

Nötrinolar Işık Hızını Aşıyor
Tarihin en kapsamlı fizik deneyinin yapıldığı Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) bilim adamları, atom altı parçacıkların ışıktan daha hızlı hareket ettiğini ölçtüklerini öne sürdü.
Parçacık fiziği uzmanları, Albert Einstein'ın Özel Görelilik Kuramı'nı çökertebilecek bir açıklama yaparak ışıktan hızlı "nötrino" parçacıkları bulduklarını iddia etti. Eğer iddia doğrulanırsa, Einstein'ın evreni kavrayışımızın temel taşlarından birini oluşturan ve hiçbir şeyin ışıktan daha hızlı ilerleyemeyeceğini öne süren Özel Görelilik Kuramı ortadan kalkabilir.
Opera adı verilen deney kapsamında, CERN'den yola çıkan "atom altı parçacıklar"(nötrino) 730 km mesafe kat ederek Gran Sasso laboratuvarına gönderildi. Aynı yolculuk, bir ışın için 2,4 mili saniyelik yolculuk anlamına geliyor. Öte yandan, üç yıl boyunca süren deneylerde 15 bin nötrinoyu Gran Sasso'ya gönderen bilim insanları, atom altı parçacıkların saniyenin altı milyarda biri kadar bir farkla daha hızlı hareket ettiğini tespit etti. Alınan sonuçtaki hata payı ise bir saniyenin 10 milyarda biri kadar eksik veya fazlası olarak belirtildi. Yapılan deneylerin sonucuna göre, ışık hızı saniyede 299,792,458 metre iken, nötrinolar saniyede 299,798,454 metre hızla yol aldı.
Gran Sasso bilim tesisindeki bilim insanları, bugün sunacakları delillerle, geçmiş ile şimdiki zaman arasındaki bağı kullanarak ve etki-tepki arasındaki temel prensipleri ele alarak geçmişe bilgi gönderebilme olasılığını açıklamaya çalışacak.
Albert Einstein'e göre, hiçbir şey ışıktan daha hızlı hareket edemiyor. Ancak bu deney doğrulandığı takdirde, Albert Einstein'in Özel Görelilik Kuramı'nın bazı kısımlarını tersine çevirebilir, evrenin nasıl işlediğini açıklayan yasalar alt üst olabilir. Tüm modern fizik teorilerinin yeniden gözden geçirilmesini dahi gerektirebilir.
Alınan son derece beklenmedik sonuç yüzünden deneyi gerçekleştiren bilim insanları bile şüpheye düştü. Fizikçiler, diğer laboratuvarlar sonucu doğrulayana kadar şüphelerinin devam edeceğini belirtti. Opera deneyinin koordinatörü Antonio Ereditato yaptığı açıklamada:
"Alınan sonuç bizi hayrete düşürdü. Ancak bu sonuç doğrulanıncaya kadar bir keşif olarak kabul edilmeyecek. Böyle bir sonuç aldığınızda hata yapmak istemezsiniz. Aylardan beri hiçbir sorun yaşamadan testler yapıyoruz ve şu ana kadar bir hata bulamadık" dedi.
BÜTÜN FİZİKÇİLER YARDIMA ÇAĞRILIYOR
Opera deneyini gerçekleştiren ekip, dünyanın dört bir yanındaki diğer fizikçilerin testlerini değerlendirerek herhangi bir hata olup olmadığının anlaşılmasına yardım etmelerini istiyor. Oxford Üniversitesi parçacık fiziği uzmanı Subir Sarkar:
"Eğer bu deneyin sonucu doğrulanırsa, inanılmaz bir olay olacağını söyleyebilirim. Bu kesinlikle kimsenin beklemediği bir şeydi."
Opera deneyi, nötrinoları, çarptıkları 150 bin katmanlı fotografik emülsiyon filmleri sayesinde tespit ediyor. Filmler arasında kurşun levhalar yer alıyor. Dedektör sistemi, yaklaşık 1300 ton ağırlığında.
Dortmund Üniversitesi'nden Heinrich Paes ise Opera deneyinden alınan sonucu açıklayabilecek bir teori ortaya attı. Nötrinolar uzay-zamanda kısa bir yol seçerek Cern'den Gran Sasso'ya ek boyutlar aracılığıyla ulaşıyor. Paes:
"Böylece nötrinolar aslında daha hızlı olmamalarına rağmen ışıktan daha hızlı hareket etmiş gibi görünebilir" dedi.
Opera deneyi, ilk olarak Japonya'daki T2K ve ABD'nin Chicago kentindeki MINOS deneylerinde doğrulanmaya çalışılacak.
Bununla beraber araştırma grubu "sistematik hata" dedikleri durumun oluşması halinde istenildiği kadar ölçüm yapılsın, yine aynı hata, yani hız sınırının aşıldığı gibi bir izlenim elde edilmesi riski bulunduğunu, bu nedenle ölçümlerini kamuoyuna ilan ettiklerini bildirdi.
Dr. Antonio Ereditato ve ekibi bu konuda üç yıldır araştırma yürütüyordu. Ereditato:
"Hayalim başka bir bağımsız deneyde de aynı sonucun alınması, o zaman rahatlayacağım. Ancak şimdilik hiçbir şey iddia etmiyoruz. Toplumun bu çılgın sonucu anlamakta yardımcı olmasını istiyoruz - çünkü bu çılgınlık ve elbette sonuçları da çok ciddi olabilir" diye konuştu.
İndiana Üniversitesi'nden, ışıktan daha hızlı süreçler konusunda uzman olan Alan Kostelecky, şunları söyledi:
"Bu öylesine dramatik bir keşiftir ki diğer bilim adamlarının biri, diğerinin dediğini aynı deneyle teyid etmeden kabul etmesi çok zordur. Ancak bu konuya ilgi devasa boyutlarda olacaktır."
Kostelecky ve arkadaşları, 1985 yılında nötrinoların boşlukta gizlenmiş bilinmeyen bir alanda birbirleriyle etkileşerek ışık hızını geçebilecekleri teorisini ortaya atmışlardı.
Daha önceki çalışmalarının da ışığında Kostelecky, artık bu evrendeki limit hızın ışık hızı olmasının bir zorunluluk olmadığını belirtiyor:
"Işık, nötrinolardan daha yavaş gidiyor belki de limit hız nötrinolarınkidir."
Nötrinolar; son derece gizemli parçacıklar, çok küçük kütleleri var. Elektrik yüke sahip değiller ve hangi madde olursa olsun yeterki orada olsun içinden geçme kabiliyetine sahipler. Kostelecky sözlerine şöyle devam ediyor:
"Eğer bu buluş doğrulanırsa çekim kuvveti ve kuantum mekaniğinin birleşebileceği 'Büyük Teori'ye yol açılmış olabilecek. Bu muamma 100 yıla yakındır fizikçilerin kafasını kurcalıyordu. Eğer bu keşif teyid edilirse bildiğimiz fizik biliminin yapısındaki ilk çatırdamayı duyabileceğiz. Öyle ki bu ses birleşik teorinin (her şeyin teorisi) kurulması için ilk ipucu olacaktır."
Güncelleme: 23/09/2011
Kaynak: Ian Sample, "Faster than Light Particles Found, Claim Scientists", guardian.co.uk, çev. Gökben Coşkun, yaklasansaat.com, 22/09/2011.