Hayatı Mehmet Âkif Ersoy, 1873 yılının aralık ayında İstanbulda, Fatih ilçesinin Karagümrük semtinde Sarıgüzel mahallesinde dünyaya geldi. Nüfusa kaydı, babasının doğumundan sonra imamlık yaptığı ve Âkifin ilk çocukluk yıllarını geçirdiği Çanakkalenin Bayramiç ilçesinde yapıldığı için nüfus kağıdında doğum yeri Bayramiç olarak görünür. Annesi Buharadan Anadoluya geçmiş bir ailenin kızı olan Emine Şerif Hanım; babası ise Kosovanın İpek kenti doğumlu, Fatih Camii medrese hocalarından
Hayatı
Mehmet Âkif Ersoy, 1873 yılının aralık ayında İstanbulda, Fatih ilçesinin Karagümrük semtinde Sarıgüzel mahallesinde dünyaya geldi. Nüfusa kaydı, babasının doğumundan sonra imamlık yaptığı ve Âkifin ilk çocukluk yıllarını geçirdiği Çanakkalenin Bayramiç ilçesinde yapıldığı için nüfus kağıdında doğum yeri Bayramiç olarak görünür. Annesi Buharadan Anadoluya geçmiş bir ailenin kızı olan Emine Şerif Hanım; babası ise Kosovanın İpek kenti doğumlu, Fatih Camii medrese hocalarından Mehmet Tahir Efendidir. Mehmet Tahir Efendi, ona doğum tarihini belirten Ragif adını verdi. Babası vefatına kadar Ragif adını kullansa da bu isim yaygın olmadığı için arkadaşları ve annesi ona Âkif ismiyle seslendi, zamanla bu ismi benimsedi. Çocukluğunun büyük bölümü annesinin Fatih, Sarıgüzeldeki evinde geçti. Kendisinden küçük, Nuriye adında bir kızkardeşi vardır.
Öğrenim Yılları
İlk öğrenimine Fatihte Emir Buhari Mahalle Mektebinde o zamanların adeti gereği 4 yıl, 4 ay, 4 günlükken başladı. 2 yıl sonra iptidaii (ilkokul) bölümüne geçti ve babasından Arapça öğrenmeye başladı. Ortaöğrenimine Fatih Merkez Rüştiyesinde başladı (1882). Bir yandan da Fatih Camiinde Farsça derslerini takip etti. Dil derslerine büyük ilgi duyan Mehmet Âkif, rüştiyedeki eğitimi boyunca Türkçe, Arapça, Farsça ve Fransızcada hep birinci oldu. Bu okulda onu en çok etkileyen kişi, dönemin hürriyetperver aydınlarından birisi olan Türkçe öğretmeni Hersekli Hoca Kadri Efendi idi.
Rüştiyeyi bitirdikten sonra annesi medrese öğrenimi görmesini istiyordu ancak babasının desteği sonucu 1885′te dönemin gözde okullarından Mülkiye İdadisine kaydoldu. 1888de okulun yüksek kısmına devam etmekte iken babasını kaybetmesi ve ertesi yıl büyük Fatih yangınında evlerinin yanması aileyi yoksulluğa düşürdü. Babasının öğrencisi Mustafa Sıtkı aynı arsa üzerine küçük bir ev yaptı, aile bu eve yerleşti. Artık bir an önce meslek sahibi olmak ve yatılı okulda okumak isteyen Mehmet Âkif, Mülkiye İdadisini bıraktı. O yıllarda yeni açılan ve ilk sivil veteriner yüksekokulu olan Ziraat ve Baytar Mektebine (Tarım ve Veterinerlik Okulu) kaydoldu
Dört yıllık bir okul olan Baytar Mektebinde bakteriyoloji öğretmeni Rıfat Hüsamettin Paşa pozitif bilim sevgisi kazanmasında etkili oldu[5]. Okul yıllarında spora büyük ilgi gösterdi; mahalle arkadaşı Kıyıcı Osman Pehlivandan güreş öğrendi; başta güreş ve yüzücülük olmak üzere uzun yürüyüş, koşma ve gülle atma yarışlarına katıldı; şiire olan ilgisi okulun son iki yılında yoğunlaştı. Mektebin baytarlık bölümünü 1893 yılında birincilikle bitirdi.
