Margaret Thatcher kimdir?
İngiltere`nin ilk kadın başbakanı idi. 1979-1990 seneleri arası görev yaptı. Bölgede ilk kadın başkan olmakla beraber, tarihde ilk uzunsüreli hakimiyyetde kalan siyasi lider idi. Thatcher tarihte “Demir Leydi” olarak da tanınıyor. 1976 yılında Sovyetler Birliği’nin baskıcı politikalarını eleştirdiği bir konuşması nedeniyle Krasnaya Zvezda ( “Красная Звезда” )gazetesinde Margaret Thatcher’dan “Demir Leydi” olarak bahsetti. Daha sonra bu niteleme kendi ülkesinde de yayıldı. Bazı İngilizler, bu nitelemeyi kullanmalarının nedeni olarak Thatcher’ın demir madeninde çalışan işçilere karşı yürüttüğü sert politikaların etkili olduğunu söylüyor. Daha sonra Moskva Radyosu tarafından tüm dünyaya yayılan lakabı Thatcher sevdi ve kabüllendi. Fakat bir konuşmasında :
….” İlk kez 19 yaşındayken bana Margo dedi … Sonra ayrıldık. O gitti. Gittiği günden beri kimsenin beni bu isimle aramasına izin vermedim. Neden? Anılara geri dönmediğim için hatıraları unutuyorum. 30 yıl sonra Miami’ye yaptığım ziyarette kalabalığın içinde “Margo” diye bir ses duydum. Dilenci gününde kürk giyen yaşlı bir adamdı. Öyleydi. Birşey demedim. Otel odama gittim ve ağladım. Sonra Demir falan olmadığımı fark ettim, sadece bir kadınım!
İlk dönem
13 Ekim 1925 senesinde Lincolnshire’daki Grantham kasabasında dünyaya göz açtı.Muhafazakar ve dindar ailede büyüdü. Ailenin de etkisi görüşlerine de etki etmişdir. Thatcher her zaman hayatını yönlendirmesinde babasının etkisini olduğunu daima vurgulamıştır. Babasının “Bir şeyi asla başkaları öyle yapıyor diye yapma, kendi yolunu bul ve doğru bildiğinden asla şaşma!” nasihatını her zaman hayatının her döneminde kullanmıştır.
“On another occasion, when appearing as a guest on BBC Radio 4’s Desert Island Discs, sheexplained that:
I think the toughest thing of my childhood was that my father taught me very firmly indeed: you do not follow the crowd because you’re afraid of being different. You decide what to do yourself. If necessary, you lead the crowd but you never just follow. Oh, it was very hard indeed but my goodness me, it stood me in good stead.
(BBC Radio 4, 1978, emphasis in original)”[1]
Eğitim
Eğitim olarak, Huntingtower Road İlkokulu‘da eğitim aldı, sonra Kestevenand Grantham Kız Okulunda eğitimini devam etdi. Daha sonra Kimya bilimine duyduğu merakdan dolayı, Oxford Universitesinde Kimya eğitimi almak için burs başvurusu yaptı. İlk aşamada bursu kazanmasa da, daha sonra kazanan adayın geri çekilmesi ile bursu kazanarak eğitimine devam etdi. Kimya okumasına rağmen her zaman siyasete ilgisi olmuştur. Winston Churchill’e hayranlık duyuyordu. Oxford Muhafazakarlar derneğine başvuru yaptı. Hep kendini geliştirmiş ve karakter olarak herkesden uzak olmuştur. Üniversiteyi başarı ile bitirdi.
Mezun oldukdan sonra Essex‘te Colchester‘e taşındı ve araştırmacı kimyacı olarak çalıştı. O burda da, Muhafazakarlar derneğine katıldı. Dernek başkanları ondan etkilenerek 1951 senesinde onu aday seçdiler. Muhafazakar Parti Dartford adayı oldu. 1951 senesinde varlıklı iş adamı, Denis Thatcher ile hayatını birleştirdi. Çiftin iki çoçuğu oldu. Eşi onu hem maddi, hem de manevi tarafdan hep desteklemişdir.
