Yatırım Cenneti. Gerçekler ve Perspektifler
Uzmanlara göre, bugünkü günde Kırgızistan'ın yatırım iklimi diğer ülkeler ile karşılaştırıldığında biraz düşük düzeydedir.
Örneğin, yabancı bir yatırımcının yatırım vizesi alması için yarım milyon dolar "yatırım yapması" gerekiyor. Buna ek olarak, aldığı yatırım vizesi aile üyeleri için geçerli değildir ve çalışma hakkı vermez. Çalışma iznini ayrı almak gerekir ve bu da yatırımcılar için bir rahatsızlık yaratır.
Ekonomi uzmanı İskender Şarşeyev'e göre yatırım politikası çeşitli nedenlerden dolayı yatırımcılar için sakıncalıdır.
Birinci nedeni - yatırım eşiği 500 bin ABD doları. Uzmana göre, yatırımın minimum eşiği abartılmıştır ve en az 50 bin dolara kadar indirgenebilir.
İkincisi vize sorunlarıdır. Yatırım vizesi çalışma izni olmadan 5 yıllık bir süre için sadece yatırımcı tarafından kullanılabilir. Yani, yatırımcı 8 ay süreli bir çalışma iznini ayrı almalıdır. Buna ek olarak, uzmana göre, yatırım vize ana uzmanlarından biri için birden fazla giriş vizesi hakkını içermelidir. Çalışma iznine sahip evraklar paketinin yatırım iklimine olumlu bir etkisi vardır.
İstatistik
Ülkenin yatırım çekiciliği etkileyen önemli bir faktör, hukukun üstünlüğünün endeksidir. 2016 yılında Dünya Adalet Projesi değerlendirmesine göre, İran, Tanzanya ve Dominik Cumhuriyeti gibi ülkelerle birlikte 0.47 bir göstergesi ile Kırgızistan, sıralamada katılan 113 takım arasında 83. sırada yer almaktadır. Bu listedeki liderler Danimarka, Norveç ve İsveç.
Ulusal İstatistik Komitesi'ne göre, 2015 yılında Kırgızistan bir buçuk milyon dolarlık yatırım aldı, tam olarak - doğrudan yabancı yatırım 1 milyon 573.000 dolardır. Ulusal İstatistik Komitesi'ne göre, bu yılın ilk çeyreği sırasında, Kırgızistan 341 bin dolar doğrudan yabancı yatırım aldı. Geçen yıl aynı dönemde, miktarı yüz bin dolara çıkmıştı. Lisans belgeleri ile bürokrasi yüksek yatırım eşiğinin yanı sıra aynı zamanda olumsuz yatırım çekiciliği etkileyen yolsuzluk risklerini oluşturur.
İskender Şarşeyev, "Yatırımcının teknisyenini veya yöneticisini getirmesi için ona da ayrı bir vize alması gerekir. Yatırım vize çalışmaya izin veremez. Bunu gerçekleştirmek için yatırımcı çalışma izni de almalı. Kırgızistan'da zor bir anlar yaşayan birkaç büyük uluslararası yatırımcılar vardır. Çoğu zaman onları hakdüzeni hizmetleri iş yerinde gözaltına alır ve onların bir yatırımcı statüsüne sahip olmasına rağmen, sınır dışı etmeye çalışırlar. Sonuçta gayri resmi ödemeler yapılır ve yatırımcılar bir süre daha rahatça çalışabilir. Bunun gibi olaylar onların derneklerden veya göç hizmetlerinden normal bir tavsiye alıncaya kadar devam eder. Bu rahatsızlık yaratır." diye açıkladı.
Diğer ülkelerin örnek üzerinde yabancı yatırımcılar için asgari yatırım eşik örnek gösteren uzman Şarşeyev, “Macaristan'da, - € 300.000, Letonya’da - 140.000 $, gelişmiş ülke Almanya'da - 250 bin euro, BAE - 270.000 $, Amerika Birleşik Devletleri – 500 bin dolar.” dedi.
Aynı fikirde “Dordoy” Derneği Başkan Yardımcısı Sergey Ponomarev bulundu. Ona göre, Kırgızistan bugünkü günde yatırım planında rekabetçi olarak görünmüyor.
