Struga İsyancı Partisi Savaş Standardı (Ilinden Ayaklanması)
Makedonya, 26. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı nüfuz alanına girdi. 1371 Eylül XNUMX'de Çernomen köyü yakınlarındaki Meriç Nehri yakınında, Lala Shahin Paşa'nın Osmanlı ordusu Vukashin Mrnyavchevich Prilepsky ve kardeşi Yoan Ugles Seressky'nin birliklerine saldırdı. Hıristiyanlar şaşkınlığa uğradılar ve genel olarak, savaş için zaman bulamayan farklı birimlerin (Sırp, Bulgar, Boşnak, Macar, Eflak) katledilmesi kadar bir savaş değildi. Yenilgi, Makedonya ve Trakya topraklarının bir kısmının Türk sultanlarının egemenliğine girmesine neden oldu. Vukashin'in oğlu Marko'nun hüküm sürdüğü Makedonya'nın kalan toprakları, Osmanlı devletinin tebaası oldu. Sultan I. Murad döneminde oldu.
Markov Manastırı'nın Prilep yakınlarındaki freskinde, 1380 dolaylarında
Vukashin'in "Marko Korolevich" adındaki bu oğlu, beklenmedik bir şekilde Osmanlı zulmünün savunucusu olarak göründüğü birçok kahramanlık şarkısının karakteri oldu. Vuk Karadziç'in kaydettiği efsanelerden biri, Marko'nun ilk kez silah gördükten sonra bir mağaraya çekildiğini anlatıyor. İddiaya göre o zaman şunları söyledi:
Şimdi kahramanlık işe yaramaz, çünkü son kötü adam yiğit bir genç adamı öldürebilir.
Nitekim Marko Vukashinic, Türk sultanlarının sadık bir hizmetkârıydı ve Mayıs 1395'te Yıldırım Bayezid'in tarafında Eski Mircea'nın Eflak ordusuna karşı savaştığı Rovinj Savaşı sırasında öldü. Aynı savaşta, Makedon topraklarının kuzeydoğu kısmına (Velbuzhd despotizmi) sahip olan Velbuzhd despotu Sırp feodal bey Konstantin Dejanovich Dragash öldü.
Konstantin Deyanovich, Bulgar Çarı İvan İskender'in İncili sayfasında
Bu savaş bir "berabere" ile sonuçlandı, her iki ordu da bir galip gelmeden savaş alanından çekildi, ancak hükümdarlarını kaybeden Prilepsk prensliği ve Velbuzhd despotizmi, daha sonra Rumeli'nin bir parçası olarak Osmanlı devletinin bir parçası oldu.
Ama 20 yıl öncesine gidelim ve görelim ki 1373'te I. Murad'ın gücü, kendisine kız kardeşi Tamara Keru'yu eşi olarak veren Bulgaristan Kralı Ivan Shishman tarafından da tanındı. Sonra Bizans imparatoru John V ve Selanik'te hüküm süren kardeşi Manuel, bu padişahın tebası oldu.
Ancak Morea, Mystra'da yönettiğim despot Theodore'un olduğu yerde hala direndi. 1386'da Sırp prens Lazar, Toplice Nehri'ndeki Türk saldırısını püskürtmeyi başardı (daha önce Marko Vukashinich'i Sırbistan'dan ihraç etti). 1388'de Bosnalı kral Tvrtko'nun ordusu, Bilech yakınlarında Osmanlı ordularından birini yendi. Ancak 1389'da Kosova Muharebesi'ndeki yenilgi tüm bu başarıları iptal etti. Osmanlılar tarafından ele geçirilen bölgeleri kurtarmak yerine, Sırbistan Türk padişahlarının tebaası haline geldi.