Mezuniyetinden sonra Mehmet Âkif, Fransızcasını geliştirdi. 6 ay içinde Kuranı ezberleyerek hâfız oldu. Hazine-i Fünun Dergisinde 1893 ve 1894te birer gazeli, 1895te ise Mektep Mecmuasında Kurana Hitab, adlı şiiri yayınlandı, memuriyet hayatına başladı.
Memurluk Hayatı
Okulu bitirdikten hemen sonra Ziraat Bakanlığında (Orman ve Maadin ve Ziraat Nezareti) memur olan Mehmet Âkif, memuriyet hayatını 18931913 yılları arasında sürdürdü. Bakanlıktaki ilk görevi veteriner müfettiş yardımcılığı idi. Görev merkezi İstanbul idi ancak memuriyetinin ilk dört yılında teftiş için Rumeli, Anadolu, Arnavutluk ve Arabistanda bulundu. Bu sayede halkla yakın temas halinde olma imkânı buldu. Bir seyahati sırasında babasının doğum yeri olan İpek Kasabasına gidip amcalarıyla tanıştı. 1898 yılında Tophane-i Âmire veznedârı Mehmet Emin Beyin kızı İsmet Hanımla evlendi; bu evlilikten Cemile, Feride, Suadi, İbrahim Naim, Emin, Tahir adlı çocukları dünyaya geldi.
Mehmet Âkif, edebiyata olan ilgisini şiir yazarak ve edebiyat öğretmenliği yaparak sürdürdü. Resimli Gazetede Servet-i Fünun Dergisinde şiirleri ve yazıları yayımlandı. İstanbulda bulunduğu sırada bakanlıktaki görevinin yanı sıra önce Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebi (1906)nde kompozisyon (kitabet-i resmiye), sonra Çiftçilik Makinist Mektebinde (1907) Türkçe dersleri vermek üzere öğretmen olarak atandı.
II. Meşrutiyet
II. Meşrutiyet ilan edildiğinde Mehmet Âkif, Umur-ı Baytariye Dairesi Müdür Muavini idi. Meşrutiyetin ilanından 10 gün sonra arkadaşı rasathane müdürü Fatin Hoca onu, on bir arkadaşı ile birlikte İttihat ve Terakki Cemiyetine üye yaptı. Ancak Mehmet Âkif, üyeliğe girerken edilen yeminde yer alan Cemiyetin bütün emirlerine, bilâkayd ü şart (kayıtsız şartsız) itaat edeceğim cümlesinde geçen kayıtsız şartsız ifadesine karşı çıkmış, sadece iyi ve doğru olanlarına şeklinde yemini değiştirtmişti. Cemiyetin Şehzadebaşı İlmiye Mahfelinde Arap Edebiyatı dersleri veren Âkif, Kasım 1908de, Umur-i Baytariye Müdür Muavinliği görevini sürdürürken Darülfünunda Edebiyat-i Osmaniye dersleri vermeye başladı.
II. Meşrutiyetin Âkifin hayatında en büyük etkisi, meşrutiyetle birlikte yayın dünyasına adım atması olmuştu. Daha önce bazı şiirleri ve yazıları bir kaç gazetede yayımladıysa da eser yayımlamaya uzun süredir ara vermişti. Meşrutiyetin ilanından sonra, arkadaşı Eşref Edip ve Ebülula Mardin in çıkardığı ve ilk sayısı 27 Ağustos 1908′de yayımlanan Sırat-ı Müstakim dergisinin başyazarı oldu. İlk sayıda Fatih Camii şiiri yayımlandı. Ebülula Mardin ayrıldıktan sonra dergi, 8 Mart 1912′den itibaren Sebilür-Reşad adıyla çıkmaya devam etti. Âkifin hemen hemen bütün şiir ve yazıları bu iki dergide yayımlandı. Gerek dergilerdeki yazılarında, gerekse İstanbul camilerinde verdiği vaazlarda Mısırlı bilgin Muhammed Abduhun etkisiyle benimsediği İslam Birliği görüşünü yaymaya çalıştı.
