Hirsutizm (aşırı kıllanma) kadınlardaki kılların aşırı artmasına verilen addır. Bu kıllanma ‘erkek tipi kıllanma’, yani bıyık ve sakal bölgesinde kıllanma görülmesi ve kol ve bacaklarda da kılların normalden kalın ve fazla olması şeklindedir.
Kadınlarda hirsutizm var denilebilmesi için, hangi bölgelerde kıllanma görülmesi gereklidir?
Bu kıllanma; ‘erkek tipi kıllanma’, yani bıyık ve sakal bölgesinde kıllanma görülmesi ve kol-bacaklarda da kılların normalden kalın ve fazla olması şeklindedir. Bu durumda, göğüs bölgesinde ve cinsel bölgenin dışındaki karın ve kalça bölgesinde kıllanma vardır.
Bu kıllanma; ‘erkek tipi kıllanma’, yani bıyık ve sakal bölgesinde kıllanma görülmesi ve kol-bacaklarda da kılların normalden kalın ve fazla olması şeklindedir. Bu durumda, göğüs bölgesinde ve cinsel bölgenin dışındaki karın ve kalça bölgesinde kıllanma vardır.
Hangi durumda bir kadında hirsutizm var, hangi durumda kıllanmanın düzeyi normaldir denilebilir?
Bu durum kültürel ve ırksal faktörlere göre değişebilir. Ama hirsutizm oldukça yaygındır. Hirsutizm genellikle ailesel ve genetik orijinlidir. Bu tip ailelerde herkes kıllı olduğu için bu durum normal kabul edilir. Ama bazı toplumlarda da bu durum istenmeyen bir hadisedir.
Hirsutizm hormonal faktörlere bağlı olarak mı gelişir?
Bazı hirsutizmi bulunan kadınlarda hormonlar (testosteron=erkeklik hormonu) artmasına rağmen, çoğu kadında hormon seviyeleri normaldir. Bu kadınlarda kıl kökleri çok az miktarda hormona bile aşırı duyarlıdır. Bu durumda kıllar hızlı uzar ve kalındırlar. Kıllanma genellikle ergenlik döneminde başlar ve yaşlandıkça artar.
Hastalara hormon testleri yapılmalı mıdır?
Hirsutizmin yüksek hormon düzeylerine bağlı olup olmadığını saptamak için, kanda hormon düzeylerine bakmak gerekir.
Hormonlardaki yükseklik hangi durumlarda oluşur?
Beyinde hormon salgılayan hipofiz bezi ve böbrek üstü bezindeki tümörler hormon tetkiklerinde yükselmeye neden olur. Kandaki prolaktin ve kortizol düzeylerine de bakılmalıdır.
Hormon tahlillerinden başka tetkik yapılması gerekir mi?
Yumurtalıklarda ‘Polikistik Over Sendromu’ ( PCO ) olup olmadığını anlamak için ultrasonografi yapılmalıdır. PCO yumurtalıklarda çok sayıda kistin var olduğu, kilo artışı, kıllanma, sivilce, adet düzensizliği ve erkek tipi saç dökülmesinin eşlik ettiği bir hastalıktır.
İstenmeyen kıl ve tüyler, fiziksel veya medikal yöntemlerle ya geçici ya da kalıcı olarak tedavi edilebilir. Kılların renginin çeşitli kimyasallarla azaltılması, kılları daha az belirgin hale getirir. Renk açma kılı ortadan kaldıran bir yöntem olmamakla beraber, bir çok kadın bu yöntemi ucuz bir alternatif olarak kullanmaktadır.
İstenmeyen kıllar ve tüyler hangi fiziksel yöntemlerle tedavi edilir?
Kalıcı yöntemler
Yarı kalıcı yöntemler
Kalıcı olmayan yöntemler
Kalıcı olmayan yöntemler nelerdir?
Kılların rengini açma: Kılların renginin çeşitli kimyasallarla açılması, kılları daha az belirgin hale getirir. Renk açma kılı ortadan kaldıran bir yöntem olamamakla beraber, bir çok kadın bu yöntemi ucuz bir alternatif olarak kullanmaktadır. Genellikle dudak üstü, sakal bölgesi ve kollara uygulanır. Aktif ajan olarak hidrojen peroksit ve sülfat gibi ajanlar içerirler. Bu ajanlar saçı yumuşatır, rengini açar ve okside eder. Kullanımları kolaydır. Allerjik reaksiyon yapıp yapmadığını anlamak için, önce küçük bir alanda test yapılmalıdır. Yan etkileri tahriş, geçici renk değişiklikleri, kaşıntıdır. Ayrıca bronz ve doğal esmer kişilerde, açık renk kıllar çok belirgin doğal olmayan bir görüntü oluşturabilirler.
