This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
Eğer Gustave Flaubert ölümünden sonra yayınlanan kitaplarının başarısını görebilmiş olsaydı,
kuşkusuz, burjuvaların budalaca konuşmalarıyla, değişmez doğrulara dönüşen beylik sözleri,
büyük bir zevkle yazdığı sDictionnaire des Ideas reçues» (Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü),
«Madame Bovary* başlıklı özel bir bölümü de içerirdi. Pek az roman vardır ki, eşini aldatan
taşralı bir kadının bu basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara, eleştirilere, . övgü ve
kınamalara neden olsun. Mutsuz Emma da unutulmaz Joconde gibi aynı terslikle karşılaşmıştır.
Her iki kahramanın da tek başlarına kazandıkları ün, yapıtların bütünlüğünün gözden
kaçmasına neden olmuştur. Madame Bovary'yi tüm önsözlerinden arındırarak, tüm uzman ve
eleştirmenlerden kurtararak ona yayınlandığı ilk günkü tazeliğini verebilmek düşüncesi ne
güzeldir! Eğer-1857 yılında yaşıyor olup daha ün kazanmamış bir yazarın yeni bitmiş kitabını
açarak şu satırları okuyabilmek olanağım bulmuş olabilseydim: "Okulun çalışma salonundaydık,
kapı açılıp içeri Müdür girdi, arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de, koca
bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu". Bugün bir müzeye girer gibi bir titreme ve saygıyla
okuyabildiğim bu cümle belki o gün ilgimi çekmeyecekti. Belki de eserin daha sonraki
bölümlerini sevmeyecektim. Bütün bunlara inanmam gerçekten olanaksız. Bana öyle geliyor ki,
anlatımın-' daki sıcaklık, gözlemlerindeki doğrulukla böylesine bir öykünün, ön yargıdan biraz
olsun uzaklaşabilmiş her kitap severi etkileye-memiş olabilmesi mümkün değildir.
Kuşkusuz hiçbir yazar yoktur ki, yazmak istediği konuyu Flaubert kadar tam tamına isteğine
uygun bir biçimde kaleme almış olsun. Bu istek, Madame Bovary'yi yaratma düşüncesi kendini
sarmaya başladığı 1849 yılında daha da çarpıcıdır; Flaubert yirmi sekiz yaşındadır ve o zamana
dek hiçbir şey yayınlamamıştır. Daha güzeli o dönemde Flaubert, romantikliğinin doruğunda-'
dır ve «Tentation de Saint Antoine» (Ermiş Antonius)m ilk kitabını yeni bitirmiştir; yapıtını,
konusunun gözüpekliği ve dilindeki zenginlik karşısında şaşıracaklarına inandığı
arkadaşları Louis
6
MADAME BOVARY
Bouillet ve Maxime du Camp'a okumak istemiştir. Oysa hemen son satırın ardından Bouillet
düşüncesini üzgün bir şekilde: "Bunu ateşe atmak ve üzerinde konuşmamak gerekir" diyerek
belirtir. Flaubert üzülür, karşı çıkar ve sonunda çok zengin bir konunun karşısında başının
döndüğünü kabul eder. "Lirizme karşı konmaz bir eğilim duyduğun şu sırada seçefceğin konu,
seni denetleyen, arzularına gem vuran ve içinde lirizmin gülünç olacağı türden olmalıdır",
demekteydi Maxime du Camp. "Cousin Pons, Cousine Bette gibi, burjuvaca yaşantılarla dolu
olaylardan basit bir konu seç ve bunu doğal, hemen hemen teklifsiz bir anlatımla işlemeye
kendini zorla". Bu sözlere yarı yarıya inanan Flaubert uğradığı düş kırıklığını düşünürken Louis
Bouillet şu fikri ortaya atar:
"Niçin Delamare'm öyküsünü yazmıyorsun?" O anda Flaubert' in kafasında bir şimşek çakar.
Eugene Delamare! Flaubert bir zamanlar koket, savurgan, kendini beğenmiş bir eşi olan bu silik
sağlık memurunu tanımıştı. Kadın kocasını aldattıktan ve mahvettikten sonra kendini
zehirlemişti. Taşra kasabası, tekdüze ve göreneğe bağlı bir yaşam, çiftçi dernekleri, eczacı,
eşini aldatan kadın, dedikodular, ölüm... Flaubert tüm bunları görür gibi olur ve şaşırmış bir
durumda mırıldanır; "Ne düşünce!"
Bununla birlikte Maxime du Camp'la Doğu'ya yaptığı gezide aklı Saint Antoine adlı kitabındaydı.
Mısır'dan Filistin'e, Filistin'den Yunanistan'a yaptığı ve yaklaşık iki yıl süren yolculuğunda
romantik coşkusunu yeniden bulmaya çalıştı. Fakat bu uzak ülkeler onu büyülerken aynı
zamanda düş kırıklığına uğratıyorlardı; söylemeye dili varmadı ama, sabahtan akşama değin
gözlerinin önüne serilen bu özgün ve â*ynı zamanda sefillikle dolu manzaradan yoruldu;
basitliğe, gerçeğe, ölçülülüğe duyduğu tepkiyle Fransa'ya . dönmeye can attı. Şimdi tam
tamına Madame Bovary'yi yazacak kıvama gelmişti.
Her şeyden önce Flaubert alışkanlığın verdiği bir davranışla geniş bir biçimde araştırma yaptı,
ortamı inceledi, tanıdığı çeşitli mevkilerdeki insanların sağladığı bilgi kırıntılarıyla
kahramanlarını oluşturdu, planlar yaptı, kendisine malzeme sağlayacak olguları ortaya çıkardı
ve bir düzene soktu. Olayın geçtiği baş yer olan Yonville-1'Abbaye, Dr. Delamare'm yaşadığı ve
çalıştığı Ry kasabasının tam bir kopyasıdır. Günümüzde bile Ry'ye gitmek, Emma'yı ziyaret
etmek demektir. Size hekimin evini, kiliseyi, pazar yerlerini, eczanenin yerini, hanı ve Mme
Delamare'm gömüldüğü mezarlığı gösterirler ve bu yer duygulu kişiler için Mme Bovary'nin
mezarına yapılan bir haç anlamına gelir. Böylesine güçlü bir benzerlik karşısında dikkatli bir
okuyucu kendini, deHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
7
korun kitabı resimlemek için yaratıldığına bile inandırabilir. Romanın kişilerine gelince, hiç
şüphe yoktur ki Flaubert örneklerini gerçek yaşamdan seçmiştir. Delamare çiftinin acı öyküsüne
tanık olan yaşlı hizmetçi Felicite henüz 1905 yılında Dr. Brunon'a, ihtiraslı ve çok güzel bir
kadın olan hanımının nasıl intihar ettiğini anlatmaktadır. "Hangi zehiri aldığını söylemek
istemedi... Herkes ağlıyordu... Nihayet küçük kızı yalvarmak için önünde diz çöktüğünde,
sonunda gerçeği söyledi!.. O kadar zavallı görünüyordu ki!.." Eczacı Homais ise mesleklerini
Forges'da, Yvetot'da, Ry'de Havre'da sürdüren meslektaşlarından alınan çizgilerle oluşturulmuş
bir tiptir. Fakat Flaubert "yarım daire şeklinde tezgâhı, XVI. Louis ve İmparatorluk dönemi stili
kavanozları ve zehirlerin yerleştirildiği raflarıyla" Ry'deki eczanenin dekorunu kendisine örnek
almıştır. Edebiyat tarihçileri, noter yardımcısı Leon'un, taşralı bir kibar kişi olan Rodolphe'un
(gerçekte adı Louis Campion'du.) sayın Lheureux'nun, Flaubert'e esin kaynağı olan gerçek
yaşamdaki kimliklerini ortaya çıkarmışlardır. Bazı edebiyat tarihçileri ise Emma Bovary'nin hiç
şüphesiz Delphine Delamare'ı çok andırdığını söylemekle birlikte yazarın aynı zamanda bir
rastlantı sonucu heykeltraş Pradier'nin çekici ve hafifmeşrep karısı Louise (Lu-dovica)den de
etkilendiğini göstermek isterler. Flaubert'in kâğıtları arasında da Louise'in sadakatsizlikleri ve
savurganlığı yüzünden kendi sonunu nasıl hazırladığını anlatan hemen hemen elli sayfalık bir el
yazmasına rastlanmamış mıydı? Anlatan kişi ise Louise'in bir kadın arkadaşıydı. İşin ilginç yönü
ise bu acıklı öykünün 1851-1856 yılları arasında yani Flaubert romanını yazarken bir sonuca
ulaşmış olmasıdır. Emma Bovary'nin narin silueti arkasında Louise'in hayali Delphine'inkiyle
birleşmektedir. Belki bir süre sonra başka bir yorumcu üçüncü bir kadının mezarını bularak, en
az ötekiler kadar haklı olarak yapıtın kaynağını ortaya çıkardığını ileri sürecektir. Flaubert
sadakatsiz eşlerin düşecekleri durumu sanki önceden görerek, romandaki kadın kahramanın
düşsel bir kişi olduğunu ileri sürmüştür. "Madame Bovary'nin gerçek yaşamla hiçbir ilişkisi
yoktur, der 1857 yılının mart ayında. Bu bütünüyle uydurulmuş bir öyküdür..." Ve, üç ay sonra
da "Hayır bayım, düşüncelerime esin kaynağı olan hiçbir örnek yoktur. Madame Bovary salt bir
yaratım ürünüdür. Bu kitabın tüm kişileri hayali olup, Yonville-FAbbaye diye bir ülke de mevcut
değildir". Sonunda 1870 yılında düşüncelerini yineler ve Mme Hortense Cornu'ye yazdığı
mektupta görüşlerinde ısrar eder: "Madame Bovary'yi yazdığım sırada bana birçok kereler:
'Yarattığınız kadın Mme X midir?' diye sordular. Hiç tanınmamış kişilerden sürüyle mektup
aldım, hatta içlerinden birinde, Reims'den bir bey,
8
MADAME BOVARY
intikamının (bir kadından) alındığını söyleyerek beni kutladı. Aşağı Seine'nin tüm eczacıları
Homais'de kendi kişiliklerini sezince evime gelip beni tokatlamak istediler..."
Roman yazmayı deneyen herkes bilir ki, gerçek yaşamdan alınmış bir kişiyi tüm özellikleri ve
hatalarıyla birlikte edebiyata aktarmak mümkün değildir. Romancı düşündüğü benzerliğe sadık
kalmaya ne kadar çabalarsa çabalasın, anlatının ahengi, dilin güçlükleri, aynntılardaki zorunlu
seçimler yazarın kahramanının görüntüsünü yavaş yavaş bozar. Çoğu zaman bu kahraman,
fiziksel yapıları ve düşünce biçimleri arasında benzerlik olan çeşitli tiplerden ödünç alınan
çizgilerle zenginleşir. Başlangıçta romanın kahramanının yazarla hiçbir ortak yanı olmasa bile,
onun zihninde yaşaması nedeniyle romancının düşüncelerinden etkilenir. Yaratıcı ile yaratılan
şey arasında bir iletişim başlar, biri diğeri olur. Olgun ve yazarlık mesleğini seçmiş bir kişinin,
yarattığı tiplerin gerçekliğine inanması için olağanüstü derecede bir doğallığa gereksinmesi
vardır. (Zaten bu gerçekliğe kendisi inanmazsa okuyucuları inanır mı?). Burada yazarın baş
özelliği aklı değil sezgi-sidir, daha doğru bir deyişle önemli olan, herhangi bir kişinin
düşüncelerini okuyabilmesi, başka biri olabilmesi yani başka birinin yerine geçebilmesidir. Bu
hafifmeşrep bir kadın, titiz bir eczacı veya aldatılmış bir koca olabilir. Flaubert, Madame Bovary'yi yazarken Flaubert olduğunu unutmakta ve tüm sorunları bir kadının bakış açısıyla
incelemektedir. Şu ünlü şakasını bu anlayış çerçevesinde yorumlamak gerekir: "Madame
Bovary benim!" Aslında yarattığı kişilikle özdeşleşebilmek için kendisini fazla zorlamaya gerek
görmemiştir. İbne Bovary, içinde bulunduğu yaşam biçimini reddetmekte, ozanların betimlediği
yaşamı arzulamakta, tatlı sözler karşısında kendinden geçmekte, ölümsüz tutkulara inanmakta
ve kendisini şatolarda yaşıyor görmektedir. Bu kurtulma, başka biri olma, uçup gitme isteği
Flaubert'in de benliğinden koparamadığı bir duygusallıktır. Emma'nın Charles Bovary, Rodolphe, Leon, Homais ve Lheureux'yle kişileşen somut gerçekliğe çarparak sonunu
hazırlamasına karşılık, Flaubert bu gerçekten, sanatının malzemesini yaratarak kendini
kurtarmaktadır. Doğasında bulunan ikilik, sonuçta Flaubert'e, romantizmden tümüyle
etkilendiği halde karışık düşüncelere de açık olabilmesini sağlamaktadır. "Bende iki ayrı edebi
dile sahip iki ayrı kişilik bulunmaktadır", der 16 ocak 1852 tarihli bir mektubunda; "biri laf
ebeliğinin, lirizmin, baş döndürücü uçuşların, cümle ahenklerinin, yüksek düşüncelerin
tutkunudur; öteki ise elinden geldiğince gerçeği araştıran, en küçük olayı da büyük bir olay
kadar gözler önüne
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
9
sergilemek isteyen, ürettiği şeyi size neredeyse maddi olarak hissettirmek isteyen kişiliğimdir".
Zaten Mme Bovary, Flaubert'in kişiliklerine büründüğü kahramanlardan yalnızca bir tanesidir.
Bu gerçeği kuşku ile karşılayanlara birkaç sene sonra Flaubert'in Bouvard ve Pecuchet adında
iki budalayla kendisi arasındaki benzerliği kesin olarak ileri sürdüğünü hatırlatmak yararlı
olacaktır. Çocukluğundan beri Flaubert insanların budalalığına hayran olmuştur. Ona göre insan
"budalalığı görebilmek gibi kötü bir yetiye sahiptir. Görmesine görür ama bağışlayamaz".
Yazar başkaları aracılığıyla edinilen düşüncelerin düzensizliğine atılmayı ,bu kaos içinde
yıkanmayı büyük bir zevk saymaktadır. "Bouvard ve Pecuchet benliğimi öylesine dolduruyorlar
ki, kendimi onlardan biri sayıyorum. Budalalıklarını kendimin yaptığımı düşlüyorum" demektedir
1872 yılının mayısında! Aynı dönemde Salammbo, Matho, Frederic Moreau, Mme Arnoux,
Herodias ve Saint Antoine için de benzeri duygular içerisinde olduğundan hiç kuşkumuz yoktur.
Duygulanımları iyi yansıtabilmek için her şeyi hissetmek ihtiyacı bazen endişe verici örgensel
bozukluklara yol açabiliyordu. Bir düşünceyle dolu olduğu zamanlar artık davranışlarına
egemen olamıyordu. "Açık havada atla çıktıkları gezintide yanların-dayım; birlikte terliyoruz ve
susuyoruz... Kimi kez sabahın altısında yazarken sözcükler canlılık kazanarak beni öylesine
sürüklüyor ki artık olanca gücümle haykırıyor ve öylesine derinlemesine hissediyorum ki,
karımın da doğruladığı gibi kendimden korkarak, masamdan kalkıyor ve sakinleşmek için
pencereyi açıyorum". (23 aralık 1853'te Louise Colet'ye yazdığı mektup.) Daha sonraları
Emma'nın öldüğü bölümü yazarken kahramanının çektiği acıları maddi olarak duyabilmek için
kişiliğini, gerçekten soyutlama denemesine girişmiştir... "Ağzımda arseniğin tadını öylesine
duyuyordum ki, iki kez ardı ardına gerçek mide spazmı hissettim ve bütün yemek boyunca
kustum..." (Taine'e mektup, 1868.)
Sanatı tarafından esir edilen romancı artık yaşamayı bilmeyen bir kişidir. Kendi öz varlığına
rağmen, artık yalnızca yapıtı için yaşamakta, deliliğe varan bir inatla en küçük güncel olayları
ve duyumladığı her şeyi eserine aktarmakta ve onu beslemektedir. Sokakta duyduğu eğlenceli
bir sözü bile yarattığı kahramanlardan biri için saklamakta, masada bir tabak dolusu tatlı su
ıstakozu gördüğü anda: "Hah işte yazmakta olduğum bölümdeki yemek sahnesinde mönü bu
olmalıdır!" demektedir. Güneşin batışını hayran hayran seyrederken sürekli olarak uyanık olan
dikkati ise, gelecek başka bir bölümde kullanılmak üzere bulutların
10
MADAME BOVARY
meydana getirdiği şekilleri not etmektedir. Edebi uğraşlardan uzaklaşmış göründüğü koşullarda
bile özgür olmayıp gözlemlerini, araştırmalarını sürdürmeye devam eder... Bu durum yazarın
olağanüstü bir inceleme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıntılara karşı duyulan bu
doyumsuz açlık, ancak romanın konusuyla ilgili alanlarda kendini göstermektedir. Üzerinde
çalıştığı eserin konusuyla doğrudan ilgisi olmayan bir ortamda yazarın görüş gücü azalmakta ve
dikkati büyük ölçüde kaybolmaktadır. Romancıyı, yaşamı romana bir malzeme olarak görmeye
zorlayan bu profesyonelce değişim, Flaubert'de çok güçlü bir şekilde hissedilmektedir. Yetkin
bir biçimde yazabilme kaygısı, kimilerince saygısızlık olarak nitelenebilecek bazı konuşmaları,
utanmazlıkları Flaubert'in gözünde haklı kılmaktadır. 1853 yılının haziranında doğa bilimcisi
Pouchet'nin karısının cenaze törenine gitmeden önce Louise Colet'ye yazdığı mektupta şunları
söylüyordu: "Eminim ki yarın çok kötü bir gün yaşayacağız ve bu zavallı bilgin de acınacak bir
durumda olacak. Her şeyden yararlanmak gerek diye düşündüğümüz zaman, orada Bovary'm
için de işe yarar malzemeler bulabilirim. Düşüncelerimi başkalarına açacak olsam, bu
Charles .Flaubert George Sand'a gönderdiği bir mektupta "Siz. çılgınlığı sergilerken. Sıkışıklığın yaptığı zorlamayla kendisine göre ikinci planda görünen tüm cümleleri dışarda bırakmakta. Kalıcı bir eser ortaya koymak için tüm fedakârlıklara hazır olan Flaubert amacına ulaşmak için. akşam yemeğinde verilen kısa bir aradan sonra geç vakitlere kadar uğraşını sürdürmektedir. Flaubert sürekli olarak kahramanlarını derinlemesine yakalamakta. bir hiç üzerine. Flaubert kahraI Up*.. Kaz tüyünden kalemini kurbağa biçimindeki hokkasına batı-rıp. Sizde düşünce geniş bir şekilde durmadan akan bir nehire benzer. Çağlayanlar oluşturabilmem için çok çalışmam gerekiyor" demektedir. o ana kadar hiçbir şey yayınlamamış olsa da çok yazmış.. bir kelime bulabilmek için kafa patlatmamn ne demek olduğunu bilmezsiniz. onun. "Bana güzel görünen şey. Kanısına göre Emma'nın. . Işık saçan penceresi ise Seine'den geçen denizcilere yardımcı bir nokta olmaktaydı. iki temel kahraman vardır. Bouillet. Hemen hemen tüm cümleleri yeni baştan yazmalıyım.. havada dayanaksız duran yeryüzü gibi yalnızca üslubunun gücüne dayanan bir roman yaratmak isteyişim-dir. kendi deyişiyle cümleleri "beyaz yağlardan kurtarmak ve salt kaslarıyla ortaya çıkarmak» istemektedir. en yüce gönüllüsü ve en sevecenidir. Tersine onun çevresindeki budalalığın ve yavanlığın kurbanı olarak kabul eder. çizikler. Oysa Flaubert insanların en iyisi. Bende ise bu bir su sızıntısı halindedir. 12 MADAME BOVARY manini yaşamın basit zorunluluklarına uymayı reddettiği için cezalandırdığı halde. Bir haftada ancak iki sayfa yazıyorum! Bezginliğin çenesini dağıtmak için bundan iyi bir yönHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 11 tem yoktur. olanakların bayağıca kullanılmasından yana değildir. Bir kişinin gözyaşlarını üslubumun süzgecinden geçirerek başkalarını da atlatabileceğimi sanıyorum". Bunlardan birincisi (Don Quichotte ve Emma) cömertliği. Çalışmasına her gün öğle zamanı başlamakta. Bu kitap nerdeyse konusuz veya konusu hemen hemen belli olmayan bir eser olacaktır. En güzel eserler az malzemeyle yaratılmış olanlardır". Bu nedenledir ki cümlelerine gösterdiği özen. başınız iki elinizin arasında. Bir taşra kasabasının yeteneksiz küçük bir doktoruyla evlenip. Bu sözler karşısında ne kadar da acımasız! diyebiliriz. . Bu sonda hiçbir ahlaki kaygı güdülmez. inanmış bir sofunun dünyadan elini eteğini çektiği gibi başlamıştır.. madde ve ruh gibi bir bütün oluşturur. Homais) pratik aklı simgelemektedir. Yazdığı sayfalar. ayrıntılarıyla işlemekte. kötü tutumunu haklı gösteren nedenler. Madame Bovary'nin ilk satırım yazdığı sırada otuz yaşında. onurunu yitirerek Emma'nın yenilgisi ve "şeref madalyası kazanan" budala Homais'nin zaferiyle noktalanır. sevgiyi tanımış. düşüncelerine ve diline egemen olduğundan emin. O yalnızca sanatını her şeyden üstün tutmakta ve görevini bir papaz gibi yerine getirmektedir. açık seçik ortaya koyarak romanının çatısını kurmakta ve konunun akışına güçlü dayanaklar kazandırmaktadır. Sözcüklerin seçimindeki güçlüklerden ise mektuplarında bol bol yakınmaktadır: "Bovary'min katı bir dili olmamalı. M. Flaubert'in romanında da.. konumunun ona sunduğu küçük doyumlarla yetinebileceğini söylemekten de ısrarla kaçınır. tıkıldığı delikte sıkıntıdan bunalarak kendini hayallerle oyalayan. serbest yaşamı tanıyan ve mâli sıkıntılar içinde aşkta düş kırıklığına uğrayan bir kadım konu alan bir öyküden daha basiti bulunabilir mi? Flaubert bu olayı çağına göre büyük bir ağırbaşlılık ve şaşırtıcı bir nesnellikle incelemektedir." "Böylesine bir konuyu seçmiş olmam ne kadar da kötü! Böylelikle sanatın boğucu sıkıntısını tanımış olacağım!" Flaubert için biçim ve düşünce. Cervantes'inkinde olduğu gibi. diğeri ise (Sancho Pança. Romanına. Beş seneden daha uzun bir süre Croisset'deki evine kapanarak içindeki arzularla savaşmıştır... tutkulara kapılan. bütün bir gün boyunca.davranışım iğrenç olarak görülebilir ama ben bunda bir kötülük görmüyorum. dışarıyla hiçbir bağlantısı olmayan. olgunlaşmış bir kişidir. incelediği yerleri haklı olarak olmamış diye nitelendirdi. düzeltmeler ve karalamalarla doludur. Artık kişisel özel yaşamı. yarattığı kahramanlara yer açmak için sona ermiştir. yalnızca iyi yazmak isteğinden değil aynı zamanda iyi düşünebilmek arzusundan da kaynaklanmaktadır. Madame Bovary çoğu kez Don Quichotte ile kar-şılaştırılmıştır. kocasını ve kızını sevebileceğini." "Bir stile kavuşmak gerçekten çok zor! Bir önceki gün yazdıklarımı tekrar baştan alıyorum.. düş sevgisini. Madame Bovary.
. eserin sonsuza kadar kök salması amacıyla yazıldığını sanmıştır. Silik bir kişiliğe sahip olan savcı Pinard. Kitabı okumaya başladıkları zaman sıkıntıya benzeyen bir tedirginlik duymaktadırlar. Leon'un alçaklığı ve Lheureux'nun rezilliğidir. "İkinci sınıf bir kitap". . Victor Hugo: "Çok güzel bir kitap yarattınız bayım!" demektedir. Satışı fazla olmayan Artiste gazetesinden Baudelaire adlı biri de yazarın üslubunu "basit bir kanaviçenin taşıdığı özgünlüğe. Hatta bu tutumundan ötürü onu. Anlatılan bu öyküde her şey o kadar katı. Sanata utanma duygusunu benimsetmek. zaferin yolları kendisine açılmaya başlar. Romanı âdeta uçsuz bucaksız bir arazide her yönden kolayca görülebilen bir anıtı andırır. ustaca ve ateşli bir şekilde yanıt vererek. o kadar soğuk ve gerçektir ki!. Eserin ahlak dışı niteliğinden ötürü harekete geçen imparatorluk yönetimi Flaubert'i 29 ocak 1857'de. "Bir kitabın sönüp gitmesinin nedenlerini kavramak için Fanny'nin okunmasına gerek var" der Andre Gide. Eserin neden olduğu skandaldan dolayı meraklanan ve ürken okuyucu hâlâ tereddüt içindedir. Fakat bu sırada Hauteville House'dan Flaubert'e gönderdiği bir mektupta. Madame Bovary'nin yayınlanmasıyla birlikte kalemlerine sarılırlar. derginin yönetmeni ve basımcısıyla birlikte. içinden koptuğu gibi özgürce.ancak bir özet niteliğini taşıyabileceğini belirterek. hayal kurmaya yol açan entrikalardan hoşlanılmaktadır. savcı tarafından okunan bölümlerin belli amaçlarla seçildiğini gösterir ve eserin en dokunaklı bölümlerinden seçilip. böyle bir anlayış elbiselerinin tümünden arınmış bir kadının durumuna benzer. onu köleleştirmez tersine onurlandırır. eserin Revue de Paris'de 1856 yılında yayımının yarattığı skandaldan sonra kavuşmuştur. Düşüncesini ilk belirtenlerden biri olan SainteBeuve. Homais) dolayı kınamak bile gerekebilir. Paris'te Adalet Sarayı'nm 6.. "Karşıtların biliminden habersiz olan Flaubert. yaşamının sonbaharında kendisini terkedilmiş. Eleştirmenler ise pusudadır. anlaşılmamış ve bezgin hissettiği sırada. Gonzales'in ve Paul Feval'in kitapları çok gözdedir.". v. özene.. Çağın son çeyreğinde yeni romancılar ortaya çıkarak kuramlarım tanıtmaya ve yaymaya çalışırlar. şu sonuca ulaşmaktadır: "Büyük bir iş başardınız". yapıtın bütünü göz önüne alındığı zaman bu tülden yerlerin fazla olmadığı gerekçesiyle.. iyi kotarılmış bir çalışmanın tadıyla yaratmıştır.Madame Bovary ününe. Ünleri fazla olmayan eleştirmenler ise daha sert bir tutum takınırlar: "Bu kitap okuduğum eserler arasında ahlaktan en uzak olanıdır". bizde kötülüğe karşı bir sevgi mi yoksa bir tiksinme duygusu mu uyanmaktadır? Romanda tanık olduğumuz suça layık görülen korkunç ceza.. Ne olursa olsun Madame Bovary'yi beğenilmek veya eleştirebilmek düşüncesiyle yazmadığı kesindir.Bovary'nin yeteneksizliği. (Texier). romanın başından sonuna varıncaya dek. Bu olaydan sonra roman birdenbire ün kazanır. (Paulin Limayrac). şu önemli soruyu mahkeme heyetine yöneltir: "Bu tür bir kitabı okuduktan sonra. aşırı derecede öfkelenerek yaptığı konuşmada. sanat sayılmaz. mahkemeHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 13 de kanıt olarak alman bölümlerin kınanması gereken düşünceleri de içermesine karşılık. bu eksikliği nedeniyle bir bileşime gidememiştir". genç kadına karşı duyduğu acıma hissini ve onun yitip gitmesine neden olanlara karşı duyduğu nefreti dile getirmekten kendini alıkoyamaz.. Edmond About'nun. açık olmayan bazı yanlarına karşın yapıtın bir "bütünlük ve tutarlılık gösterdiğini" ayrıca "yazarın veya daha doğru bir deyişle sanatçının. Flaubert'in zavallı Emma'sımn tersine." Flaubert'in avukatı M. eserin bütününün geleneklere yapılan bir hakaret olduğunu iddia eder ve şu sonuca ulaşır: "Kuralsız sanat. bayağı ve utanılacak bir yapıt". (Veuillot). kalpleri rahatlatan duygulardan. en az sevdiği kahramanları karikatürize ettiğinden (örneğin M. çağdaşlarının gözünde ani ve olağanüstü bir başarıya ulaşır. çünkü bu tür anlatıların gerçek yaşamla hiçbir bağıntısı yoktur.b.. Bu yeniler kendisi gibi . en kışkırtıcı bölümlerden seçtiği alıntılarla romanın konusunu anlatarak. suçlanan cümlelerin . Rodolphe'un hoyratlığı.. Senard. Ceza Mahkemesinin önüne çıkarır. Okudukları zaman tüyleri diken diken olmaktadır! O sıralarda Octave Feuillet'nin. canlılığa" benzeterek.. erdem duygusunun doğmasına yor açmamakta midir?" Flaubert çeşitli gerekçelerle mahkemece serbest bırakılır: "Roman edebi açıdan üzerinde çok çalışılmış bir eser izlenimi verdiğinden. Kulağı okşayan sözlerden. (Dumesnil). Flaubert'in çalışmassnın yetkinliğinin nedenini tam olarak kavrayamayan kamuoyu ise.. oysa yazar eserini böyle bir amaç gütmeden. "Sıkıcı. Yantutmaz görünmekle birlikte. söylemek istediği şeyleri ortaya koyabildiğim" yazar. Madame Bovary'nin kendisine Paris'te ve taşrada yandaşlar bulmaya başlaması yavaş yavaş ve gizlice olmuştur. Flaubert. Kitapçılarda yeni görünmeye başlayan Feydeau'nun Fanny'si.
bütün dilleri konuşan. anlaşılmaz sözlerde bulunabileceğini düşünerek. kendi duygusal yaşamlarından bazı parçalar bulabilecekleri umudu mu gelmektedir? Bu tür bir neden böylesine geniş bir olgunun yanıtı olamaz. tüm ülkelerde yaşayan. üzerinde böylesine titiz çalışılmış bir dile karşı çıkmaktadırlar. yeniden elden geçirildikten sonra Remzi Kitabevi'ne verilmiş. Böylelikle geç de olsa binlerce okuyucu Flaubert'in yapıtıyla tanışır. okuyucu yığınlarının büyük bir kesimi Flaubert'in romanına duydukları sevgiyi özenle korumaktadır. Buluşmalarımız da artık yalnız tatil aylarına kaldı. filmleri birbirini izlemekte. Sinema bu öyküye dört elle sarılmakta. Bu yeni romancüa14 MADAME BOVARY rın adları. Maupassant ve Bourget'dir. çıkmış olan bölümler. Sonradan. Bilim yuvaları da genel okuyucunun düşüncelerine destek sağlar. fakat çeviri piyasası öylesine dar. Madame Bovary'ye çeken nedenlerin başında acaba. Ne yazık ki. gözden düşecekleri inancı içerisindedirler. Bence. Bunun için. Alman ve Japon kadınları onun varlığında kendilerini görmektedirler. halkı uyuşukluğundan kurtarır. Rus. Lanson ise Flaubert'i "çağın en sağlam ve dengeli yapıtlarını veren romancı" olarak selâmlamaktadır. Sık sık buluşup görüştüğümüz halde. baHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 15 zılarmın da ileri sürdükleri gibi. özellikle bayan okuyucuları. Bereket versin. Zola. Gerçi o tarihte İstanbul'da otururdu. Flaubert hırslı çalışması. Mecmua 1936' da kapanınca. Daudet. bugün elinizdeki Madame Bovary çevirisi. Rahmetli dostum. ahlak anlayışına ve düşüncelerine ilgi göstermekteydiler. yapacağımız çalışmalardan değil. çeviri de yanda kaldı. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık onan insanüstü yetkinliğinden kaynaklanmaktadır. bu kişiler. Nurullah Ata. "Ölümsüz Madame Bovary ise Shakespeare ve Balzac'inkiler de dahil olmak üzere tanıdığım en gerçek ve kusursuz kadın kahramandır". Evrenselleşen Emma. Fakat her zaman görüldüğü gibi yapıtın sürekli artan başarısı bazı gelişmiş kafalarda yeni soruların uyanmasına neden oldu. Henri TROY AT Fransa Akademisi Öyesl i BİRKAÇ SÖZ Rahmetli Ataç dostumdu. dünyaca tanınan ünlü yıldızlar bu küçük taşralı kadını canlandırmak için birbirleriyle yarışmaktadırlar. onun gibi gerçeği çarpıcı bir biçimde anlatmak istemektedirler. Emile Faguet'ye göre ise: "Flaubert Fransız yazınının en büyüklerinden biri"dir. Amerikalı. geçmiş bir dönemin yazarı izlenimini yaratmaktadır. okumuş olanlara. değişik iklimler altında acı çeken ve yaşamını yitiren bir kadın kahramandır. Flaubert'in zamanındaki eleştirmenler onun işlediği konulara. Yaşlı ustanın çevresinde görülen bu canlılık.. edebî dedikodular yapar. Çevirisi Ayda Bir mecmuasında tefrika olarak çıkıyordu. keskin zanaatçı davranışlarıyla onlar üzerinde. bize birlikte çalışıp iş çıkarmak kısmet olmadı. Sanki olağanüstülüğün yalnızca belirsizlikte. okuma zevki öylesine sönüktü ki. Brunetiere "Madame Bovary'nin çağdaş edebiyat tarihinde bir baş yapıt olduğuna inanabiliriz" der. Sonra.. geniş bir çevre tarafından çabuk okunabilmek için hızlı yazan ve böylece çabuk unutulan romancıların çoğaldığı dönemimizde. . ikimizin imzasını taşıdığı halde.üslup sorunu üzerinde fazla durmuyorlarsa da. memlekette veya Fransa'da çıkan kitaplardan söz açar. şunun bunun çeviri yanlışları üzerinde konuşurduk. pro-. bağıntısız yapılarda. onun anlayışına yönelmemiz zorunlu bir hale gelmektedir. Ataç'ın vakitsiz ölümüyle çevirinin tamamlanması imkânsızlaşmca. Flaubert hâlâ izlenmekte ve rüzgâr. bitmiş bir yapıtla ilgilendikleri zaman. Ben onu daha «Nurullah Ata Bey» iken tanımıştım. bazı keskin eleştirilerin varlığına karşın. daha İstanbul'da iken. Ataç olup Ankara'ya gitti ve oraya yerleşti. Bu açıdan Croisset'nin yanlız adamının kaygılanmasını gerektiren bir neden yoktur. 1880 yılında ölmesine karşın hâlâ üzerinde tutkuyla tartışılan bir yazardır Flaubert. Taslaklara karşı büyük ilgi duyan günümüz eleştirmenleri her şeyiyle yetkin. günümüzün eleştirmenleri ise yazarın dili üzerinde durmaktadırlar. fesyonel bilinci. onu bir usta olarak kabul etmeyenlerin itirazlarını boğmaktadır. Madame Bovary'yi dilimize çevirmeye başlamıştı. bir araya geldiğimiz zaman. karşı karşıya oturup birlikte yaptığımız bir çalışmanın ürünü değildir. Okuyucuları. fakat arkası gelmemişti. İngiliz. tümü.
Eserim. Fakat yine de bu romanın çevrilmesi gerektiği kanısındayım. kocasıyle geçirdiği silik hayattan nefret edip daha ince bir yaşama isteğiyle kendini birtakım kuklalara. Madame Bovary'de dünyanın en unutulmaz budalalarını betimlemiştir. sonra etüt öğretmenine dönüp yavaş sesle: — Bu efendiye göz kulak olursunuz. aziz dostumun çevirisine başladığı bir eseri tamamlamak suretiyle. Nurullah ATAÇ (uuıto MARIE-ANTOINE-JULES SENARD'a PARİS BAROSU ÜYESİ MİLLET MECLİSİ ESKİ BAŞKANI VE İÇİŞLERİ ESKİ BAKANI Aziz ve ünlü dost. . büyükler arasına. dilimize İsmail Hakkı Alişan tarafından çevrilmiştir.Remzi Kitabevi'nin isteği üzerine. Benim çevirimde bulunacak kusurlar. kapı açılıp içeri Müdür girdi. Çünkü bence önemli olan. o romanı yeniden çevirmeye özendirirse bu. Okuyucuların. sizin belagat ve iyiliklerinizin derecesine hiçbir zaman varamayacak olan saygı ve gönül borcumu lütfen kabul buyurunuz. Paris. emeğinin eserine hiç el sürmedim. benim için en güzel ödül olur. sizin o eşsiz savunmanızdan sonra. Gustave Flaubert'i sevenleri. bölümü ortalarına kadar yürüttüğü çeviriye ben bıraktığı yerden devam ettim ve onun aziz hatırasına saygısızlık etmemek için. Fakat kitabın asıl konusu bu değildir: Madame Bovary. Çalışması. Madame Bovary ise tarihi sahneleri canlandırmaya değil. Asabi. Bu kitabın başına ithaftan önce adınızı yazmama izninizi dilerim. içinde yaşadığı çevreden üstün gören. onun yayınlanmasını her şeyden önce size borçluyum. insanların özellikle budalalıklarını seyretmekten. Madame Bovary'yi benim çevirmem değil. bütün dünyanın en tanınmış romancılarındandır. iki çeviri arasındaki üslup ayrılığını elimden geldiği kadar ortadan kaldırmak amacıyle. ne kadar uğraşsam Madame Bovary çevirisine aslındaki güzellikleri veremem. bunlarla kendini zehirlemekten hoşlanırmış. İki çeviri arasındaki. O roman Gustave Flaubert'in romantik tarzının en güzel eseridir. çünkü. merhumla benim Gustave Flaubert'e karşı beslediğimiz birlikte hayranlıktı. ahlakı ile kendini beğendirirse. arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de. Ataç'la aramdaki bu işbirliğini. yaşayan tipleri tespite çalışan Flaubert'in eseridir. Uyukla-yanlar gözlerini açtı ve herkes. sanki dersine dalmışken birdenbire gürültü duyup şaşalamış gibi ayağa kalktı. kendi dilimi onunkine benzetmeye çalıştım. dedi. Ölmez eserlerinden Salambö. 1935-1936 yıllarına kaMB 2 18 MADAME BOVARY dar geriye götürüp değerlendirmek insafını göstereceklerinden eminim. Tam tersine. taşra çapkınlarına kaptıran kadının hikayesidir. onun hatırasına saygı göstermekti. Böyle bir yazarın eserini çevirmeye kalkmanın bir kendini bilmezlik olduğunu bilirim. koca bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu. gözünün önünde geçen hayatı. Gustave Flaubert en titiz sanatkârlardandır. 1966 Gustave Flaubert ve MADAME BOVARY Gustave Flaubert yalnız Fransa'nın değil. çabamı artıran diğer bir konu da. ne kadar büyük olursa olsun. benim gözümde bile umulmadık bir değer kazandı. Her cümlesi üzerinde saatlerce. Sabri Esat SİYAVUŞGİL Esentepe. bu zaman uzaklığını kapatmaya çalışırken. Müdür oturmamızı işaret etti. Monsieur Roger. Hiçbir büyük eser bir defada kusursuz olarak çevrilemez. yaşına göre bir sınıfa çıkarırız. Onun için. Asıl ününü sağlayan da belki bu kitabıdır. hatta hastalıklı bir sanatkâr olan Flaubert. Rahmetli dostumun ikinci kısmın VIII. 12 Nisan 1857 Gustave Flaubert BİRİNCİ KISIM I Okulun çalışma salonundaydık. kendini. Beşinciye giriyor. bu işi yapmak bana düştü. günlerce çalıştığı söylenir.
dizlerinin üzerine koydu. yine heceleri karıştırarak tekrar etti. o yeni öğrencinin adının Charles Bovary olduğunu sonunda anlayabilmişti. hemen gidip kürsünün dibinde. O. dilsiz çirkinliklerinde bir budalanın yüzünde olduğu gibi. boyu da hepimizinkinden uzundu. bizimle birlikte sıraya girmesi için. söz dinler ve pek tutuk bir çocuğa benziyordu. ama kimse işitemedi. yere mi bıraksın. Kalkıp derslerimizi anlatmaya başladık. Yeni öğrenci. Askısını pek çektiği için. bir köy uşağıydı. tiz seslerle en üst perdelere yükseldi.Kapının arkasında bir köşeye büzülmüş durduğu için pek de iyi seçilemeyen bu yeni öğrenci. dirseğine dayanmaya bile cesaret edemiyordu. güneşliği parlıyordu. Sınıfı bir kahkahadır aldı. okulun modası böyleydi. Yeniydi. biz duamızı bitirdikten sonra bile. Kalktı. lanıyordu. dedi. fakat yine de. üç burma şeritle başlıyordu. alnına yatırılarak düz kesilmişti. kasketi düştü. Hoca: — Daha yüksek söyleyin! Sesinizi biraz daha çıkarın! dedi. uslu. birdenbire canlanıyordu. Bir gürültü daha kopacaktı ama öğretmenin öfkeyle: . püskül gibi sarkıyordu. uzun konçlu mavi çorapları. aralarına kırmızı kurdele dikilmiş. bizim bağnşmala-rımızdan onun sesi büsbütün işitilmez olmuştu. saat ikiye gelip de zil çalınca. Öğretmen: — Kalkınız. kimimiz: Şarbovari! Şarbovari! diye bağrışıyorduk) sonra tek MADAME BOVARY 25 sesler halinde dalgalandı. O. kimimiz havlıyor. Eğilip yerden aldı. 6. kasketini elinde mi tutsun. bir türlü kestiremiyordu. acele acele. yeşil çuha setrenin koltuk altlarına dar geldiği belliydi. baklava baklava kesilmiş kadife ve tavşan derisi parçaları sıra-. lutr kaskete. her milletin her çeşitli başlığına çalan bir külahtı. bunun arkaya düşen kısmı. incecik bir şeride bağlanmış. Bir anda sınıfı saran gürültü. Öğretmen: — Ayağa kalkın da adınızı söyleyin. 24 MADAME BOVARY Bunun farkına mı varmadı? Yoksa ona uymayı göze mi alamadı? Her ne hal ise. sıraların altına fırlatırdık. son bir çaba göstererek ağzını alabildiğine açtı ve birine seslenilmiş gibi. bunların üzerinde torbamsı bir şey vardı ki. altın tellerle yapılmış bir küçücük haç. bunun ucunda da. hani bazı şeyler vardır. takkeye kadar. zavallı çocuk o kadar şaşala-mıştı ki. Çocuk yerinden kımıldadı. duvara çarpıp da toz koparsın diye. dedi. Bütün sınıf gülmeye başladı. işte böyle bir şey. Saçları köy kilise ilahicilerininki gibi.. kimimiz tepiniyor. Yumurta biçimindeydi ve içi tel çubuklarla tutturulmuştu. içeriden mukavva ile gerilip yol yol şeritlerle süslenmişti. sonra. on beş yaşında kadar vardı. etüt öğretmeni kendisine seslenmek zorunda kaldı. kol ağızlarından gözüken kırmızı bilekler de herhalde çıplak durmaya alışıktı. çivili kunduralar vardı. yuvarlak şapkaya. Omuzlan öyle geniş değildi ama. tekrar tekrar okutturarak. Yanında oturanlardan biri dirseği ile vurup yine düşürdü. yeni'nin kasketi hâlâ dizinin üstündeydi. hecelettirerek. sarımtırak pantolonunun altından meydana çıkıyordu. derin bir belagat bulunur. Bû. kasketlerimizi yere atardık. kilisede dinsel öğüt dinliyormuş gibi.. tembeller sırasına oturmasını emretti. tekrar eğilip kaldırdı. kulak kesildi. yoksa başına mı giysin. çekingen gözlerini etrafında gezdirerek sıkıla sıkıla: — Kaske. Yeni öğrenci. (Kimimiz uluyor. serguçlu kalpaktan tutun da miğfere. — Bir daha söyleyin! O. — O miğferi bir yana bıraksamza! dedi. Öğretmen: — Ne arıyorsunuz? diye sordu. nefesinin olanca kuvveti ile şu kelimeyi fırlattı: Şarbovari. O zavallıya. diyebildi. daha kapının eşiğinde. tutulmaya çalışılan bir kahkahanın iyice sönmemiş bir fişek gibi patlayıverdiği bir sırada. sonra yine bir durakladı. kötü boyanmış. siyah düğmeli. Başımıza yağmur gibi yağan cezalar sınıfın düzenini yerine getirdi. ellerimiz boşalsın diye. Hocamız sakalı sözden hoşlanır bir adamdı. ayak ayak üstüne atmaya. Sınıfa girer girmez. heceleri birbirine karıştırarak bir isim söyledi. bin zorlukla dindirildi. Yerine oturdu. öğretmen yazdırtarak. Ayaklarında iri iri.
. sinirli olmuştu. Gençliğinde şen. Kayınpeder ölünce çok . Böyle istek gösterdiği için olacak. bu meyhane benim sürtüp eve geç vakit bezgin. senetlerin ödenme tarihini düşünür. Önceleri kocasının. artık rahat etmek istediğini söyleyerek dünyadan elini. Babası M. elini işten esirgemiyordu. Annesi-onu reçelle beslerdi. konuşkan. yeni asker toplama işlerinde birtakım dalaverelere adı karıştığından istifasını vermek zorunda kalmıştı. feleğe küskün. dedi..— Hepiniz beşer yüz dize kopya edeceksiniz! diye bağırması üzerine. yaşlandıkça. Charles-Denis-Bartholome Bovary. küskününü dikip ocağın başına oturur. hem de bir ticaret tellalının inandırma yeteneği vardı. elma şarabını satacağına şişelere koyup kendi içti. Başlar defterlere eğildi. damat buna içerleyip dokumacılığa girişti. boğazına iyi baktı. rastıklı bıyıkları favorileriyle birleşmişti. çamaşır yıkar. dikkatle. daha aşağı sınıfa indirilmedi. domuzlarının yağı ile av çizmelerini parlattı. ama anlatımında hiçbir incelik yoktu. Oğlan eve dönünce. kümesinin en iyi hayvanlarını kesip kesip pişirdi. Artık hep iş üstündeydi. kahvelere dadandı. Yakışıklı. Onda hem bir yiğit görünüşü. tasalı. merak etmeyin. denizler tanrısının: «Şimdi ha!» demesi ile sinen dalgalar gibi tısıverdik. biraz para batırdı ve toprağı altın etmek için köye çekildi. hiç kımıldamadan duruyordu. 1812'de. açık kalan şarabın bozulup sirkeleştiği gibi. Siz de. insanoğlundan iğrendiğini. o zaman da. yarı konak denecek bir ev buldu. Annenin gösterdiği eğilimlerin aksine olarak M. orduda cer-rahbaşı yardımcılığı etmiş. yaygaracı. O zaman sustu. Bir çocukları olunca sütnineye vermek gerekti. onun boyuna poşuna vurulmuştu. çalımlı bir adamdı.bir şey kalmadı. herkese örnek olabilecek bir vaziyette oturdu. konuşkan. Bovary. Sonra gururu ayaklandı. oğlunu da buna . Hocanın çok canı sıkılmıştı. Akşam çalışma salonunda çekmesini açıp kolluklarını geçirdi. bir kral çocuğu gibi şımartıldı. 26 MADAME BOVARY ğu kadar geç gönderdiği için. kimse çal-mamıştır. Sınıfın sessizliği geri gelmişti. ağzı leş gibi kokarak gelmesine. tam iki saat. onların puslalannı öderdi. bağrı dolgun. yeni efendi. işçilere nezaret eder. Pays de Caux ile Picardie sınırlarında küçük bir köyde. Avukatları dolaşır. kocasını bir kat daha soğutmuştu. ilk Latince derslerini köyün papazı gösterivermişti. sesini çıkarmadan içlenirdi. «kişisel üstünlükleri» nedeniyle altmış bin franklık bir drahoma ele geçirmişti. ufak çizgiler çizdi. Beyefendi ise hiçbir işi üzerine almaz. Bir zamanlar karısı onun için deli olmuştu. yirmi kere ridiculus sum (1) fiilini yazacaksınız. geçimsiz. zenginlik peşinde koşmayı bırakmanın daha hayırlı olacağını kendi de anladı. Sonra daha tatlı bir sesle: — Kasketiniz de bulunur. çocukların erkekçe büyütülmesi fikrini kafasına koymuştu. yeni efendi de. kürsünün üzerine koyduğu başlığının içinden mendilini çıkarıp alnını kurulayarak: — Hiç rahat duramaz mısınız? dedi. yıllığı iki yüz franga. ancak karısını haşlamak için gözlerini açardı. çünkü kuralları oldukça bellemişti. dikiş diker. sabahları geç kalktı. herkesi kıskanır bir adam olmuştu. babası yalınayak koşturur ve filozofluk satayım diye: «Hayvan yavruları gibi çırılçıplak dolaşsa da olur» derdi. kelimeleri birer birer sözlükte arıyor. evde ütü ütüler. kaderine sessizce katlanıp öfkesini ölünceye dek karnında sakMADAME BOVARY 27 ladı. Evlendikten sonra iki üç yıl karısının parası ile geçindi. Ailesi masraftan çekinip onu okula mümkün oldui (1) «Ben gülüncüm» demek. fakat kendini kul köle ederek sevmesi. şefkatli olan kadıncağız. köyün şırfıntıları peşinde koşmasına. o kerhane senin. Yüzünü eliyle siliyor ve gözleri eğik. atlarını işe göndereceğine bineğe kullandı. daha kırk beşinde. mahkeme reisine gider. Ama basmadan anlamadığı gibi tarımdan da anlamıyordu. yan çiftlik. bu parayı getiren tuhafiyeci kız. kendisine ara sıra kalem ucuyle atılan yuvarlanmış kağıtlar gelip de yüzünü mürekkeplemesine rağmen. gidip alacaklıdan vadelerinin uzatılmasını isterdi. parmaklarına yüzükler takar. her akşam tiyatroya gidip eve geç döndü. Baktık. küllere tükürerek çubuğunu içer ve. eteğini çekti. arası çok geçmedi. özene özene çalışıyor. porselen pipolar içti. en göz alıcı renklerden elbiseler giyerdi.
yağmurlu havalarda kilisenin revakı altında seksek oynar. ne olursa olsun hayatta başarılı olur. olanca ağırlığıyle asılarak bir bi yana. az sonra ağzı açık horlamaya başlardı. Bovary bütün bunlara: «Zahmete değmez!» diyordu. bu adam ayda bir pazar günü. Charles. Rouen Col-lege'ine gönderildi. kargalara kesek atıp uçururdu. eşya. Saint-Romain panayırı vaktinde. ticaret için sermaye vermeye paraları yetecek mi? Hem. bakalorya sınavını kendi kendine yapabileceğine güvenen ailesi. 28 MADAME BOVARY Böylece bir meşe gibi büyüdü. Olanca dikkatiyle çalışması sayesinde daima sınıfın ortalarında kalabildi. her perşembe akşamı annesine kırmızı mürekkeple mektup yazıp balmumu ile üç kere mühürlerdi. Bu iş için. kendinin eremediğine. Sıcaktan çocuk uyur. ona bir oda tuttu. gürbüz olsun diye. bir vaftiz ayini ile bir cenaze ayini arasında biraz boş vakit bulunca çocuğu sacrisde'den (1) okutur veya akşam duasından sonra bir yere çıkmayacaksa eve çağırtırdı. cüret gösteren bir adam. oldu. ekimin sonlarına doğru. papaz da elleri karnının üstünde kendinden geçer. daha şimdiden onu büyümüş. Hendekler boyunca dut koparıp yer. Fakat üçüncü sınıfı bitirince. On ikisine gelince annesi. bir bi yana uçmak pek hoşuna gittiği için. sonra oturup tarih defterini temize çeker. Charles bu kadarla kalamazdı. mumun etrafında küçük sinekler. Fakat o sırada ya yağmur yağar. Gezmeye çıktığı günler. eline bir sırıp alıp hindi güder. . oğlunun ereceğini ummaya başladı. Altı ay daha geçti. çocuk da köyde kararsız ve şaşkın dolaşıp duruyordu. Bu eşsiz dostsuz hayat. Şimdi birimizin bile onun hiçbir halini hatırlaması kabil değildir. Yemek işini konuşup yoluna koydu. papaz gene de öğrencisinden memnundu. kendi halinde bir çocuktu. nehir boyunca gezip gemileri seyre gönderir. Ganterie sokağında bir hırdavat toptancısıydı. Valde Hanım dayattı. ona bir memuriyet almaya. köye adam gönderip yaban kirazından eski karyolayı getirtti. Onun yattığı odada ateş yaktırmaz. biçim zamanı ot kurutur. diller döküp okşayarak. Papaz. yanakları al al. hatta delikanlının hafızasının kuvvetli olduğunu söylerdi. karşı koymaksızın razı oldu. onu okuldan alıp tıbbiyeye verdiler. dördüncü katta. Çocuğun ilk kez kilisede cemaate katılması için bir yıl daha beklenildi. Elleri iri iri. ona kadeh kadeh rom içmeyi. dinç. Fakat dersler o kadar kısa ve o kadar düzensizdi ki büyük bir hayrı dokunamazdı. onu. ders dinleyen. masallar anlatır. yanma çağırır. akşam yediyi bulmadan tekrar getirip yemeğe yetiştirirdi. karşılıklı yerleşirlerdi. Fakat ilme. kendi gibi bir köy uşağı olan hademeyle konuşurdu. Velisi. Madam Bovary dudaklarını ısırıyor. teneffüslerde oynayan.göre yetiştirmeye çalışıyor. ya bir tanıdık geçer. yakışıklı. dini alaylar geçerken küfür savurmayı öğretirdi. Bazen de civardaki hastalardan birine viatique (2) yutturmaktan dönerken Charles'ın kırlarda haylazlık ettiğini görür. Çiftçilerin peşinden gider. Annesi onu yanından ayırmazdı. Onun yüksek mevkilere geçeceğini kuruyor. kağıttan oymalar yapar. babası kendi eliyle götürdü. hüzünlü neşelerle dolu bitmez tükenmez sözler söyleyerek güya onunla konuşurdu. babasının yüzünü pek ağartamı-yordu. bir süre dinsel öğütten sonra bu uygun durumdan yararlanarak bir ağaç dibinde fiil çektirirdi. artık okutturulmasma babasını razı etti. ders bırakılırdı. çalışma saatlerinde çalışan. Annesi. O. bütün hülyalarını kırıp savurmuştu. akıllı uslu olmasını tekrar tekrar öğütledi. tanıdığı bir boyacının evinde. nihayet ertesi yıl Charles. MADAME BOVARY 29 harsis Gezi Yazıst'mn çalışma salonunda sürüklenip duran eski püskü bir cildini açar okurdu. Onu odasına çağırtır. Peder Bey de utanıp. irfana pek aldırış etmeyen M. dükkânını kapattıktan sonra onu okuldan alır. sohbeti hoş bir mühendis veya bir hâkim olmuş gibi görüyordu. hatta evdeki köhne piyanoyu açarak iki üç küçük şarkı bile belletti. yavrucağını ısıtsın diye bir dökme soba ile odun aldı. İsparta-lılar gibi sert bir terbiyeden geçmesini istiyordu. büyük bayram günleri zangoca yalvarıp çan çalardı. (2) Can çekişenlere yutturulan okunmuş ekmek. Çocuğu yüksek okullara göndermeye. veya Ana(1) Kilise zinetlerinin ve papaz elbiselerinin saklandığı yer. Bir hafta sonra dönerken oğluna. yatakhanede iyi uyuyup yemekhanede karnını sıkıca doyuran. daha doğrusu yorulup. artık bir başına kalacağı için. Ama. Fakat yaradılışından yumuşak huylu olan çocukcağız. köyün papazını görevlendirdiler. Okuma öğretti. hatta bir kere de tabiat bilgisinden ikinci çıktı. yani bir masa ile iki iskemle buldu. pervaneler uçuşurdu.
ev sahibinin verdiği yavan bir lokmacık yemeği yedikten sonra odasına çıkar. Annesi onu da buldu: Dieppe'li bir mübaşirden dul kalmış. Bir şey anlamadı. haz duyar gibi olurdu. tabanını duvara vura vura. Charles yeniden çalışmaya başladı. klinik. yasak zevkler âlemine girmiş oluyordu. Güzel yaz akşamları. hayli ustalık gösterdi. Bovary gerçeği ancak beş yıl sonra öğrendi. Ama yine de çalışıyordu. Charles. o da her günkü işceğizini öylece yapıyordu. ona" bir de kadın bulmak lazımdı. hastaneye koşmak. Çirkin. ne saadetti! Büyük bir ziyafet verdiler. kimya. Sonra derslere. ne iş yaptığını bilmeden nasıl dönüp durursa. kendine kadar gelemeyen bu kokulan duymak için derin derin nefes alırdı. Kadın. kavrayamıyordu. Orada hekim olarak ancak bir ihtiyar vardı. Orası kim bilir ne güzeldir? Akgülgenlerin altı kim bilir ne serindir? Köyün kokularını. batan kırmızı güneş. bu başarısızlığı hocaların haksızlığından bilip oğlunu affetti ve işi düzeltmeyi kendi üzerine alarak ona biraz güven verdi. penceresini <1) Ucu tüylü bir çeşit mantar top. sanki hepsi de. Her akşam pis bir kahveye kapanıp. kıpkırmızı sobanın karşısında ıslak elbisesinin dumanı tüte tüte oturup çalışırdı. yüzüne âdeta ilgi çekici hüzünlü bir hal geldi. üzerleri siyah benekli küçük koyun kemiklerini mermer masalara çarpmak. eczacılık dersi. Maksadına ermek için Madam Bovary'nin onları birer birer saf dışı bırakması lazım geldi. anatomi dersi. tertemiz geniş gök. ona halef diye gidip karşısındaki eve yerleşmişti. bütün sorulan ezberledi. tıp tahsil ettirmek. köprüleri ve kafesleri arasından. yılda bin iki yüz frank geliri olan bir kadın. Annesi için bu.Charles tıbbiyenin ilan tahtasında ders programını okuyunca sersem gibi oldu. adamcağız daha piliyi pırtıyı toplamadan. mürüvvetini kutlulamak için. Meyhaneye dadandı. Annesi ona masraf ettirmemek için her hafta emanetçi ile bir parça fırınlanmış dana eti gönderirdi. Her derse gidiyor. Zayıfladı. ciltli defterleri vardı. O zamana kadar içinde gizli kalmış birçok şeyler birer birer uyandı. başını kaldırmaksızm MADAME BOVARY 31 sınava hazırlandı. kendi gözünde itibarını artıran bir hareket gibi geliyordu. Bu hazırlıkları sayesinde. Kenara çömelmiş işçiler. pathologia dersi. birçok sokaklardan geçerek tekrar eve dönmek sırası gelirdi . Bir gün muayeneyi. Madam Bovary çoktan beri onun ölümünü bekliyordu. köye varmadan önce bir yerde durup annesini çağırttı. sıhhiye memurluğu imtihanında döndü. sabahları hastane dönüşü.Akşam. hem kendi dölünden gelmiş bir adamın budala olmasına ihtimal veremezdi. damların ötesinde. Tavan aralarından uzatılmış sırıklar üzerinde pamuk yumakları kururdu. Karşıda. botanik. sarı. Sanki bununla dünyanın sırlarından kısmetini almış.. boyu uzadı. Oldukça iyi bir numara ile kazandı. M. suda kollarını yıkardı. Ama oğlanı okutmak. İşi ihmale vurup o eski kararlarından tabiatıyle birer birer dönmeye başladı. . Charles. elini kapının tokmağına koyunca şehvani bir. ayrıca da sağlık ve tıp bilgisi. 30 MADAME BOVARY açıp dayanırdı. papazlardan arkası olan bir sucukçunun emeklerini bile boşa çıkardı.. mavi suları ile akıp giderdi. Charles nereye yerleşecekti? Tostes'a. aşağıda. dominoya düştü. artık bu tarihe karışmış bir iş! Sesini çıkarmadı. Beranger için coşkunluk gösterdi. Babası ile annesi. anfilere. insanın içine yücelik veren karanlıklarla dolu birer tapmağın kapılarıydı. ılık sokakların boşalıp hizmetçi kızların kapı önlerinde volant (1) oynadıkları saatte. onu o akşam evde bekliyorlardı! Charles yaya olarak yola çıktı. bir tek muayeneyi kaçırmıyordu. içeri girerken. bunların hiçbirinin ne demek olduğunu bile bilmiyordu. ona özgür olduğunu gösteren. hekim diye Tostes'a yerleştirmekle iş bitmiyordu. ertesi gün bir dersi kaçırdı ve tembelliğin tadını alıp yavaş yavaş bir daha hiç uğramaz oldu. tomurcuk açmış fidan gibi sivilceli olmasına rağmen Madam Dubuc'ü isteyenler hiç de eksik değildi. ona her şeyi anlattı. ne kadar dinlese boştu. Gözleri bağlı dolap beygiri. şarkılar öğrenip oyun arkadaşlarını karşılarken söyledi. tedavi dersleri. mor. bununla karnını doyururdu. punch yapmasını öğrendi ve nihayet aşkın ne olduğunu da tattı. çalı otu gibi kara. kırk beşinde. Rouen'in bu mahallesine ¦ bayağı bir Venedik hali veren ırmak.
Hiç durmadan sinirlerinden. ameliyat olmuş hastalar koğuşundan geçiyor. başka birini seviyorsun! Bana mutsuz olacağımı söyledilerdi ya!» derdi. hayvan bunların başına gelip de kendiliğinden durunca. nihayet ondan bir reçete yazmasını. onu her işinde kolluyor. göğün kasvetli rengine karışıp kayboluyordu. Bir mavi balmumu ile mühürlenmiş olan bu mektupta M.. Ayak sesinden rahatsız olurdu. bir beze sarılı bir mektup çıkardı ve terbiyeli terbiyeli Charles'a uzattı. bol bol altı fersah tutar. bırakıp gitseler yalnızlığa dayanamazdı. kendisine yol gösteren çocuğun sözlerinden M. Rouault. evlekler boyunca delikler kazıp etrafını dikenle kuşatırlar. onun boynuna dolar. Bovary'den. ay doğunca yola çıkacaktı. hayvanın rahvan yürüyüşü ona beşik gibi geldi. yanına gelseler bu. Ona çiftliğin yolunu göstermek ve çit kapılarını açmak için karşıcı bir çocuk çıkarılmasını da tembih ettiler. hemen bir uyuşukluğa tutuluyor. ufukta. 32 MADAME BOVARY II Bir gece. kadın. kansı oldu. eskiden olduğu gibi. yatağın ucuna oturup kederlerinden söze başlardı: «Beni unutuyorsun. hiç kuşkusuz. tavan arasının penceresini açtı ve aşağıda. komşularından birinin evinde Epiphanie (1) ziyafetinden dönerken bacağını kırmıştı. Uykunun harareti ile hâlâ uyanamamış olduğundan. sokakta dikilip bekleyen bir erkekle bir konuşmadır başladı. sırtını çevirmişti. karısının keyfince giyinmesi. o gece. bir taraftan evli. kendisini biraz daha sevmesini isterdi. yatağında yatıyor. Yağmur kesilmişti: Ortalık ağarmaya yüz tutmuştu. Charles yastığa kolunu dayayıp okumaya başladı. hemen aklına kırık bacak geliyor ve bildiği bütün kırıkları hatırlamaya çalışıyordu. Hizmetçi kadın. otların üzerine oturmuş bir çocuk gördü. bir taraftan. M. daha serbest olacağını. Lon-gueville ve Saint-Victor yolundan gidilince. kocasının basma bir kaza gelmesinden korkuyordu. utancından sokaktan yana dönmüş. Bunun için seyisin önden gitmesine karar verildi. Bu adam hekimi götürmeye geldiğini. bir kırık bacak sarmak için hemen Bertaux çiftliğine gelmesi rica ediliyordu. karyola perdelerin-deki demir halkaların. çubukları üzerinde kaydığını ve karısının uyuduğunu duyuyordu. Hanım. bitmez tükenmez özenler göstermek lazımdı. şurasından. Nas-tasie titreye titreye merdivenleri indi. içeride kadın hasta olunca kulağını duvara verip dinliyordu. Charles ara sıra gözlerini açıyordu. kafasında kırağının yeşil kokusu ile karışıyor. Tostes ile Bertaux arası. Madam Bovary. ona verilecek bir mektubu olduğunu söylüyordu. kapının kilidini açtı.. öldüğünü görmek içindi. Kül rengi püsküllü takkesinin içinden. Nastasie. lapaların sıcak kokusu. gözün alabildiğine uzayıp gidiyor ve birbirinden hayli aralı çiftlikler etrafındaki ağaç kümelerinin bu geniş boz yüz üzerinde meydana getirdiği kara mor lekeler. sonra zihni yorulup uyku bastırıyor. Charles üç saat sonra. Vassonville'den geçerken'bir hendek kenarında. bir taraftan da. Charles'dan aldığı cevap üzerine. Karısı iki yıl önce ölmüştü. duygularının yeni teessürlerini hatıralarından ayırt edemeyip MADAME BOVARY 33 kendini. Akşam Charles eve dönünce. Çocuk: — Hekim siz misiniz? düye sordu. yapraksız elma ağaçlarının dallarında kıpırdamadan duran kuşlar. bir taraftan üniversite öğrencisi. saat on bir sularında. eve de küçük hanım bakıyordu. Fakat evin asıl efendisi. çarıkları elinde. Charles uyanarak sıçrıyor. ili (1) Sofu Katolikler cumaları perhiz yaparlar. yorganın altından sıska kollannı çıkarır. Herif atını bıraktı ve hizmetçinin arkası sıra içeri daldı. bildiği gibi hareket edip parasını istediği gibi harcayacağını sanmıştı. sürmesini çekti. sabahın serin rüzgârından korunmak için tüylerini kabartıyorlardı. önden koşmaya başladı. yatağın yanında. tam kapılarının önünde duran bir at gürültüsü ile uyandılar. Düz kır. ikileşmiş gibi hissediyordu. Charles. Gece zifirî karanlıktı. göğsünden. demincek olduğu gibi.Charles evlenmekle halinin iyileşeceğini ummuş. sabahın dördüne doğru. . Her sabah çikolatalı sütünü hazırlamak. Karısı onun mektuplarını açıyor. para vermeyen müşterileri mektupla boyuna sıkması lazım geldi. Şimdi yanında yalnız kızı vardı. ışık tutuyordu. Sıhhiye memuru. burasından yakınıp duruyordu. paltosuna sıkıca bürünüp Bertaux yolunu tuttu. Rouault'un hali vakti pek yerinde bir çiftçi olduğunu öğrendi. Tarlalarda. cumaları et yememesi (1). Charles'in herkesin içinde şunu deyip bunu dememesi.
