlı bir üye olmasını sağlayacak eğitim hakkı verilmelidir. Bu eğitimde sorumluluk önce ailenin olmalıdır. Eğitimin ilk aşamaları parasız ve zorunlu olmalıdır.
8. İlke: Çocuk her koşulda koruma ve kurtarma olanaklarından ilk yararlananlar arasında olmalıdır.
9. İlke: Çocuklar her türlü istismar, ihmal ve sömürüye karşı korunmalı ve hiçbir şekilde ticaret konusu olmamalıdır. Çocuk uygun bir asgari yaştan önce çalıştırılmayacak, sağlığını ve eğitimini tehlikeye sokacak fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişmesini engelleyecek bir işe girmeye zorlanmayacak ve izin verilmeyecektir.
10. İlke: Çocuk ırk, din ya da başka bir ayrımcılığı teşvik eden uygulamalardan korunacaktır. Anlayış, hoşgörü, insanlar arası dostluk, barış ve evrensel kardeşlik ortamında enerji ve yeteneklerini diğer insanların hizmetine sunulması gerektiği bilinciyle yetiştirilmelidir.
FORM–3
ÖZÜRLÜ BİREYLERİN HAKLARI
Madde 1:
Her özürlü kişi, aynı ülkede aynı yaştaki öteki bireylerle aynı temel haklara sahiptir.
Madde 2:
Özürlü bireyler, uygun hekimsem bakım ve fiziksel tedavi ve öğrenim, eğitim, akademik kariyer yapmak, kendi yeteneğini ve potansiyelini geliştirmek ve olabildiğince özürlülüğün derecesi ne denli ağır olsa da, kendine rehberlik edilmesi haklarına sahiptir.
Madde 3:
Özürle bireyler, ekonomik güvenceye ve uygun yaşam standardına sahip olmak, üretken çalışma yapmak ve iş edinmek haklarına sahiptir.
Madde 4:
Özürlü kişi, kendi ailesi ya da koruyucu aile ile birlikte yaşamak, toplumsal yaşamın bütün etkinliklerine katılmak ve boş zamanlarını değerlendirmek hakkına sahiptir.
Madde 5:
Özürlü bireyler kendi kişisel yararı ve refahının, gereksinim duyduğunda, korunmasını dilemek hakkına sahiptir. Hiçbir özürlü kişiyi kendisini korumak hizmetinden hiç kimse yoksun bırakamaz.
Madde 6:
Özürlü birey, sömürülmek, kötü ve aşağılayıcı işlemlerden korunmak hakkına sahiptir. Suçlandığında sorumluluğun derecesine göre ileri sürülen beyanların muhakeme edilmesi hakkına sahiptir.
Madde 7:
Kimi özürlü birey, kendi özrünün ağırlığından ötürü haklarını yeterince korumaya yetkin olmayabilir. Bu hakların bir bölümünün ya da tümünün değiştirilmesi, başkaları için uygun olabilir. Bu hakların değiştirilmesi ya da yadsınmasına ilişkin kötülüklerin her türüne karşı uygun yasal koruyucu önlemler alınmalıdır ve bunlar özürlü bireylerin toplumsal yetilerinin gelişmesi alanında uzman olan kişiler aracılığıyla, periyodik denetimler yapılmalı ve yargıya başvurma hakkı korunmalıdır.
FORM–4
TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER
İnsan hakları kavramı, hiçbir ayrım gözetmeksizin dünyanın her yerinde tüm insanlara yasalarca tanınan hak ve özgürlükleri kapsar. İnsan hakları kapsamına pek çok hak ve özgürlük girmektedir. Temel hak ve özgürlükler kavramı ise öteki hak ve özgürlüklere temel olan, onları doğuran ve yaratan hak ve özgürlükler demektir. Örneğin, yaşama hakkı olmadan hiçbir hak ve özgürlük gerçekleşemez. Çünkü yaşama hakkı olmazsa öteki hakların ve özgürlüklerin kullanılması olanaksızlaşır.
Temel özgürlükler insanın doğuştan sahip olduğu özellik ve olanaklarını geliştirmesine ve insanca bir yaşam sürmesine olanak sağlayan özgürlüklerdir. Temel haklar devlet tarafından güvenceye alındığında temel özgürlüklerimiz ortaya çıkar.
