Her şey Bill Kaysing adında bir adam ve ‘Amerika’nın 30 milyar dolarlık hilesi’ hakkındaki broşürüyle başladı…
1969’da Neil Armstrong ve Buzz Aldrin’i ay’a indirmek için 400.000 Nasa çalışanı ve taşeronu gerekti – ancak tümünün bir aldatmaca olduğunu yaymaya yetecek tek bir adam vardı. Onun adı Bill Kaysing’di.
Bu, “bir içgüdü, bir sezgi” olarak başladı, ardından “gerçek bir inanca” dönüştü – ABD’nin ay’a gitme (veya en azından ay’a gitme ve geri dönme) konusunda teknik yeterliliğe sahip olmadığına dair. Kaysing aslında ABD uzay programına katkıda bulunmuştu, belki de gevşek bir şekilde: 1956 ile 1963 arasında, Saturn V roket motorlarını tasarlamaya yardımcı olan Rocketdyne şirketinde çalışıyordu. 1976’da, We Never Went to the Moon: America’s Thirty Billion Dollar Swindle adlı bir broşürü kendisi yayımladı ve karanlık fotokopiler ve saçma teoriler aracılığıyla iddiasına kanıt aradı. Ancak bir şekilde, Hollywood filmlerinde ve Fox News belgesellerinde, Reddit forumlarında ve YouTube kanallarında bugüne kadar yaşayan birkaç kalıcı şey tesis etti.
382 kg ay taşı toplamış altı görev, Rusya, Japonya ve Çin’den gelen doğrulama ve Nasa Ay Keşif Uydusu’nun görüntüleri, astronotların ay tozunda yaptığı izleri gösterir. Bununla birlikte, ay aldatmacası komplo teorisine olan inanç 1969’dan bu yana artmıştır. 9/11 gerçek dışılar, aşılara karşı çıkanlar, kimyasal iz bırakanlar, düz Dünya teorisyenleri, Holokost inkarcıları ve Sandy Hook komplocuları arasında, ay inişlerinin sahte olduğu fikri artık öfkenin kaynağı bile değil – bu sadece bir gerçek olarak kabul ediliyor.
“Gerçek şu ki, internet, insanların her zamankinden daha geniş bir kitleye istediklerini söylemelerini sağladı, Amerikalılar komplo teorilerini seviyor. Her büyük bir olay olduğunda, biri karşı bir açıklama yapar.”
NASA Baş Tarihçisi Roger Launius.
İngilizler de Komplo Teorisinde Amerika ile Yarışa Girer…
İngilizlerin de komplo teorilerini sevdikleri ortaya çıktı. 2015 yılında, gündüz TV şovu This Morning, ayda yürüyemeyeceğini iddia eden bir konuğu ağırladı çünkü ay ışıktan yapılmıştır. Martin Kenny şunu iddia etti: “Geçmişte, ayın yüzeyine indiğinizi gördünüz ve bunun hiçbirini kontrol edecek bir yol yoktu. Şimdi, teknoloji çağında, birçok genç şimdi kendi kendilerine araştırıyorlar.” Son bir YouGov anketi, İngilizlerin altıda birinin “Ay inişlerinin sahnelendiğini” belirten ifadeye katıldığını buldu. Dörtte biri, komplo teorisinin “kesinlikle doğru” olduğuna, yüzde 12’sinin “muhtemelen doğru” olduğuna inanıyordu, bir o kadar da “bilmiyorum” olarak kaydoldu. Ay sahteciliği gençler arasında daha yaygındı: 24 ila 35 yaş arasındaki kişilerin yüzde 21’i ay inişlerinin sahnelendiğini kabul ederken, 55 yaş üstü kişilerin yüzde 13’ü kabul etti.
Kaysing’in orijinal soruları bunu teşvik ediyor. Birincisi, resimlerde hiç yıldızın görünmemesi; diğeri, iniş modülünün altında patlama kraterinin olmaması; üçüncüsü, gölgelerin düşme şekliyle ilgilidir. Konuşmayı bilen kişiler bu “anomalileri” açıklamak için saatlerini harcadılar (bunlar sırasıyla kamera pozlama süreleri, itişin bir vakumda nasıl çalıştığı ve ay tozunun yansıtıcı nitelikleri ile ilgilidir). Ancak, 2005’teki ölümüne kadar Kaysing, her şeyin bir sahtekarlık olduğunu ve bir TV stüdyosunda çekildiğini iddia etti. “Nasa’nın sık sık kötü yönetildiği ve kalite kontrolünün kötü olduğu belgelenmiştir,” dedi. “Ancak 1969’dan itibaren, bir kişiden bir kişiye tam başarıyla insanlı uçuşlar gerçekleştirebiliyoruz? Bu, sadece tüm istatistiksel olasılıklara karşı.”
