Serbest oyun nedir? Neden evde teşvik etmelisiniz?
Çocuğunuzun kimseye ihtiyaç duymadan, kendi kendine oyun oynamasının onun gelişimine nasıl fayda sağlayabileceğini öğrenin.
Oyun vakti sadece eğlenmekle ilgili değildir, aynı zamanda öğrenmekle de ilgilidir. Örneğin, çocuğunuz tekerleme söylemeye çalışırken aynı zamanda dil becerileri de gelişiyor. Bir topu yukarı fırlatıp sonra onu yakalamaya çalıştığında ise önemli motor ve el-göz koordinasyon becerileri gelişiyor.
COVID-19 salgını, birçok çocuğun arkadaşlarıyla oynama fırsatını elinden aldı. Fakat oyun, çocukların gelişimi için çok önemli bir yere sahip. Çocukların akranlarıyla etkileşime girmesi önemlidir fakat arkadaşlarından veya diğer kişilerden bağımsız olarak oyun oynayabilmesi de bir o kadar gereklidir. BRAC Üniversitesi BRAC Eğitim ve Gelişim Enstitüsü'nden eğitim ve çocuk gelişimi uzmanları Syeda Sazia Zaman ve Ferdousi Khanom ile bu konu hakkında konuştuk. Anne-babaların çocuklarına serbest oyun alışkanlığını nasıl kazandırabileceğini ve bunun önemini öğrenmek için yazımızı okumaya devam edin.
Oyunlar, çocuklar için neden bu kadar faydalıdır?
Syeda Sazia Zaman bu konuyu şöyle açıklıyor: “Oyun çocuğun gelişiminin merkezinde yer alır”. Çocuklar oyun yoluyla etraflarındaki hayatı ve dünyayı tecrübe eder ve öğrenirler. Diğer bir deyişle, oyunlar sırasında deneyimledikleri eğlenceli anlarda fiziksel çevrelerini keşfederler, duygularını ifade ederler. Hatta bu sayede kelime dağarcıkları da genişler. “Oyun, dünyanın her yerindeki çocuklar için çok doğal bir eylemdir” diye ekliyor Khanom. "Çocukların bilişsel, fiziksel, sosyal ve duygusal gelişimi ile hayal güçleri ve yaratıcılıkları için gerçekten önemli bir araçtır."
Serbest oyun nedir?
Serbest oyun, çocukların diledikleri şekilde oyun oynaması anlamına gelir. "Her şeyi kendileri seçebilirler. Oyun materyallerini, ilgi alanlarını ve oyunun olay örgüsünü bile seçme özgürlüğüne sahipler" diye açıklıyor Zaman. Serbest oyun vaktinde çocuklar kendilerini diledikleri şekilde ifade edebilirler. Khanom, "Bu tür fırsatlar çocuklar için çok önemlidir" diyor.
Her çocuk benzersizdir ve kendisini farklı şekillerde ifade eder. “Örneğin sizin çocuğunuz resim yapmayı seviyor olabilir fakat başka bir çocuk tek başına yapboz yapmayı seviyordur. Her çocuk yaratıcılığını farklı şekillerde eyleme döker” diye açıklıyor Khanom.
Peki serbest oyun çocuklar için neden faydalıdır?
Khanom, "Bazen çocukların tek başlarına veya serbest oyun oynamaları iyidir çünkü kendi başlarına oynarken daha yaratıcı olabilirler" diyor. Zaman ise, “Bir çocuk kendi kendine oynarken, hayal gücünü kullanır, kendisiyle meşgul olur. Bu da çocukluktan itibaren bağımsız olabilmesine katkı sağlar” diye açıklıyor. Bağımsızlık duygusunu küçük yaşlarda kazanmak, yaşamın ilerleyen dönemlerine fayda sağlar.
Serbest oyun, problem çözme becerilerini edinmek açısından da önemlidir. “Çocuklar, oyun oynarken kendi kendilerine bir sorunu çözmeye çalışabilirler, bir çözüm üretebilirler. Bu sırada kendi düşünce yöntemlerini uygularlar. Bu beceriler, bir çocuk kendi kendine oyun oynadığında gelişir” diyor Khanom.
Ebeveynler çocuklarının kaç yaşından itibaren serbest oyun oynamalarına izin vermelidir?
