Bu raporun amacı, çeşitli sağlık endikasyonları için aromaterapi ve uçucu yağların inhalasyon yoluyla ve topikal yolla kullanımını inceleyen klinik araştırmalar ve meta-analizlerden oluşan sistematik derleme çalışmalardaki bulguları özetleyerek ortaya koymak olarak nitelendirilmiştir. Elektronik veri tabanları, bibliyografya ve diğer kaynaklara ilişkin arama sonucunda toplamda 1.646 çalışmaya ulaşılmış, çeşitli kriterlere göre eleme yapıldıktan sonra randomize kontrollü 171 çalışmayı kapsayan, en güncel ve kapsamlı kanıtları temsil eden 25 sistematik derleme seçilmiştir. Çocuklar ile yapılan çalışmalar, kontrol grubu içermeyen çalışmalar, eşzamanlı müdahaleler içeren çalışmalar, uçucu yağların vajinal veya mukoza zarlarına uygulandığı çalışmalar ve uçucu yağların oral yolla alındığı çalışmalar bu rapora dahil edilmemiştir.
Raporda veriler 6 kategoride incelenmiştir:
- Psikolojik belirtiler
- Bulantı/kusma,
- Ağrı ve diğer fiziksel sonuçlar
- Fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi
- Uyku kalitesi
- Yan etkiler
Raporda her sağlık endikasyonu ve sonucu için müdahalenin etkisi aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:
- Etkisi yok: Çalışmalarda çoğunlukla etki görülmemesi veya olumsuz bulgu elde edilmesi
- Belirsiz: Olumlu veya olumsuz bulguların bir yönde baskınlık olmaksızın karışık olarak elde edilmesi
- Potansiyel olumlu etki: Olumlu bulguların baskın olarak elde edilmesi
- Olumlu etki: Çok sayıda çalışma veya örnek sayısının yüksek olduğu bir çalışmada açık bir şekilde olumlu etki görülmesi
Raporda kanıtlara olan güven düzeyleri aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:
- Yüksek: Büyük örneklem büyüklüğüne sahip en az 2 çalışmadan elde edilen
tutarlı ve düşük yanlılık riski içeren bulgular.
- Orta: Araştırma metodu açısından kusuru olmayan tek bir büyük çalışmadan veya örneklem büyüklüğü, çalışma kalitesi, uygulanabilirlik ve tutarlılık gibi açılardan limitlere sahip en az iki çalışmadan elde edilen bulgular
- Düşük: Küçük örneklem büyüklüğüne sahip veya kanıt gövdesinde büyük
eksiklikler içeren çalışmalardan elde edilen bulgular
- Yetersiz: Küçük örneklem büyüklüğüne sahip sadece tek bir çalışmadan veya kanıt gövdesinde kabul edilemez eksiklikler içeren çalışmalardan elde edilen bulgular
Çalışmanın sonucunda elde edilen bulguları görselleştirerek sunan kanıt haritasını yukarıda verdiğimiz bilgiler ışığında inceleyebilirsiniz.
Çalışma sonucunda uçucu yağların dismenore kaynaklı ağrı için olumlu sonuçlar verdiği görülmektedir. Doğum ağrısı, hipertansiyonu olanlarda kan basıncında azalma; hemodiyaliz hastalarında stres, depresyon ve uyku; sağlıklı yetişkinlerde stres; çeşitli ameliyat türlerinden geçmekte olan perioperatif hastalarda anksiyete; ve çeşitli popülasyonlarda uyku kalitesi gibi kategorilerde ise potansiyel olumlu etkiler görüldüğü belirlenmiştir. Ancak incelenen çoğu durumda uçucu yağların etkisi yetersiz kanıtlar nedeniyle belirlenememiştir.
Raporda verilen kanıt haritası gelecekteki araştırmalar için birçok potansiyel alanı işaret etmektedir ve araştırma politikalarının oluşturulmasında belirleyici olacaktır. “Potansiyel olumlu etki” kanıtının bulunduğu endikasyonlar uçucu yağların terapötik etkileri ve kanıta dayalı aromaterapi araştırmalarında öncelikli alanlar olarak göze çarpmaktadır. Bu endikasyonlar ile ilgili olarak büyük örneklem boyutuna sahip güzel tasarlanmış klinik çalışmalar daha belirgin sonuçlara ulaşılmasını sağlayacaktır.
REFERANS: Freeman M, Ayers C, Peterson C, et al. Aromatherapy and Essential Oils: A Map of the Evidence. Washington (DC): Department of Veterans Affairs (US); 2019 Sep. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551017/