Caplan krizleri gelişimsel ve rastlantısal kriz modelleri olarak sınıflamıştır.
Gelişimsel krizleri kişilik gelişiminin güçlük ve bozulmalarla karakterize geçiş dönemleri olarak tanımlamıştır. Bu tür krizlerin sık görülen örnekleri doğum, bebeklik, çocukluk, ergenlik, erişkinlik ve yaşlılıktır.
Rastlantısal krizler ise hastalık ve ölüm gibi önemli kayıpları içeren yaşamsal olaylar olarak açıklanmıştır.
Bu kavramları biraz açacak olursak:
Gelişimsel yaşam krizleri, çocukluktan yaşlılığa kadar insanoğlunun yaşam süresince bir dönemden diğerine geçiş yaşantılarıyla ilgilidir. Gelişim dönemlerinde bir engellenme, bir tıkanıklık yaşandığında krizler oluşur. Örneğin gençlik yıllarındaki gelişimsel yaşam krizleri genellikle ana-baba ile yaşanan çatışmalar, okulda yaşanan başarısızlıklar, kendi cinsinden ve karşı cinsten akranlarıyla ilişkide çıkan sorunlarla oluşur.
- 1978 yılında Baldwin yaptığı sınıflamada 6 bölümde açıklık getirmiştir.
1. Durumsal Krizler : Aileye ait bir sorun vardır. Müdahale daha çok sosyal boyuttadır.
2. Yaşamsal Krizler : Emeklilik, evlilik, çocuk sahibi olma, kronik hastalıklar örnektir. Müdahale destekleyici ve yeni duruma uyuma yönelik rehberlik çalışmalarıdır.
3. Travmatik Yaşam Deneyimi Krizleri : Ani ölümler, tecavüze uğrama, ani iş kaybı örnektir. Yine mevcut uyum kaynaklarını harekete geçirme ve destekleme yapılacak müdahaledir.
4. Gelişimsel Krizler: Bağımlılık, değer çatışmaları, cinsel kimlik bocalamaları, otorite ile sorunlar burada sayılabilir. Altta yatan dinamiklerin belirlenmesi burada önemlidir.
- 5. Bir Psikopatolojinin Sonucu Olan Krizler: Şiddetli nevrozlar, kişilik bozuklukları, sınır zekalar bu gruba girer. Müdahalede gerginlik yatıştırılır. Birey uzun tedavi programı için hazırlanır.
- 6. Psikiyatrik Aciller : Psikozlar, organik beyin sendromları burada yer alır. Gerekli tıbbi ve psikiyatrik müdahale hızla yapılmalıdır.
Bir önceki yazımız olan Kriz Dönemlerinde Kurumsal Bakış başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.