1910 yılında gerçekleşen Arnavutluk İsyanı onu çok üzmüş ve arkasından gelecek kötü olayları sezmişti. Balkanlarda artan düşmanlık duygularını ve doğabilecek isyanları önlemek için bir şeyler yapma arzusu duydu ancak Balkan Savaşı ile hüsrana uğradı. 1914ün başında iki aylık bir seyahate çıkarak Mısır ve Medinede bulundu. Mısır seyahati hatıralarını El Uksurda adlı şiirinde anlattı.
1913te kurulan Müdafaa-i Milliye Cemiyetinin halkı edebiyat yoluyla aydınlatma amacı güden neşriyat şubesinde Recaizade Ekrem, Abdülhak Hamid, Süleyman Nazif, Cenap Şahabettin ile beraber çalıştı. 2 Şubat 1913 günü Bayezid Camisi kürsüsünde, 7 Şubat 1913 günü Fatih Camisi kürsüsünde konuşarak halkı vatanı savunmaya çağırdı.
Teşkilât-ı Mahsusa
Balkan Savaşından sonra, ilk olarak Umur-i Baytariye görevinden (1913), sonra yayınlarının hükümetle uygun düşmemesi nedeniyle aldığı ikaz üzerine Darülfünun müderrisliği görevinden (1914) ayrıldı. Yalnızca Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebindeki görevine devam etti. Harbiye Nezaretine bağlı Teşkilat-ı Mahsusadan gelen teklif üzerine İslam birliği kurma gayesi güden Almanyaya (Berline ) Tunuslu Şeyh Salih Şerif ile birlikte gitti. (1914). İngilizlerle birlikte Osmanlıya karşı savaşırken Almanlara esir düşmüş Müslümanların kamplarında incelemelerde bulundu ve farkında olmadan Osmanlıya karşı savaşan bu Müslüman esirleri aydınlatmaya çalıştı. Fransız ordusundaki Müslümanlara yönelik yazdığı Arapça beyannameler cephelere uçaklardan atıldı. Almanyada iken yazdığı Berlin Hatıraları adlı şiirini dönünce Sebilürreşadda yayınladı.
İstanbula döndükten sonra 1916 başlarında Teşkilat-ı Mahsusa tarafından Arabistana gönderildi. Görevi, bu topraklardaki Arapları Osmanlıya karşı kışkırtan İngiliz propogandası ile mücadele etmek için karşı propaganda yapmaktı. Mehmet Âkif, Berlindeyken heyecanla Çanakkale Savaşı ile ilgili haberleri takip etmişti. On dört ay süren savaşın zaferle sonuçlandığı haberini Arabistanda iken aldı. Bu haber karşısında büyük coşku duydu ve Çanakkale Destanını kaleme aldı. Arabistan dönüşünde iki ay Lübnanda kalan Mehmet Âkif, Necid Çöllerinden Medineye şiirinde bu seyahatini anlattı
Dâr-ül Hikmet-il İslâmiye Cemiyeti
Lübnanda yaşayan Mekke Emiri Şerif Ali Haydar Paşanın daveti ile 1918de bu ülkeye giden Âkif, Lübnanda iken Şeyhülislamlığa bağlı Dâr-ül Hikmet-il İslâmiye Cemiyeti başkatipliğine atandı. Ahmet Cevdet, Mustafa Sabri, Bediüzzaman Said Nursi gibi isimlerin kurduğu ve Osmanlı Devleti ile diğer İslam ülkelerinde çıkacak dini meseleleri halletmek, İslam aleyhindeki gelişmelere yanıt vermek amacıyla kurulan bu örgütte çalışırken bir yandan da Said Halim Paşanın İslamlaşmak adlı eserini Fransızcadan Türkçeye çevirdi.