Sergey Ponomarev, “Diyelim ki, sizin 500 bin dolarınız var. O parayı hangi ülkeye yatırım yapmak isterdiniz? Yatırım eşiği 200 bin dolar olan Çek Cumhuriyeti’ne mi, yoksa Portekiz, İspanya ya da Kırgızistan’a mı? Gördüğünüz gibi, bizim lehimize değil. Hepsi bizim yararımıza olması için yatırımcılar ve çalışanlar için vize ile ilişkin idari sorunları çözmek gerekir. Biz küçük bir ülkeyiz ve bizim için 50 bin dolar büyük bir paradır.” paylaşımında bulundu.
Gerçekler
Ortalama olarak, yabancı yatırımcılar Kırgızistan’da 50 bin-200 dolar arasında iş yatırım yapıyor. Aynı zamanda yatırım vizesi almıyor ve izin belgeleri alması için sürekli vize ve izin belgelerinin geçerliliğini uzatarak, ayrı kayıt yaptırmalılar. Sonuçta, bürokrasi, yatırımcıları ülkeyi terk etmeye zorluyor.
İskender Şarşeyev, “Bu gibi olaylar çoktur. Genelde, yatırımcılar 100 bin dolar yatırım yaparlar. Onların düzenli olarak çalışması için sürekli vizesini ve izin belgelerini yenilemesi gerekiyor. Yani onlar 6-7 belgeleri yeniliyor ve süresi, her bir belge için 8 ay ile bir yıl arasındadır. Her belgenin uzantısı için yaklaşık 300-400 dolar harcıyorlar. Bana göre, bu yatırımcılar için rahatsızlık yaratır. İnsanların iş yapması için yönetimi basitleştirmek gerekir.” diye bildirdi.
İş birlikleri Kırgız Hükümeti’ne yatırım eşiğini 50 bin dolara kadar düşürmeyi, ve yatırımcıya yöneticisi veya özel uzmanı için üç yıllık çalışma vizesi dahil olmak üzere, çalışma hakkı içeren beş yıllık yatırım vize vermeyi, birden fazla giriş ve çıkış ve çalışma izni hakkı, ayrıca, yatırımcı aile üyeleri için beş yıllık çok girişli vize vermeyi öneriyor.
“Yatırımcı sadece bir vize almalı, ondan sonra da çalışmaya başlaya bilir. O zamanda da, ülkeye yatırımcıların akışı artacaktır.” dedi İskender Şarşeyev.
Perspektifler
Kırgızistan Ekonomi Yönetimi Bakanlığı bünyesinde Yatırım Ajansı, yatırım eşiğini düşürme, vize ve izin belgeleri almayı basitleştirme üzerine uzmanların fikirlerini paylaşıyor.
Normatif hukuki işlemler envanter düzenlenmesinden sonra, Ajans tarafından yabancı yatırımcılar için yatırım vizesini almayı basitleştirme ve yatırım eşiğini 145 bin dolara kadar düşürme üzerine düzenleyici belge geliştirildi.
Yatırım Yönetimi Bölümü Başkanı Meder Aliyev, “Önceden, yatırımcının yatırım vizesi alması için 5oo bin dolar yatırım yapması gerekirse ve yatırım vizesi 5 yıl için verildiyse, şimdi yatırım iklimini geliştirme ve doğrudan yabancı yatırımı çekme amacında yatırım eşiğini 145 bin dolara kadar düşürdük. Buna ek olarak, vize alma prosedürünü de basitleştirdik.
Önceden, yasal belgede yatırım vizesi endüstriyel amacında verildiyse, artık sağlık, eğitim, sanayi, üretim, bankacılık sektöründe çalışacak yatırımcılara da verilebilir.” diye anlattı.
Yatırım Yönetim Ajansı’na göre, yeni belge küresel yatırım tecrübesinin araştırma sonucu oldu.
Aliyev, “Bu prosedürü kolaylaştırmadan önce, çok dikkatli bir şekilde uluslararası deneyimi öğrendik. Tüm Sovyet sonrası ülkelerin deneyimlerini, ayrıca, İsviçre, Singapur, Almanya, İngiltere ve ABD'de deneyimlerini öğrendik. Uluslararası tecrübeleri öğrenerek, prosedürü serbestleştirmek, maksimum engelleri ve bürokrasiyi kaldırmak kararını aldık. Yatırımcılar için en uygun basit ve kolay koşullar sağlamamız gerekir.” ifadelerine yer verdi.
Aliyev’e göre, belge zaten bütün devlet organları ile onay prosedürünü geçti ve sadece Başbakanı’nın imzası gerekiyor.
"Kabar" Ulusal Haber Ajansı
Mirlan Kiizbayev
Rusçadan Türkçeye tercüme edildi.