Serbest oyun, çocukların dünyalarını kendi yöntemleriyle keşfetmeleri için fırsatlar yaratır, yaratıcılıklarını geliştirmelerine ve hayal güçlerini kullanmalarına yardımcı olur. Bu nedenle Khanom ve Zaman serbest oyuna erken yaşta başlamayı öneriyor. Ebeveynler, emekleme çağındaki ve okul öncesi çocukları düzenli olarak serbest oyun oynamaya yönlendirmelidir. Ebeveynin sürekli kontrolünde ve denetiminde olmak şartıyla 6 aylıktan itibaren bile başlanabilir.
Ebeveynler ev içinde serbest oyunu nasıl teşvik edebilir?
Serbest oyun tamamen çocuğa ait bir zaman dilimini ifade etse de ebeveynler, çocuklarını eğlenceli ve neşeli bir öğrenme deneyimi yaşamaları için destekleyebilir ve teşvik edebilir.
- Çocuğunuzun oynayacağı alanın güvenli olmasını sağlayın. Çocuklara kendi kendilerine oynarken çoğu şeyi kendi başlarına keşfetme ve yapma fırsatı tanımalısınız. Bu onların güven ve bağımsızlık duygusu geliştirmelerini sağlar. Fakat bunun için çocuğunuzun güvenli bir ortamda olduğundan emin olmanız önemlidir. Oyun alanlarını muhtemel tehlikelerden arındırın ve küçük çocuğunuzun güvenli bir şekilde oynadığından emin olmak için oyun süresi boyunca onu kontrol edin.
- Çocuğunuzu dinleyin. Çocuğunuza "Bugün ne yapmak istersin?" diye sorun. Nasıl tepki verdiğine bakın ve ilgi alanlarını keşfedebileceği bir ortam yaratma konusunda ona yardımcı olun. Örneğin bir ev inşa etmek istiyorsa ona bunun için gereken materyalleri sağlayın, güvenli bir alan yaratın. Çocuğunuzun nelere ihtiyaç duyabileceğini düşünün ve ardından evde nelerin mevcut olduğunu görmek için etrafınıza bakının. Yaratıcı olmaktan kaçınmayın! Örneğin, çocuğunuz bir yapboz yapmak istiyorsa ve o sırada evde bir yapboz yoksa, evinizdeki bir resmi veya takvimi parçalara ayırabilirsiniz. Daha sonra çocuğunuzdan bunu bir yapboz gibi bir araya getirmesini isteyebilirsiniz.
- Oyun boyunca bazı ipuçları verin ve yönlendirmeler yapın. Çocuğunuz bir sorunla karşılaştığında, “Ne yapmak istiyorsun? Bu sorunun üstesinden nasıl gelebiliriz?” sorularını yönelterek çözüm bulmasına yardımcı olabilirsiniz. Zaman'ın da açıkladığı gibi, “Yetişkinler her şeyi çocuğun yerine yapmamalı. Bunun yerine onlara takıldıkları yerde, sorunun çözümünü kolaylaştıracak bazı ipuçları vermeliyiz”.
- Bunu bir kaynaşma faaliyeti haline getirin. Unutmayın; çocuğunuzun kendi başına oynuyor olması, sizin de ona katılamayacağınız anlamına gelmez! Çocuğunuz siz işinizle meşgulken sizinle oyun oynamak isteyebilir. Böyle bir durumda, kendi başına oynayabileceği bir oyun bulmasına yardım edin ve işiniz bittiğinde oyuna siz de katılın. Khanom, bu yaklaşımı sık sık kendi kızında denediğini söylüyor ve açıklıyor: “Ona, “Bir hikâye yazabilir misin lütfen?” diye soruyorum. Daha doğru düzgün yazamadığını biliyorum ama ne yazarsa yazsın, sorun değil. Ardından yazdığını bana yüksek sesle okuyor." Bu yaklaşımı benimseyerek, çocuğunuzun serbest olarak oynayabileceği farklı aktivitelerde bulunmasına yardımcı olabilirsiniz.
>>Bu konuda daha fazla bilgiye UNICEF ve LEGO Vakfının Oyun yoluyla öğrenme belgesinden ulaşabilirsiniz.
Dijital İçerik Yazarı Mandy Rich'in röportajı, UNICEF