Bertaux çiftliğine girince Charles' in hayvanı ürküp şaha kalktı. sanki saf. rahat rahat karın doyurdukları gözüküyordu. Charles birinci kata. ocağın camlardan süzülen ilk güneş ışıkları ile karışmış pembe alevi vuruyordu. Kırık tahtası yapmak için. Ahırların açık kapıları üzerinden içeriye bir göz atılınca. Mademoiselle Emma da küçük küçük yastıklar dikmeye çalışıyordu. dört sapan vardı. uşak bir çitin aralığından sokulup kayboldu. badem biçimi kesilmişti. ellilik erkek. Kırık basit bir şeydi ve sonradan bir kötülük çıkarmasına da imkân yoktu. biraz ötede üç basamak taş merdivenle çıkılan ambarda yer kalmadığı için buraya getirilmişti. mutfağa aldı. Rouault. biraz sonra bahçenin bir ucundan gözüküp kapıyı' açtı. Charles. Ağıl uzun. ellerin uzunluğu da fazlaydı ve kenarlarında öyle yumuşak yumuşak bükülen hatlar yoktu. Kimi büyük. gözleriydi. İğneliği hayli aradığı için babası kızıp söylendi. Bu şişman. yepyeni yemliklere başlarını daldırmış. yorganların altında kan ter içinde kalmış. gümüş el tasları çıkarılmıştı. Charles dalların altından başını eğerek geçti. üzerinde. duvarlar boyunca asılı çeşit çeşit mutfak takımlarına da. Charles aşağı katta geniş bir odaya alındı. Kulübeye bağlı çoban köpekleri. hekimi. yahut boncuk ve emsali şey bulunan bir çörek yenir. bir taraftan hizmetçi kız çarşafları kesip sargı hazırlıyor. iri iri çift beygirlerinin. Pencereye tam karşı gelen yüksek meşe dolaptan bir susen çiçeği ve nemli çamaşır kokusu geliyordu. pamuk takkesini başından çok uzağa fırlatmıştı. Charles bundan daha kolayını aklına bile getiremezdi. havuz başından da bir kaz sürüsünün keyifli keyifli bağrışmaları duyuluyordu. Sundurmada kamçılan. Rouault yatıyordu. Ocağın içinde ıslak elbiseler kuruyordu. Charles bunlardan birini seçti. kimi küçük kaplarda çiftlik halkının yemeği hazırlanıyordu. parça parça kesip bir cam kırığı ile perdahladı. ' MB 3 34 MADAME BOVARY ambarlarından dökülen ince tozla kirlenmişti. sarıklı. temiz bir cüretkârlık vardı. Dieppe'in fildişi işlerinden daha temiz. uçları sivri. Bertaux çiftliğine varmışlardı. Halbuki eline güzel denemezdi. Hocalarının yaralılar başında takındığı vaziyetleri hatırlayıp hastasını türlü türlü tatlı sözlerle teselli etti. O bakla veya boncuk kime çıkarsa o. sofranın kralı olur ve bir daha sefere ziyafeti o verir.ağzına götürüp emiyordu. bir iskemle üzerinde duran Fransız -rakısından ara sıra bir kadeh doldurup yürek tazeliyordu. kulaklarına da küpe takmıştı. M. hamutları. O akşam ziyafet verilip içinde bir tane kuru bakla. parmakları da kuru kuruydu. Pays de CauX kümeslerinin ziyneti beş altı tavus kuşu yemliyordu. Dört köşeye buğday çuvalları sıralanmıştı. perdahlı çelik gibi parlıyor. kısa boylu. bunların mavi yün örtüleri. tavuklarla hindiler arasında. Gitgide yükselen bahçede ağaçlar muntazam aralıklarla dikilmişti. Burada. M. kız hiç cevap vermedi. Arkasına merinos yününden üç volanlı fistan giymiş bir taze. fakat hekimi görünce heyecanı yatıştı ve on iki saatten beri savurduğu küfürleri bırakıp hafiften inildemeye başladı. zahire (1) 6 ocakta yapılan haçı suya atma yortusu. gitmeden önce bir lokma bir şey yemeğe davet etti. . kirpikleri onları kara MADAME BOVARY 35 gibi gösteriyordu ve insana samimiyetle bakışında. mavi gözlü. üstü sayvanlı koca bir karyolanın önüne küçük bir masa konmuş. Bacağın sarılması bittikten sonra M. duvarları el ayası gibi düz. kestane rengi olmalarına rağmen. Bunlar. maşa ve körüğün ağzı. fakat dikişini dikerken ikide bir iğneyi parmaklarına batırıyor. başının önü dazlak. Küçük. Burası çekili düzenli bir çiftlikti. belki rengi gerektiği kadar donuk değildi. beyaz tenli. zincirlerini çekerek havlıyorlardı. şalvarlı insan resimleri ile donatılmış bir alaca bez örtülü. cerrahların bu okşamaları. Binalar boyunca serilmiş gübre yığınından bir duman yükseliyor. hastayı görmeye çıktı. Hepsi de koca koca olan kürek. Bovary'yi kapıdan karşıladı. Bu tırnaklar parlak. Mavi badanalı küherçile altında dökülmeye başlayan duvarın ortasında bir çiviye. sonra parmağını. arabalığa gidip birkaç lata getirdiler. Kızın asıl güzel yeri. iki kişilik sofra kurulmuş. Yanında.Tekerlek izleri gitgide genişliyordu. Ateş gürül gürül yanıyordu. buğday ambarı yüksekti. neşterlere sürülen yağı andırır. Otlar ıslak olduğundan atın ayağı kayıyordu. kızın tırnaklarının beyazlığına şaştı. bütün takımları ile iki yük arabası.
o iki parça tel tel değil de yekpareymiş gibi gözüküyordu. Emma doğruldu. Bahçeye girip de tahta perdenin kapısı kapanırken omuzuna çarpınca. Köy hekimi saçların böyle dalgalı hatlar çizmesini ömründe görmemişti. ya kâr ümidinden bilirdi. hele çiftliğin bütün işlerine bakmak kendi üzerine düşe-liberi. Saçları. odasında yürüme denemeleri yaptığını görenler M. ensesinde topuza giremeyen saçları tel tel havalandırıp karıştırır. Buğday ambarları da. sustuğu zamanlar hafif hafif ısırmayı âdet edindiği dudakları biraz açılıyordu. uşakların kendisini karşılamak için koştuğunu görünce içine bir ferahlık gelirdi. Mademoiselle Rouault köyde. atım dörtnala sürer. saçaklarda karlar eriyordu. yüzünün beyaz derisine oynak ışıklar serpiyordu. duvarla çuvalların arasına düş36 MADAME BOVARY müştü. ayakta. hatta muzaaf usule göre tuttuğu defterde. kunduranın köselesine çarpan takun-yelerden hafif bir tıkırtı duyulurdu. ferahlık veriyordu: «Beni siz kurtardınız» diye avuçlarını okşayan Rouault baba. M. söz verdiği gibi üç gün sonra değil. önünde eğilmiş olan kızın sırtına değdiğini hissetti. iskemle altlarını araştırmaya başladı. bunun altına. Düşünmüş bile olsa. kız yemek yerken titriyor ve bunun için. aşağı odaya döndüğü zaman kız. hemen ertesi sabah geldi.. bahçeye. o. Emma onu yolcu etmek için daima merdivenin başına kadar gelir. gitti şemsiyesini getirip açtı. buğday çuvallarına doğru eğildi. Önce hastadan. hiç beklenilmediği zamanlarda da gözüktüğü oluyordu. Charles'ın Bartaux çiftliğine gitmeye başladığı ilk günlerde karısı hastanın halini sorardı. kafata-sını takip ederek hafifçe arkaya kıvrılan ince bir çizgiyle ortadan ayrılmış kara saçları o kadar düzdü ki. geceleyin tarlalara inen kurtlardan bahsedildi. beyaz bir yaka takmıştı. Mademoiselle Emma'mn yeni yıkanmış mutfak kirlenmesin diye giydiği takunyeler. rüzgârdan. Bir gün. böyle gayret göstermesini hiç şüphesiz.odayı süslesin diye. Charles'a omuzunun üzerinden bakarak sığır siniri kırbacını uzattı. kulakların ancak memesini meydanda bırakarak başın arkasında birbirine karışıyor. Charles. bahçedeki ağaçların kabuklarından sû sızıyor. şiddetli soğuklardan. buzların çözüldüğü bir sırada. gergin hareli kumaşın üstüne su damlalarının birer birer düştüğü duyuluyordu. Boynuna kıvrık. gür bir topuz teşkil ediyordu. Zaten her şey yolunda gidiyordu. at daha getirilmemişse durup beklerdi. rüzgâr kızı sarar. kırk altı gün sonra Rouault babanın. Ama hayatının tatsız tuzsuz meşgaleleri arasında Bertaux'ya hasta bakmaya gitmenin gönül açicı bir istisna teşkil etrilesi sade bunun için miydi? O günler sabahleyin erkenden kalkar. hastanın iyileşmesi. Charles yatağın üzerini. Bo-vary'yi değeri büyük bir adam saymaya başladılar. bir taraftan da kolunu uzatmış olduğu için. — Kırbacımı bulamadım da. Kız bu tatlı sıcaklığa gülümsüyor. kitapların söylediği seyri takip etti. «Allaha ısmarladık» demeye çıktı. Fakat onun bir de . gününü şaşırmış gibi. Yüksek ökçelerle boyu biraz uzayan kız. Rouault için temiz bir sahife açmıştı. kırbaç yere. ya kırığın vahametinden. Emma eşikte durmuştu. Arasından güneş süzülen kumru göğsü ipek şemsiye. her şey onun içine ferahlık veriyordu. beni bundan çabuk iyileştiremezlerdi» diyordu. Onu önce Mademoiselle Emma gördü. kapı arkalarını. sonra her hafta iki kere uğradı. karakalem bir Minerva başı asılmıştı. ceketinin iki düğmesi arasından bir bağa gözlük sarkıyordu. Rouen'in bile en meşhur hekimleri gelse. sonra inip ayaklarını otlara siler ve içeri girmeden siyah eldivenlerini giyerdi. Oda serince olduğundan. hiç de eğlenemiyordu.devrilmiş fasulye sırıklarına bakıyordu. önlüğünün birer kağıt şerit gibi kıvMADAME BOVARY 37 ranan püsküllerini kalçası üzerinde oynatırdı. Charles. Kızın elmacıkları pembe pembeydi. Birbirlerine Allaha ısmarladık demiş oldukları için artık bir şey söylemezlerdi. göğsünün. hemen atıldı. ahırlar da onun içine. Rouault baba: «Yvetot'nun değil. nezaket icabı. Charles'ın önünden yürürken adımlarını hızlaştınr. kıpkırmızı olmuştu. Bertaux çiftliğine. Rouault babaya. alnı cama dayalı. yaldızlı çerçeve içinde. duvarın üstünde horozun öttüğünü duyunca. Bertaux çiftliğine uğramaktan niçin bu kadar hoşlandığım hiç düşünmedi. Erkek gibi. Gotik harflerle: «Sevgili babama» diye yazılmıştı. ara sıra. sonra havadan. şakaklara doğru dalga dalga dökülüyor.. Charles. Charles'a gelince. Döndü: — Bir şey mi aradınız? diye sordu.
O kadar avurt zavurta. arkasından fırtına kopar korkusuyla bunları da cevapsız bıraktı.» Baharın ilk günlerinde bir hadise oldu: İngouville'li bir noter. pazar günü kiliseye Comte karılan gibi ipekliler giyerek gitmeye lüzum yok. Sekiz gün sonra kadın bahçede çamaşır asarken ağzından kan geldi ye ertesi gün Charles'ın. Babası ile anası kızıp gittiler. Sonra sözlerine. büyük 38 MADAME BOVARY bir aşk feveranı anında ona. Önce telmihlerle içini dökmek istedi.kızı olduğunu duyunca. ben de onu severim işte!» dedi.' Kadıncağızın zihni altüst oldu! İçinden: — Ya. bir hayli hıçkırmalardan ve öpüşmelerden sonra. Gerçi HĞloise'in bir gemide altı bin frank tahmin edilen bir hissesi ile Saint-François sokağındaki evi duruyordu. herhalde dans. türlü türlü sözler ve itirazlarla başının etini yerlerdi.. akşama kadar öyle durup elemli düşüncelere daldı. Meğer Dieppe'teki evin temel direkleri bile ipotek altında imiş. Ama ok hedefe değmişti. Birinci kata. öfkesinden bir iskemleyi yere vurup paramparça etti: «Oğlumu. kavgalar oldu. Ne de olsa bu kadın onu sevmişti! III . geceliği hâlâ karyolanın ucunda asılı duruyordu. dedi. hareketindeki pısırıklığa isyan ediyordu. ne olduğunu biliriz. fakat birkaç gün sonra gelin onu kendine uydurur ve artık Charles tahta. Hadi canım! Büyükbabaları çobanmış. yaz demez. koşumu derisi kadar da etmez böyle kocamış bir kısrağın yanına koştun da felakete sürükledin» diye karısına çattı. Kalkıp Tostes'a geldiler. Demek ki hanımcağız yalan söylemişti! Bunları öğrenince ihtiyar M. odasına çıktı. Bunu görünce masasına dayandı. kış. arkasına aldığı kara atkının ucu kürek kemiklerine kadar inerdi. Hem. konuşmasını. Charles'ın annesi ara sıra onları görmeye gelirdi. dövüş işinden az kaldı mahkemelik oluyordu. ayak bilekleriyle kül rengi çoraplar üzerine kavuşturduğu kundura bağlarını meydana çıkarırdı. MADAME BOVAKY 39 ğı katta kimseyi bulamadı. kadın yana yakıla sitemlere başladı. nihayet. Charles itaat etti. Bovary'nin kan beynine çıktı. Dul Madame Dubuc'un servetine de o bakardı. nakış işleyip biraz da piyano çaldığını söylediler. demek bunun için oraya giderken yüzü gülüyor. Orada işi açtılar. fakat pek göklere çıkarılan bu zenginliklerden evin içine birkaç eşya ile birkaç pırtı girmişti. uzun uzun dişleri vardı. tahsil terbiye görmüş bir kız. M. Mademoiselle Rouault'un Ursulines rahibeleri okulunda okumuş. noterdeki paranın tutarını Tanrı'dan başka bilen yoktu. ama Charles anlamadı. coğrafya ve resim bildiğini. kuşkulanıp işin aslını öğrenmek istedi. Münakaşalar. Charles bu münakaşalardan bezdi. ba-babasına. Charles. elini kitabı bastırarak bir daha oraya uğramayacağına yemin ettirmişti. akrabalarından biri de bir kavga. Charles ondan yana çıkacak oldu. Ona. kocası onu nasıl yatıştıracağını bilemiyordu. babanın kızı bir şehir hanımı! değil mi? diyordu. pencereyi kapatmak için arkasını döndüğü bir sırada: «Aman Allahım» diye bağırıp bayıldı. maruf tabiri ile güzel bir terbiye görmüş olduğunu. Bertaux'ya gitmez oldu. onlar burgu. gergef işlemesini bilen. o halde Charles ne diye hâlâ Bertaux'ya gidip durur? Anlamayacak ne var? Orada bir kadın var da ondan. dul aldığı karı sıska bir şeydi. kayıktaki hisse de üç bin frangı aşmıyordu. Heloise. fakat duyduğu arzudaki cüret. anasına karşı onu koruması için yalvardı. kendine bırakılmış ne kadar para varsa hepsini yanma alarak çekip gitti. aşa. Charles böylelerini sever: ona şehir hanımları lazım! Madame Movary: — Rouault. tesadüfenmiş gibi birtakım rumuzlu düşünceler karıştırdı. para sözü ettiği de yok. Her gördüğüne şarap ikram etmek nene lazım? İnat edip de giymemekten maksadın ne?. «Senin bu kadar çok yemen iyi değil!. Mezarlık işini bitirip de eve döndüğü zaman Charles. Rouault iyileşmiş. Ölmüştü! Hep şaşıp kaldılar. İşin aslını bir araştırmak lazım geldi. Heloise ağlayarak kocasının boynuna atıldı. Babasının zenginliği de laf! Geçen yıl kolza bol olmasaydı taksitlerini bile veremeyecekti. yağmurdan bozulur diye korkmadan yeni yeleğini giyiyor! Ah o karı! Ah o karı! Kadınlık duygusu ile Emma'ya kin bağladı. bönce bir mürailik eseri olarak içinden: «Mademki onu görmemi yasak ediyorlar. takır takır vücuduna kın geçirir gibi giydiği kısacık elbiseler.. Zavallı.
O anda başkalarının. ince dişleri arasından dilinin ucunu çıkarıp kadehin dibini yalıyordu. âdeta deli olmuştum. Hikayeler anlattı. Masanın üstünde kirli bardaklara tırmanan sinekler elma şarabı artıklarına düşüp vızıldayarak boğuluyordu. Ama işte günler akşam oldu. Kendinizi bir toplayın. İçinde ne olduğunu kestiremediği bir ümit. yalnızlığı artık eskisi gibi çekilmez bir şey saymıyordu. Allah'ı imdadıma çağırır. "boynu gerilmiş.. tavanda oynaşıyordu. ona saçma sapan şeyler söylerdim. Kapının altından gelen rüzgar. Kendine nazlı nazlı baktı ve eşin dostun teselli sözlerini dinledi. ayna önüne geçip favorilerini tararken yüzünü daha tatlı buluyordu. pencere ile ocağın arasına oturmuş. bir de bahçede. çiftliğe daha bir canlılık veriyordu. Yerine oturup tekrar işini eline aldı. gülerek. mesela krema veya armut hoşafı yapılmamış diye kızar gibi oldu. Rouault ona elinden geldiği kadar nezaket göstermeyi kendine vazife saydığından şapkasını çıkarmamasını rica etti. hem artık Ber-taux'ya da gönlünün istediği gibi gidiyordu. Sanki insanın yüreğinin üstüne bir taş oturuyor! Ama ne yapalım. Charles dalıp gülümsedi. pencerenin tahta kanatları kapalı idi. bu yeni zevki tattıkça. ağlar. soğuk küllere bir mavilik veriyordu. Charles tozun yerde sürüklenmesini seyrediyor. ta uzaklarda yumurtlayan bir tavuğun bağırmasını işitiyordu. Tahtanın yarıklarından giren güneşin taşlara çizdiği ince çizgiler eşyalara çarpıp kırılıyor. Charles'a. Karısının ölmesinin ona mesleğinde de faydası dokunmuştu. Bahar geliyor. hatta onun için her zamankinden daha ha40 MADAME BOVARY fif bir şey. Monsieur Bovary. yani beş ay önceki gibi buldu. çünkü ne de olsa bir şeyler kalıyor. kahveye gitmek aklıma gelse iğreniyordum. hiçbir sebep göstermeden eve girip çıkmak. inanmazsınız.Bir sabah Rouault Baba. Çalışırken başı öne eğikti. dudakları uzamış. ge-bersem de kurtulsam derdim. Bertaux'ya gitti. çünkü bir ay onun sözünü edip: «Zavallı delikanlı ne felaket!» demişlerdi. dikiş dikiyordu. Başına gelen felaketi duymuştu. sanki çöp çöp aktı bitti. Fakat karısını hatırlayıp yine kederlendi. taşlara biraz toz serpiyordu. Kadeh hemen hemen boş olduğundan. Omuzuna vurarak: — Ne olduğunu bilirim! dedi. hiçbir tad duymadığına gülüyor. kendisi ile beraber bir kadeh likör içmesini söyledi. mutfağa girdi. bir hasta ile konuşur gibi yavaş sesle söz söyledi. konuşmuyordu. Gidip dolaptan bir şişe Küraso ile iki küçük kadeh çıkardı.bir şey içmesini teklif etti. dallara asılmış. Charles onun öğüdünü tuttu. Bir gün çiftliğe üç sularında vardı. Köy âdetine uygun olarak Charles'a . ölmüşlerini bir daha düşünmez oldu. Emma. kız içmek için başını arkaya devirmişti. fakat Emma'yı hemen göremedi. Emma ara sıra avucunu yanaklarına . kollarını bacaklarını uzatarak geniş geniş serilmek elindeydi. Armut ağaçları artık çiçek açmıştı.. sopamı yere vurur dururdum. bunlardan birini doldurup ötekine bir iki damla koydu ve tokuşturup ağzına götürdü. kendimizi çürütecek. onlara sarılmış oldukları aklıma geldikçe. parça parça. gitti. Yalnız yaşamaya alıştıkça karısı da yavaş yavaş aklından çıktı. biraz eğlenmiş olursunuz. bacağının iyileştirilmesi ücretini kendi eli ile getirdi. pek yorgun olduğu zamanlar yatağına. herkes tarlalara çıkmıştı. Adı yayılmış. Şimdi yemek saatlerini değiştirmek. Orada her şeyi bir gün önceki. nasıl söyleyeyim. beyaz pamuk bir çoMADAME BOVARY 41 rabm söküklerini dikiyordu. Kahveler içildikten sonra. gidip geliyor. karınlarında böcekler kaynaşan köstebeklere benzemek ister. Başına buyruk olmanın verdiği zevki. Ocaktan giren ışık. bir ağaç dibine yığılır. artık bizi unuttu diyor. maden levhaya bulaşmış kuruma bir kadife hali. Onun reddetmesi üzerine ısrar etti ve en sonunda. gümüş yetmiş beş frank ile bir de hindi. benim de başımdan geçti! Rahmetli bizim hanım öldüğü zaman bir başıma kalayım diye tarlalara giderdim. yalnız kafasının içinde kanının vurduğunu. bu da geçer! Bize bir uğ-rasanıza! Kızım ara sıra sizin sözünüzü ediyor. yanlarına karıcıklarını almış. belirsiz bir saadet vardı. Charles'ın da söz söylediği yoktu. kış geçip bahar geldi. kederim de geçti. sizinle tavşan avına çıkarız. yemekten kesilmiştim. Rouault Baba da şimdi ayaktaydı. ölenle ölecek değiliz ya!. arkasına ipek atkısını almadığı için çıplak omuzları üzerinde küçük ter taneleri gözüküyordu. hepimizin başına gelecek.. Hekimin kederli olması dolayısıyle M. müşterileri artmıştı. yaz gidip sonbahar oldu. dilinin döndüğü kadar teselliye çalıştı. daha doğrusu dibe indi.
Eylül sonlarına doğru Charles. Fakat onu. asıl ekim biçim işleri. çünkü pazarlıkta usta olmasına. Başını Bertaux'dan yana çevirdi. Kızının yanında Charles'in elmacıklarının al al olduğunun farkına varınca.— bazen neşelenip saf saf gözlerini açıyor. hayatının o kısmını zihnen kavramak istiyordu. Rouault Baba ise malı'mn yirmi dört acre' ını satılığa çıkaracaktı. kime varacağını düşündü. saraca hayli borcu vardı şarap mengenesinin baskısını da yenilemek lazımdı. sıcak bir 42 MADAME BOVARY rüzgâr esiyordu. drahoma için de fazla bir şey istemeyeceği şüphesizdi. terbiye gördü. susamıştı.mi görür! Hiç olmazsa kışın olsun gidip şehirde oturmak istediğini söyledi. her şeyini düzeltip öyle getirirlerdi. bir topaç homurtusu gibi yeknesak bir şey uğuldayarak: «Ya sen evlensen! Ya sen evlensen!» deyip duruyordu. sonra ellerini tekrar soğuşun diye büyük ızgaraların demir topuzuna dayıyordu. Rouault Baba. —söylediğine göre sesi kâh yumuşuyor. Emma'nın kendisi ile tanışmadan önce geçirdiği günler hakkında bir fikir edinmek. tam sırasıydı. sözü açmayı hep bir çeyrek saat sonraya bırakmakla geçirdi. söz sözü açtı. rahibeler okulundan bahsetti. Kızm elinden bir iş gelmemesine içinden hak da veriyor: «O. bunun yakında Emma'nın isteneceğine alamet olduğunu anlayıp işi önceden ince ince düşündü. ama belki köy hayatı-asıl yazm uzun günlerde can sıkıyordu. dudaklarını birbirine yapıştırıyordu. evinde hiçbir işe yaramayan kızını başından alsalar. toprak işleri ile uğraşsın da ne yapsın!» diyordu. kızın bütün cümlelerini birer birer düşünüp olduğu gibi hatırlamaya. mükâfat diye aldığı kitapları. Charles da kendi okulunu anlattı. doğrusu umduğu damat böyle değildi. Yemeklerini mutfakta tek başına ateşin karşısına oturup yerdi ve küçük sofrasını önüne. duvarcıya. çukur bir yoldan yürüyorlardı. hatta her ayın ilk cuması annesinin kabrine götürdüğü çiçekleri bahçenin hangi bölümünden kopardığım gösterdi. Gece uyuyamadı. Fakat şimdiki bahçıvanları hiç işinin ehli değildi. Kızın odasına çıktılar. tahsil. Charles susuyordu. Sonra kızın evlenince ne olacağını. gök baştan başa yıldızlarla kaplıydı. mezarlıktan söz açtı. manalarını tamamlamaya çalıştı. bir dolabın alt gözüne atılmış meşe yaprağı taçlarını gösterdi. deniz banyosunun yarayıp yaramayacağını sordu. Son günü de. İçinden: «Kızı isterse veririm» dedi. ilk ikisi gibi. çiftliğin dahili idaresi hiç de onun harcı değildi. size bir söyleyeceğim var. çitin köşesine gelince söyleyecekti. Zaten toprakla uğraşmak da Allah'ın lanetlemesi bir iş değil mi? Onunla kimin milyoner olduğu görülmüş? Adamcağız para kazanmak şöyle dursun. Mevsim başlangıcından beri baş dönmeleri duyduğundan şikâyet etti. kâh tizleşiyor veya birdenbire bir dermansızlıkla dem çeker gibi bir hal alıyor. kendi kendine söylendiği zamanlar âdeta bir fısıltı oluyordu. boğazı sıkılıyor gibiydi. tiyatroda olduğu gibi. Akşama doğru Rouault Baba Charles'i çiftlik kapısına kadar uğurladı. hiç de kızmayacaktı. Emma nota defterlerini. her yıl kaybediyordu. İçini çekti: Rouault Baba çok zengin. iyi ısınmak. zaten el adamı iyi iş. Koyu elma şarabına. uzakta köpekler havlıyordu. Rouault Baba. çiftliğe gelip üç gün kaldı. ama hekimin. bakalım neymiş? dedi. bir fırsat düşer düşmez kızı istemeye karar verdi. mesleğin kurnazlıklarından hoşlanmasına rağmen. para tutar. Charles: «Ucunda ölüm yok ya» diyerek. Sonra annesinden. MADAME BOVARY 43 Durdular. nihayet çiti geçtiler. yatağından kalkıp yüzünü yıkadığı güğümden su içti. iyice doğulmuş kahveyi likörle içmeye bayılırdı. Rouault baba.götürüp serinlemeye çalışıyor. biraz sonra ayrılacaklardı. için için gülerek: — Anlatın. iyi yemek. sonra göz kapaklarını yarı indirip gamlı gözlerle bakarak o düşünceden bu düşünceye dalıyordu. fakat her fırsat düştükçe münasip sözleri bulamamak korkusu. pek bilgili bir adam olduğu söyleniyordu. rahat döşek isteğinden keyfi için hiçbir masraftan çekinmezdi. Akşam evine dönerken Charles. veya demincek ayrıldıkları zamanki halinden başka bir halde göz önüne getirmeye bir türlü muvaffak olamadı. Ellerini öyle canı çeke çeke ceplerinden çıkarmaz. dedi. Charles: — Maître Rouault. Charles'i çalımsız buluyordu. kızı da pek güzeldi! Fakat Emma'nın yüzü hep gözlerinin önüne geliyor ve kulaklarının içinde. ilk gördüğü günkü. Ben sanki hepsini bilmiyor muyum? . kanlı kanlı et yemeklerine. ahlakı temiz. Charles.
sırtı kırmalı ve beli ta aşağıdan dikilmiş bir kemerle sıkıştırılMADAME BOVARY 45 mış yabanlık bulûzları ile de gelenler vardı ama. sarsıla sarsila geliyorlardı. dedi. Başı hotozlu hanımlar. içeri giren bir yaysız. Kolalı gömlekler göğüslerde birer zırh gibi kabarık duruyordu. en yakın köylerin delikanlıları da yük arabalarına sıra sıra dikilmiş. müstakbel damadını kucakladı. yanlarında da -«-şüphesiz ya kuzinleri. Charles atını ağaca bağladı.derse. dolaptan ancak düğün ve bayram günleri çıkarılan setreler. Çiftçi sözüne devam etti: — Ben çoktan razıyım. kimi bir pelerine sarınıp ucunu kemerinin önüne sıkıştırmış. tıraşlar perdahlıydı. şaşkın bakışlı kızlar görülüyordu. daha güneş doğmadan kalktıkları için sakallarını . Mademoiselle Rouault çeyizi ile uğraştı. ama daha vakit vardı. kimisi ceket. Eşyanın bir kısmını Rouen'e ısmarladılar. Birdenbire duvara çarpan bir şeyin gürültüsü duyuldu. gece yarısı meşalelerle gelin olmak isterdi. tanıdıklarından modeller alıp kendi dikti.' arkalarında iki göz gibi bir çift düğme bulunan ve sanki dülgerin keseriyle bir vuruşta kesilmişe benzeyen ceketler. eve gelmeniz münasip olmaz. Siz hele bekleyin. kırk üç kişilik bir ziyafet hazırlandı. premiere communion için dikilen beyaz elbiselerini bu düğün için uzatarak giymiş. Ara sıra çitin arkasından doğru bir kamçı sesi duyuluyordu. her zamanki gibi güneşliğine bakır çember geçirilmiş kasketiyle beraber giyilen kaba çuhadan ceketler. yakaları silindir biçimi kesilmiş. yemek tam on altı saat sürdü ve ertesi sabah yeniden başladı. düşmemek için yan tahtalarına tutunmuş. ya ablaları olacak— on dört. Tıpkı babaları gibi giyinmiş çocukların yeni elbiseler içinde rahatsız olduğu belli idi (hatta çoğuna. ama Rouault Babanın aklı kızının bu düşüncesine pek yatmadı.. hem kız da pek sıkılır. eldivenleri kirlenecek diye içleri titreyen. Emma böyle değil. hatta bazıları. siz çite eğitirseniz arkadan görebilirsiniz. tahta kanat açılmıştı.Charles kekeleyerek: — Rouault Baba. çok kısa. Rouault Baba ayrılıp gitti. ta Goderville'den. iki tekerlekli brikler. cepleri torba gibi geniş. ben eve döneyim. kimi de renkli küçük bir atkı alıp. kelle kulak yerinde. ta merdiven başına kadar dörtnala gelip duruveriyor. biraz sonra tahtaperdenin kapısı açılıyor. Saçlar yeni kesilmiş. Charles çiftliğe geldiği günler düğün hazırlıklarından bahsediliyor. Yarım saat geçti. orada bekledi. Ahır uşakları araba atlarını çözmeye yetmediğinden efendiler de kolları sıvayıp işe girişmişlerdi. sonra Charles on dokuz dakika daha saydı. hayvanları tırısa kaldırmış. Rouault Baba. kaç çeşit yemek olacağı. Normanville'den. geriniyordu. etekleri rüzgârda sallanan redingotlar. Emma gömleklerini ve gecelik hotozlarını. on altı yaşlarında. İki ailenin de bütün akrabaları çağırılmıştı. bunlar. içindekileri boşaltıyordu. bütün bir ailenin saygıyla baktığı. o günün şerefine olmak üzere. altın köstekler takınmışlardı. Ama sizi meraktan kurtarmak için pencerenin tahta kanadını duvara doğru iterim. Rouault Baba. kimisi de kısa ceket giymişlerdi. 44 MADAME BOVARY IV Davetliler erkenden tek atlı yaysızlar. Kış böylece bekleme ile geçti. demiri hâlâ sallanıyordu. kimi soldan atlayanlar dizlerini uğuşturuyor. şehirde gördükleri gibi roplar kuşanmış. dargın dostlarla barışılmış. Koşup keçi yoluna çıktı. hiç sesleri çıkmayan. çoktan beri aranıp sorulmayan tanıdıklara bile mektup yazılmıştı. sıkıldığını belli etmemek için de biraz gülmeye çalıştı. O içeri girince Emma kızardı. onun için. Cany'dan gelenler oldu. al yanaklı. Ertesi sabah saat dokuzda Charles çiftliğe damladı. O da evet. Halbuki.. yani gelecek yılın baharından önce düğün yapmak ayıp olurdu. sözüme alınmayın. Yakası omuzlarına devrik. Sosyal durumlarına göre kimisi setre. sonraki günler de sofradan misafir eksik olmadı. elâlemden çekinirim. Kimi sağdan. Sonra para işlerini nasıl yoluna koyacaklarını konuşmaya başladılar. çünkü Charles'in matemi bitmeden. hiç şüphesiz sofranın en alt başına oturacaklardı. kimisi redingot. On fersah uzaktan. Gerçi kız da benim gibi düşünür ama bir de onun fikrini sormalı. boynunu arkadan açık bırakacak surette sırtından iğnelemişti. ziyafetin hangi odada verileceği konuşuluyor. körüksüz kabriyollar. ömürlerinde ilk defa olarak birer çift çizme alınmıştı). önce hangisinden başlanacağı düşünülüyordu. meşin tenteli uzun arabalarla çıkageldi-ler. saçlarına güllü pomatlar sürünmüş.
Düğünün öbür davetlileri işlerinden bahsediyor veya. . kırda çalıp duran çalgıcının cızırtısı işitiliyordu. çalılıklara takılan yay sızlar. kimse görmeden aralarında oynuyorlardı. kadınlara sarkıntılık edenler oldu. eldivenli parmakları ile birer birer ayıklıyordu. ne karşılık vereceğini bilemiyordu. sert otları. bütün bardaklara da daha yemeğe oturulmadan. sofranın her sarsılışında dalgalanan sarı kremanın üzerine. reçelden gölcüklerin. burunlarının altını çetele çetele çizip çenelerinin derilerini parça parça soymuşlardı. Akşama kadar yemek yenildi. renk renk kurdelelerle donatılmış kemanı elinde. salıncağın iki direğinin tepesine. onun arkasından gelinle güvey geliyordu. Sona doğru bazıları uyuyup horladı. şaha kalkıyor. ikinci katı ise Savoie pastasından bir kaleydi ki. çocuklar en arkada kalmış.iyice görememişler. kimi hızlı. alayın arkada kaldığını görünce durup bir nefes alıyor. ya gülüyordu. dana tencere kebabı. kemanın sapını indirip kaldırarak yürümeye başlıyordu. kimi konuşarak yavaş yavaş giden parçalara ayrıldı. Çiftlikle belediye dairesi arası ancak yarım fersah kadar tuttuğundan yaya gidildi. Üzerine dört sığır filetosu. Akşam dönmek vakti gelince. badem. fakat sonra uzadı. kızarıyor. küçük küçük harflerden arabesklerle yeni gelin güveyin markaları yazılmıştı. Ama akrabalarından bir balıkçı (bu adam düğün hediyesi diye bir çift dil balığı da getirmişti). dilim dilim portakaldan mini mini istihkâmlar yapılmıştı. O civarda daha ilk defa iş alan bu pastacı. Şişelere konan tatlı elma şarabının koyu köpüğü tıpalardan sızıyordu. kilisede nikâh kıyıldıktan sonra da yine yaya dönüldü. sarışın bir köy tazesine meyhane ağzı iltifatlar savuruyordu. sonra yine gelip. arabaların okları arasına zorla sığdılar. mutfakta içmekle geçirdiler. sütunları ve revakları ile bir mabed resmediyordu. Charles ise . atları gemi azıya alıp dörtnala gittiği için hendeklerde sıçrayan. iki sahici gül koncası oturtulmuştu. Oturmaktan yorulanlar gidip bahçede dolaşıyor veya ambarda bouchon oynuyorlar. Turtalarla nugaları yapmak için ta Yvetot'dan adam getirilmişti. Kadıncağız selam veriyor. sundurmaya kurulmuştu. kız ara sıra durup onu kaldırıyor.elleri boş. birer gülle gibi. Köyün çalgıcısı. çikolatadan bir salıncağa binmiş bir küçük Aşk Tanrısı görülüyordu. sonra tempoyu şaşırmamak için. o bitirsin diye bekliyordu. dizginleri yakalamak için kapıdan sarkan kadınlar görüldü. 4£ MADAME BOVARY altı sığır yahnisi. birbirleriyle şakalar ediyorlardı. fındık kabuğundan gemilerin. üç koyun budu. Emma'nın gelinliği pek uzun olduğundan eteği biraz yere sürünüyordu. bunun da etrafına melek otundan. Bunun kaidesi olan mavi mukavva. Fakat kahveler gelince herkes dirildi. Köşelere rakıyla dolu sürahiler dizilmişti. gülle kaldırıldı. akrabalar. yaldızlı kağıttan yıldızlarla donatılmış oyuklara. Doğrusu bütün bu insanları içinden pek hor gören ihtiyar M. koluna güveyin annesini almıştı. yulaf sürgünlerinin çiçeklerini koparıyor. yeşil buğdaylar arasında. Yeni gelin. şarkılar söylendi. Koca koca tabaklara konmuş. ortaya da etrafı kuzukulaklı dört koca sucukla donatılmış bir süt domuzu rostosu konmuştu. en öndeydi. mermer çamurundan heykelcikler konulmuştu. şimdiden neşelenmek için. deve dikeni iğnelerini. sıra gözetmeden gelişigüzel dağılmışlardı. Çocuklar tahta kanepelerin altında uyumuşlardı. metrelerce çakıl taşı üzerinden atlayan. çalgının sesini ta uzaktan duyup kaçışıyorlardı. yılankavi dar keçiyolu boyunca dalgalanan bir hamaylıyı andırıyordu. kayaların süslediği bir yeşil çayır olan yukarı sahanlıkta. Başına yeni ipek bir şapka. keyfinden yılışan bütün bu beyaz yüzlerde pembe damarlar peyda etmişti. dostlar. sofraya oturuyorlardı. hayranlık sesleri ile karşılandı. asker terzisi elinden çıkma tek sıra düğmeli bir redingotla gelmiş. ağız ağıza şarap doldurulmuştu. Çalgıcı. yük arabalarını sırtlamaya kalkışanlar. Sofra. çifte atıyor. yolda gelirken açık hava yaraları tahriş etmiş. maharetler gösterildi. âdet olduğu üzere kendisi ile şakaya kalkışılmaMADAME BOVARY 47 ması için babasına rica etmişti. kulak verilince. bütün gece o civarın yollarında. Önce herkes bir arada olduğundan alay. efendileri ya küfür savuruyor. yemeğin sonunda kendi eliyle getirdiği resim biçimi tatlı. Bertaux çiftliğinde kalanlar geceyi. Küçük kuşlar. koşumları kırıyorlardı. bilek bükme müsabakası yapıldı. sırtına kol ağızlan ta parmaklarının ucuna kadar inen siyah bir setre giymiş olan Rouault Baba. özene bezene çalışmıştı. tıka basa yulaf yemiş hayvanlar. açık saçık hikaye anlatanlar. kuru üzüm. teller daha ziyade gıcırdasın diye yayına reçine sürüyor. ağzına su doldurup anahtar deliğinden üflemeye kalkıştı. Bo-vary ise.
Kadın. akşam altı sularında vardılar. Hanım'a sofra vaktine kadar evi bir dolaşıp öğrenmesini söyledi. İhtiyar Madame Bovary bütün gün ağzını açıp bir çift söz etmemişti. indi ve yola düzüldü. Tavana yakın kısmı açık renk çiçeklerle süslü kanarya sarısı duvar kağıdı. karısının ilk gebeliğini hatırladı. şefkat hatıraları kara düşüncelerle karıştığından. üç iskemle ve bir koltuk konulmuştu. ne de ziyafetin tertibinde. omuz başında. bir dizgin. Kapının arkasına kısa yakalı bir palto. ona. karlar içinde tırıs gidiyordu. En kurnazlar bile bu işe akıl erdire-mediler.gitti. birkaç kere tesadüfen kendilerine etin en kötü parçaları düştüğü için gördükleri muameleden şikayetle ev sahibini çekiştiren ve kapalı sözlerle onun fakir düşmesine dua eden dört beş kişinin arasına karıştı. Balıkçı bu sebebi güç belâ kabul edip vazgeçti. rüzgâr. bir vazife imiş gibi ona yağdırılan nüktelere. Kocası onunla beraber döneceğine Saint-Victor'a adam gönderip puro sigaraları aldırttı. bazen parmaklarını ısıtmak için ellerini onun koynuna sokuyordu. Bütün bunlar ne eski bir zamana aitti. pencereler boyunca birbirine kavuşuyordu. selamladı. geçmiş zama48 MADAME BOVARY mm. yolun üzerinde bir şeyler göremedi. öyle bakıyorlardı. akşam yemeği henüz hazır olmadığı için özür diledi. Sonra kendi düğününü. ağaçlar altında kolunu onun beline dolayıp. başı ile elbisesinin yakasını buruşturduğu görülüyordu. bol içkinin dumanları ile donuklaşmış beyninde sevgi. kara meşin bir kasket asılmıştı. Emma yanlarından geçerken. kırlar bembeyazken yapılmıştı. Yüz adım gitmiş gitmemişti ki durdu. terkiye bindirip babasının evinden kendi evine götürdüğü gün ne kadar neşeliydi! At. kenarına kırmızı zıh dikilmiş beyaz pamuk bezinden perdeler. Daha çorbaya başlar başlamaz. Orada kızını son bir defa daha kucakladı. o da karısını. Ama oraları görmekle kederinin büsbütün artmasından korkup doğru evine gitti. hotozunun altın arması altında sessiz sessiz gülümseyen karısının pembe yüzünü görüyordu. kendi de Varsonville'e kadar beraber . bazen de alıp bahçeye götürüyor. tekerlekleri toz duman içinde dönen arabanın uzaklaştığını görünce derin derin içini çekti. fakat içinden: «Rouault Baba amma da kibirlenmiş!» dedi ve bir köşede oturmuş. Kadın bir kolu ile ona tutulmuş. çünkü onun düğünü Noel yortusu zamanında. Sanki bir gün önce asıl kız oydu. erkenden çıkıp gitti. İhtiyar hizmetçi kadın geldi. Charles. onunla senli benli konuşuyor. yani hem yemek yenen. bir yandan da. bir koluna da sepetini almıştı. Ertesi gün bilakis bambaşka bir adam olmuştu. cinaslara pek cevap yetiştiremedi. herkese onun nerede olduğunu soruyor.' bir köşeye atılmış ve çamuru henüz temizlenmemiş bir çift çamurluk da yerde sürünüyordu. hekimlerinin yeni karısını görmek için pencerelere çıkmışlardı. daha doğrusu yolun tam üstündeydi. kilise tarafına doğru şöyle bir gitmeyi düşündü. şöminenin dar süve pervazı üzerinde. ne de bir hali vardı. bazen getirip dudaklarına sürüyordu. bezi iyice gergin olmadığından havalanıp -duruyordu. tahminen altı ayak genişliğinde olan bu küçük odaya bir masa. onu her tarafta arıyordu. gelinin ise bir şeyler sezdirecek ne bir sözü. Charles ile Emma Tostes'a. Kendisine ne gelinin giyimi hakkında danışılmıştı. şakacı tabiatlı bir adam değidli ve düğün sofra-sındaki hali hiç de parlak olmamıştı. bir an. Tıp . hem de oturulan oda vardı. Rouault Baba onları arabasına bindirdi. Sofanın öbür ucunda Charles'in muayene odası vardı.Rouault Baba tam vaktinde yetişip damadının vaziyetinin böyle münasebetsizliklere gelemeyecek kadar nazik olduğunu anlatarak buna mani oldu. Komşular. Sağ tarafta salon. Fakat Charles'in gizlediği bir şey yoktu. Rouault başını döndürünce yanında. Oğullan sağ olsaydı şimdi otuzuna basacaktı! O zaman Rouault Baba dönüp arkasına baktı. «Karım» diye bahsediyor. üzerine yarı eğilmiş. orada bulunanlar bu içkiyi bilmediklerinden ona karşı itibarları bir kat daha arttı. zihinleri işin aslını aramakla meşgul. İçinde. bol yiyecek. eşyası boşaltılmış bir evin hüznünü duyuyordu. sabaha kadar onları tüttürdü. ¦ Evin tuğla cephesi sokağın. yumurta biçimi karpuzlar altına konulmuş bir çift şamdanın arasında. Düğünden iki gün sonra gelinle güvey kendi evlerine gittiler: Charles hastaları olduğu için daha fazla kalamadı. Pays de Caux kadınlarına mahsus başlığın dantellerini uçuruyor. içine kiraz rakısı karıştırılmış groglar içiyordu. Hippokrates hekim heykelli bir MADAME BOVARY 49 çalar saat âdeta kuruluyordu.
Emma yatak odaları katına çıktı. burun deliklerinde sabahın' taze havası. dünyada hiçbir şeyi tasa etmiyordu.İlimleri Sözlüğü'nün ciltleri. Hani bazı kimseler vardır. alçıdan bir papaz dua kitabını okur dururdu. ağaçların eğilip beşikler teşkil ettiği patikalarda. âdeta bir tilbury'ye benzedi. Şamdanların karpuzlarını çıkardı. Charles hayvanına atladıktan sonra karısına bir öpücük gönderir. çam tahtasından kütüphanenin alt rafını da doldurmaya aşağı yukarı kâfi gelmişti. buğdayların diz boyuna çıktığı keçi yollarında. ağzı ile bir çiçek veya ot parçası koparıp ona doğru üflerdi. Emma. Charles da yola düzülürdü. samanlı harçla örülmüş iki duvar arasında. ikisinin de başı yastıktayken. Charles farkına vardı ve alıp tavan arasına götürdü. Şimdiye kadar hayatta iyi denecek ne görmüştü? Ne zaman yüzü bir gülmüştü? Dört yüksek duvar arasında. kagir bir kaide üzerinde. Ta dipte. bir sürahi içine. daha büyümüş gibi gözüküyordu. vücudu rahat. arkasında.berraklaşan kat kat renkleri vardı. . yeni fenerler. merdiveni boyattı. onun bir pencere sürmesine asılmış hasır şapkasını görmek. onun içinde. omuzlarında güneş. durur. bahçeye. pencerenin yanındaki masanın üzerine de. birkaç he-' kim eline düşüp satıldıkları için hayli yıpranmışlardı. dertlerini anlatması mutfaktan işitilirdi. öteki kadının buketiydi! Emma baktı. ışıkta lacivert olan bu gözlerin sanki. cılız yaban gülleri ile donatılmış dört çiçek tarhı. kafası dinç. Sabahleyin yatakta. tıpkı onlar gibi. Salça kokusu duvardan işler. Uzun toz kurdelesini gözün alabildiğine yayan büyük yolun üzerinde. bu kitaplar. Bu. İlk günlerini. köhne demir parçaları. muayene saatlerinde hastaların öksürmesi. kadının saçlarını eliyle kaldırması. Emma kocasının gitmesini seyretmek için pencereye geçerdi. o da eli ile bir Allahaısmarladık işareti yapar. Baş başa bir yemek. Kocası onun araba ile gezmeyi sevdiğini bildiğinden elden düşme. kapıda hareketsiz bekleyen ihtiyar beyaz kısrağın tüylerine takılırdı. iki ıtır saksısı arasında pervaza dirseklerini dayardı. entarisinin yarı açık yakası ile omuzlarına kadar kendi hayalini. önemli bitkilere ayrılan bölmeyi mütenazır bir surette kuşatıyordu. sayfaları henüz açılmamış olmakla beraber. Bu yeşil yaprak biraz uçar. güneş saatinin etrafına tahta kanepeler koydurdu. dipte koyu. Charles'ı sürekli bir saadet içinde yaşatıyordu. havada bir kuş gibi yarım daireler çizer. Ortada. iki tekerlekli. Onun yanında. Charles bahtiyardı. Deniz kabuklarından yapılmış bir kutu komodini süslüyordu. pencereyi kapardı. artık hazma başladıkları leziz yemeklerin hâlâ tadını çiğner gibi çenelerini oynatır dururlar. sofradan kalktıktan sonra. öbür yanı tarla olan bir diken çite kadar gidiyordu. bir girinti (alcove) içinde maun bir karyola vardı. artık işe yaramaz tarım aletleri ve ne oldukları bir türlü anla-şılamayacak bir yığın tozlu öteberi ile doluydu. eşyaları açılıp yerleştirilirken bir koltuğa oturmuş. Charles sokakta ayağını binek taşma koyup mahmuzlarını bağlar. İlki döşeli değildi. ahırın bulunduğu avluya bakan ocaklı büyük bir oda daha vardı ki bu şimdi odunluk. Emma da yukardan onunla konuşur. gölgede kara. acaba onu ne yaparlar?» diye düşünüyordu. saadetini sanki tekrar tekrar tadardı. yanları sarkan gecelik fistanı. bir gelin buketi. bodur çam ağaçları altında. gönlü gecenin zevkleriyle dolu. hatta fıskiyeli. evde yapılacak değişiklikleri tasarlamakla geçirdi. hele uyanıp da gözkapaklarını arka arkaya birkaç defa açtığı zaman. beyaz saten kurdelelerle bağlanmış bir limon çiçeği buketi konmuştu. parlak meşinden çamurluklar takılınca araba. kadının gözleri. boş fıçılar. üstü açık bir MB 4 50 MADAME BOVARY araba aldı. arduvaz taşından bir güneş saati vardı. Boyu eninden fazla olan bahçe. Böyle yakından bakıldı mı. hasılı bir zevk vereceğini şimdiye kadar hatırına bile getirmediği birçok şeyler. başına sardığı ipek mendili. lüzumsuz eşya da buraya konurdu. minimini bir resmini görürdü. duvarlara yeni kağıt yapıştırdı. üzerlerine kayısı ağaçlan dayatılmış. fakat kan kocanın yattığı ikinci odada. kiler ve ambar vazifesini görüyordu. kendinMADAME BOVARY 51 . büsbütün yere düşmeden önce. yukarı çıktıkça . Charles'ın gözü ise bu derinliklere dalar. bir mukavva kutuya koyduğu kendi gelinlik buketi hatırına gelmiş: «Ya ben de ölüverirsem. Nihayet kalkardı. balıklı bir havuz yap-tırabilsem diye içi titredi. akşam üzeri şehir dışında birlikte bir gezinti.. kadının gecelik hotozu ile yarı örtülmüş sarışın yanaklarının ayva tüyleri içinde güneş ışığının oynamasını seyrederdi.
yavaşça yürüyerek girer. kendisini eğlensin diye okulun küçük kilisesine (buradan uzun bir koridorla yemekhaneye geçilirdi) götüren rahibelerin sohbetinden pek hoşlandı. Emma'mn ipek etekliğinin etrafından ibaretti. Kadın bir çığlık kopanrdı. Şimdi ise bütün hayatını beraber geçireceği. onun şivesine gülüp. sapanların ne olduğunu pek iyi bilirdi. ruhunun ta derinliklerinde umulmadık hazlar uyandırırdı. rahibeler okuluna yazdırmak üzere şehire kendi eli ilegötürmüştü. anzalı manzaralar peşindeydi. fakat bu aşkın neticesi olması lazım gelen saadetten bir eser . Saint-Gervais mahallesinde bir hana indiler. din dersini iyi anlar. sütten yapılan azıklann. yarı gülümseyen. Teneffüs zamanlarında pek az oynar. zihin dinlendirsin diye. elbiseleri ile olay eden. Mütemadiyen onun tarağına. İçinden: «Yanılmış olacağım» diyordu. onun yüzüklerine. yan rahatsızlık gösteren bir tavırla başından savmaya çalışırdı. yeşillikten ancak. değişikli. Vaızlarda boyuna geçen nişanlı. Genie du Christianisme'den parçalar seçilirdi. VI Paul et Virginie'yi okumuş. hemen eve döner. kendine çeki düzen vermekle meşgul bulurdu. Sınıfların ılık havası içinde ve bakır haçlı teşbihler taşıyan o beyaz tenli kadınlar arasında yasaya yasaya mihrap buhurlarından. onu göreceği geliyordu. Evlenmeden önce gönlünde aşk uyandığını sanmıştı. sivri oklarla delinmiş Tanrı . bize ekseriya yazarların kaleminden intihal eden tabiat sevgisi hislerine kalbini kaptırabilirdi. orada akşam yemeğini. Fakat kırları. bilakis.den daha zengin. rahip Frayssinous'nun conferences'ı açılırdı. kamışlardan yapılmış kulübe. bahtiyarlık. derslerde daha kuvvetli. o zaman belki. Emma. taparcasına sevdiği güzel bir karısı vardı. zevç. zenci Dingo. bir işçi kızını dansa götürüp kendisine metres etmeye bile parası yetmediği günlerde mi? Sonra on dört ay. papaz muavini efendinin sorduğu zor sorulara hep o cevap verirdi. okulun çalışma salonunda dini kitaplar okunurdu. Sakinlerine alışık olduğundan. bıçakların yer yer kazıyıp bozduğu yazıların hepsi de ya dindarlık faziletlerini. yüreği çarpa çarpa merdivenleri çıkardı. ihtiras. bazen de parmak uçlanndan başlayıp ta omu-zuna kadar öpücüklerle kaplardı. musallat olan bir çocuğa çıkışır gibi onu. Nefsine azap etmek için bütün bir gün aç oturmaya kalktı. pazar günleri de. süzülen huşulu rehavete o da kapıldı. harabeler arasına parça parça serpilmiş olursa hoşlanırdı. kilise şamdanlarının ışıltısından. İlk zamanlar sıkılmak şöyle dursun. ya kalp inceliklerini. Emma'yı odasında. sürülerin meleyişinin. kendisini hasredecek kutsal bir amaç arıyordu. onu ensesinden öperdi. köyleri fazlasryle tanırdı. Günah çıkarmaya gittiği günler gölgede ellerini kavuşturup yüzünü kafese dayayarak papazin fısıltısını daha uzun müddet dinleyebilmek için birtakım küçük günahlar icat ederdi. yatakta ayaklan birer buz parçası gibi soğuk olan o dul kadınla yatmıştı. Emma.. Charles'ın nazannda evren.Yüreği'ne. Denizi ancak fırtmalan için sever. Mademoiselle de La Valliere'in sergüzeştini anlatan resimli tabaklarda yedi52 MADAME BOVARY ler. onu hülyalara daldırmıştı. Akşam duadan önce. Resimlerin etrafında. Toprak ve edebiyat konularında yine kendi kendini aksettiren romantik hüznün bu ahenktar figanını. semavî dost ve ebedi nikâh gibi istiareli sözler. hele —sizin için gidip çan kulelerinden daha yüksek ağaçlardan kırmızı yemişler toplayan veya size bir kuş yuvası getirmek için kumda yalınayak koşan— bir küçük erkek kardeşin tatlı sevgisi. annelerinin manşonları içinde getirip konuşma salonunda verdiği pastaları yiyen arkadaştan içinde yapayalnız geçirdiği okul yıllarında mı? Tıp tahsil ettiği sırada. hasta koyun'a. Ancak bir nevi şahsi kâr çıMADAME BOVARY 53 . Bayağı günler özet bir din tarihi veya. ilk zamanlar ne kadar candan dinlemişti! Çocukluk yıllan bir esnaf mahallesinin dükkân arkası odalarında geçmiş olsaydı. kendinden geçme gibi sözlerin. bazen yanaklanndan şa-pur şupur öper. onun atkısına el sürmekten kendini alamıyordu. onu kâfi derecede sevmiyor diye üzülüyor.yoktu.kitabının gök mavi çerçeveler içindeki mukaddes tarih resimlerine bakardı. Düşünüyor. köpek Fidel. • On üçüne gelince babası onu. kitaplarda okuyup pek güzel bulduğu bu kelimelerin hayatta acaba neyin. Hıristos suyu çanaklarının serinliğinden. Duaları takip edeceği yerde . ya saray hayatının ihtişamını överek anlatıyordu. çarmıha gerilmeye giderken düşen İsa'ya gönül vermişti. hangi halin adı olchığunu düşünüp duruyordu.
dirsekleri taşa. hülyalarını artık hep hurçlar. işinin başına çıkmadan önce de onlarla bir süre konuşurdu. Hele sizler. her sayfada bir iki taneâi çatlatılan atlardan. kıvırcık saçlı İngiliz hanımları çıkardı. bunlar daha gölgede kalıyordu ve aralarında hiçbir ilişki yoktu. veya. İhtilal zamanında malı mülkü mahvolmuş bir eski kibar aileye mensup olduğu için piskoposluktan himaye görür. Bâaralı'nın (IV'üncü Henri) çalımlı yiğitliği ve XlV'uncu Louis'yi öven resimli tabakaların hatırası da daima vardı ama. yağız atını dörtnala sürerek gelecek beyaz sorguçlu süvariyi beklemekle geçiren uzun elbiseli şato hanımları gibi. Okula her ay gelip sekiz gün çamaşırhanede çalışan bir ihtiyar kız vardı. Xl'inci Louis'nin birkaç vahşeti. kırların ta ötesinden. haberler getirir. yanaklarında bir damla göz yaşi. Emma'nın ellerine kiralık romanların yağlı tozu sürüldü. ufukta Tatarkârî minareler. hissi hakikatların insanı cezbeden hayalini sezdiriyorlardı. tarihin uçsuz bucaksız karanlık semasında. çardaklar altında. gotik bir kafesin çubukları arasında bir kumru ile ağız ağıza öpüşür. Bu kitaplarda hep aşktan. bu da hayli zor bir işti. birer kuzu gibi yumuşak huylu. gavur cengaverleri. kemerine ipek kese takmış bir kızı kucaklayan kısa mantolu bir delikanlı veya. Jeanne d'Arc. Ag-nes Sorel. ya bir Vicomte olan yazarların isimlerine gözü kamaşa kamaşa bakardı. Bütün bun- . beyaz pantolonlu iki genç seyisin sürdüğü ve önünde kıvrak bir tazı koşan arabalara yayılmış. Kahramanlıkları veya çektikleri acıyla isim bırakmış kadınlara gönlünde coşkun saygı hisleri beslerdi. çamları bir arada gösteren. büyük öğrencilere gizlice verirdi. göz yaşlarından. güftenin manasızlığını ve bestenin acemiliği arasında. bunlar zararı dokunmaz şeyler sanılırdı ama. hissi bir kız olduğundan ve manzaralardan ziyade heyecanlar aradığından. Türk kılıçları. daima tertemiz giyinip kuşanmış ve çağlayanlar gibi ağlayan beyler'den. Bazıları da. daima önlüğünün cebinde taşıdığı ve iki iş arasında uzun uzun birkaç bölümünü birden okuduğu romanları. gülümseyen yüzleri omuzlarına yatmış. birer aslan gibi yiğit. öpüşlerden. O semada. daha on beşinde. yarı açık pencereden ay ışığını seyrederek hülyalara dalardı. İşte böylece. Meryem Ana'dan. ıssız köşklerde bayılıp kalan işken: ce görmüş kadınlardan. gemi burnu pabuçlar gibi ucu yukarı kalkık sivri tırnaklı elleri ile yaprak yaprak papatya koparırlardı. kendilerine isim günü hediyesi diye. bir balkon parmaklığı arkasından doğru uzanıp. eserlerinin altına imzalarını atan ve çoğu ya da bir Comte. sevgiliden. Müzik dersinde öğrendiği şarkılar. karanlık ormanlardan. Kızlar ekseriya gidip onunla konuşmak için. kızlann şehirden ısmarladıkları öteberiyi alır. can çekişen 54 MADAME BOVARY Bayard. deniz kenarına yakın gölcüklerden. beyazlar giymiş. ağaçlıklarda feryada gelen bülbülden. sevdalıdan. artık benzeri görülmeyen derecede erdemli. Ve sizler. yeminlerden. Geçen yüzyılın birçok zendost şarkılarını ezbere bilir. Saint-Barthe'lemy gecesinin bir iki sahnesi. büyük bahçelerde dolaşırdı. gönül endişelerinden. O vakitler Marie Stuart'ı dindarcasına severdi. Heloise.. Gece yatakhanede okurlardı. Yaradılış itibariyle sanatkâr değil. yemekhanede rahibelerin sofrasına alınır. birer kuyruklu yıldız gibi parlıyordu. Bunları gizlemek lazımdı ki. yuvarlak hasır şapkaları altından insana berrak gözlerle bakan sansın. hıçkırıklardan. Resimlerin üstünden titreye titreye üfleyerek kaldırdığı kağıt. dilber Ferroniere ile Clemence İsaure. onun için. önde Romalılar tarafından kurulmuş bir şehrin harabeleri. karnını doyurup yukan. sağında kaplanlar. yalnız altın kanatlı meleklerden. bir yanda da diz çökmüş develer bulunan manzaralar. bütün günlerini. çalışma salonundan kaçarlardı. eski burçlarda yaşamayı hayal ederdi. dikişini dikerken yavaş sesle onları söylerdi.. Kadınların bazıları. En safları. gondollardan bahsederdi. Yunan külahları. yanlarında zarfı yeni yırtılmış bir mektup. Aziz Louis ile meşesi. çeneleri ellerine dayalı.karmasına hizmet edebilecek hallere ehemmiyet verirdi. mehtaplı gecelerde yüzen sandallardan. şairane iklimlerin manzaraları: hurma ağaçları. yarı kıvrıldıktan -sonra usulca öbür sayfaya kapanıverince meydana. silah odaları. verilen kitapları getirirlerdi. Yonca biçimi kemerler altında. şato şato dolaşan saz şairleri doldurdu. solunda bir aslan. Hikayeler anlatır. rüyalarını. yalnız bunlardan söz edilirdi. Hint rakkaselerinin kollan arasında kendinden geçmiş uzun çubuklu sultanlar. Arkadaşlarından bazıları. tarihi vakalara merak sardı. Sonradan Walter Scott'u okudu. okula. her konak yerinde bir iki tanesi öldürülen sürücülerden. hiçbiriniz bu resimlerde eksik değildiniz. siyah örtüler içinde sedirlere oturmuş. Emma onların saten ciltlerini itina ile açarak. kalbinin derhal coşmasına yardım edemeyecek her şeyi lüzumsuz bulurdu.
yatakhanenin sessizliğini ve geç kalmış bir arabanın uzak caddelerden koşup giderken çıkardığı sesi dinleyerek. rahibeler onun gitmesine hiç de esef etmediler. yahut bıkkınlığını İskoçya'da bir küçük kır evi içinde gizlemek.. ayaklarına yumuşak çizmeler. dik yollar ağır ağır çıkılır. Rahibeler ona dua ettirmek. kadın erkek baş başa. Hatta başrahibe. VII Bazen kendi kendine düşünür: «Hayatımın en güzel. emir vermekten hoşlandı ama arası çok geçmedi. çağlayanın derinden gelen sesine karışan şarkısı dinlenir. şimdi de içinde yaşadığı bu sükûnun hayal ettiği saadet olabilmesini aklı bir türlü almıyordu.' birinin parmakları ötekinin parmaklarına dolaşmış. dağda keçilerin çanlarına. yıldızlara bakarak. Rahmetlinin saçlan ile yürekler parçalayacak bir tablo yaptırttı ve Bertaux'ya yolladığı. hiç şüphesiz. Emma. önce alışkanlıkla. vücudunu hor görüp ruhunun selametine çalışsın diye öğütler vermek hususunda o kadar cömert davranmışlardı ki. sonra vazgeçmeyi kibrine yedireme-yerek devam etti ve nihayet kendini sükûna kavuşmuş. daha yeni eve döndüğü sıralarda. mavi ipek perdeler arkasında. bütün can veren kuğuların şarkılarını. bütün yapraklann dökülmesini. Kendini Lamartine'in şiirlerindeki dolambaçlı hislere bıraktı. kız. dinin anlaşılmadan inanılacak hakikatlerine de isyan etti. Güneş batarken koylar kenarında limon ağaçlarının rayihası koklanır. Bunlar niçin.. fakat tertemiz bir orman ve güneşin dikine düşüp titrediği suyun çelik mavisi aynası üzerinde beyaz yırtıklar gibi gözüken kuğular. dünyadan çekilmek arzusu aşılamak. kolluklar takmış bir koca. ancak bir toprağa mahsus ve başka yerde tutamayan fidanlar gibi.MADAME BO. sonra akşam. gösterilen dikkat ve ihtimamlara onun artık uymadığını farkedince hayli hayret ettiler. villaların taraçalarında. Babası gelip 56 MADAME BOVARY onu okuldan aldığı zaman. artık bütün vehimlerden uyanmış. Emma. Mademoiselle Rouault'nun din duygusundan çok şeyler ummuş olan iyi kalpli rahibeler. Onun bütün tadını çıkarmak için. Zavallı babası onu hasta sanıp görmeye geldi.. solgun. Heyecanlarına rağmen yine. İsviçre şalelerinin balkonlarına dirseklerini dayamak. son zamanlarda cemaate karşı onun pek fazla saygısızlaştığına kaniydi. hissedilecek bir şeyi kalmamış insanlardan sayıyordu.saadet yetiştirmek de dünyada yalnız bazı memleketlere vergidir... balta girmemiş. Fakat yeni bir halin verdiği endişe. alnında kınşık olmadığı gibi gönlünü de kedersiz bulunca şaşıp kaldı. o zajmana kadar şairane semaların parıltısı içinde uçan pembe tüylü bir kuş gibi gördüğü o harikulade ihtirası nihayet ele geçirdiğini sanmasına kâfi gelmişti. göllerde çalınan harpları. dişleri arasından kurtuldu. niçin ona da nasip olmuyordu? MADAME BOVARY 57 . Annesi ölünce ilk günler hayli ağladı. Emma. yaradılışına pek aykırı gelen sıkı düzene sinirlendiği gibi. düğünden sonraki günlerin en hoş tembellikler içinde geçtiği yerlere gitmek lazımdı! Posta arabalarında. yanında da arkasına uzun yırtmaçlı siyah kadife ceket. bayağı kimselerin hiçbir zaman varamayacağı o hale. içi hayat hakkında kederli düşüncelerle dolu mektupta. ancak gerçek şeylere eğilim göstermiş. müziği hissi güfteleri. dizgini pek fazla çekilen bir at gibi hareket etti. tam baş ucuna asılmış gaz lambasının ışığı altında. kiliseyi çiçekleri. adları kulağa bir şarkı gibi gelen memleketlere. arabacının. vaızlar vermek. köy hayatından tiksinir oldu ve manastır günlerini aradı. yani durdu ye gemi. uşaklara. hazin ruhlu insanların hayallerinde özene bezene kurdukları hale. gözünün önünden birer birer geçip bütün dünyayı anlatan bu resimleri seyrederdi. hani şu balayı denilen zamanı işte bu!» derdi. kız kendini.VARY 55 ların etrafından da. bir gün kendisinin de o mezara gömülmek istediğinden bahsetti. velilerle din uğrunda ıstıraptan kaçmamışlara karşı sonsuz bir saygı duysun diye telkinlerde bulunmak. böyle bir hamlede erebilmiş olduğuna içinden pek seviniyordu. göğe çıkan bakireleri ve vadilerde insanlara uzun uzun sözler söyleyen Lemyezel'in sesini dinledi. belki de o adamı görmekten duyduğu asabiyet. dokuz gün perhizleri tutturmak. gelecek günler için hülyalar kurulur! Emma'ya öyle geliyordu ki. edebiyatı ihtirasları coşturduğu için sevmiş olan bu genç kız ruhu. Charles'ın Bertaux'ya ilk geldiği zamanlarda. Bundan iç sıkıntısı duymuyor değildi ama itiraf etmek istemedi. başına sivri bir şapka giymiş. hayatta öğrenilecek.
Belki' bütün bunları bir kimseye açmak isterdi. Fakat bulutlar gibi değişen, kasırga gibi
kararsız, dönüp dolaşan bir keyifsizlik nasıl anlatılır ki? Ne kelimeler dilinin ucuna geliyor, ne
fırsat ele geçiyor, ne de içinde cüret buluyordu.
Ama Charles isteseydi, sezseydi, bakışı bir kerecik olsun onun düşüncesini arasaydı, Emma'ya
öyle geliyordu ki, o zaman, olgun yemişlerin el değer değmez düştüğü gibi, kendinin de gönlü
coşuverecekti. Fakat birbirlerini tanıdıkça, aralarındaki teklifsizlik derinleştikçe, içinde, kendisini
kocasından uzaklaştıran bir soğukluk hissediyordu.
Charles'ın konuşması bir sokak kaldırımı gibi dümdüzdü, beylik fikirler oradan her zamanki
kıyafetleriyle geçer durur, ne bir heyecan veya bir gülüşe neden olur, ne de bir hülya
uyandırırdı. Charles, söylediğine göre, Rouen'de iken merak edip tiyatroya, Paris'H aktörleri
görmeye gitmemişti. Yüzmek, kılıç kullanmak, nişan almak gibi şeyleri bilmezdi; karısı bir gün
romanda gördüğü bir binicilik terimini sorunca, onun da ne olduğunu söyleyemedi.
Halbuki bir erkeğin her şeyi bilmesi, birçok sahalarda elinden iş gelmesi, kadına ihtirasın
kudretlerini, zarafet içinde yaşamayı, bütün sırların inceliklerini öğretmesi lazım değil mi?
Bunun ise bir şey öğrettiği, bir şey bildiği, hayatta bir şey istediği yoktu ki! Karısını mutlu
sanıyordu: karısı da ona bu kökleşmiş sükûnu, bu tasasız ağırlığı, ona* kendisinin verdiği
saadet yüzünden garez kesilmişti.
Emma bazen resim yapardı; orada ayakta durup onun kartonu üzerine eğilmesini, yaptığı işi
daha iyi görmek için gözlerini kırpmasını veya parmaklarında ekmek içi yuvarlamasını
seyretmek Charles için büyük bir eğlenceydi. Piyano çalarken de, onun parmakları ne kadar
hızlı giderse Charles o kadar hayran olurdu. Emma tuşlara yukarıdan doğru şiddetle vurur ve
bir baştan bir başa, hiç durmadan, bütün klavyeyi dolaşırdı. Telleri uğuldayan köhne çalgı,
böyle sarsılınca, pencere açıksa sesi köyün öbür ucundan duyulur, caddeden başı açık,
ayaklarında terliklerle geçen icra memuru kâtibi .elinde kağıdı durup dinlerdi.
' Emma diğer yandan evini idare etmesini de bilirdi. Hastalara, güzel cümlelerle yazılmış ve hiç
de fatura kokusu olmayan mektuplarla hesaplarını gönderirdi. Pazar günleri sof58
MADAME BOVARY
rada bir misafir varsa, aynabakar eriklerini bağ yaprakları üzerine ehram gibi dizmesini, reçel
hokkalarını olduğu gibi tabağa devirmesini bilirdi; hatta sofraya, el ağız yıkamak için billur
fincanlar almaktan bile bahsediyordu. Bütün bunlar Bovary'nin saygı görmesine yarardı.
Böyle bir karısı olduğu için Charles'm kendi kendine de saygısı artıyordu. Onun kurşunkalemle
çizdiği iki resmi, gayet geniş çerçeveler yaptırıp, uzun, yeşil kaytanla salonun duvarına asmıştı;
bunları gösterirken göğsü kabarırdı. Pazar günü kilise dönüşü evinin önünden geçenler, onu,
ayaklarında işlemeli cici terlikleri, kapısının önünde oturduğunu görürlerdi.
Geç.vakit, saat onda, bazen gece yarısı eve dönerdi. Yiyecek ister ve hizmetçi kadm yatmış
olduğu için kendisine karısı hizmet ederdi. Sofrada daha rahat olur diye arkasından redingotunu
çıkarırdı. O gün kimleri gördüğünü, hangi köylere gittiğini, yazdığı reçeteleri birer birer anlatır
ve kendi kendinden memnun, kalan yahniyi bitirir, peynir doğrar, bir elma yer, sürahideki
şarabın hepsini içer, sonra gidip yatağına girer, sırt üstü yatar horlardı.
Uzun zaman geceleri pazen takke giydiği için, şimdi başına sardığı mendil kulaklarından
kayıyordu; bunun içindir ki, sabahleyin saçları darmadağın yüzüne gözüne dökülürdü; gece
yastığın bağları çözüldüğünden, saçlarının arasına beyaz kuş tüyleri karıştığı da olurdu. Daima
koca koca çizmeler giyerdi; topuğun üstüne gelen kısımda, ayak bileklerine doğru iki kalın
kıvrım bulunur, konçları da sanki birer tahta bacağa geçirilmiş gibi dümdüz dururdu. Charles,
«köy için böylesinin de pekâlâ olduğunu» söylerdi.
Bu tutumluluğunu annesi de pek beğenirdi; ihtiyar Madame Bovary, evinde sertçe bir fırtına
koptu mu, yine eskisi gibi oğlunu görmeye gelirdi, ama gelinine bir hıncı var gibiydi. Onun
«gidişini, para vaziyetlerine kıyasla aşırı» buluyordu; odun, şeker, mum «büyük konaklardaki
gibi çarçur ediliyordu»; mutfakta yakılan kömür ise, yirmi beş tencere kaynatmaya yeterdi!
Gelinin çamaşırlarını dolaplara yerleştirir ve ona, eti getirdiği zaman kasabı kolaçan etmeyi
öğretirdi. Emma bu dersleri dinler, Madame Bovary de bu hususta cömertlik gösterirdi; bütün
gün, dudaklarını hafif hafif büzerek biri, «Kızım», öteki
MADAME BOVARY
59
«Hanım anne» der ve ikisi de, öfkeden titreyen bir sesle, bir-birbirlerine iltifatlar yağdırırlardı.
Madame Dubuc'un zamanında, yaşlı kadm en çok kendisinin sevildiğini hissederdi; fakat şimdi,
Charles'm Emma'ya sevgisini gördükçe buna, artık kendi şefkatinden kaçılıyormuş, haklarına
tecavüz ediliyormuş gibi manalar veriyordu; varını yoğunu kaybetmiş bir adam, bir zamanlar
kendinin olan evde masanın başına oturanlara camlar ardından nasıl bakarsa, o da oğlunun
saadetini öyle hüzünlü bir sükûtla seyrediyordu. Ona, geçmiş günlerin yadigârı diye, kendi
çektiği ıstırapları, katlandığı fedakârlıkları hatırlatır ve bunları Emma'nın aldırışsızlığı ile
karşılaştırarak oğlunun, her sevgiyi unutup yalnız ona tapmasının akıl kârı olmadığı neticesine
varırdı.
Charles ne diyeceğini bilemezdi; annesini sayar, karısını da son derece severdi; birinin
düşüncesinde, görüşlerinde yanıl-madığma kaniydi, ama ötekini de kusursuz buluyordu.
Madame Bovary köyüne döndükten sonra Charles, annesinden işittiği tenkitlerin en
ehemmiyetsizlerinden, bir ikisini, ondan duyduğu sözlerle, çekine çekine tekrara kalkardı ama
Emma, yanıldığını bir kelime ile ispat edip onu hastalarının yanına savardı.
Emma, doğruluğuna inandığı birtakım kuramlara uymak için, kocasına âşık olmaya çalıştı.
Mehtaplı geceler bahçede, ez-berindeki bütün ateşli şiirleri ona okur veya içini çekerek, ağır,
hüzünlü şarkılar söylerdi; fakat kendisini yine önceki gibi sakin bulur, bunların Charles'a fazla
bir sevda, bir parça heyecan olsun veremediğini gprürdü.
Böylece, bir zaman kalbine ateş vermeye çalışıp bir kıvılcım koparamayınca, zaten
hissetmediğini anlamaktan olduğu kadar, kendilerini alışılmış şekillerde göstermeyen şeylere de
inanmaktan âciz olan bu kadın, Charles'ın ihtirasında artık aşırı bir şey kalmadığına kolayca
inamverdi.
Köcasınfh muhabbet hisleri göstermesi artık bir düzene girmişti; hangi saatler kucaklayıp
öpeceği belliydi. Bu da âdetler içinde bir âdet, yemeğin yeknesaklığından sonra beklenilen bir
soğukluk veya bir tatlı gibi bir şey olmuştu.
«Efendi»nin ciğer iltihabından iyileştirdiği bir korucu, «Hanım'a» bir küçük İtalyan tazısı hediye
etmişti; Emma gezmeye çıktığı zaman onu da yanma alırdı; çünkü artık yalnız
60
MADAME BOVARY
kalmak, gözlerinin önünde o hiç değişmeyen bahçe ile tozlu yolun manzarasından kurtulmak
için bazen gezmeye çıktığı oluyordu.