Bu dönemde Anadolu toprakları işgale uğramış; Türk halkı Kurtuluş Savaşı nı başlatarak direnişe geçmişti. Bu harekete katılmak isteyen Âkif, Balıkesire giderek 6 Şubat 1920 günü Zağnos Paşa Camiinde çok heyecanlı bir hutbe verdi. Halkın beklenmedik ilgisi karşısında daha birçok yerde hutbe verdi, konuşmalar yaptı ve İstanbula döndü. Bu arada Sebilürreşad idarehanesi, Millî Mücadeleye katılmak için Anadoluya geçmiş olanlarla İstanbuldaki yakınlarının gizli haberleşme merkezi hâline gelmişti. Âkif, Kurtuluş Savaşını desteklemesi nedeniyle 1920′de Dâr ül-Hikmet il-İslâmiye Cemiyetindeki görevlerinden azledildi.
Millî Mücadeleye Katılması
Mehmet Akif Ersoy Müze Evi, Mehmet Akif Ersoyun Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankarada ikamet ettiği ve İstiklâl Marşı başta olmak üzere çok sayıda şiirini yazdığı müzeye dönüştürülmüş Ankara evidir.
İstanbulda rahat hareket etme olanağı kalmayan Mehmet Âkif, görevinden azledilmeden az önce oğlu Emini yanına alarak Anadoluya geçti. Sebilür-Reşadı Ankarada çıkarması için Mustafa Kemâl Paşadan davet gelmişti. TBMMnin açılışının ertesi günü olan 24 Nisan 1920 günü Ankaraya vardı. Millî mücadeleye şair, hatip, seyyah, gazeteci, siyasetçi olarak katıldı. Ankaraya varışından bir süre sonra ailesini de yanına aldırdı.
Ankaraya geldiği günlerde, Mustafa Kemâl Paşa Konya vali vekiline telgraf göndererek Âkifin Burdur milletvekili seçilmesini sağlamasını istemişti. Haziran ayında Burdurdan, Temmuz ayında ise Bigadan mebus seçildiği haberi meclise ulaştı. Âkif, Burdur mebusluğunu tercih etti. Böylece 1920-23 yılları arasında vekil olarak I. TBMMde yer aldı. Meclis kayıtlarında adı Burdur milletvekili ve İslam şairi olarak geçmektedir.
Ankaraya varır varmaz ona verilen ilk görev, Konya Ayaklanmasını önlemek için halka öğütler vermek üzere Konyaya gitmekti, büyük gayretine rağmen Konyada kesin bir sonuca ulaşamadı ve Kastamonuya geçti. Halkı düşmana direnişe teşvik için 1920 yılının Kasım ayında Kastamonudaki Nasrullah Camisinde verdiği ateşli vaaz, Diyarbakırda basıldı ve tüm vilayetlere ve cephelere dağıtıldı.
Âkif, Anadoluya geçerken Eşref Edipe de arkasından gelmesini söylemişti. Eşref Edip, Sebilür-Reşad Dergisinin klişesini de alıp İstanbuldan ayrıldı. Son olarak 6 Mayıs 1921 günü derginin 463. sayısını yayımlamışlardı. Âkif derginin 464-466. sayılarını Eşref Ediple beraber Kastamonuda yayımladı, 464. sayı o kadar ilgi gördü ki birkaç kere basılıp Anadoluya ve askere dağıtıldı. 467. sayıdan itibaren yayıma Ankarada devam ettiler. Derginin etkisi o kadar büyüktü ki, yaydığı yoğun duyguların hâkimiyetindeki Türk halkları etkilenmesinden korkan Rusya, gazetenin ülkeye girişini yasakladı.
1921′de Ankarada Taceddin Dergahına yerleşen Mehmet Âkif, Burdur milletvekili olarak meclisteki görevine devam etmekteydi. O dönemde Yunanlıların Ankaraya ilerleyişi karşısında meclisi Kayseriye taşımak için hazırlık vardı. Bunun bir dağılmaya yol açacağını düşünen Mehmet Âkif, Ankarada kalınmasını, Sakaryada yeni bir savunma hattı kurulmasını önerdi; teklifi tartışılıp kabul edildi.
