İnsan'ın İki Şeye Karşı Saplantısı Vardır - Mutlak Güce Daha Yakın Hissetme Fırsatı Sunan Dini İnanç ve Kar Etme Yoluyla Gelen Servet
Francis Bacon, "İşadamının Portresi Çalışması 1", 1952
Francis Bacon, "Çığlık Atan Papa'nın Yüzü Çalışması", 1952
Bacon'a ilham olan resimlerdeki her iki ana karakter de hayatlarını üç aşağı beş yukarı, bir "işadamı" olarak en azından meydanda olanı, korkuzca ve bir "papa" olarak en azından karşı konulamaz olanı elemsiz yaşadı; ta ki, gözlüklerinin başına bir şey, esrarengiz bir şey gelene kadar. Tam olarak gözlüklerinin ne kadar işlevsiz yapıldıklarını söylemek zor, ancak onlara bir şey oldu ki, işadamı ve papayı dengesiz yakaladı. İlahi etki olasılığını tümüyle hariç tutamayacağız gibi görünüyor, çünkü Bacon tarafından resmedilen her iki kişi de takıntılı tipler - biri servet yapma işiyle ve diğeri de Tanrı'ya yakın olma ile. Saplantılı arzular, manevi güçlerin girişi için sihirli geçitlerdir. İnsanın saplantılara olan eğilimi onların doğrudan davetidir. Bir şeye takıntılı olma bir irrasyonel tutku biçimidir ve bu nedenle süper olumlu ya da süper olumsuz yönleriyle mucizevi ve sihirli bir unsur içerir.
Fakat, iş adamı ve papanın gözlüklerin başına bir şey gelmeden önce gördükleri gibi görme kabiliyetine gerçekten ne zarar verebilirdi? İş adamına böylesi zalim bir şakayı yapan şeytan olabilir miydi ya da aynısını papaya yapan bir melek miydi? Görünen o ki, öznelerini/nesnelerini hayal kırıklığına iten sanatçının kendisinin(burada-Francis Bacon) gizemli bir ilham kaynağının olabileceği olasılığını yok sayamayız.
Ne olursa olsun, papa haklı bir hiddet içindeyken, gözlüğü kırık iş adamı paniğe kapılmaya yakın. Kendilerini ve dünyayı görme şekli bozulmuş, iyimserlik ve kendine güvenleri kaybolmuş. İş adamı, milyarder olacağına olan inancını kaybetmiş. Papa, Tanrı adına insanlığa başkanlık etmek için görevlendirildiğine olan inancını kaybetmiş. Ancak, gerçekten, böyle bir şey nasıl meydana gelebildi? Her ne pahasına olursa olsun sınırsız kar elde etme kutsal hakkı artık sorgulanır oldu ve insanlardan önce tanrıyı temsil etmek için tanrı tarafından verilen hak vaiz kürsüsünün altında kaldı.
İşadamına bakın - yardım için çığlık atıyor. Ve Papa'ya bakın - suçlamalarla avazı çıktığı kadar bağırıyor. Bir şekilde dalından ayrılmış gibi yüzlerine hala tutunan kırık gözlükler, milyarlarca dolar tarafından garanti edilen ölümsüzlüğü içinde iş adamına kendine olan inancını kaybettirdi; papa ise, çok fazla basit günah ve ahlaksızlıklara takıntılı olanların çok çok üzerinde olan ruhani hiyerarşik konumunu kaybetti. Sanki Bacon, eğer onların kendilerini ve dünyayı alışılagelmiş algılamaları yok edilirse nasıl davranacaklarını gözden geçirmek için iş adamı ve papa ile bir deney yapmış gibi. Her iki ana karakter de öylesine hayal kırıklığına uğruyor ki; kendi benmerkezcilikleri ve megolamanlıkları göz önüne alınırsa, aşırı, intikamcı ve hatta suça yönelik bir davranışa hazır olabilirler. Genellikle isyankar davranışa meyilli olması beklenen insanların çoğunluğunun bunun yerine bugün davranışın demokratik prensiplerini parçalarına ayırmakla ve demokratik sosyal yapılara saldırmakla meşgul olan zengin ve güçlü bir azınlığın kurbanları olarak kendilerini gördüğü 21. yüzyıl durumuna çok yakınız.