Banneville'in akgürgen korusuna kadar, duvarın tarlalar tarafındaki ucundan, artık içinde
kimsenin oturmadığı köşkün yanına kadar giderdi. Kapısının önündeki hendekte, otlar arasında,
yaprakları keskin uzun sazlar vardı.
Önce etrafına- bir göz gezdirir, geçen gelişinden beri bir şey değişmiş mi diye bakardı.
Yüksükotlarını, sarı şebboyları, iri çakılların etrafını çeviren ısırgan kümelerini, her zaman kapalı
duran ve paslı demir çubukları çürüyüp- parça parça dökülen pancurlarıyle üç pencereyi boylu
boyunca kaplayan yosunu, her şeyi yerli yerinde bulurdu. Kırda koşup daireler çizen, sarı
kelebeklere havlayan, bir buğday tarlası kenarında gelincikleri ısırarak sivri sıçanlar avlayan
tazısı gibi fikri de, bir zaman, oradan oraya dolaşırdı. Düşünceleri sonra yavaş yavaş bir
noktaya takılır, çimene oturmuş, şemsiyesi ile otları karıştıran Emma, içinden: «Yarabbi ne
yaptım da evlendim?» diye tekrar eder dururdu.
Talih başka türlü cilve edip onun karşısına başka bir kısmet çıkaramaz mıydı? O
gerçekleşmemiş olaylar, o bambaşka hayat, o tanımadığı erkek acaba nasıl şeyler olurdu?
Emma bunları düşünür, bunları göz önüne getirmeye çalışırdı. Bütün erkekler Charles gibi
olmaz ya! Öbür koca, önüne çıkamayan o kısmet, güzel, sohbeti hoş, kibar, cazibeli bir adam
olabilirdi; rahibeler okulundaki eski arkadaşları şüphesiz öylelerine varmışlardı. Acaba o kızlar
şimdi ne yapıyorlardı? Şehirde, sokakların gürültüsü, tiyatroların uğultusu, baloların ışıkları
içinde elbette ki, gönüle ferahlık veren; hisleri geliştiren bir hayat sürüyorlardı. Oysa kendisinin
hayatı, penceresi kuzeye açılan bir tavan arası odası gibi soğuktu; iç sıkıntısı, o sessiz örümcek,
karanlıkta gönlünün her tarafına ağını kuruyordu. Ödül dağıtımı günlerini, kazandığı taçları
almak için hocaların oturduğu yüksek yere doğru çıktığı günleri hatırlıyordu. Örgülü saçları,
beyaz elbisesi, üstü açık kara mandola iskarpinleri ile ne şirin bir hali vardı! Yerine dönerken
beyler eğilip onu tebrik ederlerdi; okulun avlusu o günler araba ile dolar, bunlar giderken
kapılarından çıkan eller ona veda işaretleri gönderir, elinde keman
MADAME BOVARY
61
kutusu ile müzik hocası selam vererek geçerdi. O günler ne kadar, ne kadar uzaktı!
Emma, Djali'yi yanına çağırır, dizlerinin arasına alır, parmaklarını onun ince, uzun tüyleri
arasında gezdirerek:
— Sen gam, tasa nedir bilmezsin; öp bakalım hanımını! derdi.
Sonra, ağır ağır esneyen bu endamlı hayvanın gamlı yüzüne bakıp içlenir, onu kendisiyle
mukayese ederek, teselli edilen kederli biriymiş gibi yüksek sesle onunla konuşurdu.
Bazen bir rüzgâr çıkar, denizden meltemler eser ve bir hamlede bütün Pays de Caux yaylasını
kaplayıp tarlaların en uzaklarına kadar tuzlu bir serinlik serperdi. Yerde sazlardan bir ıslık
kopar, kayın ağaçlarının yapraklan ani bir ürperişle hışırdar, tepeleri de durmadan sallanarak
uğuldar dururdu. Emma atkısına sıkı sıkı bürünür kalkardı.
Ağaçlı yolda, dallardan 'süzülüp serilen yeşil ışığın aydınlattığı kısacık yosunlar, Emma'nın
ayakları altında çıtır çıtır bir ses çıkarırdı. Güneş batar; dalların arasından gözüken gök kızarır;
dümdüz sıralanmış ağaçların hep birbirine benzeyen gövdeleri, yaldızlı bir zemin üzerinde
beliren bir dizi kara sütunu andırırdı. Emma'nın içine bir korku düşerdi; Djali'yi çağırır, hemen
caddeden Tostes'a döner, bir koltuğa yığılır ve bütün akşam bir söz bile söylemezdi.
Fakat eylülün sonuna doğru, yaşantısında olağanüstü bir şey oldu; Vaubeyssard'a, Marquis
d'Andervilliers'lere davet olundu.
Restauration devrinde nazırlık etmiş olan Marquis, siyaset âlemine dönmeye niyet etmiş,
mebusluğa adaylığını bir an evvel hazırlamaya başlamıştı. Kışın fakir fukaraya odun dağıttırır;
seçim dairesi meclisinde, vilayete yeni yollar yapılması için ateşli nutuklar söylerdi. Sıcağın en
şiddetli günlerinde, ağzında bir cerahat 'kesesi toplanmış ve bundan, Charles'ın tam zamanında
vurduğu bir neşterle, âdeta mucize kabilinden kurtulmuştu. Bu ameliyatın ücretini vermek için
Tostes'a giden kâhya, akşam dönünce Marquis'ye, hekimin bahçesinde iri iri kirazlar gördüğünü
anlattı. Vaubeyssard'da ise iyi kiraz yetişmezdi; M. le Marquis, Bovary'den birkaç çelik istetti,
bunlar için bizzat gidip teşekkür etmeyi kendine borç bildi. Emma'yı gördü, boyunu poşunu,
köylü kadınlarınkine hiç de benzemeyen selam vermesini beğendi; o kadar ki, genç karı kocayı
köş62
MADAME BOVARY
ke davet etmenin aşırı bir alçakgönüllülük olmayacağına kanaat getirdi. Hem bu, herhalde işine
de yarayabilirdi.
Bir çarşamba günü saat üçte, Monsieur ve Madame Bovary, arabalarına binip Vaubeyssard
yolunu tuttular. Arabanın arkasına bir koca sandık bağlanmış, çamurluğun önüne de bir şapka
kutusu yerleştirilmişti. Bundan başka, Charles'ın dizleri arasında da bir kutu vardı.
Şatoya sular kararırken, bahçede yol göstermek için fenerler yakıldığı saatte vardılar.
VIII
Yeni - Zaman işi olan İtalyan tarzındaki şato, çıkıntılı iki kanadı ve üç taş merdiveni ile,
üzerinde birkaç inek otlayan koca bir çimenliğin eteğinde, öbek öbek uzun ağaç kümeleri
arasına yayılmıştı; kumlu, kıvrılan yolun üzerinde de, katmerli zakkum, yabani yasemin ve
kartopu fidanları irili ufaklı yeşil kubbeler meydana getiriyordu. Bir köprü altından bir ırmak
geçiyordu; hafif meyilli, üstleri korularla kaplı iki küçük tepenin çevrelediği çayıra serpilmiş,
saman örtülü binalar, akşam karanlığında hayal meyal seziliyordu; arka tarafta, sık ağaçlıklar
arasında, karşı karşıya sıralanmış arabalıklarla ahırlar vardı ki, bunlar yıkılan eski şatodan
kalmıştı.
Charles'ın arabası orta merdivenin önünde durdu, hemen uşaklar çıktı; Marquis de geldi,
hekimin karısını koluna aldı ve hep birden avluya girdiler.
Burası mermer döşeli, gayet yüksek bir yerdi; ayak patır-dıları, konuşulan sözler orada, bir
kilisedeymiş gibi akisler uyandırırdı. Tam karşıda düz bir merdiven vardı; sol tarafta, bahçeye
bakan bir koridordan geçilip gidilen bilardo salonunda, fildişi yuvarlakların birbirine çarpıp
çıkardığı ses, ta kapıdan duyuluyordu. Emma, salona girmek için o koridordan geçerken
masanın etrafında, yüzleri vekarlı, gerdanları yüksek yakalar üstüne oturtulmuş, hepsi de
rütbeli nişanlı, istekaları dürterken sessiz sessiz gülümseyen adamlar gördü. Duvarın koyu
tahta kaplaması üzerine asılmış yaldızlı büyük çerçevelerin altlarında, siyah harflerle yazılmış
isimler vardı. Emma bunlardan birini okudu: «Jean-Antoine d'Andervilliers d' Yverbonville,
MADAME BOVARY
63
bir çocuk gibi peçesini arkadan bağlatmış ağzından salçaları akıta akıta yemek yiyen bir ihtiyar oturuyordu. hanımlardan birkaçı eldivenlerini bardaklara sürmediklerine dikkat etti. parçalanıyor. kulağına eğilip bağırıyordu. de Coigny'den sonra ve M. şöminenin etrafında hanımlarla konuşuyorlardı. parmağı ile işaret ettiği yemekleri. bahse girişmeler. 29 mayıs 1692'de Hougue-Saint -Vaast savaşında yaralanıp 23 ocak 1693'de Vaubyessard'da ölmüştür. Emma. Emma. iyi cins çamaşır. — Öyle ya! MADAME BOVARY . et ve kuzu mantarı kokularının birbirine karışmasından oluşan bir şeydi. 20 ekim 1587'de Coutras çenginde ölmüştür. dumanlan tütüyordu. Sonra hanımlar. dolu tabağına doğru eğilmiş. Comte d'Artois'nın en candan ahbabıydı. kadın kaçırmalarla dolu bir sefahat hayatı sürmüş. ajurlu sepetlerde iri iri yemişler kat kat yükseliyordu. Madem Bovary. ve bütün o yaldızlı. Emma: — Dans mı diyorsun? diye sordu. burnu kemerli. ipek çoraplı. Marquis de Conflans'ın şatosunda ava çıktığı zamanlar. M. baloya hazırlanmak için. sarayda yaşamış. yuvarlak bir baldırın yukarısında bir dizbağı tokası görülüyordu. göğülerine çiçek takmış beyler. piskopos başlığı biçimi konmuş peçetelerin iki katı arasına birer beyzi francala yerleştirilmişti. yemek odasında küçük sofraya oturdular.» Birini daha okudu: «Jean-Antoine -Henry-Guy d'Andervilliers de la Vaubyessard. dedi. Marquis kapıyı açtı. de Lauzun'den önce. O. Emma. iki kişilik bir kanepeye yanına oturttu ve sanki çoktan ahbabıymış gibi onunla dostça konuşmaya başladı. kendini sıcak bir havanın sardığını hissetti. ancak cilanın çatlaklarına değince ince hatlar teşkil edebiliyordu. omuzları güzel. bu. çiçek. Gözleri çapak çapak olan bu adam. servetinin altından girip üstünden çıkmış ve bütün ailesinin gözünü korkutmuştu. gümüş yemiş kâseleri üzerine alevler uzatıyordu. uzun arkalıklı bir iskemlede sarışın bir taze oturuyordu. berberin öğütlerine göre düzeltti.» Sonrakiler pek iyi seçilemiyordu. Saçlarını. Işık. Erkekler avluya kurulan büyük sofraya. Toz şekerini bile. tabağa aktarıveriyordu. bıldırcınların tüyleri üzerindeydi.uk bir alın. Charles'ın pantolonu göbeğini sıkıyordu. siyah çerçevelerdeki resimlerin yalnız açık renk boya vurulmuş kısımları. o akşam başına sadece bir dantel örtü örtmüş. donuk bir buğu kaplamış kesme billur kadehlerin pırıltıları birbirine aksediyordu. ağzında o soğuğu hissedince. Sofranın ta üst başında. ufki levhaları kaplayan karanlığı biraz hafifletiyor. insana bakan bir çift göz.. çünkü bilardonun yeşil çuhası üzerine indirilmiş lambaların ışığı. barej elbisesini karyolaya yayıp öyle başından geçirdi. kraliçelerin koynuna girmişti! Buzlu şampanya getirdiler. kaşığının bir değmesi ile. kısa külotlu. Marquis ve Marquise ile beraber. Düellolar. hazır kesilmiş yemekleri misafirlerin omuzları arasında dolaştırıyor ve herkesin beğendiği parçayı. onlardan azlık olan kadınlar ise. bütün o kadınlar içinde yapayalnız. bu insan dolu salona hareketsiz bakıyordu. Yanında. beyaz boyunbağı. Kırk sularında. düzenli bir sesle konuşan bir kadındı.Vaubyessard Comte'u ve Fresnaya baron'u. geniş kenarlı tabakların içine. Emma. Bakır çemberli bir çini sobanın üzerinde. o sarkık dudaklı ihtiyara ikide bir gözlerini çevirmekten kendini alamıyor ve ona harikulade. mesela u. Ömründe ne nar görmüş. Marquis' nin kayınbabası Due de Laverdiere'di. bütün tenini bir ürperme kapladı. odalarına çıktılar. Fransa amirali ve Saint-Michel nişanı chevalier'si. geniş odayı dalga dalga saran gölgeyi giderememişti. bir hâkim p*W 64 MADAME BOVARY gibi vakarlı maltre d'hötel.. kırmızı elbiselerin pudra dökülmüş omzu üzerine yayılan perukalar veya etli. içeri girince. Kraliçe Marie-Antoiriette'in âşığı olduğu da söylenirdi. hanımlardan biri (Konağın hanımefendisi) ayağa kalkıp Emma'yı karşıladı. Şamdanlar-daki mumlar. ağır ağır. ne de ananas yemişti. — Dans ederken supyelerim rahatsız edecek. vaktiyle Vaudreuil'de. sofranın boyunca çiçek demetleri konmuş. Saat yedide yemeğe çağınldılar. İstakozların kırmızı kırmızı bacakları tabaklardan dışarı çıkıyor. başka yerlerdekinden daha beyaz buldu. Sandalyesinin arkasında bir uşak duruyor ve onun kekeleyerek. bunun ucunu çapraz-vari arkasına atmıştı. sahneye ilk defa çıkan bir aktris özeni ile giyinip kuşandı. çenesine kadar tüllere bürünmüş bir kadın heykeli. gömleği işlemeli. âdeta kutsi bir şeymiş gibi bakıyordu.
gençlerinde ise bir olgunluk vardı. kumaşı her-kesinkinden daha yumuşak gibi gözüküyordu. İtalya'dan bahsediyor. bir yukarı dolaşıyor. Tivoli'yi. inciden mücevherle süslenmiş uçuk benizli bir taze ile konuşuyordu. somurta somurta bakıyorlardı. en ihtiyarı kırkında birkaç kişi (on beş kadar) vardı ki bunların yaş. dedi. Emma kapının yanına bir uzun kanepeye ilişti. sonra yine grup grup ayakta konuşan' beyler. dudaklarını. İhtiyarlamaya yüz tutanlarda bir genç hali. öteki kulağı ile de. ortalık biraz boşaldı. koşmamak için kendini zor tutuyordu. İlgisiz bakışlarında. sevda çiçekleri. Emma. iki şamdan arasında görüyordu. tatlı bir koku çıkaran mendillerine siliyorlardı. altın tıpalı şişeler dolaşıyordu. çıplak kollarda şıngırdıyordu.. Charles sustu. satenlerin hareleri. başlarına sarık gibi kırmızı örtüler sarmış. oynak bir sap üstünde titriyordu.65 — Sen deli mi oldun? Herkesi kendine güldürürsün. Elbiseleri herkesinkinden daha iyi dikilmiş. Onu arkadan. Oturan kadınlar sırasında renk renk yelpazeler sallanıyor. Emma'dan üç adım ötede. hekim kısmına yaraşmaz. Boyunları. lacivertler giyinmiş bir bey. cins atlan idare etmek. Saint-Pierre kilisesi sütunlarının iriliğini. bilekleri sıkan beyaz eldivenlerin altında. Fakat az sonra heyecanı geçti. Uslu uslu yerlerinde oturan anneler. topuzuna iliştirdiği gül. güzel eşyanın cilası ile bir kat daha göze çarpan ve çok lezzetli yemeklerden bile ölçülü yemek sayesinde sağlığın korunduğunu gösteren o beyaz renk vardı. dans edenler kâh el ele tutuşup. Ayaklar yine tempoya uyuyor. günü gününe tatmin edilmiş ihtirasların sükûnu görülüyordu. Emma'nın hazır olmasını bekliyordu. Bazen öbür çalgılar susup da tek başına çalan kemancının bir inceliği oldu mu. Ceneviz güllerini. göğüslerde parlıyor. şakaklarına doğru kıvrılan saçlarına sürdükleri pomatlar bile herkesin kullandığından daha iyi gibiydi. Emma hemen merdivenden indi. eteklikler kabarıp birbirine değiyor. Kulaklarına doğru hafif hafif kabaran saçları. aşüftelerle düşüp kalkmak gibi kuvveti işleten ve gurura bir eğlence olan yarı kolay işlerin verdiği o bir nevi sertlik de beliriyordu. Cassines'i. ellerinde büyük tepsiler gezdiren formalı uşaklarla doldu. Coliseum'un mehtabını methediyorlardı. Dans edenler arasına dağılmış veya kapı önlerinde durup konuşan. herkes birbirini itiyordu. nar çiçekleri. hepsi aynı ailedenmiş gibi. Kontrdans bitince. içeride kumar masasının üzerine atılan altınların şıkırtısı duyuluyor. yapraklarının ucundaki yapma su damlaları ile. lacivert bir parıltı saçıyordu. Açık safran rengi elbisesine. Charles gelip onu omzundan öptü. anlamadığı kelimelerle dolu bir konuşmayı dinliyordu. yaseminler. Vesuve'ü. bir aşağı. Kadının kara gözleri daha karalaşmış gibiydi. kıyafet veya çehre farkları ne olursa olsun. başaklar veya peygamber çiçekleri takılmıştı. çiçek demetleri yüzlerin gülümsemesini yarı örtüyor. pırlantah broşlar. en genci yirmi beş. Kadriller başlamıştı Davetliler geliyor. alçak -yakalar içinde rahat rahat hareket ediyordu. taç biçimi. tırnakların şekli bile belli olan ellerde. kâh ayrılıyorlardı. yeşil yapraklarla süslü üç gül buketi takmıştı. — Bırak. boynunu hafif sallıyordu. nazik. Dantel süsler. Castellamare'yi. orkestranın ahengine uyup sallanarak öne doğru kayar gibi gidiyor. dans etmek için yayın ilk vuruşunu. kendilerini kalabalıktan ayıran bir halleri vardı. yumuşak tavırları arasında. Önden kâkül kâkül kesilmiş. enseden burulmuş saçlara. madalyonlu bilezikler buluzlar-da titriyor. sonra bütün çalgılar birden başlıMB 5 ' 66 MAUAMtBUVAKİ yor. pistonlu kornenin sesi tiz perdeden yükseliyordu. Yüzlerinde zenginliğin rengi: hani şu porselenlerin uçukluğu. Parmaklarının ucu kavalyesinin elinde sıraya girmiş. Otur oturduğun yerde. aynada. Bir hafta önce Miss Arabelle ile Romuljus'u mağlup etmiş ve İngiltere'de bir hendek . üzerine iri markalar işlenmiş. bir an önce önünüzde eğilen gözler bir an sonra yine gözlerinizin içine bakıyordu. Bir keman ezgisi ve boru sesleri duyuldu. Emma'nın dudaklarında bir tebessüm beliriyordu. salkım salkım veya dal dal.beklerken Emma'nın yüreği biraz çarptı. üstümü buruşturacaksın. Sonra: — Zaten.
te-rafında dondurulmuş et suyu titreyen tabaklarda türlü türlü sövüşler yenildi. salonun ortasında iskemlede oturan bir hanımın önüne üç erkek. bütün vücudunu bir uyuşukluk sardı. sonra arabalar birbiri arkasından gitmeye başladılar. balonun dışında ise ancak gölge. fakat bu sefer yavaş yavaş. başka her şeyi kaplayan bir karanlık vardı. kolunu uzattı. mil üzerine konulmuş bir daire gibi dönüyordu. çenesi eğik. Sabahın üçünde kotiyon başladı. birazdan bırakıp gitmeye mecbur olacağı bu tantanalı hayatın vehmini bir parça daha uzatmak istedi. altın suyuna batmış gümüş bir fincan tutuyor. Kadın Vicomte'u seçti ve keman yeniden başladı. bunların gürültüsünü duyunca Madame Bovary başını çevirdi ve pencereye dayanmış bakan köylü suratları gördü. eşya. erkek hep aynı vaziyette. Bir uşak iskemleye çıkıp iki cam MADAME BOVARY 67 kırdı. Dönüyorlardı. Bilardo salonuna üşüşüldü. Yağmur serpeliyordu. Muslin perdenin bir kenarım kaldırıp bakılınca. görürsünüz. başını bir an erkeğin göğsüne dayadı. Kadının vücudu dimdik. kaşığı dişleri arasında. Bey. pudding â la Trafalgar. duvarların tahta kaplamaları. Mademoiselle d'Andervilliers ile Marquise de dahil olduğu halde herkes valse kalkmıştı. lambalar. ' . uyumamak. Balonun havası ağırlaşmış. ağzı önde. Fakat eski hayatının o zamana kadar berrak kalan hatırası. Bir müddet daha sohbet edildi. sıralarda oturanlar azaldı. kadın bir baş işareti ile teşekkür edip elindeki çiçek demetini koklamaya1 başladı. Kadın orada. Balonun müziği hâlâ kulaklarında uğulduyordu. Sonra yine dönerek. O kadın Emma gibi değil. pekâlâ olur. fenerlerin ışığının karanlıkta kayıp gittiği görülüyordu. Şimdi balodaydı. Vi-cömte'un gözleri Emma'ya eğiliyor. yer. heyecanından nefes alamaz bir halde. Oyun masasının başında beş saat dikilip hiçbir şey anlamadan whist seyretmişti. Gece kapkaranlıktı. ikisi de bir geçiyor. Emma. Yanında bir hanım elinden yelpazesini düşürdü. maraskinolu dondurma yiyordu. kendi kendini de görür gibi oldu. çalgıcılar parmaklarının ucunu dillerine değdire değdire serinletiyorlardı. Kanepelerde. Durdu. şimdi geçirdiği saatin göz alan parıltıları arasmda siliniyor ve Emma âdeta onu yaşamış olduğundan şüphe ediyordu. bir başkası da atının adını anlaşılmaz bir hale sokan dizgi yanlışlarından yakınıyorlardı. subyeler içildi. pencereyi açıp dayandı. balık suyuna çorbalar. lambalar kararmaya başlamıştı. Kapıların yanından geçerken Emma'nm etekliği kalkıp erkeğin pantolonuna dolanıyor. ayağından çizmelerini »çıkarınca ferahlayıp bir. lütfen alır mısınız? dedi.atlayarak iki bin altın kazanmış bir deikanlının etrafını almışlardı. her şey. muska gibi bükülmüş beyaz bir şey attığını gördü. Vicomte onu yerine getirdi. az kalsın düşüverecekti. gözleri yarı" kapalı. gece şatoda yatacak on iki» kadar misafirden başka kimse kalmamıştı. çamurlu havuzu. yarı uyumuştu. Charles tırabzana asılarak çıkıyor. Ağır ağır başlayıp sonra hızlandılar. dedi. Biri. Fakat vals edenlerden biri. oyun için kalan birkaç kişi daha vardı. —gayet açık yeleği göğsüne yapışık gibi duran bu adama teklifsizce Vicomte deniliyordu— bir ikinci defa gelip Madame Bovary'yi kaldırmak istedi ve: — Ben sizi idare ederim. semiren koşu atlarından. «oh!» dedi. elma ağaçları altında mintanıyle dolaşan babasını. diz çökmüşlerdi. sonra geceler. Emma gözlerini kaldırıp ona bakıyordu. Emma omzuna bir atkı aldı. Gözlerini tekrar açtığı zaman baktı. O zaman Bertaux'yu hatırladı. Hep onlara bakıyorlardı. eli belinde. Sol elinde. etrafla68 MADAME BOVARY nnda her şey. «sanki bacakları vücuduna girecek gibi» olduğunu söylüyordu. Bey eğildi. gözka-paklannı serinleten nemli havayı derin derin içine çekti. sonra yine dönüyorlardı. Gece yemeğinde şişe şişe İspanya ve Rhin şarapları açıldı. Emma ayılır gibi duvara dayandı ve eli ile gözlerini kapadı. Vi-comte onu daha seri bir hareketle sürükleyerek beraberce dehlizin ta öbür ucuna götürdü. Emma vals etmeyi bilmezdi. ikisinin bacakları birbirine karışıyordu.-onun şapkası içine genç hanımın. süthanede parmağını daldırıp süt çanaklarının kaymağını aldığı eski hali. yelpazeyi alıp saygıyla hanıma uzattı. Emma. arkası bir kanepteye dayalı. vals etmesini biliyordu! Öbür dans edenlerin hepsini yordular. daha doğrusu sabahlar hayrolsun denilip şatonun misafirleri odalarına çekildiler. Hanım: — Yelpazem şu kanepenin arkasına düştü. valse davet için. Bir bey geçiyordu. Charles. göğsü gergin. Çiftliği.
tekerleklerin dönmesini seyrediyordu. Onların nasıl yaşadıklarını bilmek. ahırları gezdirmeye götürdü. atların adları kara harflerle yazılmıştı. likör çıkarılmamasına hekim hayli şaştı. Sofrada ancak on dakika kalındı. MADAME BOVARY 69 Fakat soğuk ta içine işlemiş. evi başka şey. Vaktiyle karısı ölüp de yanlız. tabakayı cebine koyup hayvanı kamçıladı. sizi kovuyorum! Yemekte soğanlı çorba ile kuzu kulaklı dana eti vardı. titriyordu. dakikada bir tükürerek) her nefeste bir kere geri çekilerek içiyordu. — İçinde iki puro sigarası da var. o hayata karışmak istiyordu. francala artıklarını topladı ve hep bir arada limonluğa gittiler.hayvanların birbirine pek uymayan yürüyüşüne göre kimi batan. Bo-varyler de Marquis ile Marquise'e saygıların^ sunduktan sonra Tostes yolunu tuttular. — Elbette! Kim karışırmış ki? Sonra odaları hazırlanırken oturup mutfakta ısındılar. 70 MADAME BOVARY hayvanın bacakları arasında bir şey görüp aldı. paketler yerleştirildi. kat kat ehramlar meydana getiriyordu. dedi.Ortalık ağardı. . Charles. O şehirde İlk tanıdığı. kollan iki yana doğru açık. Nihayet: — Sen onu gerçekten mi kovdun? diye sordu. o gece gördüklerinden her birinin hangi odada yattığını keşfetmeye çalıştı. gemler. arkasına dönüp baktı. Charles o kızcağızı biraz severdi. arabanın arkasına • bağlanmış olan kutu da boyuna küt küt vuruyordu. Emma. kimi çıkan başların hareketinden başka bir şey göremedi. genç kadın eğlensin diye. Emma: — Çıkın dışarı. Charles. Charles sigarasını bıraktı. önlerinden. evin içinde kollan böğründe kaldığı zaman ona Nastasie can yoldaşlığı etmişti. Emma onlardan birini Vicomte'e benzetti. Sepet biçimi yemliklerin üzerine çini levhalar asılmış. birkaç atlı gülüşerek geçtiler. arabayı sürüyor. ağızlarında puro sigaraları.. Ortada müteharrik iki sütun üzerine araba koşumları yığılmış. Sabah kahvaltısında hayli adam vardj. Emma hafifseyen bir tavırla: — Rahatsız olacaksın. Charles sigarasını içmeye başladı. Dudaklarını uzatarak. küçük beygir de kendine pek geniş gelen oklar arasında tırıs tırıs gidiyordu. Hayvanlardan her biri. bu. siz haddinizi bilmiyorsunuz. Soyunup yatağa girdi. Charles. Sonra Mademoiselle d'Andervillers. Emma: — Sen tütün içer misin? diye sordu. kırbaçlar. Bir çeyrek fersah ötede. kenarlarından birbirine sarılmış uzun yeşil lifler sarkan. yerinde bir asabileşi-yordu. Gevşek dizginler sağrıya çarpıp ter köpüklerine bulanıyor. Nastasie terbiyesizce karşılık verdi. sessiz sessiz oturmuş. bir yere benzemez! Nastasie'nin ağlaması duyuluyordu. ağızlarına kadar dolu yılan yuvaları gibi. dedi. yanından damak şaklatarak geçilince. tavana asılmış saksılar altında diken diken tüylü tuhaf bitkiler. koşup tulumbadan bir bardak soğuk su içti. dedi. Emma şatonun pencerelerine uzun uzun baktı. gem sulukları duvar boyunca dizilmişti. koşumları son bir defa gözden geçirirken yerde. hayatlarına girmek. burada. bir salon parkesi gibi parlıyordu. uyuyan Charles'a sokuldu. Marquis. Charles. Charles keyifle ellerini uğuşturarak: — İnsanın. Madame öfkelendi. Ta uçta. seyislerin birinden arabasını koşmasını rica etti. Thibourville tepelerine henüz varmışlardı ki. bir fırsat düşerse. Emma tabakayı alıp hemen dolabın ta dibine atı-verdi. akşam yemeğinden sonra içerim. ortası bir konak arabası gibi armalı bir tabakaydı. üstü örtülü portakal bahçesinden konağın kahve ocağına (uşakların oturduğu yer) geçilirdi. Eve geldikleri zaman akşam yemeği daha hazır değildi. özengiler. tırıs veya dörtnala giden. dedi. ilk müşterisi o kız olmuştu. kopan çeki kayışını iple bağlayı-vermek için durmak lazım geldi. fıskiyeli havuzdaki kuğulara atmak üzere. kenarı yeşil ipekli. Arabayı merdiven başına getirdiler. büzüldü.. — Ara sıra. Koşumluğun döşeme tahtası. kanepenin bir ucuna ilişmiş.
Ertesi gün. balodaydım!» Sonra yavaş yavaş hafızasına çehreler birbirine karıştı. Ama yine de katlandı. odaları iyice göz önüne getiremez oldu. heveslerini hiç olmazsa hayalen tatmine çalıştı.. yıldızlar altında kırlardan geçerdi. konsoluna kaldırdı. Her okuduğunda Vicomte'u hatırlatan bir şey bulur. geniş süveli şömineler üzerinde. Son modayı. Vaub-yessard'a gitmek de Emma'nın hayatında öyle bir delik açmıştı. Eugene Sue'nün romanlarından salonların nasıl döşendiğini öğrendi. birbirine dolanmış bu ibrişimler hep aynı sessiz ve ateşli aşkın sürüp gitmesi değil miydi? Sonra bir sabah Vicomte gelmiş. sahneye yeni çıkan bir kadın artistle. Fakat merkezini Vicomte'un oluşturduğu daire gitgide genişledi ve taşıdığı hale. Bir Paris planı aldı.. karanlıklarda sokak fenerlerinin burkulduğunu. derdi. romanlardaki şahısları bir yönden ona benzetirdi. üç hafta oldu. tiyatroların direkli avluları önünde yayılan arabaların basamaklarını görürdü. Emma'nın gözleri önünde pırıl pırıl yanıyordu. kadının hülyası bundan öte geçemezdi. Kitabını sofrada bile elinden bırakmaz. sanki dindarca bir saygıyla. çardağın. tabakayı almış. bir türlü bitmek bilmedi. yük arabalarına binmiş. bir gece içinde büyük yarıklar açıverir. on beş gün oldu. bakar. altın ve gümüş yaldızlı bir havaya bürünmüş. O. balolar hakkında yazılanları. aynı yollardan gidip gidip geliyor. Belki de sevdiği kadının bir hediyesidir. çiçek tarhlarının. bazı noktalar böyle silinip gitti. onun çehresinden ayrılıp daha uzaklara yayıldı. çiçek saksıları ile Pompadour saatler arasında dururken. Her çarşamba. acaba neler konuşulmuştu?.. minimini bir pelesenk gergefte işlenmiştir. Balo ona ne kadar uzak bir zamanda gibi gözüküyordu! Evvelki günün sabahı ile bugünün akşamını kim birbirinden bu kadar ayırmıştı? Hani fırtına bazen dağlarda. düşünceli düşünceli çalışan kadıncağız buna kim bilir kaç saat göz nuru dökmüş. kulaklarında bir katedral çanı gibi uğul-dayan. Emma bir romanın sayfalarını çevirirdi. Belirsiz bir uzaklıktan daima ne olduğunu bilinmedik bir yere gelir. Kaneviçenin deliklerinden bir aşk esintisi geçmiş. Vicomte'un olacak. Zenginliğe sürtünmüş olmak onda da silinmez bir iz bırakmıştı. Böylece o balonun hatırası. dansların havasını unuttu. Charles konuşarak yemek yerken. pomata çanaklarının üzerindeki yazıya varıncaya kadar her yerde gördüğü o ışıldayan adı kendi kendine yavaşça tekrar etmekten bir haz duyardı. bir kelime atlamadan okur. bunun üzerinde parmağını gezdirerek başkentte uzun uzun dolaştığı olurdu. koşular. her köşede. alçı papaz heykelinin önünde duruyor. evleri gösteren dört köşe beyaz lekeler önünde dururdu. kayan parkenin mumu ile sararmıştı. büklüm büklüm yumuşak saçlarını değdirmiştir. ya bir hatırayı iliştirmişti. acaba kimin tabakasıydı?. çıkıp inerek bayırlar aşar. sabahleyin uyanınca: «Ah!» derdi. Ama o hayhuy içinde kaynaşan . Charles bir işe gitti mi Emma da kat kat çamaşır altına sakladığı yeşil ipek tabakayı dolaptan çıkarırdı. Balzac'ın. demirli tekerleklerin gürültüsünü. George Sand'ın eserlerini okuyup şahsi arzularını. fakat hasret gönlünde yer etti. Marjolaine şarkısını söyleyerek evin önünden geç'erken Emma uyanır. güzel elbisesini. Hayalinden onların ardı sıra gider. Emma için bir meşgale oldu.. Opera'ya. uşakların elbiselerini. götürmüştü. iyi terzilerin adresini. salonları. «bugün sekiz gün oldu.. Piyeslerin ilk temsili. Açar. Emma'nın gönlü de onlar gibiydi. Gece vakti balıkçılar. IX Çok vakit.. şehirden çıkıp da toprak yollarda boğuklaşıncaya kadar dinlerdi: 72 MADAME BOVARY — Yarın oraya varacaklar!. Okyanus'tan da büyük. Bois de Boulogne'a ne gün gidileceğini bilirdi. mine çiçeği ve tütün kokusu sinmiş astarı kokladığı bile olurdu.. her batırılan iğne bu kumaşa ya bir ümit. yeni açılan mağazalarla alakadar olurdu. müsamereler. Paris. Emma bahçesinde dolaştı. sokakların çizgileri arasında. kadının birçok başka hülyalarına ışık verdi. Nihayet yorulan gözlerini yumar. İskarpinlerin pençeleri. Emma Tostes'ta Vicomte ise şimdi Paris'te. ondan da geniş bir şey olmuş. Kadınlara mahsus Corbeille gazetesi ile Sylphe des Salons'a abone oldu. Herkesten gizli. pek iyi bildiği bu eski şeylere hayretle bakıyordu. yani orada? Paris kim bilir nasıl bir yerdir? Adı bile insana ne sonsuz hayaller veriyor! Emma. Caddelerden çıkar. hatta saten iskarpinleriMADAME BOVARY 71 ni.
yazarlarla aktrislerden oluşan alacalı bir kalabalık keyfeder dururdu. gözün alabildiğine uzayan bir mutluluklar ve sevgiler diyarı vardı. yerle gök arasında. bunun altından. kendi giyinirken hizmet etmeyi öğretti.. kısa pantolonlu uşak diye işte bu adamla yetinmeye zorunluydu!. pamuklu hotoz giymeyi menetti. eyeri çözüp yuları takardı. yağmur demez. özel bir ısı gerekli değil miydi?. ötekilerin hepsini gizliyor ve bütün insanlığı yalnız onlar temsil ediyordu. Coşup çeşit çeşit garip hülyalara kapılırlardı. on dört yaşında. Bunların hayatı ötekilerden üstün. mintanı delik deşik. hallerine bakılırsa sade hava ve heveslerine tâbi sanılmakla beraber hepsinin de takdir edilmemiş bir kabiliyeti. perdeleri ipek. hacamatla akan ılık kanın yüzüne sıçramasına ses çıkarmaz. her akşam bir miktar şeker çıkarır. ütü ütülemeyi. 74 MADAME BOVARY Tostes'ten iki gözü iki çeşme ayrılmış olan Nastasie'nin yerine Emma. Zaten eşya kendine ne kadar yakın olursa.-Asıl etrafını çeviren şeyler. tebessümler altında gizlenen heyecanlar. nar rengi küçük terliklerinin. Sonra Duchesse'ler çevresi geliyordu: Orada benizler uçuktu. sonra satırlar arasında bir hülyaya dalıp dizine bırakıverirdi. birbirinden ayrı tablolara bölünmüştü. onu kendine bir oda hizmetçisi yapmak istedi. Ona. Seyahate çıkmak veya tekrar rahibeler okuluna dönmek isterdi. kolalamayı. Dünyanın bu hayata karışmayan bölümüne gelince o. kolunu nemli yataklara sokar. vücudu kavrayan ateşleri. etrafa yayılan kurdele bir püskül vardı. yemliğe koyardı. Emma. Çiftlikler sofrasında omletle karnını doyurur. yatağında duasını ettikten sonra kendi kendine yerdi. belirli bir yeri hatta varlığı yoktu. Emma'nın nazarında kaybolmuştu. içeri girmeden kapıyı vurmayı. şamdanlar altında. zarf almıştı. hizmetçi kız da bir demet saman getirir. yaz mevsimini gidip Ba-den'de geçirir. çünkü Charles akşam dönünce hayvanı ahıra kendi götürür. bir kalem. İçindeki arzuya kapılıp ziynet ve ihtişamın verdiği maddi zevkle gönül neşelerini. bütün gün bir daha eve uğramazdı. duvarları ayna kaplı. meziyetleri bulunan erkekler her eğlencede atlarını çatlatır. etajerin tozunu siler. itiyatlardaki zarafetle his inceliklerini birbirine karıştırıyordu. kovulmamak için. uzun uzun kucaklaşıp öpüşmeleri. bu-lüzün şal yakası arasından. tatlı yüzlü bir öksüz kız tutmuştu. kestirme yollardan hayvanını sürerdi. gayet yüksek ihtirasları vardı. üç altın düğmeli. içi dolu çiçekliklerden. hanım büfenin anahtarını ekseriya üzerinde bıraktığından. dairesinde otururdu. yukarı katta. bunu. büyük büyük sırlar.kalabalık hayat yine de kısım kısım ayrılmış. kalçınları içinde ayaklan çıplaktı. Yeni hizmetçi. kırmalı gömleği görünürdü. Mektup yazılacak kimsesi olmadığı halde bir sünger kağıdı. su getirirken bardağın altına tabak koymayı. kağıt. koridordan iri iri çarıkları ile geçerdi. Hem ölsem. bir hayli kirli çamaşır ellerdi . onun dışında ise. Gece yarısından sonra yemek yenen lokantaların özel odalarında. saat dörtten evvel uyanılmazdı. bir söz söylerken üçüncü şahısla hitap etmeyi (1). bir kere işi bitti mi. hepsi de birer biçare melek olan kadınMADAME BOVARY 73 larm eteklikleri altından İngiliz dantelleri gözükürdü. Charles. bütün bu bayağı hayat Emma'nın nazarında. hem de Paris'te yaşasam diye dua ederdi. iç sıkan köy. tasalar vardı.. Hanım da. Hint bitkileri gibi aşk için de hazırlanmış bir toprak. göğüs hırıltılarını dinler. bırakılıveren ellere akan göz yaşlarını. kadife örtüleri sırma saçaklı oval masalar etrafında yaşıyordu. Sefirler âleminde herkes. homurdanmadan itaat ederdi. bir zengin kızı bulup evlenirlerdi. Beline iri püsküllü bir kuşak sarardı. leğenlere bakar. içine kendisinin de nasılsa düştüğü ayrı bir âlemdi. aynaya bakar. şefkatin verdiği rehavetleri. Arkasına tamamıyle açık bir robdöşambr giyer. döşeme tahtası cilalı salonlarda. Herif. budala budala orta halli insanlar. elmas pırıltılarından. kırkına doğru uslanır. Felicite. düşüncesi onlardan o kadar uzaklaşırdı ki. elinden geldiği kadar. kordonlu formalar giymiş uşaklardan ayırmaya imkân yoktu. tam ayak bileği yerinde. Öğleden sonra bazen gidip karşıdaki posta seyisleri ile konuşurdu. kar demez. Ay ¦ ışığında iç çekmeleri. Bunlardan yalnız ikisi üçü Emma' nın gözleri önünde canlanıyor. içlerinde özgür bir yaşam sürülen büyük şatoların balkonundan. fırtınalar içinde geçen ulvi bir şeydi. eline bir kitap alır. Her sabah gelip kısrağı tımar eden posta seyisi. yüksek kerevetler üzerine kurulmuş karyola^ lardan. Bunlar birer kral gibi cömertti. Orada etekleri yerlerde sürünen elbiseler. halısına ayak gömülen salonlardan.
diş çekmek hususunda bir «Bir cehennem zebanisi» bileği vardı. Kibirli olmadığından köylüler onun için çıldırırlardı. Doğrusu cerrahlıktan da çekinmezdi. hastanın yanında soy sop toplanmış olduğu bir zamanda. asma saatin rakkasına bile dert yanası gelirdi!. cicili bicili şeyler takmalarını gördü. örneğin. sinirine dokunduğu için yapardı. elmacıkların şişkinliği ile şakaklara doğru çekilir gibi bir hal almıştı. kravatını düzeltir. bazen de kusturucu bir ilaç yazar. Emma. beygirden kan alır gibi. çenesi iki eline dayalı. «Fennin ilerlemelerinden haberdar olmak için». Ne zavallı adam!» diyordu. kitapçı dükkânlarma yayılıp gazetelerde tekrar edilmesini. Ama Charles'ın öyle yukarılarda gözü yoktu ki! Geçenlerde beraber konsültasyona gittiği Yvetot'Iu bir hekim. Charles bu zerafetleri anlamadığı nisbette onların cazibesine kapılıyordu. Charles'ı döveceği geliyordu. elbisesinin bir volanını değiştirmesi. Emma. sofaya çıkıp 76 MADAME BOVARY pencereyi açtı. gayet basit bir ye(1) Frenklerde uşaklar. Sıhhati yerinde. son lokmasına kadar keyifle göçürürdü. Akşam yemeğinden sonra onu biraz okur. geceleri kitaplar içinde çalışır. şamdanlara kendi icadı kağıt çanaklıklar takıver-mesi. bütün Fransa'da tanınmasını isterdi. akşam bu vakayı anlatınca Emma o hekime hayli içerleyip ağır sözler söyledi. orada Öylece kalırdı. kendini etrafa iyice tanıtmıştı. daima dinlemeye. Gözleri yaşarıp karısını alnından öptü. çorba içerken her yudumda gurk gurk diye sesler çıkarıyordu. hareketleri de âdileşiyordu. Bari kocası şu az söyler. Onlar hayatın zevkini. Rouen'de hanımların Saat kösteklerini. ocağa attığı kütüklere. dudaklarını ısırarak içinden: . «Ayaklarınızı suya koyun» der veya sülük tavsiye ederdi. saçları bir yele gibi lambanın ayağına yayılmış. bir romanın. Charles yaşlandıkça tavrı. yemek yendikten sonra boş şişelerin tıpalarını kesiyor. Artık se-mizlenmeye başladığından. Çocukları okşar. Hastalarını öldürmekten pek korktuğu için. gözlerini hayatının yalnızlığı üzerinde ümitsizce gezdirir. Bazen de. bir müddet sonra da yüksüğü altın suyuna batmış bir dikiş takımı istedi. Emma'da Charles'ın ağzını kulaklarına. saygı sırasında. diliyle dişlerini temizliyor. Charles. La Ruche Medicale'e abone oldu. ufkun sisleri arasından çıkıverecek beyaz bir yelkenli araştırırdı. Emma bazen onun fanilalarının kırmızı kenarını yeleğinin içine sokar. çünkü Charles ne de olsa bir insan. taze bir koku yayan karısını bulurdu. Fakat Emma utancından yerler geçiyor. giymeye kalktığı soluk eldivenleri bir kenara atardı. yumuşak koltuklar ve zarif giyinmiş. En çok nezle ve göğüs hastalıkları tedavisinde basan gösterirdi. Sanki ömrü küçük bir patika. bol bol hacamat ederdi. zaten küçük olan gözleri. — Ne zavallı adam!. bunları Charles kendi için sanırdı ama hiç de öyle değildi. fakat odanın sıcaklığı ile hazım rehaveti bir araya gelir. onaylamaya hazır bir muhataptı. hatta: «Acaba gömleğe derisinden mi geçiyor!» diye düşünürdü. ocağının tadını artırıyordu.. ona âdeta hakaret etmişti. sükûn bulmak için serin havayı derin derin içine çekti. Bu hangi rastlantının belirtisi olacak? Onu kendine kadar hangi rüzgâr getirecek? Onunla hangi kıyılara gidecek? Bu bir şalupa mı. Ama ta gönlünün içinden beklediği bir şey vardı. altmışa gelip romatizmalar çağma girince biçimi bozuk siyah setrelerine bir sıra nişan sıralayan adamlardan olsaydı!. sırf kendini düşündüğü için. İçindekileri tazı köpeğine de anlattığı olurdu! Öyle zaman olurdu ki. hizmetçiler. hazır bir sofra. Emma ona bakıp omuzlarını silkerdi.fakat her akşam kendini karşılayan alazlı bir ateş. MADAME BOVARY 75 ineğe pöhpöhlü bir ad takıvermesi kâfi gelirdi. Bovary adını. bu kokunun nereden geldiğini bilmez. Zaten ona gitgide sinirleniyordu. meyhaneye ayak basmaz ve zaten ahlakı ile herkese güven verirdi. yahut Madame ne buyuruyor? Şunu ister mi? diye söz söyler. dilber. yoksa üç güvertelf bir gemi . beş dakika geçmeden uyûyuverirdi.. ona okuduğu şeylerden bahseder. yüzü terütazeydi. Charles müteessir oldu. onlardan kendi de aldı. hastalarını. Darda kalmış gemiciler gibi. Charles ancak teskin edici ilaçlar verirdi. Nihayet. Şöminenin üzerine koymak için iki tane mavi cam saksı.. uzaklarda. hizmetçi kız o yemeği iyi pişirememişse bile Charles. «Siz» demez. bunlar da onun üzerine kum gibi serpilmiş altın tozuydu. vardıran bin bir incelik vardı. kendinin de taşıdığı o adın meşhur olmasını. Monsieur. yeni piyeslerden birinin bir parçasını veya yüksek sosyeteye dair gazetede gördüğü bir hikayeyi anlatırdı.
bir taraftan da çanm o monoton sesi. Orasını bilmezdi. Emma sonra yukarı çıkar. pencerelerden birine yapıştırılmış bir eski fistan modeli ile bir de. Nihayet halk kiliseden çıkardı. O dükkânda süs. MADAME BOVARY 77 O ümidi de kırıldıktan sonra kalbi yine boşalıverdi ve artık sıra ile yine aynı günler başladı. nefes darlıkları çekti. dipte kapısı sımsıkı kapalı. sonra köylere dağılıp kaybolurdu. uzun parlak iplikleri birinden öbürüne 78 MADAME BOVARY uzanan bir sırma işleme gibi parlardı. başında siyah kadife takkesi ile çıkıp evinin kepenklerini açar. Kim dinleyecek? Arkasında kısa kollu bir kadife elbise ile bir konser salonunda bir Erard piyanosu başına oturup fildişi tuşlar üzerinde parmaklarını hafifçe koşturamayacak.. korucu da bulüzüne bağlı kılıcı ile geçerdi. geleceğinin mahvolduğundan yakınır. rüzgâr olduğu zaman da. Amerikan çamlarının âltinda dua kitabını okuyan üç köşe şapkalı papazın sağ ayağı kırılmıştı. Her sabah pencereler buz tutmuş bulunurdu. rüzgâr. belirli aralıklarla sürüp gider. «bouchon» oynarlardı. Acaba bin çeşit tasa ile mi. Rouen gibi bir büyük şehirde. Akşamın dördü olur olmaz lambayı yakmak lazım gelirdi. Gelecek. O yıl kış soğuk oldu.. utancı mani olurdu. yerinden sıçrar. ne de bir davetçi. Sabah akşam posta atları. her patırdıyı dinler. okulun hocası. Havanın'güzel olduğu günler Emma bahçeye inerdi. şehir dışındaki yoldan toz kopa«p getirir. ziynet namına. heykelin suratını cüzzamlıya döndürmüştü. Çitin yanında. Boyanmış çarıklı kadınlar. örneğin. rıhtımda veya tiyatro yanında. Temmuzun daha başlangıcından başlayarak ekime kaç hafta kaldığını parmakları ile saymaya başladı. Fakat her sabah uyanınca onu o gün için umar.. kilisede akşam çanı çalınırken içine ne kadar hüzün çökerdi! Çanın birer birer vuran çatlak seslerini dikkatli bir şaşkınlıkla dinlerdi. lahanalar üzerinde. Aşağıya inip hizmetçi kızla konuşmayı gönlü isterdi. ağır ağır yürüyerek güneşin solgun ışıkları ile sırtını ısıtıp kabartır. Beş altı kişi de —Her hafta aynı adamlar— ortalık iyice kararıncaya kadar. alçısı da dondan pul pul dökülmüş. yeni mintanlarını giymiş köylüler. sonra. Fakat bütün eylül ayı geçti. Marquis d'Ander-villiers Vaubyessard'da belki yine bir balo verir diye düşünüyordu. Neye yarar? Neye yarar?. Halbuki Emma için bir şey. hanın büyük kapısı önünde. daracık bir dehlizdi. belediye dairesi ile kilise arasmda tasalı tasalı gezinerek müşteri beklerdi. Damda bir kedi. dükkân açmak hülyaları kurup bütün gün. ne kadar yavan olursa olsun. hiçbir zaman etrafında hayranlık fısıltılarının kalbine ferahlık veren bir rüzgâr gibi estiğini duymayacak olduktan sonra çalışıp öğrenmek neye yarar? Resim defterlerini. Oturup saç maşalarını kızdırır veya yağmurun yağmasını seyrederdi. dekor değişiverir. Pazar günü. üstü saman örtülü çardak. hiçbir şey olacağı yoktu. günün birinde bir hadise çıkması ihtimali vardı. Kırağı. Çalgı çalıp da ne olacak?. Ara sıra bir meyhane kapısının açılırken çalan çıngırağı..mi olacaktı?. Bir maceradan bazen bitmez tükenmez sonuçlar doğar. üçer üçer sokaktan geçirilip gölden su içmeye götürülürdü. donuk camlardan süzülür gibi. onların önlerinde sıçrayan başı açık çocuklar. hepsi birbirinden farksız. her şey uykuda gibiydi. Her gün. saçları sapsarı yarım kadın heykeli vardı. onların arasından geçen ışık.. bazen bütün gün hiç değişmezdi. ama buna kibri. Müziği bıraktı. Yaz tekrar geldi. Allah öyle emretmişti!. beyazımtırak bir renk alır. Dikiş dikmekten sinirleniyor: — Her şeyi okudum. herkes evlerine dönerlerdi. yaklaşıldığı zaman üzerinde birçok ayaklı tespihböceklerinin süründüğü görülen duvarın sivri tepesine bir hasta yılan gibi sığınmış asma. kömürleri yayar ve ocağın sıcaklığı ile vücudu gevşeyip üzerine iç sıkıntısının daha bir ağırlığı çöktüğünü hissederdi. İlk sıcaklar başlayıp da armut ağaçlan çiçek açınca. diyordu. . onun gelmemesine şaşardı. aynı saatte. bazen uzakta bir köpek ulur-du. berberin dükkânı üzerine tabela diye asılmış. güneş batınca hüznü biraz daha artar: «Ah! Bir yarın olsa!» derdi. küçük bakır leğenlerin çifte çubukları üzerinde gıcırdadığı duyulurdu. yoksa lombarlarına kadar mutlulukla mı doludur?. ne bir mektup geldi. kapısını kapatır. Berber de eğilimini istediği gibi geliştiremediğinden. nakışlarını dolaba kaldırdı. Demek ki günler. karanlık. birbirini izleyip duracak ve bir şey getirmeyecekti! Başkalarının hayatında ise. Kuş sesi duyulmazdı.
Bunlar. Artık evin işine bakmaz olmuştu. hizmetçilerin dinine diyanetine göz kulak olmanın. bazen garip garip fikirler yürütmeye. bir şey oldu mu. köşelerinden birine yaldızlı kağıtla birleştirilmiş ayna parçaları onları birkaç misli çoğaltırdı. yavan» tatsız kokular yükselirdi. arkasında lasting ceketi ile. oturma odasının penceresi önünde. Kendi için ayrı yemekler pişirtip elini bile sürmüyor. Kafasının içinde bitmez tükenmez zarabandalar (1) uyanır ve aklı. inek. Bazen öğleden sonra. güzel bir hindi getirdi ve Tostes'ta üç gün kaldı. kasketine atılan beş on kuruşu aldıktan sonra çalgısını bir eski mavi yün battaniyeye sarıp omuzuna atar. Çok vakit inat edip evden dışarı çıkmaz. kapısı gıcırdayan. Emma da gözleriyle arkasından onu seyrederdi. zemin katındaki sobası tüten. nöbet tutarmış gibi dolaştığını görürdü. çalgıya uyup sıçrar. pencereleri açıp incecik elbiseler giyerdi. günü gününe uymaz bir kadın oluyordu. başkalarının halinden öyle kolay kolay anlamamasına rağmen. bir hülyadan bir hülyaya. bu hissini gizlemeye çalışmazdı. sonra nefesine darlık gelir. Şubatın sonlarına doğru Rouault baba. kutunun arabeskli bir bakır kafesle örtülü pembe canfes bir perde altından uğuldayarak dağılırdı. Emma bir iki fındık geveler veya bıçağı ile muşambaya çizgiler çizerek eğlenirdi. evin efendisine. koltuklar. Emma bundan yakasını kurtaramayacak mı?. konsollar arasında döner. kadıncağız bir daha o sözü açayım demedi. askısı omu-zunu yoran çalgıyı dizinden biraz kaldırırdı. o kadar ki. bir halının çiçekleri üzerinde rakseden bir Hint çengisi gibi.Madame Bo-vary gözlerini her kaldırışında onun. Charles'ın yemek yemesi uzun sürerdi. Zaten beğenmediği. sohbetleri çok daha bayağıydı. kısa pantolonlu beyler. başında takkesi. o gidince arkasından Emma kapıyı. siyah favorili. herkesin övdüğünü kötüleyip. hatta bir gün. Odada tütün içti. ertesi gün de on on iki fincan çay içiyordu. bir gün sade süt. ağır ağır yola düzülürdü. kâh hazin ve ağır kâh neşeli ve akıcı olan havalar. siyah setreli maymunlar. hafifsediği bir kimse. döşeme taşları nemli küçük odada oturmaya dayanamıyordu. dana. davranışları. Charles hastalarına gittiği için onunla asıl Emma konuştu. lamba yerine mum yakıyordu. Adamcağız sağına. pek zarif olan Emma. dönerken. başka yerlerde. Zengin olmadıkları için masraftan kaçmak lazım geldiğini. kendini şaşırtan bir memnuniyetle kapadı. ocağın ızgaralarına tükürdü. Tostes'tan çok hoşlandığını söylüyor. BaMADAME BOVARY 79 zen sınır taşına doğru koyu sarı bir tükrük fırlatır. kesesin-deki bütün ufaklığı fukaraya attığı da olurdu. daha birtakım böylesine sözlerle kaynanasının ağzını kapıyordu. Hemen bir vals başlar ve çalgının üzerine kurulmuş ufacık bir salonda. Ama asıl yemek saatlerinde. Zaten artık kulağına nasihat masihat gireceğe hiç benzemiyordu. duvarları sızan. beyaz dişlerini göstererek tatlı tatlı gülümseyen bir erkek başı belirirdi. 80 MADAME BOVARY Emma geçimsiz. pırıl pırıl avizeler altında dans edilen havalardı ve dünyanın Emma'ya kadar gelen yankılarıydı. köylü ana babadan doğup onların nasırlı ellerinin katılığını ruhlarından bir türlü gideremeyen insanların çoğu gibi sert yürekli olmasına. boylan parmak kadar oyuncular. kanepeler. Hizmetçi kıza. ruhunun ta derinliklerinden. pencerelere bakarak manivelayı çevirir dururdu. bir hüzünden bir hüzne geçerdi. iyileşmesinin hatırasını kutlamak için damadına kendi eli ile kocaman. uzun ceket giymiş Tyrol delikanlıları. ahlaksızlık sayılan şeyleri övmeye kalkardı. Mutlu yaşayan kadınlardan aşağı kalan nesi vardı ki! Vaubyessard'da gördüğü nice Duchessele-rin vücutları kendisininkinden çok daha hantal.. kümes ve belediye meclisi sözü etti. yüzyıllarda moda olan bir dans. ziraat. .. kül rengi pamuk çoraplar giyiyor. Adamcağız. salonlarda söylenen şarkılar. pembe hotozlu hanımlar. Bu sefalet böyle sürüp gidecek mi?. Eskiden pek titiz. pek memnun olduğunu. sanki hayatın bütün acılığı önündeki tabağa dolar ve haşlama etin dumanı burnuna geldikçe. <1) XVII. bunları duydukça kocasının gözleri faltaşı gibi açılırdı. hiç üstüne bakmıyor. soluna. şimdi gün oluyor. yüzü güneşten kararmış. büyük perhiz günlerinin bir kısmını Tostes'ta geçirmeye gelen ihtiyar Madame Bovary bu değişikliğe hayli şaştı. ve XVIII. bir hayli azarlayıp hakaret ettikten sonra hediyeler verir veya gidip komşularla çene çalmasına müsaade ederdi. böyle pek mutlu. hanımına borç olduğunu söylemeye kalkışan Madame Bovary'ye öyle öfke ile ve öyle soğuk bir gülümseme ile cevap verdi ki. örneğin tiyatrolarda çalınan besteler. birtakım başka.
Küçük mukavva yemiş taneleri patlıyor. yavaş yavaş yükselen ova gitgide genişler ve artık gözün alabildiğine sarışın başaklı tarlalar görürsünüz. insanlarının dilinde de bir hususiyet bulunmayan. Emma onun yanışını seyretti. kaçan hekimin yılda ne kazandığını. Emma kaldırıp ateşe attı. Sonra küllerin üzerinde yavaş yavaş yanıp eriyen kıpkırmızı. sağ taraf sürülmüş toprak. karşınızda. Yonville-PAbbaye'ye varmak için. hava değiştirmek lazımmış. çayırların rengi ile evleklerin rengi arasında beyaz bir çizgi gibidir. pazar günü çocukların olta ile tutup eğlendikleri birkaç alabalık bulunan ağzında.. Fakat ne tecrübe edilse onun sinirlerini bir kat daha bozuyordu. daha birkaç noktayı öğrenmek için. Limon çiçekleri tozdan sararmış. Boissiere'de büyük caddeden ayrılır. manzarasında bir özellik olmadığı gibi. en yakın meslekdaşın yerini. Bazı günler çenesi açılır. gürültülü yaşantıları. MB 6 İKİNCİ KISIM I Bir zamanlar bir Kapüsen rahipleri manastırı bulunduğu için (Şimdi onun harabeleri bile kalmamıştır) adına Yonville -l'Abbaye denilen büyücek köy. yağmurların bıraktığı izlerdir. bu coşkunluk nöbetlerinden sonra ise. basık tepeciklerin meydana getirdiği tümseğin eteğinde uzayıp arkaya dönünce Bray diyarı otlakları ile birleşir. vadi ayaklarınızın altındadır. o çevre böylece. Nüfusunun ne kadar olduğunu. Dört yıl oturduktan sonra. oranın Leh mültecilerinden olan hekimin bir hafta önce kaçıverdiğini haber aldı. sobanın tepesi boyunca birer kara kelebek gibi uçuştu. doğu tarafında ise. Andelle nehrine dökülmeden önce. vadiyi görünüşleri bambaşka iki bölgeye ayırır. suyuna yordu ve gidip başka bir yere yerleşmeyi ciddi olarak düşündü. Oraya vardınız mı. MADAME BOVARY 81 Durmaksızın Tostes'tan şikâyet ettiği için. Burası Normandie ile Picardie ve İle-de-France'ın birleştiği. Çayır. Emma. pirinç teller kıvrılıyor. «Tam işlerinin yoluna girdiği bir zamanda. kadife yakası sırma şeritli büyük bir mantoyu andırır. Emma sirke içip zayıfladı. Ama öyle lazım geliyorsa ne denir? Karısını Rouen'a götürüp eski hocasına gösterdi. Neuf-Châtel'e bağlı Yonville-l'Abbaye adında oldukça büyük bir kasaba bulunduğunu. bu çizgiler. Başını duvarlara dayayıp ağlar. Charles «Va-leriane» içirip onu kâfurulu banyolara soktu. üç değirmen işletir. çalıya benzer bir şey gözüktü. aldığı cevabı beğendi ve Emma'nın sıhhatinde bir iyilik gözükmezse bahara doğru göçmeye karar verdi. yakındaki yolculuğu düşünerek çekmeyi düzelttiği bir gün. Rieule ırmağının suladığı vadinin ta bitimindedir. Mart ayında Tostes'tan hareket ettikleri zaman. sırma zıhlı saten kurdeleler kenarlarından iplik iplik akmaya başlamıştı. Madame Bovary gebeydi. oranın eczacısına bir mektup yazdı. O küçük ırmak. yukardan aşağı irili ufaklı çizgiler taşıyan dik dik yarlarını görürsünüz. Böyle zamanlarda kollarına bir şişe dolusu kolonya dökülürse canlanırdı. ağzını açmaz. Çimenin kenarından akan su. Rengi soluyor. parmağına bir şey battı. civarda akan bir yığın çelikli maden sularından ileri gelir. şerit eriyordu. Buket bir saman parçasından daha çabuk tutuştu. ekin de hayli paMADAME BOVARY 83 .Bunları düşündükçe Tanrının adaletsizliğine karşı bir nefret duyardı. âdeta bir konuşma hastalığına tutuluyordu. yere serilmiş. sonra boruya girip kayboldu. kıpırdamaz olurdu. ta ufukta. oraya varınca. yürek çarpıntıları çekiyordu. Bir sinir hastalığıy-mış. büzülüp katılaşmış kağıt yapraklar. Oraya buraya baş vurduktan sonra. birdenbire bir uyuşukluk başlar.» Tostes'tan kalkıp gitmek Charles için doğrusu ağır bir şeydi. Abbaville yolu ile Beauvais yolu arasında. Irmak. ne yapıp yapıp kuru bir öksürük peyda etti ve iştahı büsbütün kesildi. kül rengi dağın üzerinde beliren ki-• remidi lekeler de. sol taraf çayır. Argueil ormanının meşeleri ile Saint-Jean tepelerinin. ne idüğü belirsiz bir bölgedir. Charles. Düğün buketinin teliymiş. Neuf châtel peynirlerinin en kötüleri orada yapılır. küstahça eğlenceleri: «Bunlar elbette insana benim hiç bilmediğim çılgınca zevkler tattırır!» diye kıskanırdı. Charles onun hastalığını memleketin havasına. Bunun üzerine. Rouen'dan sekiz fersah uzaklıkta. maskeli geceleri. Leux tepesine kadar dümdüz giden yolu tutarsınız.
dört şamdan arasında. otlar orada kendiliğinden. Her yanı çitlerle çevrilmiş olan bu evler. Yonville'in büyük meydanının hemen hemen yarısını kaplamıştır. üzeri: «Burası falanın yeridir» yazılı paspaslar mıhlanmış sıraları yandan aydınlatır. Yirmi kadar direk üzerine çatılmış. Zemin katında. kara ekmek kırıntılarını yiyen civcivlerin içeri girmesine mani olmak için. Ev yukarıdan aşağıya kadar.bırakılmıştır. elmacık kemiklerine Sandwich adalarının kadın mabudu gibi allık sürülmüş bir Meryem Ana heykeli vardır. birinci katta tam kemerli divanhane ' vardır. şaraphane. darcet hapları. göbekli camlarının ortası şişe dibi gibi düğümlü basık pencerelerinin üçte ikisini örter. iki tarafına akçakavak fidanları dikilmiş şose. alçak. 1835 yılma kadar. tarımı düzeltmeye çalışacaklarına hâlâ. taktirhane gibi binalarla dolu bahçeler ortasındadır. kapısında sokağı işgal eden iki üç yeni yük arabası bulunan arabacı ustasının dükkânı gelir. Paris'ti bir mimarın planına göre yapılmış belediye dairesi. bir ayağını Özgürlük Ya-sası'na basmış. erkeklere mahsus bir mahfil vardır. saten fistan giydirilmiş.» gibi türlü ilanlarla kaplıdır. bir ayağında da adalet terazisini tutan bir Gaule horozu oturtulmuştur. dökme demirden birer saksı vardır. Bareges suları. ırmak kenarına uzanmış hali ile. «Kutsal Aile» tablosunun bir kopyasıdır ki> bunun da altında «İçişleri Bakanının Hediyesidir» cümlesi yazılıdır. kimine yemiş sırığı dayanmış. sıhhi çikolata. Dükkânın genişliğine büyük tabelada da. Altın Aslan Oteli'nin yanında. Kapının üzerinde.halıya mal olur. vs. Çaprazvari kara takozlu alçı duvara bazen cılız bir armut ağacı abanır. bir parmaklık arasından. doğru kasabanın ilk evlerine götürür. evler sıklaşır. yeşil kavanozlar o iki renk ışıklarını uzağa. çifte cereyanlı gaz lambası yanıp da. su başında öğle uykusuna yat-. kimi matbaa işi taklidi harflerle yazılmış. duvar boyunca dizilmiş ve kimisine. çünkü bu kum ve çakıl dolu gevrek toprağı verimli kılmak için bol bol gübre lazımdır. parıl parıl yanan armalı levhalar asılıdır. nalbandın ocağı önünden geçilir. Abbaville yolunu Amiens yoluna birleştiren ve Rouen'den Flandres'a giden arabacıların bazen faydalandıkları bir kasaba yolu yapıldı. Onun etrafını çeviren ve ancak göğüse kadar gelen bir duvar içine alınmış küçük mezarlık o kadar 84 MADAME BOVARY doludur ki. «Vichy. dört köşe öbekler meydana getirmiştir. parmağını ağzına götürmüş. çitler kaybolur. binanın daraldığı yerde. Gözlere kadar geçirilmiş birer kalpağı andıran saman örtülü saçaklar. eczacının evinin yanındaki köşededir. yaldızlı . tembel köy. tam meydana çıkılan yerdedir. Koroya ait yerin çam tahtasından iskemleleri boyasız. olduğu gibi kaldı. elma şarabına batırılmış. görürsünüz. İçerlere doğru gittikçe bahçeler darlaşır. köprüyü geçtikten sonra başlayan. ovadan ayrılıp kendiliğinden ırmağa doğru büyüyüp gitmiştir. Kilise. günah çıkarma yerinin karşısında. kimi yuvarlak. Raspail ilacı. taş merdivenin iki tarafında. çarıklarla basıldıkça gıcırdayan bir döner merdivenle çı-1 kılan. Regnault macunu. kollarını masasına dayamış eczacıyı. yere serdiler mi. kapıda. burası noterin evidir ve kasabada bundan güzeli yoktur. bir tarafından itilince dönen birer tahta perde konulmuştur. havai fişeğini andıran o ışıklar arasından bir bakın. başına pullu bir tül örtülmüş. «Bu yeni çıkışlara» rağmen. İonia üslubunda üç sütun. kiremit örtülü bir damdan ibaret olan sebze hali. kimine merdiven. mış bir inek çobanını andırır. Düz renk camlardan giren ışık. kan temizleyici murab-balar. Ahşap kubbe tepesinden çürümeye yüz tutmuş. X'uncu Charles'ın saltanatının son yıllarında yeniden yapılmıştır. yere düz düz konuvermiş beyaz taşlar birbirine bitişik gibidir. bir süpürge sapına asılmış bir demet eğreltiotunun sallandığı görülür. Ama. yirmi adım ötede. sargılar. Tepenin eteğinde. mavi boyası da yer yer koyulaşıp sararmıştır. Ahalisi. Yonville'e gitmek için araba yolu yoktu. kiminin dallarına oltalar ve oraklar asılmış sık yapraklı ağaçlar altında oraya buraya dağılmış. lapalar. fiyatların düşmesine bakmaz. bir pencere altında. sonra. muntazam. Grek tapmaklarını andırır bir binadır. Fakat göze en çok çarpan şey. eşiğe kadar gelip. Sonra. Daha ötede. erganunların bulunması lazım gelen yerde. Büyük mihrabın üzerinde. Ta uzaktan görülür. fakat o yıllarda. zemin katlarının kapısına da. M. Kilise. Homais'nin eczanesidir! Hele akşam vakti. Yonville-l'Abbaye. sükûta çağıran bir aşk heykeli ile süslü yuvarlak bir çimenlik arkasından beyaz bir ev görünür. Seltz. Arabistan unları. camekânı süsleyen kırmızı. bunun üzerindeki kubbeye de. kimi düz. Kilisede görülen bundan ibarettir. çayır yetiştirmekte inat ederler. sokağın öbür tarafında. arabalık.
