425 °C’lik Jüpiter Atmosferini Volkanik Uydusu Io’nun Isıttığı Keşfedildi
Bilim insanları, 50 yıldır Jüpiter’in ‘enerji krizi’ ile şaşkına döndüler: Güneş’ten bu kadar uzak bir gezegenin yaklaşık 72 derece olması gerektiği, ancak gaz devinin atmosferinin 425 derece olduğu fikri.
Bu gizemi çözmek için bilim insanları, NASA ile birlikte Jüpiter’in ısı haritalarını oluşturdular ve yoğun auroraların gezegenin yalnızca yüzde 10’undan azını kaplamasına rağmen aşırı sıcaklıkları tetiklediğini buldular.
Jüpiter’in volkanik uydusu Io’dan kaçan yüklü parçacıklar, gezegenin manyetik alanı tarafından yakalanır ve bu da ultraviyole auroralar üretir.
Atmosferdeki gaz devlerinin modelleri, auroraların, ekvatordan direğe doğru çekilen ve kutup bölgeleri boyunca alt atmosferde salınan ısı enerjisiyle dev bir buzdolabı gibi çalıştığını öne sürüyor.
Bu yeni bulgular, hızla değişen auroraların, bu kutup yönündeki akışa karşı enerji dalgalarını harekete geçirebileceğini ve ısının ekvatora ulaşmasına izin verebileceğini gösteriyor.
Japonya’nın JAXA uzay ajansında araştırmacı ve çalışmanın baş yazarı olan Dr James O’Donoghue yaptığı açıklamada, “İlk olarak, Leicester Üniversitesi’nde Jüpiter’in en üst atmosferinin küresel bir ısı haritasını oluşturmaya başladık.
Sinyal, o sırada Jüpiter’in kutup bölgelerinin dışında herhangi bir şeyi ortaya çıkaracak kadar parlak değildi, ancak bu çalışmadan öğrenilen derslerle, birkaç yıl sonra Dünya’nın en büyük, en rekabetçi teleskoplarından birinde zaman ayırmayı başardık.
‘Keck teleskopunu kullanarak olağanüstü ayrıntılara sahip sıcaklık haritaları ürettik. Önceki çalışmalardan beklendiği gibi, sıcaklıkların aurora içinde çok yüksek başladığını bulduk, ancak şimdi Jüpiter’in aurorasının, gezegenin alanının %10’undan daha azını kaplamasına rağmen, her şeyi ısıtıyor gibi göründüğünü gözlemleyebiliyoruz.’
Dünya, Aurora Borealis ve Australis (veya daha yaygın olarak kuzey ve güney ışıkları olarak bilinir) olarak bilinen, güneş rüzgarlarının iyonlarının atmosferdeki oksijen ve nitrojen atomlarıyla çarpışmasıyla oluşan benzer ışık gösterilerine sahiptir.
Bununla birlikte, Jüpiter’in kozmik olayı, volkanik uydusu Io tarafından körüklenir ve Güneş sistemindeki en güçlü aurora’yı üretir.
Io’nun Jüpiter’in auroralarında kilit bir rol oynadığı gerçeği, NASA’nın Juno uzay aracı tarafından yakalanan veriler kullanılarak ancak Mart ayında keşfedildi.(Jüpiter’in Muhteşem X-ışını Auroralarının Arkasındaki Gizem Çözüldü)
Jovian kutup ışık gösterisi veya aurora şafak fırtınaları olarak da bilinen auroralar, iyonize hale gelen ve manyetik alanıyla gaz devi gezegenin etrafında hapsolan parçacıklar olarak başlar ve kutup bölgelerinin etrafında dairesel sabah erken ışık gösterisi yaratır.
Bilim insanları daha önce Jüpiter’in atmosferik ısınmasının arkasındaki mekanizmanın Jovian aurora’sı olduğunu öne sürmüştü; ancak bu çalışma, bunu doğrulayan ilk çalışma olmuştur.
Ekip, gaz devinin üst atmosferinin ‘en ayrıntılı’ haritasını oluşturmak için Hawai’deki güçlü Keck Gözlemevi’ni kullandı ve çarpıcı ışık gösterisinin gezegen çapında ısıtma sağladığına dair kanıt sağlamalarına izin verdi.
Araştırmacılar, farklı uzamsal çözünürlüklerde atmosferik sıcaklığın beş haritasını oluşturdular; en yüksek çözünürlüklü harita, iki derece boylam ‘yüksek’ ve iki derece enlem ‘geniş’ kareler için bir ortalama sıcaklık ölçümü gösteriyor.
Ekip 10.000’den fazla bireysel veri noktasını taradı, yalnızca yüzde beşten daha az bir belirsizliğe sahip noktaları haritaladı.
Gözlemler ayrıca, ekvatora doğru yayılan sınırlı bir ısı dalgası olarak yorumlanabilen ve aynı zamanda ısı transferini yönlendiren sürecin kanıtını gösterebilen, alt-auroral bölgede lokalize bir ısıtma bölgesi gösterdi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
/425 °C’lik Jüpiter Atmosferini Volkanik Uydusu Io’nun Isıttığı Keşfedildi/