Bu konuda en azından haklıydı. Sovyetler Ekim 1957’de Sputnik 1’i fırlattıklarında (bir ay sonra Laika adlı köpeği içeren Sputnik 2), ABD uzay programı neredeyse yoktu. Nasa 1958’de kuruldu ve Mayıs 1961’de Alan Shepard’ı uzaya fırlattı, ancak John F. Kennedy’nin ABD’nin “bu on yıl bitmeden önce bir adamı ay yüzeyine indirme ve onu güvenli bir şekilde Dünya’ya geri getirme” hedefini açıkladığında, biraz zor görünüyordu. Orta 60’larda Nasa, ABD federal bütçesinin yüzde 4’ünden fazlasını tüketiyordu, ancak Sovyetler daha fazla ilki gerçekleştirirken – uzaya çıkan ilk kadın (1963), ilk uzay yürüyüşü (1965) – Amerikalılar çeşitli engellerle karşılaştılar, bunlar arasında üç Apollo 1 astronotunu öldüren bir fırlatma rampası yangını da vardı.
Londra’daki Bilim Müzesi’ne hiç gittiyseniz, ay modülünün temelde alüminyum folyodan yapıldığını bilirsiniz. Apollo 8, 1968’de ayın yörüngesindeydi, ancak, Armstrong’un dediği gibi, rotayı düzeltmek ve aya inmek “uçuşun en karmaşık kısmıydı”. Yüzeyde dolaşmanın zorluk derecesini 10 üzerinden bir olarak değerlendirdi (ayaklarının etrafındaki TV kablosu sorunlarına rağmen), “ancak ay inişinin muhtemelen bir 13 olduğunu düşündüm”.
Bu, bir yalanı tüm dünyaya elli yıl boyunca hiçbir Nasa çalışanından sızdırmadan sürdürmenin zorluğuyla karşılaştırıldığında değişir. Ayrıca, 2019’da kullanılan özel efektlerin 1969’da Nasa tarafından kullanılabilir olduğunu hayal etmeniz gerekirdi ve 600 milyon TV izleyicisinden hiçbiri bir şeyin yanlış olduğunu fark etmedi. Stanley Kubrick’in 2001: Uzay Macerası (1968), o zamanlar Hollywood özel efektlerinin ne yapabileceğine dair iyi bir gösterge ve son derece kötü.
Gerçekten yerinde çekmek daha basitti.
İkinci Dünya Savaşı bombardıman uçağının ayda bulunduğuna dair 1988 tarihli bir Sunday Sport ön sayfasını geçersek, ay-hile teorisi, Fox News’in 2001’de Did We Land on the Moon? adlı bir belgesel yayınladığı modern çağa girdi. Bu belgesel, X-Files oyuncusu Mitch Pileggi tarafından sunulmuş ve Kaysing’in argümanlarını yeni bir izleyici kitlesi için yeniden paketlemişti. O zamanlar Nasa’da çalışan Launius, konsollara karşı birçok başın çarpmasını hatırlıyor. “Yıllarca bu şeye cevap vermedik. Dinlemeye değer değildi. Ancak Fox News, ‘Ay’a inmedik’ şeklinde kesin bir belgesel yayınladığında – gerçekten seviyeyi yükseltti. Her türlü soru almaya başladık.”
Çoğu çağrı, komplo teorisyenlerinden değil, ebeveynlerden ve öğretmenlerden geldi. “İnsanlar şöyle diyorlardı: ‘Çocuğum bunu gördü, nasıl yanıt veririm?’ Bu nedenle, biraz tereddütle, Nasa bir web sitesi oluşturdu ve öğretmenlere bazı materyaller gönderdi.”