Gerek bu hak ve özgürlüklerimizin korunması ve kullanılması gerekse başkalarının hak ve özgürlüklerine saygılı olunması çağdaş devletin ve insanın temel özelliklerinden birisidir. İnsan hakları evrensel niteliktedir her yerde her zaman ve herkes için geçerlidir. Her insan hak ve özgürlüklere doğuştan sahiptir. Bu haklar her insan için eşitlik gözetilerek anayasa ve yasalarla devlet tarafından korunması gereken haklardır. İnsan doğal olarak bu olmazsa olmaz haklarına hiç kimse tarafından dokunulmasını istemez.
Temel hak ve özgürlükler, hemen hemen tüm dünyada kuramsal olarak kabul edilmiştir. Fakat önemli olan bu hakların kâğıt üzerinde kalması değil, ne ölçüde uygulandığıdır. Anayasamızda ifadesini bulan temel insan hakları, genel olarak dokuz başlık altında toplanabilir:
1. Yaşama hakkı,
2. Kişi dokunulmazlığı hakkı,
3. Sağlık hakkı,
4. Eğitim hakkı,
5. Dilekçe hakkı,
6. Özel yaşam-aile yaşamı ve haberleşmenin gizliliği hakkı,
Düşünce ve ifade özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü, basın özgürlüğü, haberleşme, yerleşme ve seyahat özgürlüğü, toplantı yapma, dernek ve sendika kurma özgürlüğü, bilim ve sanat özgürlüğüdür. Devlet temel hak ve özgürlükleri korumakla yükümlüdür. Hak ve özgürlüklerin en üst düzeyde korunduğu toplumlarda bireyler daha üretken ve yaratıcı olup kendi toplumunu ve tüm insanlığı mutlu eder.
İnsan haklarının korunduğu toplumlarda;
Yasa dışı davranışlar azalarak yasalar işler hale gelir. Devlete güven artar, yönetim kolay işler. Vatandaşlar daha bilinçli ve sorumlu olacakları için hizmetlere gönüllü katılırlar. Meclisler,devlet organları, sivil kuruluşlar görevlerini daha rahat yaparlar. İnsanların paylaşımları artarak barışçı bir ortam doğar.
İnsan haklarının işlevsel duruma getirilmesi, bilinçli ve duyarlı bireylerin yetişmesine bağlıdır. Bu da ancak eğitimle gerçekleşir. Eğitim ve öğretim sürecinin her aşamasında, öğrencinin etkin katılımını öngören eğitim anlayışı demokratik eğitimdir. Böyle eğitim alan insanlar olumsuz duygular yerine hoşgörü, dürüstlük ve yardımseverlik gibi değerleri oluştururlar. Bu değerlere sahip bireyler bir yandan “insan olmanın gurur ve saygınlığını” yaşarken diğer yandan “öteki insanların hak ve özgürlüklerine saygılı olma” bilincini geliştirirler.
İnsanlar tarih boyunca, hak ve özgürlüklerini elde edebilmek için mücadele etmişlerdir. Türk kurtuluş savaşı da bu mücadelenin en iyi örneklerinden biridir. Kurtuluş Savaşında Türk ulusuna önderlik eden Atatürk, birey ve ulus olarak Türklerin özgürlüğe verdiği önemi şu sözleri ile dile getirmiştir:
“Özgürlük ve bağımsızlık benim karakterimdir. Ben milletimin en büyük ve ecdadımın en değerli mirası olan bağımsızlık aşkı ile dolu bir adamım. Çocukluğumdan bu güne kadar ailevi, hususi ve resmi hayatımın her safhasını yakından bilenler bu aşkım malumdur. Bence bir millete şerefin, haysiyetin, namusun ve insanlığın vücut ve beka bulabilmesi mutlaka o milletin özgürlük ve bağımsızlığına sahip olmasıyla kaimdir. Ben şahsen bu saydığım vasıflara, çok ehemmiyet veririm. Ve bu vasıfların kendimde mevcut olduğunu iddia edebilmem için milletimin de aynı vasıfları taşımasını esas şart bilirim. Ben yaşayabilmek için mutlaka bağımsız bir milletin evladı kalmalıyım. Bu sebeple milli bağımsızlık bence bir hayat meselesidir. Millet ve memleketin menfaatleri icap ettirirse, insanlığı teşkil eden milletlerden her biriyle medeniyet icabı olan dostluk ve siyaset münasebetlerini büyük bir hassasiyetle takdir ederim. Ancak benim milletimi esir etmek isteyen herhangi bir milletin, bu arzusundan vazgeçinceye kadar amansız düşmanıyım.”
