ZEKAİ İZMİT
Hesap Uzmanı
Gelir Vergisi Kanunu (G.V.K.) geliri global olarak vergilemektedir. Temel ilke gelir unsurlarının yıllık beyannamede toplanarak beyan edilmesi ve vergilemenin bu suretle bulunan toplam gelir üzerinden yapılmasıdır. ilke bu olmakla birlikte, bazen gelir sağlayan her kişinin yıllık beyanname vermesinin gerek mükellefler ve gerekse hazine bakımından bir yarar sağlamayacağını dikkate alan kanun, bazı kazançları toplama ve yıllık beyanname ile bildirme zorunluluğunun dışında bırakmıştır.
Diğer taraftan, vergisi daha önce kesinti yoluyla alınmış olan bir kısım kazanç ve iratlarla, götürü olarak vergilendirilmiş kazanç ve iratlar için pratik bazı düşüncelerle toplama yapılması mükellefin ihtiyarına bırakılmıştır. Daha düşük gelir sahiplerini korumak amacıyla artan oranlılıktan (müterakkilikten) doğabilecek bazı vergi kayıpları da göze alınarak yükümlülere böyle bir olanak tanınmış ve onlar tüm gelir unsurlarının hesaplanması ve toplanması, kesilen vergilerin mahsubu gibi işlemlerden kurtarılmıştır.
Yukarıda özet olarak değindiğimiz gelirin toplanması, toplama yapılmayan haller ve ihtiyari toplama esasları G.V.K.'nun 85, 86 ve 87. maddelerinde hükme bağlanmış olup söz konusu kanun maddeleri 11.12.1985 günlü ve 18955 sayılı resmi gazetede yayınlanan 3239 sayılı kanımla büyük ölçüde değişikliğe uğramıştır.
193 sayılı G.V.K.'nun 85, 86 ve 87. maddelerindeki son düzenlemelerle bazı menkul sermaye iratlarında beyanname verme yükümlülüğü kaldırılmış, bir takım gelir unsurları için beyanname verilmesi veya bu gelirlerin beyannameye dahil edilmesi için aşılması gereken parasal sınır yükseltilmiştir.
1 — 193 sayılı G.V.K.’nun 85. maddesindeki değişiklik:
Bilindiği üzere 193 sayılı G.V.K.'nun 2361 sayılı yasayla değişik 85. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca istisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar için beyanname verilmez. Bu fıkra 3239 sayılı yasa ile «istisna hadleri içinde kalan kazanç ve iratlar ile 75. maddesinin 1,2 (adi komandit şirketlerde komanditerlerin kar payları hariç) 3,5,7,12. bentlerinde yazılı iratlar için beyanname verilmez. Diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde bu gelirler beyannameye ithal edilmez» şeklinde değiştirilmiştir.
Böylece yeni düzenlemelerle 1.1.1986 tarihinden itibaren elde edilen aşağıda yazılı menkul sermaye iratları için beyanname verilmeyecek ya da bu iratlar beyannameye ithal edilmeyecektir.
— Her nevi hisse senetlerinin kar payları (G.V.K. md. 75/1).
— İştirak hisselerinden doğan kazançlar (G.V.K. md. 75/2).
— Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları (G.V.K. md. 75/3).
— Her nevi tahvil faizleri ve hazine bonosu faizleri ile gelir ortaklığı senetlerinden sağlanan gelirler (3239 sayılı yasa ile değişik G.V.K. md. 75/5).
— Mevduat faizleri (G.V.K. md. 75/7).
— Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile kar ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kar payları ve özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları (3239 sayılı yasa ile değişik G.V.K. md. 75/12).
Yapılan değişikliklerle bazı menkul sermaye iratları tamamen Gelir Vergisinden istisna edilmiş, bazı menkul sermaye iratlarında da Gelir Vergisi yükü aynı kanunun 94. madde&i uyarınca yapılacak stopaj oranı ile sınırlandırılmıştır. .
Eskiden sermaye şirketlerinin elde ettikleri kurum kazancından %40 oranında kurumlar vergisi kesildikten sonra geriye kalan kurum kan, bu kurumun hisse senetlerine sahip gerçek kişilere dağıtıldığında, gerçek kişiler bu kar paylarını 1/3 fazlasıyla (vergi alacağı) menkul sermaye iradı olarak beyan ediyorlardı. 3239 sayılı yasayla kurumlar. vergisi oram %46'ya çıkarılmıştır. Kurumlar vergisi oranının yükseltilmesi neticesinde, 1.1.1986 tarihinden itibaren kurumlardan kar payı alan gerçek kişiler, elde ettikleri kar payı tutarı ne olursa olsun bu iratları için beyanname vermeyecekler ya da gelir vergisi beyannamesi veriyorlarsa bu iratları beyannameye ithal etmeyeceklerdir.
3239 sayılı yasa ile 542 ...