Fox News belgeselindeki özel bir sorun, ay inişinin sahte olduğunu iddia eden Amerikalıların %20’sini olduğunu iddia eden bir anketti. Launius, anketlerin genellikle bu rakamı %4 ila %5 arasında verdiğini ancak anket sorularını daha çekici hale getirmenin kolay olduğunu söylüyor. “Her ciddi bir dergide bir duruşma olduğunda – hatta bir filmin rastgele bir yorumu bile – bu tür şeyler ekiliyor.” Christopher Nolan’ın Interstellar (2014) filminde bir öğretmenin Matthew McConaughey’in karakterine, ay inişlerinin Sovyetler Birliği’ne karşı propaganda savaşını kazanmak için sahte olduğunu bildirdiği bir sahneyi örnek olarak veriyor. “Filmde bir atıftır. Ama gerçekten büyük bir tepki doğurdu.”
“Gelecek İçin Ay: Bir Tarih” adlı kitabın yazarı Oliver Morton, ay sahtekarlığının devamlılığının şaşırtıcı olmadığını düşünüyor. Bir yandan bol miktarda kanıtın olduğu inandırıcı bir olay (Apollo 11) ve diğer yandan hiçbir kanıtın olmadığı olasılıksız bir olay (ay sahtekarlığı) olduğunda, bazı insanların ikinciyi tercih edeceğini söylüyor. “Apollo’nun amacı, Amerikan hükümetinin gerçekten işler yapma gücünü göstermektir,” diyor. “Ay-hile teorisinin amacı, Amerikan hükümetinin insanlara gerçek olmayan şeyleri inandırmada ne kadar güçlü olduğunu göstermektir.” Ancak, sahtekarlık öyküsü sadece Apollo’nun hiçbir yere gitmemesi nedeniyle mümkündü – 1972’den sonra başka görevler yoktu. “Amerikan zihniyeti 1970’lerde paranoiaya döndükçe, buna inanmak daha hoş hale gelir,” diyor.
Ulan James Bond!!!
James Bond, suçu birazcık üstlenmeli. Diamonds Are Forever (1971) filminde, Sean Connery, bir Las Vegas kumarhanesinden bir Nasa tesisi içine girer. Bir kovalamaca, Nevada çölünde bir ay aracı kovalamacasını haklı çıkarma yolu olarak film setinde başlar ve dünya bağlantılı astronotlarla tamamlanır. Ancak burada daha çok görsel bir şaka gibidir, Nevada çölünde bir ay aracı kovalamacasını haklı çıkarma yoludur. Peter Hyams’ın Kaysingvari komplo gerilim filmi Capricorn One (1978) zamanında, hükümetin herkesi kandırdığı fikri artık gülünç bir konu değildir. Burada, yanlış giden bir Mars misyonundan bahsedilir. Yetkililer onu sahtelemeye ve astronotları (onlardan biri OJ Simpson tarafından oynanan) gerçeği açıklamalarını engellemek için öldürmeye karar verir. Watergate sonrası dönemde, hükümetin bu ölçekte yalan söyleme fikri çok daha makul hale gelmiştir.
Apollo, 60’ların umutları ile 70’lerin hayal kırıklıkları arasında bir dönüm noktasıdır. “Ay’a bir adam gönderebiliyorsak, neden X’i yapamıyoruz?” yaygın bir söz haline geldi. Morton’ın dediği gibi: “Evet, hükümet kendine olağanüstü bir hedef belirleyebilir ve bunu başarabilir, ancak bu, Vietnam Savaşı’nı kazanabileceği, şehir içlerini temizleyebileceği, kanseri iyileştirebileceği veya Amerikalıların aslında daha çok istediği herhangi bir şeyi başarabileceği anlamına gelmez. Hükümetin gerçekte güçlü olmadığı, sadece olduğunu iddia ettiği fikri – bunun nasıl ay sahtekarlığına beslediğini görebilirsiniz.”
Hep Ne Olmadığına Odaklanmak!
Ay sahtekarlık teorileri genellikle ne olmadığına odaklanır, ne olduğuna değil. Komplolar arasında, önceki Apollo, Mercury, Gemini ve Atlas görevlerinin de sahte olup olmadığı, Laika veya Yuri Gagarin’in uzaya çıkıp çıkmadığı ve Kubrick’in ne rol oynadığı konusunda ayrılıklar vardır. Ancak, ilk nesil ay komplo teorisyenleri öfkeyle motive olurken, bugünlerde daha çok sıkıntıdan kaynaklanır. Komplonun ve eğlencenin arasındaki çizgi çok daha belirsiz hale gelmiştir.
