Acente Nedir?
Ticari mümessil, ticari vekil gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye denir.
Acente Özellikleri
- Bağımsız tacir yardımcısıdır. Kendisine ait tacir sıfatı vardır.
- Acentelik ilişkisi sözleşmeye dayanır.
- Tekel hakkına sahiptir.
- Acentelik ilişkisi süreklidir.
- Aracı acente ve sözleşme yapan acente olmak üzere iki türü vardır. * lşi meslek edinmiştir.
- Gördüğü iş karşılığında ücret alır.
- Gerçek veya tüzel kişi olabilir.
Acente Hakları Nelerdir?
- Ücret isteme hakkı: Ücret, sözleşme hükümlerine göre, yoksa acentenin bulunduğu yerdeki ticari teamüle göre, yoksa oradaki Asliye Tic. Mah. Tarafından belirlenir. Acente, işlem yerine getirildiği anda ücrete hak kazanır ve ücretin doğumundan itibaren 3 ay içinde ve her halde sözleşmenin sona ermesiyle ücret ödenir.
- Faiz isteme hakkı
- Hapis hakkı
- Tekel hakkı
- Olağanüstü giderlerini isteme hakkı
Acente Borçları Nelerdir?
- Müvekkilin işlerini görme ve menfaatini koruma
- Bilgi verme
- Talimatlara uyma
- Önleyici tedbirler alma
- Müvekkiline ait parayı zamanında ödeme: Acente kendisinin teslim ettiği malların bedellerini almaya yetkilidir. Acente müvekkili tacire ait bu para ile acentelik sözleşmesi gereğince müvekkiline ait diğer paraları ona zamanında ödemek zorundadır. Acente müvekkiline ait olap paranın gönderilmesi veya teslim edilmesi gereken zamanda bunu yapmazsa o andan itibaren faiz ve gerekirse tazminat vermeye yükümlüdür.
- Rekabet etmeme: Rekabet yasağı sözleşmesi en çok 2 yıl için yapılır. Tacir rekabet sınırlaması sebebiyle acenteye uygun bir tazminat öder.
Acente Yetkileri Nelerdir?
- Her türlü ihtar, ihbar ve protestoları, müvekkil adına yapmaya ve kabule yetkilidir.
- Özel olarak yetkilendirilirse kambiyo taahhüdünde bulunabilir.
- Müvekkil adına, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için dava açmaya ve açılan davada taciri temsil etmeye yetkilidir.
- Müvekkilin özel veya yazılı izni veya vekaleti ile acente, bizzat teslim etmediği malların bedelini kabule ve bedelini ödemediği malları teslim almaya yetkilidir.
- Müvekkil taciri koruyucu beyanlarda bulunmak.
Acente Türleri Nelerdir?
- Aracı acente: Tacire bağlı sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde daimi bir surette ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi meslek edinen kişidir. TI’K’de esas itibariyle bu tür düzenlenmiştir. Müvekkil tacir ile arasındaki ilişki şekle tabi değildir.
- Sözleşme yapan acente (Akitçi) : Bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde daimi bir surette ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmeleri 0 işletme adına yapmayı meslek edinen kimsedir. Sözleşme yapma yetkisi yazılı olarak verilir. Müvekkil tacir ile arasındaki ilişki yazılı şekle tabidir.
Sona Ermesi: Sürenin dolması, fesih ihbarı (3 ay önceden), haklı nedenlerle fesih, iflas, ölüm, kısıtlanma.
Notlar
Acente, yetkisi olmadan veya yetki sınırını aşarak, müvekkil adına bir sözleşme yaparsa, müvekkil öğrenir öğrenmez icazet verebilir, vermezse acente sözleşmeden kendisi sorumlu olur. Aksi kararlaştırılmamışsa, müvekkil tacir, aynı yer ve bölgede, aynı zamanda, aynı ticaret dalı ile ilgili birden fazla acente atayamayacağı gibi, acente de birbiriyle rekabet halinde olan birden çok ticari işletme adına acentelik yapamaz.
Uyuşmazlıklar halinde uygulanacak hükümler.
- Aracı Acente: 1) TTK Acente hükümleri, 2) TBK Simsarlık hükümleri, 3) TBK Vekalet hükümleri
- Akitçi Acente: 1) TTK Acente hükümleri, 2) TBK Komisyonculuk hükümleri, 3) TEK Vekalet hükümleri
Acentelik sözleşmesinden doğan alacak hakları, 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
Komisyoncu Nedir?
- TTK’da düzenlenmiştir.
- Kendi adına, müvekkil hesabına eşya taşmaya yüklenen kişidir.
- Taşıma işi meslek edinilmiş olmalıdır.
- Kural olarak davalılar 1 yıllık zaman aşımına tabidir. Ağır kusur ve kastın bulunması halinde ise bu süre 3 yıldır.
- BK’da düzenlenmiştir
- kıymetli evrak ve taşınır eşya alım satımını kendi adına müvekkil tacir hesabına yapan kişidir.
- İşi meslek edinmiş olması gerekmez.
- Çıkacak uyuşmazlıklar 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir
KOMİSYONCUNUN BORÇLARI
- Bilgi verme ve sigorta borcu
- Özen borcu
- Vekâlet verenin belirlediği bedel: Müvekkil tacirin belirlediği bedelin altında mai satılamamasını ifade eder. Aksi halde zararları tazmin eder.
- Veresiye satma ve teslim almadan ödeme: Komisyoncu, müvekkil tacirin izni olmaksızın malı veresiye satar veya malı teslim almadan bedelini öderse, zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
- İşi tamamlama borcu: Komisyoncunun ücrete hak kazanması için, sözleşmeyi yapması yetmez, sözleşmenin ifasını da sağlamalıdır. Aksi halde ücrete hak kazanamaz.
Komisyoncunun Hakları
- Giderleri isteme hakkı
- Ücret hakkı
- Hapis hakkı
Sona Erme
- İşin tamamlanması
- Taraflardan birinin ölümü, kısıtlanması, iflası
- İstifa/Azil
Simsar-Tellal Nedir?
- TBK’de düzenlenmiştir.
- Aracılık faaliyeti yapmayı üstlenmiştir.
- Simsarlık sözleşmesi kural olarak şekle tabi değildir. Ancak taşınmaz simsarlığında sözleşmenin yazılı şekilde yapılması gerekir.
- Kural olarak simsarın taciri temsil yetkisi yoktur.
- Simsar ile tacir arasındaki ilişki acenteden farklı olarak geçici niteliktedir.
- Simsar, sözleşmenin kurulması halinde ücrete hak kazanır. (Komisyoncudan farkı budur. Komisyoncu sözleşmenin kurulması ile değil, sözleşmenin ifası ile ücrete hak kazanır.)
- Kural olarak Simsar yaptığı masrafları isteyemez. Aksi kararlaştırılabilir.