Mevlana Celaleddin Rumi, 13. yüzyıl İranlı bir şair, İslami bir derviş ve bir Sufi tasavvufuydu. En büyük manevi ustalardan ve şiirsel zekalardan biri olarak kabul edilir. 1207 yılında doğdu, bilgili ilahiyatçılardan oluşan bir aileye mensuptu. Manevi dünyayı tanımlamak için günlük yaşamın koşullarından yararlandı. Mevlana'nın şiirleri, özellikle Afganistan, İran ve Tacikistan'daki Farsça konuşanlar arasında büyük bir popülerlik kazanmıştır. Büyük şairin yazdığı çok sayıda şiir farklı dillere çevrildi.
Çocukluk Dönemi
Mevlana Celaleddin Rumi 30 Eylül 1207'de Belh'de (bugünkü Afganistan'da) doğdu. Babası Bahaduddin Velad ilahiyatçı, hukukçu ve mistik iken annesi Mumina Khatun'du. Moğollar 1215-1220 yılları arasında Orta Asya'yı işgal ettiğinde, Mevlana Balkh'ı ailesi ve bir grup havarisiyle terk etti. Göç eden kervan; Bağdat, Şam, Malatya, Erzincan, Sivas, Kayseri ve Niğde gibi Müslüman topraklarında yoğun olarak yolculuk etti. Mekke'de hac ziyareti yaptıktan sonra, sonunda Türkiye'nin batısındaki Konya'ya yerleştiler. O sırada Mevlana'nın babası bir İslam ilahiyatçısı, bir öğretmen ve bir vaizdi.
Kariyer
Rumi, babasının öğrencilerinden Seyyed Burhan ud-Din Muhaqqiq Termazi'nin öğrencisiydi. Seyyed Termazi'nin rehberliğinde tasavvuf uyguladı ve manevi meseleler ve ruhaniyet dünyasının sırları hakkında pek çok bilgi edindi. Bahaduddin'in ölümünden sonra, MS 1231'de Rumi babasının konumunu devraldı ve önde gelen bir din öğretmeni oldu. Konya camilerinde vaaz verdi. Mevlana 24 yaşına geldiğinde, kendisini din ilimleri alanında bilgili bir âlim olarak kanıtlamıştı.
Mevlana Celaleddin Rumi'nin Hayatının Dönüm Noktası
Rumi, MS 1244'te Tebrizli Shamsuddin adında gezgin bir dervişle karşılaştığında zaten bir öğretmen ve ilahiyatçıydı. Toplantı hayatında bir dönüm noktası oldu. Shamsuddin ve Rumi çok yakın arkadaş oldular. Şems, yakın ilişkilerinden kızan Rumi öğrencileri tarafından öldürüldüğü iddia edilen Şam'a gitti. Rumi, Shamsuddin'e olan sevgisini ve ölümünün üzüntüsünü müzik, dans ve şiirlerle dile getirdi.
Shamsuddin ile tanıştıktan sonra yaklaşık on yıl boyunca Rumi kendisini gazel yazmaya adadı. Gazellerin bir derlemesini yaptı ve buna Diwan-e-Kabir veya Diwan-e Shams-e Tabrizi adını verdi. Daha sonra Rumi, arkadaşı olduğu bir kuyumcu olan Salaud-Din-e Zarkub ile karşılaştı. Salaud-Din-e Zarkub öldüğünde, Rumi, Hussam-e Chalabi adlı en sevdiği öğrencilerinden biriyle arkadaş oldu. Mevlana hayatının sonraki yıllarının çoğunu Anadolu'da geçirdi ve burada altı ciltlik şaheseri Mesnevi'yi bitirdi.
Popüler Eserleri
Diwan-e Shams-e Tabrizi: Diwan-e Shams-e Tabrizi (veya Diwan-e-Kabir), Rumi'nin başyapıtlarından biridir. Mevlana'nın büyük dostu ve esin kaynağı olan derviş Şemsuddin'in onuruna ismini veren gazellerin bir koleksiyonudur. Aynı zamanda kafiye şemasına göre düzenlenmiş bir dizi şiir içerir. Diwan-e-Kabir, 'Dari' lehçesiyle yazılmıştır. Fars edebiyatının en büyük eserlerinden biri olarak kabul edilir.
Mesnevi: Mesnevi, didaktik bir tarzda yazılmış altı cilt şiir derlemesidir. Şiirler okuyucuyu bilgilendirmek, öğretmek ve eğlendirmek için hazırlanmıştır. Mevlana'nın Mesnevî'nin çalışmalarına, o zamanki arkadaşı Hüsamüddin Chalabin'in önerisiyle başladığına inanılıyor. Mesnevi, manevi yaşamın çeşitli yönlerini açıklamaya çalışır.
Miras
Mevlana'nın popülaritesi ulusal ve etnik sınırların ötesine geçti. İran, Afganistan ve Tacikistan'da Fars dili konuşanlar tarafından klasik şairlerden biri olarak kabul edilir. Uzun yıllar Türk edebiyatına büyük etkisi oldu. Eserlerinin popülaritesi Mohammad Reza Shajarian (İran), Shahram Nazeri (İran), Davood Azad (İran) ve Ustad Mohammad Hashem Cheshti (Afganistan) gibi birçok sanatçıya şiirlerine klasik yorum yapma konusunda ilham verdi. Rumi'nin eserleri Rusça, Almanca, Urduca, Türkçe, Arapça, Fransızca, İtalyanca ve İspanyolca dahil olmak üzere dünya çapında birçok dile çevrildi.
Ölüm
Mevlana, MS 17 Aralık 1273'te Selçuklu İmparatorluğu topraklarında (şu anda Türkiye sınırları içinde) Konya'da dünyadan ayrıldı. Konya'da babasının yanına gömüldü. Büyük Sufi şairinin anısına Konya'da Mevlana Türbesi adında bir türbe inşa edildi. Cami, derviş yaşam alanları ve dans salonundan oluşmaktadır ve dünyanın farklı yerlerinden gelen hayranları tarafından ziyaret edilmektedir.