Depilatör kremler: Kimyasal depilatör kremler, kılı parçalayarak kolay ve ağrısız bir şekilde ortadan kaldırırlar. Standart kimyasal depilatörler; jel, krem, losyon, aerosol, roll-on şeklindedir ve thioglikolik asit tuzları (sodyum thioglikolat ve kalsiyum thioglikolat) içerirler. Bu maddeler 1930’lu yıllardan beri patentli olarak kullanılmaktadırlar. Thioglikolatlar, saç keratinindeki kükürt bağlarını hidrolize ederek parçalarlar ve böylece kıl deri yüzeyinden ayrılır. Özellikle bacak, bikini bölgesi, yüz ve kol altları uygun alanlardır. Eğer kıllar uygun uzunlukta ise, iyi sonuç verirler. Uygulamadan evvel kullanım kılavuzları okunmalıdır ve allerjik reaksiyon olup olmayacağını anlamak için küçük bir alanda test edilmelidir. Gözün yakınına ve kaşlara uygulanmamalıdır. Yan etkileri tahriş, yanma, kıl kökü iltihabı, kıl dönmesi, koku maddelerine ve thioglikolatlara karşı alerjik kontak dermatittir.
Tıraşlama: Tıraşlama geçici yöntemler içinde en sık kullanılanıdır. Hızlı, kolay, ağrısız, etkili ve ucuz bir yöntemdir. Sonuçları geçicidir (1-3 gün) ve kılsız görüntü için devamlı uygulama gerekir. Tıraşlama öncesi deri tıraş kremleri ile nemlendirildikten sonra, kılların yönünün tersine doğru tıraşlama yapılır. Hassas alanlar için kılların yönünde tıraşlama tahrişi azaltabilir. Yanlış bilinenin tersine, tıraşlama kılları arttırmaz. Tıraşlamanın yan etkileri tahriş, kıl dönmesidir, dezavantajı ise sık uygulama gerektirmesidir.
Epilasyon: Geçici epilasyon yöntemlerinin arasında en etkilisi, kılın kökünden çekilerek alındığı epilasyondur. Klasik veya sir ağda, cımbızla alma, mekanik aletler (epilady gibi) epilasyon yöntemleridir. Epilasyonun etkili olabilmesi için, tüylerin belli bir uzunlukta olması gerekir. Bu işlemin kıl üzerindeki uzun süreli etkileri veya kılın yeniden gelişimi üzerindeki etkileri bilinmemektedir. Epilasyon kıl kökünde bir travma oluştururken, tekrarlayan epilasyon seansları kalıcı kök hasarına neden olarak, kılların incelmesi ile sonuçlanabilir. Genellikle aşağıdaki epilasyon yöntemleri kullanılmaktadır:
Cımbız kullanımı: Cımbız kullanımı kaşlar, çene ve göğüs gibi kılların az olduğu alanlarda etkili ve ucuz bir tedavi yöntemidir. Cımbızla almanın etki süresi, tıraşlamaya göre daha uzundur. Bu yöntem zaman alıcı ve ağrılıdır. Kılı kökünden çekmek kıl kökü iltihabına, lekelere, kıl dönmesine neden olabilir.
Ağda: Ağda cımbıza benzer bir şekilde, kılı kökünden çekerek alır; soğuk veya ılık olarak uygulanabilir. Ağda işlemi 6 haftada bir tekrar edilmelidir. Ağda ürünleri için tıklayınız.
Epilady: Bu cihazlar kılı çekerek etkili olurlar.
Abrasifler: Abrasifler, deriyi ovarak kılları cilt yüzeyinden uzaklaştıran zımpara kağıdı gibi yüzeyi olan aletlerdir. Bu yöntem deriyi tahriş edebilir ve günümüzde pek kullanılmamaktadır.
Şekerle alma: Bu yöntem ağda yöntemine benzer. Şeker, limon suyu ve su belli oranlarda karıştırılarak şurup haline getirilir ve kaynatılır. Soğuduğunda ufak miktarlarda, deri üstüne ince bir kat halinde sürülür ve hızlı bir şekilde deriden çekilir. Ağdada olduğu gibi kıl kökünden çekilir, dolayısı ile ağdanın alternatifidir. Ağrı, leke, yara izi, kıl kökü iltihabı, kıl dönmesi gibi yan etkileri vardır.
İple çekme: Genellikle doğu ülkelerinde yoğun kullanılan bir yöntemdir.
Yarı Kalıcı yöntemler nelerdir?