Ertesi gün kasabada pazar kurulacaktı. mutfağın masası üzerine. birer beyaz kav yumağı gibi. Bilardo salonundaki göç şirketi adamları yine kıyamet koparıyor! Arabalarını da büyük kapının altına bıraktılar. tuhafiyecinin kapısına asılı. çiğ et parçaları arasına yığılmış tabaklar. çuhayı yırtacaklar. Bu kapının ortasında.. Homais: — Ne çıkar? dedi. Üzüntü veren bu söz onu düşündürdü ve bir süre işine engel oldu. böylelikle her cenazede iki katlı kazancı olan bekçi. mezarlığı büyütmek için duvarlardan biri kısmen yıkılmış. o otelin sahibi dul Madam Lefrançois o kadar telaş içindeydi ki. kömür çatırdıyor. yolu döndünüz mü kesiliverir. Asıl işinden başka mezarcılık ve kilise hademeliği eden.. sabahtan beri belki on beş parti oynayıp sekiz testi elma şarabı içtiler!.. bilardo başından kahkahalar geliyordu. mezarlar.. kapıya bir küme halinde devam ettikleri için bu kısım boş kalmıştır. yenisini alırsınız. sırtını ocağa vermiş. İnsan zamanına ayak uydurmalı. her zamanki müşterilerinin. Kilisenin çan kulesi üzerinde tenekeden üç renkli bayrak dönüp duruyor. hizmetçinin boğazlamak için tutmaya çalıştığı tavukların bağrışmaları duyuluyordu... çorba ve kahve pişirmek lazımdı. Eczacı yazılıdır. fakat Lestiboudois. rakı getir. demekten sıkılmıyor. odun alaz alaz yanıyor. Kolera salgınında. yoksa mezarlar çoğaldı diye keder mi etsin.. Elinde kevgiri... üzerinde ıspanak kıyılan kütüğün sarsıntısından boyuna titriyordu. size kaç kere söyledim. iki tarafında birkaç dükkân bulunan sokak (Kasabanın biricik sokağı). eczacının dölütleri. çabuk ol!. onu bile kestiremedim! Aman Allahım!. Homais adı bir daha yazılmıştır. Kümesten de. tezgâhın . kadife takkeli. başı ucunda asılı saka kuşu. kendi halinden memnun olmaktan başka hiç bir ifade yoktu.üzerine mıhlanmış büyük terazilerin arkasında. her şey değişti. doktorla karısının ve hizmetçinin yemekleri hazır edilecekti. değil mi? Kırlangıç gelince devirip bir yanını kırar! Sen Polyte'i çağır da arabalığa çekiversin. Şimdiden etleri kesip tavukları te86 MADAME BOVARY mizlemek. Yonville'de görülecek başka bir şey yoktur. sırma püsküllü hafif çiçek bozuğu bir adam. Dul kadın haykırır gibi: —v Ne? dedi. Yeşil meşin terlikli. Dükkânın dibinde.. memlekette bir salgın olunca bekçi. Beklediğiniz misafirlere yemekte tatlı diye ne vereceğiz. dedi. M. Tellier'ye baksanıza. Yüzünde. Artık bileğe bakan kalmadı. boş topraktan istifade edip patates ekmiştir. alaca bezinden iki flama. Onu sağda bırakıp Saint-Jean tepeleri eteği takip edilince. Monsieur Homais.. Bundan başka. Bovarylerin Yonville'e varacakları akşam. Ama küçük tarlası yıldan yıla darlaşıyor. rüzgâr estikçe sallanıyor. yağmur yiye yiye solmuş altın aslan.MADAME BOVARY 85 harflerle: Homais. Şimdiki oyuncular köşe deliklerinin dar. hem pek çok. yine de söyleyeyim: Siz bundan zarar göreceksiniz. kendiliğinden yetişiyor!. sürahileri doldur. fino tüyünü andıran kıvırcık yelesini yolculara hâlâ gösteriyor. üç acre toprak daha satın alınmışsa da. Bir gün papaz dayanamadı: — Siz ölülerin sırtından geçiniyorsunuz.. onlara uzaktan bakarak: — Bir şey değil. Otelci kadın: — Artemise! diye bağırıyordu. cenaze sıklaştı diye sevinsin mi. Otelci kadın öfkesinden kıpkırmızı kesildi. Eczacı devam etti: MADAME BOVARY . içki getirilmesi için bağırıp duruyorlardı. bilemiyor. bunun içindir ki. kamış kafesinde ne kadar kay-gusuzsa bu adam da hayatta o kadar tasasıza benziyordu: İşte Yonville-l'Abbaye'nin eczacısı. Madame Lefrançois. çok sürmez. İnan olsun. bir camlı kapının üstünde «Laboratuvar» kelimesi okunur.. Yani bir bilardo mu alayım? — Görüyorsunuz ki bunun tutar yeri kalmamış.. Lestiboudois! dedi. patates ekmeğe hâlâ devam ediyor ve: — Ne yapayım. mezarlığa varılır. çamur rengi ispirtonun içinde çürüyor ve otelin büyük kapısı üzerinde. tencereleri başında uğraşırken alnından iri ter damlaları akıyordu.. siyah zemin üzerine yaldızlı harflerle. Anlatacağımız hadiselerden beri Yonville'de hiçbir değişiklik olmamıştır. küçük salondaki üç değirmenci. eskisi gibi. ısınıyordu. istekaların ağır olmasını istiyor. biraz çalı çırpı topla. Bir kurşun atımı uzunluğunda..
87
— Ne derseniz deyin, onun bilardosu sizinkinden iyi; birinin aklına gelip de, olur a, ya Polonya
veya Lyon'da evi barkı su altında kalanlar yararına vatani bir bilardo müsabakası tertip edilse...
Otelci kadın iri omuzlarını silkerek M. Homais'nin sözünü kesti:
— Biz öyle çulsuzlardan mı yılarız?.. Hadi hadi! Monsieur Homais, Altın Aslan sağ kaldıkça,
müşterisi eksilmez. Bizim sırtımız yere gelmez, ama bir sabah, hem de pek yakında, Cafe
Français'yi kapanmış, kepengine de koca bir yafta asılmış görürseniz hiç şaşmayın!..
Kendi kendine söylenir gibi devam etti:
— Bilardoyu değiştirmeliymiş... Çamaşır katlayıp ütülemek için ne kadar işime yarıyor; hem
av vakti, onun üstünde altı kişi yatırdığım bile oldu... Hivert miskini de nerede kaldı?
Eczacı sordu:
— Beylerin yemeğini çıkarmak için onu mu bekleyeceksiniz?
— O beklenilir mi?.. M. Binet'yi ne yaparız? Görürsünüz, saat altıyı çalar çalmaz, kapıdan girer.
Her işini saat gibi yapmakta eşi emsali yoktur. Daima da küçük salonda yeri hazır olmalı!
Kafasını kesseler başka yerde yemez! Her şeye de bir bahane bulur. Öyle elma şarabını
beğenmez. M. Leon da aksine; onun yedilere yedi buçuklara kadar gelmediği olur; önüne ne
verilse bakmadan yer. Ne iyi delikanlı! Bir kere olsun ağzından sert bir söz duymadım.
— Elbette! Terbiye görmüş bir adamla vergi tahsildarlığı eden bir jandarma emeklisi bir olur
mu?
Saat altıyı vurdu. Binet kapıdan girdi.
Arkasındaki lacivert redingot, zayıf vücudunun etrafına hiçbir buruşuk oluşturmadan dümdüz
düşüyor, tepeden şeritle bağlanmış kulaklıklı meşin kasketin yarı kalkık güneşliği altında,
miğfer giye giye ezilmiş gibi, dazlak alnı gözüküyordu. Siyah çuha yeleği, kıl yakalığı, gri
pantolonu vardı; ayaklarına da kış yaz, parmakları çıkıntılı olduğundan, iki yanı şişkin, pırıl pırıl
boyalı çizmeler giyerdi. Çene kemiğinin altından dolaşıp, ufacık gözlü, kemerli burunlu, donuk
uzun yüzünü bir tarh çevresi gibi kuşatan sarı sakalının bir kılı bile çizgisinden taşmıyordu.
Kağıt oyunlarının hepsinde usta ve iyi bir avcı olan bu adamın
88
MADAME BOVARY
inci gibi de yazısı vardı; evine bir torna almıştı, vakit geçirmek için peçete halkaları yapar, bir
sanatkâr kıskançlığı ve bir «bourgeois» cimriliği gösterip bunları dağıtmaz, evini bunlarla
doldururdu.
Küçük salona doğru yürüdü. Fakat önce oradan üç değirmenciyi çıkarmak lazım geldi; tabağı,
kaşığı, çatalı getirilinceye kadar Binet sobanın yanındaki yerinde ağzını bile açmadan durdu;
sonra âdeti üzere kapıyı kapatıp kasketini çıkardı.
Eczacı, otelci kadınla yalnız kalınca:
— Şu adamın ağzından hiçbir zaman gönül okşayan bir söz çıkmaz! dedi.
Otelci kadın cevap verdi:
— O hep böyledir... Geçen hafta buraya iki yolcu inmişti; kumaş komisyonculuğu
ediyorlarmış. Tatlı dilli, tuhaf iki delikanlı; akşam oturup bir yığın hikaye anlattılar; gülmekten
gözlerimden yaş geldi. İnanmazsınız, M. Binet karagöz balığı gibi, ağzını bile açmadı.
Eczacı:
— Öyle, dedi; herifte hayal yok, dokunaklı bir söz yok, hasılı insanı meclis adamı yapan
özelliklerden hiçbiri yok.
Otelci kadın:
— Ama, dedi, imkânları olduğunu söylüyorlar. M. Homais parladı:
— İmkânları mı?.. Onda ne imkân olur?.. Sonra biraz sakinleşip:
— Belki, dedi, kendi mesleğinde bir değeri vardır. Olur a!.. Biraz durup ilave etti:
— Birçok önemli işleri olan bir tüccarın, yahut bir hukukçunun, bir tabibin, bir eczacının,
zihninin pek meşgul olmasını anlarım; tarih kitaplarında bunun çok örneği vardır. Belki öyle
adamlar kafalarının içinde bir şeyler düşünür. Mesela benim kaç defa başımdan geçti: Bir
etiketin üzerini yazmak için kalemimi masanın üstünde ararım, ararım, bir de bakarım ki
kulağıma iliştirmişim.
Madam Lefrançois o sırada kapıya çıkıp Kırlangıç geliyor mu diye baktı: Ürperiverdi. Karalar
giyinmiş bir adam birdenbire mutfağa girdi. Akşam şafağının son ışıkları içinde, al al yanaklı,
pehlivan yapılı olduğu farkediliyordu.
MADAME BOVARY
89
Otelci kadın, şöminenin üzerine sıra sıra dizilmiş, mumları dikilmiş bakır şamdanlardan birini
alıp:
— Buyurun, rahip efendi, dedi; bir emriniz mi var?.. Ne içersiniz?.. Biraz frenk üzümü şurubu,
bir bardak şarap...
Papaz gayet nezaketle reddetti. Geçen gün Ernemont Manastırında unuttuğu şemsiyesini
aramaya gelmişti; onu akşam evine göndermesini Madam Lefrançois'dan rica ettikten sonra
kiliseye gitmek üzere çıktı; Angelus de (1) çalıyordu.
Ayak sesleri meydandan uzaklaşıp işitilmez olunca eczacı, papazın deminki hareketinin büyük
bir münasebetsizlik oldu-; ğunu söyledi. Onun, sunulan bir kadeh içkiyi reddetmesini, en çirkin,
en pisinden bir iki yüzlülük sayıyordu; M. Homais'ye bakılırsa papazlar kimseye göstermeden
kafayı çekiyor ve yine: «dîme» (2) günlerini getirmeye çalışıyordu.
Otelci kadın papazı savunmaya kalktı:
— Ama o, sizin gibi dört tanesini dizi üzerine kıvırıverir. Geçen yıl bizim samanı boşaltanlara
yardım etti; altı demeti birden kaldırdığı oluyordu, o kadar kuvvetli.
Eczacı:
— Aferin, dedi, siz de kalkıp kızlarınızı böyle güçlü, kuvvetli heriflere gönderin de günahlarını
çıkarsın! Ben, hükümetin yerinde olsam, papazlardan ayda bir kan aldırtırım. Evet, Madam
Lefrançois, her ay, şöyle bol bol bir hacamat, inzibat ve ahlak namına!
— Susun, Monsieur Homais! Siz kâfirin birisiniz. Ne dininiz var, ne imanınız!..
Eczacı cevap verdi:
— Neden olmasın, benim de dinim var, hem benimki, o türlü türlü hokkabazlıklar,
maskaralıklar eden heriflerin hepsi-ninkinden ileri... Bilakis, ben Allah'a taparım. Bizi, vatandaş
ve aile babası vazifelerini görelim diye bu dünyaya getiren, adı ne olursa olsun, bir Yüce Varlık,
bir Yaradan bulunduğuna inanırım. Ama, kiliseye gidip gümüş tabaklar öpmeye, bizden iyi yiyip
içen birtakım soytarıları kesemden beslemeye gereksinme duyamam; çünkü insan Allah'a
saygısını bir ormanda, bir tarla(1) Kilisenin duaya çağıran çanı.
(2) İhtilalden önce kiliseye ve derebeylerine verilen aşar vergisi.
90
MADAME BOVARY
da, hatta eski-zaman adamları gibi, gök kubbeyi seyretmekle de gösterebilir. Benim Allah'ım
Sokrat'm, Franklin'in, Voltaire'in, Beranger'nin Allahıdır., Ben Savua Papazının Amentüsü ile 89
ihtilalinin ölmez prensiplerine taraftarım. Yoksa, bahçesinde elinde bastonu ile dolaşan,
dostlarını balinaların karnına yerleştiren, bir feryat koparıp ölen ve üç gün sonra yeniden dirilen
bir Tanrı kabul edemem. Bunlar, aslında manasız, üstelik fizik kanunlarının hepsine aykırı
şeylerdir; sırası gelmişken söyleyeyim, papazların öteden beri kendileriyle birlikte halkı da
sürükleyip bulanık suda boğmaya zorladıklarına, ne korkunç bir bilgisizlik içinde çürümekte
olduklarına bu da bir delildir.
Sustu; gözleri etrafında bir dinleyici kalabalığı arıyordu; çünkü eczacı, galeyana gelip bir an
kendini, belediye meclisi toplantısında sanmıştı. Ama otelci kadının artık onu dinlediği yoktu.
Onun kulağı, uzaktan gelen bir gürültüdeydi. Toprağı döven gevşek nal şakırtılarıyle karışık bir
araba sesi işitiliyordu; nihayet Kırlangıç kapının önünde durdu.
Bu, tente hizasına kadar çıkıp yolcuların etrafı seyretmesine mani olan ve üstlerini başlarını
kirleten iki koca tekerleğin taşıdığı san bir sandıktı. Dar pencerelerinin küçük camları, araba
kapalıyken, çerçeveleri içinde zıngırdıyordu. Üstlerinde belki kırk yıllık bir toz tabakası vardı ki,
bunun şurasında burasında kalmış çamur lekelerini artık sağanaklar bile temizleyemi-yordu.
Arabaya, en öndeki tek başına, arkadaki ikisi yan yana giden üç hayvan koşulmuştu; inişlerde
arabanın dibi sarsıla sar-sıla yere çarpıyordu.
Yonville ahalisinden birkaçı meydana gelmişti; hep bir ağızdan konuşup haber, izahat istiyor,
sepetlerini soruyorlardı. Hivert hangisine cevap vereceğini bilemiyordu. Köyle şehir arasında
emanetçiliği o yapardı. Dükkânlara gider, kunduracıya kösele, nalbanta demir, hanımına bir fıçı
ringa balığı getirir, terziden ısmarlanmış hotozları, berberden kıtık saç alırdı; dönüşte yol
boyunca, paketleri bahçelerin çitlerinden atarak dağıtır, bunun için ikide bir yerinden doğrulur
ve hayvanları durdurmadan avazı çıktığı kadar bağırırdı.
Başlarına bir iş gelmiş, geç kalmışlardı: Madam Bovary'nin tazısı kaçmış, tarlalar arasında
kaybolmuştu. Tam bir çeyrek saat, belki daha fazla, hayvanı ıslıkla çağırmışlardı. Hatta Hivert,
her dakika onu gördüğünü sanıp, yarım fersah geri dönMADAME BOVARY
¦91
müştü; nihayet yola devam ettiler. Emma ağlamış, kızmış, bu felâketi Charles'dan bilmişti.
Onunla beraber arabada bulunan kumaşçı M. Lheureux, böyle kaybedilmiş köpeklerin uzun
yıllardan sonra efendilerini bulup tanıdıklarını birçok misallerle anlatarak kadını avutmaya
çalıştı.
— Bir tanesi, dedi, İstanbul'dan Paris'e kadar gelmiş. Bir tanesi de dört ırmağı yüzerek geçip
elli fersahlık yoldan dönmüş; babamın da bir tüylü finosu vardı, kayboldu; tam on iki yıl sonra,
babam bir akşam ziyafete giderken köpek onu tanıyıp sokakta sırtına atılmasın mı!..
II
Arabadan önce Emma atladı, arkasından da sıra ile Felicite, M. Lheureux, bir emzikli kadın indi;
karanlık basar basmaz, oturduğu köşede derin bir uykvuya dalan Charles'ı zorla uyandırdılar.
M. Homais karşılamaya çıkıp kim olduğunu bildirdi; Hanımefendiye ve Doktor Beye saygılarını
sundu, onların hizmetinde bulunabilmiş olmaktan zevk duyduğunu söyledikten sonra ahbapça
bir eda takınıp kendini davete cesaret ettiğini, zaten karısının Yonville'de olmadığını anlattı.
Madam Bovary, mutfağa girince sobanın başına gitti. İki parmağının ucu ile elbisesini dizkapağı
hizasından tuttu, topuklarına kadar kaldırdı ve siyah potinli ayağını, kızaran koyun butunun
üzerinden aleve doğru uzattı. Ateş onu baştan ayağa kadar aydınlatıyor, berrak bir ışık halinde
elbisesinin dokusuna, beyaz teninin düz gözeneklerine, hatta arada bir kırpıştırdığı gözlerinin
kapaklarına doluyordu. Yan açık kapıdan rüzgâr estikçe kadının üzerinden büyük bir kırmızı
renk geçiyordu.
Sobanın öteki tarafmda, san saçlı bir delikanlı Emma'ya sessiz sessiz bakıyordu.
Noter Guillaumin'in yanında kâtiplik ettiği bu Yonville'de pek sıkıldığı için M. L6on Dupois (Altın
Aslan Oteli sürekli müşterilerinin ikincisi işte bu gençti), belki akşam konuşulacak bir yolcu
iniverir ümidiyle yemek vaktini uzatırdı. İşini bitirdiği günler, ne yapacağını bilmediğinden, tam
saatinde gelip çorbadan peynire kadar M. Binet ile baş başa oturmaya çaresiz katla92
MADAME BOVARY
nırdı. Otelci kadın, o akşam yemeğe yeni gelenlerle beraber oturmasını teklif edince M. Leon
sevinçle kabul etti. Büyük salona geçtiler; Madame Lefrançois şatafatlı olsun diye, dört kişilik
sofrayı oraya kurdürmuştu.
Homais, nezleden korktuğu için, takkesini çıkarmamasına müsaade istedi. Sonra yanına oturan
Emma'ya dönüp:
— Hanımefendi hiç şüphesiz biraz yorgundur, dedi. Bizim Kırlangıç'ta insan öyle fena sarsılır
ki!
— Öyle ama, dedi, yolculuk her zaman hoşuma gider; yer değiştirmeyi pek severim.
Noter kâtibi içini çekerek:
— Mıhlanmış gibi hep bir yerde kalmak, dedi, ne kadar sıkıcıdır.
Charles atıldı:
— Siz benim gibi hep at sırtında dolaşmaya mecbur olsaydınız...
Leon, Madame Bovary'ye hitap ederek:
— Bana öyle geliyor ki, dedi, dünyada bundan tatlı bir şey olmaz. Ama elimizde olursa... diye
ilave etti.
Eczacı:
— Zaten, diyordu, tababet icrası bizim buralarda öyle pek ağır değildir; zira yollarımız araba
kullanmaya uygun olduğu gibi, çiftçilerimizin hali, vakti yerindedir, ücreti esirgemezler. Sıhhi
durum açısından bağırsak iltihabı, bronşit, safra hastalıkları vesaire gibi alelade
vakalardan başka hasat vakti ara sıra sıtma nöbetleri gözükürse de öyle tehlikeli, kayda değer
özel bir şey yoktur; ancak birçok sıraca vakaları vardır ki, bunların da sebebi, hiç şüphesiz,
köylerimizdeki evlerin sıhhi koşullar açısından pek acı bir halde olmasıdır. Bir de şunu
söyleyeyim ki, Monsieur Bovary, hayli batıl itikatlarla mücadeleye mecbur olacaksınız; ilminizin
gayretleri karşısına her gün, alışıklık, görenek mahsulü birtakım inatlar çıkacak; çünkü hâlâ,
hekime veya eczacıya müracaat lazım geldiği yerde dokuz gün tövbelerine, kutsal emanetlere,
azizim! Geçen gün odanızda Ange Gardien'l (Koruyucu Melek) bir söyleyişiniz vardı. hatta yörede doksanına ermiş birkaç kişimiz var. buna hiç hayret etmem. Seine nehrinde kendiliklerinden serinleşir ve bize bazen birdenbire. alçakgönüllülüğünden öyle söylüyor. M. aslında olduğu gibi. insanı mest ediyordu. Ev sahibinin bu iltifatına kızardı. delikanlı ile konuşmasına devam ederek: — Bari. azami yirmi dört. Sizi laboratuvanmdan dinledim. ırmağın neşrettiği su buharı ve çayırlarda birçok hayvan bulunması yüzünden— malumunuzdur ki o hayvanlar bir hayli amonyak. hidrojen ve toprağın türabı nebatisini kendine çekerek. dedi. Termometre (gözlemleri kendim yaptım) kışın dörde kadar iniyor. . Madame Bovary. Homais. bizi bir yandan Argueil ormanı kuzey rüzgârlarına. geldiği. karlı dağların o heybetli. başka bir deyişle Fahrenheit'te. çağlayanların letafeti. Küçük dağın tepesinde. Madame Bovary. en sıcak mevsimde yirmi beş. nihayet sıcak memleketlerde olduğu gibi birtakım sıhhate zararlı miyasmoslar hasıl edebilir. hayli dert çıkarıyordu. birer dev gibi duruşu akla hayale sığmaz diyor. ' . yani azot. Madame Bovary cevap verdi: — Seyretmesi bile ruhu yükseltip insana sonsuz ideal fikirleri ilham eden o sınırsız uzaklık üzerinde zekâmız. ona Yonville'in başlıca sakinlerinden bahsediyor. fakat M. dedi.papaza başvuranlar oluyor. kitabımı açar. daha doğrusu gelmesi icap ettiği taraftan. hekime dönmüştü. Böyle manzaralar herhalde insanı coşturur. Emma sordu: — Hangi müziği tercih edersiniz?. Leon: — Ah! dedi. ibadete.A. isteyerek bırakılmıştır. doğrusu buraların iklimi hiç de fena değildir. Rusya meltemleri gibi estikleri olur (1). bulutlar (1) Homais'nin ukalaca nutuklarını tamamıyle eski dile çevirmek belki daha doğru olurdu. ancak birkaç bileşim bıraktım. bir aktör gibi tane tane söylüyordunuz. — Theatre des Italiens'i bilir misiniz?. Bu Reaumur-de". uçurumlar kenarında asılı kulübeler. malumat veriyordu. ama pek severim. böyle olmakla beraber bu harareti. Ne diyorsunuz. bütün bu tebahhuratı birbirine karıştırıp bir huzme halinde toplayarak ve bir yandan da kendiliğinden havâ-yı nesimîde bulunması muhtemel elektriğe karışarak. ikinci katın meydana bakan bir odasında otururdu. Leon gerçekten eczacının evinde..). — Daha bilmiyorum. Akrabamdan biri geçen sene İsviçre'de seyahate çıkmıştı. hayalini daha çok coşturmak için gidip muhteşem bir manzara karşısında piyano çalarmış.. o zaman görürüm. Bununla beraber. onların hakkında hikayeler anlatıyor. Sellerin ortasında inanılmayacak kadar büyük çam ağaçları. civarda gezilecek yerler var mı? — Pek az. — Şüphesiz Alman müziğini. otuz dereceye yükseliyor. ben denize bayılırım. (N. tabağına eğilerek delikanlının sözünü kesti: — Onun sözüne bakmayın.. Homais. 94 MADAME BOVARY açılınca da ayaklarımızdan bin kadem aşağıda boydan boya vadiler gözükürmüş. fakat cesaret edemedim. Bazen pazar günleri oraya gider. mamafih bu ısı. Son cümlelerin karışıklığı.. yani İngiMADAME BOVARY 93 üz ölçüsünde elli dört eder. öbür yandan Saint -Jean tepesi batı rüzgârlarına karşı muhafaza eder. ama bilhassa deniz kıyısından seyredilmeli. hislerimiz daha serbestçe açılıyor. Kadın sordu: — Siz müzikle meşgul olur musunuz? — Bir şey çalmam. bir de Tuvache ailesi vardı ki. vecde sevkeder! Bir müzisyenden bahsederler. ormanın kenarında Otlak denilen bir yer var. güneşin batışını seyrederim. insanı hülyalara daldırır. rüzgârlar. yani güney tarafından güneydoğu rüzgârları tadil eder ki. size de öyle gelmiyor mu? — Dağ manzaraları da öyledir. gelecek yıl hukuk tahsilimi bitirmek üzere Paris'e gideceğim. — Bence güneşin batışı kadar hayranlığa değer hiçbir şey yoktur. göllerin şiiri. fazla değil! —Gerçekten. Noterin servetinin neye bağlı olduğunu kimse bilmiyordu.
Eczacı: — Şu kaçan Yanoda zavallısından bahsederken muhterem zevcinize de anlatmıştım. Rousseau. en iyi yazarların eserlerinden meydana gelmiştir. diyordu. bütün kütüphanem emirlerine amadedir. Neufchâtel. Buchy. Yanoda keyfini bilir. Çok doğru!.. hülyamızı inciten bin bir hali arasında. ama insan Yonville'de okunacak çok bir şey bulamaz ki!. İki buçuk saattir sofradaydılar. görür gibi olduğunuz ülkelerde dolaşırsınız.. dedi. Leon devam ediyordu: — İnsan bir şey düşünmez. dedi. çünkü hizmetçi Artemise. Emma: — Ama. dedi. her şey. ona kaç kez biraz jimnastik yapması söylenildi ama odasına kapanıp kitap okumayı tercih ediyor. oturma odası. Şiiri nesirden daha kalbe yakın buluyorum. Walter Scotte. bunun için ben daima. bana öyle geliyor ki. Burada hayattan uzak yaşayan benim biricik zevkim. eski çarıklarını taşlar üzerinde avare avare sürükleyerek tabakları birer birer getiriyor. Hiç kımıl-damaksızın. Zaten bir ailenin hoşuna gidecek her şey var: Çamaşırlık. düşünceniz hayalle sarmaş dolaş olarak ayrıntılar içinde oynar. kimse görmeden girip çıkmaya müsait bir kapısı bulunmasıdır. kira ile kitap veren bir kütüphaneye abone oldum. saatler akıp geçer. dedi. Forges. L'Echo des Feuilletons.. dedi. — Bunun içindir ki ben bilhassa şairleri severim. şimdi ben bilakis bir solukta okunan hikayeleri. bilardo salonunun kapısını boyuna yarı açık bırakıp mandalın duvara çarpmasına sebep oluyordu. Bu son sözleri duyan eczacı: — Hanımefendi kabul etmek lütfunda bulunurlarsa. masraftan kaçmaz bir adamdı! Bahçenin bir ucunda havuz başına. . biricik eğlencem bu. Bazen insan bir kitapta kendinin de aklından geçmiş bir fikre. Delille. dedi. sonunda insanı yoruyor. onun yaptığı delilikler sayesinde Yonville'in en rahat evlerinin birinden istifade edeceksiniz. yahut serüvenlerin çevresini izler. sanatın asıl amacından ayrılmış oluyorlar. hanımefendi bahçe işleri ile uğraşmasını severse.... Emma: — Onu ben de hissettim. Voltaire. Emma: — Çok doğru!. düşüncemizi sûylu yaratılışlı insanlara. tâ derinden hatıra gelen silinmiş bir hayale rastgelir ki bu. lamba yanarken ateşin başına oturup bir kitap açmaktan daha tatlı ne var ki? Emma. akşam rüzgâr pencereye vurur. kilerli mutfak. o eserler kalbe tesir etmediği için. yazın oturup soğuk bira içmek için bir de kameriye yaptırdı. korku veren öyküleri seviyorum. Evin bir hekim için en büyük iyiliği. Hayatta çok rasgelinen alelade şahısları. saf sevgilere. bunların arasında. en ince hissinizi anlatıyor sanırsınız. Leon: — Ben de öyleyimdir. insanı daha çok ağlatıyor. her şeyi unutuyor. iri iri kara gözlerini ona dikerek: — Değil mi?. Hayatın. dedi. Yonville bucakları ve civarı muhabiri olmakla onur duyduğum gündelik Ruen Feneri de vardır.. yemiş kileri. dedi. şahıslara karışır. hiçbir şeyi aklı almıyor. ağaçlıklı bir yola açılan. Charles: MADAME BOVARY 95 — Bizim hanım öyle şeylerden hoşlanmaz. 96 MADAME BOVARY Emma: — Burası da şüphesiz Tostes gibi. Noter kâtibi: — Hakikaten. bundan başka çeşitli günlük yayınlar da vardır ki. ılımlı duygulan anlatan romanlardan nefret ediyorum. Leon: —Bilmem size de hiç oldu mu?. onların elbiseleri altında kendi kalbiniz çarpıyor sanırsınız. mutluluk tablolarına bağlayabilmek ne kadar tatlıdır. vb.. dedi.
Emma'nın oturmuş olduğu Tostes. Emma'nm başı ile yaptığı hareketlere göre yüzünün alt kısmı. yarı sis içine gömülmüş. seve seve edebiyat sözü ederdi. anlatabilmişti?. Paris'in tiyatroları.Leon konuşurken. yere konuvermiş leğenler vardı. roman isimleri. birbirini açan sözlerin dönüp dolaşıp ortaklaşa bir yakınlığın değişmez merkezine götürdüğü çeşitli konularda bir sohbete dalmışlardı. Monsieur Bovary ile hanımını bekliyordu. III Ertesi sabah uyanınca noter kâtibini. eşyayı getiren iki hamal her şeyi gelişigüzel bırakıvermişlerdi. hiz-* metçiden başka. yeni kadriller. o zamana kadar bir hanım'la durmaksızın iki saat konuştuğu hiç olmamıştı. Evin ortasında karmakarışık konsol çekmeceleri. Kızıl saçları arasına saman çöpleri karışmıştı. kendi elma şarabı aldığı adamı özel olarak çağırttı. Emma selamı çabucak iade edip pencereyi kapadı. tavla uşağı da. ahşap basamaklar gıcırdıyordu. dükkândaki işinden başka. yemeğin sonuna kadar her şeyi gözden geçirip her şeyden bahsettiler. mademki hayatının geçen kısmı fena olmuştu. otelden ancak elli adım ötede olduğundan. ayağını Madam Bovary'nin oturduğu iskemlenin çubuklarından birine dayamıştı. Madam Lefrançois küllerin başında uyuyakalmıştı. şimdi bulundukları Yonville. bununla dördüncü defa olarak bilmediği bir yerde yatıyordu. Kendisi henüz gecelik elbisesi ile idi. uşaklık da ederdi. Duvarlar yeniydi. tereyağının . Homais'nin saygısını. yere büyük gölgeler seriyordu. Kadının boynunda mavi ipek bir boyunbağ vardı ki bu. şarabı tadıp iyisini seçti ve fıçının bodrum katına yerleştirilip yerleştirilmediğine baktı. genellikle. tatlı bir eda ile o yakaya gömülüyor veya hafifçe meydana çıkıyordu. Kasaba uykudaydı. kapıdan girer girmez. Hayal meyal ağaç tepeleri ve daha ötede. ikincisi Tos-tes'a vardığı zaman. Birincisi rahibeler okuluna girdiği gün. MADAME BOVARY 97 Fakat hekimin evi.. Justin. Binet'yi gördü. üçüncüsü Vaubyessard'da. perde demirleri. bir genç için ne güzel şey. eve acıdıkları için almışlardı. ay ışığı vurdukça ırmak boyunca bir buhar tabakası yükselen çayır gözüküyordu. hemen vedalaşıp ayrılmak lazım geldi. bunların her biri de hayatında sanki yeni bir safhanın başlangıcı olmuştu. elinde bir fener. sol bacağından topallıyordu. Kahve getirildikten sonra Felicite" yeni evde odayı hazırlamaya gitti. perdesiz pencerelerden beyazımtırak bir ışık giriyordu. Birinci kattaki odaya. hiç farkına varmadan. alışveriş edeceği dükkâncılar hakkında bilgi verdi. dördüncüsü de bu. sık sık çocukları gezmeye götürmek nezaketini gösterdiği için de Madame Homais'nin sevgisini kazanmıştı. Hem. Emma. Eskiden o kadar iyi söyleyemeyeceği şeyleri nasıl olmuş da ona. Pazar yerinin direkleri. Yonville'de onun edebi. az sonra da sofradan kalkıldı. sandalyelere yığılmış şilteler. Le"on o gün akşama kadar saatin altıya gelmesini bekledi. o pek arsız ve biraz da anaları gibi hantal çocuklara. olayların ayn yerlerde aynı biçimde olabileceğine inanmıyordu. evin önündeki meydanda gördü. O. Leon başını kaldırıp selam verdi. Bilgisi ile M. Eczacı. Charles ile eczacı konuşurlarken. Emma. yaldızlı değnekler. yan hislerini saklama isteğinden gelen bir çekingenliği vardı. şişeler. nota okumasını bilir. Sanki bir yaz gecesiymiş gibi toprak gıpgriydi. \ Emma. Daima üstleri başları berbat. terbiyesi yerinde bir insan olduğu söylenirdi. bundan sonrakinin daha iyi olacağından kuşkusu yoktu. Fakat otele girdiği zaman sofra başında yalnız M. Homais'nin uzaktan akrabasıydı. evlerine götürmek üzere. Bir gün önceki yemek onun için mühim bir hadiseydi. hem de öyle bir dille. Yaşlı kimselerin ileri sürdüğü düşünceleri dinler. utangaç bir çocuktu ve yan sıkılganlıktan. onlar böylece yan yana. fitilli bir patiska yakayı. sıvalann soğukluğunun omuzlarını nemli bir havlu gibi kapladığını hissetti. eczacı çırağı Justin de dadılık ederdi. politika bahsinde taş-MıB 7 98 MADAME BOVARY kınlık etmezdi. Madame Bovary'ye. dimdik tutuyordu. ve akşam yemeğinden sörira kağıt oynamayacaksa. bilmedikleri kibarlar âlemi. M. birtakım meziyetleri de vardı: Suluboya resim yapar. Öteki eline de papazın şemsiyesini aldı ve yola düzüldüler. doğrusu iyi bir komşu olduğunu gösterdi.
Charles kederliydi. O yüksek adliye memuru M. arabanın fazla sarsıldığı bir sırada Quincampoix kaldırımına düşüp tuzla buz olan alçı papaz da caba!. her şeyden korkulurdu. vücudunun rehaveti. o anda aklına gelen türlü türlü tatlı. hanımın elbiseleri ve göç için o kadar masraf olmuştu ki. yine eskisi gibi. arkasında kalın kürklü cüppesi. Krallık savcısının huzuruna çağırılmıştı. kendini rutubetli zindanlara atılmış. Hizmetinde bulunup M. bu yüzden birtakım gizli ihbarlar üzerine Rouen'a. şakacı sözler söylerdi. korse-siz kalçalarının etrafına yumuşacık gevşek etlerin doluşunu seyrettikçe. Böylece. belki de sevgisi. Kadının kurtulması yaklaştıkça Charles'm da sevgisi. elleri ile yüzünü okşar. Karısının uzaktan tembel tembel gelişini. Kadının ise önüne her zaman engeller çıkar. tavan arasının duvarlarını süslemeye kalktı. ayakta kabul etmişti. Homais'yi özel odasında. beynine kan hücum edip ölecek sandı. çoluğunu çocuğunu göz yaşları içinde perişan. yarı ağlar bir eda ile. ta başlanbıcından bir derece sönükleşti. gönül ferahlığı ile oturuyordu.ucuza alınması için çare öğretti. Bu. ihtirasları ve memleketleri dolaşır. en uzak saadetlere dişlerini geçirebilir. Homais. İnsan hayatını boydan boya biliyor ve hayat sofrasına. devamlı bir his peyda olacaktı. ne de olsa. onu köyün işçi kadınlarından -birine ısmarlayıp kendisi bir çöpüne karışmadı. karşı karşıya oturup ona doyasıya baktıkça. Çok şükür ki karısının gebeliğini düşünmek.. Bir yere oturup saatlerce hiç konuşmadan öyle duruyor. öğleden sonra. kadına sarılır. Oğlan istiyordu. Koridorda. Hem bir külçe gibi hareketsiz. çocuk takımı ile uğraşmaktan vazgeçti. sonra. «annecik» der. sanki geçmişteki aczlerinin intikamını aldıracak bir ümitti. Fakat para meseleleri zihnini işgal ediyordu. kavanozları dağıtılmış bir halde görür gibi oldu. kilitlenen kapı gürültülerine benzer sesler duyuluyordu. sabahleyin. bu tatlı tasa unu avuttu. eczaneyi satılmış. Hem Tostes'tan Yon-ville'e taşınırken bir sürü eşya hasara uğramış. Bunun içindir ki her sabah Homais. annelerin şefkatini iştahlandıran o hazırlıklarla gönül eğlendirmedi. hem de kolay eğilip bükülen bir yaratık olan kadının başında. analık denen şeyin ne olduğunu anlamak için kurtulmayı arzu etti. hatta boyacıların bıraktığı bir parça boya ile. adını Georges koyacak. dünyaya getireceği çocuğun bit erkek olması fikri. jandarmaların koca çizmeleri ile dolaştıkları. bunların altında kendisinin de bir çıkarı vardı. diplomasız şahısların hekimlik yapmalarını yasak eden birinci maddesine aykırı hareket etmişti. Yavaş yavaş bu ihtarın hatırası zayıflamış. hatta kaybolmuştu. gürbüz. bunun için. koltuğunda yorgun argın vaziyetler takındığını gördükçe sevincinden çıldı-rıyordu. 19 Ventöse XI tarihli kanunun. Emma önce büyük bir şaşkınlık duydu. artıyordu. Vakit geçirmek için evinde ırgatlık etti. iki yılda eriyivermişti. zangoçluk ve mezarcılık vazifelerinden başka. iki kolunu dayayıp. şişeleri. Şimdi hiçbir eksiği yoktu. Eczacının kulakları çınlamaya başladı. mahkeme saatinden önce oluyordu. Eczacının bu kadar yakından ve dostça paralanması sadece başkalarına bir hayrı dokunmak ihtiyacından gelmiyordu. Aralarında yeni bir ilişki belirip vücutlarını yaklaştıracak ve sanki daha girift bir birlik bağı. esmer olacak. işlemeli takkeler yaptıramadığı için hüzne kapıldı. üç bin ecu'dan fazla tutan drahoma. engellerden atlar. eczaneyi bir süre bırakıp hekimle yarenlik etmeye giderdi. serbesttir. aklı başına gelsin diye bir kahveye girip bir kadeh rom ile Seltz suyu içmek zorunda kaldı. daha uzaktan da. 100 MADAME BOVARY Fakat Charles her yemekte çocuktan bahsettiği için Emma da onu devamlı bir surette düşünmeye başladı. Bovary'yi kendine çekmekle onu minnettar etmiş ye sonradan işin farkına varırsa söz etmesini önlemiş olacaktı. muayene odasına kapanıp uyuyor veya karısının dikişini seyrediyordu. Fakat belediye reisinin ona kini vardı. heyecanı geçsin. kanunun . Yerinden kalkar. o kadar ki. mesMADAME BOVARY 99 lektaşları da çekemiyorlardı. dansettirmek ister ve yarı güler. M. Fakat istediği gibi masraf edip pembe ipek cibinlikti sepet beşik. ev sahiplerinin isteğine göre gündelikle veya götürü olarak Yonville'in başlıca bahçelerine bakan Lestiboudois ile pazarlık etti. Tostes'taki tamirat. Hasta gelmiyordu. Baba olacağını düşündükçe haz duyuyordu. dükkânın iç odasında ufak tefek hastalıklara bakmaya başlamıştı. Erkek kısmı. başında serpuşu ile. ona gazete'yi götürür ve çoğu zaman da.
MADAME BOVARY 101 ünlü bir olayı veya yiğitlik gösterir bir kavramı hatırlatan isimlere sevgisi vardı. bir büyük adamı. her rüzgârın etkisi ile çırpınır. ayrıca da. şapkasının bir şeritle tutturulmuş tülü gibi. Franklin de hürriyeti temsil ediyordu. (1) Takvimlerde her gün azizeden birinin yortusu olarak gösterilir. yani altı kutu hünrlap. meydanda çubuğunu içmeye giderken giydiği gümüş şeritli asker külahı ile köy halkının gözlerini kamaştırdı. Leon'la konuşuyorduk. fakat papaz alayının o parçalardan kendi melanetleri için faydalandıklarını düşündükçe yüreğini üzüntü kaplardı. papaz da gelmişti. artık bu ada karar verildi ve Rouault Baba gelmeyeceği için. önce bir günahkâr kadındı. dört çocuğuna da bu usûl üzere ad koymuştu. Örneğin. şimdilik birkaç kutlama sözü ile yetindi. Likörlere sıra gelince M. Charles kızma anasının adını koymak jstedi. dedi. Çocuğu görmek istedi ve onu vücutça iyi bulduğunu söyledi. sanat vadisindeki hayranlıklarına engel olmaz ve düşünürlüğü. ama At-halie. Ayin gününün akşamı bir ziyafet çekildi. saat altıda doğurdu. Louisa. M. Emma başını çevirip bayıldı. çocuğun adını Madeleine koymayışınıza hayret ediyor. Irma belki sadece romantizme bir tavizdi. Böylece. Hediye olarak müessesesi matahlarının hepsinden birer parça. çocuğun getirilmesini istedi ve onu. hassaslığını boğ-mazdı. o da. hanımlar yalvanyorlardı. Homais araya girdi ve papazı yerine oturttular.emrettiği itaatler gibi düşmanları vardır. Böyle mukaddesatın alaya alınması. rahip Bournisien'i öfkelendirdi. başından aşağı bir bardak şampanya dökerek vaftiz etti. öyle ki. elâ-leme danışıldı. Homais'nin ise. Çünkü. Homais'nin felsefi inançları. Homais İyilerin Tannsı'm tutturdu. şimdi o isim moda oldu. İçkiye de pek 102 MADAME BOVARY . Napoleon şan ve şerefi. kafalar kızıştı. seher vakti. Charles'ın babası Yonville'de bir ay daha kalıp sabahları. ama. Charles: — Kız!. Emma kızına bir isim bulmak için hayli uğraştı. üç hokka hatmi murabbaı. saygılı bir adam olduğundan. (2) Maria-Magdelane. Vaubyessard şatosunda Marquise'in bir tazeyi Berthe diye çağırdığını hatırladı. Eczacı: -----. aralık kapıdan. vaftiz analığı etmiş olan ihtiyar Madame Bovary de İmparatorluk zamanından kalma bir şarkı okudular. ama Yseult veya Leocadie'yi daha iyi buluyordu. eserin ruhuna lanet ediyorsa da bütün ayrıntıları alkışlar..'kenr dişini tövbekar ve Hıristiyan yaptı. Nekahat günleri sırasında. daima sürükleyen bir arzu ve yine daima engel olan bir ahlak düşüncesi vardır.Geçen gün M. Fransız tiyatrosunun en ölmez usta işine karşı bir anmaydı. Bovary baba Tanrılar Savaşı'ndan bir parça okuyarak karşılık verince papaz gitmeye kalktı. hem de onunla şöyle bir çeyrek saat tartışmak isterdi. Takvim (1) baştan aşağı gözden geçirildi. Onun başlıca güzel parçalarını okudukça heyecana kapılır. sonra İsa. Bir pazar günü. bir kavanoz dolusu nişasta peltesi. ruhunu saran bu birbirine aykırı hisler arasında. şahıslara öfkelendiği halde onların nutukları ile coşardı. Homais'den rica edildi. İradesi. Atala gibi sonu İtalyan isimlerine benzeyenleri birer birer düşündü. Fakat Charles'ın annesi kızıp böyle günahkâr kadın (2) adının lafını ettirmedi. Amanda. M. dedi. farklar gözetmesini bilir. Eczacı. yarı bıraktığı kahvesini içmeye başladı. vaftiz babası olması M. hayal ile taassubu birbirine ka-rıştırmazdı. Çok geçmedi. Leon bir Venedik havası. nihayet Bovary baba. kararsız. Galsuinde hoşuna gitmişti. M. Önce Clara. Madame Homais ile Altın Aslan oteli sahibi Madame Lefrançois koşarak göz aydına geldiler. Emma razı olmuyordu. hem Racine'e iki eli ile taç giydirmek. bir dolaptan bulup çıkardığı altı çubuk nöbet şekeri verdi. Nihayet Emma. hiçbir şey olmamış gibi. Athalie tragedyasındaki fikirleri kınamakla beraber üsluba hayrandı.
Emma. kulübelerin önünde. M. köye bırakmışlardı. bağlı inekler görülüyordu. orada bir kapıdan çıktı. İkisi. hiç şüphesiz bir lavanIf . ısırganlar. çakmak taşları. yaban gülleri. kocasının. ağzına tavuk tüyü takılmış zeytinyağı şişesinin yanına parlak çivili pabuçlar dizilmişti.. Rouen'li bir şapkacının oğlu olan bu çocuğu. Herif dünyayı dolaşmıştı: Berlin'den. yavaş yavaş yürüyorlar. mavi göğün sert ışığı altında parıl parıl yanan arduaz taşlarından damların tepesinde. Emma: — Bir işiniz var mıydı?. «Madame Bovary'nin kendini lekelemekte olduğunu» söyledi. camlarından biri kırıldığı için. dağın eteğinde. üzerine yuvarlak bir mavi kağıt yapıştırılmış pencerenin önünde bir hamur teknesi duruyordu. etrafta ne olduğu pek anlaşılmaz birkaç pırtı. yoksa bir yere girip otursam mı diye bir düşündü. yan yana. Kurtbağrılar.. Kapının arkasındaki köşede. Öğle vaktiydi. bulaşık musluğunun taşı altında. Dikenli çite dayanmış çalı demetleri. Tam o sırada M. Bovary hiçbir şeyden çekinmeyecek adamlardandı. hizmetçisine. bir gün Emma onu birdenbire özledi ve kırkı çıkıp çıkmadığını hesaplamadan. fundalıklardan yükselen böğürtlenler hep çiçek açmıştı. çitin üzerine de Amerikan bezinden bir yatak örtüsü serilmişti. belediye reisinin karısı Madame Tuvauhe. gübrede yuvarlanan bir domuz veya boynuzlarını ağaç gövdelerine sürten. Evi. oğlunun hesabına yazdırtırdı. bahçede olsun: «Charles.. hoş sohbet gözüküyor. hatta bazen. hem nazik. Emma onunla konuşmaktan hiç de sıkılmıyordu. metreslerinden. Çocuk. Strasbourg'dan. Evin. yüzü gözü çıban içinde. . Leon. oğlunun saadeti yıkılacak diye kaygılandı ve böyle devam ederse. babası ile anası. Emma yürürken kendinde bir halsizlik hissediyordu. Viyana'dan. karışmam ha!. araba yolu ile çayırlar arasında otururdu. Leon da adımlarını kadınınkine uyduruyordu. duvara dayalı perdesiz geniş bir karyola vardı. diye söze başladı. Tahta perde kapısının açıldığını duyunca sütnine. ama devama cesaret edemedi. yavşan otları. Leon'a dayanıyor. O zaman ihtiyar Madame Bovary. Madame Bovary kızını görmek üzere yola çıktığını. koltuğunun altında bir tomar kağıtla. Leon: — Arzu ederseniz. mezarlığa gidermiş gibi sola sapmak ve basık evlerle bahçeler arasında. kaldırımın çakılları ayaklarını zedeliyordu. merdivende olsun. sokak geçildikten sonra. ticaretle-riyle fazla meşgul oldukları için. sizin çocuk içeride uyuyor. küçük bir oğlanın elinden tutmuştu. önlerinde bir sürü sinek. fakat şimdi bir yorgunluk duyduğunu anlattı. doğramacının karısına. Belki daha ciddi endişeleri de vardı. kırmızı basmadan bir gömlek asılıydı. Marangoz köyün ta ucunda. eve mi dönsem. genç kadının fikirleri üzerinde kötü bir etkisi olmasından korkarak bir an önce köye dönmeye karar verdi. diye sordu ve kâtipten aldığı «hayır» cevabı üzerine. sanki kıvılcımlar çatırdıyordu. yere ekili birazcık marul. el örtüsü çorap.. dedi. Çitlerin delikleri arasından bakılınca. Sütnine: — Buyurun. bulunduğu ziyafetlerden bahsediyor. mum ve kav parçaları arasına bir Mathieu Laensberg atılıvermişti. lavanta çiçeği ve sırıklarında çiçek açmış bezelyenin etrafını çeviriyordu. cılız. Pis bir su akıp otların üzerine yayılıyordu. kendisine yoldaş olmasını rica etti. Bir eli ile de. MADAME BOVARY 103 Daha o akşam Yonville'de bunu duymayan kalmamıştı. sütnineye verilmişti.düşkün olduğundan sık sık hizmetçi kızı Altın Aslan'a gönderip bir şişe Fransız rakısı aldırtır. önüne gölge salan bir koca ceviz ağacından tanıdılar. pencerelerin tahta kepenkleri kapatılmıştı. subaylık zamanından. Gelip kadını selamladı ve Lheu-reux'nun dükkânı önünde. Damı kara kiremit örtülü bu basık evin çatı deliğinden aşağı bir soğan hevengi sarkıyordu. sıcak havada uğulda-yarak uçuyordu. zemin katında bulunan biricik odanın dibinde. boyun atkıları güzel koksun diye gelininin bütün kolonyalarını harcadı. kucağında meme emen bir çocukla çıkıp geldi. Bu odada bulunan lüzumsuz şeylerin sonuncusu da. Ağır bir rüzgâr esiyordu. Sütninenin evine varmak için. Rollet'nin evine doğru yürümeye başladı. tozlu şöminenin üzerine. sokağa doğru ilerleyen tentenin gölgesi altına girdi.» diyerek kadını belinden yakalıyordu. iki tarafında kurtbağrı ile dolu bir küçük yolu tutmak lazımdı.
. bilmem istediğim pek çok mu oldu?. Sütnine. erkekler. Bakkal Camus' ye lütfen söyleyiveriniz de lazım oldukça bana biraz sabun versin. Madame Bovary. Bir süre hızlı hızlı yürüdü. diye tekrar ediyordu. — Bana daha neler ediyor. Sütnine hemen koştu ve: «Yer etmez. uzun ince otlar. yeşil bir saçı andırıyorlardı. gözleri ile bir terbiyesizlik etmiş olmaktan korkarak başını çevirdi. bütün günüm onu temizleyip kurulamakla geçiyor!. ne olur. hatta bunun için. belli bile olmaz!» diyerek yakayı silmeye başladı. kendilerini iten akıntıya göre eğiliyor ve suyun berraklığı üzerinde bırakılıp yayılmış. fakat birkaç adım ilerlemişti ki bir takun-ye sesi duyup başını çevirdi. bir kamış beşikte uyuyordu.. yazı takımında özel bir makas bulunduruyordu. Ayaklarını eşikte silerek dışarı çıktı. Emma: — Kısa kesin. ötede. Leon'un kestane rengi. işlemeli. M. ayaklarının hep bir sesle toprağa . koşar gibi akıyor ve bir serinlik hissi veriyordu. sandalyenin üzerinde uyuyakalıyorum. incecik ayaklı bir böceğin konup yürümesi görülüyordu. bana yarım kilo çekilmiş kahve bıraksanız.. istediğiniz ne ise çabuk söyleyin. — Çabuk olun. yüzbaşının da yılda verdiği altı frankla. b:r ay idare eder. ırmak boyundan döndüler. dil gibi yumuşacık ayakları var. sabredip kadının teşekkürlerini de dinledikten sonra yürüdü. dedi.yakasına kusmuş olan çocuğu tekrar yatırdı. Annesi onu yorgana sarıp kucağına aldı ve iki tarafına sallayarak ninni söylemeye başladı. Artık can sıkıyorsunuz! — Ah hanımcığım.de yamaç daha genişlediği için.. —Bir kez daha selam verdi— gönlünüzden ne zaman koparsa —(gözleri yalvanyordu)— bir testicik Fransız rakısı gönderiveriniz. Madame Rollet. O saat çiftliklerde yemek vaktidir. Kadıncağız bahçe kapısına kadar beraber gitti.. Madame Rollet. Yaralan göğsünde fena fena sızılar bıraktı.. dallan düşmüş ihtiyar söğütler. habire gece kalkmanın ne kadar zahmetli olduğundan bahsediyordu: — Bazen öyle takatsiz düşüyorum ki.. Köylü kadın Emma'yı bir kara ağacın altına çekti ve kocasından bahsetmeye başladı. Madame Bovary kızardı. — Ne var?.. şöhret sembolü bir kadın resmiydi. onunla çocuğun ayaklarını uğarım.. diyor. bir görseniz!. dedi. Bazen. Su.. Sütnine yerlere kadar eğilerek: — Söyleyeyim. boru çalan.. dedi. düz ve güzel taranmış saçları omuzlarına doğru iniyordu.. benim rahatsız etmemden kurtulursunuz. Emma'nın çocuğu. Allaha ısmarladık. sabahları sütle içerim. Emma: MADAME BOVARY 105 — Vereceğiz dedik ya!. peki. sonra yavaşladı ve etrafa gezdirdiği gözleri. bütün civarda. çayır sanki bomboştu. Emma: — Peki.. lan üzerine. Sonra Emma. kadife yakalı bir redingot giymiş olan delikanlının omuzuna dikildi. ta temellerine kadar görülüyordu. arkasına Nankin kumaşından elbise giymiş o -güzel hanımı bu sefalet manzarası içinde görmek ona bir tuhaf geliyordu. Leon'un koluna girdi. her kelimede bir içini çekerek: — Peki. diyordu.104 MADAME BOVARY tacı ilanından kesilip altı kundura çivisiyle duvara mıhlanmış. o kadarla kalmaz ki!. yerde. sessiz. sütnineden kurtulduktan sonra yine M. kamışların ucuna veya nilüfer yaprak-. Leon odada dolaşıyordu. Emma. Emma onun tırnaklarına da dikkat etti: Yonville'de kimseninki o kadar uzun değildi. kocasının işinden kazandığı. Arka arkaya gelip birbirini çatlatan dalgaların mavi kabarcıklarına güneş doluyor. Elma şarabından zayıflıyorum. Sıcak mevsîm. bunun içindir ki genç kadınla yol arkadaşı yürürken. yine sütnine geliyordu.. bilirsiniz ya. Yonville'e. Tırnaklarına bakmak kâtibin başlıca işlerinden biriydi. sabahlan benim yalnız başıma kahve içtiğimi görünce içlenir diye korkuyorum. Leon. dedi. Sizin için de daha iyi olur. ırmağa kadar inen birkaç basamak merdivenleri bulunan bahçelerin duvarları. suya kül rengi gövdelerini yansıtıyorlardı.
evraka bir göz attı. fakat o kadar ağır canlı. Bahçenin önüne varınca Madame Bovary küçük tahta kapıyı itti. Fakat bu insan yüzlerinin meydana getirdiği bayağı zemin üzerinde Emma'nın yüzü tek olarak kendini gösteriyordu. evinde her şeyi gelişigüzel bırakan. bir yandan da hemen hemen imkânsız saydığı daha içli dışlı bir yakınlık isteği arasında kalmış.. bir yandan saygısızlık etmek korkusu. Eczacının karısına gelince o. bir limonluk camekânı gibi sımsıcaktı. Argueil tepesine. Noter orada değildi. orada çamurun içinde birbirinden uzak taşlara atlayarak geçmek lazım geldi. görünmeyen ufku merak etmeyi bile aklından geçirmez. beli eğilmiş. Ama ikisi de kendilerini tatlı bir gevşekliğin kapladığını hissediyordu. sanki ruhları arasında derin. iki üç meyhaneci. anasını. İlk zamanlar eczacı ile beraber birkaç defa onun evine gitmişti. hayvan ayakları altında dövüle dövüle çökmüş. bazen de duvarlardan sarkan bir hanımeli veya bir filbahar dalı. ağızlardan çıkan fısıltıyı örtüyordu. Leon. sohbetleri çekilmez insanlardı. korseden nefret eden bir kadıncağız. papaz. kırmızı favorileri beyaz kravatı üzerine dökülen M. çamlar altında uzandı ve parmakları arasından göğe baktı. Tuvache ile iki oğlu. ikisi de bu histen bahsetmeyi. akrabasını candan seven. Halbuki gözleri daha bir sohbetle doluydu. topraklarını kendileri ekip biçen.. kendilerinden önceki genişliğe. IV . Kulaktan atma altın gözlük takan. konuşması o kadar sıkıcı. dirsekleri havada.. nedenini araştırmayı hiç düşünmüyorlardı. bunlar da zengin. Guillaumin' in emrinde yaşadığını düşündükçe haline acıyordu. ama yine de hepsinden uzak gibiydi. Binet. sürekli bir fısıltı vardı ki. bunun için Leon. Charles onunla dost olmaya pek istekli gözükmemişti. Başka da kim vardı ki?. hali tavrı o kadar bayağı ve o kadar söz bilmez bir insandı ki. birbirine söyledikleri sözlerden ve Emma'nın vücudu etrafında hışırdayan elbisesinin sürtünmesinden başka bir şey duymuyorlardı. şemsiyenin saçaklarına takılıp bir süre ipeğin üzerinden sarkıyordu. bir çukur meydana gelmişti. İstiyorum ama. diye sordu. Bir yerde toprak. Ah! Ne kadar sıkılıyorum!. Kendi kendine: — Ne kadar sıkılıyorum!. 106 MADAME BOVARY Sivri tepelerine şişe parçaları dikilmiş bahçe duvarları.. onun otuz ve kendisinin yirmi yaşında olmalarına. babasını. bütün vilayetin belki en iyi kadınıydı: Koyun gibi halim selim. gözü telaşlı. Bazen Emma bir dakika durup ayağını basacak bir yer arıyor ve titreyen taşın üzerinde sendeliyor. ormanın başlangıcındaki otlağa gitti.. son derece bağnaz. Gelecek mutluluklar. Emma: — Gidecek misiniz?. onun bir kimseye kadınlık edebileceğini. suya düşüvermek korkusuyle gülüyordu. Tuğlaları arasında sarı şebboylar bitmişti. Madame Bovary geçerken açık şemsiyesinin ucu ile dokunup onların kuru çiçeklerinin birkaçını ufalayıveriyor-du. nihayet şapkasını alıp çıktı. sofralarına kimseyi çağırmayan. birkaç dükkâncı. bu. sonra bir kalem yonttu.. başkalarının felaketine ağlayan. Yeni duydukları bu tatlılığın şaşkınlığı içinde. Yakında Rouen tiyatrosuna geleceği söylenen İspanyol dans topluluğundan bahsettiler. dar kafalı.çarpmasından. yan yana iki odada yatmalarına ve her gün görüşmelerine rağmen. onda elbisesinden başka kadınlara özgü bir hal daha bulunabileceğini hiç düşünmemişti. özlerindeki gevşekliği güzel kokulu bir meltem halinde yayar ve bu sarhoşluk içinde kendinden geçen insan. çünkü Leon onunla kendisi arasında ne olduğu tayin edilmez uçurumlar hissediyordu. diyordu. Homais'den başka dostu olmadan M. ne yapacağını bilemiyordu. Guillaumin. suratları asık. ruh inceliklerinden bir şey anlamazdı. MADAME BOVARY 107 Bu köyde. Leon yazıhaneye döndü. merdiveni koşarak çıkıp kayboldu. bilmem mümkün olacak mı? Birbirleriyle başka bir konuşacakları yok muydu?. ilk zamanlar kâtibin gözlerini kamaştıran İngilizvari sahte tavırlarına rağmen. sıcak ülkelerin kıyıları gibi. belediye reisi M. çocuklarını. söz kesilmesin diye gelişigüzel cümleler bulmaya çalışıyorlardı.
Illustration'u karıştırmaya başlardı. kabarık bir halde iskemlenin iki yanına düşer. günahına girmeyelim ama. atkısını alır. beraber resimlere bakarlar ve biri sayfayı bitirince ötekinin de bitirmesini beklerdi. daima konuşulanları dinlerdi. başını çevirmeden perdenin arkasından süzülür geçerdi. sofrada gördüğü yemekler hakkında fikir beyan etmeye başlardı. başladığı kaneviçe işi dizlerinin üstünde etrafa bakan Emma. dal dal bir ahtapot yuvası duruyordu. Sonra masa başına. Sonra elbisesi. çırağının hekimin evine gelmekten pek hoşlandığını sezmişti. eczaneyi kapamak için efendisini çağırır. Mesela pazar akMADAME BOVARY 109 samları Madame Homais. etin özünden. birer birer anlatırdı. kadının topuzuna taktığı tarağın dişlerine bakardı. M. karı ile koca arasındaki yerine oturur. köy halkının kaldırımdan geçmesini seyrederdi. monoton bir sesle okur. Leon baygın. M. kadının karlı havalarda ayakkapları üzerine giydiği iri çuha terlikleri eczanenin masası altında bir kenara yerleştirirdi. Leon'un yanma oturur. hekime hastalarının halini sorar. arkasında hep bir biçim elbise. Justin'in daha büyük bir kusuru vardı. can çekişir gibi bir eda takınırdı. âşıkane parçalarda büsbütün baygın. gazeteyi hemen ezbere bilir. peynirleri muhafaza etmek. en iyi parçayı işaret eder veyahut hizmetçiye dönüp salçalı yemeklerin nasıl pişeceğini ve baharatın ne miktarda sağlığa dokunmayacağı hakkında salıklar verirdi. bana öyle geliyor ki sizin hizmetçiye abayı yakmış!. çenesi sol avucunun içinde. Homais Emma ile «ecarte»ye başlardı. Fakat bu konu da ku-ruyuverince eczacı. gerek hariçte cereyan etmiş ferdi felaket hadiselerini. kimseyi rahatsız etmemek için sessiz adımlarla girer ve daima: «Herkese akşamlar hayır olsun!» diye selam verirdi. delikanlı da. . Zaten kafasının içi ilaç ve yemek tarifeleri ile kavanoz dolu dükkânından kalabalık olan Homais. Charles da ne kadar tedavi ücreti alınması gerektiğini ondan öğrenmeye çalışırdı. türlü reçeller. derdi. Kağıt oyunu bitince eczacı ile hekim dominoya oturur. günün o saatinde. saygıdeğer birkaç kişinin oradan ayaklarını kesmesine sebep olmuştu. koltuklarda uyuyup pek bol basma yüzlerini sırtlanyle sürte sürte indiren çocukları alıp götürsün diye Justin'i bir kere salona çağırdı mı. Kendisi de moda gazetesini getirmiş bulunurdu. en yeni icat olunmuş. Homais akşam yemeği yendiği sırada gelirdi. onu bir daha dışarı çıkarmak kabil olmazdı. jelatinden bir bahsedişi vardı ki göz kamaştırırdı. sirkeler. yazıhaneden Altın Aslan oteline giderdi. günde iki defa. Bazen Emma ondan şiir okumasını rica ederdi. Önce birkaç parti otuz bir oynanır. Zaten eczacının evindeki pazar akşamı toplantılarına çok gelen de olmazdı. Emma ta uzaktan onun geldiğini işitir. kıvrımlar teşkil eder. Fakat şikâyetle anlattığına göre. Bazen Leon çizmesinin ona değdiğini hisseder ve birine basmış gibi hemen çekilirdi. aynaya dayalı. tatlı likörleri kaynatmakta ustaydı.İlk soğuklar basar basmaz Emma odasını bırakıp salona yerleşti. Hatta bazen yerinden yarı doğrulup hanıma nezaketle en yumuşak. Fakat ortalık karardıktan sonra. burası alçak tavanlı.. ona oyun öğretirdi. Saat sekizde Justin gelir. Kapı çalınır çalınmaz hemen Madame Bovary'yi karşılamaya koşar. Fakat domino gürültüsünden rahatsız olurdu. 108 MADAME BOVARY Leon. Homais. şöminenin üzerinde de. Emma pencerenin yanındaki koltuğa oturur. yemeklerin kokusundan. uzunlamasına bir yerdi. ona alaylı alaylı bakardı. Sonra «Gazetede olanların» sözü açılırdı. O zaman M. dinleyerek eğilirdi. Emma iskambili atmak için her kımıldanışında fistanının sağ tarafı kalkardı. usareden. Emma da yerini değiştirip. yazı sahibinin düşüncelerini de unutmadan. birdenbire süzülen o gölge belirince bazen ürperir ve hemen kalkıp sofranın kurulmasını emrederdi. adam çekiştirmesi ve siyasi kanaatleri. Ama noter kâtibi o toplantılan hiç kaçırmazdı. Yukarıya doğru toplanılmış saçlarından sırtına doğru inen esmerlik gitgide açılır ve yavaş yavaş gölgede kaybolurdu. Charles'a ilklik verir. Kadife takkesi elinde. ellerini iskemlenin arkalığına dayar. — Bizim oğlanın aklından bir şeyler geçiyor. Homais o oyunda çok ustaydı. hele Felicite de odada ise. gerek Fransa'da. yere kadar yayılırdı. az kömür sarf eden maltızları bildiği gibi. Leon kadının arkasına geçer. bozulmaya yüz tutan şaraplara bakmak sanatlarını da bilirdi. dirsekleri masaya dayanmış. Ayakta durur. Homais. sonra M.
Sonra gayrete gelip kararını verir. çaydanlık boşalır. Hemen Madame Homais'yi. ta göğse kadar işaretli. Emma'nın kocası da Emma'nın bir parçası demek değil miydi?. Yonville'den yarı fersah ötede yeni kurulan bir iplik fabrikasını gezmeye gitmişlerdi. bu iki his arasında kararsız. o zamanlarda bir romancının kitabı «yağlı bitkiler» merakını moda haline soktuğundan. Böylece kalbi huzur içinde yaşayıp gidecekti ama. Zaten onun hekime sevgi ve saygısının daha başka belirtileri de vardı.. çocukları. başka kimse duymadığı için. Bovary kıskançlık nedir pek bilmediği için. frenoloji bilimine göre yapılıp. bir gün Binet sert sert: — Bana ne?» dedi. Bovary ile Madame Bovary. Rouen'da bir işi olun* ca gidip onu da yapardı. susup uyumuş dinleyicilerini işaret ederdi. fakat bunu yırtar. Ona. Charles'a isim günü. Ben onun evine gidip gelenlerden değilim ki!. «aşkını ilan» için ne yapacağını düşünüp içi içini yerdi. Leon'un sözleri de bu zannı kuvvetlendiriyordu: Boyuna onun letafetinden. Justin'i.. Leon hemen razı olup hanımı selamlar. böyle cömertlik gösteriyordu? Bu herkesin tuhafına gitti ve nihayet: «Herhalde sevgilisidir de ondan!» dediler. Böylece aralarında bir çeşit birlik. göklerden düşüp hayatı altüst eden.. hekimin karısı kâtibe ne diye böyle hediyeler veriyor. duvarda bir çatlak olduğunu seziverdi. Bunu şubatın karlı bir gününde farketti. sürekli bir kitap ve şarf 110 MADAME BOVARY ki notası alışverişi başladı. her sabah pencereden birbirlerinin çiçekle uğraşmasına bakarlardı. Napoleon ile Athalie'yi de. tavan arasının penceresi önünde M. ahçı kadını çağırdı. onun. iradelerimizi birer yaprak gibi söken. bir yandan da lambanın. Binet'nin. Emma onu dinler. Leon. uykuya dalarlardı. bir gün. Ateş sönüp kül olur. Bir akşam Lepn.. Emma saksılarını koymak için pencerenin önüne parmaklıklı bir tahta taktırttı.eve dönünce. hediye olarak. zekâsından bahsediyordu. M.üç oyundan sonra ikisi de ocak başına uzanırlar ve arası çok geçmez. o zaman yavaş yavaş konuşmaya başlarlar ve söyledikleri. Noter kâtibi de kendine böyle bir «asılı bahçe» edindi. o kadar ki. Leon da hanıma verilmek üzere alıp Kırlangıç'ta kucağında getirmiş. Leon'a. evlerin taraçalarında oluklar tıkalı ise. ondan notere de bahsetti. Charles'ın peşi sıra giderdi. o gün gelince de süreyi yine uzatırdı. Emma 'nınki kadar boş kaldığı olmazdı: Pazar günleri'sabahtan akşama kadar. arabaya binip kendisiyle beraber civardaki bir hastaneye kadar gitmeyi teklif ederdi. hemen bir mektup yazardı. Öğleden sonra M. şimşek parıltıları ve gök gürültüleri ile kendini birdenbire gösterir. onların sert tüylerine dokunup parmaklarını kanatmıştı. hafif yağmurdan da göller hâsıl olur. hava açık olduğu zaman her gün öğleden sonra.. mavi boyalı güzel bir kafa geldi. bir taraftan bu kadar korkak olduğu için kendi kendinden utanır. başka bir güne bırakır. Homais'yi. Ama köyün pencereleri içinde bir tanesi vardı. yarı yün bir masa örtüsü buldu. beraber geliyordu. yürümek jimnastik yerine geçer diye yanına almıştı. Leon'u sevip ¦ sevmediğini hiç düşünmedi. herkes o örtüyü görmek istedi. omuzuna şemsiyeleri yüklenmiş. gürültüsü ta Altın Aslan otelinden işitilen tornası başında çalıştığı görülürdü. M. fakat Emma ile karşılaşınca kararından vazgeçerdi. Homais ile Leon hep bir arada. Bunu noter kâtibi göndermişti. . odasında. Bazen her şeyi göze almayı tasarlayarak yola çıkMADAME BOVARY 111 tığı olurdu. buna hiç aldırış etmiyordu. Eczacı. o sırada Charles eve döner. Onun sandığına göre aşk. kendilerine daha tatlı gelirdi. Justin de. koyu zemin üzerine açık yaprak işlemeli yarı kadife. bir taraftan onun fenasına gitmekten çekinir. Leon hâlâ okurdu. bütün kalbi uçuruma sürükleyen bir kasırgaya benzerdi (1).yine de yenerdi. Bilmiyordu ki. Emma'ya gelince o. üzerine arabalara binmiş pierrot'lar. istek ve üzüntü ile kıvranır dururdu. ellerinde terazileri ile ip cambazları resmedilmiş tül abajurunu eli ile çevirir dururdu.
Herkesin görelim diye koştuğu o yerde, hiç de görülmeye değer bir şey yoktu. Kocaman boş bir
arsa, karmakarışık kum ve çakıl yığınları, şimdiden paslanmış birkaç çark; orta yerde de küçük
küçük bir sürü penceresi olan dört köşe bir bina... İnşaat henüz tamamlanmamıştı, damın
payandaları arasından gökyüzü hâlâ gözüküyordu. Çatının putreline asılmış, başakla
(1) Böyle «benzerdi» gibi teşbih ıstılahları kullanmanın, Flubert'in üslubuna ne kadar aykırı
olduğunu biliyorum. O, hemen daima istiare ile düşünür. Fakat, onun her istiaresini yeni bir
istiare ile çevirmeye, Türkçenin selikasını bozmadan, Türkçe cümleye bir yabancılık kokusu
vermeden, imkân olmadığını sanıyorum. Herhalde benim elimden gelmiyor; bunu ancak
Flaubert gibi bir sanatkâr yapabilecektir. (N.A.).
112
MADAME BOVARY
karışık bir demet saman, üç renk (1) kurdelelerini rüzgârda şaklatıp duruyordu.
Homais'nin ağzı açılmıştı. Topluluğa bu kuruluşun gelecekteki önemini anlatıyor, taban
tahtalarının dayanıklılığını, duvarın kalınlığını hesaplıyor, M. Binet gibi kendisinin de sırf şahsi
işlerinde kullanılmak üzere yanında bir metre taşımadığına üzülüyordu.
Onun koluna girmiş olan Emma biraz omuzuna yaslanmış, uzakta, hafif bir sis içinde, göz
kamaştırıcı solgunluğunu etrafa yayan güneşin yuvarlağına bakıyordu. Birden başını çevirip
Charles'ı gördü. Kasketini kaşlarına kadar geçirmişti; kalın dudaklarının hafifçe titremesi
yüzüne bir de alıklık çöktürüyordu; sırtı bile, o sakin sırtı bile insanı sinirlendiriyordu; Emma
kocasının bütün bayağılığını redingotunun üzerine apaçık serilmiş gibi görüyordu.
O, öfkesinden bir çeşit iğrenç zevk tadarak kocasına bakarken Leon bir adım ilerlerdi. Benzini
sarartan soğuk, sanki yüzüne daha tatlı bir baygınlık vermişti; kravatı ile boynu arasında
gömleğinin bolca yakasından teni gözüküyordu; uzun saçları altından kulağının memesi
meydana çıkmıştı; Emma onun bulutlara dikilmiş mavi gözlerine baktı ve onları dağların göğü
aksettiren göllerinden daha berrak, daha güzel buldu.