21. yüzyılda, Cumhuriyetçi kongre sandalyelerinde gittikçe artan engellemecileri(parlemanto müzakerelerinde) ve hatta merkezileşmiş ve laikleştirilmiş neocon/neoliberal rahip sınıfının yıkıcı davranışlar sergilediğini görüyoruz. Sovyetler Birliği'nde çoğunluk, Komünist Parti'nin teokratik(özü itibariyle) hükumeti tarafından merkezileşmiş ve planlanmış despotik bir manipülasyonun nesnesi idi. ABD'de çok sayıda dini azınlık, fanatik inançlarını aktive ediyor ve neo-yoksul çoğunluğa hükmetmek için neo-liberallerle çoktan birleşen neocon'lara katılmaya hazırlanıyor.
Bugün Amerikalılar sanattan öğrenmeye(propagandacı öğretim olmadan, gerçekten öğrenmeye) gittikçe daha az hevesliler ve sanatla düşünmeyi sevmiyorlar. Eğlendirilmek hoşumuza gidiyor - bunun anlamı şudur; kendimizi dünyanın merkezi olarak görmek ve zevklerimizin hizmetkarları olarak sanatçılara-eğlendiricilere sahip olmak hoşumuza gidiyor. Bacon olağanüstü sezgisel bir sanatçı, ancak bu, kendi imge alemine yabancı olduğu anlamına gelmiyor. Anlam ile olan bağlantısı bilinçaltıyla kendisini sürdürür, ancak görsel imgelerinin kodları vasıtasıyla ve içinde anlamı ayırt eder. Bacon, iş adamınını çevreleyen korkuda, bir insan hayatıyla(geleneksel olarak özgürlük ve önyargısız düşünüp taşınma ile sarılması gereken) uyumsuz milyarlarca dolar için acımasız taparcasına bir çaba olarak onun kökenlerini fark eder. Papazının öfkesinde Bacon, bilinçsiz kuşkuyu(kırık gözlüğüyle tetiklenen) saptar; o, kendisinin olduğuna inandığı gibi tanrının bilgeliğinin bir ulağı hiç bir suretle değildir.
Bacon, iki tablosundaki ana karakterlerin yırtıcı varlıklarıyla ilgili gerçeğin kapısını açarak, yapay olarak inşa edilmiş öz kimliklerin yanıltıcı resmini yok etti. Gözlüklerini kırıp dökerek, kendilerine söyledikleri kişisel yalanlarını sadece göstermez. 21. yüzyılın başında, izleyicilerin dikkatini tarihin yeni ve tehlikeli bir dönemine çeker. Bacon'un küresel güç ve para bayrağı altında bugünün toplumsal azınlığı(iş adamı ve papası tarafından karakterize edilen) ve onların yıkıcı hayalleri ile ilgili gerçeği, günümüzün evrenin bir hakimi olarak demir yumruğu ilan etme çabasına yoğunlaşır. Onun "iş adamı" ve "papa"sı, demokrasilerin İkinci Dünya Savaşı sonrası yaşamlarına kadar giden(Bacon'un tablolarını yaptığı zaman), günümüz "hayaletleri"dir. Histerik korku tarafından harekete geçirilen ilki, 21. yüzyılda milyarlarını küresel hakimiyet için savaşında finansal bir silaha acımasızca dönüştürüyor ve histerik bir öfke ile harekete geçirilen ikincisi(onun papası), toplumsal yaşam ve insan maneviyatı üzerinde kontrol yoluyla mutlak hakimiyeti sağlamada benzer baskıcı bir gündeme sahiptir. Okuyuculara sunduğumuz her iki tablo da, bugün, Bacon'un iki kanatlı tablosunun kahin gibi insan geleceğine odaklanması olarak görülebilir.
*www.actingoutpolitics.com sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.