Makedonya'daki Müslümanlar
Hristiyanlığı kabul eden Makedonya halkı ek vergiler ödedi - haraj ve cizye, çocukları devşirme sistemine göre götürüldü - bunda kaderleri diğer Rumeli tebaasının kaderinden farklı değildi. Ancak Makedonya nüfusunun bir kısmı Osmanlı yönetimi sırasında Müslümanlaştırıldı. Burada, İslam'a geçen Slavlara torbesh deniyordu - bu aşağılayıcı bir lakaptı: yerel Hıristiyanlar inançlarını değiştirenlere "torba torbası" adını verdiler. Ancak torbeshler, atalarının bu lakabı aldığını iddia ediyorlar çünkü aralarında torbalarla köylere giden çok sayıda küçük tüccar var. Görünüşe göre İslamlaşma artık bu ülkede yaşayan modern sığınaklar için yeterli değil: Birçoğu Türk olmaya çalışıyor, kendilerini Slav değil, Türk olarak ilan ediyor. Türk dilini bilmiyorlar (mevcut “Ukraynalı yurtseverlerin” çoğu “Mova” yı bilmiyorlar), ancak çocuklarını onu öğrenmeye zorluyorlar.
Makedonya'da başka Müslümanlar da var. XNUMX. yüzyıldan itibaren Müslüman Arnavutlar Makedonya'ya yerleşmeye başlamışlar; XNUMX. yüzyılda Rus İmparatorluğu topraklarından ayrılan bazı Çerkesler bu bölgeye yerleşmiş, ardından yeni bağımsız Sırbistan ve Bulgaristan'dan Müslümanlar yerleşmiştir. Buna karşılık, bazı Makedon Hristiyanlar, XNUMX. yüzyılın sonundan itibaren Avusturya topraklarına kaçtı ve ardından Rus İmparatorluğu'na taşınmaya başladı.
Makedonya'da Osmanlı karşıtı gösteriler
Makedonların kesinlikle itaatkâr Osmanlı tebaası olduğu söylenemez. Periyodik olarak bu topraklarda ayaklanmalar patlak verdi, ilki Kanuni Sultan Süleyman döneminde meydana geldi. Ayaklanmalardan bazıları 1593-1606 ve 1683-1699'daki Avusturya-Türkiye savaşlarıyla ilişkilendirildi. Ve 1807-1809'da. Makedonya'da kargaşa, daha sonra Kara-Georgiy başkanlığındaki Sırpların başarılarının haberi nedeniyle başladı (bu, makalede anlatılmaktadır. "Drina'daki su soğuk akıyor ama Sırpların kanı sıcak"). Osmanlı karşıtı protestolar, 1876'da Bosna-Hersek'teki ayaklanma sırasında Makedonya'da da kaydedildi.
Uyuşmazlık bölgesi
San Stefano Barış Antlaşması'na göre Makedonya'nın neredeyse tamamı (Selanik hariç) Bulgaristan'ın bir parçası olacaktı, ancak koşulları 1 (13) - 1 Temmuz 13 tarihleri arasında gerçekleştirilen Berlin Kongresi'nde revize edildi.
tarihsel Makedonya toprakları o zaman (1860 idari reformundan sonra) Osmanlı İmparatorluğu'nun üç vilayetinin bir parçasıydı. Kuzey kesimi Kosova vilayetinin bir parçası oldu, güneybatı kesimi Monastir vilayetinde, güneydoğu kesiminde - Selanik vilayetinde sona erdi (bu vilayetlerin her birinin tüm topraklarını işgal etmiyordu).
1907 Makedonya bölgesinde Vilayetler
Dini nüfuz açısından, Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Romanya Kiliseleri XNUMX. yüzyılın sonlarında Makedonların akılları için savaştı.
Makedonya'nın güney kesiminin Ege kıyılarında yer alması, bu bölge için verilen mücadeledeki menfaatleri büyük ölçüde artırmıştır. XIX'in sonlarında - XX yüzyılın başlarında. Yunanistan, Sırbistan ve Bulgaristan, Makedonya topraklarına sahip çıktı. Bu tarafların her birinin bu toprakları kendilerine ait saymak için belirli nedenleri vardı.
Yunanlılar, büyük İskender'in zamanından beri Makedonya'nın Yunanistan'ın bir parçası olduğunu söylediler.
Makedonya'nın Bizans İmparatorluğu'nun bir parçası olduğunu ve Selanik şehrinden yönetildiğini unutmadılar.
Sırplar, kuzey Makedonya'yı devletlerine dahil eden Stefan Dusan'ı 1371'deki Maritsa Muharebesi Marko Koroleviç'i hatırlayarak Makedonya'ya "Eski Sırbistan" adını verdiler.