Eczacı birdenbire:
— Seni hınzır seni, diye bağırıp oğlunun yanına koştu; çocuk, kunduraları beyaza boyansın
diye bir kireç yığınının içine girmişti. Babasından işittiği azar üzerine Napoleon ağlamaya
başladı; Justin de bir tutam saman almış, kunduraları temizliyordu. Ama bunun için bir bıçak
lazımdı; Charles kendisinin-kini verdi.
Emma içinden:
— Hele bak!., dedi. Köylü gibi cebinde bıçak taşıyor!.. Kırağı yağmaya başlamıştı, Yonville'e
döndüler.
O akşam Madame Bovary komşulara gitmedi; Charles'ı uğurlayıp da kendini yapayalnız
hissedince sabahki mukayese, gözünün önündeki iki şeyi karşılaştırıyor denecek kadar bir
açıklıkla yeniden başladı; hem bu sefer eşyaya, hatıranın verYani, Fransız bayrağının üç rengi.
MADAME BOVARY
113
diği boyut genişliği de katılmıştı. Emma yatağına uzanmış, ateşin parlak ışığına bakıyor ve
Leon'un bir eliyle uslu uslu bir buz parçası emen Athalie'yi tutarak, bir eliyle de ince bastonunu
yere bastırıp eğmesini görür gibi oluyordu. Onu pek cana yakın buluyor, bunu düşünmekten
kendini alamıyordu; Leon'un başka günlerdeki başka hallerini, tavırlarını, söylediği sözleri,
sesinin ahengini, hâsılı her şeyi göz önüne getiriyor, öpecekmiş gibi dudaklarını uzatarak tekrar
ediyordu:
—¦ Çok cana yakın, çok cana yakın!..
Sonra:
— Acaba bir sevdiği yok mu?., diye düşündü. Ama kimi sevecek?.. Beni!
Leon'un kendisine âşık olduğunun bütün delilleri o anda hep birden aklına geldi, yüreği oynadı.
Şöminenin alevi tavana neşeli bir ışık halinde aksetmiş, titriyordu; Emma kollarını gererek
sırtüstü yattı.
O zaman bitip tükenmeyen yakınma başladı: «Felek isteseydi... Niçin kabil olmasın?.. Engel
olan mı var?..»
Charles gece yarısı eve dönünce Emma, uykusundan uyanmış gibi bir hal takındı ve kocasının
soyunurken gürültü etmesi üzerine baş ağrısından yakındı, sonra ilgisiz bir tavırla, o akşam
neler olduğunu sordu.
Charles:
— M. Leon erkenden odasına çıktı, dedi.
Emma gülümsemekten kendini alamadı; gönlünü yeni bir büyü kaplamıştı, böylece uyuyüverdi.
Ertesi gün ortalığın karardığı saatte, tuhafiyeci M. Lheu-reux, Emma'yı ziyarete geldi. Bu
dükkâncı doğrusu işini bilir adamdı.
Gaskonya'da doğup Normandiya'da .yerleşmiş, güneylilere özgü gevezeliğine Pays de
Caux'lularin kurnazlığını da katmıştı. Yağlı, gevşek ve sakalsız suratı açık bir meyankökü suyu
ile boyanmışa benziyor, beyaz saçları da küçük kara gözlerinin parlaklığını bir kat daha
artırıyordu. Vaktiyle ne iş gördüğünü iyice bilen yoktu; bazıları ayak satıcılığı, bazıları da
Routot'da sarraflık ettiğini söylerdi. Muhakkak olan bir şey varsa, o da Lheureux'nun çok karışık
hesapları zihninden yapabildiğiydi; bu hususta Binet'nîn bile gözünü korkutmuştu. Fazlasıyle
nezaMB 8
114
MADAME BOVARY
ket gösterip daima birini selamlar, yahut davet eder gibi yarı eğilmiş bir vaziyet alırdı.
Krepli şapkasını kapıya astıktan sonra, elindeki yeşil mukavva kutuyu masanın üzerine koydu
ve bin bir türlü saygı sözleriyle Madame Bovary'ye, o güne kadar güvenini kazanmamış
olmasından dert yandı. Onunki gibi küçük bir dükkân, zarif bir hanımın dikkatini nasıl
celbedebilir ki?.. «Zarif bir hanım» derken sesine daha bir kuvvet veriyordu. Ama gerek dikiş
malzemesi ve çamaşır, gerek şapka ve tuhafiye hususunda ne istediği olursa getirtebilirdi; her
ay aralıksız dört kere şehre giderdi. En büyük ticarethanelerle ilişkisi vardı. Onu bir kere Üç
Kardeşler, Altın Sakal, Büyük Vahşi ticarethanelerine soruverin; bütün o efendiler Lheureux'yu
pek iyi tanırlar!.. Bugün, pek ender düşen bir fırsatla eline geçmiş birkaç parça şeyi göstermek
için hanımı rahatsız etmişti. Kutudan yarım düzine kadar işlemeli yaka çıkardı.
Madame Bövary yakalara baktı, sonra:
— Şimdilik bir şey lazım değil, dedi. Bunun üzerine M. Lheureux kutudan büyük bir özenle üç
Cezair hamaylısı, birkaç paket İngiliz iğnesi, bir çift hasır terlik ve kürek mahkûmları tarafından
Hindistancevizinden oyulmuş dört kafesli rafadan yumurta fincanı çıkardı. Sonra iki elini
masaya dayadı, boynunu uzattı, belini kırdı, ağzını açtı, Emma'nın o eşyaları kararsız kararsız
gözden geçirmesine bakıyordu. Ara sıra, boydan boya açılmış hamaylıların tozunu almak ister
gibi, tırnağı ile vuruyordu, bu darbe ile ipekliler titreyip sarı pulları, akşam şafağının mavimtırak
ışığı içinde pırıl pırıl yanıyordu.
— Bunlar kaça?..
— Sudan ucuz, dedi, sudan ucuz; ama acelesi yok; ne zaman isterseniz o zaman verirsiniz; biz
Yahudi değiliz ya!..
Emma bir zaman düşündü ve M. Lheureux'ye yine bir eksiği olmadığını söyledi; bunun üzerine
tuhafiyeci:
— Başka bir sefer anlaşırız, dedi; ben hanımlarla daima anlaşırım, bir benimki ile anlaşamam,
o kadar!..
Emma gülümsedi.
Lheureux o latifeden sonra babacan bir tavırla:
— Para için bir düşünceniz olmasın, dedi... Lazımsa ben size bulurum.
Emma hayretle baktı. Lheureux hemen sesini alçaltrp:
MADAME BOVARY
115
— Hem bulmak için öyle uzun uzun aramaya da lüzum yok, dedi; ben söz verdim mi
güvenebilirsiniz!..
Sözü değiştirdi ve M. Bovary'nin o günlerde bakmakta olduğu Cafe Français sahibi Tellier
Babanın nasıl olduğunu sormaya başladı:
— Tellier Babanın da nesi var Allah aşkına?.. Öyle bir öksürüyor ki bütün evi sarsıyor; bilmem
ama iyi görmüyorum, yakında ona fanila gömlek değil, çam tahtasından bir palto giydirmek
gerekecek!.. Gençliğinde vur patlasın, çal oynasın eğlendi!.. Vallahi, hanımefendi, bu adamlar
düzen, tertip nedir, bilmezler!.. İçini ispirto ile yakıp kömür etti!.. Ama insan bir tanıdığın
ölmek üzere olduğunu görünce, ne de olsa tasa ediyor.
Bir taraftan eşyayı toplayıp kutuya yerleştirirken bir taraftan da hekimin müşterileri hakkında
nutka girişmişti. Pencerelere bakıp somurtarak:
— Bütün bu hastalıklar hep havalardan, değil mi?., dedi. Doğrusu ben de kendimi pek iyi
hissetmiyorum; sırtımda bir ağrı var, bugünlerde gelip beyefendiye bir göstermek istiyorum.
Müsaadenizle, Madame Bovary; bir emriniz olursa minnettar edersiniz.
Kapıyı yavaşça kapattı.
Emma yemeğini tepsiyle odasına getirtip ocak başına oturdu; karnını doyurması hayli uzun
sürdü; her şeyi beğendi. Hamaylılar hatırına geldikçe:
— Doğrusu almadığıma çok iyi ettim!., diyordu.
Merdivenlerden bir ayak sesi işitti; Leon geliyordu. Hemen kalktı; kenarı bastırılmak üzere
konsolun üzerine konulmuş toz bezleri vardı; en üsttekini alıp oturdu; L6on göründüğü vakit
Emma çok meşgul gözüküyordu.
Konuşmaları hiç de hararetli olmadı, Madame Bovary ikide bir susuveriyor, Leon da ne
diyeceğini pek bilemiyordu. L6on, şöminenin yanında alçak bir iskemleye oturmuş, parmaklan
arasında fildişi kutuyu çeviriyor, Emma da ya dikiyor, veyahut bezin kenarını kırıp tırnağı ile
bastırıyordu. Bir şey söylemiyordu; Leon da onun, konuşmasına olduğu gibi sükûtuna davurgun susuyordu.
Kadın içinden: «Zavallı çocuk!» diyor, delikanlı da: «Acaba neyimi beğenmiyor?..» diye'
düşünüyordu.
116
MADAME BOVARY
¦
Nihayet Leon, o günlerde noterliğin bir işi için Rouen'a gideceğini söyledi.
— Sizin nota aboneniz bitti; onu da yenileyeyim mi?..
— Hayır.
— Neden?..
— Çünkü...
Dudaklarını ısırdı ve iğnenin ucundaki gri tireyi yavaş yavaş çekti. Bu dikiş işi Leon'u
sinirlendiriyordu. Emma'nın parmak uçları zedelenir gibi oluyordu; delikanlının aklına zarif bir
kompliman geldi, ama cesaret edip söyleyemedi:
— Neden?., dedi, bırakıyor musunuz?.. Emma birden anlâmayıp sordu:
— Neyi?.. Ha, müziği, değil mi?.. Ne yapalım, Öyle olacak. Ev işleri ile uğraşmak, kocama
bakmak lazım; daha birçok şeyler var... Bunların hepsi müzikten önce düşünülecek vazifeler!
Saate baktı. Charles geç kalmıştı. Emma onu merak eder gibi gözüküp iki üç defa tekrar etti:
— Çok, çok iyi adamdır.
Kâtibin M. Bovary'ye saygısı vardı. Fakat ona böyle bir sevgi gösterilmesi, hoşa gitmeyen bir
hayret uyandırdı üzerinde; ama yine de onu övmekte devam etti:
— Zaten, dedi, herkes kendisini övüyor, özellikle eczacı... Emma tekrar etti:
— Doğrusu çok temiz kalpli insandır. Kâtip de karşılık verdi:
— Elbette.
Sonra Madame Homais'den konuşmaya başladı. Çoğu zaman onun sözü açılınca kılığı ile alay
ederlerdi. Emma, Leon'un sözünü keserek:
— Ne çıkar?., dedi. Ailesine düşkün bir kadın tuvalet düşünmez ki!
Yine sustu.
Ertesi günler de hep böyle geçti. Emma'nın sözleri, hali, tavrı, her şeyi değişti. Ev işlerine daha
büyük bir ilgi göstermeye, kiliseye muntazaman gitmeye ve hizmetçisine daha sert
davranmaya başladı.
Berthe'i sütnineden aldı. Eve misafir gelince Felicite çocuğu getirir, Madame Bovary de onu
soyup vücudunu gösterirdi.
MADAME BOVARY
117
Çocuklara bayıldığını iddia ediyordu; çocuk onun tesellisi, gönlünün eğlencesi, delice ihtirasıydı.
Onu severken heyecana gelip, Notre-Dame de Paris'deki Sachette'i hatırlatacak ateşli sözler
söylerdi!.. Ama Yonville'de Hugo'nun romanını okumuş yoktu ki Sachette'i hatırlasın.
Charles eve dönünce terliklerini ısınsın diye ocak ba'şına konmuş bulurdu. Artık yeleklerinin
astarı, gömleklerinin düğmesi eksik olmuyor, pamuklu gecelik takkeleri bile dolaba kat kat istif
ona kavuşmanın vereceği zevk.cismani güzelliklerden ayırdı. alnında ulvi bir kaderin yazısını taşıyor-muşcasına bir hal yok muydu?. Fakat Emma aşkını ne kadar kuvvetle hissederse onu belli etmemek. hiç sesini çıkarmadan boyun eğdiği emirlerini anlamamakla beraber onun her dediğine razı oluyordu. çocuğun yerde kilim üzerinde yuvarlandığını. Leon'un ayak seslerini duyunca yüreği çarpar. Gidip onun odasını görmeye bir bahane bulmak için bütün bir hikaye uydururdu. para hırsı. Fakat bu feragati ile Emma'yı görülmedik bir mertebeye yükseltmiş oluyordu. onunla bir çatı altında yattığı için mutlu sayıyordu. artık vaktin geçip hiçbir ümit kalmadığını sanıyordu. onu kaybetmekten meydana gelecek acının yanında hiç kalır. bu düşünmeyle gösterdiği güven de âdeta nankörlüktü. hülyalarının pek yüksek. o ince belli kadının da koltuğun arkalığı üzerinden eğilip kocasını alnından öptüğünü görünce. O adam için mi böyle uslu . öyle ki. hem de son derece çekingen. çektiği işkenceyi Charles'ın fark i MADAME BOVARY 119 bile etmemesiydi. Onu çileden çıkaran şey. «Bourgeois» kadınları onun ev idaresine. başkaları da kurtulamıyordu. beyaz kanatlarını oluklara sokup ıslatmak için nasıl o eve gidiyorlarsa. her şeyi buna fırsat biliyordu. iri gözleri. evinin çok dar olduğunu düşünüp inlerdi. hayata ancak belli belirsiz dokunarak geçer gibi. Gayetle mahzun ve gayetle sakin. Emma' nm düşünceleri de hep o evin içinde dolaşıyordu. o pek afif dudakları. Leon'u kendinden pek uzaklaştırmış olduğunu. halini yüzünden okumaya çalışırdı. Ona erişmek için ne yapsam ki? Böylece Leon.ediliyordu. kiliselerde çiçeklerin mermer soğukluğuna karışan kokusu ile titrediği gibi. eremediği saadeti. Emma'nın o kadar namuslu ve öyle elde edilmez bir kadın olduğuna inandı ki kalbinden en küçük ümidi bile uzaklaştırdı. Emma'mn evinden üzgün çıktığı günler. insan. iki eli göbeğinde. Emma'nın nazarında Charles'ın. onu bir an daha sokakta görmek için arkası sıra yerinden kal-kıverdiğini bilmezdi. Bu. Emma'yı tutan hiç şüphesiz ki ya tembelliği. Böylece bir fedakârlık etmiş olduğuna kaniydi. iki ayağı ızgaralara dayalı. Leon'un farketmesini ister. onun yanında da sanki donduran bir büyüye kapılıyordu. Altın Aslan otelinin güvercinleri pembe ayaklarını. yanağı hazmın verdiği hararetle kızarmış. Emma Leon'a âşıktı. Emma'nın. Eczacının karısını. Bazen düşünüyor. sonra karşısına çıkınca heyecanı geçip en sonunda hüzne dönen bir büyük hayretten başka bir şey duymazdı. Leon. Emma bu düşünceden silkinmeye bakacağı yerde ona sımsıkı sarılıyor. Vücudu saran istekler. sevda çekmenin verdiği hüzün kaynaşıp tek bir gönül acısı oluverdi. Emma onun kalbinde daima yükseliyor ve sanki tanrılaşacak. Siyah saçları.. Onun kendisini görmek. öfke ve kin kemiriyordu. gönlün ıstırabını anlatmıyordu. ya korkusu. Fakat onun içini hırs. eskisi gibi onun bahçede gezmek teklifine yüzünü ekşittiği olmuyordu. Emma zayıfladı. hayalin verdiği zevki bozuyordu. azaltmak için o kadar şiddetle kalbinin derinliklerine atıyordu. Leon yemekten sonra Charles'ın. Onun cazibesinden yalnız Leon değil. Onu gözünde. Emma onun işlerini merak eder. fakirler de insaniyetine hayran oluyordu. Eczacı bile: 118 MADAME BOVARY — Cidden yüksek bir kadın. gözleri saadetle nemli ateş başına kurulduğunu. bunu kolaylaştıracak rastlantılar. bir kuşunkini andıran yürüyüşü ve şimdi daimi olan sessizliği ile o kadında. ama: «Ben iffetli bir kadınım» diyebilmenin* ayna karşısında boynu bükük tavırlar takınmanın verdiği gurur ve zevkle biraz teselli buluyordu. hem son derece halim. yalnızlığı araması da onu düşünüp haz duymak içindi. Sofraya getirilen yemekte bir kusur gördü veya bir kapıyı yarı açık buldu mu sinirleni-verir. uçup o kalpten ayrılıverecek gibi oluyordu. felaketler hayal ederdi. hastalar nezaketine. karısını mesut ettiğini sanması budalaca bir hareket. düz burnu. derdi. benzi soldu. O düz kırmalı fistanın altında huzurunu kaybetmiş bir kalp gizliydi. ıstırabı özlüyor. bir kaza merkezine de gitse yaraşır. diyordu. hayatla ilişiği olmayan ve ender oldukları için çiçek gibi bakıp yetiştirdiğimiz saf hislerden biridir. alamadığı kadifeyi. kendisine bir faydası dokunmayacak olan bütün. biraz da utancıydı. içinden: — Ne delilik. yüzü uzadı. kadının da.
. Charles'dan nefrete. Felicite: — Peki.oturuyordu? Halbuki her saadete engel olan o değil miydi? Her sefalet onun yüzünden çıkmıyor muydu? Emma'yı her yanından kıskıvrak bağlayan karmakarışık kayışın sivri toka dili o değil miydi? İşte böylece Emma. buhurun dalga dalga yükselip dönen mavimtırak dumanı içinde Meryem-Ana'nın tatlı yüzünü görürdü. Bu bir durup yine" başlayan sesi duyunca. Kendi kendine: — Zaten. Leon'la beraber ta uzaklarda bir yere kaçıp da talihi. başı boş hatlar çizdiği görülüyordu. ortasında da dua rahlesine eğilmiş rahibelerin sert. ama ayak sesleri de böğürmeleri de işitilmiyordu. kilisenin yolunu tuttu... Pollet'de balıkçılık eden Gue'rin Babanın bir kızı vardı. çünkü boşa giden bu zahmet de öbür üzüntü sebeplerine katılarak ayrılığın genişlemesine hizmet ediyordu. öyle içliydi ki. Ruhunu eğebileceği. birdenbire Angelus çalındığını duydu. gümrük memuru kola çıkınca onu taşların üzerinde bülurmuş. sessiz hıçkırır. ılık bir rüzgâr tarhları okşayarak geçiyor. Ama bu iki yüzlülükten kendi de tiksiniyordu. çuha çiçekleri açmaya başlamıştı. orada tanıdım. Evinde hayatın bayağılığı onu lüks fantezilere. Mihrabın üzerinde çiçek dolu saksılardan. derdi. sakın beye söyleyeyim deme. Kocaya vardıktan sonra geçmiş diyorlar. onların arasına karışıp kaybolabilseydi. her birini. Derdini sorarsanız. ırmağın. kız oraya yüzükoyun yatar. adına La Gue"rine derdik. Ah! Emma yine. ruhunda hemen ne olduğu bilinmez. sanki dallarına takılıvermiş bir bürümcükten daha soluk. artık beni sevmiyor ki! Benim halim neye varacak? Ben kimden bir yardım.. Siz de tıpkı onun 120 MADAME BOVARY onun gibisiniz. ağaçlar da sanki birer kadın olmuş. yığılıvermiş gibi oturur.. çayırda akıp otların 'üzerinde girintili çıkıntılı. Zangoç Lesti-boudois'nın şimşirleri budamasını seyrederek dalmıştı. Kendi içîn duyduğu şefkat. Kameriyenin çubukları arasından ve ondan öte bütün civara bakınca. kasırgaya kapılmış bir kuş-tüyü gibi kimsesiz. takatsiz' hissediyordu. havalarda huzur içindeki iniltisine devam ediyordu. sonra üzülür. Akşam buharı kavakların arasından geçiyor. intikam almaya daha ziyade hak kazanmak için: «Ah! Bana bir el kaldırsa!» dediği olurdu. derdi. İçine bir gariplik çöktü. ağlarmış. göz yaşları dökerdi. Nisan ayj yeni girmiş.. Bu kini azaltmak için harcadığı her emek bilakis bunu çoğaltmaktan başka bir şeye yaramıyordu. kendi de pek MADAME BOVARY 121 farkına varmadan. bir daha denemek arzuları duyardı ama. Bazı günler. Derdi pek fazlalaştı mı.. kendi ağzı ile mutlu olduğunu iddiaya. ne hekimlerin ilacı kâr etti. hep sinirden geliyor. kendini. kocasından gördüğü muhabbet günahkârca arzulara sevkediyordu. VI Bir akşam açık pencerenin kenarına oturmuş. bir başına deniz kenarına giderdi. yine de güler yüz göstermeye. daha şeffaf lacivert bir gölgeye bü-rüyordu. türlü sıkıntılarının neticesi olan kinini hep kocasının üzerine yükledi. taze kadın çocukluk ve okul zillerinin hatırasına kapıldı. derdi. hanımcığım. kapının önünde asılmış bir kefen sanırlardı. küçük küçük sütunlu kuddas sandukasından daha yüksek uzun şamdanlar gözünün önüne geldi. bütün hayatı silip unutturacak herhangi bir ibadete hazırdı. karanlıklarla kaplı bir uçurum açılıverirdi. onları düşünmek. Uzakta inekler yürüyordu. içinde isyan duyguları uyandırıyordu. ne de papazın duası. sanki kafasının içini sis kaplamış gibi bir şeymiş. yağ eğlencelerine hazırlık için kendilerine çekidüzen veriyordu. Sıra sıra dizilmiş beyaz duvaklı kızlar. böylece. ben buraya gelmeden önce Dieppe'deydim. ben bu derde kocaya vardıktan sonra tutuldum. Onun bu buhran anlarında içeri giren hizmetçi: — Beyefendiye niçin söylemiyorsunuz? diye sorardı. Aklına gelen yürek parçalayıcı ihtimallere bazen kendi de şaşıyordu. Pazar günleri ayin esnasında başını kaldırınca. Emma:' — Bir şey değil. çan da hâlâ durmamış. evin eşiğinde dikilip durduğunu görenler. Öyle içli. Emma: — Ama. perişan. kara başlıkları. bir teselli umayım? Kim benim derdime derman olur? Âdeta soluğu kesilir. bah-tiyarmış gibi gözükmeye. herkesi buna kandırmaya mecbur olmak!-. . derdi.
Seni haylaz seni! Sonra Emma'ya dönüp anlattı: — Bizim dülger Boudet'nin oğlu. ıstırap içindeyim. mezarlığın taşları üzerinde bilye oynuyorlardı. dedi. kiliseden dönen Lestiboudois'ya rast-geldi. dedi. sanki sırf kendileri için döşenilmiş bir parke üzerinde gibi koşuyor. katmer katmer kırmızı gerdanın yayıldığı beyaz yakadan uzaklaştıkça daha sıklaşıyordu. uzaktan. Sacriştie'nin ağır anahtarını hâlâ iki parmağı arasında sallıyordu.-ne zaman işine gelirse o zaman çalardı. Ayağı bir din dersi kitabına çarpmıştı. dedi. bağrışmaları da çanın uğultusu arasından duyuluyordu. hepimiz dünyaya ıstırap çekmeye geldik. Zaten vaktinden önce çalmanın. üst tarafı hep taş dolu ve kilisenin süpürgesi bulunmasına rağmen daima ince bir tozla kaplıydı. yağın üzerinde titreyen beyazımtırak bir lekeye benziyordu. din dersinin saatini haber vermek gibi bir faydası da vardı.Köyün meydanında. ilk sıcaklar bastı mı insana bir gevşekliktir çöküyor. Papaz: — Ben de öyle! dedi. çocuklar çil yavrusu gibi kaçıp kiliseye girdiler. son kabirlerle duvar arasında yetişmiş iri ısırganları çarıkları ile biçiyorlardı. Kırlangıçlar hafif hafif bağrışarak geçiyor. Birkaçı da duvara çıkıp ata biner gibi oturmuş. anasının babasının hali MADAME BOVARY 123 . Çocukların birkaçı gelmiş. Angelus'ü1. bacaklarını sallıyor. Ama Saint-Paul'ün buyurduğu gibi. Sizin rahatsızlığınıza M. dirsekleri parlak. Ne yapalım.. Batan güneşin ışığı tam yüzüne vurmuş. eğilip kaldırdı ve: — Günah nedir bilmezler ki! dedi. diz çökmüş çocuklarının birbirine omuz vurup iskambilden askerler gibi devrilmelerine bakıyordu. Riboudet. eteği didiklenmiş yün cüppeye soluk bir renk veriyordu. Ayaklarına kalçınlar giymiş çocuklar orada. Çok geçmedi. Kilisenin ön tarafını kaplayan uzun bir güneş ışını. derisindeki sarı deri benekler de. diye söze başladı. — Hiç iyi değilim. yani tavana asılmış bir şişe içinde ufacık fitilli bir kandil yanıyordu. köyün çocuklarına. başladığı işi bırakıp bir ikincisine seğirtmeyi. . aşağı tarafların köşelerini büsbütün karartıyordu. ona: — Papaz nerede? diye sordu. Akşam yemeğini yeni yemiş. 122 MADAME BOVARY Fakat Madame Bovary'yi görür görmez: — Affedersiniz. duvarın kırmızı kiremitli çıkıntısı altındaki san yuvalarına giriyorlardı. sonra yine birincisine dönmeyi tercih ederdi. papazın evinin kapısının gıcırdadığı duyuldu ve rahip Bournisien gözüktü. çok geniş bir delik içinde duran turnikeyi sarsıp oynuyordu. Emma: — Bana lazım olan... bak kulakların ne oluyor. Mezarlıkta yalnız orada yeşillik vardı.. soluyordu. Kilisenin ta dibinde bir lamba. Adamcağız şaşkın şaşkın sordu: — Size bir ilaç yazmıyor mu?. zangoç. Ta kulenin tepesinden sarkıp bir ucu yerde sürünen kalın halatın titreşimi hafifledikçe uğultu da kesiliyordu. öyle ki. iyisiniz inşallah? diye sordu. Emma: . günün hiçbir saatini kaybetmemek için.. kırçıl sakalın sert kılları arasına karışıp kayboluyordu. kanatları ile havayı bıçak gibi kesiyor ve hemen. dedi. Çocuklardan biri. küçümseyen bir hareketle: — O ne diyecek ki! dedi. Bunun ışığı. Din dersi kitabını cebine sokup durdu. Bovary ne diyor? Emma. Papaz ağzının içinden: —Bu yumurcaklar işte hep böyle! diye söylendi. Çocuk: — Şimdi gelir. — Nasılsınız. Geniş göğsünde küçük düğmeler boyunca giden yağ ve tütün lekeleri. birden tanıyamamıştım da. Papaz öfkeli bir sesle bağırdı: — Hele bir geleyim de... dünya ilaçlan değil ki! Fakat papaz ikide bir kiliseye. Madame Bovary. Emma: — Size sormak istiyordum.
o vücutların hekimi. Baudet. — Kışın ateş bulamıyor diyeceksiniz. değil mi? — Ondan ne çıkar? — Nasıl ne çıkar? İnsanın karnı tok. Bana öyle geliyor ki. Neydi? Pek hatırlamıyorum. Zavallı yavrucaklar! Onları Tanrı . — O bahsi hiç açmayın.. bir sıkıntı mı geldi? Hiç şüphesiz hazım zamanınız olacak. ne er(1) Mon-Benîm. Çocuklar o sırada ilahicilere mahsus rahlenin etrafına toplanmış. Papaz devam etti: — Hiç şüphesiz daima meşgul. papaza yalvaran gözlerle baktı: — Evet. — Elbette. Emma: — Hay Allahım! Hay Allahım! diye içini çekiyordu. çok akıllı şey! Ben bazen şaka olsun diye ona: «Riboudet derim. ne yaparsa ses çıkarmıyorlar. Çocuklara derslerini verip hepsini evlerine göndermek lazım.. — Demin elinizle alnınızı oğuşturdunuz da gözleriniz karardı sandım. Emma'nın yanına dönünce alaca enfiye mendilini boylu boyunca açtı. dua kitabını karıştırıyordu. Hatta mon Riboudet derim. 124 MADAME BOVARY demli aile kadınları var! Evliya gibi. Kaba bir gülümseme ile ilave etti: — Ama. — Niçin?.. Emma: — Hiç. ayaklarının ucuna basarak.. Emma. — Affedersiniz arria onların içinde de ne namuslu.. değil mi? dedi.M. (Emma söz söylerken ağzının iki köşesi büzülüyordu) öyleleri de var ki ekmek buluyor da. bir köşesini dişleri arasına sıkıştırdı ve: — Doğrusu. Hoş değil mi? Mon Riboudet. sırtı pek olunca. hani Maromme yolundaki tepe yok mu. muhakkak ki bu kasabanın en çok işi olan iki adamıyız. Hiçbir şeyden bahsedecek değildim! diye tekrar etti. bahsediyordunuz.. Hemen eve gidip bir fincan çay için. melek gibi kadınlar. Emma duymamış gibiydi.. Madame Bo vary.vakti yerinde. işte onun gibi... Mont-Riboudet! (1). kadının biraz evvelki sözlerini hatırlayıp: — Bana bir şeyden. çünkü vazife her şeyden öncedir. Madame Bovary. Madame Bovary! Daha bu sabah beni ta Bas-Diauville'e götürdüler. Papaz merak etmiş gibi ilerleyerek: — Neniz var? dedi. birbirlerine bir şey söylemeden bakıyorlardı. . Mont-Dağ. bir ineğin karnı şişmiş. ben ruhların hekimiyim. Yakında «Premiere Communion»lar başlayacak. Etrafta gezdirdiği gözleri yavaş yavaş eğilip o cüppeli ihtiyara dikildi. Bir dakika müsaade buyurun! Hey Longuamarre. güldüler. değil mî? Onunla ben. Nihayet papaz: — Kusura bakmayın. bir insana başlıca lazım olan şeyler. — Ama. Gülmek lütfunda bulundular. inekleri hep birer birer. sıralara tırmanıyor. — Onları demek istemedim. Yakalarından tutup havaya kaldırıyor. Bovary nasıl?. dedi. ama ekmek bulamadıkları gün oluyor. Ama istese çabuk öğrenecek. dedi. siz her derde dermansınız. Bilmem nedendir. Türkçeye çevrilmesi imkânsız bir cinaslı söz. papaz efendi. çiftçilerin hali acınacak şey! Emma: — Acınacak daha neler var! dedi. tepe. dedi.. Fakat papaz birdenbire yetişip şamarlan savurmaya başladı.. Emma'da rüyasından uyanmış bir insan hali vardı. siz daha rahat durmayacak mısınız? Bir sıçrayışta kiliseye daldı.. Bu gidişle korkarım ki çocukları iyice hazırlayamayaca-ğız! Bunun için Ascension yortusundan sonra her çarşamba dersi bir saat uzatacağım. Karşı karşıya durmuşlar. günah çıkarma odasına kadar sokuldukları oluyordu. bazıları da...... sahibi işin içinde büyü var diyor. Sonra. Geçen gün bunu piskopos efendimize de anlattım. mesela şehirdeki işçiler. içinde ham şeker eritilmiş soğuk su da çok iyidir. sanki onlar birer ağaçmış da kilisenin taşlarına dikmek istiyormuş gibi hızla yere kakıyor.. iki diz üstü oturtuyordu.
— Hıristiyan kime derler?.. yarı açık elleri yanlarına sarkmış. Emma. önlüğün ipek kumaşına doğru iplik gibi salya akıtıyordu. başı biraz omuzu üzerine eğilmiş. hizmetçiyi var kuvvetiyle çağırdı. tam dövünmeye başlayacağı sırada içeri kocası girdi. onun arkasından devam ediyordu: — Siz Hıristiyan mısınız?. Sonra. etrafını gölge karanlık bir okyanus gibi çevirmişti. döşeme tahtalarına hiçbir zaman cila vurulmazdı. bu kadar küçük bir şey için telaş etmekle budalalık ettiğine. onun göğüslüğündan aşağı bir kürek dolusu kor döküvermişti. iri mavi gözünü annesine dikti.. hizmetçilerin dikkatsizliğinden konuşmaya başladılar. eşyada görünen bu durgunluğa âdeta şaşar gibi bakıyordu. Çocuk onun bakışından korkup bağırmaya başladı. çocuk oynarken yere düşüp yüzünü kanattı. Yarı aralık kirpikleri altından bir çift fersiz. odasına varınca da kendini bir koltuğa attı. bu kız ne kadar da çirkin! Yakıdan kalanı. rünen gözkapaklarının yanında iri iri yaşlar durup kurumuştu. Berthe'in hıçkırması artık kesilmişti. Fakat papazın kalın sesi. hiç üzülme. Madame. saat hâlâ işliyordu. — Hıristiyan vaftiz olduktan sonra. Yerli yerinde duran eşyayı sanki her zamankinden fazla bir hareketsizlik kavramış. derisini yana doğru germişti.. Mübarek Oğlunu elçi edip. onun önlü-ğündeki kurdelelerin ucunu yakalamak istiyordu. beye de benden çok çok selam edersiniz. dedi. Mesela evlerinde bıçaklar katiyen bilenmez. toprakları bol olsun. Pencerelere demir parmaklık. süve .. MADAME BOVARY 125 Emma onun. saat on birde eve dönünce karısını beşiğin başında buldu. çocukların ince sesi hâlâ kulağına geliyor.. karıcığım.» deyip talyon yakısı almaya gitti. acele ile zilin ipini kopardı.. kan aktı. Madame Bovary onu kaldırmak için hemen koştu. dudağından aşağı. çocukların uğrayabilecekleri tehlikelerden. Madame Homais'nin kendi başına gelmişti de iyi bilirdi: Küçüklüğünde aşçı kadın. vaftiz olduktan.. Onun uyumasını seyrederken. Ocak sönmüş. pencere ile dikiş masasının arasında dur-'muş. Madame Bovary sofraya inmedi. ayağında yün örgüsü patikleri. yara önemli değil. Kadın onu eliyle savarak: — Rahat bırak! dedi. Güle güle.. pamuk battaniyeyi belli belirsiz kımıldatıyordu. Kız biraz sonra yine gelip dizlerine daha ziyade sokuldu. yavaş yavaş yokoldu. dirseklerini dayadı. ağır ağır yürüyerek iki sıra beyaz rahleler arasında kaybolmasına baktı. Emma onu dirseğiyle iterek: — Eh! sana rahat bırak diyorum! dedi. vaftiz olduktan sonra. bize öyle buyurmuş. Berthe konsolun önüne doğru yuvarlanıp başını bakır topuza çarptı. Öyle pek telaş etmemesine rağmen Homais ona metanet vermeye çalışmış. kendi içinde bu kadar çöküntüler varken. Charles: «Merak edilecek bir şey yok. Fakat küçük Berthe. kocacığım. Emma durgun bir tavırla: 126 MADAME BOVARY — Bak. dedi. — Evet Hıristiyanım. «Yüreğini pek tutmasını» öğütlemişti.. Emma merdivenin basamaklarını tırabzana tutunarak çıktı. Charles işten dönüyordu.. Kadın büsbütün sinirlendi: — Rahat bırak! diye tekrar etti. Yemek vakti olmuştu. Camlardan süzülen beyazımtırak ışık dalga dalga dökülüyordu. Bunun üzerine. fazla merhamet göstermiş olduğuna kanaat getridi. kendini hasta edeceksin! Eczacının evinde hayli kalmıştı. zaten Tanrı da. yanağını kesti. yanağına yapıştırılan yakı. çukur gözbebeği gö. Bunun üzerine. evinin yolunu tuttu. . Şimdi nefesi. çocuğunu bir başına beklemek istediğini söyledi. annesiyle babası türlü türlü tedbirler almışlardı. yemekten sonra eczaneye geri vermeye giden Charles. sendeliye sendeliye annesinin yanına gelmek. Onu alnından öperek: — Dedim ya! Kaygılanacak bir şey yok. yeri hâlâ duruyordu. bir mil üzerine konup vaziyeti değiştirilen bir heykel halinde. içinde kalan merak da. kalıp gibi topukları üzerinde döndü. Kiliseye girdi ve eşikten ayağını atar atmaz hemen bir kere diz çöktü. Emma içinden: — Tuhaf şey! dedi.yoluna ne kadar erken sokarsak o kadar iyi olur..
dört yaşına. şiddetli bir arzu halini aldı. hiçbir şeyden umudu kalmayınca hayatın her gün değişmeyen tekrarı altında ezilir gibi olur. Böyle zamanlarda tahsildar ona: — Hiç eğlenceniz yok da ondan. ama yanılıyordu.pervazlarına kalın çubuk takılırdı. hem de karşısındakini küçümsediğini gösteren bir kurumla: — O da doğru ya! derdi. asacaktı. gönlüne hoş geldiği kadar içine de korku veriyordu. çok geçmedi. mesleğinde ilerlemek için bir başka noterlikte de çalışmayı tavsiye ediyordu. Bu. hiçbir şeye karşı ilgisi. nihayet annesine uzun. zihin organlarına zarar vermesinden korkup içinden üzülür. Yüreği çarpıyor. kalın takkeler giydirilirdi. böyle bir basıncın. Belki işin aslını öğrenirim diye bir kere de vergi tahsildarına sordu. Bunları düşündükçe şimdiden hayran oluyordu. Madame Homais'nin bir buluşuydu. ayrıntılı . İşin zor tarafı annesini razı etmekti. ince bir sevgi eseri göstermek. Fakat bir kere. derdi. Charles birkaç defa sözü kesmeye çalışmıştı. Leon. hatta bazen dayanamayıp: I MADAME BOVARY 127 — Senin elinde bu çocukların. dedi. ama kendi aklı pek yatmıştı. ama arkalarından bir bakan olmayınca yerlerinden bile kımıl-danamazlardı. Yonvillelilerden o kadar sıkılıyordu ki. bulamadı. Mademki hukuk tahsilini orada bitirecekti. grisette'lerinin şakrak sesiyle o ta uzaklardaki Paris. Maskeli balolarının mızıkası. derdi. bazı kimseleri. Nihayet Charles kapıyı kendi eliyle kapattı ve Leon'dan. Leon hemen her hafta şehre gittiği için bu işe de bakıvermesi büyük bir zahmet olmazdı. babacan bir adam diye baktığı eczacıya da tahammül edemiyordu. O. «Bunun kaça mal olacağını» bilmek istiyordu. Leon'nun çapkınlıkta gözü yoktu. tabağına konulan yemeğin çoğunu bıraktığını görüp merak ediyordu. Ama bir gün yeni bir işe girip başka bir hayata karışması ihtimali. boylu boyunca bir resmini hediye etmek niyetindeymiş. beş yaşına kadar. Odadan çıkarken noter kâtibinin kulağına yavaşça: — Size bir söyleyeceğim var. karısına. niçin derhal gitmesin? Bir mani olan mı vardı? Hemen içinden hazırlıklara başladı. Leon da kendinde işte öyle bir hal hissetmeye başlıyordu. duygularını okşayacak bir sürpriz yapmak. Orada bir sanatkâr hayatı sürecek. Hayalinde apartmanına koyacağı'eşyayı da seçti. Madame Lefrançois. başlarına içi pamuklu. Rouen'a gittiği zaman. hem duyduğu kıvancı. Homais'nin çocukları. bazı evleri görmek onu sabredilmeyecek derecede sinirlendiriyordu. aklına türlü türlü şeyler geliyordu. Yanında çalıştığı noter bile ona. onun. bir kadın dalaveresi» bulunduğundan şüphe ediyordu. madeni levha üzerine iyi bir resmin kaça çıkacağını öğrenmesini rica etti. hiçbir sonuca etmeksizin sevmekten bezmişti. M. çünkü ikide bir Leon'un iskemlesine devrilip kollarım da iki yanına sarkıtarak karmakarışık sözlerle hayattan şikayet ettiği oluyordu. kendilerine karışan yok gibi görünürlerdi. Paris'i daha ileriye bırakıp Rouen'da bir ikinci kâtiplik aradı.. __ Ama arkadaşının hali ona da bir tuhaf geliyordu. Amerika vahşilerinden farkı kalmayacak! derdi. her zamankinden daha üzgündü. Binet suratını asıp: — Ben ne bileyim? Polis hafiyesi değilim ya! diye cevap verdi. hani 128 MADAME BOVARY insan. arkaya doğru yığılan bir beresi. mavi kadifeden bir çift terliği olacaktı! Şöminenin üzerine çaprazvari bir çift meç asıp ortalarına bir kuru kafa yerleştirecek. babalan onlara türlü ilaçlar içirir. Leon ne diye ikide bir Rouen'a giderdi? Homais «bu işin içinde bir delikanlılık. — Ne gibi eğlencem olsun? — Ben sizin yerinizde olsam bir torna alırdım! Noter kâtibi: — «İyi ama ben torna kullanmasını bilmem ki. Bunun üzerine Binet çenesini kaşır. gözlerinin önünde canlanmaya başladı. Leon merdivende onun önüne düştü. neler yapacağını önceden kararlaştırdı. merhamet edilmez. gitarını da en üste. kocası. ama bir türlü muvaffak olamamıştı.. içinden: «Acaba bir şeyin mi farkına vardı?» diyordu. biraz nezle olsalar. Önceleri ürpererek aklına getirdiği bu ihtimal. Yonville' den. LĞon. insaf. gitar dersi alacaktı! Bir robdö-şambrı.
Leon: — Berthe'i bir görüp öpmek isterdim. Leon içini çekerek: — Artık Allaha ısmarladık! dedi. Rouen'dan Yonville'e sandıklar. Emma ufukta neye. kısacası. duvarlara. bir mermer üzerinden akar gibi kayıyordu. ayakta duruyordu. İngiliz usulü vedalaşalım! dedi ve o da elini uzattı. hizmetçi de Berthe'i getirdi. Emma silkinerek başını kaldırdı. Yalnız kaldılar. hafif hafif dizlerine çarpıyordu. bavullar. kaşlarına kadar. Emma: Yağmur yağacak. Leon acele etmedi. delikanlı elini uzattı. birbirini sımsıkı kucaklamıştı. — Sizin geldiğinizi anlamıştım! Kadın dudaklarını ısırdı. aziz dostunun paltosunu. en sonunda annesinden. nereye bakıyor? O anda içinden neler düşünüyordu? Anlamak zordu. lustin hıçkırıyordu. çocuğun elinde. Leon: — Ben yine geldim! dedi. yüzüne kan çıkıp saçlarının dibinden ta boynuna kadar derisi pespembe kesildi. Emma hemen geldi. Merdivenin üst başına varınca o kadar yüreği çarpıyordu ki. çenesini eğmişti. metin bir erkek olduğundan. Delikanlının M. — Evde değil. Leon kendisine elbiseler diktirmek. parmakları arasında sıcaklığını hissettiği o nemli avuca akıyor gibiydi. dedi. aynı yürek çarpıntısı içinde birleşen fikirleri. Kadıncağız razı oldu. Leon onu boynundan tekrar tekrar öptü: — Allaha ısmarladık yavrucuğum! Allaha ısmarladık cicim! Allaha ısmarladık! Annesinin kucağına verdi. Bir daha tekrar etti: — Evde değil. bir sürü boyun atkısı almak. Emma birkaç basamak inip Felicitd'yi çağırdı. ocağa ayrı ayrı. Omuzunu duvarın tahta kapısına dayamış. Sonra. kadın bir an tereddüt etti. raflara.bir mektup yazıp hemen Paris'e gidip orada oturmasını gerektiren nedenleri anlattı. tatilden önce imtihanını vermek istediğine göre. . sarkan bir fırıldak vardı. Leon'u arabasına bindirip Rouen'a götürecek olan noterin kapısına kadar kendi elinde taşımak istiyordu. Allaha ısmarladık. Bütün bir ay her gün Hivert. Birbirlerine bakıyorlardı. güle güle! Birbirine doğru ilerlediler. onun için Yonville'den Rouen'a. — Ya! MB 9 130 MADAME BOVARY Kadın döndü. dedi. Emma: — Götürün çocuğu! dedi. Leon kasketini elinde tutuyor. alıp götürmek istiyordu. Bovary'ye ancak ayak üstü bir Allaha ısmarladık diyecek kadar vakti kalmıştı. Leon'un bütün varlığının özü. — Evet. üzünMADAME BOVARY 129 tüsünü belli etmedi. Sarılıp vedalaşmak saati gelince Madame Homais ağladı. paketler taşıdı. duruverdi. çarpan iki göğüs gibi. dünya gezisine çıkacak bir yolcudan fazla hazırlıkta bulunmak işini bitirdikten sonra da hareketini hep bir haftadan öbür haftaya bıraktı. — Paltomu yanıma alıyorum.. sanki hepsini içine sindirmek. öne doğru uzattığı alnının üzerinden ışık. İkisi de sustular. uzun uzun baktı. odasındaki üç koltuğu doldurmak. Homais. Leon yalnız kalınca etrafına. gülmeye çalışarak: — Evet. ipe bağlanmış. Madame Bovary arkasını dönüp yüzünü pencereye dayamıştı.. bir an önce yola çıkmasının uygun olacağını bildiren bir ikinci mektup aldı. Leon: — Doktor evde değil mi? dedi. O içeri girince Madame Bovary hemen ayağa kalktı.
gözleri bir kere daha birleşti ve Leon çıkıp gitti. hareketsiz alçı bir duvar halini aldı. Sandalyesine otururken: — Bizim delikanlı bizleri bırakıp gitti ha? dedi. Bir parçacık olsun sanattan. Haydi hayvanı bırakın. Rouen'a doğru kümeleniyor. arabanın yanında durmuş. hıçkırıkların kestiği bir sesle. öyle şeye herkes alışır. Ama ne de olsa etrafındakilere uyması lazım. Eczacı damağını şaklatarak: — Alışmaz olur mu? dedi. Bilirsiniz ya! Kadın kısmı her şeye üzülüverir! Hele benimki!. noterin kabriyolesini gördü. hatta yakasına nişan rozeti takmış. Çarşı meydanına varınca durdu. Mesela bir bahçeye. sonra adı softaya çıkar.. Delikanlılar sonradan onların sayesinde zengin kızlar bulup evleniyor. diplomat sanacağınız bir adam yanınıza gelir. Hekim: — Ama. dedi. çünkü onların sinir yapısı. Guillaumin: MADAME BOVARY 131 — Akşamınız hayrolsun! diye cevap verdi. . gönlü üzgün. Homais hemen: 132 MADAME BOVARY — Ben de sanmam. Homais de evine döndü. hayvanı tutuyordu. Charles: — Zavallı Leoncuk! diyordu. yolun üzerinde.. Bunlar. arkasına kaba bezden elbise giymiş bir adam. Kendinize iyi bakın! Sakıntısız davranmayın! Noter: — Haydi.Sonra elini açtı. Zaten Paris'te üniversite öğrencisi pek gözdedir. sonra iskemlesinden dönerek sordu: — Sizde ne var ne yok? — Ne olacak? Yalnız bugün bizim hanım biraz heyecana kapıldı. oyuncu kızlarla neler yaptığını bilmezsiniz!. Guillaumin konuşuyor. ıslak çalılıklarda serçeler kanat çırpıyor. ancak şunu söyleyebildi: — Hayırlı yolculuklar! M. Eczacı. Sonra yine güneş çıktı. onu bekliyorlardı. birden yayılıp dümdüz. havaya asılmış bir silah takımının altın oklarını andırıyordu. fakat perde. Paltonuzu getirdim. Leon. Homais çamurluğa doğru eğildi. kumun üzerinde birikmiş sular. Homais her zamanki gibi saat altı buçukta yemek yenirken geldi. dedi. ** Madame Bovary bahçe tarafındaki pencereyi açmış. Siz o çapkınların Quar-tier Latin'de.. kimsenin dokunmadığını göstermek ister gibi topuzundan kurtulup uzun.. yuvarlanır gibi batıya. yeşil yapraklar üzerinde çatırdayarak yağmur boşandı. Odada pencerenin arkasında bir gölge görür gibi oldu. dört yeşil panjuru ile o beyaz evi son bir defa daha seyretmek için bîr direk arkasına gizlendi. aman üşütmeyin. arkalarında da güneşin uzun çizgileri. M. Gittiler. tavuklar bağrıştı. göğün boş kalan kısmını da bir porselen beyazlığı kaplamıştı. "gezmeye gitmişsiniz. Lokantalarda kadınlarla baş başa yemekler! Maskeli balolar! Şampanyalar! Hiç tasa etmeyin. M. korkarım ki Leon orada. Emma: — Kim bilir şimdi ne kadar uzaktadır! diye düşündü. dedi. gözleri dolu dolu olmuş: — Gelin bir kucaklaşalım. Homais ile M. Fakat bir bora çıkıp kavakların başlarını eğdi ve birden. dostum. Bovary karşı çıktı: — Öyle kendini koyuverecek çocuğa benzemez. erkeklerinkinden çok gevşek oluyor. hatta faubourg Saint-Germain (1) hanımları içinde onlara gönül verenler oluyor. bulutlara bakıyordu. Eczacı hemen onun sözünü kesti: — Hakkınız var! dedi! İşte o da madalyanın ters tarafı! İnsan Paris'te elini hep cebine götürmek zorundadır. Uzaktan. eğri kıvrımlarını kıpırdattı. Hekim: — Öyle olmuş! diye Cevap verdi. O zaman bir şey söylemek de doğru değil. Leon koşmaya başladı. birer kara sütun halinde. Paris'te nasıl yaşayacak? Oraya alışabilecek mi? Madame Bovary içini çekti. arabaya! dedi. akasyanın kırmızı çiçeklerini de sürükleyerek akıp gidiyordu. bakarsınız kılığı kıyafeti yerinde. müzikten anladılar mı hemen en kibar konaklara davet edilir.
bir dakika rahat yok. yegâne saadet ümidi olan o adam gidivermişti!. daha şirin. şimdi de duyduğu şırıltıyı dinlemişlerdi!. Etrafında ne varsa. koltuklardan gözünü ayıramıyordu. Zahmet etmeyin. uyuşuk bir yeise tutulmuştu. Irmak hâlâ akıyor. dedi.. Emma ne yapmıştı da bahtiyarlığı.. kaçmaya kalkınca niçin iki eli ile. Ondan ayrılmış olmasına rağmen. hep ırgat gibi ça(1) Paris'te en soylu ailelerin oturduğu mahalle. hâlâ oradaydı. yolcuların bir Rus stepinde unuttukları ateşten daha çok parlıyordu. yosun tutmuş çakıllar üzerinde kaç defa beraberce gezip suların şırıltısını. gittikçe daha sokulur. Dostluğu ilerletirsiniz. kuru çubuklardan yapılmış bir iskemleye ilişir. O günden sonra Leon'un hatırası. bahçenin bir köşesinde. sen. kameriyenin latin çiçeklerini titretirdi. Emma'yı saran can sıkıntısının merkezi oldu. daha sıhhidir. onun oturmuş olduğu şu boş iskemlelerden. bir havaya bürünmüş gibiydi. o gün Emma işte o hale uğramıştı. Seine-İnferieure çiftçileri. küçük dalgalarını kaygan sahil boyunca sürüp duruyordu.» demek için içi titriyordu. Hani bir daha geri gelmeyecek şeylere hülyamızın bir kapılması vardır. ne derlerse desinler. Leon'u sevmediğine dövündü. paranızı aşırmak veya sizi tehlikeli işlere sürüklemek içindir. ruhunun uçurumuna dalan keder.. daha güzel. «Ben geldim. hazin ulumalarla doluyordu. VII Ertesi gün Emma için iç sıkıcı bir gün oldu. daha hayalleşmiş görünüyordu. Bütün bunlar.. bırakıp gitmemişti. Homais: — İllallah! dedi.. Hem Paris'in suyu. o salçalı baharlı etler. Bunun içindir ki Rouen'da eczacı okuluna giderken bir pansiyona girmiştim. önüne geldiği zaman yakalayıvermemişti?. iki dizi ile cna sarılmamıştı?. Ben daima ev yemeğini tercih ederim. baş başa ne tatlı anlar geçirmişlerdi!. haberiniz var mı? — Neden? Homais kaşlarını kaldırıp en ciddi tavrını takınarak: — Bu yıl. birçok kimselerle tanıştırır. sizi kahveye götürür. insanın evinde pişen çorbanın yerini tutamaz. kollarına atılmak. ama benim aklıma daha ziyade hastalıklar gelmişti. onun yürümüş olduğu bu halılardan. size enfiye ikram eder. dedi. Ah! Hayatının biricik büyüsü. yemeklerimi orada profesörlerle yerdim. yüksek sesle kitap okurdu. Koşup onun yanına gitmek. yerden şapkanızı alır.. O. örneğin tifo. Doğru çıkarsa bizim kaza için son derece önemli bir şey olur!. Vaubyessard'dan dönüp de kafasının içinde kadril kasırgaları uğuldadığı günlerde olduğu gibi. dedi. Fakat böyle bir hareketin güçlüğünü düşünüp onu göze alamaması... taşralı öğrenci ona çabuk tutuluyor. Justin gelip hazırlanacak bir ilaç için onu çağmncaya kadar devam etti. İnsanı çift beygiri gibi kan ter içinde uğraştırıyorlar!. yine gamlı bir durgunluğa. Oralarda. Öğleden sonra. . Bir an bir yere gitmeye gelmiyor!. eşyanın üzerinde hayal meyal dalgalanan kara. Emma. 134 MADAME BOVARY başı açık. bu hatıra. Ne çekilmez çile! Kapıya kadar gittikten sonra: — Unutuyordum.. neleri sevip nelerden hoşlanmadığını anlatmaya başladı ve bu. ben seninim!. ıssız şatolara dolan kış rüzgârı gibi. kırdan esen serin rüzgâr sayfaları hışırdatır. o üzüntünün ortasında. size şaraplar içirir. Emma ürperdi. O. Bunu yine konuşuruz.. MADAME BOVARY 133 lışmalı!. Leon şimdi ona daha uzun boylu. lokantaların yemeği. onun dudaklarına susadı.. Böylece genel sorunlar hakkındaki düşüncelerini. alıştığımız her hareketin durmasından. Eczacı devam etti: — Yemeklerinin değişmesi bünyede karışıklığa sebep olur da onun için. devamlı bir titreşimin kesilivermesinden doğan bir ıstırap vardır. arzularına bir de esef katarak onların bir kat daha şiddetlendiriyordu. görüyorum. gölgelikte oturup. hani her olup bitmiş işten sonra bizi saran bir yorgunluk. yüzde sek. Charles: — Doğru. Emma. Justin fener getirmiş. köşküne davet eder. tarım işlerini konuşmak için Yonville-l'Abbaye'de toplanacaklarmış. Henüz son karar verilmemiş ama pek muhtemel olduğu söyleniyor.. Bugünkü gazetede de< buna dair birkaç satır vardı. Ne güzel güneşli günler görmüşlerdi!. evin duvarlarında hâlâ onun gölgesi vardı.Konuşmaya başlarsınız.
Gerçi şuurunu kaplayan uyuşukluğun tesiriyle. hepsini alıyor. tırnaklarını temizlemek için bir ay içinde on dört franklık limon harcadı. hiç kurtulamayacağını anlamıştı. kendini zorla bir işe vermeli. eline bir kitap alır. Rouen'a yazıp mavi kaşmirden bir fistan getirtti. İkide bir saçlarının biçimini değiştiriyordu: Bazen Çin ka-dınlarınınki gibi toplar. hiçbir yardım gelmediği. eline derhal geçen fırsatlar gibi en uzak hatıraları. erkek saçı gibi yandan ayırıp ensesi üstüne topladı. Fakat okuması da nakış işlemesi gibiydi. Nereye gitse hep benzi uçuk. Charles gidip muayene odasına kapandı. derdi. Bazen gece yarısı Charles sıçrayarak uyanır. kederini kızıştırmak için hepsinden faydalanıyordu. düşmüş ümitlerini. sevda yanıp kül olduğu. kocasına karşı duyduğu iğrenme hislerini ruhunun aşkına doğru bir atılışı. bir yığın beyaz kağıt aldı. Yonville'in ev kadınlarının tabiri ile: «Terelelli» olmasına rağmen Emma'da hiç de keyifli bir hal yoktu. kocalı bir kadın olmak boyunduruğunu. 136 MADAME BOVARY Neye karar vereceklerini bilemiyorlardı. birçok kadınlar gibi ekmeğini kendi kazanmaya mecbur olsa siniri miniri kalmaz. soluk semasına al bir renk vermiş olan yangın parıltısı perde perde kararıp kaybo-luverdi.. el işlerine! O da. panjurları kapatır. ne çıkar ki?. işte ona benzer bir şey. bazen de örerdi. fakat fırtına esmekte devam ettiği. her şeyi topluyor. ması sandığı da oluyordu. Bir gotik MADAME BOVARY 135 dua iskemlesi aldı. . Bütün bunlar işsizlikten. bir-başkasına geçerdi. sönmek üzere olan o ateşi usulca karıştırıyor. etrafında onu daha ziyade canlandırabi-lecek şeyler arıyordu. Tarih ve felsefe kitapları gibi ağır eserler okumaya kalktı. Emma hekim tedavisine razı olmadıktan sonra ne yapılabilirdi ki? İhtiyar Madame Bovary: — Bilir misin ki karına ne lazım?. Leon'un hediye ettiği kafanın altında hüngür hüngür ağladı. Mektup yazıp annesini çağırttı. Charles'ın telaş ettiğini görünce: — Adam sen de! dedi. çoğu zaman dudaklarının kenarında hareketsiz bir kasılma gözükürdü: Hani evde kalıp ihtiyarlamış kızlarla. gözleri insana dalgın bakardı. nefsinin tatmin edilmeden dağılan arzularını. Bu kadar büyük fedakârlıklara katlanmış bir kadın. Şakaklarında üç tane ak tel buldu diye ihtiyarlık sözü etmeye başladı. duvar gibi bembeyazdı. içine işleyen müthiş bir soğuk içinde kendini kaybetmişe döndü. ayrılıkîa yavaş yavaş söndü.Emma ona doğru atılıyor. Charles'ın da budalalık edip: «Yapamazsın!» demesi üzerine rakıyı diki-verdi. çünkü artık kederin ne olduğunu öğrenmiş. nakışları yarıda bırakıp dolaba tıktığı gibi kitabın da birine başlar. bir hastaya çağırıldığını sanıp dili dolaşarak: — Geliyorum. Sık sık halsizlikler geçiriyordu. rüzgâra kapılmış birer kuru dal gibi kınlan saadet tasavvurlarını. Emma şimdi kendini eskisinden de mutsuz buluyordu. ona sığınıp büzülüyor. kendi kendine kuruntu edinmesinden geliyor. Buna sebep de-Emma'nm lamba yakmak için kibrit çakması olurdu. kısır faziletini... hiçbir güneş doğmadığı için her tarafı büsbütün gece kapladı ve Emma. Lheureux'un dükkânına gidip hamaylıların en güzelini aldı. burnunun derisi aşağı doğru çekilir. diyordu. Tostes'taki kötü günler yine baş gösterdi. belki de pek büyük olduğu için gitgide alevler yatıştı. İtalyanca öğrenmek istedi: Bir iki sözlük. bazen kâkül bırakır. o kıyafetle bir kanepeye uzanıp yatardı. yarım bardak dolusu Fransız rakısını içebileceğini iddia etti. Hatta bir gün ağzından kan geldi. kinin açtığı yakıcı yaraları şefkat ateşinin tekrar canlan-. ondan hiç. bir gramer. Yığın belki kendiliğinden tükendiği. çılgınca işlere sürüklemek pek kolaydı. Öyle buhran anları oluyordu ki. bir süre de. gönlünün çektiği ufak tefek şeylerden de mi kaçınsın?. Emma'nm hali hakkında uzun uzun konuştular. geliyorum. Bir gün kocasına. O. çökmüş muhterislerin yüzlerini kırıştıran bir büzülme vardır. alış'ıklık kederi yavaş yavaş boğdu. Aşk. bunu sabahlığının üzerinden beline bağlar. gerçekten başına gelenler gibi ancak hayalinde geçenleri. o zamanlarda onu. masasının başında koltuğa oturup iki kolunu dayadı.
ayaklarında kalın dizlikler olmasına rağmen ellerine sarı eldivenler takmıştı. Kaynana ile gelinin vedalaşmaları pek soğuk oldu. yuları. — Uğraşıyor da ne yapıyor? Birtakım romanlar. çoraplar. Bu adam. yassı kafeslerde gıtgıtla-yan tavuklar başlarını çubukların arasından çıkarıyordu. Kaynana: — Sen onu bana bırak! dedi. hepsi de din aleyhinde.. Öbür tarafa da yelken bezinden barakalar kurulmuştu. Sonra. Türkçede gösterilemeyecek bir «nuance» var. ben korkmam! diye cevap verdi. erkenden. dedi. Bu zatın kendini La Huchette'li diye tanıtması. buğday övütme makineleri yanında. 138 MADAME BOVARY — Siz işinize bakın. bir babayiğit tavrı takınıp iri kolunu uzattı. Boulanger adamını gösterip «bütün vücudu karıncalandığı» için kan aldırmak istediğini söyledi. Köylü: . sofrada buluşulduğu zaman veya akşam yatmaya giderken. hekimin evine doğru ilerliyordu. La Huchette. kira ile roman veren kitapçıya uğrayacak ve Emma'nın abonelikten vazgeçtiğini söyleyecekti. İhtiyar Madame Bovary bir çarşamba günü hareket etti. O herif: «Benim işim budur» diye zehir saçmakta devam ederse polise başvurmaya da hakları olmaz mıydı?. Bu ısrar üzerine Bovary bir sargı ile bir leğen getirdi ve Justin'den leğeni tutmasını rica etti. Çünkü Fransızcada «de La Huchette». Neşterin batması ile kanın fışkırıp aynayı bulaştırması bir oldu. diyordu. Bu iş. bir uçları havada dalgalanan kurdeleler satılıyordu. Justin'i evin uşağı sanmıştı: — Kendilerine La Huchette'li M. Meydan. oğlum. kendi işletiyordu. hal hatır sormadan başka iki çift lakırdı bile etmemişlerdi. Çarşamba günleri eczane hiç boşalmazdı: halkın birbirini iterek oraya girmesi ilaç almaktan ziyade hastalıklar hakkında danışmak içindi: Homais'nin hekimliği civar köylere o derece ün salmıştı. bütün söylenenlere: — Hafifliktir!. derdi. arkasından da başı öne eğilmiş. Hepsi de ona bütün hekimlerden daha büyük bir hekim diye bakarlardı. yün battaniyeler. papazlar aleyhinde Vol-taire'den alınmış sözlerle dolu.. kapının eşiğinde Felicite ile konuşan Justin'e: — Doktor beyi görebilir miyiz? dedi. «L. öyle bir toprağı olduğu için koltuk kabartmak istemesinden değil. o gün Yonville'de pazar kurulmuştu. bunun sonu hayır değildir. Bekâr olarak yaşıyordu. bir kişizadelik iddiası da olabilir. Rodolphe Boulanger. «Yılda hiç olmazsa on beş bin frank geliri» olduğu söylenirdi! Charles odaya girdi. Bunun üzerine Emma'nın roman okumasına engel olmaya karar verildi. O bey. M. hiç de kolaya benzemiyordu. Onun yılmak bilmez cüretkârlığı köylülerin aklını çelmişti. yumurta ehramlarıyle içlerinden yapışkan saman parçaları gözüken peynir sepetleri arasında. kıç üstü devrilip okları yukarı dikilmiş arabalarla dolmuştu. şenlik bilmez heriflerin itişip kakışmalarını seyrederek eğleniyordu.. yüzü sapsarı kesilmiş köylüye: — Korkmayın!. köşkü ve iki çiftliği ile beraber orayı satın almıştı. hayvan. Köylü: (1) Burada. Hep bir yere üşüşüp oradan kımıldamak istemeyen halkın. kiliseden otele kadar evler boyunca dizilmiş. düşünceli düşünceli yürüyen bir köylü geliyordu. Rodolphe Boulanger gelmiş dersiniz. iş görmüyor değil ki!. Onların her birinde pamuklular. bir insanda din iman olmazsa namus da kalmaz. Rouen'den geçerken. âdet yerini bulsun diye edilen sözlerden.Charles: — Uğraşmıyor. kim olduğunu iyi bildirmek içindi (1).. O sırada. Charles: — Leğeni beri getirsene! diye bağırdı.hurda bakırlar seriliydi. kötü kötü kitaplar okuyor. Sonra. Köylü. yeşil kadifeden redingot giyinmiş bir bey gördü. Emma penceresine çıkmıştı (bunu daima yapardı: taşrada pencere mesire ve tiyatro yerini tutar). Sana söyleyeyim.a Huchette'li» demek olduğu gibi. Yerde. eczanenin MADAME BOVARY 137 camlarını kırmasından korkulduğu zaman oluyordu. Yonville civarında bir «Malikâne»nin adıydı. dedi. çiftlikleri öyle pek sıkıntıya düşmeden. Bir arada geçirdikleri üç hafta içinde..