Öğrencilerden bir hafta önceden önemi artan ve azalan meslekler hakkında bilgi toplayıp, sınıfa getirmeleri istenir.
SÜREÇ
1. Öğrencilerden önemi artan ve azalan mesleklere ilişkin bilgileri nereden topladıkları sorulur ve cevaplar alınır.
Öğrencilere önemi artan ve azalan mesleklerle ilgili İŞKUR’dan, özel kurum ve kuruluşların internet adreslerinden de bilgi alabilecekleri söylenir.
2. Öğrencilerden önemi artan ve azalan meslekler hakkında topladıkları bilgileri sınıfla paylaşmaları istenir.
3. Öğrencilerin söyledikleri önemi artan ve azalan mesleklerin isimleri tahtaya yazılır ve bu mesleklerin öneminin artma ve azalma nedenleri tartışılır.
4. Mesleklerin öneminin çeşitli nedenlerden dolayı artabileceği veya azalabileceği bu nedenle önemi artan ve azalan meslekler hakkında bilgi toplamanın meslek seçimine yararları vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
Değerlendirme:
11. SINIF – 6. ETKİNLİK
Etkinliğin Adı: MESLEKİ HEDEFLERİM
Sınıf: 11. sınıf
Yeterlik Alanı: Eğitsel ve Mesleki Gelişim
Kazanım: Kısa ve uzun dönemde mesleki hedeflerini belirler.
Kazanım Nu: 91
Öğrenci Sayısı: Tüm sınıf
Süre: 40 dakika
Ortam: Sınıf ortamı
Sınıf Düzeni: Oturma düzeni
Araç-gereç: -
SÜREÇ
Öğrencilere hedef belirlemenin hayatın her aşamasında olduğu gibi mesleki hedeflerini belirlemede de önemli olduğu belirtilerek etkinlik başlatılır.
1. Öğrencilerden seçmeyi düşündükleri mesleklerle veya mesleklere ulaşmada onlara yardımcı olacak hedeflerini boş bir kâğıda sıralamaları istenir.
2. Öğrenciler sıralamayı tamamladıktan sonra, öğrencilerden mesleki hedeflerin yanına kısa ve uzun dönemde yapacak olduklarını işaretlemeleri ve buna göre tekrar bir sıralama yapmaları istenir.
3. Öğrencilerden sıraladıkları kısa ve uzun dönemdeki mesleki hedeflerini sınıfla paylaşmaları istenir.
Öğrencilere çevrelerinde gelecekte seçmeyi düşündükleri mesleği yapan kişilerle de konuşarak onların mesleki hedeflerini belirlemede nasıl bir yol izledikleri ve bu yollardan kendilerinin de faydalanıp faydalanamayacaklarını değerlendirmelerinin önemi vurgulanır.
4. Öğrencilere kısa ve uzun dönemdeki hedeflerini mesleki anlamda da oluşturmalarının geleceğe yönelik sağlıklı adımlar atmada önemli olduğu vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
Değerlendirme:
11. SINIF – 7. ETKİNLİK
Etkinliğin Adı: PLANLI ÇALIŞIYORUM
Sınıf: 11. sınıf
Yeterlik Alanı: Eğitsel Başarı
Kazanım: Yükseköğretim kurumlarına geçiş için akademik başarısını artırıcı çalışma planı yapar.
Kazanım Nu: 14
Öğrenci Sayısı: Tüm sınıf
Süre: 40 dakika
Ortam: Sınıf ortamı
Sınıf Düzeni: Oturma düzeni
Araç-gereç: -
SÜREÇ
1. Öğrencilere yükseköğretim kurumlarına geçiş için çalışma planı yapmanın önemli olduğu söylenerek etkinliğe başlanır.