Bulgarlar, kendileriyle Makedonlar arasında hiçbir fark olmadığını ve sadece talihsiz bir tesadüfün, birleşik halkın bir bölümünü tarihi vatanlarından ayırdığını savundu.
O sırada Makedonya'da durum nasıldı?
Rus diplomat Trubetskoy daha sonra Makedonları "hem Sırpların hem de Bulgarların kalıplanabileceği bir hamurla" karşılaştırdı.
Fransız Balkan bilgini Louis-Jaret Makedonya hakkında şunları yazdı:
İşte bir Hristiyan köyü: Arnavut lehçesi konuşuyorlar, rahibi Ortodoks ve rahibe itaat ediyor, bu köyün sakinlerine kim olduklarını sorarsanız, Bulgar olduklarını söylüyorlar. İşte başka bir köy: Köylüler Müslüman, dilleri Slav-Bulgar, fiziksel türleri Arnavut ve kendilerine Arnavut diyorlar. Yakınlarda, diğer çiftçiler de kendilerine Arnavut diyorlar, ancak onlar da Ortodoks, mezheplere bağlı ve Bulgarca konuşuyor. "
Çoğu zaman, aynı ailede, en yakın akrabalar kendilerini farklı uluslara mensup olarak tanımladılar. Örneğin, babanın kendisini Bulgar, en büyük oğlunun kendisini Sırp olarak kabul ettiği ve en küçüğünün Yunan olarak adlandırıldığı bir aile anlatılır.
Rakip devletler, Makedonya halkının sempatisine yönelik ideolojik mücadele ile sınırlı kalmadı. Resmi amacı Osmanlılarla savaşmak olan Bulgar, Sırp ve Yunan müfrezeleri (çiftler) kendi topraklarında faaliyet gösterdi ve resmi olmayan olan rakipleri yok etmekti. Ayrıca bölgeyi istenmeyen unsurlardan, örneğin, "yanlış" dil öğretmenleri, Bulgar Eksarşi veya Konstantinopolis (Rum) Patrikliğine itaat etmeyi reddeden rahipler gibi "temizleme" gerçekleştirdiler. Bazen tüm köylerin sakinleri bu tür grupların kurbanı oldu. Örneğin, Sırplar Bulgaristan'ın Zagorichany köyünü yok etti. Provokasyonları da küçümsemediler. 1906'da Bulgar Çetniklerin Sırp okullarından birinin müdürünü, Dimitrieviç'i evinin koridoruna bir dinamit ve yerel bir camiyi havaya uçurma planını atarak ve "teröristi" yerel jandarmalara bildirerek ortadan kaldırdıkları biliniyor.
Türk verilerine göre 1907'de Makedonya'da 110'i Yunan ve 80'u Sırp olmak üzere 30 Bulgar çift vardı. Sırbistan Başbakanı Milutin Garashanin 1885'te görevleri formüle etti:
Bugünkü durumda o topraklardaki düşmanımız Türkiye değil Bulgaristan'dır.("Eski Sırbistan'da Sırp nüfuzunu sürdürme talimatları")
Makedon devrimci örgütleri
Selanik'te (daha sonra Selanik şehri olarak anılıyordu), 1893'te daha sonra İç Makedon-Odrin devrimci örgütü olarak adlandırılan ve amacı belirtilen bir grup oluşturuldu:
Bütün tatminsiz unsurların, Makedonya ve Edirne (Odrinsky) vilayetinin tam siyasi özerkliğinin devrim yoluyla fethi için, milliyet ayrımı olmaksızın tek bir bütün halinde birleştirilmesi.
Liderleri, Makedonya'yı bölünmez bir bölge olarak görüyorlardı ve milliyeti ne olursa olsun bütün sakinleri Makedonyalıydı. Hemen hemen hepsinin Bulgar olması ilginçtir.
VMORO ayrıca 1898'den 1903'e kadar kendi müfrezelerini de organize etti. Türklerle 130 kez savaştılar. 1903'te bu örgüt o kadar güçlüydü ki 2 Ağustos'ta Aziz İlyas (İlenden) gününde 35 bin kişinin katıldığı bir ayaklanma başlattı. İsyancılar Kruşevo şehrini ele geçirdi ve 10 gün süren bir cumhuriyet kurdu.