Siyasi kariyer
1950-1951 seçimlerinde parlamentoya girmeyi başarmadı. 1953 senesinde Thatcher vergi hukuku uzmanı olarak baroya girdi. Bir süre çocuklarını büyütmeye odaklanan ve avukat olarak çalışan Thatcher, 1959 yılında Finchley’den milletvekili seçilerek parlamentoya girmeye hak kazandı. Siyasi olarak bakıldığındaa Liberal-Mühafazakar idi
Parlamentodakı ilk konuşması iddialı ve bir anlamlı karşılanmamışdı.
- Yerel meclis toplantıları halka açık yapılsın
- Erkek eşcinselliği suç olmakdan çıkarlmalı
- Kürtaja izin verilmeli
- İdamını kaldırılmalı
- Boşanma kolay olmalı
- 7-11 yaş arası çoçuklara verilen süt dağıtımını kesilmeli.[2]
Thatcher dünyanın en güçlü kadınlarından biriydi. Yüksek işsizlik dönemlerinde açık harcamalarını savunan John Maynard Keynes’in ekonomik teorilerini reddetti, bunun yerine Chicago ekonomisti Milton Friedman’ın parasal yaklaşımını tercih etti.
1959’da senesinde ilk kez parlamentoya konuştuğunda tasarıyı ifade ederek, basın özgürlüğüne değil, siyasi kariyeri boyunca ortak bir tema olan atık hükümet harcamalarını sınırlama ihtiyacına odaklandı. 1961’de Thatcher, Emeklilik ve Milli Sigortalar Bakanlığı’nda meclis müsteşarı olma daveti kabul etti. Daha sonra, muhafazakarlar 1970’te iktidara geldiğinde eğitim ve bilim için devlet sekreteri haline gelip bakanlık kademelerini yükseltti.
1974 senesinde iktidarın düşmesinin ardından Thatcher liderlik için yarıştı. Liderlik için aday olduğunu belirtdiğinde ona kazanamayacağını söylediler. O 1975’te Muhafazakâr Parti başkanlığına yükseldi ve İngiltere’de bir partiye liderlik yapan ilk kadın oldu. 1981‘de Kuzey İrlanda‘daki Maze Hapishanesi‘nde bulunan İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) ve İrlanda Ulusal Özgürlük Ordusu mahkûmları, beş yıl önce ellerinden alınan siyasi mahkûm konumunu tekrar kazanmak için açlık grevine başladılar. Thatcher önceleri “Suç suçtur, siyaset değil” diyerek mahkûmlarla uzlaşmadı. Ancak on mahkûmun ölmesiyle grev sona erdi ve kamuoyundaki huzursuzluk giderek arttı. Ardından siyasi mahkûmlara verilen bazı haklar yeniden tanındı.[3]. Enfelasyon zamanı yürütdüğü siyaset ile işsizlik oranı azalmak yerine artdı. Herkes onun bu siyasetden vaz geçeceğini ve U dönüşü edeceyini beklediği zamanda o siyaseti devam etdirdi. :”Nefesini tutup medyatik deyimiyle U dönüşü yapmamı bekleyenlere tek bir sözüm var: İsterseniz siz dönün, Leydi dönmeyecek.”[4]
Ingilizlerin farklı dönemlerde çeşitli topraklara sahip olduğu bellidir. Falkland Adaları da imperatorluk döneminde İngizlerin olmuş ve bağımsızlık vermemişdir. Arjantin bura sahip olmak istedi ve savaş çıktı. ABD desteği ile Adaya ulaşan İngilizler Arjantinlileri adadan çıkardılar. Onu destekleyenlerle beraber onun görüşlerini sevmeyen hatta ona karşı sui-kast edeilen zamanlar da oldu. 12 ekim 1984 senesinde Muhafazakâr Parti kongresi için kalmakta olduğu Brighton Oteli‘ne IRA tarafından bombalı saldırı düzenlendi. 5 kişinin ölümü ile sonuçlanan saldırıda Thatcher sağ kaldı. Thatcher bu kadar sorun ve stress ile yeniden konuşmasını yaparak herkesin takdirini kazandı.