2. Öğrencilere yükseköğretim kurumlarına geçiş için kullanabilecekleri aşağıdaki örnek plan verilir:
Örnek Plan:
Tüm yıl boyunca yapılacaklar
ÖSYM Sınav Sistemini tanımak,
Etkili ve verimli çalışma stratejilerini belirlemek,
Başarı ve başarısızlığa neden olan etmenleri belirlemek,
Kasım- Aralık-Ocak aylarındaki performans değerlendirmesi ve eksikliklerini tamamladıktan sonra, sınavlardan aldığı puanlara bakıp genel durum değerlendirmesini yapma,
Eksik konularını tamamlama ve gerekiyorsa yardım alma,
Sınava ilişkin kaygısının olup olmadığını belirleme ve kaygı ile başa çıkma yöntemleri için yardım alma.
3. Öğrencilere aylara göre planlamanın içinde başka neler yapabilecekleri veya başka nasıl bir plan yapılabileceği sorulur.
4. Öğrencilere yükseköğretim kurumlarına geçiş için çalışma planı yaparken dikkat etmeleri gereken noktalar hatırlatılır:
Günün en verimli zamanını belirleme.
Zamanı etkili kullanma.
Uyku ve beslenme düzenini ayarlama.
Okul içi ve okul dışı aktiviteleri belirleme.
Evdeki sorumlulukları belirleme.
Konularını zamana göre bölme ve ayarlama.
Tamamlaması ve gözden geçirmesi gereken konuları belirleme.
Soru çözme tekniklerini gözden geçirme.
Ders çalışma tekniklerini gözden geçirme ve değerlendirme.
5. Öğrencilere yükseköğretim kurumlarına geçiş için çalışma planı yaparken bunlar dışında dikkat etmeleri gereken başka neler olabileceği sorulur.
Öğrencilere çalışma planının kişiye özgü olduğu ve herkesin çalışma planının ayrı özellikleri olabileceği vurgulanır.
6. Öğrencilerden yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına hazırlanırken yukarıda verilen Örnek Plandan yararlanarak kendileri için bir çalışma planı yapmaları istenir.
7. Yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına hazırlanırken çalışma planı yapmanın önemi vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
Değerlendirme:
11. SINIF – 8. ETKİNLİK
Etkinliğin Adı: DOĞAYA DUYARLIYIM
Sınıf: 11. sınıf
Yeterlik Alanı: Aile ve Toplum
Kazanım: Kendi davranışlarını doğa ve çevreyi korumaya karşı duyarlılık açılarından değerlendirir.
Kazanım Nu: 56
Öğrenci Sayısı: Tüm sınıf
Süre: 40 dakika
Ortam: Sınıf ortamı
Sınıf Düzeni: Oturma düzeni
Araç-gereç: Kâğıt, kalem
SÜREÇ
1. Öğrencilerden doğa ve çevreyi korumakla ilgili duyarlılıklarını değerlendirmeleri için bu zamana kadar bu konuda yaptıkları olumlu ve olumsuz (ya da duyarsız kaldığı) tüm davranışlarını gözden geçirmeleri istenir.
2. Bu güne kadar doğayı ve çevreyi korumaya yönelik yaptıkları davranışları, varsa bu konuda katıldıkları etkinlikleri, yaptıkları bireysel çalışmaları kâğıdın bir tarafına yazmaları söylenir. Beş dakika süre verilir.
3. Bu güne kadar doğaya ve çevreye zarar verecek olumsuz davranışları ya da duyarsız kaldıkları durumları da kâğıdın diğer tarafına yazmaları söylenir. Yine beş dakika süre verilir.
Öğretmen, doğa ve çevreyi korumaya ilişkin duyarlılık gelişmeden herkesin bu konuda bazı ufak tefek hatalar yapabileceğini önemli olanın bundan sonra yapmamak olduğunu belirtir.
5. Öğrencilere sınıftaki diğer öğrencilerin yazdıklarından hareketle hatırladıkları davranışlar varsa onları da eklemeleri istenir.
6. Bu konuda özeleştiri yapmaları ve kendi davranışlarını doğa ve çevreyi korumaya karşı duyarlılık açısından değerlendirmeleri ve aşağıdakine benzer sorular sorularak cevaplarını sınıfla paylaşmaları istenir:
Kendinize bu konuda 10 üzerinden bir not verseniz kaç verirdiniz?
Notunuz yüksekse daha da yükseltmek için neler yapabilirsiniz?
Notunuz düşükse bu notu yükseltmek için neler yapabilirsiniz?