M. Şimdi evde tam yirmi kişi var. dedi başkalarının kanını görmeye hiç aldırmam. sonradan bayı-lıverir. ama kendi kanımın aktığını biraz düşünsem kendimi kaybedebilirim. Sonra onun etfa-fında dönmeye başladı. fikir selameti ile düşünüp bir erkek olduğunu göstermen lazıftı. masanın altına koymak üzere leğeni aldı. Ama bazı kimseler de pek zayıf yürekli oluyor. yoksa herkesin nazarında bir aptal olursun!. hele böyle güçlü kuvvetlilerde çoğu zaman öyle olur. Kadın koşarak merdivenlerden indi. masanın üzerine oturtup arkasını duvara dayamış. Sonra gidip bir sürahi su getirdi. vahim neticeleri olabilecek bir işde. Madame Bovary. parmağın: damara yapıştırıp: — Ben böyle olacağını biliyordum!. Hadi. Gerçekten budalasın! Kelimenin tam ma-nasıyle budala! Bir hacamat da büyük bir şey mi? Hem de senin gibi hiçbir şeyden korkmaz. çırağının gözlerinin açıldığını görünce derin bir nefes aldı. Eczacı devam etti: — Hem senin burada işin ne? Daima doktor beyi de. 140 . Boulanger uşağına artık eve gitmesini kafasına koyduğu işi nihayet yaptırdığı için gönlünün rahatlamasını söyledi.. dedi. Sen hele bir daha ağzını açıp da övün bakayım!. Boulanger ise Justin'i kucaklamış. M. Bu oğlanın sincaptan farkı yoktur.. her şeyi yüzüstü bırakıp geldim. fakat Justin'in baygınlığı hâlâ devam ediyor.. Seni merak ettim. değil mi?. dedi.. Justin cevap vermiyordu. bu sözleri duyunca. şöyle yukardan aşağıya bakıp: — Budala! dedi. Mesela ben bir düelloda. gayet nazik.. şişelere de göz kulak ol! Justin giyinip gittikten sonra bir müddet bayılma bahsi açıldı. Charles: — Emma! Emma! diye çağırdı. tabancalar doldurulurken çıkan gürültüden bayıldığını gördüm. insanın gözünü karartacak kadar yükseklere çıkıp ceviz devşirir. Şapkası başından düştü. rengi uçmuştu. elinde çevirip durduğu neşter muhafazasını bırakıverdi. san renkli. Doktor: — Bazen. güçlü kuvvetli bir delikanlı için!. dört volanlı. Charles: — Aman bunu görmesin! dedi. Eczacı: — Ben.— iş! dedi. telaş etmeyin! diyordu. Homais.. doğrusu! Sen. günün birinde. Omuzları şiddetle silkinip iskemleni arkalığını gıcırdattı. gözbebekleri —süte atılmış mavi çiçekler gibi— uçuk akın içinde kayboluyordu. Boulanger: — Bir hanım için doğrusu fevkalade bir şey! dedi. bir taraftan da sakin sakin: — Bir şey yok. hâkimlerin vicdani kanaatini aydınlatmak üzere mahkeme huzuruna çağırabilirsin. insan önce bir şey duymaz. Eczacı olacak bir adam için güzel bir mizaç. Bovary. Telaş arasında hizmetçi ona da haber yetiştirmişti. Emma birkaç dakika hafif parmaklarını delikanlının gerdanında dolaştırmaya mecbur oldu. Heyecanından baskıyı bir türlü yerleştiremiyordu. git bakalım! Koş! Beni bekle. M. çeşme gibi be! Kanım amma da kırmızıymış! Öyle olması iyilikten gelir. Emma çömelip kolunu uzatırken biraz sendelediği için kumaşın şişkinliği de yer yer inip göğsünün kıvrımlarını belli ediyordu. bardakta şeker eritirken eczacı da içeri girdi. yaptığı eğilme hareketiyle fistanı (bu. Arabacı ayıldı.. MADAME BOVARY 139 boyu uzun. bununla yavaş yavaş Justin'in şakaklarını ıslatıyor.. sonra patiska mendiline sirke döktü. Gömleğinin kordonları kördüğüm olmuştu. etekliği geniş bir yazlık elbiseydi). Madame Bovary Justin'in kravatını çözmeye başladı. İkisi birden. hanımefendiyi de rahatsız ediyorsun! Zaten çarşamba.. Madame Bovary ömründe bayılmamıştı. Aman Allahım!. orada soğukkanlılığını muhafaza etmen. Kocası: — Çabuk sirke getir! diye bağırıyordu. Köylü. Justin'in elindeki leğen sallanmaya başlamıştı. günleri sana daha çok ihtiyacım oluyor. hafif hafif üflüyordu. odanın döşeme taşlarına çarpıp etrafına yayıldı. dizleri titriyordu. şahitlerden birinin..
mizacında hoyratlık. tavuk. Sonra masanın bir köşesine üç frank bıraktı. Rodolphe etrafında. gelişigüzel bir selam verip çıktı gitti. Bu cümleyi söylerken Emma'ya bakıyordu. zarif ayaklan var. Benzi de ne uçuk!. Emma yine hekimin odasındaki hali. kundurasına kırbaç gibi vuran otların hep biteviye hışırtısından ve uzakta.. hastadan hastaya dolaşırken karısı da evde oturup çoraplarına yama vurur. Buchy milli muhafız kıtası da (Yon-ville'de muhafız kıtası teşkil edilmemişti) gelip Binet'nin idaresindeki itfaiye bölüğüne katılmıştı. benim olacak!. Az sonra ırmağın öte tarafını bulmuştu (La Huchette'e oradan gidilirdi). en emin yol odur. dert var. bütün kişiliği. sakalı da en aşağı üç günlük. bunun içindir ki onu da. diye ilave etti.. ziyafet için bir çadır kurulmuş. o kadar hareketsizleşmişti ki. Emma onu çayırdan geçerken gördü: Ro dolphe Boulanger kavaklar altında yürüyor. Düşünüyordu: — Nerede buluşuruz?. valinin geldiğini haber vermek. hekimin karısı hakçası şirin bir kadın!. her cinsten bir türlü sıkıntı. Herifin tırnakları pis. Vergi tahsildarı ile albay arasında öteden beri bir rekabet devam . Rouen'lı bir aktrisi «Kapatmıştı». o elbisesi ile MADAME BOVARY 141 gözünün önüne geliyor ve Rodolphe onu hayalen soyuyordu. İşe başlarız. VIII O pek beklenilen tarım şenlikleri nihayet başladı. Argueil yokuşunun tepesine vardığı zaman kararım vermiş bulunuyordu: — Artık fırsat kollamak lazım!. yakında tarım toplantıları dolayısıyle şenlikler var. zekâsında oldukça keskinlik vardı. onları bize davet ederim. Rodolphe Boulanger otuz dört yaşındaydı. O içinden: — Şirin kadın! diyordu. Çok vakit kaybetmeli! Sonra tekrar başladı: — Ama gözleri de burgu gibi insanın tâ yüreğine giriyor.. evlerinin kapısı önüne çıkmış. dost olurum. yulaflar arasına saklanmış cırlakların gürültüsünden başka hiçbir ses duymuyordu..MADAME BOVARY — Bu sayede sizinle tanışmak şerefine nail oldum. sonra başımdan nasıl atarım?. Benim olacak! diye bağırdı ve hemen meselenin icra tarafını tetkike başladı. Emma'yı güzel bulmuştu. hiç şüphe yok! Hem de ne şefkat gösterir! Ne dilber olur!. kilisenin önündeki meydanın ortasına da. hem de cüretkârlık göstererek. keyfi de insana usanç veriyor. Güzel dişleri. Virginie doğrusu pek semirdi. Karides yemeğe de ne kadar düşkün. Hem komşular var. elbette Madame Bovary de gelir. gerekirse kendimi hacamat ettiririm. adım adım kalkıp inen bacaklarında toplanmıştı. Elbette içi sıkılır! Şehirde yaşamak. Binet o gün her günkünden de dik bir yaka takmıştı. kara gözleri. Kır bomboştu. O. sımsıkı forması içinde bedeni o kadar kaskatı kesilmiş. belediye dairesinin saçağı. Şöyle nazikçe üç kompliman yapsan insanı çıldırasıya sevecek. onları iyice öğrenmişti. bir düşüncesi varmış gibi ikide bir duruyordu. görürüm.. Orası öyle ama. kocası var.. dedi. madalya kazanan çiftçilerin adlarını bildirmek için bir bombard konulmuştu. her akşam dans etmek ister! Zavallı kadıncağız! Mutfakta masanın üzerine konan sazan balığının nasıl su diye içi titrerse onun da aşk diye içi titrer.. Nasıl buluşuruz? Çocukla dadısı» sürekli başımızda olacak.. Onunla sevişmenin rast gelebileceği engelleri böyle uzaktan düşünmek aklına metresini getirdi. hindi gönderirim. Sopasını hızla vurup yerdeki bir keseği parçalayarak: — O. onlara av eti. sarmaşıkla donatılmıştı. Tören günü daha sabahtan köy halkı. Acaba nereden buralara düşmüş? O koca herif bu kızı nereden ele geçirmiş? M.: Ben ki uçuk benizli kadınlara bayılırım. hem de çok daha taze. kocasını da düşünüyordu: — Herif çok budalaya benziyor. O. bir tek hareketle yavaş yavaş usul üzere. zaten kadınlarla hayli düşüp kalkmış. Endamı da Paris kadınlarınmki gibi. Bırak sen de! dedi. Ara sıra evlerine uğrar. hazırlıklardan söz ediyorlardı. Neşesi. hatırasından bile bıkkınlık getirdiği o hayalle bir an oyalandıktan sonra içinden: — Madame Bovary ondan elbette çok daha güzel. bir çayıra. Sahi! diye ilave etti. Kadın hiç şüphesiz ondan bıkmıştır.
dedi. kocaları ise. Homais devam etti: — Siz bir insanın tarım uzmanı olması için bizzat toprağı sürmesi. Birbiri arkasından bidüziye kırmızı apoletlerin. renk renk atkılar. gazların çözümlenmesi.. kılcallığını bilmek lazımdır! Daha ne bileyim? Binaların yapılışını. Bunların birine: «Yaşasın Ticaret. Şişman dul kadın nereye gittiğini sorunca: — Size garip geliyor. büyük memurların oturacağı parmaklıklı tribünün iki tarafına dikilmiş. Civar çiftliklerden gelen kadınlar. kendi kendine homurdanıyordu: — Ne budala herifler! Öyle bezden baraka yaptılar da iyi haltettiler! Bir vali. lekelenir diye korkup bellerine kaldırdıkları fistanlarını tutan iğneleri attan inince çıkarıyor. Sadece şunu söylemek istemiştim. Siyah bir setre. Ben ki daima la-boratuvarımda otururum. Halk. basık bir şapka geçirmişti.. Madame Lefrançois.. Herkesin en çok hayran olduğu şey..ma bugün. baldırı çıplak alayı için!.. af buyurun acele işim var. yarı açık pencerelerden üç renkli bayraklar sarkıyordu. Homais: — Hiç! Hiç! dedi. kardan daha beyaz gözüküyor. değil mi?. Madame Lefrançois. doğrudan doğruya kimya değil de nedir? Otelci kadın cevap vermedi. ağaçlı yollardan boyuna insan taşıyor. sonra gülümseyerek cevap verdi: — Öyleyse başka! Ama tarımdan size ne? Siz ondan da anlar mısınız? — Elbette anlarım. mutfak merdiveninin basamaklarında durmuş. havanın etkilerini. gerekirse bu konularda .» ötekine: «Yaşasın Tarım. Eczacı hayretle cevap verdi: — Evet. Fakat bütün yüzlerde bir çiçek gibi açılan sevinç. caddeye köyün iki ucundan geliyordu. kara redingotlarla mavi bez ceketlerin monotonluğunu.. bundan başka. Otelci kadın: — Ne peyniri? diye sordu. üzerlerine fenerler asılmış iki uzun porsuk ağacıydı. otelci Madame Lefrançois'yı kederlendirmişe' benziyordu. boyuna yeniden başlıyordu! Bu kadar şatafat asla görülmemişti! Köy. ben eczacı. altın haçlar. arazinin niteliğini. miyasmaların etkisi gibi şeyler. Sokakçıklar-dan. kolalı başlıklar. oraya gidiyorum. saçılmış karışık renkleriyle. doğadaki bütün cisimlerin birbiri üzerine etkilerini araştırmak olduğundan. uşakların yemeğini incelemek.mendilleri yerlerinde bırakıp bir uçlarını dişleriyle tutmakta devam ediyorlardı. kümes hayvanları beslemiş olması mı lazımdır sanıyorsunuz? O işlerden ziyade. her zamankinin tersine olarak da başına bir şapka.» dördüncüsüne de: «Yaşasın Güzel Sanatlar» yazılmıştı. ara sıra da. bütün meyhaneler doluydu. cambazlar gibi çadır altında yemek yemekten hoşlanır mı sanıyorlar? Böyle işgüzarlıkların adına «Memlekete hizmet» diyorlar! Ta Neufchâtel'den pis bir aşçı getirmeye değerdi ya! Hem de kimler için! Bir alay inek çobanı. şairin peynire soktuğu fareden de daha münzeviyim. suların özelliklerini. A. bunun sonucu olarak tarım da onun alanına dahil demektir! Hem. sorarım size. gidip şenliği "görmek için evlerden çıkan keten eldivenli hanımların arkasından kapı tokmaklarının çarptığı duyuluyordu. gübrelerin bileşimi. çeşitli cisimlerin yoğunluğunu. Bu hiç durmuyor. madenlerin. yani kimyager değil miyim? Kimyanın konusu da. söz konusu maddelerin yapısını. belediye dairesinin dört sütununa dayanmış. her birine yeşilimsi bir bayrak asılıp üzerine sarı sırma ile yazılar işlenmiş dört tane sırık vardı. güneşin berrak ışığında parlıyor. Madame Lefrançois: Her zaman dükkânıma kapanır otururum. sıvıların mayalanması. hayvanların yemini. hava güzel olduğu için. Madame Lefrançois küçümseyen bir tavırla: — Haa! Oraya mı gidiyorsunuz? dedi. şapkalarını korumak için üzerlerine örttükleri . sonra göğüslükle142 MADAME BOVARY rin geçtiği görülüyordu.edegeldiğinden her ikisi de emirleri altındaki adamları ayrı ayrı talim ettiriyorlardı. süslüyorlardı. toprağın.» -üçüncüsüne: «Yaşasın Sanayi. ¦ Eczacı oradan geçiyordu. maden filizlerinin durumunu. MADAME BOVARY 143 — Allah ömürler versin! dedi. Nankin pamuklusundan pantolon. kunduz derisinden kundura giymiş. Ben danışma komisyonunda üye değil miyim ya! Madame Lefrançois onu birkaç saniye süzdü. böyle bir münasebetle. halkının çoğu evlerini bir gün önceden temizlemişlerdi.
. imal tarzı. M. Rodolphe onu uzaktan görmüş. Akla. çünkü. Yün örgü ceketinin ilmiklerini göğsüne doğru çeken omuz silkintileri ile iki elini kaldırıp rakibinin meyhanesini gösteriyordu. Böyle yandan bakılınca kadının yüzü o kadar sakindi ki. Emma başını omuzuna eğmişti. biliyorsunuz ya? Şu eczacı. hayale gelebilecek her türlü hal1 ve fırsata uygun cümleleri olan eczacı: — Ne korkunç felâket! dedi. sadece dikkat etmesini ihtar içindi. onun «Yüze gülüşü. Rodolphe: «Acaba benimle eğleniyor mu?» diye düşündü. eczacı devam etti: — Ah! Bizim tarımcılarımız birer kimyager olsa. hangileri besleyicidir? Hangilerini yok etmeli.. sizin haberiniz yok mu? Bu hafta haciz koyacaklar. Madame Lefrançois zihnen o kadar dalgın görünü-1 yordu ki eczacı durmak zorunda kaldı. anlaşılır şey değil. ayırdetmek. M. sağına soluna selamlar dağıtıyor. tafsilat vermek için çağıran Madame Lefrançois'yi dinlemeden. onları biraz elmacıkların altına çekilmiş gibi gösteriyordu. Homais: — Madame Bovary mi? dedi. Otelci kadın gözlerini Cafe Français'nm kapısından ayırmıyordu. Rüzgâr doğudan esiyor. — İşte. o çehrenin beyazlığını bir kat daha belirtiyordu. Ben hemen gidip kendisine saygılarımı sunayım. Madame Bovary'nin bacanda yeşil bir şapka var. bu sayede derneğin tarım bölümü yemiş ağaçlan koluna üye olmak şerefine erdim. Burun zarını pembe bir renk kaplamıştı.. sohbete girişmek ümidi ile olacak. — Zaten. Eczacı. Tellier'den nefret etmesine rağmen bu hususta Lheureux'yu ayıpladığını. kısacası broşürleri. Lheureux dava açıp eşyasının satılmasını istemiş. dudaklarında gülümseme. nerede tutmaz? Bütün bunları bilmek. kendisi şurada. Onu senetlerle katletti. Emma ona dirseği ile vurdu. ve nezakete bakmayarak: — Şu şişman heriften kaçınmak istiyordum da onun için. dedi. Rouen'deki Tarım Derneği'ne gönderdim. hangilerini etmemelidir? Falan ağaç ya da ot nerede tutar. yetmiş iki sayfalık !bir muhtıra kaleme almış. Madame Lefrançois üç basamak merdiveni indi ve eczacının kulağına eğildi: — Nasıl? dedi. Lheureux de onlarla beraberdi ve ikide bir. tutulan yolu eleştirebilmek için sağlık bilgisi kurallarını da çok iyi bilmek gerekir! Bundan başka Botanik biliminden de anlamak. sütunlar altında bir yer bulursak memnun olur. Kadın: — Hele şunlara bakın!. sekiz güne varmaz her şey biter. fakat Madame Bovary'nin vsoluğu kesildi: Rodolphe da adımlarını ağırlatıp gülümsedi.. diyordu. Pazar yerinde: Madame BoMADAME BOVARY 145 vary'yi selamlıyor. dedi. Rodolphe kendi kendine: «Bu da ne demek?» diye düşündü ve yürümesine devam etmekle beraber kadını göz ucuyle süzdü. Guillaumin'in uşağı Thedore'dan öğrendiği bu işi anlatmaya başladı. bir şey anlamak kabil olmuyordu. O sırada oradan şarkı sesleri yükselmekteydi. yılan gibi» olduğunu söylüyordu.. Madame Lefrançois! Anlıyor mu144 MADAME BOVARY sunuz? Hangileri sağlığa zararlı. artık çok sürmez. her zaman uyanık davranıp ıslahatı göstermek lazımdır. dedi. Elma şarabı. arkasında rüzgâra kapılıp dalgalanan kara setrenin etekleriyle hayli yer kaplıyordu.karar vermek. hangileri yararlıdır? Hangi-leri verimsizdir. Otelci kadın.. Herkesler dışarıda!. hızla yürümeye başlamıştı. Fakat. onlara: — Hava doğrusu enfes!. Emma'nm öyle dirsek vurması. Uçuk renkleriyle birer saz yaprağını andıran kurdelelerin süslediği oval siyah şapka. hiç olmazsa bilimin öğütlemelerini dinler kimseler olsalar! Mesela ben geçenlerde büyükçe bir risale.. Böyle pis bir aşçı dükkânı!. dergileri okuyup bilimin ilerlemesinden haberdar olmak. Boulanger'nin koluna girmiş. İşte benim o eserim basılıp yayılsaydı.-. gibi sözler söylüyordu. otları tanımak gereklidir. hızlı hızlı uzaklaştı. ince derisinin altında hafif hafif vuran kam. ağaçları. Kıvrık iri kirpikli gözleri önüne bakıyor ve iyice açık oldukları halde. tesirleri ve bu hususta bazı yeni düşünceler diye ad koymuştum. Belki içeride. Homais hayretle geriledi.-dudakları arasından da dişlerinin sedef gibi parlayan uçları gözüküyordu.
Rodolphe'un da hemen hiçbir cevap vermemelerine rağmen M. mademki bugün sizinle bulunmak bahtiyarlığına erdim. çocukları ile gelmiş kadınlar insana çarpıyorlardı. burnuna demir halka vurulmuş kocaman kara bir boğa vardı ki sanki tunç-tanmış gibi hiç kımıldamıyordu. yüzleri ipten tarafa çevrilmiş. ne güzel! Köydeki] sevdalı kızların hepsinin de falına bakmaya yeter. boylu boyunca bütün çayıra serpiliyorlardı. Çayır artık kalabalıklaşmaya başlıyor. rüzgâra kapılan bir yelenin bir bayrak gibi havalandığı. Rodolphe: — Orasını Allah bilir! diye cevap verdi. yolu çi-MB ıo 146 MADAME BOVARY te kadar takip edeceğine birdenbire bir patikaya saptı. hakem heyeti azalan ağır ağır dolaşmaya başladılar.— Herifi nasıl da savdınız! dedi. her hayvanın önünde durup bakıyor. Rodolphe'u görür görmez hemen yanına gitti ve nazik bir tavırla gülümseyerek: — Nasıl. hatta güzel bir hayvan gördü mü. Monsieur Boulanger? dedi. oraya girmeye başlamışlardı. onların en küçük bir hareketlerini görünce: «Ne emir buyurdunuz?» diye yaklaşıp elini şapkasına götürüyordu. Tarım Kurulu toplantılarına hiçbir önem vermemekle beraber. daha rahat dolaşabilmek için jandarmalara mavi kartını gösteriyor. tayları da onların gölgelerinde yatıyor veya bazen meme emmeye geliyorlardı. Rodolphe. bazen de birkaç sivri boynuzun veya koşan birkaç insan başının yükseldiği görülüyordu. Rodolphe sözünü tamamlamadı. ağzı bağlanmış. birbirinin-kinden ya yüksek. bizi huzurunuzdan mahrum mu edeceksiniz.. bir dizlerini kıvırmış inekler karınlarını da çimene yaymış. ta akçakavaklardan ziyafet çadırına kadar. kısraklar tarafında burunlarını aça MADAME BOVARY 147 aça bakıp kişneyen. Monsieur Lheureux! diye bağırdı. Sahadan yüz adım kadar ötede.. ama başkan uzaklaşır uzaklaşmaz. Madame Bovary'yi de beraber sürüklemişti. Sonra ilave etti: — Birkaç tane koparayım mı? Ne dersiniz?. birbiri arkasından. — Allaha ısmarladık. danalar böğürüyor.. Derozerays de la Panville'di. İki sıra arasında. onun yanında olmaya tercih ederim. .. Üstü başı lime lime bir çocuk onu bir iple tutuyordu. sonra birbirlerine yavaş yavaş fikir danışıyorlardı. başları uzanmış. — Başımıza başkalarını musallat etmenin yeri var mı ya! Hem. Uykusu gelmiş domuzlar burunları ile toprağı deşiyor.. Kolları sıvalı arabacılar. ya alçak gelen sağrıları ile karmakarışık dizilmişlerdi. Kısraklar. yanlarından geçilince süt ko kan hizmetçi kızlara ikide bir yol vermek gerekiyordu. Rodolphe: — Şu koyun gözlerine de bakın! dedi. hem yürüyor. İnşallah yine görüşürüz!. İçlerinde en önemlileri gibi gözüken biri. Bu zat. Artık hayvanları tetkik zamanı da gelmişti: kazıklara bağlanmış uzun bir iple koşu meydanı gibi bir yer ayrılmıştı. Emma'ya: — Doğrusu. Artık havanın güzelliğinden. Emma kızardı. yeleleri sarkmış. Emma gülerek: . sakin sakin duruyor. gitmeye hiç de niyetim yok: Sizin yanınızda olmayı.ayrıca bir yerde. böyle çayır çimende yürümenin zevkinden bahsediyordu. Lheureux. Hayvanlar orada. Emma biraz öksürüp: — Sizin de bir sevdiğiniz var mı?. sepet-j leri. Rodolphe hemen geleceğini söyleyerek özür diledi. Yeniden çiçek açmış birkaç papatya gördüler. şaha kalkmış aygırları zaptediyorlardı. iri şemsiyeleri. çiftçiler. uzun bir dizi halinde yürüyor ve böylece. ağır ağır geviş getiriyor ve etraflarında vızıldayan küçük sineklerden korumak için gözlerini kırpıyorlardı. topuksuz pabuçlar giyip parmak-J larma gümüş yüzükler takınmış. koyunlar meliyor. Ayaklarına mavi çoraplar. Bu bir araya tıkıştırılmış vücutların meydana getirdiği dalga boyunca. Bunlar^ el ele vermiş. Nalbandın evi önüne vardıkları zaman Rodolphe. hakem heyeti başkanı M. dedi. hem de elindeki deftere bir şeyler kaydediyordu..Madame Bovary'nin de.
dikişi nedir. hülyalardan bahsettiler. Madame Bovary. çayırda baksanız otların aksettiğini görürdünüz. ya dostlarınız ne olacak? Onları hiç düşünmüyor musunuz? — Dostlarım mı? Peki hangileri? Dostum. birçok şeylerden mahrum kaldım. dedi. Ben sizi neşeli bir adam sanıyordum. ama görünüşte öyle. -sanat hevesine esir olmanın ve toplum kurallarını daima hafifsemenin bir belirtisi sanarak. pek tuhaf hisler beslemenin. her şeyi silip süpürürdüm! Emma: — Ama hiç de acınacak bir halde değilsiniz gibi geliyor bana. Emma hayretle: — Siz mi? dedi. O zaman içimdeki bütün enerjiyi harcar. ya da sinirlenir. — Evet. Sonra taşranın bayalığından. avamdan kimseler bunu. onun boğduğu hayatlardan. Adam öylesine yüklenmişti ki. kalın çizgili pantolonunun altında da.. garip bir surette yaşamanın. dedi.. ya hoşlanır. alelâdelikle özenip bezenmenin bir araya gelmesinden hasıl olan bir karmakarışıktık vardı. yoksa biraz daha beklemek mi lazım geldiğini bilemiyorlardı. üst üste konmuş bir sürü iskemle taşıyan bir adam yüzünden. hasırı buhur kokan bu iskemleleri kapışıyorlar ve kilise mumlarının damlalarıyle kirlenmiş kocaman arkalıklarına bir nevi saygıyla yaslanıyorlardı. her şeyi alt eder. Rodolphe: — Öyle mi sanıyorsunuz? — Ne de olsa. Rodolphe'un kolunu tekrar yakaladı. elini ceketinin cebine sokar. Rodolphe onlarla at pisliklerine basar.. Nihayet. Örneğin... diyordu. oturumu açmak mı. insan köyde oturunca.. hep yapayalnız. Bu. onu bile anlamaz.durup bakıyordu. kendi kendine konuşuyormuş gibi devam etti: MADAME BOVARY 149 — Evet. Beyaz şapkalı bir arabacının boyuna kırbaç savurduğu iki sıska beygir arabayı çekiyordu. müşteriden baş alamaz olmuştu. koncu Nankin bezinden potinleri gözükürdü. bir sevgiye rastgelseydim.. birini bulsaydım. Ama kaç kere. Ah. uzaklaşmak zorunda kaldılar. yanlış bir işaretti. Yonville hanımlarının tuvaleti ile alaya başladı. Fakat Madame Bovary'nin böyle şeylerle ilgilendiği yoktu. bir elbisesinin biçimi. Rodolphe bunu sezince. Fikri de para getiriyordu.. Tereddütle ilave etti: — Zenginsiniz. sıcaktan bunalan kasabalılar. — Zaten. orada sönüp giden emellerden. — Ah. itişe kakışa kasabaya doğru yollanmaya başladı. — Çok doğru! Bu adamlardan hiçbiri.. o. dedi. Arkalarında. rüzgâr estikçe. hayatta bir gayem olsaydı. insan bunu düşündükçe.var mı benim? Kim beni düşünüyor ki? Bu son kelimeleri söylerken sesi dudaklarından âdeta ıslık gibi çıkıyordu. Emma alay etmediğine yemin ederken. Vali Bey henüz gözükmemişti. Herkes. ben de günden güne kendimi hüzne daldırıp gidiyorum. meydanın ucunda bir büyük kira landosu gözüktü. gidip orada uyuyanlara katılmanın daha iyi olup olmayacağını kendi kendime sormuşumdur. bir top sesi gümbürdedi. külrengi toz bezden yeleği içinde kabarır. birbirlerinden. Rodolphe'un kollukları pastalı patiska gömleği. yalnız tahta kunduralarının burnu ile. çünkü herkesin önünde yüzüme bir alaycı maskesi takmasını bilirim. Binet: «Silah başına!» diye bağıracak . Emma: — İyi giyinmek zahmete değmez.. kendisi üstüne başına pek bakmadığı için özür diledi. şapkasını yan giyerdi. Nitekim. Rodolphe: — Bunun içindir ki. alt kısmı vernikli. Rodolphe: — Benimle alay etmeyiniz. Bunlara o kadar vernik 148 MADAME BOVARY vururdu ki ayna gibi parlatırdı. Bu. Rodolphe'un giyiminde. Tarım Komisyonu toplantılarından faydalanmanın çaresini bulmuştu. Jüri azası sıkıntılı bir duruma düşmüşlerdi. kilisenin iskemlelerini kalabalıktan oradan oraya taşıyıp duran mezar kazıcısı Lestiboudois'di. öne doğru uzattığı kollarının ucu görülüyordu. serbestsiniz. Kendi çıkarları söz konusu olunca kafası pek güzel işlediği için. dedi. mehtapta bir mezarlık görünce.
sütunlar arasında bulunuyorlar. akikten birer mühür sallanan uzun bir kurdele bağlıydı. henüz apresi olduğu gibi kaldığı için. hafif tırısla. O zaman. Tuvache da. pek kocaman ve kalın gözkapaklarıyle örtülü gözlerini. Krallığa olan bağlılığını ve Yonville'e lütfedilen şerefi belirtmeye çalışıyordu. Salon bomboş olduğu için Rodolphe. Hanın uşağı Hippolyte. kekeliyor. alın tarafı dazlak. arabacının beygirlerini dizginlerinden yakaladı ve küt ayağı ile topallaya topallaya Altın Aslan'ın sundurması altına götürdü. birbirine girdi. methalde. söyleyecek söz bulamıyor. Madame Bovary ile birlikte. arabaya koşulmuş iki sıska beygir. etraflarında Jüri Üyeleri. yerine oturmak üzere önünden geçen eczacıya: — Bana kalırsa. Bütün saatlere. gülümsüyor. belediye binasının önüne vardılar. ucunda yumurta biçimi. başının arka tarafında bir yumak saç. İleri gelenlerin hanımları arkada. çayırdan sırtlayıp getirdiği bütün iskemleleri oraya yerleştirmiş. Madame Tuvache'ın iğreti verdiği kırmızı Utrecht kadifesi kaplı koltuklara oturdular. uçuk be150 MADAME BOVARY nizle. Vilayet Meclisi Üyesi Bey. Nihayet Vilayet Meclisi Üyesi ayağa kalktı. gemlerini kırıta kırıta çekerek. hâlâ gidip kiliseden iskemle getiriyordu. tam hükümdarın büstü altında bulunanlardan üç tabure aldı ve pencerelerden birine yaklaştırdı. pek halim selim görünüşlü bir zatın arabadan indiği görüldü. Yumurta biçimi büyük masanın etrafından. Şu zavallı Tuvache'ın pek zevki yoktur. İsmi ağızdan ağıza kalabalık . kalabalığın büyük kısmı ise karşıda ayakta duruyor veya iskemlelere oturuyordu. Böylece her ikisi. top gürledi ve beyler birbiri peşi sıra kerevete çıkarak.zamanı ancak bulabildi. Tranpet çaldı. üç köşeli siyah şapkasını göğsüne bastırarak muhatabını tekrar tekrar selamlarken M. alınları birbirine değercesine karşı karşıya kaldılar. müzakereler oldu. Adam. MADAME BOVARY 151 M. aynı zamanda sivri uçlu burnunu yukarıya dikiyor ve içeriye gömük ağzına bir gülümseme konduruyordu. tam milli muhafızlarla itfaiyeciler trampet çalarak sert adımlarla saf tutmaya geldikleri anda. Binet bağırdı: — Hizaya gel! Albay haykırdı: — Dur! Sola saf bağla! Namlu bileziklerinin merdivenlerden tekerlenen bir bakır kazan gibi ses verip gittiği bir selam dur vaziyetinden sonra bütün tüfekler tekrar yere indirildi. Bütün yelekler kadifeden ve geniş. Belediye Konağının birinci katına. Bu alışverişiyle ortalıkta öyle bir tıkanıklığa sebep oluyordu ki. yay gibi eğilmiş. dedi. Belediye Meclisinin ve kasabanın ileri gelenleri. devrik yakalıydı. Tuvache iltifatlarla mukabelede bulundu. kerevetin basamaklarına çok güçlükle vanlabiliyordu. şuraya iki Venedik direği dikmek lazımdı: Yenilik olarak biraz ciddi ve zengin şeylerle donatarak. kalabalığa bakarken yarı yarıya kapatıyor. Kabarık favorileri. Kerevetin üstünde bir kıpırdama. adının Lieuvain olduğu artık öğrenilmişti. Hele sanat dehası denilen şeyden büsbütün mahrumdur. Lheureux. Belediye* Başkanını hamailinden tanıdı ve valinin gelemediğini söyledi. Bütün bu insanlar birbirine benziyordu. İkisi de taburelere yan yana oturdular. Herkes silah çatılarına doğru koşuştu. Kendisi Vilayet Meclisi Üyesindenmiş. Lestiboudois. Orada bir sürü köylü toplanarak arabaya bakmaya başladılar. toplantı salonuna çıkmış bulunuyordu. gümüş sırma işlemeli kısa bir frak giymiş. Homais: — Şüphesiz. Bu arada Rodolphe. albay da onu taklit etti. beriki bundan pek mahcup olduğunu bildirdi. manzarayı oradan rahatça seyredebileceklerini söylemişti. Ama ne yaparsınız! Her şeye Belediye Başkanı el attı. Herkes iki elini kalçaları üzerine dayıyor. kocaman çizmelerin meşininden daha çok parlayan çuhadan yapılmış pantolonlarının apış aralarını ihtimamla aralıklıyordu. güneşten hafifçe yanmış kumral ve gevşek yüzleri tatlı elma şarabı rengi bağlamıştı. sonra özür diledi. fiyongosu iyice gerilmiş beyaz kravatların tuttuğu katı yakalıklardan taşıyordu. uzun fısıldamalar. dedi. Bazıları yakalarını bile unuttu. Milli Muhafız Kıtası ve halk olduğu halde. Hani göze pek güzel görünürdü. Fakat vilayet arabası bu karışıklığı tahmin etmişe benziyordu.
hem hareket. hem en temiz ihtiraslar. dedi. Emma: — Doğrusu. her şeyinizi vermek. beyler.. Şevketmeaba. çünkü insan bu eğlencede saadet bulamaz. saadete rastgelinir bir gün. MADAME BOVARY 153 Bu söz üzerine Emma. Kötü şöhretim malum. Yüksek İdare Makamlarına. — Niçin? 152 MADAME BOVARY Tam o sırada Vilayet Meclisi Üyesinin sesi görülmemiş bir şiddetle yükseldi: «Vatandaşlar arasındaki çekişmelerin sokak ve meydanlarımızı kana buladığı. bu hususta benimle hemfikir olduğunuzdan eminim. Böylece insan her çeşit fanteziye. — Fakat saadet bulunur mu hiç? Rodolphe: — Evet.. diye tekrarladı. limanlarımız dolup taşmakta. evet. adım pek kötüye çıkmıştır. sanki «İşte o!» diyen bir sestir bu. O zaman ufuklar aralanır. Emma: — Ne gibi? — Ne gibisi var mı? Kaplarına sığmayan insanlar bulunduğunu bilmez misiniz?. politika fırtınaları atmosferdeki karışıklıklardan hakikaten çok daha tehlikelidir..» Rodolphe: — Saadete rastgelinir bir gün. geceleri huzur içinde uykuya dalarken birdenbire yangını haber veren çan seslerinin gürültüsüyle uyanmaktan titrediği. — Hayır. hatta bizzat amelenin. hem de en coşkun keyifler lazımdır. büyük imalat merkezlerimiz tekrar faaliyete geçmekte. dedi. Böylelerine hem hülya. hayır.» Rodolphe: — İnsanlık bakımından belki de bu haklı ve yerinde bir şey.arasında dolaşıyordu.» Rodolphe: — Biraz geri çekilelim. tüccarın. terakki ve ahlaklılığın mücahitleri! Artık anlamış bulunuyorsunuz ki. din daha çok kuvvet bularak gönüllerimizde gü-lümsemekte. çılgınlığa kendini kapıp koyuverir. mülk sahibinin. böyle bir eğlencemiz bile yok! — Hazin eğlence. ticareti. Hükümdarımıza. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Sizler de zaten bunu anlamış bulunuyorsunuz. Sizler. beyler!» Rodolphe: — Belki aşağıdan beni görürler. en yıkıcı sözlerin büyük bir cüretle memleketi temelinden çökerttiği günler artık mazi olmuştur. sanayii.) arzettiğim gibi müsaade ediniz de. tam ümitsizliğe düşüldüğü bir günde. her şeyi feda etmek ihtiyacını duyarsınız! Karşılıklı uzun uzadıya . ne görürüm? Her yerde ticaret ve zenaat yeşermekte. köylerde yaşayan çiftçiler ve işçiler. harikulade memleketleri gezip dolaşmış bir yolcuyu seyreder gibi baktı ve: — Biz zavallı kadınların.. harp gibi. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Şayet hafızamdan bu karanlık levhaları defedip nazarlarımı güzel vatanımızın bugünkü vaziyetine çevirecek olursam. Bir iki kağıdı sıraya koyup daha iyi görmek için gözlerine uygun bir mesafeye getirdikten sonra söze başladı: «Beyler. itimat yeniden doğmakta ve nihayet Fransa rahatça nefes almaktadır!. dedi. baştan başa medeniyet olan bir eserin barışsever akıncıları! Sizler. amme ve fert refahının hiçbir şubesi nazarlarından uzak kalmayan. ziraatı ve güzel sanatları da saydırmasını bilerek. Hükümete. «Evvelâ müsaade ediniz de (bugünkü toplantının mevzuu hakkında söze başlamadan önce. O kimseye içinizi dökmek. sulhu. dedi. diye cevap verdi. en azından on beş gün müddetle herkese dert anlatmak zorunda kahrım sonra. ansızın. kendinize iftira ediyorsunuz. dedi. yemin ederim. devletin bedeninde'yeni kan damarları gibi çoğalarak yeni irtibatlar kurmakta. her yerde yeni münakale yollan. fırtınalı bir denizin bin bir muhatarası arasında Devlet gerdunesini metin olduğu kadar da hakim bir elle sevk ve idare eden Sevgili Kralımıza minnet ve şükranlarımızı sunayım. ona.
karşınıza gelir. keteni unutmayalım! O keten ki. avucunu açarak kulağına götürmüş. M. şuracığa. parıldar. biri. Madame Bovary itiraz ediyordu: — Ama yine. fakir kadar zengin için de lüzumlu bir gıda imal ediyor. Kadın elini çekti.» Rodolphe: — Ah. şurada gördüğünüz budala toplantısı gibi. beyler. soframıza o lezzetli eti ve yumurtalarını temin eden? Tıpkı cömert bir ana gibi çocuklarına her şeyi veren.» Kimsenin dikkatini çekmesine gerek yoktu. etrafımızı saran peyzaj ve bizi aydınlatan mavi gökyüzü gibi. cebinden çıkardığı mendile ağzını silmişti. inanmaya cesaret çdihnez. dedi.. vazife. çünkü sözlerini yutacakmış gibi . Bu kelime harap ediyor beni. göreneğe kaçanı. durmamacasma kafamızı şişiriyor vazife. kanunlara saygı ile vazifelerin ifasından doğan zekâyı kastediyorum. beyler? Ancak. Yanında duran Tuvache. eli tespihli bir alay sofu karı. beyler. hatibi dinlerken gözlerini dört açıyordu. saman altından su yürüten. şiirin. o satıhta kalan zekâyı. kahramanlığın.kalabalığın ağzı bir karış açıktı. durmadan değişen ve yüksek perdeden atıp tutan. sanki karanlıktan birdenbire ışığa çıkmış gibi. oradan şehirlere götürülüyor. ama vazife. gayet hünerli cihazlar sayesinde öğütülüp toz haline getiriliyor ve değirmenden un adiyle çıkıyor. cümlesine pandomima da kattı. Burada bağ vardır. nihayet her şeyin kaynağı değil mi o ihtiraslar? Emma: — Ama. bir kelime ile. fakat herkesin hayrına. Ama yine de tereddüt edilir. bundan fazla vatanseverlik. Lieuvain.. dedi.) Nihayet. her şeyden önce faydalı gayeler peşinde koşmaya kendini adamış derin ve ölçülü zekâyı. insanın gözü kör. o kadar aranılmış olan bu hazine. MADAME BOVARY 155 Toprağın o bereketli sapan izlerine gayretli bir elle tohum saçarak buğdayı yetiştiriyor. güzel olanı candan sevmektir. sırtımıza ne giyerdik. yataklarımıza yumuşak yastıkları. o da ondan. coşkunluğun. son yıllarda büyük bir gelişme göstermiştir. kıvılcım saçar. hep vazife.. fırıncının eline geçiyor. karnımızı nasıl doyururduk? Hem sonra. çıkarcıların ahlakı. hayır! Ne diye ihtirasların aleyhinde nutuk vermeli? Şu dünyada tek güzel şey. küçüğü. yoksa toplumun sırtımıza yüklediği bayağılıkları ile birlikte bütün göreneklerini kabullenmek değildir. ammenin kemaline. başka yerde meyvesinden elma şarabı yapılan elma ağaçları. o keten ki. o buğday da. vazife diye. çepeçevre ve yukarda bulunan ahlak. daha ileride peynirin türlüsü. sanatların. vakit vakit gözlerini hafifçe yumuyordu. nutkun bir hecesini dahi kaybetmemek için. birbirinizin içindekileri sezersiniz. Ama Vilayet Meclisi Üyesi hep devam ediyordu: «Bundan kim hayrete düşer.de. üzerine bilhassa dikkatimizi çekmek isterim. bundan fazla zekâ ve anlayış köylerden başka nerede bulunur? Zekâ deyince. Yün fanilalı bir sürü bunakla ayağı tandırh. söylemekten çekinmiyorum) iyice gömülmüş bulunmalı ki. herkesin kanaatine biraz uymak ve ahlak kurallarına boyun eğmek de lazım. Fakat öbürü. Derozerays. siyasi daMADAME BO VARY vaya bundan fazla bağlılık. bacaklarının arasında oğlu Napoleon. ama yine de. müziğin. M. Rodolphe: — Fakat iki türlü ahlak vardır. beyler.konuşmazsanız. devlete muin olmaya çalışmak suretiyle. koskoca sürülerini merada otlatıp semirten de çiftçi değil midir? Tarım olmasaydı. bunun sonu gelmez. aylak kafaların o lüzumsuz süsünü değil. beyler. Sanki başı dönmüş gibi elini yüzüne götürdü. — Hayır. beyler? Kim karşılıyor bizim ihtiyaçlarımızı? Varlığımızı kim doyuruyor? Çiftçi değil mi? Çiftçi. Gerçekten. sonra Em-ma'nın eline bırakıverdi. Daha ötede eczacı... ötede kolza. birbirinizi rüyalarda görürsünüz. . Anladık. insanın gözleri kamaşır. tarımla geçinen ahalinin zihniyetini yanlış anlasın. (Bunu söylerken kadına bakıyordu. iyi işlenmiş bir toprağın bütün nimetlerini birbiri peşi sıra saymak lazım gelse. kafası geçmiş zamanın peşin hükümleri içine gömülmüş (evet. Elbiselerimiz için. insanların ahlak dediği şey. tekrar söze başladı: «Burada size tarımın lüzumunu ispdt etmem mi lazım. ebedi ahlak. keten. büyük olanı hissetmek. Rodolphe sözlerini bitirirken.. yine. Yine. misal bulmak için bu kadar uzaklara gitmeye lüzum var mı? Kümeslerimizin süsü olan o mütevazi hayvanın ehemmiyetini sık sık düşünmeyen var mıdır içimizde? O hayvancık değil midir.
ama yine de Rodolphe'un başını hep yanında hissediyordu. ne de pervasız bir ampirizmin fazla aceleci nasihatlerini dinleyiniz. koyun ve domuz cinslerini geliştirmeye dikkat ve himmet ediniz! Bu tarım yarışmaları sizler için birer er meydanı olsun.dinliyordu. yahut köşe başlarında birbirlerine cevap yetiştiren koyunların melediği duyuluyordu. Oğlan. çünkü birbirleri için yaratılmışlardır. beygir. Rbdolphe'un gözlerinde. on yılda bir araya gelecekler. Ne yaparlarsa yapsınlar. Bu duygunun tatlılığı. Emma'ya yaklaşmıştı. onun da sakalından. . sütun başlıklarını saran sarmaşıkların serinliğini içine çekmek için. ta uzakta. eski arzularının içine siniyor ve üzerinden rüzgâr esen kum taneleri gibi. dimdik duruyordu. Vaubyessard'da kendisini valse kaldırmış olan Vicomte hatırına geldi. buran kanatlarını hızla açıp kapadı. yine de deneyecekler. hızlı hızlı söylüyordu: . ta evlere kadar hıncahınç dolmuştu. o miğferin altında çocuksu bir tebessümle tatlı tatlı gülümsüyor.'kötüleniyor. ufkun ta ötesinde. mendili ile yüzünü yelpazeledi. Bu sırada. zahmetli mesailerini hiçbir hükümetin nazarı itibara almadığı saygıdeğer hizmetkârlar. arkasında uzun bir toz bulutu bırakarak Leux yamacından yavaşça aşağıya inmekte olan eski yolcu arabası Kırlangıç'ı gördü. yahut kapılarda ayakta duran insanlar görülüyordu. Belki nutku işitiyordu. kılıcının ucu havada. Vicomte'un koluna girmiş. birbirlerini seveceklerdir. gelin de o sessiz . kafasına öyle kocaman bir miğfer geçirmişti ki. M. alçak sesle. süngülerine dayanarak dinleniyorlardı. Jürinin diğer azalan. Onlar. birbirlerini çağıracaklardır. L6on hep bu san arabaya binerek ona gelirdi. hiç durmadan sallanıyor ve başına doladığı basma sargının bir ucu aşağıya sarkıyordu. Üzerine bir rehavet çöktü. sonunda. tam karşısında görür gibi oldu. en temiz sempatiler hırpalanıyor. Sonra. onaylama anlamında. ve Binet. sığır. çünkü alın yazılan "budur. Lieuvain'in konuşması havada kayboluyordu. Dirseklerini pencerelere dayamış. damla damla terleyen kü156 MADAME BOVARY 1 çük. şakaklarının zonklaması arasından kalabalığın uğultusunu ve cümlelerini dua okur gibi sıralayan Vilayet Meclisi Üyesinin sesini duyuyordu. hâlâ kendini avizelerin parıltısı altında. arka taraftan bir öküzün uzun uzun böğürdüğü. Sığırtmaçlarla çobanlar. Bilhassa toprağı ıslah etmeye. kalabalıktan gelen iskemle gıcırtılarının yer yer kestiği cümle kırıntıları halinde kulağa erişiyordu. Diyordu ki: «Devam ediniz! Sebat ediniz! Ne göreneğin telkinlerini. Emma. mütevazı çiftlik uşakları. Gayri ihtiyari. yüzünü Emma'ya çevirerek ona yakından sabit bakışlarla bakıyordu. kokuyu daha iyi içine çekmek için gözlerini yarı yarıya yumdu. er geç. hatta saçlarına parlaklık veren pomadın kokusunu duyuyordu. kavuşmamaları için her türlü oyunlar oynanıyor. Rodolphe. eczanenin camekânı önünde. Tuvache efendinin küçük oğlu olan muavininin miğferi çok daha mübalağalıydı. solgun yüzünde keyif. kerevetin aşağısında. valste dönüyor sandı. hayvanlarını ta oraya kadar sürmüşlerdi. İnekler burunlarına kadar sarkan yaprakları dilleriyle kopararak. — Topluluğun bu komplosu sizi isyan ettirmiyor mu? Onun mahkûm etmediği bir tek duygu var mı? En soylu içgüdüler. siyah gözbebeklerinin etrafına çizik çizik yayılan küçücük altın ışınlar farkediyor. Sesi. bir daha dönmemek üzere yine o MADAME BOVARY 157 yoldan geçip gitmişti! Onu. elini mağluba uzatıp daha iyi bir başarı temennisiyle onunla canciğer olsun! Ve sizler. iyi gübre kullanmaya. ruhuna yayılan bu kokunun harikulade nefesiyle dönüyor. Sessizliğe rağmen. yeleklerine gömülmüş gerdanlarını hafifçe oynatıyorlardı. altı ayda. ama miğferinin ta burnuna kadar inen viziyeri yüzünden hiçbir şey görmesine" imkân yoktu. Birçok kere. ama iki zavallı gönül birbirine kayacak olursa. sonra her şey birbirine karıştı. Fakat iskemlesinin üzerinde dikilerek yaptığı bu hareket sırasında. o arzular. ansızın. İtfaiyeciler. Meydan. dirseklerini gererek. Leon uzakta değilmiş de hemen gelecekmiş zannetti. yorgunluk ve uyku ifadesi beliri-yordu. dönüyordu. bulutlar geçti. sonra. Kollarını dizleri üstünde kavuşturmuş duruyor. Bunlardan galip çıkan. Eldivenlerini çıkarıp ellerini kuruladı. kanat çırpacaklar. Justin'in. pencereden. arada bir böğürüp duruyorlardı. baktığı şeyin temaşasına dalmış gibi bir hali vardı. bu saçlar gibi etrafa aynı vanilya ye limon kokusu yayılıyordu.
Sonra bu insanlar hayvan postlarını terk etmişler. insanlığın hayrına olmuştu. Sayın Başkan. sizi himaye etmektedir. fakat daha olumlu bir üslup niteliği taşıyordu. Bu bahiste din ile tarım arasındaki ilişkiler.uzun vadeli icarlar. Rodolphe haykırdı: — Ah teşekkür ederim! Beni reddetmiyorsunuz! Ne kadar iyi kalplisiniz! Anlıyorsunuz ki ben sizinim! Bırakın da sizi göreyim. buna karşılık.. Emma elini çekmedi. . Başkan: «Yağlı tohum küspelerinin kullanılışı» diye devam ediyordu. sizi desteklemekte. yahut bu tazyike cevap verdiğinden. Başkan: «Mükemmel ürün ödülü!. toprağı çizik çizik etmişler.» — Hayır.. «Bir merinos koçu için. yakalanmış da tekrar havalanmak isteyen bir kumru gibi sımsıcak ve titremeler içinde olduğunu hissediyordu. gözlerini size dikmiş.» -r.» diye bağırdı. asma dikmişlerdi. bu dayanılmaz cazibelerin nedenini çok daha önce yaşanmış hayatlarda aramak lazım geldiğini anlatıyordu.. lahana yetiştiren Diocletien'i. nutukta hükümetin övgüsü daha az yer tutuyor. yirmi beş frank kıymetinde. ikimizin de üstünden kayıp gittiğimiz inişler bizi birbirimize doğru itti. birbiri ardından sıraladı: «Flaman gübresi. bir altın madalya!» — Çünkü kimsede bu kadar tam bir cazibe ve güzellik görmedim. Birbirlerine bakıyorlardı.. hayatınızda benim de bir yerim olacak. masanın örtüsünü buruşturdu ve meydanda.» Rodolphe artık konuşmuyordu. Bu. Lieuvain artık. Bizet'ye. her ikisinin nasıl uygarlığa el birliğiyle hizmet etmiş olduğu anlatılıyordu. Kurumuş dudakları dayanılmaz bir arzu ile titriyordu ve parmakları. neden birbirimizle tanıştık? Hangi raslantı bunu istedi? Hiç şüphe yok. Nutku. tarlalara tohum atarak yeni yılı açan Çin İmparatorlarını zikrederken.Guerriere'den Catherine . aradaki mesafeye rağmen. . Mesela.Nicaise Elisabeth Leroux'ya. aynı çiftlikte elli dört yıl müddetle hizmet gördüğü için. Leherisse ile M. kumaştan elbise giymişler. tatlı bir gevşemeyle.keten üretimi. o elin. sizi seyredeyim! Pencerelerden giren bir rüzgâr. Hatip. . hayır. «Sassetot . birbirine kavuşmak için akan iki nehir gibi. .. devlet bundan böyle.Size refakat edeceğimi biliyor muydum? «Yetmiş frank!» — Hatta yüz kere kalkıp gitmek istedim. bir gümüş madalya!» Vilayet Meclisi Üyesi. Fakat kadın. sapanı ile tafla süren Cincinnatus'u. Caron'a. beyaz kelebeklerin çırpman kanatları gibi hafifçe havalandı. Haklı taleplerinizi karşılayacak ve elinden geldiği kadar meşakkatli fedakârlıklarınızın yükünü hafifletecekti!» M. «Notre-Dame'dan M.hizmetkârların emeği.. ya elini kurtarmak istediğinden. insanların ormanlar içinde meşe palamutlarıyle karın doyurduğu o hoyrat zamanları tasvir ediyordu. Rodolphe ile Ma158 MADAME BOVARY dame Bovary ise. aşağıda köylü kadınların bütün o kocaman başlıkları. Bain'e!» — Nitekim hatıranızı hep gönlümde saklayacağım. kendiliklerinden. Ve kadının elini yakaladı.faziletlerinizin mükâfatım alın ve emin olun ki.oturdu. — Mesela az evvel size geldiğim zaman. «Nerede Catherine Leroux?» deyip duruyordu. acaba bu keşifte faydadan çok zarar yok muydu? M.kanal açma.. Derozerays kalkıp başka bir nutka başladı. «Givry-Saint-Martin'den M. toplumların meydana çıktığı tarihe kadar çıkarak. sizi takip ettim.» — Bu akşam. «Fışkılar. Cullembourg. diyordu. kaldım. iki birinci mükâfat: M. Sonra. yani daha özel bilgiler veı daha. — Nitekim. Belot'ya.la . düşüncenizde. diğer günler ve bütün hayatım boyunca kalacağım gibi! «Argueil'den M. belki üyeninki kadar süslü değildi. rüyalardan. altmış frank!» Rodolphe kadının elini sıkıyor. Rodolphe de manyetizme bahsinden yavaş yavaş yakınlıklar bahsine geçmiş. birbirlerine kenetlendi. yarın. Derozerays bu meseleyi ele almıştı. din ve tarım bahsi daha uzun sürüyordu. esaslı düşünceler içeriyordu. önsezilerden. . bir gölge gibi silinir giderim. biz. M.. manyetizmadan söz açmışlardı. «Quincampoix'dan M.» MADAME BOVARY 159 — Ama unutursunuz beni.. değil mi? «Domuz cinsi. parmaklarını oynatır gibi oldu. genç kadına.
O zaman yüzünde saadetle dolup taşan bir tebessüm belirdi ve giderken şöyle homurdandığı duyuldu: — Namıma ayin yapsın diye bizim köyün papazına vereceğim bunu. Emma'nm söylediklerini. hiçbir şey işitmiyordu. az kalsın davetlilerin ağırlığı altında kırılacaktı. katılaştırmış. Hayvanlarla düşe kalka. Kenarı işlemesiz başlığının çerçevelediği sıska yüzü. bir sonbahar sabahı nehirden yükselen buğu gibi.. sofranın üstünde. koltuğundan sıçrayarak: — Sağır mısınız kuzum? dedi ve kulağına bağırmaya başladı: — Elli dört senelik hizmet! Bir gümüş madalya! Yirmi beş frank! Bunlar" hep sizin. onların dilsizliği ve vurdum duymazlığı kendisine de geçmişti. Başkanın elinden kazananların listesini almış olan Şehir Meclisi Üyesi: — Yaklaşın pek sayın Catherine-Nicaise-Elisabeth Leroux. yanındakiler boyuna konuşuyor. MADAME BOVARY 161 Kadın. diye tekrarladı. sanki çekilmiş bin bir meşekkatın mütevazı deliliymiş gibi hep yarı açık duruyordu. yapağının kiri o elleri öylesine sıvamış. dudaklarının biçimini hayalinden geçiriyordu. jüri üyelerinin kendisine niçin gülümsediklerini kestiremeyerek olduğu yerde dimdik duruyordu. fısıltı halinde sesler geliyordu: — Gitsene! — Sola! — Korkma! — Ah. Kapıda birbirlerinden ayrıldılar. fakat o. çamaşır yıkamaların sodası. Bütün alınlardan damla damla ter akıyor. O kadar izdiham vardı ki. dedi. Bayraklar. boynuzlarında yeşil çelenklerle ahırlarına dönen. — Yaklaşsa ya! O zaman. Herkes yine eski mevkiine dönüyor.Kadın bir türlü meydana çıkmıyordu. ziyafet için ver* diği paranın acısını çıkarmaya bakıyordu. temiz suda bol bol yıkanmış olmasına rağmen yine de kirli görünüyor ve hizmet göre göre. Toplantı sona ermişti.. ne budala kadın! 160 MADAME BOVARY Tuvache seslendi: — Nerede kaldı bu kadın! — İşte geliyor!. milli muhafızlar. Rodolphe'un koluna girdi. Eczacı. Bununla beraber. neşe ile açılıp saçılan o burjuvaların karşısında işte böyle kalakalmıştı. ziyafet saatini bekleyerek. çimen üstünde uşaklar kirli tabakları istif ediyorlar. madalyayı eline alınca. Bu yarım asırlık kölelik. belediye binasının birinci katına çıkmışlardı. uğultunun artmasına rağmen. çayırda tek başına gezindi. Kadehine şarap koyuyorlardı. Bol bol yeyip içtiler. yoksa kaçmak mı lazım geldiğini. Tuvache. Artık nutuklar okunmuş. gürültülü ve düzensiz geçti. Ayaklarında tahtadan kocaman galoşlar. kalabalık dağıldı. sırtını çadırın bezine dayamış. mafsalları boğumlu iki uzun el çıkıyordu.. Rodolphe. Sıra yerine geçen daracık tahtalar. Şölen uzun sürdü. yaklaşın. bitmişti. herkes dirseğini güçlükle kımıldatıyordu. her şey eskisi gibi olup bitiyordu: Efendiler uşakları azarlıyor. Hayatında ilk defa böyle bir kalabalığın ortasında bulunuyordu. Kâh elindeki kağıda. babacan bir tavırla: — Yaklaşın. müsabakanın gamsız galiplerini dövüyorlardı. dedi. kâh ihtiyar kadıncağıza bakarak. Taburun trampetçisi şişe ile dolu bir sepet getirmişti. siyah elbiseli beyler ve Şehir Meclisi Üyesinin göğsündeki nişanla içinden ürkmüş. buruşukluklarla suyu çekilmiş bir elmadan daha fazla kırış kırış olmuştu. öylesine Emma'yı düşünmeye dalmıştı ki. onlar da. tavana asılmış gaz lambaları arasında. halkın kendisini neden ortaya ittiğini. herkes. süngülerine geçirmiş oldukları çöreklerle. Yüzü. Ambarların tozu. . Arkasında. Bu solgun bakışı kederli veya içli hiçbir şey yumuşatmıyordu. Kırmızı gömleğinin yenlerinden. O da kendisini evine kadar götürdü. ilerlemek mi.-çizik çizik etmişti ki. pek fakirane elbisesi içinde büsbütün büzülmüş gibi görünen ufak tefek bir ihtiyar kadıncağızın ürkek ürkek kerevete yaklaştığı görüldü. sihirli bir aynadaymış gibi. düşüncesine tam bir sessizlik çökmüştü. cevap bile vermiyordu. belinde de büyük bir mavi önlük vardı. trampetler. Madame Bovary. iyice baktı. Yüzünün ifadesinde bir nevi manastır sertliği vardı. notere eğilerek: — Ne kaba sofuluk bu. beyazımtırak bir duman dalgalanıyordu. Rodolphe.
bütün vücudunun sarsıntılara uyarak bir sağa. istatistik bakımından da. Homais'nin Tarım Derneği'ne elma şarabı hakkında bir muhtıra göndermiş olduğunu da bir . Madame Homais. fakat kocası. arabanın körüğü üstünden. hemen ertesi gün. tatlı bir bakışla ve alçak bir sesle: — Hem de ne kadar güzel. Bu sebeple. Vakit vakit zavallı bir Roma şamdanı havaya yükseliyor. Vilayet Meclisi Üyesinin kira arabası handan çıktı. ama bu kâfi değildi. Jüri üyelerini sayıp dökerken kendi adını da baş tarafta zikrediyor. Rodolphe yanmakta olan kağıt fenerlerin ışığında kadını seyrediyordu. sarhoşlukla adamakıllı mücadele etmeli! Bence her hafta belediyenin kapısına bir liste aşmalı ve o hafta' içinde kendilerini alkolle zehirlemiş ne kadar kimse varsa. yıldızlar yandı. sürülmüş topraklarımıza saçan tropikal bir güneşin selleri altında. Yeniden yüzbaşıya doğru koştu. Homais: — Acaba iyi olmaz mı. dedi. Onu. gerine gerine esneyerek: — Doğrusu. donanma fişekleri atılırken tekrar gördü. Fenerler de birer ikişer söndü. iki fenerin arasında. yavaşça kocasının omuzuna yaslanmıştı. o zaman halk. Eczacı. sessiz. Tahsildar: — Beni rahat bırakın. aşırı bir ihtiyatkârlıkla. hararetle kaleme almıştı: «Bu örgü örgü yeşillikler.asker serpuşlarının madeni tokalarında parıldıyor. Tuvache'ın adresine gönderilmiş olan donanma fişekleri. Uzaktan. Rodolphe. Zaten. bu çiçekler. M. şu bayram günü de pek güzel geçti işte. Haydi. bu girlantlar neye? Hararetini. «Ne milisin cengâver tavrını». karanlıktan Öte berileri çimdik-lenen kadınların çığlığı da karışıyordu. Yere birkaç damla yağmur düştü. sonra aksi istikamette yollarına devam ettiler.. dedi. böylece.» Sonra Vilayet Meclisi Üyesinin kasabaya girişini anlatırken. ne «Kasabanın en şen kadınlarını». tornasına kavuşacaktı. havaya karışıp giden fişekleri tehlikeli buluyor. M. Tam o sırada. ne de «orada bulunan ve bazıları. doğru yıllık rakamlar elde edilmiş olur ve icabında. o şenlik hakkında uzun bir makale çıktı. havada kuyruğunu ısıran bir ejder şekli çizmesi gereken en bellibaşlı fişek de tamamıyle güme gitti. Bu uğultuya. mademki hiçbir şey yok! Eczacı. ağzı bir karış açık. dostlarının yanına dönünce: — Müsterih olun. Yerlere bir tek kıvılcım MADAME BOVARY 163 bile düşmeyecek. dedi. daha binlerce ıslahata lüzum var. Adamakıllı sarhoş olan arabacı. Binet bana bütün tedbirlerin alınmış olduğuna dair teminat verdi. bir sola yıkıldığı görülüyordu. tulumbalar dolu. hatta. köylülerin hayat şartlarından bahsediyordu. İki gün sonra. bir uğultudur koparıyordu. benim de uykum var.. Madame Homais ve eczacı ile beraberdi. onları da yapalım. geceleyin. Birbirlerini selamladılar. ölümsüz saflarımızın kalıntıları olup da trampetlerin erkek sesini duyar duymaz hâlâ yüreklerinizin çarptığım hisseden yaşlı aile babaları» dediği dazlak kafalı ihtiyarlar unutuluyordu. Ne olursa olsun. hepsinin adlarını teker teker o listeye yazmalı. artık gidelim de yatalım. Emma. elbisesinin kıvrımları duvarlar boyunca iniyor ve yaşanacak aşk günleri istikbalin panoramasında sonsuzluğa kadar uzayıp gidiyordu. Şüphesiz. dedi. Nitekim. sonra başını kaldırıp kapkaranlık gökyüzünde fişeklerin ışıklı yolunu takip etmeye başladı. dedi. Yüzbaşı evine dönüyordu. Rouen Feneri gazetesinde. Bunu Homais. birdenbire uyuklamaya başladı.. dedi. mahzene yerleştirilmişti. gazaba gelmiş bir denizin dalgalan gibi. Ama özür dilerim!. eşarbını şapkasız başına bağladı. adamlarınızdan birini gön-derseniz veyahut bizzat kendiniz gitseniz?. «Cesaret! diye bağırıyordu hükümete.. bu kalabalık böyle nereye koşuyor?» Arkasından. Emma. hükümet elinden geleni yapıyordu. MB il 162 MADAME BOVARY İkide birde yanındakilerden ayrılıp Binet'ye tavsiyelerde bulunmaya gidiyordu. rutubet alan barut pek ateş almıyordu. eczacı M. endişe ediyordu. Eczacı: — Doğrusunu söylemek lazımsa.
baha daha da çok tutulmuş olmalı.. Hatıranız beni ümitsizliğe düşürüyor! Ah. — Neden? — Neden olduğunu tahmin etmiyor musunuz? Yüzüne tekrar baktı.O halde devam edelim! Emma yalnızdı.. Rodolphe tekrar söze başlamak istedi: — Emma. dedi. görüyorsunuz ki buraya gelmemekte haklıy-mışım.. üstüne bir güneş ışını düşmüş barometrenin yaldızı. bu o kadar dik bir bakıştı ki. Ve ilâve ediyordu: «Yalnız kilise mensuplarının bayrama katılmayışı dikkati çekti. Al-laha ısmarladık!. geldi ki. gidiyorum. Rodolphe devamla: ... melankolik bir sesle: — Ah! dedi.. alaca karanlığı koyulaştınyor. Avdan dönüşte. bir tabureye oturarak: — Doğrusu. Hasta oldum. Derozerays Tarım. vaktin geç olduğunu düşündü. Tu-vache Valinin. kulübesinin gösterişsiz duvarlarına asacaktı. gerçek bir opera dekoru diyesi geliyordu. mühim değildi... Hiç şüphe yok. tapılmaya layık olan şeye kapıp koyuveriyor. M. bilmem nasıl bir kuvvet beni size doğru itti! İnsan ilâhi kaderle mücadele edemiyor. Emma. M. Liegeard'ın çayın üstünde kurulan ziyafet "sçfrasında. ayakta durdu.. An .notla hatırlatıyordu. Kadın. sihirkâr. kazandığı mütevazı madalyayı gururla herkese gösteriyordu. De Loyola beyler!» (1). onun hatır sormalarına zar zor cevap verdi. Lieuvain Kralın. dedi. nihayet meydana çıktı: — Hemen gidip ğorünmeyelim. işim çıktı. iki kardeş olan Sanayi ve Güzel Sanatlar. gözyaşları içinde. Rodolplhe: — Benim. bu sözlerin sıcaklığı karşısında. Leplichey ıslahat şerefine kadeh kaldırdı. Uzaklara. Ama ne de olsa. Herkes size bu isimle hitap ediyor!. MADAME BOVARY 165 Rodolphe. evine ve sevgili karısının yanma dönünce de o madalyayı. Yemek tam bir dostluk ve samimiyet havası içinde yendi. affedersiniz!. Asıl buraya gelmek istemedim de ondan. methiyeye kaçan bir üslupla tasvir ediyordu. yanlış bir iş yapmış oluruz. durmamacasma sizi düşünüyorum!. hayatında ilk defa böyle sözler duyuyordu. «Baba oğlunu. M. Bir akşam. Ödüllerin dağılışına gelince. Emma kızararak başını eğdi. Homais. aynaya ateşler aksettiriyordu. bir başkasının ismi! Tekrarladı: — Bir başkasının! Elleriyle yüzünü kapadı: — Evet. sonra şöyle muhakeme etti: — Şayet beni ilk günden sevmişse. bir daha benden bahsedildiğini duymayacaksınız-!. «Saat altıya doğru. — Mühim bir hastalık mı? yv Rodolphe. süs bitkisinin aralıklarından. M. baştan başa gevşiyordu.. parlak bir donanma şenliği havayı ışığa boğdu. İçlerinden bir çoğu. M. kendisinden biraz uzaklaşarak: — Efendim! dedi. Emma. ruhumu dolduran ve ağzımdan kaçırı-verdiğim bu ismi söylememi bana yasak ediyorsunuz! Madame Bovary!.. Rodolphe görünmedi. meleklerin tebessümüne dayanamıyor! Kendini güzele. bayramın bellibaşlı tertipçileri 164 MADAME BO VARY toplanmış bulunuyordu. O Ma sizin bileceğiniz iş. Emma'nın yanma. gururu. kendini herhalde bir Bin Bir Gece rüyası içinde sandı.. çünkü bu ismi. IX Aradan altı hafta geçti. Hafta sonunda da ava gitti. M.. o kadar uzaklara gideceğim ki. küçük kasabamız. Bu aile toplantısını hiçbir üzücü hadisenin ihlâl etmediğini de belirtmek isteriz». Akşam oluybrdu.. Fakat aslında bu sizin isminiz değil. Camlar boyunca küçük muslin perdeler. Rodolphe. Herhalde din adamları terakkiyi bambaşka bir tarzda anlıyor olmalılar. Gece. tekrar görmek sabırsızlığı içinde. kardeş kardeşi. kazananların sevincini. (1) Cizvit tarikatım kurmuş olan Ignace de Loyola kastedilmektedir. İnsanın bu manzaraya hakiki bir ha-yalnüma. bugün.. koca karışım öpüyordu.
dedi. salonun kapısı da kapalı değildi. Böylesini Emma'nın o zamana kadar hiç görmemiş olduğunu düşünmüştü herhalde. tam bu sırada Charles içeriye girdi. binici kıyafetim yok ki. Doktor. ona doğru döndü: —¦ Ah! Ne kadar iyisiniz! — Hayır. Beraber geliriz. — Öyleyse mükemmel. ben size gönderirim onu. — Peki. Charles. evi gezmekti. Kostüm hazır olunca. Rodolphe hemen emrine bir tane ayıracağını söyledi. alâ!. Fevkalade bir fikir! Hemen tatbik etmelisin. Rodolphe. Justin. Zaten hazırlanmış. Boulanger'ye. boğazında bir hıçkırık. sırtında ise geyik derisinden bir kadın eyeri vardı.. Ertesi gün. o da ısrar etmedi. M. onun pırıltısına bakıyordum. pencerenizde sallanıp duran ağaçla166 MADAME BOVARY rina.. bilmem. — Hayır. fakat kadın reddedince. sözünü kesti. Gerçekten.. dedi. hacamat olan arabacısının hâlâ başı döndüğünü anlattı.— Fakat gelmediysem. M. Belki atlarınız azgındır! Emma başının üzerinde bir gürültü duydu. Küçük Berthe'i oyalamak için. M. hiç değilse. kendisini bekliyordu. sizi seviyorum . ona: — Bonjur. camların gerisinde. Ah! Orada. Kadın razı oldu. beyaz triko külot pantolonu ile sahanlık üzerinde göründüğü zaman Emma da kılığına bayıldı. bir kelime ile! Bir tek kelime ile! Bir tek kelime ile! Rodolphe. sizin için daha kolay olur. atlan olmadığı itirazı karşısında. bahçenin. kendisine biraz çeki düzen verdi: — Madam bana sıhhati hakkında malumat veriyordu. uzun kadife frağı. Emma'yı görmek için eczaneden sıvıştı. Baş başa kalır kalmaz da: MADAME BOVARY 167 — Neden. annesi de ona kırbacının ucuyla cevap verdi. yaltaklanmalara daldı. göz görmez. — Yaptır kendine bir tane. sizi görmediysem bile. beriki de bundan faydalanarak. ay ışığında parlayan çatıya. öğle vakti. dedi. sizden o kadar uzak ve size o kadar yakın bir yerde. Rodolphe yerinden kalkarken: — Bir arzumu yerine getirmek lütfunda bulunur muydunuz. Geceleri. fakat mutfaktan bir tahta kundura gürültüsü duyuldu ve o anda farkına vardı ki. her gece. Her şeyden evvel sıhhat meselesi bu. Homais: — İyi gezintiler! diye bağırdı. hayır. evinize. görürüm. Atlardan birinin kulaklarına pembe ponponlar takılmıştı. M. hakikaten çok endîşe ediyordu.. Felicite. Charles. Charles. Rodolphe uzun. Emma'nın. karısının hafakanları yeniden başlamıştı. evi öğrenmek istiyordu. kendini azar azar tabureden yere bırakıyordu. eczacı da yerinden kalkıp çıktı.. Bu beklenmedik unvanla gururu okşanan hekim. karısının artık emrine amade olduğunu ve lütufkârlığına güvendiğini mektupla bildirdi.hepsi bundan ibaret! Siz de bundan şüphe etmiyorsunuz zaten. Çocuk uzaktan bir öpücük gönderdi. Bunun üzerine Rodolphe. ziyaretine bir sebep göstermek için. aman. yumuşak çizmeler giymişti. Tedbirli olun. yerinde çark ederek: — O bana vız gelir. dedi. Bunu söyleyin bana. Rodolphe iki binek atiyle Charles'ın kapısı önüne geldi. her ikisi de ayağa kalktılar. dedi. Teşekkür ederim. ama ata nasıl bineyim. Boulanger'ye bir sürü tembihte bulunuyordu: — Aman dikkat edin! Kaza gelir. Sonra. buraya kadar geliyor. Boulanger'nin o pek kibarca teklifini kabul etmedin? Emma dargın bir tavır takındı. bin bir bahane aradı ve sonunda bunun belki herkese garip geleceğini söyledi. Bovary: — Gider. karanlıkta pırıldayan küçücük lambaya. yatağımdan kalkıyor. Arzusu. Emma. bir zavallı insanın bulunduğunu nereden bilecektiniz. atla gezintiye çıkmanın iyi gelip gelmeyeceğini sordu. tedbirli olun! . — Elbette! Mükemmel. parmaklarıyle camlan tıkırdatıyordu. Haksızsın. sizi çevreleyen her şeyi bol bol seyrettim. Madame Bovary bunda bir mahzur görmeyince.
dizinin bacağına değdiğini hissediyordu. kadının ürkmesini önledi. Emma. Atlar koşmaya başladılar. ilerleyelim! Dilini şaklattı. fazla uzun elbisesi ayaklarına dolaşıyordu. güneş ışığı içinde. Sonra. Siz de biliyorsunuz. Emma'nın büyük mavi tülü yere düştü. Rodolphe. Rodolphe. dedi. kadının çıplaklığından bir şeyler hayal ettiren beyaz çorabının zarafetini seyrediyordu. önde. yere düşmüş çam kozalaklarını nallarının ucuyla itiyordu. sağ kolunu açmış. kesik kesik soluyordu. Rodolphe da. bazıları da yırtılıyor. aşkından bahsetmeye başladı. o zaman da. — Acaba?. avluları. ikisi birden. yükseliyor. su kıyısındaki bahçeleri. Emma. dörtnala kalktı. ilerlerken. imkânsız bu. kendini eyerin üzerinde sallantının temposuna bırakmıştı. içinde yaşadığı bu zavallı köy kendisine hiçbir zaman bu kadar küçük görünmemişti. Bulundukları yükseklikten. Ufukta. Eteğinin kuyruğu yukarıya iliştirilmiş olmasına rağmen. Kadın. Emma'nın atı toprak kokusunu alır almaz. Yer yer ağaç kümeîeri. çimen üstünde ılık havanın içinde esmer bir ışık dolaşıyordu. Genç ağaçların balta ile devrildiği daha genişçe bir yere geldiler. çamların arasında. bir sıçrayışta ileri atıldılar. Rodolphe etrafına göz atıyor. kayboluyordu. uzakta. yahut yaldız sarısı renginde ağaç kümeleriyle menekşe dolu düzMADAME BOVARY 169 Kikler peşpeşe geliyordu. bu siyah kumaşla siyah potin arasında. Yere yatmış bir kütüğün üstüne oturdular. Tam ormana dalacakları sırada güneş yüzünü gösterdi. — Nereye gidiyoruz? Rodolphe cevap vermedi. Yolun kenarındaki uzun eğreltiotları Emma'nın üzengisine takılıyordu. Fakat şu cümleye: — Artık kaderlerimiz müşterek değil mi? — Hayır. Rodolphe hayvanları bağladı. arkasından yürürken. diye cevap verdi. yukarda atlar birdenbire durdu. Yanda.Onlann uzaklaşmasına bakarak elindeki gazeteyi salladı. başını eğmiş ayağının ucuyle yerdeki kıymıkları iterek onu dinliyordu. tekerlek izlerinin arasındaki yosunlara basa basa yürüyordu. bütün vadi. Rodolphe: — Allah bizi koruyor. Rodolphe ile Emma. ciddi ve melankolik bir tavır takındı. bulutların aralığından. duvarları ve kilisenin çan kulesiyle Yonville'in çatıları görünüyordu. Bazen. Emma. yanı sıra. Atlar soluyor. Rodolphe'la göz göze gelmemek için başını çeviriyor. 168 MADAME BOVARY Bayırın altında Rodolphe dizginleri gevşetti. iltifatlara boğarak. Yapraklarının çeşidine göre boz. yüzü biraz eğik. Evvela. — İlerleyelim. Emma. Kırın üstünde sis vardı. arada eğiliyor. peşpeşe sıralanışı içinde sıkıntı veren çam gövdelerinden başka bir şey göremez oluyordu. eyerlerin meşini gıcırdıyordu. buhar olup havaya karışan solgun ve geniş bir göle benziyordu. Rodolphe kadına. rüzgârla kımıldayan kum yığınlarını andırıyordu. bu gölden simsiyah kayalar gibi sivriliyor ve kavakların sisi aşan üst kısımları. Emma. Hep çiçek açmış fundalıklarla kaplı geniş alanlar vardı. Sakin. Emma kendi evini seçebilmek için gözlerini yan yarıya yumdu. Zaman zaman bir iki kelime konuşuyorlardı. eli yukarda. Tütün kırıntısı gibi kızılımsı bir renk bağlamış olan toprak. otları çekip üzengiden ayırıyordu. çalıların altından hafif bir kanat çırpıntısının kaydığı veya meşeler arasında uçuşan kargaların boğuk ve tatlı haykırışı duyuluyordu. kızılımtırak. atını sürmekle beraber. Ekim ayının ilk günleriydi. korunun kıyısını takip ettiler. atını koşturuyordu. Gökyüzü masmavi kesilmişti. hayvanların ayak seslerini boğuyor. tepelerin kenar çizgileri üzerinden buğular uzanıyordu.. dedi. Atlardan indiler. atlar. Emma durdu: — Yoruldum. bıyıklarını ısırıyordu. Bazen de dallan aralamak için kadının yanından geçiyor. . Yapraklar kımıldamaz olmuştu. Çoğu zaman.
dedi. ağzında tuhaf bir gülümseme. ağaçlardan tatlı bir şey yayılıyor gibiydi. Atlar nerede? Dönelim. diyordu. Fakat. gözyaşları içinde. Yaprakları yiyen iki atın gürültüsünü duydular. sanki sinek kuşları uçarken tüylerini serpmişler gibi. Neden? Anlayamadım. şurada burada. Sizi dinlemekle delilik ettim. dedi. Rodolphe onu bileğinden yakaladı. erkeğin omuzuna yaslanarak yavaşça: — Ah! Rodolphe. kardeş. frağının kadifesine takılıyordu. 170 MADAME BOVARY Rodolphe'un yüzündeki ifade değişti: — Mademki öyle. bir hıçkırıkla gerilen beyaz boynunu arkaya attı ve âdeta bitkin. yapraklar üzerinde veya yerde. üstünü. Oynayan sinirlerinin son titreşimlerine bir müzik gibi karışan bu sesi sükût içinde dinledi. Kolunu uzatıyor. Emma işitmemezlikten geldi. Siz benim gönlümde. dedi. vakit vakit eğiliyor. Rodolphe: -— Ne oldu size. elleriyle yüzünü kapayarak kendini bırakıverdi. Etraflarında hiçbir değişiklik yoktu. sabit. Emma'nın başına. Akşam karanlığı çöküyordu. Derhal saygılı. Üzüyorsunuz beni. su mercimeklerinin bir yeşillik gibi kapladığı bir küçük göle doğru götürdü. koluna girdi. Rodolphe. kadının belini sarıyordu. düşüncenize ihtiyacım var. Çamur üstünde atlarının yan yana bıraktığı izleri.Gitmek için yerinden kalktı. dişleri kenetlenmiş. Rodolphe. Kadın. Hemen gitmeyelim. Kekeleyerek: — Ah! Beni korkutuyorsunuz. mahcup oluverdi. sağlam ve tertemiz bir mevkide.. okşayıcı. fakat gezinti hakkında bilgi isteyince. çarpıntısı yeniden başlayan kalbini ve kanının vücudu içinde bir süt nehri gibi dolaştığını hissediyordu. melek olunuz.. Pencerelerden kendisine bakıyorlardı. uzun bir titremeyle sarsıla sarsıla. gizlenmek için sıçramaya başladılar. kabahatliyim. Rodolphe'u sevgi dolu ve buğulu gözlerle birkaç dakika süzdükten sonra birdenbire: — Ah. Yanan iki şamdanın arasında. Elbisesinin kumaşı. Gidelim. dirseği tabağının yanına dayalı. canı sıkılmış ve öfkelenmiş gibi göründü. Yonville'e girerlerken Emma. Emma! Emma! Kadın. Ufka yaslanmış güneşin dallar arasından geçen ışıkları. Rodolphe yürürken kadına böyle destek oluyordu. bu bahsi kapatalım artık. dişleri arasına bir yaprak sigarası sıkıştırmış. dizi atının yelesi üzerinde bükülmüş. O anda. Herhalde yanlış anladınız. Emma ise gevşek gevşek kurtulmaya çalışıyordu. Rodolphe. Döndüler. Rodolphe: — Biraz daha. Kadın. Akşam yemeğinde kocası. dağların yerinden oynamasından beter bir şeyler gelmişti. Otlar üzerindeki ayak seslerini duyan kurbağalar.. Her yer sessizdi. At üstünde ne kadar sevimliydi! Narin endamıyle dimdik. akşam kızıllığı içinde yüzü açık havadan pembeleşmişti. atını kaldırımlar üzerinde şaha kaldırıp çark ettirdi. Emma. Fakat yaşamak için size muhtacım! Gözlerinize. Solmuş nilüferler. yüksek. kollarını açarak kadına doğru yürüdü. Onu. sonu bir türlü gelmeyen bir MADAME BOVARY 171. Emma'nın etrafında. Kalın. duruyordu. kırık dizginlerden birini çakısı ile tamir ediyordu. Kadın tir tir titreyerek geri çekildi. halini iyi buldu.. — Niçin?. jcs duydu. — Emma! .durdu. otlarda aynı taşları yeniden gördüler. Kadın tekrarladı: — Nerede atlar? Nerede atlar? O zaman. Kadın: — Kabahatliyim. ormanın ötesinden. ışıklı lekeler titreşiyordu. Aynı yoldan geçerek. Bana yâr. Yonville'e döndüler. kaidesi üstünde duran bir meryem gibisiniz. diyordu. gözbebekleri. duruyordu. dedi. Rodolphe'un gözlerini kamaştırıyordu. kadının elini yakalayarak öpüyordu. öbür tepelerden upuzun ve ne olduğu belirsiz bir haykırma. ötede. sazlar arasında hareketsiz. sesinize.