Nikola Karev, öğretmen, "Krushevskaya Cumhuriyeti" başkanı
Daha sonra bu organizasyon iki bölüme ayrıldı. "Sağ", Balkan Federasyonunun kurulması için Makedonya'nın Bulgaristan'a, "sol" un eklenmesini savundu.
I Balkan ve I dünya savaşları sırasında, VMORO birlikleri Bulgaristan tarafında savaştı, 1913'te iki Sırp karşıtı ayaklanmaya katıldılar.
1919'da, İç Makedon Devrim Örgütü, WMORO temelinde oluşturuldu.
İç Makedon Devrimci Örgütü Amblemi
Birinci Balkan Savaşı'nın sonuçlarına göre (bu arada, dünyada ilk kez uçak ve zırhlı araçların kullanıldığı), Ege Denizi kıyılarının bir bölümü olan Makedonya'nın çoğu Bulgaristan'ın bir parçası oldu. Ancak II. Balkan Savaşı'ndan sonra Bulgaristan, Makedonya'nın yalnızca kuzeydoğu kısmına (Pirin Bölgesi) sahipti. Güney kısmı (Ege Makedonya) daha sonra Yunanistan tarafından, batı ve orta kısımlar (Vardar Makedonya) - Sırbistan tarafından kabul edildi.
İlk başta, Bulgaristan I.Dünya Savaşı sırasında Vardar'ın tamamını ve Ege Makedonya'sının bir kısmını işgal etti, ancak bu toprakları kurtaramadı: Makedonya, daha sonra Yugoslavya olan Bulgaristan, Yunanistan ve Sırplar, Hırvatlar ve Sloven Krallığı arasında bölündü.
Şu anda, VMRO, genellikle Hırvat Ustaşa ile ittifak içinde hareket ederek, Yugoslavya'nın merkezi yetkilileriyle mücadelesine devam etti. Yugoslavya Kralı İskender ve Fransa Dışişleri Bakanı Louis Bartou'nun Marsilya'da öldürüldüğü 1934 terör saldırısında rol alan Makedon militanı Vlado Chernozemsky idi (makaleden hatırladığımız gibi) Karageorgievich'lerin düşüşü. Sırbistan ve Yugoslavya'nın son krallarıBartou bir terörist tarafından değil, Fransız polisi tarafından vuruldu).
Yugoslavya'nın çöküşünden sonra VMRO hem Makedonya'da hem de Bulgaristan'da parti olarak yeniden canlandırıldı. Bu partinin aktivistlerinden biri, gelecekteki Makedonya Cumhurbaşkanı Boris Traikovsky idi.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Makedonya
Savaşın başlamasıyla birlikte Bulgar birlikleri doğudan Makedonya'ya, batıdan İtalyan ve Arnavut birlikleri girdi. Yugoslavya'nın düşüşünden sonra Makedonya'nın Kalkandere, Gostivar, Kichevo, Struga ve Prespav şehirleriyle birlikte Arnavutluk'un bir parçası oldu. Ülkenin geri kalanı Korgeneral V. Boydev komutasındaki 5. Bulgar Ordusu (4 tümen) tarafından işgal edildi. Ardından 56 bin Sırp zorla Makedonya'dan sınır dışı edildi. Ayrıca 19 Makedon Almanya ve İtalya'da çalışmak üzere, 25'i Bulgaristan'a gönderildi. Yaklaşık 7 bin Yahudi, Treblinka toplama kampına gönderildikleri Polonya'ya götürüldü.
11 Ekim 1941'de Makedon bir partizan müfrezesi Prilep'te bir polis karakoluna saldırdı, bu gün Makedonya'nın işgaline karşı anti-faşist direnişin başlangıç tarihi olarak kabul edilir. 1942 yazında isyancılar, ülkenin bazı bölgelerini tamamen özgürleştirerek önemli başarılar elde ettiler.
