Yasemin'ce
Kültür ve bilim
‘‘Osmanlıların bir döneminde astronomi bilginlerinin dev boyutlardaki bir bilezikli küre üzerinde çalıştıklarını gösteren bu minyatür; astronomi alanında da ilginç çalışmaların sürdürüldüğünün kanıtı sayılır. Minyatür, XVI. yüzyılda yapılmıştır ve minyatürde bilginlerden biri meridyen bileziği ile uğraşırken diğerleri de ölçüm üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir.’’
*
Bu satırlar, Gültekin Çizgen'in illüstrasyonları ve Tarık Dursun K.'nın kalemiyle bütünleşip uzmanların açıklamalarıyla zenginleşen ‘‘Osmanlıların uygarlığımıza katkıları’’ adlı bir kültür yayınından...
Gerçeği söylemek gerekirse Osmanlı İmparatorluğu'nun 700. kuruluş yılını böyle bir eserle hatırlamak son derece ince ve anlamlı bir düşünce. Doğrusu Merc Sharp&Dohme Şirketini bir ilaç firması olduğu halde böyle bir kültür hizmetinde bulunmayı akıl ettiğinden ötürü kutlamak gerekiyor.
Üstelik Gültekin Çizgen'in illüstrasyonları gerçekten görülmeye değer. Tabii Tarık Dursun K.'nın hazırladığı metinler de kolay okunuyor ve bilgilenirken keyif alıyorsunuz. Ben burada kendi çizgime en yakın olanını seçtim ve ‘‘Dev bilezik ve Evren’’ başlıklı minyatürü aynen kullandım. Fakat, gerçeği söylemeliyim ki, her bir illüstrasyon kullanılabilirdi.
Mesela Piri Reis'in haritasından Nadajlı Sarı Abdurrahman'ın Evrenin Sonsuzluğu, Sabuncuoğlu Cerrahiyesi'nden Takiyüddin'e, Osmanlıda kitap, Hattat, Ebru ve daha sayısız neler neler...
Takiyüddin başlıklı bölümden bir kaç satır yazmadan geçemeyeceğim;
*
‘‘... bir eyi dinleyüp sonunda karar'itmana edüp ferman ettü ki, tez yapıla...’’ şeklinde bir girişin ardından;
‘‘Tarih kitapları: XVI. yüzyılın son çeyreğinde, İstanbul'da gerçekten çok önemli bir olay oldu ve İslam ülkeleriyle Doğuda kurulan rasathanelerin sonuncusu faaliyete geçti.
İstanbul Rasathanesi, 1575 ile 1580 yılları arasında çalışmıştır. Buradan 1577 yılı ramazan ayında bir kuyruklu yıldızın gözlemlendiği, bu astrolojik olayın İstanbul'da çok büyük bir ilgi uyandırdığı tarihlerde yazılıdır.
O güne değin rasat hesapları eski Zic'lerden yararlanılıp hep kağıt üzerinde yapılıyordu. Bu sıralarda müneccimbaşılığa atanan Takiyüdden ben Mehmed; padişah III. Murad'ın hocası Saadeddün Efendi'ye bir layiha sundu. Burada ünlü Uluğ Bey Zic'inin (Yıldız haritası) yeni rasatlarla düzeltilmesi gerektiği bildirilmekteydi
Saaddeddin Efendi iyi niyetli çabalarıyla İstanbul'da Tophane'de ve bakır üstüne bir rasathane kurulması iznini padişahtan aldı. Padişah 'Hemen yapıla' buyruğunu verdi. Rasathanenin müdürlüğüne de Takiyüddin atandı. ...’’
*
Geçmişe uzanan kültür, tıpkı binanın temelleri gibi bence. Ne kadar derinlere inerse o kadar sağlam ve sarsılmaz kalabilir. Her ne kadar binada oturanlar temelleri aklına getirmese de herkes temellerin varlığını içten içe bilir.
Aslında temellerden şuurlu olarak haberdar olmak ve neyin üstünde oturduğunu bilmek önemli. Nereden geldiğini, neyi ne için yaptığını bilmek önemli.
Bugün için unuttuğumuz sadece davranışlarımıza şuursuzca yansıyan yaptığımız pek çok şeyin kökeninde geçmişimiz gizli.
Yok saysak da, tamamen unutmuş olsak da ve zaman içinde değişmiş olsak da kalıtımsal olarak getirdiğimiz bilgi bizimle beraber. Ve bu bilginin açığa çıkabilmesi de ancak, karşılaştığımız zaman mümkün.
Unutmayalım ki, bugün çağımızın ulaştığı bilim, dünün bilgileri üzerine kurulu. Eh Türkiye Cumhuriyeti de Osmanlı kültürü üzerine kurulmuş olduğuna göre istesek de kaldırıp atamayız. O zaman sahip çıkıp geçmiş kültürümüzün inceliklerini öğrenmeliyiz.
Şimdi Merck Sharp&Dohme şirketinin hazırlamış olduğu bu kültür hizmeti daha bir anlam kazanmış oluyor. Çünkü, şu an elime geçen basın bülteninde bu firmanın yeni buluşu olarak VIOXX sayesinde artık eklem iltihabı tedavisinin faturası mideye çıkmayacakmış. MSD'nin dünyaca ünlü araştırma laboratuvarında geliştirilen ve henüz araştırma safhasında olan yeni ilacın ülsere yol açma oranı, bugüne kadar yaygın olarak kullanılan benzer ilaçlardan çok daha düşükmüş.
Bugüne kadar kültür ve bilim daima içiçe bulunmuş olduğuna göre Osmanlı İmparatorluğu'nun 700. yılı olan bu yıl (1299-1999) Osmanlıların uygarlığımıza olan katkılarını incelesek hiç de fena olmaz diyorum, Yasemin'ce...