Öğretmen, öğrencilere doğa ve çevreyi korumaya yönelik çalışmalar yapan kurumlardan söz eder ve kendilerinin de araştırabilecekleri, bağlantı kurarak üye olabilecekleri, etkinliklerine katılabileceklerini duyurur. Daha sonra bu kurumlarla bağlantı kurarak sınıfça doğa ve çevreyi korumaya yönelik bir organizasyon yapabilecekleri belirtilir.
Öğrencilere, kendilerinin farklı davranışları ile ilgili olarak da bu şekilde değerlendirerek not verebilecekleri ve hatta bunu hayatları boyunca daha iyi birer insan olmak için kendi kendilerine oynayabilecekleri eğlenceli bir oyun haline getirebilecekleri söylenir.
7. Doğayı ve çevreyi korumaya karşı duyarlı olmanın ve bu duyarlılıkla gösterilen davranışların değerlendirilmesinin önemi vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
Değerlendirme:
11. SINIF – 9. ETKİNLİK
Etkinliğin Adı: SORUNLARIM VE ÇÖZÜMLERİM
Sınıf: 11. sınıf
Yeterlik Alanı: Kişiler Arası İlişkiler
Kazanım: *Günlük hayatında kullandığı sorun çözme yollarını etkililiği açısından değerlendirir.
Kazanım Nu:46
Öğrenci Sayısı: Tüm sınıf
Süre: 40 dakika
Ortam: Sınıf ortamı
Sınıf Düzeni: Oturma düzeni
Araç-gereç: Form–1 (Sorun Çözme Basamakları)
Form–2 (Örnek Sorun Çözme Basamakları)
Kâğıt, kalem
*Bu etkinlik özel bilgi ve deneyim gerektirdiği için okul rehber öğretmeni tarafından uygulanacaktır. Okul rehber öğretmeninin etkinliği gerçekleştiremediği durumlarda, öğrencilerin gelişim özellikleri ve ihtiyaçları, okulun özellikleri göz önünde bulundurularak okul rehber öğretmeniyle iş birliğinde sınıf rehber öğretmeni tarafından farklı etkinlikler uygulanabilir ya da diğer etkinliklere daha geniş yer verilebilir.
*Okul rehber öğretmenin olmadığı durumlarda Sınıf Rehberlik Programı rehberlik ve araştırma merkezi tarafından hazırlanan yıllık çerçeve program doğrultusunda yürütülür.
SÜREÇ
1. Öğrencilere son zamanlarda yaşadıkları ve çözüm üreterek aştıkları bir sorunu düşünmeleri ve çözmek için izledikleri yolu yazmaları için 5 dakika süre verilir.
2. Öğrencilerden yazdıkları sorun ve çözümleri sınıfla paylaşmaları istenir.
3. Öğrencilere Form–1 (Sorun Çözme Basamakları) verilir. Yazdıkları sorun için formdaki sorun çözme basamaklarını kullanarak çözüm üretmeleri, bir kağıda yazmaları ve sınıfla paylaşmaları istenir.
4. Öğrencilerden karşılaştıkları sorunlarda kullandıkları önceki ve sonraki çözüm yollarını karşılaştırarak etkililiğini değerlendirmeleri istenir.
5. Öğrencilerin çözüm yollarına ilişkin yaptıkları değerlendirmeleri sınıfla paylaşmaları istenir.
Etkinliğin sonunda öğrencilere Form–2 (Örnek Sorun Çözme Basamakları) verilir ve bir hafta boyunca yaşadıkları en az bir sorunu bu örnekteki gibi yazıp bir sonraki etkinlik için getirmeleri istenir.
6. Günlük hayatında kullandığı sorun çözme yollarının etkililiğini fark etmenin yararları vurgulanarak etkinlik sonlandırılır.
Değerlendirme
FORM–1
SORUN ÇÖZME BASAMAKLARI
“Sorunlar hayatımızın doğal bir parçasıdır. Her insanın bazı sorunları olabilir. Sorunlardan kaçmak, yok saymak yerine, sorunları doğru tanımlamak ve çözmeye çalışmak daha uygun bir davranıştır. Sorunlar başarı ve mutluluğumuzu engelleyebilir. Bu yüzden sorun çözme becerisi kazanmak önemlidir. Bunun için de sorun çözmenin basamaklarını bilmemiz gerekir.”
Sorun çözme basamakları aşağıda verildiği gibidir:
a. Sorunun tanımlanması: Sorunun ne olduğu açık ve net olarak belirtilir.