Dünya’nın en popüler balelerinden biri olan Fındıkkıran bir yeni yıl geleneği olarak Aralık ve Ocak ayında Zorlu PSM’de olacak. İstanbul Devlet Opera ve Balesi’nin Fındıkkıran prodüksiyonu 27 Aralık ve 13 Ocak’ta Ana Tiyatro’da sahnelenecekken, Bolşoy Balesi Gösterimi 17 Aralık’ta, Royal Opera House Gösterimi ise 22 Ocak’ta gerçekleşecek! Etkinliklerden önce Fındıkkıran’ın tarihine birlikte göz atalım.
1892 yılında dünyaca ünlü rus koreograf Marius Petipa, Çaykovski’yi Alexandre Dumas’ın E.T.A Hoffman’ın “The Nutcracker and the Mouse King”den uyarlanan fantastik hikayesine bir beste yapması için görevlendirir.
Fındıkkıran balesinin hikayesi Noel arifesinde canlanan bir oyuncak asker (Fındıkkıran) ile arkadaş olan küçük kız (Clara) etrafında şekillenir. Fındıkkıran ve küçük kız birlikte kötü Fareler Kralı’na karşı savaş açarlar.
Hoffman'ın orijinal eseri insanlığın karanlık doğasını gösteren ve çocuklar için pek de uygun uygun olmayan bir anlatıma sahip olduğu için Petipa Fransız yazar Dumas'ın Hoffman’dan uyarladığı ama daha hafif bir anlatıma sahip olan versiyonunu tercih eder.
Petipa’dan tempoya ve barlara kadar ayrıntılı talimatlar alan Çaykovski, Fındıkkıran’ın bestesini 1892’de bitirir. Fındıkkıran, Uyuyan Güzel ve Kuğu Gölü ile birlikte Çaykovski’nin 3 balesinden biri ve sonuncusudur. Ayrıca bestecinin en az içine sinen eserlerinden biridir.
Çaykovski, hikayedeki Şeker Peri'sinin "sesini" Paris'te keşfettiği yeni bir enstrüman üzerine inşa eder: çelesta. Bir piyanoya benzeyen çelesta, piyano tellerinin aksine metalik plakalara sahiptir ve "Fındıkkıran" ın masalsı dünyası için mükemmeldir: temiz ve dünya dışı. Çaykovski bu enstrümanı Paris’ten Rusya’ya kaçak olarak getirir ve dinleyenlerden tam not alır.
Bu sırada koreograf Petipa hastalanır ve yerine yedi yıl asistanlığı yapmış olan Lev Ivanov geçer. Ivanov'un dans tarzı Petipa'dan farklı da olsa, Petipa İvanov'un takip etmesi için sıkı bir kurallar listesi bırakır ve bu değişim seyircilerin dikkatini çekmez.
Hem büyük, hem de küçük roller İmparatorluk Tiyatrolarında öğrenci olan genç sanatçılar tarafından sahnelenir. Çaykovski ilk gösteriden sonra tüm sanatçıları bir çikolata sepeti hediye eder ve böylece balede çocukların ve gençlerin de sahne almasının yolu açılır.
Fındıkkıran ilk kez 1892'de Rusya'da sergilendiğinde, eleştirmenlerden pek olumlu yorumlar almaz. Balenin popülerleşmesi, George Balanchine'in 1954'teki prodüksiyonu ile gerçekleşir. 60ların sonuna doğru Fındıkkıran vazgeçilmez bale klasiklerden birine kabul edilir ve tüm büyük bale toplulukları tarafından özellikle Noel döneminde sahnelenmeye başlar. Hatta şöyle bir istatistik bile verebiliriz: Amerika’nın en büyük bale toplulukların yıllık gelirlerinin %40’ını Fındıkkıran oluşturuyor.
1993’te sinemaya uyarlanan yapımda o zaman Balanchine Bale okulunda öğrenci olan Macaulay Culkin de alır.
Hem sanat tarihinde, hem de popüler kültürde kendine önemli bir yer edinen Fındıkkıran balesini kaçırmayın!
İstanbul Devlet Opera ve Balesi
Bale tarihinin en tanınmış eserlerinden biri olan Fındıkkıran, neo-klasik bir yorumla İstanbul Devlet Opera ve Balesi Fındıkkıran’ı neo-klasik bir yorumla bir sahneye taşıyor.
Müzik ve hikâyede değişiklik yapmadan anlatım dilini değiştiren koreograf Uğur Seyrek daha gerçekçi ve güncel bir anlatım benimsiyor.
Royal Opera House Gösterimi
Dünyaca ünlü eserin Royal Opera House gösterimi, Peter Wright’ın klasik The Royal Ballet uyarlamasıyla hayata geçiyor. 19. yüzyılın Noel ruhunu sahneye yansıtan ve bir klasik haline gelen yapımda Julia Trevelyan Oman’ın tasarımları kullanılıyor.
Bolşoy Balesi Gösterimi
Noel arifesinde, saat gece yarısı olduğunda Marie'nin oyuncak askeri canlanır ve bir prense dönüşür! Kısa süre içinde, Marie ve prens canlanan diğer oyuncaklarla birlikte, unutulmayacak rüya gibi bir maceraya atılır.
Tüm aile için bir tatil geleneği olan Fındıkkıran, iki saat süresince izleyicileri kendi büyülü dünyasına hapsediyor. Tchaikovsky’nin sevilen bestesi ve Bolşoy’un muhteşem dansçıları ile, The Nutcracker kaçırılmaması gereken bir hazine!