Yine de, bu durumdan rahatsız olanlar için sinir bozucu olsa da – Buzz Aldrin’in 2002’de ay komplo teorisyeni Bart Sibrel’e yumruk atması gibi – bir anlamda komplo fikri zararsızdır, en azından aşılar veya kitlesel cinayetler hakkındaki yanlış bilgilendirme ile karşılaştırıldığında. Morton, bu teorilerden birkaçının antisemitizmle lekelendiği birkaç komplo teorisinden biri olduğunu belirtiyor. Donald Trump gibi haberin eğlence olarak kullanıldığı son ürünün bile abone olduğu görünmüyor. Modern internetin dinamiklerinin açıkça yardımcı olmadığını belirtmek gerekir: YouTube’da Apollo videolarını araştırdığınızda ve kısa süre sonra ay sahtekarlık belgeselleri otomatik oynatma sırasında sıralanır. Ancak, Rus dezinformasyon ajanlarının aşı karşıtı propagandayı yaydıkları gibi ay komplolarını da yaydığına dair pek az kanıt bulunmaktadır. Bununla birlikte, düşündüğünüzde, bu onlar için mükemmel bir anlam ifade ederdi: Rus prestijini geri kazanmanın ve soğuk savaş ile bilgi savaşları arasında süreklilik kurmanın düzgün bir yolu olurdu.
Ancak, SSCB’nin Amerikalıları o zamanlar ortaya çıkarma imkanı vardı; dinliyorlardı. “Sovyet askeri üssü 32103’te oradaydık,” diyerek Rus kozmonot Alexei Leonov son zamanlarda hatırladı. “Tanrı’ya yemin ederim ki orada parmaklarımızı çapraz tuttuk. Umarım adamlar bunu başarır. Bunu gerçekleşmesini istiyorduk. Orada kimin olduğunu biliyorduk ve onlar da bizi biliyordu.”
Sahte teorinin artan gücü, “zaman geri çekildikçe ve bu olaylar unutulduğunda” oluşan şeylerden biri olarak, Launius tarafından sitemle belirtiliyor. “Bu, İkinci Dünya Savaşı ve Holokost ile gördüğümüz bir şey. Birçok tanık sahneden ayrılıyor ve bu gerçekleşmediğini inkar etmek insanlar için kolay hale geliyor. Yanlış olan şeylere karşı kim kaldı? Miti gelişir ve hakim tema haline gelir.”
Belki de en zor inanılacak şey, insanların üstün bir şey başarmış olabileceği fikridir – hatta Nixon’un en iyisini ortaya çıkardığı bir şey. “Yaptığınız şeyden dolayı, gökler insanın dünyasının bir parçası haline geldi,” dedi Ay’da Aldrin ve Armstrong’a telefonla hitap ederken. “Ve sakinlik denizi’nden bize konuşurken, bizi çabalarımızı barış ve huzur getirmek için ikiye katlama konusunda teşvik ediyor.”
Günümüzde kendimize daha az güvenimiz var. Çoğu ay komplo teorisyeni, bütün bu şeyi bir şaka olarak, ara sıra dalabilecekleri bir tür tavşan deliğine bakar. Belki de Nasa’nın Ay’a dönmesi – muhtemelen Trump’un keyfine bağlı olarak 2024’ün erken bir döneminde bile – zamanla Mars komploları tarafından değiştirilecektir.
Yine de, Ay komplosunun devamlılığını Apollo bilim adamlarına bir iltifat olarak görebilirsiniz. “Bir bakıma, Ay sahtekarları Apollo görevlerine çoğu insanın yaptığından çok daha ciddi bir şekilde yaklaşıyorlar,” diyor Morton. “Bu, gerçekten önemsediğini düşündüklerinin bir işareti. Apollo’nun gerçekten önemli olduğunu düşünüyorlar.” Gerçek şu ki, Ay inişleri dünyadaki yaşamı pek değiştirmedi. Henüz en azından.
Ya da ay inişlerinin dünyadaki yaşamı pek değiştirmediği de bir komplo teorisidir. Ve bunu da araştırmalı!!!