Eflornithine krem: Amerika’da FDA tarafından, kıl azaltıcı olarak onaylanmış, krem tarzında bir ilaçtır. Türkiye’de bulunmamaktadır. Bu kremler, kılı ortadan kaldırmadan kılın yeniden gelişim oranını azaltırlar. Bu ilaç ornitin dekarboksilaz enzimini engeller. Bu enzim kıl gelişimini tetikler ve bloke olduğunda, kılın metabolik aktivitesi azalır ve daha yavaş gelişir. Bu ilaç için sadece yüz ve boyun bölgesinde çalışma yapılmıştır, dolayısı ile sadece bu bölgelerde kullanılmalıdır. Eflornithine kılları ortadan kaldırmadığı için, diğer yöntemler (tıraşlama, ağda veya diğer çekme yöntemleri) ile birlikte kullanılmalıdır. Uygulanan bölgeye, krem hafifçe ovuşturularak yedirilmelidir.
Fotoepilasyon (IPL:Intensive pulse light): Bu yöntemin etki mekanizması lazer ile benzerdir. IPL tedavisinde yoğunlaştırılmış atımlı ışık kaynağı kullanılır. Kullanılan farklı filtreler ile ışığın dalga boyu değiştirilebilir. Lazerde tek dalga boyu kullanılırken IPL yönteminde farklı dalga boyları kullanılır. Böylece farklı deri ve kıl tiplerinde farklı seçenekler uygulanabilir.
Lazer epilasyon: İnsan derisi ışığa geçirgendir. Kıl ise ışığı geçirmez, çünkü içinde bol miktarda bulunan siyah renkli melanin maddesi ışığı emer. Lazer epilasyon işleminde, lazer ışığı kıl kökünde oldukça yoğunlaşarak ısı enerjisine dönüşür. Isınan kıl kökünde ve kılı üreten hücrelerde kalıcı hasar olur ve bu durum kıl kökünün kıl üretme fonksiyonunun kaybolmasına yol açar. Böylece birbirini izleyen seanslar sonunda, kıllar uzun süreli olarak yok edilir. Fakat derinin diğer bölümleri ışığa geçirgen olduğu için, bu bölgelerde ısı yoğunlaşmadığından herhangi bir yan etki görülmez. Ayrıntılar için tıklayınız.
Kalıcı yöntemler nelerdir?
İğneli epilasyon (Elektrolisis): Bu yöntemle kıllar kalıcı olarak ortadan kaldırılabilir, fakat bu uzun sürer. Önce kişiye özel steril bir iğne, kıl köküne sokulur; minimal düzeyde bir elektrik akımı verilir; bu akım ısıya dönüşerek kılı harap eder. Gerekli alanlara bir kaç haftada bir uygulama yapılır. Uygulanacak alan çok geniş ise işlem maliyeti artar. Uygun yapılmayan tedavi ile iz kalabilir. Ayrıntılar için tıklayınız.
Fiziksel epilasyon yöntemlerinin yan etkileri nelerdir?
Ağda, tıraşlama gibi yöntemlerle folikülit gelişebilir. Bu durumda tedavi edilen kıl kökleri iltihaplıdır ve ağrılı, sivilce benzeri bir oluşum meydana gelir. Folikülit haftalarca sürebilir. Bu durumda işlem en azından kısa bir süre durdurulmalıdır.
Aşırı kıllanma (Hirsutizm) tıbbi olarak nasıl tedavi edilir?
Hormon tedavisi: Orta ve şiddetli düzeyde hirsutizmi bulunan bayan hastalarda, antiandrojen maddeler içeren ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar erkeklik hormonları ile karşı etkileşime girerler. Bir çok olguda kıl uzama süresi yavaşlar, kıllar daha ince ve daha az gürünebilir bir hal alır. Belirgin iyileşme görülmesi için, 6-12 ay geçmesi gerekir ve tedavi yıllarca sürdürülmelidir.
Spironolakton: 50-200 mg dozunda, aşırı kıl gelişimini azaltır. Bazen doğum kontrol haplarıyla birlikte kullanılabilir. Yan etki olarak göğüslerde hassasiyet ve adet düzensizliği yapabilir.
Doğum kontrol hapları: Bir çok düşük doz kombine haplar faydalı olabilmesine rağmen, ‘Diane 35’ özellikle spesifik antiandrogenik aktiviteye (erkeklik hormonu karşıtı etki) sahiptir. Bu haplar siproteron ve östrojen içerirler. Yan etki olarak, özellikle ilk aylarda, adet dönemleri arasında kanama, göğüslerde hassasiyet, baş ağrısı yapabilir. Doğum kontrol hapları her kadın için uygun olmayabilir.
Siproteron: Adet siklusunun ilk on gününde, 50-200 mg dozda, doğum kontrol hapları ile birlikte kullanımı oldukça etkilidir. Kilo artışı, depresyon ve libido kaybı yapabilir.
Hirsutizmin tedavisini hangi branş uzmanları yaparlar?
Eğer hirsutisminiz var ise, muhakkak dermatoloji, jinekoloji veya endokrinoloji uzmanlarına başvurmalısınız.