İstiklâl Marşını yazması
Mehmet Akif Ersoyun vaaz verdiği kürsü.-Nasrullah Camii
Osmanlıda kullanılan Arap alfabesiyle yazılmış İstiklal Marşı
Aynı dönemde Millî Eğitim Bakanı Hamdullah Suphi Beyin ricası üzerine arkadaşı Hasan Basri Bey kendisini ulusal marş yarışmasına katılmaya ikna etti. Konulan 500 liralık ödül nedeniyle başlangıçta katılmayı reddettiği bu yarışmaya, o güne kadar gönderilen şiirlerin hiç biri yeterli bulunmamıştı ve en güzel şiiri Mehmet Âkifin yazacağı kanısı mecliste hâkimdi. Mehmet Âkifin yarışmaya katılmayı kabul etmesi üzerine kimi şairler şiirlerini yarışmadan çektiler. Şairin orduya ithaf ettiği İstiklâl Marşı, 17 Şubat günü Sırat-ı Müstakim ve Hâkimiyet-i Milliyede yayımlandı. Hamdullah Suphi Bey tarafından mecliste okunup ayakta dinlendikten sonra 12 Mart 1921 Cumartesi günü saat 17:45′te ulusal marş olarak kabul edildi. Âkif, ödül olarak verilen 500lirayı Hilal-i Ahmer bünyesinde, kadın ve çocuklara iş öğreten ve cepheye elbise diken Darül Mesai vakfına bağışladı.
Mısır Yılları ve Kuran Tefsiri
İstiklâl Madalyası ile ödüllendirilen Mehmet Âkif, 1923 yılında Ankaradan İstanbula döndü. Abbas Halim Paşanın daveti üzerine kışı geçirmek için Mısıra gitti. Gitmeden önce Kuranı Türkçeye tercüme etmek için Diyanet İşleri ile anlaşma imzaladı. Kendisine teklif edilen bu görevi başlangıçta reddetmişti çünkü kendi eserlerini yazmak, milli mücadele destanını yaratmak istiyordu ancak bu çeviriyi yapabilecek tek adam olarak görüldüğünden kabul etmesi için çok yoğun ısrar vardı ve kabul etmek zorunda kaldı. Bir kaç sene yazları İstanbulda, kışları Mısırda geçirdi. (Türkiyede gerçekleşen devrimleri kendi inançlarına ve ülküsüne aykırı gördüğü söylentileri vardır.) 1926 kışından sonra Mısırdan dönmedi. Kahire yakınlarındaki Hilvana yerleşti. Burada adeta inzivaya çekilerek Kuran tercümesi üzerinde çalışmayı sürdürdü ancak 6-7 sene üzerinde çalıştıktan sonra sonuçtan memnun kalmadı ve bu sorumluluktan kurtulmak istedi. Sonunda 1932de mukaveleyi fesh etti. Diyanet İşleri Başkanlığı hem tercüme hem yorumlama işini Elmalılı Hamdi Efendiye verdi. Âkif, kendi yazdıklarını dostu Yozgatlı İhsana teslim etti ve ölür de gelmezse yakmasını nasihat etti. Mehmet Âkif, Mısır yıllarında Kuran çevirisinin yanı sıra Türkçe dersleri vermekle meşgul olmuştu. Kahiredeki Câmi-ül Mısriyye adlı üniversitede Türk Dili ve Edebiyatı dersleri verdi (1925-1936).
Türkiyeye Dönüşü ve Vefatı
Siroz hastalığına tutulunca hava değişikliği iyi gelir düşüncesiyle önce Lübnana, sonra Antakyaya gitti fakat Mısıra hasta olarak döndü. 17 Haziran 1936da tedavi için İstanbula döndü. 27 Aralık 1936 tarihinde İstanbulda, Beyoğlundaki Mısır Apartmanında hayatını kaybetti. Edirnekapı Mezarlığına gömüldü. Cenazesine resmi bir katılım olmadı ancak büyük bir üniversiteli genç topluluk katıldı. Mezarı iki yıl sonra, üniversiteli gençler tarafından yaptırıldı; 1960ta yol inşaatı nedeniyle kabri Edirnekapı Şehitliğine nakledildi. Mezarlıkta Süleyman Nazif ve arkadaşı Ahmet Naim Beyin arasında yatmaktadır.