25 Temmuz 1943'te Mussolini Roma'nın kraliyet sarayında tutuklandı; 8 Ekim'de İtalya'nın teslim olduğu ilan edildi. Bundan sonra, Makedonya'daki partizan savaşı keskin bir şekilde şiddetlendi. Makedonya Halk Kurtuluş Partizan Müfrezelerinin ana karargahı artık Makedonya Halk Kurtuluş Ordusu ve Partizan Müfrezelerinin Ana Karargahı olarak yeniden adlandırıldı, Hitler Karşıtı Koalisyon devletleri ve NOAJ Yüksek Karargahı ile temaslar kuruldu. İşgalci birliklerin Makedonya topraklarından çıkarılmasının ardından (19 Kasım 1944), Makedon birlikleri (66 bin kişiye kadar) diğer Yugoslav topraklarının topraklarında savaşa devam etti.
Sosyalist Yugoslavya'da Makedonya
2 Ağustos 1944'te, Makedonya Halk Kurtuluşu Anti-Faşist Meclisi'nin ilk toplantısında, bu ülke "Demokratik Federal Yugoslavya içinde eşit birlik birimi" ilan edildi ve 1945'te Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti'nin 6 cumhuriyetinden biri oldu (1963'te başka bir isim aldı - Sosyalist Federal Yugoslavya Cumhuriyeti). Makedon dili, Sırp-Hırvatça ve Arnavutça ile birlikte devlet dili haline geldi.
Edebi Makedon dilinin tam olarak sosyalist Yugoslavya'da şekillendiği söylenmelidir: 1945'te alfabe ve ilk yazım kodu ortaya çıktı ve ilk Makedon dilbilgisi 1946'da onaylandı. Bundan önce, Yugoslavya Krallığında, Makedon diline Güney Sırp lehçesi deniyordu. Ve 1946. yüzyılda, Makedon dili Bulgarcanın bir lehçesi olarak kabul edildi. Sonra, XNUMX'da, Makedonlar ayrı bir Slav etnosu olarak tanındı. Bunun, tarihi Vardar Makedonya bölgesi sakinlerine Bulgarlar ya da Tanrı korusun Yunanlılar dememek için yapıldığı (ve kendilerine böyle demeye meyilli olmamaları için) defalarca öne sürülmüştür.
Makedonya geleneksel olarak Yugoslavya'nın en fakir ve en geri bölgelerinden biri olmuştur; savaş öncesi dönemde sadece iki fabrikada 250'den fazla işçi vardı ve 10 yaşın üzerindeki sakinlerin üçte ikisi okuma yazma bilmiyordu. Bu nedenle, yeni sosyalist Makedonya cumhuriyetinde, "gelişmemiş" bir bölge statüsüne sahipti ve federal bütçeden önemli sübvansiyonlar aldı. Savaştan sonra Makedonya'da bu cumhuriyetin sanayileşme programının uygulanması sırasında, düzinelerce büyük fabrika ve fabrika inşa edildi ve hatta yeni endüstriler yaratıldı: metalurji, makine mühendisliği, kimyasal üretim. Makedonya özellikle 1950'den 1970'e kadar olan dönemde hızla gelişti: 1939'de 1971'a kıyasla sanayi üretimi hacmi 35 kat arttı.
Bütün bunlar, 80'lerin sonunda merkezi hükümetin zayıfladığını hisseden yerel milliyetçilerin bağımsız bir devlet kurma yoluna gitmesine engel olmadı. Zaten 1989'da, Makedonya Komünistler Birliği adını değiştirerek Demokratik Dönüşümler Partisi oldu (21 Nisan 1991'den beri - Makedonya Sosyal Demokrat Birliği). 8 Eylül 1991'de parlamento cumhuriyetin egemenliğine ilişkin bir bildirge kabul etti ve Makedonya'nın bağımsızlığını ilk tanıyan Bulgaristan oldu.
Diğer cumhuriyetlerin aksine, Makedonya'nın Yugoslavya'dan ayrılması kansızdı. Ancak Makedonlar savaştan kaçınamadılar: Ulusal Kurtuluş Ordusu (PLA) ve Kosova Kurtuluş Ordusu'nun yerel Arnavutları ile savaşmak zorunda kaldılar.
Bir sonraki makale, Yugoslavya Sosyalist Federasyonu'nun dağılmasının ardından Makedonya ve Kosova'ya odaklanacak.