Dış Politikada Thatcher
“The world has lost one of the great champions of freedom and liberty, and America has lost a true friend. As a grocer’s daughter who rose to become Britain’s first female prime minister, she stands as an example to our daughters that there is no glass ceiling that can’t be shattered. As prime minister, she helped restore the confidence and pride that has always been the hallmark of Britain at its best. And as an unapologetic supporter of our transatlantic alliance, she knew that with strength and resolve we could win the Cold War and extend freedom’s promise.” -Barack Obama, Former President of the United States”
Thetcher kendi dönemde en iyi ilişki yürütdüğü devlet Amerika idi desek yanılmarız. Sovyetler döneminde Garbaçov ile ilişkisini de iyleştirmeye çalışıyordu. Fakat Avrupa ile ilişki iyi değildi. 6-8 Nisan 1988‘de Türkiye‘ye resmi bir ziyarette bulunan Thatcher,Yaptığı görüşmelerde başlıca değindiği konular, Türkiye‘nin Avrupa Topluluğu‘na üyelik başvurusu, yeni Türkiye iktisadı ve Birleşik Krallık‘tan yatırım talepleri, Kıbrıs sorunu, İran-Irak Savaşı ve Filistin sorunu olmuştur. 7 ve 8 Eylül 1992’de Thatcher’ı yeni bağımsızlığını kazanan Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye getiren BP bağlantısıydı.
“Politikada bir şey söylenmesini istiyorsanız erkeğe, yapılmasını istiyorsanız kadına başvurun.” (1982’deki konuşması)
Thetcherizm
İngiltere’deki ekonomik ve sosyal politika, Başbakan Margaret Thatcher (1979-1990) liderliğindeki ve pazar mekanizmalarının kullanımında kurumsallaşma ve parasalcılık fikir birliğine dayalı Keynesyen ekonomi politikasının yerini aldı. Bu politikaya daha önce, ulusallaştırılmış ekonomideki sektörlerin ve işletmelerin özelleştirilmesi, finansal ve ekonomik alanda parasalcılık, sosyal programların kapatılması ve eğitim ve sağlık sosyal alanının özelleştirilmesi idi.Thatcherizm kavramı, neoliberalizm ve “şok terapisi” nin sosyo-ekonomik kavramları ve kategorileri ile yakından ilişkilidir. Terimin yazarı bir İngiliz gazeteci Beatrice Campbelldir(1947).[5]
1992 senesinden sonra kendisi Parlamentodan uzaklaşdı. Selefi olarak John Major’ı destekledi ve o da liderlik yarışını kazandı. İstifasının ardından yapılan bir ankette, Britanya halkının %52’si “son kertede Thatcher’ın ülkeye yararlı olduğunu” söylerken, %48’i “kötü” olduğunu söyledi. 1991’de Parti’nin yıllık kongresine girdiğinde daha önce görülmemiş şekilde dakikalarca ayakta alkışlanarak karşılandı, ancak konuşma yapması için yapılan çağrıları reddetti. Mamafih, Başbakanlıktan istifa ettikten sonra zaman zaman Avam Kamarası’nda konuştu. 1992 seçimlerinden sonra parlamentodan ayrıldı.
İstifa edene kadar görevini iyi şekilde devam eden siyasi liderdi. Onun hakkında fikirler çelişkili olsa da, aldığı her karar ülkesini kurtarmak içindi. Fakat ona karşı tutumlar değişiyor. Bir kesim ona hayranlık duyarken bazıları ondan nefret ediyor, siyasetini doğru bulmuyordu. Hayatının her aşamasında “Bir şeyi asla başkaları öyle yapıyor diye yapma, kendi yolunu bul ve doğru bildiğinden asla şaşma!” düşüncesi ile harakat etdi. Herkesin fikirlerini gözardı ederek doğru bildiyi yoldan hiç şaşmadı.
[1] https://www.margaretthatcher.org/document/103509
[2] https://www.mcgill.ca/oss/article/food-history/thatcher-thatcher-milk-snatcher 11.05.2020
[3] Demir Leydi”
[4] https://www.youtube.com/watch?v=rQ-M0KEFm9I (11.)
[5] http://hajizada.com/ru/main/
Kaynakça
Səmayə Mustafayeva. Avropa və Amerika ölkələrinin yeni tarixi. Bakı 2010.
Musa Qasımlı.Avropa və Amerika ölkələrinin yeni tarixi. Bakı 2003
https://sesqazeti.az/news/world/342256.html
https://lent.az/news/49898
https://www.britannica.com/biography/Margaret-Thatcher
https://www.history.com/topics/british-history/margaret-thatcher
https://www.history.com/this-day-in-history/margaret-thatcher-sworn-i
https://www.margaretthatcher.org/
http://www.open.ac.uk/blogs/History-of-the-OU/?p=2588