Emma ise.Hoşuna gideceğini düşünerek. karanlıklar içinden görünüyordu. günlük hayat bu yüceliklerin aralığından. pekâlâ. Ertesi gün yepyeni bir tatlılık içinde geçti. sayıklama olduğu harikulade bir âlemin içine dalıyordu. hemen gidip Rodolphe'u görmek hevesi geldi. ona üzüntülerini anlattı. gözkapakları yan açık seyrederek. Kocalarını aldatmış bu kadınların lirik alayı. Acaba iyi mi yaptım? Söyle bana. bahçenin ucunda. kendisini büyüleyen sırdaş sesiyle şarkı söylemeye başladı.— Evet. birbirlerine Allanın günü mektup yazmaya başladılar. Çiftlik avlusundan sonra. yapraklar ürperir. yüzü kendisine bir4uhaf geldi. odanın dibinde bir adamın uyumakta olduğunu gördü. ırmak kenarındaki taraçanm bir yangına bırakıyor. Birbirlerine yemin ettiler. yüz ekü kadar bir paraya satar. Bu fikir aklına gelince. ormanda. Emma. hayalinde canlanan bu âlemin gerçek bir parçası oluyor. intikam almanın zevkini duyuyordu. fecrin solgunluğu önünde beliren evini uzaktan tanıdı. Varlığına sinen harikulade bir şey.. Eminim. hafızasında. o yaklaştıkça duvarlar kendiliğinden ikiye aynlı-yormuş gibi. Dün olduğu gibi bugün de. Bu Rudolphe'du. Rodolphe: — Sensin ha! Sensin ha! deyip duruyordu. Rodolphe gözlerinin önüne geliyor. Büyük bir merdiven dosdoğru koridora çıkıyordu. onu bambaşka bir şekle sokmuştu. Emma bir çığlık kopardı. yollar. içinde tuttuğu aşk duygusu. bütün bütüne gönlünden fışkırıyordu. Huchette'e koşa koşa giMADAME BOVARY 173 dilir. Emma mektubunu. . az sonra kendisini çayırın ortasında buldu. bir nalıncının kulübesi içindeydiler... Bu düşünce. gidip odasına kapandı. Bir yandan da. hemen içeriye daldı. ümidini kesmiş olduğu o saadet hummasına nihayet kavuşacaktı. Herkes daha uykudayken. tavanı o kadar basıktı ki. böylesine siyah. kendisine küçük adiyle hitabetmesini ve sevdiğini tekrarlamasını söylüyordu. aşağılarda.. iyi yaptığını bir baş işaretiyle bildirdi. Nasıl gelebil-din? Ah. Charles'den kurtulur kurtulmaz. dostum. nenüz güzelliği yerinde bir kısrağı var. kollarının vücuduna sanlısını hâlâ hisseder gibi oluyordu. Fakat gözü aynaya ilişince. ayaktayken eğilmek gerekiyordu. Emma. Bir çeyrek saat sonra da sordu: — Bu gece çıkıyor musun? . İlâve etti: —. Aklına. Rodolphe gelip mektubu alıyor ve yerine kendi mektubunu koyuyordu. endişe ve telâş duymaksızın bunun tadını çıkarıyordu. ağaçlar. niye sordun? — Hiç. öpücüklerle sözünü-kesiyor. Rodolphe. duygunun zirveleri. Kulübenin duvarları samandandı. Bizzat kendisi de. bugün öğleden sonra M. hayvanı peyledim. kırlangıç kuyruğu biçimindeki iki çatı fırıldağının koyu lekesinden. Kendi kendine: «Bir âşığım var. sanki yeniden bulûğa ermiş gibi kendisine haz veriyordu. Her şeyin ihtiras. Bir kuru yaprak yığını üstünde karşı karşıya oturmuşlardı.. Gün ağarmaya başlamıştı. Emma bir kapının mandalını kaldırdı ve birdenbire. şato olması gereken ayrı bir bina vardı. dedi. Charles'ın daha şafak sökmeden evden çıktığını görünce. böylesine 172 MADAME BOVARY derin olmamıştı. ancak uzakta. kendini. mavimtırak bir genişlik kendisini sarıyor. Rodolphe' unkiler. elbisen de ıslanmış! Emma. bir âşığım var!» deyip duruyordu. sazlar ıslık çalarken. onu. O günden sonra. o kadar imrenmiş olduğu bu tip sevdâlı kadınlardan biri yerine koyarak. Aleksandr'a uğradım.. Yani satın aldım. Bir sabah. iştahla soludu. Emma'ya daima pek kısa geliyordu. Hiçbir zaman gözleri böylesine iri. Vicdan azabı. Sanki. orada bir saat kalınır ve tekrar Yonville'e dönülebilirdi. Demek o aşk sevincine..ki.— Ne var? — Şey. hendekler. okuduğu kitapların kahramanı olan kadınlar geldi. Emma'ya. düşüncesinin ışığı altında kıvılcımlamyor. gençliğinin o uzun hülyasını gerçeğe çeviriyordu. Emma. hiç. âşığının. yalnız dizinin derisi biraz sıyrılmış. sevinçle fıkır-fıkır. kollarını onun boynuna dolayarak: — Seni seviyorum. coşkunluk. Çektiği ıstırap kâfi değil miydi? Ama şimdi zafer onundu. arkasına bakmaksızın hızlı adımlarla yürüyordu. Evvelâ sersemler gibi oldu. o kadar zaman.
Başarıyle neticelenen bu ilk cüretkârane hareketten sonra, Emma artık Charles'm evden her
erken çıkışında çabucak giyiniyor, ırmak kenarına varan samanlıktan ayaklannın ucuna basa
basa iniyordu.
Fakat ineklere köprülük eden kalas çekilip alınmışsa, ırmak boyunca sıralanan duvarları takip
etmek gerekiyordu. Kıyı kaygandı, Emma suya düşmemek için, elleriyle, çiçekleri düşmüş
şebboy kümelerine sarılıyordu. Sonra sürülmüş tarlaların içine dalıyor, incecik potinleri ile
çukura bata çıka, sarsıla, sen-deliye, gidiyordu. Başına bağladığı eşarbı, otların arasında
rüzgârla dalgalanıyordu. Öküz görünce ürküyor, koşmaya başlıyordu. Nefes nefese, yanakları
kızarmış, bütün vücudunda taze bir usare, yeşillik ve açık havayı saça saça şatoya varıyordu.
Rodolphe o saatte henüz uyanmamış bulunuyordu. Emma ile birlikte odasına bir bahar sabahı
giriyordu.
Pencereler boyunca sarı perdeler, içeriye yavaşça, koyu bir sarışın ışık sızdırıyordu. Emma,
gözlerini kırpa kırpa, el yorda-mıyle ilerliyor, saç kümelerine takılmış çiğ damlaları, yüzünü
sanki sarı yakuttan bir hâle gibi sarıyordu. Rodolphe, gülerek onu kendine çekiyor, bağrına
bastırıyordu.
Sonra, Emma daireyi gözden geçiriyor, dolapların çekmece174
MADAME BOVARY
lerini açıyor, tarağı ile saçlaruıı tarıyor, tıraş aynasında kendini seyrediyordu. Hatta sık sık,
komodinin üstünde bir sürahinin yanında, limon ve şeker parçaları arasında duran kocaman bir
pipoyu dişlerinin arasına sıkıştırıyordu.
Birbirlerine veda etmeleri bir çeyrek saatten az sürmüyordu. O an gelince Emma ağlıyordu;
Rodolphe'u bırakıp gitmek hiç istemiyordu. Dayandığı bir kuvvet, onu hep Rodolphe'a doğru
itiyordu. Nihayet bir gün Rodolphe, onun tekrar habersiz çıkageldiğini görünce, sanki bir şeye
canı sıkılmış gibi suratını astı.
Emma:
— Nen var? diye sordu. Hasta mısın? Söyle bana?..
Rodolphe, sonunda, ciddi bir tavırla, bu ziyaretlerin ihtiyatsızlık olduğunu ve dile düşeceğini
söyledi.
Rodolphe'un bu endişeleri yavaş yavaş Emma'ya da geçti. Aşk onu başlangıçta sarhoş etmişti;
aşktan ötesini düşünemez olmuştu. Fakat şimdi Rodolphe'un varlığı kendi hayatı için öylesine
zorunluydu ki, ondan bir |eyler kaybetmekten, hatta sadece Rodolphe'un keyfi kaçmasından
korkuyordu. Âşığının evinden dönerken, etrafına endişeli endişeli bakıyor, ufuktan geçen her
şekli, kendisini görebilecek her çiftlik penceresini gözetliyordu. Adımlara, haykırmalara,
sapanların gürültüsüne kulak veriyor, başının üstünde sallanan kavak yapraklarından daha
solgun, daha titrek, durakalıyordu.
Yine bir gün böyle dönerken, birdenbire, bir karabinanın uzun namlusunun kendisine nişan
aldığını sezer gibi oldu. Namlu, bir hendeğin kenarında, yarı yarıya otlara gömülmüş bir küçük
fıçının üstünden çaprazlamasına yükseliyordu. Emma korkudan nerdeyse bayılacaktı; yine de
ilerledi ve fıçının içinden, kutu şeytanı gibi bir adam ayağa kalkıverdi. Ayağında dize kadar
düğmeli tozluklar vardı, kasketini gözleri üzerine indirmişti. Burnu kıpkırmızı, dudakları
titriyordu. Bu, yabani ördek avlamak için pusuya yatmış, yüzbaşı Binet'di.
— Daha uzaktayken seslenseydiniz ya, diyordu. İnsan bir tüfek gördü mü haber vermeli.
MADAME BOVARY
175
Tahsildar, bu sözlerle, az önce geçirdiği korkuyu gizlemeye çalışıyordu. Çünkü, vilayetin bir
emriyle kayıktan başka bir yerde yabani ördek avlamak yasak edildiği için, M. Binet, kanunlara
karşı sayjılı olmakla beraber, nizama aykırı hareket etmiş oluyordu. Bu yüzden her dakika kır
bekçisi ile burun buruna geleceğini zannediyordu. Fakat bu korku, keyfini büsbütün artırıyor ve
fıçısının içinde yapayalnız, kendi kendine, talihi ve kurnazlığıyle övünüyordu.
Emma'yı görünce, yüreğinin üstünden bir ağırlığın kalktığını hissederek, hemen lafa girişti:
— Hava hiç de sıcak değil, insana buz gibi batıyor! Emma hiç cevap vermedi. O, devam etti:
— Siz de 'amma erken çıkmışsınız dışarıya? Emma, kekeler gibi:
— Evet, diye cevap verdi, çocuğumun kaldığı sütninenin evinden geliyorum.
— Çok iyi, çok iyi! Bana gelince, işte gördüğünüz gibi, tanyeri ağardığından beri buradayım.
Hava öyle kötü ki, insanın vücudunda nah bu kadar tüyler olmayacak olursa...
Emma, arkasını dönerek adamın sözünü kesti:
— İyi akşamlar, Mösyö Binet. Adam, donuk bir sesle:
— Hürmetkârınızım Madam, dedi. Tekrar fıçısının içine girdi.
Emma, tahsildarı böyle birdenbire bırakıp gittiğine pişman oldu. Kim bilir, aleyhinde ne kötü
şeyler düşünecekti. Hele süt-nine hikayesi, mazeretlerin en kötüsüydü; Yonville'de herkes,
küçük Bovary'nin bir yıldan beri, ana-babasmın evine dönmüş olduğunu biliyordu. Sonra, o
civarda oturan da yoktu; bu yol yalnız Huchette'e çıkıyordu. Binet, herhalde nereden
döndüğünü tahmin etmiş olmalıydı; hiç şüphe yok, susmayacaktı gevezelik edecekti! Akşama
kadar, gözlerinin önünde hep o av çantalı budalanın hayali, akla gelebilecek türlü yalanlar
tasarlayarak, kafa patlattı durdu.
Charles, gece, yemekten sonra, onu böyle düşünceli görünce, açılsın diye eczacılara götürmek
istedi. Eczanede ilk gördüğü kimse de, yine tahsildar oldu. Tezgâhın önünde ayakta duruyor,
yüzüne kırmızı kavanozun ışığı vuruyordu:
176
MADAME BOVARY
— Lütfen, bana yarım once (1) kadar kezzap. Eczacı:
— Justin, diye bağırdı, bize asit sülfiriği getjr!
Sonra, Madame Homais'nin dairesine çıkmaya davranan Emma'ya:
— Yok, dedi, zahmet etmeyin, şimdi inecek. O geledur-sun, sobaya yaklaşıp ısının... Özür
dilerim... Bonjur, Doktor (Eczacı, bu doktor kelimesini söylemekten pek hoşlanıyordu, sanki
başkasına doktor deyince, bu kelimeye sinmiş şatafatın bir parçası da kendi şahsına gelip
konacakmış gibi)... Sakın ha, havanları devireyim deme! Git de küçük salondaki iskemleleri
getir; salonun koltuklarının yeri değiştirilmez, bilirsin.
Homais, koltuğunu tekrar yerine koymak için tezgâhtan fırlayacağı sırada, Blnet, kendisinden
yarım once'lık şeker asidi istedi.
Eczacı, küçümseyen bir eda ile:
— Şeker asidi mi, dedi, tanımıyorum, bilmiyorum! Sakın asit oksalik olmasın? Oksalik değil mi
istediğiniz?
Binet, çeşitli av takımlarının pasını temizlemek için, kendi hazırlayacağı bir mahlule katmak
üzere aşındırıcı bir maddeye ihtiyacı olduğunu izah etti. Emma ürperdi. Eczacı gülmeye başladı:
— Hakikaten, havalar da pek münasebetsiz hani, öyle rutubetli ki.
Tahsildar, kurnaz bir tavırla:
. — Öyle ama, dedi, rutubete hiç aldırmayanlar da var. Emma, boğulacak gibi oldu.
— Bir de şey verin...
Emma:
'
-— Bu adam defolup gitmeyecek mi? diye düşündü.
Yarım once kadar sarı reçine ile terebantin, dört once balmumu, üç yarım once da kemik
kömürü lütfen, bizim takımların vernikli meşinlerini temizlemek için.
Eczacı balmumunu kesmeye başlarken, Madame Homais de kollarında Irma, yanında Napoleon,
ortaya çıktı. Athalie de
(1) Vaktiyle Fransa'da kullanılan bir ağırlık ölçüsü. Bir once 30 gramdan biraz fazla gelirdi.
MADAME BOVARY
177
peşinden geliyordu. Gitti, pencerenin altında, kadife kaplı sıraya oturdu, oğlan bir tabureye
tünedi, ablası ile, babacığının yanında hünnap kutusunun etrafında dört dönüyordu. Eczacı,
hunileri dolduruyor, şişeleri tıpalıyor, etiketler yapıştırıyor, paketler imal ediyordu. Etrafında
kimse konuşmuyordu; yalnız vakit vakit ağırlıkların terazi kefelerini tınlattığı ve çömezine
talimat veren eczacının pes perdeden bir iki kelime söylediği duyuluyordu.
Madame Homais ansızın sordu:
— Sizin küçük ne âlemde?
Müsvedde defterine rakamlar yazan kocası:
— Susalım! diye seslendi.
Madame Homais, sesini alçaltarak yeniden sordu:
— Onu neden getirmediniz?
Emma, parmağıyle eczacıyı göstererek:
— Hişt, hişt! dedi.
Fakat Binet, kendisine uzatılan hesaba dalmıştı, herhalde hiçbir şey duymadı. Nihayet, çıkıp
gitti. O zaman Emma, sıkıntıdan kurtuldu, rahat bir nefes aldı. Madame Homais:
— Ne kadar derin nefes alıyorsunuz, dedi. Emma:
— Burası pek sıcak da ondan, diye cevap verdi.
Ertesi gün, Emma ile Rodolphe artık nerede buluşacaklarını konuştular. Emma, hediye vermek
suretiyle hizmetçisini bu işte kullanmak istiyordu; fakat en iyisi Yonville'de kimsenin gözüne
çarpmayacak bir ev bulmaktı. Rodolphe böyle bir jTer arayacağını vadetti.
Bütün kış mevsimi, haftada üç-dört defa, gece karanlığında bahçeye geliyordu. Emma, mahsus,
parmaklığın anahtarını kaldırmıştı; Charles anahtarın kaybolduğunu sanıyordu.
Rodolphe, geldiğini haber vermek için, pancurlara bir avuç kum atıyordu. Emma da hemen
yerinden fırlıyordu; fakat bazen beklemek gerekiyordu; çünkü, Charles'ın ocak başında
gevezelik etmek âdetiydi, lafın sonunu bir türlü getiremiyordu.
Emma, sabırsızlıktan kabına sığamıyordu; eğer iş gözlerine kalsaydı, kocasını çoktan
pencereden aşağı fırlatır, atardı. Nihayet yatmak üzere yıkanıyor ve geceliğini giyiyordu; sonra
bir kitap alıyor, okuduğu şeylerden pek zevk alıyormuş gibi, MB 12
178
MADAME BOVARY
rahat rahat okumaya dalıyordu. Yatağa girmiş olan Charles, gelip yatmasını söylüyordu:
— Gel artık, Emma, vakit geldi, diyor.
Emma da:
•
— Evet, geliyorum, diye cevap veriyordu.
Bununla beraber, gözleri mum ışığından kamaşan Charles, duvar tarafına dönüyor ve uykuya
dalıyordu. O zaman da Emma, yarı çıplak, çarpıntılar içinde, dudaklarında tebessüm nefesini
tuta tuta sıvışıyordu.
Rodolphe'uh geniş bir paltosu vardı. Kadını o palto ile sarıp sarmalıyor, kolunu beline sararak,
hiç konuşmaksızın, bahçenin dip taraflarına götürüyordu.
Kameriyeye, vaktiyle Leon'un yaz geceleri kendisini aşk dolu gözlerle seyrettiği, o tahtaları
yürümüş sıraya gidiyorlardı. Emma'nın artık Leon'u düşündüğü yoktu.
Yaprakları dökülmüş yasemin dalları arasından yıldızlar parıldıyordu. Arkalarında ırmağın
aktığını ve zaman zaman, kıyıda kuru sazların çatırdadığını duyuyorlardı. Şurada burada gölge
yığınları karanlıkta kabarıyor, bazen hepsi aynı anda ürperiyor, sanki onları sarmak için
ilerleyen muazzam siyah dalgalar gibi kâh yükseliyor, kâh eğiliyorlardı. Gecenin soğuğu
yüzünden birbirlerine sımsıkı sarılıyorlar, dudaklarından çıkan solumalar daha gürültülü oluyor,
karanlıkta ancak seçebildikleri gözleri, onlara daha büyük görünüyor ve sessizliğin ortasında
yavaşça fısıldanmış sözler, bir billur şıkırtısı ile ruhlarına siniyor ve çoğalan titreşimlerle devam
edip gidiyordu.
Yağmurlu gecelerde, arabalıklarla ahır arasındaki muayenehaneye sığınıyorlardı. Emma,
kitapların arkasına sakladığı mutfak şamdanlarından birini yakıyordu. Rodolphe, oraya kendi
eviymiş gibi yerleşiyordu. Kütüphanenin, yazı masasının, nihayet bütün dairenin manzarası onu
neşelendiriyordu. Charles hakkında, Emma'yı bir hayli sıkan bir sürü şakalar yapmaktan kendini
alamıyordu. Emma, âşığını daha ciddi, hatta dramatik görmek istiyordu. Mesela, bir defasında,
bahçe yolunda gittikçe yaklaşan ayak sesleri duyar gibi olmuştu.
— Geliyorlar, dedi. Rodolphe mumu söndürdü.
— Tabancaların yanında mı?
— Ne yapmak için?
MADAME BOVARY
179
— Şey... kendini müdafaa etmek için.
— Kocana karşı mı? Bırak şu biçare çocuğu! Rodolphe, sözünü «bir fiskede onu ezerim»
manasına gelen bir el işaretiyle tamamladı.
Emma, bu cesarete hayran oldu, ama bunda bir nezaketsizlik, safiyane bir kabalık sezerek, bir
tuhaflaştı.
Rodolphe bu tabanca hikayesi üzerinde epey durdu. Düşünüyordu ki, Emma tabancadan ciddi
olarak bahsettiyse, bu, gülünç, hatta çok çirkin bir şeydi; çünkü, kendisinin o zavallı
Charles'dan nefret etmesine hiçbir sebep yoktu. Kıskançlıktan yanıp tutuşmuyordu ki. Hatta
Emma'nın, kendisine bu mevzuda etmiş olduğu yeminleri pek hoş karşılamış değildi.
aksine . Emma yine de âşığını. çünkü bu coşkunluğun muhatabı kendisiydi. kolay alışkanlıklarından ayırıyor. gittikçe daha hassas oluyordu. torunumu iki yanağından öperim. lütfen sepeti geri gönderin. hissedilmez bir şekilde değişti. şehvetin ılımlaştırdığı bir kin haline geliyordu. ona teslim olmaktan pişmanlık mı duyduğunu.Zaten Emma. Emma'yı ağlatan tatlı sözler. vücudunun altında azalır. Kadın da bundan korkuyordu. Kendini zayıf hissetmekten duyduğu zillet. yalnız ona reçel yaptırmak için toplatacağım. kendi annesinden. Rodolphe ile Emma. işler yolundg. içinden gayet hoş buluyordu. Reçelleri geldiği zaman yesin diye dolapta saklayacağım. Rodolphe bu zina hayatını keyfine göre sürdürmesini becerdiği için. hatta bir dişini de çektirmiş bir seyyar satıcıdan öğrendim ki. ama balık isterseniz. hem seni. zamparalıktan pek farklı olan bu aşk. o başka. Onu. Yalnız yaşadığımdan beri. Buna inanmak istemiyordu. geçen gün bir çoban tutmak için gittiğim Yvetot panayırında nezleye yakalandım. onlar şimdi gökyüzünde. Ama Emma o kadar güzeldi ki! Rodolphe. Fakat ahırda iki hayvan görmüş. kayıtsızlığını gittikçe daha az gizler oldu. Artık. sevildiğinden emin. 180 MADAME BOVARY Emma. Kızım. Rodolphe'a sık sık akşam çanlarından ve tabiatın sesleri'nden bahşediyor. âdeta devamlı bir baştan çıkarılma haliydi. değişiklik olsun diye. çünkü. Bu. sevgili evlâtlarım. hakiki bir nikâh halkası istiyordu. nehir yatağının çamurunu farketti. yalnız. hatta aya bakarak bazen: — Eminim ki. Allaha ısmarladık. evlilik muhabbetini rahatça devam ettiren bir karı -kocadan farksızdılar. sevgisini artırdıkça artırdı. Tavırları. Birbirlerine minyatür resimler alıp vermek icabetmişti. çatısı ağaçlar üstüne tıçtu. torunum için bir erik ağacı diktim. Rodolphe. iyiyim. Bovary gayet sıkı çalışıyormuş. Rodolphe ise. Rodolphe'un annesinden söz açıyordu. kimseye el dokundur^ muyorum. yatağı tarafından emilen bir nehrin suyu gibi. yepyeni bir şeydi. öksüz kalmış bir damlacık çocukmuş gibi. yapmacık sözlerle teselli etmeye kalkıyordu. zevahir her zamankinden daha sakindi. Bizim çobanı kovdum. boğazına fazla düşkün olması sebebiyle. Hediye daima bir mektupla birlikte gelirdi. Bu mektubumun sizi sıhhat ve afiyette bulacağını ümit ederim ve gönderdiğim hediye de makbule geçer. Emma şimdi de bir yüzük. Ne mutlu size. artık bir bağlılık değil. şimdiye kadar böylesine saf ve masum bir kadına pek az sahip olabilmişti. sevgili evlâtlarım. bana hayır dedi. bundan anladım ki. Benim sevgili torunum Berthe Bovary'i bugüne kadar hiç görmediğime o kadar üzülüyorum ki. bizim aşkımızı haklı buluyorlar. diyordu. «Bana gelince. rüzgârın sıkı estiği bir gece. gelecek sefer. evi bırakıp gitmem o kadar zor ki!» Adamcağız kalemi bırakıp bir müddet hayale dalmış gibi. Cenabı Hak sizlere her türlü saadeti nasip eylesin. Bahçede. satırlar arasında bir boşluk kalmıştı. içine dalıp yaşadığı o büyük aşk. Rodolphe'un annesi öleli yirmi yıl olmuştu. bana biraz daha körpe. Emma'yı hükmü altına alıyordu. ne de onu çıldırtan ateşli okşamalar kalmıştı. ne eskisi gibi. kam de damadımı kucaklar. yoksa.onu daha mı çok sevmek istediğini bilemiyordu. aynı zamanda hem gururunu. İyileşen bacağının hatırası olarak. burada. yulaf eriği dedikleri cinsten. bahar geldiği zaman. tükenir gibi geldi ve kadın. Seni görüp görMADAME BOVARY 181 mediğini sordum. biraz daha okkalı gibi geldi. hem de şehvetini okşuyordu. bundan önceki iki sepetle beraber. Artık. tam senin odanın altına. Altı ay sonra. ebedi bağlılıklarının bir nişanesi olmak üzere. Bu kış sizin o taraflarda dolaşmış. bizim arabalığın başına bir felâket geldi. Ama. Bu haydut soyuyla başımız dertte. Emmacığım. Öyle ki. Üstelik eli de uzundu. pek ince eleyip sık dokumaz oldu. Fakat. . Sizi ne zaman gelip göreceğimi bilmiyorum. saçlarından perçim-ler kesmişlerdi. karşılıklı birer kahve içtik. Emma'nın kendi burjuva sağduyusuyle hor gördüğü coşkunluğunu. tabir caizse. Bu yılki mahsul de hiç parlak değil. Buna şaşmadım. mektubu sepete bağlayan ipi kesti ve aşağıdaki satırları okudu: «Sevgili evlâtlarım. Bana çektirdiği dişi gösterdi. birbirlerinin karşısında. Emma. size bir horoz göndereceğim. Emma'ya. Rouault babanın hindi gönderdiği günlerdi. Onun nazarında.
sıhhati hakkında bin bit* şey sordu ve sonra. kendisine bu kadar acı çektiren sebebi arıyormuşçasma. dedi. yavrusunun kulak memelerinin birazcık kirli olduğunu görünce. Emma. tırmık geçiriyordu. Mektupta imla yanlışları birbiri içine girmişti. Niçin kocanız. evlilikte. gün bembeyazdı. Ve arka arkaya üç randevuya gelmedi. onu her zamankinden fazla ciddi buldu. çünkü mektuptan elbisesinin üzerine birazcık külrengi toz döküldü. kurutulmakta olan otların ortasında yuvarlanıp duruyordu. strephopodie ameliyatlarına burada da başlanması gibi vatanseverce bir fikir kafasında doğdu. ruhunun bütün maceralarında. ocağın karşısındaki arkalıksız iskemleye oturmuş. ışık içinde döne döne uçarken. satırlar boyunca bir dikenli çit içine yarı yarıya saklanmış bir tavuk gibi gıdaklayan tatlı düşüncenin peşine takıldı. çamaşırını. diyordu. Dadısı. Lestiboudois. Rodolphe. Bir ot yığınının üstüne yüzükoyun yatmıştı. çocuğu bir kez daha öperek. aşkta harcamış. kalakaldı. ocağın külleriyle kurutulmuştu. THEODORE ROUAULT» Parmakları arasında o kalın kağıt. babasının maşayı yakalamak için ocağa eğilmesini görür gibi oldu. Emma. kendisine soğuk davrandı. Emma'ya: . Fakat kim kendisini bu kadar mutsuz etmişti? Hangi gö182 MADAME BOVARY rülmemiş felâket onu böyle altüst etmişti? Başını kaldırdı. hizmetçiyi çağırarak sıcak su getirtti. kahkahalarla gülen çocuğunun sesini duydu. . onu seve-bilmenin daha doğru olup olmadığını düşünmeye başladı. Yonville'in de diğer kasabalardan geri kalmaması için. Penceresinin altında bir kovan vardı ve bazen arılar. nasıl şifaya kavuştuğunu gelip geçen bütün yolculara anlatmaktan geri kalmaz tabii. onu etekliğinden tutuyordu. küçük kız. Kendisi ilerleme yanlısı olduğundan. ayakkabılarını değiştirdi. birbirini kovalayan türlü koşullar içinde. etrafına bakındı. Tekrar meydana çıktığı zaman. operatörün derhal şöhret kazanması. yaptığına pişman oldu! Hatta neden Charleş'dan bu kadar tiksindiğini. Yazı. birkaç dakika. bir fedakârlık hevesiyle bocalayıp dururken. bakirelik zamanında. kapristir. eczacı tam zamanında imdadına yetişti. hatta yukardan baktı. ötede. Önün yanıbaşında. O zaman da Emma. sanki seyahatten dönüyormuş gibi. — Boşuna vakit kaybediyorsun. elindeki değneğin ucunu çıtırdayarak yanmakta olan sazların aleviyle yaktığı günler ne kadar geride kalmıştı!. adam yaklaştıkça. O günlerde ne mutluluk vardı! Ne hürriyet! Ne ümit! Ne hayal bolluğu! Şimdi bunlardan hiçbiri kalmamıştı. hava ılıktı.Selâmlarıyle sizi seven babanız. benim küçük yavrum. gece. Etajerdeki porselenler üzerinde bir nisan ışını hareleniyordu: Ocakta ateş yanıyordu. temizledi.. bütün onları. koşardı. mesela şu Altın Aslan'daki zavallı Hippolyte'i bu dertten kurtarmasın? Unutmayın ki. Kendi kendine: — Geçer. bu aşırı sevgi karşısında şaşakalmış olan dadıya teslim etti. terliklerinin altında halının yumuşaklığını hissetti. Düşünün bir kere (girişimin yararlarını parmakları üzerinde bir bir sayıyordu): Hemen hemen kati bir başarı. tıpkı. bu duygu dönüşlerini destekleyecek halde değildi. çoraplarını. Fakat kocası. Kendileri önünden geçince taylar kiş-ner ve dörtnala koşar. birazcık da ağlayarak. Kederli iç çekmelerini. Emma. Sonra (Homais sesini alçaltıyor ve etrafına .. iki kolunu havada sallayarak eğiliyordu. hastanın acıdan ve çirkinlikten kurtulması.. camlarına vururdu. hayatı boyunca hepsini bir bir elden çıkarmıştı. şekerim. Ne seviyorum seni. Emma. Güneşle dolu yaz akşamlarını hatırladı. o da. zenginliğinden bir parçasını yolculuk boyunca rastladığı hanlara bırakıp giden bir gezgin gibi. hatta çıkardığı mendili farketmemiş gibi davrandı. — Bunda ne zarar ederiz. çarpınca sıçrayan altın mermiler gibi. Annesi: — Getirin onu bana. MADAME BOVARY XI 183 Son günlerde küt ayakların tedavisinde kullanılan yeni bir usule dair övücü bir yazı okumuştu. dedi ve koşarak çocuğunu öptü. çimenin üstünde. ne seviyorum seni! Sonra. küçük kız. Gerçekten.
Bunu söylerken. nihayet razı oldu.. kocaman parmaklı. Çünkü hekim. ta Belediye Reisi Tu-vache'a kadar herkes adamcağızı zorladı. eczacının ve kendi karısının teşviki ile bu işe razı oldu. Zavallı adam. bacağına hemen hemen dik bir çizgi teşkil ediyordu. O. sabır ve enerji gibi manevi meziyetler edinmiş olacaktı ki. onu gururundan yakalamak istedi: — Sen erkek değil misin. Eczacının öğütleriyle. hatta kadınların çok daha hoşuna gideceğini çıtlattı. at tırnağı kadar geniş. her akşam. Fakat. saç. şöhretini ve servetini artıracak bir teşebbüse sevketmekten kendisi de büyük bir memnunluk payı çıkaracak-tı. küt ayağının ne cinsten olduğunu bilmek gerekiyordu. Başkalarının işine karışmak âdeti olmayan Binet. meydanda ötekine benzemeyen dayanağını ileri uzatarak.Belki azıcık bir acı ya duyacaksın. Bununla beraber. vida. ya duymayacaksın. geyik gibi dörtnala koşturup duruyordu. fakat asıl ona kararını verdiren şey.. bir taraftan tırnağına basanları. Charles. Homais. ondan dostum. ilmin nimetlerini tepmek nankörlüğüne akıl erdiremediğini ilâve ederek. onu. Bu kutuda demir. işe üç defa yeni baştan başlayarak. cıvata. strephendopodie'yi ve strephexopodie'yi (yahut daha iyi anlatmak için. Sen istediğin kadar aksini söyle. işini görmekte sana çok zarar veriyordur. nasihata boğdu. Çünkü. arabalar arasında sıçradığı görülüyordu. Hippolyte'in hangi adale ucunu kesmek lazım geldiğini tespit etmek için. başını elleri arasına alarak. Adamın ayağı. derisi pürtüklü. ameliyat için gerekli avadanlığı tedarik etmeyi kendi üzerine aldı. Ben senin iyiliğin için söylüyorum! Sadece insanlık duygusuyle! Senin bu çirkin topallıktan kurtulduğunu görmek istiyorum da. buna razı oldu.Aşktan daha sağlam bir şeye dayanmaktan başka da bir şey istediği yoktu zaten. elbette. içeriye doğru çarpık olmasına mani olmuyordu. Bovary. siyah tırnaklan nal mıhlarını andıran bu uca basan MADAME BOVARY 185 ayakla han uşağı. . hatta iyi tanımadığı daha mühim bir kısma neşter dokundurmak korkusuyle titriyordu. iğne batmış da bir yerin azıcık kanamış gibi olacak. aptal aptal gözlerini döndürüp duruyordu. Rouen'dan Doktor Duval'ın kitabını getirtti. utandırdı. Hatta bu sakat bacak ötekinden daha gürbüze benziyordu. içe veya dışa doğru türlü iğrilmelerini) ve strephypopodie ile strephanopodie'yi (başka bir deyimle. Artemise. yok yoktu. be mübarek? Asker olup da bayrağının altında dövüşmen icabetseydi. yani strephoctopodie'yi. ayağın aşağıya. Homais. bir taraftan M. adale uçları kuru. aralıksız. ahır uşağı salak salak gülümsüyordu.bakmıyordu) bu olaya dair gazeteye küçük bir yazı göndermekten beni kim menedebilir? Ya. evvela Achille adale bağlantısını kesmek. bu inatçılığa. Âdeta hizmet ede ede. Onun. sabahtan gece yarısına kadar.. iç tarafa basanları. herkes üzerine çullanmıştı. meşin. Sonra. —. ameliyattan sonra kendisini ne kadar dinç ve çevik hissedeceğini anlattı. dört kilo kadar ağırlığı olan bir çeşit kutu yaptırdı. okumaya daldı. diyordu. Herkes ondan bahseder. nasır çıkartmaktan çok daha hafif bir şey. makale dediğiniz şey ortalıkta dolaşır. kendisine ağırca bir iş gösterildiği zaman. komşular. Hemen sonra. alt tarafa kıvrılma. Bu cömertlik asıl Emma'nın aklına gelmişti. öyle ki. Emma'nın elinde kocasının becerikliliğinden şüphe etmesi için hiçbir delil yoktu. Hippolyte! Homais. bunu söyledikten sonra. karısının bir melek olduğunu söyleyerek. fakat bu. hafifçe içe çarpık bir ayaktı. Bovary bu işi başarabilirdi. Charles da içinden. Mademki bu uca basan bir ayaktı. ameliyatın bedava olacağıydı. uzaklaşıyordu. uşak daha çok o sakat bacağına dayanıyordu.. marangozla ona yardım eden çilingire. Madame Lefrançois. baldır kemiğinin ön veterine el atmak icabediyordu. aynı zamanda iki ameliyatı birden yapmayı göze alamıyordu. dış tarafa basanları. kalçalarının böylesine sallanması. Sonunda çığ gibi büyür! Kim bilir! Kim bilir? Gerçekten. bin bir dereden su getirerek han uşağını ameliyat olmaya zorluyordu. sonra da içe çarpıklığı gidermek için. ne yapacaktın? Ah. herhalde. üst tarafa kalkma) harıl hani öğrenip dururken. tahta. Eczacı: — Alt tarafı senin bileceğin iş. bu ayak. 184 MADAME BOVARY Hippolyte düşünürken.
Okudu: — «Avrupa'nın yüzünü kısmen bir şebeke gibi kaplayan peşin hükümlere rağmen. eczanedeki bütün sargılar vardı. keyifli . on beş asır aralıkla ilk defa olarak. Bovary. aynı zamanda yüksek bir insanseverlik olayı olan bir cerrahi tecrübeye sahne oldu. dedi. Bovary. elinde daha mürekkebi kurumamış bir kağıtla ansızın içeriye girdi. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. dedi.» ilmi tabirini kullanmadım. kesik bir şiryanı derhal bitiştirip bağlarken. elinde neşter. ne Dupuytren. bu.. sohbetler ve birlikte hayal kurmalarla geçen çok 186 MADAME BOVARY sevimli bir akşam oldu. M. Her şey. Bovary: — Doğrusu da bu. mumlu iplikler. bizim küçük kasabamız Yonville. — Hayır. bütün bu hazırlıkları M. Hemen boynuna sarıldı. Charles deriyi deldi. Henüz yatağa girmişlerdi ki. fakat bakışlarını hemen Charles'a çevirdi: Kocasının hiç de çirkin dişleri olmadığını hayretle gördü. herkes belki anlamazdı.. şöhretinin yayılacağını. köylerimize de girmeye başladı. hastasının ayağım mekanik motora sımsıkı bağlayıp evine gitti. karısının daima kendisini seveceğini görür gibi oluyordu. M. çünkü bilirsiniz. Veter kesilmiş. Bu. Hatta yemişten sonra kahve içmek bile istedi ki. kafasından Rodolphe'un hayali geçti. Charles da. Vaziyetinde. merak içinde kendisini kapıda bekliyordu.. ne de Gersoul. Rouen Feneri gazetesine göndermek için yazdığı reklam yazısıydı. belki de önümüzdeki köy yortusunda Hippolyte'çiğimizin.. Kim bilir. daha temiz.» Heyecandan boğulacak gibi olan Charles: — Bu kadarı da fazla! Bu kadarı da fazla! diyordu. Hippolyte hayretten kendini alamıyordu. ameliyat da göz açıp kapayıncaya kadar tamamlandı. Teşebbüsün yeniliği ve mevzuun uyandırdığı alâka o kadar ahali celbetmişti MADAME BOVARY 187 ki. katiyen! Ne münasebet!. ameliyat bitmişti. Hastanelerde olduğu gibi. Esasen. kalın bir beyin tabakasında bulunan bir abseyi açarken. Velinimetine karşı minnettarlığını daha sonra gösterirsin. Emma da. Hastada.. O akşam. Bovary kadar yüreği çarpıntılı. Eczacı: — Baştan başlıyorum. nihayet kendisini delice seven bu zavallı çocuğa karşı birazcık sevgi duymaktan mutlu oluyordu. dağlar kadan sargı. bir yığın bez parçası. Ameliyat edilen kimse. Hippolyte'e yaklaşan M. «M. Talim meydanında Madame Lefrançois'nın işlettiği ALTIN ASLAN otelinde yirmi beş yıldan beri ahır uşaklığı eden Hippolyte Tautain adlı şahıstı. diyordu. derinin üzerinde. Celse'den sonra. Sofraya oturdular. devam ediniz. endişeye mucip alacak hiçbir şey yoktur.. Eczacı: — Haydi. bir masa üzerinde. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. gariptir (gözümüzle gördüğümüz için söylüyoruz) hiçbir ıstırap alâmeti görülmedi. evde davetliler varken göz yumduğu bir sefahatti.» «Bir küt ayak ameliyatı yaptı. halk yığınlarının. Bovary: — Siz kendiniz okuyun.. Homais ta sabahtan beri tertip etmişti. aile hayatında yapacakları yeniliklerden söz ettiler. İlerideki zenginliklerinden. Charles tıka basa kamını doyurdu. bir sürü sargı. Charles.Ne Ambroise Pare. sakin ol. Sonra. aşçı kadına rağmen. Okusunlar diye getiriyordu. eli titrek. eğilip Bovary'nin ellerini öptü durdu. Homais. yepyeni bir his içinde refaha kavuşmaktan. kuru bir çıtırtı duyuldu. bir küt ayak ameliyatı yaptı.. müessesenin eşiğinde gerçekten bir izdiham peyda olmuştu. avluda bekleyen ve Hippolyte'in düzgün yürüyerek meydana çıkaracağını tahayyül eden beş^altı merakhmn yanına. ameliyat neticesini anlatmaya indi. Nitekim salı günü.. refahının artacağını. ilk defa üst çene kemiğini kesip alırken. dedi. sanatın himmetiyle asi ve-terin nihayet teslim olduğunu ilan etmek üzere ancak birkaç damla kan peyda oldu. kafası ergin değildi. nekahat devresinin kısa süreceği zannını vermektedir. şu ana kadar. ancak pazar günleri.. daha güzel. Emma. gazetede. ışık. Kalabalığın gözünü kamaştırmak kadar kendine de o vehmi vermek için. yanında. Bir an.
mutfağın yanındaki küçük salona yerleştirdi .. bin bir ihtiyatla kutu çıkarıldı ve korkunç bir manzara ortaya çıktı. Halin pek o kadar parlak değil galiba. Yer yer içlerinden siyah bir mayiin sızdığı kabarcıklar bulunan kurşuni renkte bir şişkinlik bacağa yayılmıştı. tütün. meydandan geçtiğini gören eczacı da. makineyi yeniden çıkardılar ve gördükleri manzaradan afallayıp kaldılar. Lefran-çois ana. Madame Bo-vary kendisini görmeye geliyordu. Adamın ayağı birkaç saat serbest bırakıldı. Kalksana artık. Hippolyte ona dehşet bürümüş gözlerle bakıyor ve hıçkırıklar arasında: MADAME BOVARY 189 — Ne zaman iyi olacağım? diye kekeliyordu. istekalarla eskrim yapıyorlar. evvelce de bundan acı duydu188 MADAME BOVARY ğundan şikâyet etmişti. bin yaşasın! Körlerin gözleri açılacağını. Hippolyte. diyordu. Ne halin varsa gör. her iki âlim. şikâyet etmekte tamamıyle haksız olmadığını kabul etmek gerekiyordu. fakat kimse aldırmamıştı. her dakika geliyordu. bilhassa pazar kurulduğu günler. eczaneyi bırakıp çıktı. kıpkırmızı kesilmiş. diyorlardı. deri nerdeyse bütün bütüne çatlayacak gibiydi. Ah. Zaten. kazık herif. yut şunu!.dostlar arasında. şapkasız. konuşması ve hünerli sıçrayışlanyle tamamen şifa bulduğunu ispat eylediğini göreceğiz. hana geldi ve merdivenden çıkmakta olan kimselere sormaya başladı: — Bizim sevimli küt ayaklıya ne oldu? Müthiş çırpınmalar içinde kıvranıp duruyordu küt ayaklı. evlâdım. sağırların işiteceğini. içine bacağının sokulduğu o mekanik aleti. Fakat her gün yemeğini orada yiyen tahsildar. bütün insanların nasibi oluyor! Okuyucularımızı bu fevkalâde tedavinin bütün safhalarından haberdar edeceğiz.. Uzvun vaziyetini bozmamak için. Ama senin kabahatin bu. Lefrançois ana. içki içiyorlar. eskisinden daha sımsıkı. avazları çıktığı kadar bağırıp çağırıyorlardı. Ne kadar bahtsızmışım! Ne kadar bahtsızmışım!. bilardo yuvarlaklarım dürtüklüyorlar. Bunun üzerine Hippolyte'yi bilardo salonuna kaldırdılar. Lefrançois ananın telaşlı telaşlı gelerek: — İmdat! Ölüyor adam!. böyle yapmalıydın. Aklım başımdan gidiyor! diye bağırmasına mâni olamadı. Her saat başında. Hippolyte'in canı sıkılmaya başlamıştı. kaim battaniyelerin' altında inliyordu. arkasından: — Dinleme onu. Şöyle yapmalıydın. kangren de gittikçe yayılıyordu. gözleri çu-kurlaşmış. benzi solmuş. sakalı uzamış. Yaşasın âlicenap âlimler! Yaşasın hemcinslerini iyileştirmeye veya acılarını dindirmeye gece gündüz demeden çalışan yorulmak bilmez insanİarl Yaşasın. Charles Altın Aslan'a koştu. merak içinde. şimdi ilim sayesinde. onun. köylüler. şarkı söylüyorlar. Omuzuna vurarak: — Nasılsın? diyorlardı. yalnız kaldığı da yoktu. leşmiş olan kimselere dair bir sürü hikaye anlatıyorlardı. Kataplazmaları için bez getiriyor. onun etrafında. Nihayet. O da nefes nefese. Hippolyte artık hiç dayanamayınca. üç gün sonra. Kendisine tatbik edilen tedaviden bambaşka usullerle iyi-. kurtarın beni!. ama hiç de güzel kokmuyorsun ha! Gerçekten. üstü söz konusu makinenin sebep olduğu berelerle kaplanmıştı. daha çabuk iyileşsin diye. tekrar âlete yerleştirmeyi münasip gördüler. Sana kâfi derecede işkence yaptılar zaten. neşeli neşeli dans ettiğini ve hepimize. Ayağın biçimi öyle bir şişkinlik içinde kaybolmuştu ki. öyle ki. Kendini daha da halsiz düşürme.» Bütün bunlar. sonra. Hekim de her defasında. cesaretlendiriyordu. teselli ediyor. Haydi. taassubun ancak Tanrının sevgili kullarına vadettiği şeyler. biraz eğlenip içi açılsın diye onu. teselli makamında: — Sen kendim fazla dinliyorsun. beş gün sonra. Adamcağız orada. ayağı. . Bovary bu halden âdeta hastalanmıştı. Vaziyet ciddileşiyordu. böyle bir komşuluktan acı acı şikâyet etti. krallar gibi yatıyorsun boyuna. topalların yürüyeceğini ilan etmenin yeri değil midir artık? Eskiden.. Lakin şiş biraz iner inmez. başını sineklerin üşüştüğü kirli yastıkta sağa sola döndürerek. yıkacakmış gibi han duvarına küt küt vuruyordu. perhiz tavsiye ederek yanından ayrılıyordu.
bu kadar usta değiliz. Küt ayakları düzeltmek! Küt ayaklan düzeltmek mümkün mü? Bu. yüzüne. Paris icadı! İşte başkentteki beylerin fikirleri! Tıpkı şaşılık. Madame Lefrançois'ya boyuna söylüyordu: — Bırakın şu adamcağızı! Bırakın şu adamcağızı! Sofuluğunuzla maneviyatını bozuyorsunuz! . İhtiyar. Bizler. Söze evvela derdine acımakla başladı. inat olsun diye. tıpkı bîr kamburu dümdüz etmeyi istemek gibi bir şey!. sapasağlam bir adama ameliyat yapmayı aklımızdan geçirmeyiz.-Ümit ederim ki. iki tedbir bir tek tedbirden daha işe yarardı. küçücük kadehler içinde içki uzatıyor. biz. lütufkâr Meryem». o önü alınmaz çürüme. sanki adam idam edilecekmiş gibi bir ölüm havası esiyordu. neticelerine hiç aldırış etmeden. Bu yardımı başarıya ulaşır gibi oldu. baba tavrı takınarak: — Çünkü. nazlı bebek değiliz. kendisini görmek istediğini haber verdi. iyileşecek olursa. tedavi usulleri sokuşturuyorlar. biraz domuz yağı getirip veriyor. bunu düşünmek zamanı geldi. size ilaçlar. biliyorum). İlaçlar istendiği kadar çeşitlensin. bize iyi örnek olursun. elli yaşında. dünya işlerinin girdabı. bir defa «Sizi selamlarım. bir defa da «Gökyüzündeki Babamız» dualarını okusan. o gün. pratik hekimleriz. onurunu ticaretinin daha ciddi çıkarları uğruna feda etti. ta diz-kapağına kadar kangren olmuş o bacağı görünce. bir de şimşir dalı yerleştirdi. kendinden pek emin bir zat olan bu meslektaş. M. Kaç yıldır mukaddes sofraya yaklaştığın yoktu. cerrahlık kadar din de biçarenin imdadına yetişeceğe benzemiyordu. gözünü yumdu. sarsıyor ve eczanenin içinde bar bar bağırıyordu: — Bütün bunlar. bizler âlim değiliz.Ona mükemmel bir et suyu. halinin fenalaştığını öğrendi. reçeteleri ta Yonville'e kadar gelen M. benim için. Nihayet bir gün Charles. ruhani. Papaz Bournisien. ayaklardan karına doğru ilerliyordu. toy züppe değiliz. Yapacağına söz veriyorsun değil mi? Zavallıcık söz verdi. eczacıya gitti ve zavallı bir adamı bu hallere sokan eşekler aleyhinde ağzını açtı. seni ayinlerde pek seyrek görüyorduk. ruhunun esenliğine özen göstermekten seni alıkoydu. ama Hippolyte bunu ağzına götürmek cesaretini kendinde bulamıyordu. Tıklım tıklım olan Grande-Rue'de. büyük bir şöhret sahibi olan Neufchâtel'li M. yap dediğimi. sen de. Hippolyte'in nekahatine zarar veriyordu. Papazın dolapları dediği bu hareketlere pek içerliyordu. Homais'yi redingotunun düğmesinden yakalamış. parlak bir mevki sahibi. bir tedbir olmak üzere. mesanedeki taşlan kırma ameliyatı gibi.. MADAME BOVARY 191 Bu sebeple Bovary'yi müdafaa etmeye kalkışmadı. Bournisien de bunda bir sakınca 190 MADAME BOVARY görmediği cevabını verdi. Homais bu sözleri dinlerken canı sıkılıyordu ama. dolu bir mukaddes su kabı astı. çünkü. bir dilim but. Her şeyin sebebi. arkasından. Papaz artık her gün geliyordu. köyde mühim bir olay oldu. Ben öyle ağır günahlar işlemiş kimseler tanıdım ki. Canivet'yi öfkelendirmemek ihtiyacıyle. hatırım için yap. kloroform. onun iddiasına göre. Böylece. hükümetçe yasak edilmesi gereken bir alay canavarlıklar! Ama becerikli görünmek istiyorlar. Tababette doktora yapmış. Ama yine de ümidini kesme. Doktor Canivet'nin bacağı kalçadan kesme ameliyatı. Bunlar. onlar gibi. buna mazhar olarak öldüler. meşguliyetlerin. Hatta. uygun bir ifade vererek din meselelerine dokunuyordu. ondan mağfiret dilediler ve hiç şüphe yok. ne olur ki? Evet. küt ayaklı. Lefrançois ananın çaresizlikten.. Ca-nivet'yi getirtip getirtemeyeceğini sormasına. Fakat şimdi. Bunda bir zarar yoktu ki. Ne zarar edersin ki?. Ama yine. adaleler her gün biraz daha kopuyordu. BonSecours'u ziyarete gitmek arzusunu belirtti. Bakkalde Hippolyte'in hastalığı tartışılıyordu. aşağılayarak gülmekten çekinmedi. ilâhi irade böyle tecelli ettiğine göre buna sevinmesi ve fırsattan derhal faydalanarak Cenabı Hak'la barışması gerektiğini söyledi. Eczacı. Hippolyte'in pek anlayamadığı şakalar ve kelime oyunlanyle karışık fıkralar anlatıyordu. prensiplerini bir yana bırakarak. Sonra bir punduna getiriyor. hastanın başı ucuna. sabah akşam. sabah erkenden kalktılar. Anlıyorum. hatta bazen. ka-taplaşmalar istendiği kadar değiştirilsin. Bütün köy halkı. diyordu. sıkıntısını dalkavukça bir gülümseme ile gizliyordu. Cenabı Hak'kın huzuruna çıkmak üzereyken (sen daha o vaziyette değilsin. Han sahibesiyle konuşuyor. Fakat kadıncağızın artık ona aldırdığı yoktu. . hatta hiçbir itirazda bulunmadı. M. çok geçmeden. hasta tedavi ederiz. Sonra bacağı kesmek gerektiğini açıkça söyleyerek. vazifelerini biraz ihmal ediyordun. o idi. evet anlamında başını sallamakla cevap verdi.
Homais'nin getirdiği sargıları gözden geçirdi. yandaki dik yayı. Hippolyte. Bununla beraber. Bunun içindir ki. pencereden kımıldamıyordu. M. fanila giymem. kendisinden davacı olabilirdi. çenesi göğsüne düşmüş. aleyhinde neler. Doktor: — Size güveniyorum. kollarını sıvayıp bilardo salonuna geçti. Sonra. soğuk su ile tıraş olurum (katiyen üşümem). Bu dedikodular For-ges'e kadar. Bacağı tutacak birini istedi. hayvanı arabadan çözmelerini emretti. cerrahın soğukkanlılığını bir generalin metanetine benzetti. fazla tesir altında kalır! Hem sonra. kulakları kapıya dikili bekleyen Artemise ile hancının yanında kaldı. cerrahın gelişini görmek sabırsızlığı içinde. nezle olmam. Elbette diyeceğiniz. Nihayet. dedikodu çıkaracaklardı. doktorun iri vücudunun ağırlığı altında çöktüğü için.. o anlarda. evinden kımıldamaya cesaret edemiyordu. alışkanlık. Bu sırada eczacı. bocalayıp duruyordu. diyordu. bir aşağı bir yukarı dolaşıyor. Çünkü. Fakat kimse buna inanmak istemezdi. Fakat. denize düşüp de dalgaların üzerinde yuvarlanıp giden boş fıçı gibi. Bu sayede sizin gibi nazik değilimdir. alışkanlıklarından bir zerresini dahi'feda etmezdi. yüksek sesle bağırarak. gidelim! Fakat eczacı. Bu mukayese. zamanla. daha ziyade inmeye müstait gibi görünüyorsunuz. MADAME BOVARY 193 bir başka zillet duyuyordu. Emma: . Sonra ahıra giderek. filozofça. Canivet: — Aman efendim. her ikisi de önlüklerinden daha solmuş. Kâh şu tarzda yaşarım. Canivet'nin hoşuna gitti ve sanatının icapları hakkında uzun uzun söz söylemesine sebep oldu. sanki zavallılığının yirmi kere bol bol farkına varmamış gibi. gazetelerde şuna buna cevap vermek gerekecekti. Bunun üzerine. çarşaflar içinde hafakandan terleyip duran Hippolyte'e hiç aldırış etmeksizin. Ne olursa olsun. soranlara bu işi nasıl izah edecekti? Acaba herhangi bir şeyde hata mı etmişti? Arıyordu. ne aksilikti bu». akla gelen her türlü tedbiri de almıştı. kızarıp boz'ararak. Siz bana bakın: Allahın günü saat dörtte kalkarım. Kıyamet kopsa da.. Sonra. Emma. diye düşünüyordu. — İnsan. kâinatta tek canlı insan kalmasa bile.. diye sözünü kesti. mesleğini bir nevi risalet addediyordu.dükkânlarda alışveriş durmuştu. Lestiboudois'ya gelmesi için haber gönderildi.. salonda. Hem zaten buna şaşmıyorum. İşin içine mukadderat karışmıştı. konuşmaya giriştiler. hastaya döndü. Herhalde gülecekler. Aşağıda. Nihayet. Canivet. zilletini paylaşmıyordu. doktorasız hekimlerin şerefini düşürmesine rağmen. odasında. onların arasında. ha bir Hıristiyanı doğramışım. eczacı beyler. Cerrah. hastalarını ziyarete gelince. benim sinir sistemim öyle. Yanında öteki minderin üstünde kırmızı sahtiyan kaplı ve üç bakır tokası ihtişamla parlayan kocaman bir kutu görülüyordu. Eczacı. seyirci olarak kalırsa. Canivet. ha rasgele bir kümes hayvanını. yapım sağlam192 MADAME BOVARY dır. bunlar ameliyat sırasında kullanılanların aynıydı. sizler. bu beyler. bu ameliyatta hazır bulunamayacak kadar yufka yürekli olduğunu söyledi. benim için hiç fark etmez. gözleri bir noktaya takılı duruyordu. hasta ziyaretlerine gittiği zaman. ta Rouen'a kadar yayılacaktı. kendisinden: «Ah! M. bilirsiniz. neler yazacaklardı? Arkasından mesele basma aksedecek. kendi kullandığı iki tekerlekli arabasıyle çıkagel-di. Homais. Hazır mıyız? Haydi. Ama en şöhretli cerrahlar bile pekâlâ aldatabilirdi. o. hareket halindeyken dahi. kâh bu tarzda. mahvolmuş görüyordu. acayip bir adamdır» diye bahsedilirdi. karşısına çıktı. nasıl rast-gelirse. O da. araba. hep mutfağınızın içine takılır kalırsınız. Kendisini şimdiden. meslektaşları. çizmeleri döşemede gıcırdıyordu. Neufchâtel'e kadar. «Ne kötü macera. şayet Hippolyte ölecek olursa. belediye reisinin karısı Madame Tuvache. karşısında. her yere yayılacaktı! Kim bilir. Altın Aslan'ın kapısından kasırga gibi girerken. Charles. Bu sarsılmaz metaneti kendisine daha da itibar kazandınyordu. bulamıyordu. içinde ateş yanmayan ocağın yanma oturmuş. böyle bir adamın hâlâ bir işe yarayabileceğini zannetmiş olmasından ileri geliyordu. biraz eğiliyordu.. dedi. muhayyile. iflas etmiş. ona bakıyordu. ellerini kavuşturmuş. Bir sürü faraziyenin hücumuna uğrayan muhayyilesi. bu da sonunda mizacınızı bozar tabii. evvela kısrağı ile ve arabasıyle meşgul olurdu. şerefini kaybetmiş. bana. yulafını yeyip yemediğine baktı. alışkanlık!. onu kendisi katletmiş sayılacaktı. Bovary.
şimdi kendisini öfkelendiriyordu. termometre duvardan fırladı. kendisini bekliyor buldu. salondan kaçarken. kendine gel! Biliyorsun ki seni seviyorum!. gülünç olan adının karısını da lekeleyeceğinden bile habersiz. hiçbir şey anlamayan. etrafında uğursuz. elbisesi. güpegündüz. ağlamaklı. yepyeni bir vecd ile bu hayale kapılan ruhunu o hatıranın içine atıyordu. şuracıkta. Eski iffetinden. tiz çığlıklarla kesilmiş uzun iniltiler halinde sürüp giden feryatlarını dinleyerek. devamlı fedakârlıklarla kendi hayatını mahvetmesi ne acınacak bir delilikti! Ruhunun bütün lüks içgüdülerini. canımı sıkıyorsun! Oturdu. pişmanlıktan az mı gözyaşı dökmüştü? Derin bir düşünceye dalmış olan Bovary. sanki ölmek üzereymiş. evlenmenin. Onun her şeyi. Ve. Charles. dedi. öylesine kaybolmuş gitmiş. ansızın: — Sakın. şuurlarıyle birbirlerinden öylesine uzaktaydılar ki. o da. karısının nesi olduğunu düşünerek. Emma'nın aklına esiyor. Homais. İşte. yani bütün varlığı. yere düşüp parçalandı. bütün hınçları bu öpüşmenin sıcaklığı içinde. MADAME BOVARY 195 . halini bir sinir hastalığına yorarak. koltuğuna yığıldı. Bütün bunlar. kaldı. Gel! Kadın. Sessizce birbirlerine baktılar. bir başkasına teslim olduğu için. sakin ol. boğazlanan bir hayvanın uzaktan gelen ulumaları gibi. yaralı kırlangıçlar gibi çamura düşen hülyaları. bütün şahsı. metresini sahanlığın altına.. Charles'a dikiyordu. Bir gümüş tabağa çarpan bir kurşun mermi gibi. Emma öfkeden kıpkırmızı kesilmiş. gözlerinin önünde can çekişiyormuş kadar kendisine hayatından kopmuş. bir kere daha aldanmıştı? Sonra. bir pusula yazıyor. karıcığım. Charles. Niçindi. Arkasında. sonra pencereden Justin'e bir işaret yapıyor. anlaşılmaz bir şeyin dolaştığını belli belirsiz hissederek. kapıyı öyle şiddetli kapadı ki. dedi. evliliğin bayağılıkları. düşüncesi üzerine bu cümlenin beklenmedik darbesi ile Emma. Zafere ulaşmış zinaya ait bütün kötü alayların tadını çıkarıyordu. hiçbir şey duymayan bu adam içindi. bütün elde edebileceği şeyler hatırına geldi. Emma. suratı. bir cinayetmiş gibi pişman oluyor ve ondan hâlâ ne kalmışsa.. indirilmiş pancurun aralığından. büyük bir kırmızı kutu taşıyordu. ani bir sevgi ve ümitsizlik içinde karısına döndü ve: — Öpsene beni. perişan. süs bitkisinden kopardığı bir kırıntıyı parmakları arasında evirip çevirerek korlaşmış gözbebeklerini hemen fırlamaya hazır iki ateşli ok gibi. güneş altında. boyun atkısıyle alnını silen Doktor Canivet'yi gördü. Charles kalkıp baktı. önlüğünü çıkardığı gibi. bu mahluk için. öylesine imkân-sızlaşmış ve hiçleşmiş gibi geliyordu. bütün arzu ettiği. ! Nasıl olmuştu da (o kadar zeki bir kadın olduğu halde). ne demek istediğini tahmin etmek istercesine başını kaldırdı. gururunun azgın darbeleri MB 13 194 MADAME BOVARY altında yıkılıp gidiyordu. ameliyat edilen adamın. birbirlerini görmekten âdeta afalladılar. ilk basamağa oturmuş. Bovary. kar gibi eridi gitti. Rodolphe bahçeye geldiği zaman. bütün mahrumiyetleri. korkunç bir tavırla: — Yeter! diye haykırdı. Kaldırımdan bir ayak sesi geldi. Âşığının hatırası baş döndürücü cazibelerle aklına geliyordu. sinirli bir hareketle kaşlarını çattı. Her ikisi de eczanenin yolunu tutmuşlardı. Emma. haykırdı: — Bırak beni! Charles. XII Yeniden sevişmeye başladılar. Birbirlerine sarıldılar.— Otur yerine. Onu sevmek için az mı gayret etmişti. dudaklarını ısırıyor. onun için. bayılacak kadar sarardı. Charles. ayağı dışa çarpık olmasın! diye haykırdı. Gece. O zaman Charles. yürek paralayıcı bir feryat havayı delip geçti. pazar yerinin kenarında. Hatta ekseriya. bütün istemediği. rahat rahat duruyordu. bir sarhoşun bulanık gözleriyle karısına bakıyordu. şaşırmış: — Nen var? Nen var? diye tekrarladı. morarmış. ür-pererek. niçindi? Kasabayı dolduran sessizlik içinde.