Edebî Hayatı
Mehmet Âkif, şiir yazmaya Baytar Mektebinde öğrenci olduğu yıllarda başladı. Yayımlanan ilk şiiri Kurana Hitap başlığını taşır. 1908′den itibaren aruz ölçüsü kullanarak manzum hikâyeler yazdı. Hikâyelerinde halkın dert ve sıkıntılarını anlattı. Balkan Savaşı yıllarından itibaren destansı şiirler yazmaya başladı. İlk büyük destanı, Çanakkale Şehitlerine başlıklı şiiridir. İkinci büyük destanı ise Bursanın işgali üzerine yazdığı Bülbül adlı şiiridir. Üçüncü olarak da İstiklâl Marşını yazarak İstiklâl Savaşını anlatmıştır. Sanat sanat içindir görüşüne karşı çıkan Mehmet Âkif, dinî yönü ağırlıkta bir edebiyat tarzı benimsemişti. Edebiyat dili olarak Millî Edebiyat akımına karşı çıktı ve edebiyatta batılılaşma konusunda Tevfik Fikret ile çatışmıştır.
Eserleri
Şairin Safahat adı altında toplanan şiirleri 7 kitaptan oluşmuştur. Şair, İstiklâl Marşını Safahata koymamıştır. Nedenini ise şöyle açıklar: Çünkü ben onu milletimin kalbine gömdüm.
Kitap: Safahat (1911) 44 manzume içerir. Siyasal olaylar, mistik duygular, dünyevi görevlerden bahsedilir.
Kitap: Süleymaniye Kürsüsünde (1912) Süleymaniye Camisine giden iki kişinin söyleşileri ile başlar, kürsüde Seyyah Abdürreşit İbrahimin konuşturulduğu uzun bir bölümle devam eder.
Kitap: Hakkın Sesleri (1913) Topluma İslami mesajı yaymaya çalışan on manzumedir. Ateizme, ırkçılığa, umutsuzluğa çatılmaktadır.
Kitap: Fatih Kürsüsünde (1914) Fatih Camisine giden iki kişinin söyleşileri ile başlar, vaizin uzun konuşması ile devam eder. Tembellik, irtica (gericilik), batı taklitçiliği eleştirilir.
Kitap: Hatıralar (1917) Âkifin gezdiği yerdeki izlenimleri ve toplumsal felaketler karşısında Allaha yakarışını içerir.
Kitap: Asım (1924) Hocazade ile Köse İmam arasındaki konuşmalar şeklinde tasarlanmış tek parça eserdir. Eğitim-öğretim, ırkçılık, savaş vurgunculuğu, batıcılık, gibi pek çok konudan bahseder.
Kitap: Gölgeler (1933) 1918-1933 arasında yazılmış 41 adet manzumeyi içerir. Herbiri, yazıldıkları dönemin izlerini taşır. Üç tanesi ayet yorumu şeklindedir.
Kitap: Safahat (Toplu Basım) (ilki 1943) 6 Safahatıı bir araya getirir. 1943′teki toplu basımının sonuna Âkifin hayattayken basılmamış şiirlerini içeren Damadı Ömer Rıza Doğrul tarafından bir araya getirilmiş 16 manzumeden ibaret Son Safahat başlıklı bölüm eklenmiştir.
Şiirleri;
Bülbül
Bir gece
Ey yolcu
Çanakkale şehitlerine
Korkma
Leyla
Gwece
Atiyi karanlık görerek azmi bırakmak
Uyan
Zulmü alkışlayamam
Gitme ey yolcu
İsimsiz
Hürriyet
Bayram
Ya rab bu uğursuz gecenin yok mu sabahı
Ordunun duası
Şehitler abidesi için
Tebrik
Canan yurdu
Gönülle başbaşa
Birlik
Müslümanlık nerede
Kıssadan hisse
Durmayalım
Olmaz ya. Tabii.
İstiklal marşı
Resmim için
Azmine sarıl
Cenk marşı
Şark
Kosova
Nevruza
Edirne
Küfe
Fatih camii
Sultan yalısı
Ressam haklı
Ayrılık hissi nasıl girdi sizin beyninize
İstiğrak
Necid çöllerinde
Haya sıyrılmış inmiş
Ümidin her zaman haib
Pek hazin bir mevlid gecesi
Süleymaniye kürsüsünden
Oğlum, bu temenni neye benzer, bana bak
Fatih kürsüsünden
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)