Trombosit ya da diğer adıyla PLT vücutta olan kanamaları durduran kanın bir elemanıdır. Trombosit kanda az olduğunda kanamalar, fazla olduğunda pıhtı oluşmasını sağlamaktadır. Sağlıklı bir insanda, 150-400 bin adet trombosit hücresi (PLT) vardır. Genelde kemik iliğinin büyük hücrelerinin parçalanması ile olurlar. Çoğalmalarını karaciğer kontrol etmektedir. Kan içinde ki ömürleri yaklaşık 10 gündür.
Trombosit (PLT) düşüklüğü nedir?
Kan içinde bulunan trombositlerin 150 bin değerinin altında olması, kanda trombosit düşüklüğü olarak kabul edilir ve bu hastalığın adına Trombositopeni denilmektedir. Bu değerin 100 bin adete kadar düşmesi ile kanama riski oluşmaya başlar. Bu adetler içinde hiçbir darbeye maruz kalmadan kendiliğinden kanamalar oluşur.
Kanamalar cilt, burun ve diş eti kanaması ile başlamaktadır. Bunun yanı sıra ciltte döküntüler, morluklar, kırmızı lekelenmeler oluşur. Kemik iliğinde trombositleri yapan ana hücrelerde sayıca düşüklük ve kalite olarak yetersizlik doğuştan olabilmektedir. Doğuştan trombosit sayısı düşüktür. Radyoterapi, kemoterapi, kimyasal maddeler ve bazı enfeksiyonlar sonrası trombosit üretimi yavaşlayabilir veya hiç üretilemez. Dalağı büyüyen hastalarda trombosit üretimi durabilir. Bu durumlarda trombositopeni oluşabilir.
Normal trombosit (PLT) değerleri nelerdir?
0-3 yaş: 130-400 K/mm3
4-5 yaş: 180-510 K/mm3
6-12 yaş: 160-510 K/mm3
13-15 yaş: 170-405 K/mm3
15 yaş ve üstü: 130-400 K/mm3
Trombosit düşüklüğü neden olur?
Trombositler kemik iliğinde üretilir. Eğer yeterince trombosit üretilmezse ya da üretilenden daha fazla trombosit yok edilirse trombosit düşüklüğü görülür. Aşağıdaki durumlara rastlandığında vücudunuz yeterince trombosit üretemeyebilir:
- Kemik iliğini etkileyen aplastik anemi gibi hastalıklar
- Kemik iliğine zarar veren lösemi (kan kanseri) ya da lenf kanseri gibi kanser türleri
- Wiskott-Aldrich sendromu ya da May-Hegglin sendromu gibi genetik olarak trombosit düşüklüğüne sebep olan kalıtsal hastalıklar
- Suçiçeği, kabakulak, kızamıkçık, HIV, Epstein-Barr virüsleri
Kemoterapi ya da radyasyon terapisi gibi tedavi yöntemleri trombositlerin oluşumunda kullanılan hücreleri yok edebilir. Ayrıca pestisit ya da arsenik gibi kimyasallara maruz kalmak da vücudun trombosit oluşumunu yavaşlatabilir. Aşağıdaki durumlara rastlandığında vücudunuzdaki trombositler zarar görebilir:
- Vücudun kendi sağlıklı hücrelerine saldırmasına sebep olan lupus ya da ITP gibi otoimmün hastalıklar
- Bazı antibiyotikler ve nöbet önleyici ilaçlar
- TTP ve DIC gibi nadir görülen hastalıklar
- Mononükleoz ya da sitomegalovirüs gibi virüsler
Bazen trombositler dalağınızda sıkışıp kaldığı için yeterince trombosit üretemeyebilirsiniz. Ayrıca hamilelik dönemlerinde kadınlarda trombosit düşüklüğü görülmesi de normaldir.
Trombosit düşüklüğü belirtileri nelerdir?
Trombosit düşüklüğünde bazen hiç belirti görülmeyebilir. Ancak en çok rastlanan belirti kanamadır. Vücutta iç ya da dış kanamalar görülebilir. Bazı durumlarda bu kanamalar şiddetli olup durdurulması zordur. Bazı kişilerde burun ya da diş eti kanaması görülebilir.
Öte yandan trombosit düşüklüğünün başka belirtileri de vardır, bunlar:
- İdrarda ya da dışkıda kan görülmesi
- Baş ağrısı
- Adet kanamalarının çok ağrılı ve yoğun olması
- Purpura da denilen mor ya da kırmızı morluklar
- Küçük kırmızı ya da mor noktalar halinde, peteşi de denilen deri altı kanamalar
- Kesiklerden sonra durmayan kanama
- Halsizlik
- Dalak şişmesi
- Sarılık
Bu semptomlar trombosit seviyesi çok fazla düşmedikçe görülmez. Eğer bu semptomları yaşıyorsanız mutlaka bir doktora başvurun.
Trombosit düşüklüğü nasıl teşhis edilir? Trombosit düşüklüğü tanısı
Hastanede yapılacak tam kan sayımı ile kandaki trombosit seviyesini öğrenebilir, trombosit düşüklüğünüz olup olmadığı hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.
Trombosit (PLT) düşüklüğü nasıl tedavi edilir?
Tedavi, trombositopeninin oluşum şekline göre değişmektedir. Neden olan sebep tespit edilmelidir ve ortadan kaldırılmalıdır. Doğuştan veya trombosit yapan hücrelerde, erişkin yaşlarda oluşan yetersizliklerde kombine ilaç tedavileri yapılmaktadır. Lösemi, lenfoma, kanser hücreleri sayesinde oluşan trombosit düşüklüğünde ise, esas hastalık tedavi edilmelidir.
Kontrolsüzce damar içinde pıhtı oluşumu yapan hastalıklarda ise, plazma değişimi yapılmaktadır. Enfeksiyonlara bağlı olarak trombosit düşüklüğü varsa, ilaçlara ara vermek gereklidir. Bu hastalarda bazen kortizon verilebilir. Dalak büyümesi ile oluşan trombosit düşüklüğünde, dalak cerrahi operasyon ile alınmaktadır.
Trombosit seviyesinin çok düşük olduğu ağır vakalarda vücudun trombositlere saldırmasını engelleyen steroidli ilaçlar kullanılabilir ya da sağlıklı bir insandan alınan trombositler hastaya nakledilebilir.
Hastalar nelere dikkat etmelidir?
Bu hastalıkları olanlara, yeme içme konusunda bir diyet önerilmez. Ancak kullanılan bazı ilaçlar ve yiyecekler kanama riski yaratabilir. Omega 3, ağrı kesiciler, aspirin kullanılmamalıdır. İlaçlar ve bazı yiyecekler için doktordan bilgi almak gereklidir. Alkol tüketilmemeli ve yaralanmalara yol açacak aktivitelerde bulunulmamalıdır.
Kaynaklar:
https://www.webmd.com/a-to-z-guides/thrombocytopenia-causes-treatment#1
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombocytopenia/basics/definition/con-20027170