Parmakları arasında toz olup dağılan bu çamurun. Elini eteklik kasnağına veya kopçalara sürerek: — Bu neye yarar? diye soruyordu. yüzükler ve kolyelerle dolduruyordu. tavrını her zamankinden daha adi buluyordu. ocak pervazının üstünden. F61icite'nin ütü yaptığı uzun tahtaya dirseğini dayayarak. Guillaumin'in uşağı Theodore da kendisine kur yapmaya başlamıştı. dedi. Gerçekten. hayatının büsbütün bayağılaştığmı söylemek içindi. bir güneş ışınında yavaşça havaya yükselmesini seyrediyordu. mavi camdan iki büyük vazosunu güllerle donatıyor. hem de zarif o boy bos. Emma'nın dolabında bir sürü ayakkabı vardı. aşağısı gittikçe daralan fistolu donlar gibi kadın eşyasını hırsla süzüyordu. çenende birazcık sakalın olsun. o da istediği gibi har vurup harman savuruyordu. — Ah! İstesen!. siyah saçları ya-ğızlaşmış alnına doğru bir perçemle dönen o baş. kü-Çük Justin ise. Ondan altı yaş büyüktü. Bu işlere burnunu sokmak için. Aşçı kız: — Ayakkabıların hırpalamaktan amma da korkuyorsun. bekle de. bir prens bekleyen fahişe gibi hazırlıyordu. aşk gibi basit bir işte her şeyin böylesine çetrefil bir hale getirilmesiydi. canının sıkıldığını.ais böyle şeyler kullanmaz mı? — Elbette! Madame Homais! Sonra. Nitekim. iş. kocasının aşağılık bir mahlûk olduğunu. dizlerinin dibine. zekâsını her zamankinden daha hantal. Rodolphe gülerek: — Sen gerçekten çıldırmışsın. arsız çocuk. Kollarını. dairesini ve vücudunu. onu her zamankinden daha sevimsiz. böyle bağlanmasına yardımcılık eden bir sebebi. O zaman yine. diyordu.. dedi. gideyim de potinlerini temizleyeyim. bakışları dalgın. Rodolphe ise anlamamazlıktan geldi ve sözü değiştirdi. Kadının. diyordu. zevce ve iffetli kadın tavrını muhafaza etmekle beraber. gerdanını bilezikler. lemeli yakalar. Bu davetler. Sanki senin patronun Madame H'>n. — Darılmayın hemen. Ro-dolphe'un geleceği günlerde. dedi. Felicit6 mutfaktan kımıldayamıyor. Emma göğüs geçirdi: — Gider. hiç imkânı var mı? Emma aynı mevzua tekrar dokundu. zemberekli . derisine sürdüğü kremi ve mendillerine doldurduğu lavantayı az buluyordu. yakalıyordu. Anlamadığı nokta. ötekinden o nispette nefret ediyordu. ne olur. M. Emma'nın Hippolyte'e hediye edilmesini münasip gördüğü bir takma bacak için tam üç yüz frank ödemek zorunda kaldı. eşarplar. çünkü Madame. bir yöneticisi olmalıydı. Derhal. ekseriya yanında kalarak nasıl çalıştığını seyrediyordu. kocasına karşı duyduğu tiksinti yüzünden her gün biraz daha artıyordu. hem gürbüz. yere oturmuştu. Charles en küçük bir ihtarda bulunmaya cesaret edemiyor. kalça tarafı geniş. etrafında sergilenen pazen eteklikler.. Enima'nın çamura —randevuların çamuruna— batmış ayakkabılarını. Rodolphe bir gün. Hizmetçilerin durmamacasına çamaşır yıkaması icabediyordu. tırnaklarını her zamankinden daha dört köşe.. 196 MADAME BOVARY Çocukcağız. Kola çanağını yerinden oynatırken: — Rahat bırak beni. Rodolphe geliyordu. Felicite gülerek: — Sen hiçbir şey görmemiş misin? diyordu. Saçları çözük. bu sevgi. sabrını kaybederek: — Ben ne yapabilirim ki. akıldan yana o kadar tecrübe sahibi olan ve arzuda böylesine coşkunluk gösteren o adam gözlerinin önüne gelince. bir yerlerde yaşardık. başka bir yerde.Huchette'e yollanıyordu. Rodolphe ile buluştuktan sonra kocasıyle karşı karşıya gelince. Kendisi temizlediği zaman buna hiç aldırış etmezdi. etrafında oğlanın böyle dört dönmesine sinirleniyordu. Kadın birine ne kadar bağlanırsa. Rodolphe: — Ne gibi. yanıp tutuşuyordu! Tırnaklarını onun için bir kuyumcu özeniyle eğeliyor. düşünceli düşünceli ilave ediyordu: — O da Madame gibi bir hanım mı ki? Fakat Felicite. Bir mantar tabakasıyle kaplı olan bacakta. kumaşının havı biraz dökülen ayakkabılarını hemen kendisine verirdi. hâsılı. Git de havanda badem ez. Hep kadınların eteği dibindesin.
kendisinin de alacaklıları peşine düşmüştü. Ne yapalım. santimler hariç. üzerinde kalpte aşk düsturu yazılı bir mühür. Kendi kendine. daha bir sürü takıntıları vardı. M. İstediği para tamamdı. M. bütün çekmeceleri bomboştu. İçinde on beş Napoleon altını vardı. Emma. her yıl Saint-Pierre yortusuna doğru para göndermek âdetinde olan M. her zamanki. hemen üzerine atlayıp tomarı açtı. bütün kaprislerini tatmin etmek hususunda bu kolaylığa kendini bırakıverdi. gayet kibar davranıyor. aşçı kız içeriye girerek. altınları çekmecenin dibine attı ve anahtarı aldı. Rodolphe. Siparişle meşgul olan. Rouen'da bir şemsiye mağazasında bulunan pek güzel bir kırbacı ona sipariş etti. Fakat adam sabırsızlanıyordu. — Size bir teklifim var.. bu bacağın fiyatını da kesesinden ödedi. Derozerays'dan gelecek havaleyi sabırsızlıkla bekliyordu./ diyerek çıkıp gitti. çabucak yolunu değiştiriyordu. tıpkı Vi-kontunkine benzeyen bir sigara tabakası hediye almıştı. Nitekim birçoklarını reddetti. Üzerine siyah bir pantolon geçirilmiş. bir sürü hizmet teklifinde bulunduysa da Emma hepsini reddetti. adamın eline on dött Napoleon sıkıştırarak: — İşte paranız. Rodolphe onu müstebit ve fazla yapışkan bulmakla beraber. onu kendi nazarında küçük düşürüyordu. Bununla beraber bu hediyeler. Lheureux tekrar çıkageldi. karışık bir mekanizma vardı. ucuna vernikli bir çizme takılmıştı. artık gider beyden isterim. Emma. dedi. tüccar. Hayal kırıklığını gizlemek için boyuna özür diledi durdu. Yine eskisi gibi kasabayı dört döndüğü görülüyordu. Yalnız o kırbaca üzülüyorum. Charles'ın merdivenden çıktığını duydu. Sonra. Madame Bovary'den. Fakat ertesi gün. aklında kalacak değil a. Bu keşfinden emin.mafsallar. diye düşündü. elinde nakit parası kalmamıştı.. düşünürüz. Fakat Hippolyte. böyle güzel bir bacağı Allanın günü kullanmâMADAME BOVARY 197 ya kıyamayarak. Bu işi sayesinde sık sık gidip Emma'yı görmek fırsatını bulmuştu. Emma. Emma: — Peki. Şayet mutabık olduğumuz meblağ yerine. alçak. Paris'ten yeni gelen mallardan. Charles. Rodolphe'a hediye etmek için. evvela Lheureux'yu atlatmaya muvaffak oldu. Onunla. şayet eline para geçmeyecek olursa. Lheureux. boyun eğmek zorunda kaldı. kadın ısrar ediyordu. masraftan kısıntılar yapmaya söz veriyordu. ayrıca. Üç gün sonra. mavi kağıda sarılı küçücük bir tomar bıraktı. adamın kendisine iade ettiği iki tane beş franklık sikkeyi önlüğünün cebinde birkaç dakika elleyerek olduğu yerde kaldı. Sonra. düşünürüz. kaldırımlar üzerinde bastonunun takırtısını işitince.. Emma: — Olmaz! Olmaz! dedi. Mesela.. Derozerays tarafından gönderilmiş. Emma'nın nevri döndü. ister istemez. parayı daha sonra kocasına iade etmek için. Kabzası altın yaldızlı gümüş kırbaçtan başka. Ahır uşağı yavaş yavaş eski işini görecek hale geldi. Bovary. ocağın üzerine M. hizmetçi kıza ise altı aylık borçlan. tüccar M. Emma'ya sattığı bütün malları geri almak zorunda kalacaktı. Lestiboudois'ya on beş günlükten fazla. tam iki yüz yetmiş franklık bir fatura ile çıkageldi. Tüccar serseme dönmüştü. ertesi hafta kırbacı getirip masanın üstüne koydu. Emma. nihayet Charles'ın vaktiyle yolda bulup da karısının sakladığı. çok garip fikirleri de vardı: . dedi. Emma'dan. Lheureux'di. Hekim. uzaktan. bir sürü kadın öteberisinden konuşuyor. — Adam sende!. gibi ıslığa benzeyen sesiyle: — Pekâlâ. geri alın! — Şaka olsun diye söyledim. 198 MADAME BOVARY Bu işten nasıl yakayı kurtaracağını düşündüğü sırada. dedi. asla para bahsini ağzına almıyordu. boyun atkısı olarak kullansın diye bir eşarp. kendisine daha elverişli bir bacak tedarik etmesini rica ediyordu. M. Lheureux içinden: — Şimdi seni yakaladım! diye düşündü.
evvela Charles. — Başkalarını da sevmedin mi sanki? Rodolphe gülerek: MADAME BOVARY 199 — Beni bulduğun zaman toy delikanlıya benzer bir halim var mıydı?! diye çıkışıyordu. biliyor musun. hâlâ şüpheleri kalmışsa. artık hiçbirinin yeniliği kalmamıştı. Daha birçok şeyler hoşuna gitmemişti. Rodolphe. öyle küstah bir bakışla: — Siz hangi âlemde yaşıyorsunuz? dedi. şimdi kadınlar ona gülümsüyor. Adam. Her nevi utancın elverişsiz olacağına hükmetti. Dargınlık çık1-ti. Kocasıyle pek patırtılı bir münakaşadan sonra. Çünkü. Nihayet bir gün. beni düşüneceksin. sonra evin halini hiç beğenmiyordu. hiçbiri hoşuna gitmiyor. ihtirasın hep aynı şekilleri ve aynı lisanı olan o ezeli yeknesaklığını çırılçıplak ortada bırakıyordu. ne de ihtiraslarını tam ölçüsünde dile getirebilirdi ve insan sözü. Yeniliğin cazibesi tıpkı bir elbise gibi. kendini kelime oyunlarıyle müdafaa ederek. diyordu. Emma. azar azar sıyrılıp düşerek. Rodolphe bu sözleri o kadar çok işitmişti ki. Gelin hanım. Rodolphe. Bazı tenkitlerde bulunmaya kalktı. karısına roman okutmaması hususundaki nasihatlerini dinlememişti. ayak seslerini duyar duymaz.» Ah. oğluna sığınmaya gelmiş olan anne Madame Bovary de bu halleri görünce suratı astı. Kırlangıç'tan indiğini görenler. Emma da bütün metresler gibiydi. Kendi kendime diyorum: «Nerededir? Acaba başka kadınlarla mı konuşuyor? Hah.. Mademki hiç kimse.— Saat gece yarısını çalınca. hayır. ruhun da doluluğu bazen en hoş teşbihlerle dolup taşamaz mıydı sanki? Fakat. şehvet düşkünü veya satılık kadınların ağzından da buna benzer cümlelerin fısıldandığını duymuştu. Ro-dolphe ile dolaşmak yakışıksızlığını bile gösterdi. Elaleme nisbet v6riyormuşcasına. Sadece aşk alışkanlıklarının tesiriyle Madame Bovary'nin hali ve tavrı değişti. fakat ihtiyar kadıncağız öfkelendi ve ahlakın hiçe sayılması istenmiyorsa. hele bir seferinde Felicite yüzünden adamakıllı bozuştular. ağlıyor. herhangi bir bağlantıda daima biraz açıkta durmasını bilen tenkit üstünlüğü ile. elde sigara. bir gece önce. Bovary anne. sen zekisin. Bunların samimiyetine pek az inanıyordu. Kadına. sen kuvvetlisin! . mutfaktan kaçıp gitmişti. kendine karşı hayranlıkla. Eğer tembihini unuttuğunu söyleyecek olursa. Bunu duyan Emma gülmeye başladı. kadını teselli etmeye çabalıyordu. hafif siyah sakallı bir adamla birlikte yakalamıştı. . hizmetçilerin de iffetini gözetmek gerektiğini söyledi. o da onlara yaklaşıyor.-. tıpkı erkek gibi sırtına daracık bir yelek geçirmiş. ifadelerin benzerliği altındaki duygu farklarını seçemiyordu. gelgeç muhabbetleri gizleyen abartmalı sözlerden büyük bir kısmını hesaba katmamak gerektiğini düşünüyordu. değil mi? Daha güzelleri var. gayet yumuşak ve zevkine düşkün bir kadın haline getirdi. işin aslını tamamıyle anlamış oldular. ancak ayıları dans ettirecek havalar çalabildiğimiz çatlak bir kazan gibiydi. Emma hesabına da şehvetle dolu bir çeşit budalaca bağlılık. Onu. bu aşkta tadı çıkarılacak başka zevkler olduğunun farkına vardı. kendisini uyuşturan bir saadetti. Bazen. o sarhoşlukta boğuluyordu. fakat ben hepsinden daha iyi sevmesini bilirim! Ben senin hizmetçinim. mabudumsun! Sen iyisin! Sen güzelsin. Felicite'yi kırk yaşlarında. aşk öfkeleriyle içimin parçalandığı zamanlarda da hep seni görmek istiyorum. Anne Madame Bovary. ona. Bu. Bu çeşit maceralarda pek pişmiş olan bu adam. senden artık vazgeçemeyecek kadap-şeviyorum seni. sözleri daha serbest oldu. Ruhu bu sarhoşluğun dibine dalıyor ve tatlı Yunan şa200 MADAME BOVARY rabj fıçısının içinde büzülmüş kalmış olan Clarence dukası gibi. keyfi istediği gibi davrandı. — Çok mu? — Elbette çok. asla. ne ihtiyaçlarını. onun. Emma: — Ah! Seni o kadar seviyorum ki. diyordu. halayığınım! Sen benim kralımsın. ne kanaatlerini. yıldızları aşka getirmek istediğimiz zaman. kıyametler kopuyor ve sonunda da mutlaka o hiç değişmeyen söze sıra geliyordu: — Seviyor musun beni? — Elbette seviyorum. Bakışları daha cesaretli. bizzat kendi davasını müdafaa edip etmediğini sordu. koridordan geçerken.
. — Ne var yine? — Ya kızın? Emma birkaç dakika düşündü. kaçır beni. birçoklarını uydurarak. kendini yüzükoyun yatağına attı. bırakıp gideceği şeylerin buruk tadım daha derinden duymak için miydi? Fakat hiç aldırdığı yoktu. zıvanadan çıkmış. dedi. Merdivenden indi. kurtar beni! Rodolphe'a sımsıkı sarılıyordu. Zira Emma bahçeye yollanmıştı. Bu. Emma: ' — Ah! Ne görgüsüz kadın.biri kaldırımda yürüyor gibi geldi ona. Pencereyi açıp kendisine seslenmek istedi. Emma nihayet razı oldu: —Öyle olsun! Gidiyorum!. Yon-ville'de bulunuyorsa. aklını kaçıracak gibi oldu ve: — Ne yapmalı? Ne istiyorsun? diye sordu. annesine koştu. Charles.sabrediyorum.Genç kadın. bilakis. pek yakındaki saadetinin önceden çıkardığı tadına dalmış. Yaşlı kadın. ikisini yatıştırmak için: — Emma!. karısının yanına gitti. aradan pek az zaman geçince .. Charles.. sık sık konu dışına çıkarak anlatmaya başladı ki. Ama. göğsü sık sık kalkıp iniyordu. su altında alevler gibi kıvılcımlanıyordu. bir markiz vakarıyle kaynanasına elini uzatarak: — Özür dilerim. üç çeyrek saatten beri bekliyordu ki. hemen kalkıp gideceğini MADAME BOVARY 201 söylüyordu. Rodolphe: — Etrafına dikkat etsene! dedi. gelininde gördüğü değişiklikten hayrete düştü. Emma: ¦ — Götür buradan beni. Ümitsizlik içinde kendini tekrar yatağına attı. cesaret. Hakikaten. hemen evin arkasındaki dar sokağa koşup gelecekti. her ikisini de daha iyi aldatmak için miydi? Yahut bir nevi şehvetli çilekeşlikle. Emma: — Ah! Başıma gelenleri bilsen! diye cevap verdi. başını yastığa gömerek çocuk gibi ağladı. ne olursa olsun! Rodolphe. sabret! — Ama dört yıldan beri. Ve o beklenmedik onamayı bir öpücüğün lezzetinde yakalamak istiyormuşçasına.. o hadiseden sonraki günlerde. dudaklarına atıldı. Onu çağırıyorlardı.. dedi. Emma'nın uzaklaşmasına bakarak: — Ne kadın! dedi. Bovary anne. Charles. Rodolphe serseme döndü. Rodolphe. ah. diye ter ter tepmiyordu. Emma çok daha uysal davranıyordu. dedi. sonra: — Onu da alırız. Anne!. yaşıyordu. fakat Rodolphe gözden kaybolmuştu. dışarıdaydı. razı etmek için yalvarıp yakardı. Rodolphe ile aralarındaki parolaya göre. olayları büyüterek. Hiç şüphesiz. önünde diz çöktü. Hemen kollarına atıldı. Madame.. o da. Her şeyi öyle acele acele. avazı çıktığı kadar bağırıyordu: — Ne hayasız kadın! Ne beyinsiz kan! Belki de daha beteri!. Rodolphe orada. diye çırpınıyordu. sakin ol. dedi. Rodolphe'u pazar yerinin köşesinde gördü.. Rodolphe: 202 MADAME BOVARY — Ama. Bizim aşkımız gibi bir aşk böyle gizli kalmamalıydı! Bana işkence ediyorlar. hatta hıyar turşusu yapmak için kaynanasından akıl öğrenmeye kadar iltifatı ileri götürdü. — Haydi. Sonra tekrar odasına çıktı. benim küçük meleğim. fevkalade bir hal olursa. Rodolphe ile hiç değişmeyen bir sohbet mevzuu olmuştu. hiçbir zaman onu böylesine sevmemişti. ıstırap çekiyorum!. avluyu geçti. ne köylü karısı!. Emma işareti verdi. Fakat her ikisi de hiddetle kaçıp gitti. Dayanamayacağım artık. bir sıçrayışta yerinden fırlayarak: — Çıkın! dedi. o idi. Nitekim. Bu. Yaşlarla dolu gözleri. ipsiz sapsız. Omuzuna yaslanıyor ve fısıldıyordu: . Öyle ki.. yalvarırım sana! diye inledi. Eğer öbürü gelip özür dilemezse. pancura beyaz bir kağıt parçası asacak.
seyredecekleri tatlı geceler kadar sımsıcak ve yıldızlı olacakmış. yazın kocaman hasır şapkalar giyince! Uzaktan anne ile kızını görenler. Emma'yı uyandırmaya kı-yamıyordu. birazcık koyu ayva tüyünün ışıkta gölgelendirdiği dudaklarının etli köşesi yukarıya doğru kıvrılıyordu. Çünkü. katırların kişnediği. bu da pahalıya patlayacaktı. onu derece derece geliştirmişti. Deniz kenarında. Bu saçlar. Sonra. Sonra. kolları birbirlerine kenetlenmiş. Berthe'in iyi yetişmesini. daha yumuşak tonlarda beliriyordu. gözlerinin önünde canlandırdığı bu istikbalin sınırsız genişliği içinden yepyeni hiçbir şey zuhur etmiyordu. köprüleri. Hırsları. Günleri saydığımı biliyor musun?. ehram gibi üst üste konmuş yığın yığın yemişleri serinletiyormuş. coşkunluktan. bir palmiyenin gölgelendirdiği düz damlı basık bir evde oturacaklar-mış. gidiyorlarmış. kendilerine uzattığı demet demet çiçekler varmış. gübrenin. hiç konuşmaksızın. Gondola binip gezinecekler. Bununla beraber. rüzgârların ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi. Porselen idare lambasından tavana titrek ve yuvarlak bir aydınlık vuruyor. on beş yaşına basınca kim bilir ne kadar güzel olacaktı! Hele annesine benzeyip de. bir körfezin dibinde. düşünüyor musun? Mümkün mü? Arabanın hareket ettiğini hissettiğim zaman. Şimdi artık büyüyecekti. onları artık bir daha geri dönmeyecekleri yepyeni bir diyara götürüyormuş. kendisini başgöz etmeyi düşüneceklerdi. evliliklerinin ilk zamanlarında olduğu gibi. Daha şimdiden. Hayatları ipek elbiseleri kadar rahat ve geniş. Çiftliğin gelirine hiç dokunmayacak. Kocası. kederleri. Sesi şimdi. bir dağın zirvesinden. zinanın gelişigüzelliğine göre. tırısla gidiyormuş orada. kalın bir yığın halinde dolanıyordu. o da kızını mesut edecekti ve bu hep böyle sürüp gidecekti. Gözkapakları. neresi olursa olsun. Gece yarısı eve döndüğü zaman. birdenbire. Orada kayalıklar ve kulübeler boyunca. beyaz mermerden katedralleriyle muhteşem bir belde görüyorlarmış. ensesindeki saç topuzunun. onları her gün çözüp dağıtan. kubbeleri. Yolda. Hatta. küçük beşiğin kapalı perdeleri. piyano öğrenmesini istiyordu. Dört beygir dörtnala kalkmış. balona binmiş de bulutlara doğru yollanmış gibi olacağız. fıskiyeler altında gülümseyen solgun heykellerin ayakucunda. Sevinçten. hisse senetleri satın alacaktı. Evlâdının hafifçe nefes alıp verişini duyuyor gibi geliyordu ona. Çeşmelerin buğusu. bana öyle geliyor ki. gitarların fısıltı ve çeşmelerin şırıltısıyle birlikte duyuluyormuş. onu yine nefis ve dayanılmaz buluyordu. yağmurun. Zaten müşterileri de artacaktı. aslında mizaçla hal ve şartların ahengi neticesi. zevk tecrübeleri ve her an genç kalan vehimleri. cilvede usta bir sanatkâr tarafından oraya yerleştirildiği hissine düşebilirdi. tıpkı endamı gibi. başarıdan gelme. kolunda sepeti. İnsan . elbisesinin kıvMADAME BOVARY 203 rımlarından ve ayağının kavsinden içine nüfuz eden harikulade bir şey peyda oluyordu. babasına terlikler işleyecek. o başka rüyalara gözlerini açıyordu. içinde gözbebeklerinin kaybolduğu uzun âşıkane bakışları için mahsus biçimlenmiş gibiydi. Nihayet. lamba ışığında çalışacak. Varlığının nesi varsa. onların yanında. nihayet açılıp saçılıyordu. tarifi imkânsız bir güzelliği vardı. sekiz günden beri. yatağın ¦kenarında karanlıkta şişen bir beyaz kulübeyi andırıyordu. . liman ağacı ormanları ve sivri çan kulelerinde leylek yuvaları bulunan.bakınca. uyuyormuş gibi yapıyordu. hamakta sallanacaklarmış. Öyle hayal ediyordu ki. Çanların çaldığı. tıpkı onun gibi. koyu renkli balık ağları rüzgârda kuruyormış. Emma uyumuyordu. onu daha hızlı geliştirecekti. hastalarını görmeye giderken.. hepsi. kızı yatılı bir okula vermek lazımdı. gemileri. Araba. Daha sonra. onları kardeş zannedeceklerdi. Hali vakti yerinde iyi bir delikanlı bulacaklardı. bir yerlerden. yerdeki malta taşları yüzünden..— Değil mi? Yolcu arabasında olduğumuz zaman!. buna güveniyordu. her mevsim. her sabah çiftliğe de bir göz atmayı kuruyordu. Ya sen? Madame Bovary asla o günlerdeki kadar güzel olmamıştı. bir balıkçı köyüne varıyorlarmış. gidiyorlarmış. onun. rasgele. yanında uykuya dalarken. onu Emniyet Sandığı'na yatıracaktı. ev işleriyle uğraşacak. bir akşam. daha sonraları. gün batarken küçük yeleği mürekkep lekesi içinde. bütün evi tatlılığı ve neşesiyle dolduracaktı. Ah. kızı geceleri. ne yapmalıydı? Uzun uza-dıya düşünüyordu. güle oynaya okuldan döndüğünü görür gibi oluyordu. 204 MADAME BOVARY kırmızı bluzlu kadınların. Kuvvetlice alınmış bir nefes burun kanatlarını aralıyor. Civarda küçük bir çiftlik kiralamayı. Artık orada karar kılıp yaşaya-yacaklarmış. Ekseriya. kabiliyeti olmasını. Charles.
Rodolphe.. Emma. sevgi ve şefkatle bakıyordu. Fakat benim. kadını kollarına alarak: — Ne kadar güzelsin. dedi. daha sonra bir seyahate çıktı. — Hayır. Lheureux: ' — Bu işin içinde bir bit yeniği var. Bîr çiçek tarhının etrafını dolaştılar. sonra hasta olduğunu söyledi. Cenova yoluyle seya-hata devam edeceklerdi. anladım. ahenkli. Emma: -— Her şey hazır mı? diye sordu. yahut Bovary her zamankinden fazla horluyordu. bütün bu gecikmelerden sonra. Fakat çocuk. mavimtırak. hiç olmazsa zincirini alsın diye ısrar etti. size güveniyorum. Emma ancak sabaha karşı. Değil mi? Hem • de çabuk lazım! Adam eğildi. Pek ağır olmasın. beşiğinde öksürmeye başlamıştı. artık mutlak surette 4 eylül pazartesi günü yola çıkmaya karar verdiler. her zamankinden daha erken. yalnız bana işçinin adresini verirsiniz. Ben de senin için her şey olacağım. mantoyu istediğim zaman vermek üzere hazır bulundurmasını söylersiniz. evet. güneşle örtülü ufukta sallanıp duruyordu. kendisinden şüphe mi edecekti? Ne çocukluk! Fakat MADAME BOVARY 205 Emma. — Gidiyorsun diye mi? Sevgilerini. ne ise. yeniden on beş günlük mühlet istedi. . Emma. Madame Bovary. Emma'yı görmeye geldi. Mantoya gelince —düşünür gibi yaptı— onu da getirmeyin. M. bütün bu hesaplarda çocuğun adı geçmiyordu. — Evet. sonra.Günler. her şeysin. eşyasını evvela Leureux'nun dükkânına gönderecek. Emma arkasından seslendi: — Bütün bu siparişleri dükkânda alıkoyun. Emma'nın da belki hatırına gelmiyordu. şimdi zaten bu boyda yapıyorlar. Emma. diye düşündü. Lheureux'yu getirtmiş şöyle diyordu: — Bana bir manto lazım olacak. uçsuz bucaksız. Gelecek ay kaçacaklardı.Sen üzgünsün. alacağınıza mahsup edersiniz. Rodolphe. kullanışlı bir şey. uzun yakalı. kendisine de. Emma: -7. sevgilim! . vatanın olacağım: Sana bakacağım. — Seyahate mi çıkıyorsunuz? — Hayır! Ama.. Lheureux hemen zinciri cebine koyup yollanırken.. neden üzgün olayım? Ama yine de Emma'ya garip bir şekilde. birbirlerini tanıyorlardı. oraya varınca da bir araba satın alacaklar ve hiç durmaksızın.Rodolphe gece. aradan sekiz gün geçince. Rodolphe bu bahse hiç yanaşmıyor. pasaportlarını alacak. Rouen'a alışverişe gidiyormuş gibi Yonville'den hareket edecekti. şehvetli bir gülüşle: — Sahi mi? Seviyor musun beni? Yemin et bakayım! — Seni seviyor muyum? Seni seviyor muyum! Sana tapıyorum. sanki dalgalara benziyordu ve hepsi. Dükkâncı. Emma. buna hacet olmadığını söyledi. Ağustos ayı geçti. hatta Marsilya'ya kadar arabada yalnız seyahat etmek için Paris'e yazacak. büyük bir manto. — Bir de gece çantası. — Evet. dünyada hiçbir 206 MADAME BOVARY şeyim yok! Benim için sen. eczanenin kepenklerini açtığı zaman uykuya dalabildi. yaşayış tarzını bırakıyorsun diye mi? Evet. anlıyorum. sonra. aşağı yukarı elli üzerine doksan iki santim kadar. Rodolphe. kemerinden saatini çekerek uzattı: — Alın bunu. seni seveceğim. hareketten iki gün öncesi. o da doğrudan doğruya Kırlangıç'a yükleyecekti. bazı işlerini yoluna koymak için iki haftalık zamana ihtiyaç gösteriyordu. dedi. Nihayet cumartesi oldu. yerlerini peyleyecek. ailen olacağım. taraçanın yanındaki duvarın üstüne gidip oturdular. — Sonra bir de sandık lazım.. Böylece hiç kimsenin içine şüphe düşmeyecekti. hepsi birbirinden muhteşem. astarlı. şafak camları ağarttığı ve küçük Justin. meydanda. Yalnız.
ne uçurum. kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi: ¦— Evet. ardından koştu ve çalılar arasından suya doğru sarkarak seslendi: — Güle güle. Demek yarın oldu! Bir gün daha kaldı! Rodolphe gitmek için yerinden k'alktı. Beraber yaşadıkça. yahut duvar boyunca dikili ağaçlardan olmuş bir şeftalinin kendi kendine dalından yere düştüğü duyuluyordu. bir gece hayvanı. Emma şiddetle: — Hayır! dedi. benim Rodolphe' cuğum!. akan ırmak gibi gür ve sessiz. kıpkırmızı. değil mi? Affet beni! Rodolphe: MADAME BQVARY 207 f — Zamanı henüz geçmedi. Eski günlerde yaşadıkları aşk. belirli aralıklarla: «Evet. . hiç kımıldamayan söğütlerin otlar üzerinde uzanan gölgelerinden daha ölçüsüz. birbirleriyle konuşmuyorlardı bile. Ama neden içim üzgün yine? Meçhulden korkma mı bu? Alışkanlıkları terketmenin tesiri mi. Hayır. Sonra. Emma: — Gece yarısı. Hülyalarının içinde öylesine kaybolmuşlardı ki. gözlerinden boşanan iri yaşlara rağmen. baş başa kalacağız. — Emin misin? — Elbette. seyahat iyi gelecek. bu. yusyuvarlak. Söylesene. Bu. ha-nımelleri kokusunun getirdiği yumuşaklıkla yeniden yüreklerinde canlanıyor ve hatıralarına. cevap versene? Rodolphe. Dallarla yaprakları tabaka tabaka gölgeler dolduruyordu. o zaman da.Ay. Emma. ne güzel gece. esen serin rüzgârı derin derin içine çekiyordu.. Bu gümüş parıltı. sayısız yıldızlar serpiştiren bir büyük leke düşürdü. endişe vermeyecek. — Ah. yavaşlayarak. dedi. ırmağın dibine kadar. Yoksa?. dedi. 208 MADAME BOVARY Rodolphe karşı kıyıya geçmişti bile. bu.» diye cevap veriyordu. arkasına bakmıyordu. dedi. âdeta ışıl ışıl pullarla kaplı. kirpi veya gelincik. — Unuttuğun bir şey yok mu? — Hayır. ¦— Böyle daha ne kadar gecelerimiz olacak. etraflarında yayılıyordu. Hiçbir şey bize sıkıntı. gözleri yarı kapalı. Rodolphe: .. — Provence otelinde beni bekleyeceksin değil mi? Tam öğle zamanı? Rodolphe başıyle bir işaret yaptı. çayırda hızlı adımlarla yürüyordu. hiçbir şey bize engel olmayacak. yer hizasından doğuyordu. Evet!. bu hareket sanki firarlarına bir işaret gibiydi. saadetin fazlalığından! Ne kadar zayıfım. iyice düşün. ırmağın üzerine.. birdenbire neşelendi: — Pasaportlar sende mi? — Evet.. yarına. Emma ellerini Rodolphe'un saçları arasına daldırmıştı.. boylu boyunca üzerinden erimiş elmas damlaları dökülen dev gibi bir şamdana da benziyordu. beyazlığının zarafeti içinde. aydınlattığı boş gökyüzünde göründü. başsız bir yılan gibi kıvranıyordu. Sonuna kadar yapayalnız.. Sık sık.. ne de okyanus.. Ve Rodolphe'un uzaklaşmasına baktı.. Sonra. Emma son bir okşayışla: — O halde.. av peşinde. Rodolphe. Tatlı bir gece. daha tam bir kucaklaşma olacak. dedi. Emmâ. her gün daha sımsıkı. daha melankolik gölgeler aksettiriyordu. Siyah ve delikli bir perde gibi kendisini yer yer gizleyen kavak dalları arasından hızlı hızlı yükseliyordu. çayırın dibinde.. Sonra Rodolphe'a sokularak: — Başıma nasıl bir felaket gelebilir? Sen yanımda olduktan sonra aşamayacağım ne çöl vardır. yaprakları sarsıyor. Saat gece yarısını çaldı. belki pişman olursun. çocuksu bir sesle tekrarlıyordu: — Rodolphe! Rodolphe! Ah Rodolphe. Emma.
iki dirseğini masaya dayayarak. Bu onun mendiliydi. diye düşündü. hayır. Uzunlarını. Yoo. Ondan bir şeyler yakalamak için. dedi.. Nihayet mekMADAME BOVARY 209 tuplanndan birkaçını okudu. diyordu. Ellerini kollarını hareket ettirerek: — Alt tarafı. bu kağıt ve hatıra yığınlarını karıştırmaya başladı. diye söylendi. beyaz elbisesiyle. Ah. yere yuvarlanmamak için bir ağaca dayandı. Evvela içlenir gibi oldu.Birkaç dakika sonra durdu ve Emma'nın. bazıları ise para istiyorlardı. hayır. biz ne bahtsızız. Az önce verdiği karar. kutunun köşelerine çarpıp duruyordu. zavallı meleğim? Mb 14 210 MADAME BOVARY Hayır değil mi? Saadete. hatıraları arasında gezinirken.» Rodolphe: — Doğrusu da bu zaten. Bazı kelimeleri okuyunca. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. bütün diğerlerini altüst etti ve elinde olmayarak. Namuslu bir adamım beti. Rodolphe. memleketi bırakıp gidemem. kadın mektuplarını saklamak âdetinde olduğu eski bir Reims bisküvileri kutusunu yatağının yanındaki dolaptan alıp getirdi. bir diz bağı. çocuğunun yükünü üzerime alamam. çünkü zevkler.. Nihayet. XIII Evine döner dönmez. yüzleri. belleğinde Emma'nın yüz çizgileri azar azar karıştı. Kutudan etrafa rutubetli bir toz ve kuru gül kokusu yayıldı. seyahatlerine ait açıklamalarla dolu. bazı jestleri. bazıları kutunun demirlerine takılmıştı. Bu birbirine karışmış mektupları avuç avuç yakalayarak sağ elinden sol eline boşaltmakla birkaç dakika gönül eğlendirdi. düşünmeye koyuldu. Emma'nın verdiği bir minyatür vardı. geleceğe inanarak. kutuyu dolaba götürürken içinden: — Bir sürü maskaralık. Emma. teknik. Mendilin yanında. göz süzüşü ise pek bayağı geldi. bir okul avlusundaki çocuklar gibi. Bu suretle.. firketeler. Alt tarafı. ne akılsızız!» Rodolphe. duvarda asılı av ganimeti geyik başının altındaki yazı masasına kendini hızla attı. saçlar . Fakat. Kendi kendine: — Haydi. sonra kadına karşı isyan etti. çocuklardan daha sersem. Rodolphe. bir hayalet gibi. Rodolphe. eline kalemi alır almaz yazacak bir şey bulamadı. masraf. hepsini bir boya getiren aynı aşk seviyesinde birbirlerini küçültüyorlardı. sanki canlı yüzle resimdeki yüz birbirine sürtünerek ikisi birden silinmişler gibi. kanaatini açıklıyordu. buraya gelince sağlam bir mazeret bulmak için .. bazen de hiçbir şey hatırlamıyordu. Bazıları aşk. acele yazılmış mektuplardı. İçlerinde âşıkane veya şakrak. Bu söz. Tuvaleti ona iddialı. yüreği öyle hızlı çarpmaya başlamıştı ki. canı sıkılmış. aralarına muazzam bir fasıla koymuşçasına. güven içinde ve çılgınca bir yola çıkıyordunuz. Bu resme baka baka ve modelinin hatırasını canlandıra canlandıra. ona uzak bir mazide kalmış gibi geliyordu. bin defa hayır! Bu kadar aptallığa lüzum yok. düşüncesine hep beraber üşüşen kadınlar. bu aşkın bütün zevkle-riyle birlikte gözünde canlandı. güzel bir metresti! Derhal o anda. Korkunç bir küfürle: — Ben de ne budala adamım. birbirine karışmış kuru çiçek demetleri. kalbinin üzerinde o'kadar tepinip durmuştu ki. Emma'nın güzelliği. birbirlerine engel oluyor. kapağı açınca kırılıyordu. eskiden gönderilmiş olanlarını gözden geçirmek istedi. mendili unutup gitmişti. bir siyah maske. ses tonlarını hatırlıyor. âdeta iş mektupları gibi kısa. — Sonra bir sürü zorluklar. İlkönce soluk lekelerle benek benek olmuş bir mendil gözüne ilişti. gevşemiş. Böylece. onlar gibi adını duvara kazımayı bile akıl edemiyordu. dedi.. şakacı. «Verdiğiniz karan iyice düşünüp taşındınız mı? Sizi sürüklediğim uçurumu biliyor musunuz. mektupların imlaları kadar değişik olan yazı ve üsluplarını da tetkik ediyordu. bunlar. orada hiçbir yeşillik bitmiyor ve oradan kim geçerse. yavaş yavaş karanlıkta kaybolduğunu gördü.. sşn saçlar buldu. bir defasında gezintide burnu kanamıştı.saçlar! Siyah. başlayalım artık! Yazdı: «Cesaret. Kendi kendine metanet vermek için bunları söylüyordu. Onları kutunun dibinde bulabilmek için. melankolik olanları vardı. Onun menfaati uğruna böyle hareket ediyorum.
» Mektubu bir daha okudu. Emma! Unutun beni! Ne diye sizi tanıdım? Niçin o kadar güzeldiniz? Kabahat benim mi? Hey Allahım! Hayır. iftiralara. sizi asla unutmayacağım.durakladı. bir bardağa su koyarak parmağını içine daldırdı ve mektubun üzerine yukardan iri bir damla damlattı. dedi. bir Allaha ısmarladık daha ilave etti. sepeti örselemeksizin. «Dostunuz. Bunun pek ince. — Şayet beni soracak olursa. yeniden başlamak gerekir. git. bir an önce. dostunuz?. hem de azabınızın kaynağı olan o nefis coşkunluğunuz. Şunun üstüne birkaç damla gözyaşı lazımdı. Akıbetleri kestirmeksizin. Nereye mi? Bilmiyorum. yürekte aşk kazılmış mühür geçti: — Bu vaziyette pek uygun düşmeyecek. Alıp başımı gidiyorum. bu ideal saadetin gölgesine uzanmıştım. mevsimine göre. belki de hakaretlere göğüs germemiz gerekecekti. seyahate çıktığımı söylersin. zaten hiçbir şeyi önleyemez bu. İçlenerek: — Zavallı kadıncağız. Allaha ısmarladık!» Mektubun sonuna. ergeç bir gün. sorulara. buralardan kaçmak istedim. bencillik saikasıyle.» — Belki hasislik yüzünden bu işten vazgeçtiğimi sanacak. Zaaf yok! Tekrar geleceğim ve belki. hem cazibenizin. bir sepet dolusu kayısı toplattı. kim bilir. Rodolphe kalkıp pencereyi kapamaya gitti ve tekrar yerine oturduğu zaman: — Galiba bu kadarı kâfi. hiç şüphe yok. bir elma ağacının gölgesinde yatar gibi. Bu cins kadınlara makul söz dinletmek mümkün mü hiç? Düşündü. Emma ile mektuplaşmak için bu usulü kullanıyor ve ona. kaderden başka suçlu yok!» Kendi kendine: — İşte. Sonra mektubu balmumu ile kapamak isterken. tapılacak kadın olan sizi. insanlar peşimizi bırakmayacaktı. ben ağlayamam ki. — Bütün servetimi kaybettiğimi söylesem? Hayır. Adam sen de. dedi. hayır.. Fakat. Ertesi gün. asma yapraklarının altına koydu ve hemen çiftlik uşağı Girard'a. Gelip de beni sıkboğaz etmemesi için. Hayır. olmaz. elimde değil. önceleri bu aklınia gelmedi. Rodolphe.. ya yemiş. adam sende! Ne zararı var? Bunu da yaptıktan sonra üç pipo içti ve yatmaya gitti.» İki mumun fitili titriyordu. İyi buldu. çünkü geç uyumuştu). Allaha ısmarladık şeklindeki kelimeyi ikiye ayırarak. dikkatli ol! . Daha sonra. Ah. bu ateş (insanlık hallerinin akıbetidir bu) azalacaktı! Bize bir bıkkınlık gelecekti. yataktan kalktığı zaman (saat iki sularında. eline.. size daima derin bir bağlılık duyacağım. Benim de. ileride bir gün. o çok rastlanan uçan gönüllü kadınlardan biri olsaydınız. çünkü sizi tekrar görmek hevesine kapılmamak için.. Emma.. Ama. Haydi. «Ah. hiçbir zaman tesirsiz kalmayan bir söz. gelecekteki vaziyetimizin ne çürük temellere dayanacağını anlamaktan alıkoydu. pişmanlığınıza sebep olduğum için ben de nadim olacaktım. çünkü çıldırmış gibiyim! Allaha ısmarladık! Bana karşı merhametli olun! Sizi elden kaçırmış olan bir talihsizin hatırasını saklayın. ne olursa olsun. Beni bir kaya parçası gibi duygusuz zannedecek. İsmimi çocuğunuza öğretin de dualarında beni ansın. Nerede olursak olalım. Sepeti bizzat onun eline ver. Madame Bovary'nin evine götürmesini tembih etti.. Evet. öyle imzalamalı. bu işi bitirmek lazım! «Bu dünya zalimdir. Size hakaret ha! Ah! Ben ki MADAME BOVARY 211 sizi bir tahta oturtmak isterdim! Ben ki. hor görmelere. pek kibar bir buluş olduğuna hükmediyordu. dedi. ya av eti gönderiyordu. sizin için tehlikeli olmayacak bir tecrübeye girişebilirdim. belki de pişmanlığınıza tanık olmak gibi korkunç bir ıstırap duyacak. Mektubu 212 MADAME BOVARY dibe. hatıranızı bir tılsım gibi ruhumda götürüyorum! Size ettiğim kötülüklerden dolayı kendimi sürgünle cezalandırıyorum. — Şimdi nasıl imzalayacağım? Sizin pek-vefakâr. ama. baş başa verip serinkanlılıkla eski aşkımızdan söz ederiz.. ben' uzaklarda olacağım. Mahremiyeti hiçe sayan.. mürekkebin üzerinde solgun bir leke belirdi. sonra ilave etti: «inanın bana. diye düşündü.. Sizin kedere düşmeniz fikri bile bana azap veriyor. şunu da ilave edelim: «Bu hazin satırları okuduğunuz zaman.
Madame Bovary. ona sarılıyordu. öfkeden gülerek mektubu yeniden okuyordu. göğsünün altında tos vurur gibi çarpan kalbi. fakat cesaret edemiyordu. köylüye ürkek gözlerle bakıyor. kendini yatıştırmak istedi. tam altında. Charles oradaydı. İlerledi. hava. Aşağıda. Tornanın gürültüsü. asma yapraklarını kopardı. Charles'dan korkuyordu. Bu. Rodolphe'u görüyor. kendinden geçmiş. O zaman. — Nerdesin? Gel artık! Ölümden kıl payı kurtulduğu düşüncesi. bu muhakkaktı! Nitekim.. vücudunun ağırlığını boşluğa doğru çekiyordu. tavan arasının oda gibi kapalı yerine kadar sürüklendi. pek garip bir tarzda çıktı: 214 MADAME BOVARY . sokağın köşesinde. onu işitiyor. mektubu buldu. Lokmalar-onu boğuyordu.Girard sırtına yeni önlüğünü geçirdi. Felicite ile birlikte. Kapıyı itti ve içeriye girdi. Arduvaz taşlarından aşağıya dimdik bir sıcaklık dökülüyor. aralıksız sürüp gidiyordu. korkak olmuştu. Karşıda. Emma pencerenin pervazına dayanmış. Uşak: — Bunu size bizim efendi gönderdi. Gözlerini kapadı. aheste aheste Yonville'in yolunu tuttu. o her şeyi biliyordu. köylü de böyle bir hediyenin bu . sarhoş gibi. yalpa vuran bir gemi gibi eğiliyordu. kendini koyuvermesi. dedi. mutfağın masası üstünde bir yığın çamaşırla uğraşıyordu. sallanan meydanın tabanı. Kıyametin kopmasını isteyerek etrafına bakınıp duruyordu. sonra. etrafı geniş mesafelerle çevrili. — Mösyö sizi bekliyor. Eve vardığı zaman. dehşetten bayıltacaktı. Adam nihayet çıkıp gitti. Tam kenarda. Felicite'ydi. mendiliyle kayısıların üstünü örttü. İkinci katta tavan arasının kapısı önünde durdu. diye bağırdı. mektup hatırına geldi. Birdenbire mektubun hatırası kafasından canlandı. çatıların üzerinden kır alabildiğine uzanıyordu. Emma durdu. kayısıları götürmek içinmiş gibi yemek odasına geçti. sanki arkasından korkunç bir yangın patlak vermiş gibi. dehşet içinde. parmakları arasında bir saç levha gibi tıkırdayan o korkunç kağıdı hep elinde tutarak merdivenden çıkmaya devam etti. dedi. onu çağıran bir ses gibi. sanki içine doğmuş gibi. kapı kapalıydı.kadar heyecan yaratmasına akıl erdiremeyerek Emma'yı şaşkın şaşkın süzüyordu. tornasını işleten Binet'di. Madame. bezin ipliklerini saymak istedi. okuyup bitirmek lazımdı. Charles: — Karıcığım! Karıcığım!. Gökyüzünün mavisi onu sarıp sarmalıyor. birbirinden farklı aralıklarla. tamir yerlerini muayene ediyormuş gibi peçetesini açtı ve kendini gerçekten bu işe vermek. boşalmış kafasında dolaşıyordu. soluğunu kesiyordu. Bu. görür gibi oldu. köyün meydanı bomboştu. kendisine bir şeyler söylüyordu. hiçbir şey duymadı ve nefes nefese. diye düşündü. âdeta boşlukta duruyordu. ağzından şu sözler. Sonra. Aşağıya inmek icabetti! Sofraya oturmak icabetti! Yemek yemeyi denedi. sofradan kalkmak için hiçbir bahane uyduracak halde değildi. Emma daha fazla sabredemedi. evlerin fırıldakları hareketsiz duruyordu. Felicite orada kalmıştı. göz kamaştırıcı bir ışık bir anda içeriye daldı. yatak odasına doğru koştu.. kocaman ve altı çivili galoşlarıyle yere zom zom basarak. bırakıvermesi kâfiydi. O zaman. Hem nerede okusundu? Nasıl? Kendisini görürlerdi. Emma'nın şakaklarını sıkıyor. Ona öyle geliyordu ki. Neden bu hayata bir son vermemeliydi? Kim ona mani oluyordu? Serbestti. kaldırıma bakarak: — Haydi! Haydi!. — Burası iyi. açtı.. duvar boyunca yükseliyor. Aşağıdan yukarıya doğru yükselen ışık çizgisi. gittikçe hızlanıyordu. koluna bir elin değdiğini hissedince titredi. sofra hazır. fikirleri de o kadar karışıyordu. kaldırımın taşMADAME BOVARY 213 lan pırıldıyor. sürmeyi çekti. Fakat dikkatini ne kadar çok toplarsa. taban tahtalarının ucu. Acaba kaybetmiş miydi? Onu nerede bulmalı? Fakat zihni o kadar bitkindi ki. onu az kalsın. Cebinde para ararken. bir evin alt katında tiz perdeden bir gürültü koptu. iri adımlarla.
üstelik de bekâr olduktan sonra!. eğlenmek için böyle ortadan kaybolur. onun sözünü dinleyerek. İnsan. Langlois' nm bana anlattığına göre. Ağzı açık. Karşında ben varım. .. Şimdi yine ağırlaştı! O zaman Homais bu arızanın nasıl meydana geldiğini sordu. Huchette'den Buchy'e. hovardanın biridir. MADAME BOVARY 215 Rouen'e gitmeye karar vermişti. bu sirke ölüyü bile canlandırır. uzun uzadıya düşündükten sonra. dedi. ayıp olmasın diye sustu. Dirseğiyle Charles'ı dürterek: — Müsterih olun. eczacı ise. zeytinyağı sürahisi yerlere dökülmüştü.. Gerçekten. Fakat. az evvel Fransız Kahveha-nesi'nm kapısında rastladım. Rodolphe'u göremeyeceğiz?! Emma titredi: — Kim söyledi bunu sana? Sesin birdenbire böyle yükselmesinden biraz hayrete düşen Charles: — Kim mi söyledi. kasabadan geçmek gerekiyordu. senin Charles'ın. Al. Girard. başını başka tarafa çevirerek. Emma'nın şişeyi koklayarak gözünü açtığını görünce: — Emindim zaten. Tekrar bayıldı. evde kopan vaveylayı duyunca. Rodolphe. Zavallı kadın!. ben kendisine hak veriyorum. Yemek odasına giren hizmetçi yüzünden. yahut çıkacakmış. Sinir! Otur da yemeğini ye! . hayır. sepeti getirtti. Elleri titreyen Felicite. bıçaklar. Çünkü kendisini sorguya çekmelerinden. kollarını annesine uzatıyordu. balmumundan bir heykel gibi hareketsiz ve rengi uçmuş. Charles. bağırıyordu. dedi. tadına bak. ödü kopmuş. içinden bir kayısı aldı ve hemen ısırdı. etajerin üstüne dağılmış olan kayısıları sepete yerleştirdi. Eczacı: — Koşa koşa gideyim de. zengin. Seyahata çıkmış. işte küçük kızın da burada: Öpsene onu! Çocuk. iki tekerlekli bir mavi araba tırısla meydandan geçti. Kimseyi istemem! dedi. Yonville yolundan başka yol olmadığı için. Sonra. kendini zorlayınca. Gözlerinden ırmaklar gibi yaşlar boşanıyor ve yavaşça yastığa dökülüyordu. tekrar yerine oturdu. Sonra: — Bir şey yok. şimdi biraz istirahat ediyor. bütün vücudu çarpıntılarla sarsılan Madamın göğsünü bağrını çözüyordu. Berthe. Sofra. bizim laboratuvardan kokulu sirke getireyim. yatağın bulunduğu oyuğun dibinde ayakta duruyor. Ansızın. kesik kesik: — Hayır.. Zaten. karısının kayısı yerden birdenbire bu duruma düştüğünü söyledi. dedi. et yemeği. tuzluk. upuzun yatıyordu. karanlığı şimşek gibi delen fenerlerin ışığında kendisini farketmişti. bir şey yok. ıspazmoz geçti. Charles: — Konuş bizimle. M. Karısının uyumasına bakan Charles: — Evet. Doğrusu. — Bunda şaşılacak ne var? Vakit vakit. Sepeti uzattı. pek nefis. sonra da tabağına koyuyordu. gözleri kapalı. dedi. Salçalar. zannediyorum ki şiddetli devreyi atlattı. boynuna sarılmak için. dedi. Emma. Charles sepeti birkaç defa karısının burnuna kadar uzatarak: — Kokla şunu: Ne koku! dedi. karısının kızarıp bozarmasına dikkat etmeksizin. yanında. Charles. bütün tabaklarıyle devrilmişti. Emma. konuş bizimle! Kendine gel. Emma: — Boğuluyorum! diye haykırarak bir sıçrayışta yerinden kalktı. dostumuz eğlenceye pek düşkündür. dedi. Yatağına götürdüler.— Galiba uzun bir müddet M. diyordu. 216 MADAME BOVARY Charles. yediği kayısıların çekirdeklerini avucuna tükürüyor. ellerini uzatmış.. seni seven Charles! Beni tanımıyor musun? Bak. Charles. Felicite. yardıma adam çağırıyordu. Charles. hemen koşup geldi.. yanından ayrılmamalarından korkuyordu. Eczacı.. hayatın ciddi anlarına yakışan düşünceli bir sessizlik içinde bulunuyordu. dedi. Emma'nın boğazına bir hıçkırık geldi. tedaviye kalkışmalarından. — Oh. Emma yavaşça itti. Emma bir çığlık kopardı ve kaskatı kesilerek sırtüstü yere yuvarlandı.
taraçanın yanına geldiler. Emma'nın bitkinliğiydi. daha karışık belirtilerle nük218 . son zamanlarda gazetede okuduğum gibi: That is the question! Fakat Emma uyanarak haykırdı: — Ya mektup? Ya mektup? Sayıklıyor zannedildi. uydurma ilaca lüzum yok. dedi. Nitekim. Gece yarısından sonra da gerçekten sayıklamaya başladı. Emma ağır ağır doğruldu. kuru yapraklar altında kayboluyordu. hayvanlarda da görülür. oraya olmaz! dedi. Bu nedenle. Emma. hafif bir kendini beğenmişlikle gülümseyerek devam etti: — Bu. tepelerin üstünde. sinir sistemini daima aşırı derecede hassas bulmuşumdur. fakat ufukta. Kadında bir beyin humması patlak vermişti. terliklerini sürükleye sürükleye. belki muhayyileyi de şöyle bir sarsmak gerektiğini düşünmüyor musunuz? MADAME BOVARY 217 — Ne yoldan? Nasıl? —¦ Ah. Rouen'dan eski hocası doktor Lariviere'i getirtti. Ekim ayının ortalarına doğru. Bovary: — Yorulacaksın.. Bütün hastalarını yüzüstü bırakmıştı. Papazlar bunun ehemmiyetini anlamışlardı. Kendinden geçer gibi oldu ve hemen o akşam. hemen çarpıntılar içinde kalır. çünkü konuşmuyordu. hatta —vücuduyle ruhu bütün o çırpınmalardan kurtulmuş da dinleniyormuş gibi— acı bile duymuyor gibiydi. itiraf etmeliyim ki. Bovary alçak sesle: — Aman. kendisine bir enfiye kutusu gösterilmeye görsün. hardal lapası. bahçenin dibine kadar gittiler. Onu hafifçe kameriyenin altına itti: — Otur şu sıranın üstüne. işitmiyordu. Canivet'yi konsültasyona çağırdı. soğuk su kompresleri koyuyordu. Nepeta cataria. işte mesele orada! Aslında dava bundan ibaret. Arkadaşım.Eczacı: Olur şey değil. Diğer yönden doğruluğunu garanti ettiğim bir örnek olmak üzere arzedeyim. Beriki. Bir gün. Basit bir hapşırtıcının bir etkide bulunabileceği kimin aklına gelir? Son derecede garip bir şey bu. bayılacakmış gibi: — Hayır. dikkat edin de uyanmasın. Ta Neufchâtel'e adam gönderip buz getirtiyordu. Charles baş ucundan ayrılmadı. yatağında oturabilecek duruma geldi. gülümsemeye devam ediyordu. ekşiliği azaltıcı şeyler! Sonra. Eczacı devam etti: — Bu anormallikler yalnız insanlara özgü değildir. Kuvveti yerine geliyordu. arkası yastıklara dayalı. arazı yok etmek bahanesiyle mizacı tahrip eden o sözde ilaçlardan hiçbirini size tavsiye etmem. yalnız perhiz. doğru değil mi? Eczacının sözlerini dinlemeyen Charles: — Evet. onun ilk kez üstüne reçel sürülmüş bir dilim ekmek yediğini görünce ağladı. Bahçe yollarının kumu. elini alnına doğru götürdü: Uzağa. yumuşatıcı. Hayır. Guillau-me korusundaki köşkünde. Böylece. Yatağa girdiği yoktu. kendini iyi hissedince. sevgilim. Charles'ın omuzuna dayanmış. kocası koluna girip bahçede dolaştırmayı denedi. tekrar adam gönderiyordu. Diğerlerine nisbetle bünyeleri daha nazik olan insan cinsinde bu neticeye varmak da zor değildir zaten. öbek öbek yakılan otların dumanından başka bir şey yoktu. bakmak için. Onu en çok korkudan şey. rahat edersin. sinir sisteminde sayısız denecek kadar intizamsızlıklar bulunduğunu ispat eder. aziz dostum. Yanık boynuz. daha anlaşılmaz bir yol tutturarak. adım adım yürüyor. Madamın vaziyetine gelince. bundan ibaret! Teskin edici. oraya olmaz.. Bridoux'nun (eski arkadaşlarımdan biri. dedi. dedi. hastalığı . öyle. yani halk deyimiyle kedi otunun bu cins üzerinde şehvet arttırıcı bir tesiri olduğunu bilmez değilsiniz elbette. M. dostları önünde bu tecrübeyi sık sık tekrarlar. taze ekmek kokusuna dayanamayıp bayılanları örnek olarak gösterirler. dedi. Fakat kayısılar da belki sekteye sebep olabilir! Bazı kokulara karşı aşırı derecede hassas bünyeler vardır! Patolojik bakımdan olduğu kadar fizyolojik bakımdan da tetkike değer güzel bir mevzu bu. aralık vermeksizin nabzını yokluyor. ümitsizdi. Kırk üç gün. Öğleden sonra birkaç saat ayakta kalabiliyordu. şimdi Malpalu sokağındaki eczanenin sahibidir) bir köpeği var. Bu da insanın anlayışını sersemletmek ve cezbeye getirmek için tabii. Buz yolda eriyor. çok uzaklara baktı. Charles.
Pazar yerinin çatısı üzerindeki karlar. çok daha tombul. yenileneceğini. hasılı. bazen de elleri kolları ağrıyordu. Lheureux tekrar sıkıladı. üstelik. satıcılar homurdanıyor-du. çünkü bahçeye garez bağlamıştı. Lheureux'den bin frank borç almak. Eve hesap pusulaları yağıyordu. hakkından vazgeçerek malları geri almaktan-sa. kâh yana yakıla. günün birinde. na götürüyordu. Guillaumin kendisine Grumensil yer kömürü ocaklarının hisse senetlerinden vermeyi vadediyor. zaman zaman kâh tehditle. Hava güzel olduğu zaman. Ezile büzüle. işlerin bu kertede kalmayacağını. XIV Önce. Nitekim. diğer sesler ona cevap veriyor. dükkânına koştu. eczanesinden aldığı bütün ilaçların parasını M. paraları getirdi ve bir senet daha yazdırdı. Bütün aklı fikri.MADAME BOVARY setti. hep onu düşünmemek. Charles sonradan. sattığı eşya MADAME BOVARY 219 üzerinden de en az üçte bir nispetinde kâr etmekle. Bazen kalbi. Altın Aslan'ın külüstür arabasını çabucak iflas ettirecek ve böylece Yonville'in bütün ticareti onun eline geçmiş olacaktı. bu parayı temin etmek mümkün olup olmadığını sordu. Charles. sıska paracığının. şuurundan böylesine tatsız bir düşünce mevzuunu hemen uzaklaştırıyordu. bazen beyni. Lhereux. bir çeşit endişe içinde bekliyordu. nekahat devresindeki Madamın buna canı sıkılacağını söyledi. kendisince pek ehemmiyeti olmayan ufak tefek olayların şaşmaz bir intizamla vukuunu. Bunlardan en önemlisi. Charles bunda bir kanser başlangıcının belirtilerini görür gibi oldu. Fakat babası kulak asmayacaktı. Allanın günü. ertesi yıl bu kadar borcu ne ile ödeyeceğini düşünüp duruyordu. Buna göre Bovary. sonra sıra yağmura geldi. . sanki nekahat-hanedeymij gibi. Madamın nekahati uzun sürdü. hekim sıfatıyle bunlara para yermeyebilirdiyse de. akşamlan Kırlangıç'm gelişiydi. imkânlar kuruyordu. malların dükkâna iade edilmesi emrini verdi. arabanın üstündeki sandıklan indirmeye giden Hip-polyte'in feneri. torbayı çatlatacak kadar semirmiş olarak kendisine döneceğini umuyordu. kustuğu da oluyordu. Öğle vakti. o tarafın pan-curları daima kapalı duruyordu. odaya beyaz ve hareketsiz bir ışıkla aksediyordu. böylece minnet altında kalmaktan da biraz utanıyordu. M. Kış şiddetli geçti. Sonra. bazen göğsü. Ve zavallı çocuk. satıcının emrine bin yetmiş franklık bir meblağ ödeyecekti. koltuğunu. bütün bu malların kendisine ısmarlanmış olduğunu ve geri alamayacağını. meydana bakan pencerenin yanı-. gece çantasını. babasına başvurmak veya bir şeyler satmak gibi çareler arıyor. faturayı şişirmek için vaziyetten istifade ederek. mantoyu. bu suretle Charles. Lheureux bayağı sıkıştırıyordu. neye el atsa altın oluyordu. yüzde altı faizle borç para vermek ve bunun da bir çeyreğini komisyon olarak almak. Bu servis. dava açmaya kararlıydı. Monsieur iyice düşünüp taşınmalıydı. Homais'ye nasıl ödeyeceğini bilemiyordu. Emma. sanki bütün aklı fikri bu kadında olmalıymış gibi. Böylece. bir yerine iki sandığı. Charles bunlara ihtiyacı olmadığını boşuna söyledi durdu. Argueil ile Rouen arasında yeni bir yolcu arabası servisi işletmeyi kuruyordu. evvelki senette yazılı yüz seksen frankla birlikte tam bin iki yüz elli franklık bir borç altına girmiş oluyordu. üstelik para sıkıntısı içindeydi. Bir yıl sonra borcunu ödeyeceğini ve istenilen faizi de vereceğini ilave etti. O anda han sahibesi bağırıyor. Neufchâtel hastanesi için elma şarabı müteahhitliği yapıyor. senetlerin vaktinde ödenmeyeceğini. daha bir sürü şeyi getirip teslim etmişti. evin masrafı. içilecek sıcak bir şey istemek veya laf etmek için hizmetçisini çağırıyordu. ama Felicite unuttu. vaktiyle sevdiği şeyler artık hoşuna gitmiyordu. karanlıkta bir yıldızı andırıyordu. kendine bakmaktan ibaretti. Ama senede imza atar atmaz da aklına cüretkâr bir fikir geldi: M. zaten hekimin de başka dertleri vardı. küstah bir tavırla. daha hızlı işleyerek ve daha çok yük taşıyarak. korkunç nispette artmıştı. Bu işin güçlüklerini anladıkça. gelecek bir eylülde. on iki ayda yüz otuz frank kazanç sağlamış oluyordu. hele M. Zaten. kimse bu işle meşgul olmadı. adam. hekimin evinde beslenerek. dükkâncı. Atın satılmasını istiyordu. ama dükkâncı. kendisine onun hakkını yemek gibi geliyordu. hiç şüphe yok. sonunda Bovary altı ay vadeli bir senet imzalamak zorunda kaldı. Her ne kadar. öyle dolap çevirdi ki. Kahvaltılarım yatağına getirtiyor. M. şimdi her şey aşçı kadının elinde kaldığı için. Emma'nm hastalığı en had derecesindeyken. Kafasını bu işlerle meşgul edip Emma'yı unuttuğu için kendine kızıyordu. kendisinin de satacak bir şeyi yoktu.
Yatağın çarşaflarına mukaddes su serptiler. bütün bu haller. M. Fakat. Dinden ilham almış hikayelerin öylesine hayatı bilmeyen insanlar tarafından yazıldığını gördü ki. eğlenceli tarafı eksik olmayan kısa ve tatlı bir sohbet içinde kendisini dine bağlamaya teşvik ediyordu. O duygu da. muskalar taşıdı. sonra. gençlerin istifadesi için. papaz. din kitapları ticaretinde o devirde neler geçer akçe ise hepsini karmakarışık toparlayıp gönderdi. Papaz. çocuklar. Monseigneur Kitaphanesi sahibi M. kendisinde ilâhi bağışlamanın sızmasına geniş bir gedik açacak olan parçalanışını seyrediyordu. kendisini bu saatte görmeye geliyordu. kendisini bütün acılarından. yanmakta olan bir buhar duman halinde dağılırsa. sanki zencilere kap kaçak gönderiyormuş gibi. onun bu imanının böyle bir coşkunlukla zındıklığa ve hatta cinnete gelip dayanmasından da korkuyordu. kendisini. Madame Bovary' herhangi bir şeye ciddiyetle kendini verecek kadar henüz zihnini toparlayamamıştı. Aralarında İyi düşünün. Tespihler satın aldı. odasında yatağının başı ucunda. Emma. hastalığının pek ağırlaştığı bir sırada. Ama yine de sebat etti. papaz okullarının şair öğrencileri veya tövbe etmiş yosmalar tarafından iç bayıltan bir üslupla yazılmış. cetvelleriyle kepenklerin tokmağına vura vura okuldan dönüyorlardı. Cüppesini görür görmez Emma ferahlıyordu. ona göz kamaştırıcı nurlar gibi görünüyordu. hepsi birbiri peşinden. dinin emir ve tembihlerine içerledi. ebediyete kadar artıyordu! Ümidinin kuruntuları arasında. sorulu. fakat aynı derecede derin bir tatlılıkla devam ediyordu. bütün ihtişamıyle altın bir tahta oturmuş. Sonra da. aralıksız ve sonsuz. kendisini kollarında taşımak üzere bir işaretle yeryüzüne alev kanatlı melekler indiren Ruhûl Kudüs'ü görür gibi olarak başım yastığa bıraktı. görünüşler ölçüyü kaçırınca. hatır soruyor. bütün duygularından kurtaran kuvvetli bir şeyin benliği üzerinden geçtiğini hissetmişti. Hafifleyen bedeni artık hiçbir şey düşünmüyor. bu gibi meselelerde fazla bilgisi olmadığı için. Emma'nm bu eğilimlerine hayran oluyordu. Tanımadığı insanları yerden yere çalan polemik yazılarının hayratlığı hiç hoşuna gitmedi. O zaman. içine. müellifi birçok nişanla taltif edilmiş M. çerçevesi zümrütlü bir mukaddes emanet bulunmasını arzu etti. ilah kabilinden eserler vardı. Kitapçı. de***. bütün idraklerinden. zayıf olmanın tadını çıkara çıkara. odasında takdis hazırlıkları ilerledikçe. havadis getiriyor. can çekişmeye başladığını sanmış ve günah çıkartmak istemişti. delillerini aradığı gerçeklerden yavaş yavaş uzaklaştırdı. her akşam öpmek için. şurup şişeleri ile dolup taşan konsolun bir mihrap haline getirilip Felicite de yerlere yıldız çiçekleri serpince. şimdi bile o hissi yeniden duymaya çalışıyordu. Bournisien. Lakin.220 MADAME BOVARY Charles eve dönüyordu. Bu harikulade manzara. . Hal. nihayet Hıristiyanlığın alçak gönüllülüğü içinde dinleniyor ve Emma. Bunlar. Gururdan yorulmuş ruhu. tanrısal bir sevinç içinde bayılırcasına. esiri bir ruhun tasavvur edebileceği en ince bir Katolik hüznünün dolduğunu hissediyordu. diğer aşkların' üstünde bir başka aşk vardı ve bunlar. öyle ki. kendisine sunulan kurtarıcının cismini kabullenmek üzere dudaklarını uzattı. Demek. Emma bir et suyu içiyor. gün batmaya başlayınca. mukaddes kaptan mayasız ekmeği çıkardı ve Emma. MADAME BOVARY 221 saadet yerine çok daha büyük mutluluklar. bunları aşırı bir acelecilikle okumaya başladı. saat beşe doğru. M. iradesinin. de Maistre tarzında kurumlu bir ifadeyle kaleme alınmış cüzler. hayal edilebilecek şeylerin en güzeli olarak hafızasında kaldı. bambaşka bir hayat başlıyordu. cevaplı küçük broşürler. Boulard'dan kadın cinsinden zekâ ve irfan sahibi birine kuvvetle tesiri olacak bir şeyler göndermesini istedi. okuduğu kitap elinden düştüğü zaman. tahta kunduralarını kaldırımda sürükleyerek. Bir gün. ellerinde yeşil hurma dalı tutan azizlerin ortasında. uzak mekânlarda meleklerin çaldığı harplerin sesini duyar ve masmavi bir gökyüzünde. aynı ilgisizlikle. dünyanın üzerinde dalgalanan ve gökyüzüne karışan bir safiyet hali görür gibi oldu ve o hale katılmak istedi. bütün benliğini kapla-maksızın. pembe kapaklı romanımsı şeylerdi. sonra tekrar çıkıyordu. Voliaire'in hataları. Etrafındaki yataklığının perdeleri bulutlar gibi hafifçe şişiyor ve konsolun üzerinde yanmakta olan iki iri mumun ışınları. Nasıl ki. Bir azize olmak istiyordu. Hazreii Meryem'in ayaklarına kapanan hovarda. varlığı da Tanrıya doğru yükselerek onun aşkında eriyecek gibi geliyordu kendisine.
Emma. konuşması. güzelliğinden taşan cazibeye açık o delikanlı kalbinde çarptığını farket-miyordu. kendisine hiç aldırmadan. hep ideal izlenimlerle doluydu. Onlarla birlikte Emma'nın odasına çıkıyor. ziyaretçileri de sırasıyle uzaklaştırdı. Karı koca kavgasından bıkıp usanmış olan bu kadıncağız. kendini. Madame Langlois. bencil mi. Bu hali pek beğenen eczacı. Emma iyileştikçe. sözleri öyle sevgi ve bakışları öyle gururla dolu. Eczacının karısı. sağlam mantığı ve ciddi tavırlarıyle kendisine metanet veren kaynanasının evde bulunmasından maada. muazzam bir aldatmacanın belli belirsiz duygusu içinde. oracıkta. hiç şüphe yok. deyiverdi. tu-valetiyle meşgul oluyordu. Bunlar. hayatın yaraladığı bir kalbin bütün gözyaşlarını İsa'nın ayakları dibine akıtmak üzere yalnızlığa çekilen o büyük eski zaman hanımlarına benzetiyordu. kendisinden izin isteyen ve bahane ararken kem küm eden hizmetçisine öyle öfkelendi ki. git de eğlen! İlkbaharın başlangıcında. komşusu hakkında anlatılan dedikodulardan hiçbirine kulak asmak istemeMADAME BOVARY 223 misti. bahçeyi baştan başa alt üst ettirdi. Örneğin. Bu bü222 MADAME BOVARY yük aşktan bir koku yayılıyor ve her yerden geçerek.vaktiyle zinanın yarattığı sırdaşlıkla âşığına fısıldadığı aynı tatlı sözlerle şimdi Tanrıya hitabediyordu. kendini aşırı derecede hayır işlerine verdi. kederli bir tavırla ilave etti: — Haydi. Ona okuyup yazma öğretmek istiyordu. Gotik üslubundaki dua rahlesi Önünde diz çöktüğü zaman. ihtişamından ürktüğü harikulade ve yepyeni bir şeyle birdenbire karşılaşmış gibi oldu. biçare çocuk. Artık tevekkülle her şeyi anlayışla karşılamakta karar kılmıştı. Hangi konuda olursa olsun. ta Paskalyaya kadar oğlunda kaldı. Sonra. toprak altında bir kral mumyasından daha şatafatlı ve daha hareketsiz. Berthe istediği kadar ağlasın ona artık kızdığı yoktu. İlkönce. nekahet devresinde iken. Hatta ekseriya Madame Bovary. Kızına: — Karnının ağrısı geçti mi meleğim? diyordu. • . Kaynanası Madame Bovary. Bovary'nin itirazlarına rağmen. fazladan bir meziyetti ve sofuluğununun gururu içinde. Fakirler için elbise dikiyor. onun herhangi bir irade hamlesi göstermesine memnun oldu. kiliseye de eskisi gibi muntazam devam etmez oldu. O zaman da. Homais ailesinden sıyrıldı.Rodolphe'un anısına gelince. Kızarıp bozaran Felicite'nin cevabını beklemeden. kendisine dostça: . Kocası yine de. iradesini de daha sik kullanıyordu. şan ve şereflerini La Valliere'in bir portresinde tahayyül ettiği.. humais'nin çocukları da ziyarete geliyorlardı. hastalığı sırasında. tarağını çıkarmakla işe başlıyordu. merhametli mi. Emma. Bu. ona kalırsa. şimdi her şeyi öyle bir kayıtsızlıkla sarıp sarmalıyordu ki. ta dizlerine kadar indiğini ilk kez görünce. Emma. içine kapanıp yaşamak istediği iffet ve namus havasım tertemiz bir sevginin kokusuyle dolduruyordu. koş bakalım. yanıbaşında. artık bu gürültüsüz evden hoşlanıyordu. çorba içen üç serseri ile karşılaştı. Madame Dubreuil. yoksa ahlaksız mı hiç ayırt edilemiyordu. faziletli mi. elleri ayakları yorulmuş. Emma' nın. o ani. kapının yanında ayakta. Emma onu kalbinin en derin köşesine indirmişti. imana kavuşmak içindi. hareketsiz duruyordu. tavırları öyle değişikti ki. Madame Caron. kocasının sütnineye gönderdiği küçük kızını eve getirtti. emzik çağındaki iki yavrunun yanma yamyamdan daha iştahlı bir oğlanı da katarak mutfağa fazlaca gelmeyi âdet edinen sütnine Rollet anayı kapı dışarı etti. Bir gün Charles eve dönünce. Madame Tu-vache ve Allanın günü saat ikiden beşe kadar ziyaretine gelen o iyi yürekli Madame Homais'di. gelininde ayıplanacak bir şey bulamıyordu. uzun elbiselerinin işlemeli kuyruklarını ihtişamla sürüyerek. bir akşam. birdenbire: — Bu kadar seviyor musun onu. Justin onlara refakat ediyordu. Bu saç kümesinin siyah halkaları çözülerek. başkalanyle de düşüp kalkıyordu. hiç konuşmadan. orada kalıyordu. her mübarek cuma günü kendine iri bir domuz sucuğu ısmarlamaktan: çekinmeyen Bovary babanın iğneli sözlerinden kurtulmak için. bu kalın bezden gömleğin altında. Hayatından silinmiş olan aşkın. onun sessiz arzuları ve sıkılganlıklarının farkında değildi. yerinden doğruluyordu. Önce başını sert bir hareketle sallayarak. Bu araştırma. hemen hemen her gün. fakat gökyüzünden hiçbir haz inmiyor ve Emma. lohusa kadınlara odun gönderiyordu. Zaten. belki bulaşık bezlerini tamir edecek yerde öksüzlere zıbm örmek tutkusu dışında. mutfakta sofraya oturmuş. Nitekim.
Fakat eczacı. ahlak bakımından müziği edebiyattan daha zararsız bulduğunu söyledi. O piyeste gerçekten kaçık bir ihtiyar general vardı! Bir işçi kızını iğfal eden iyi aileden bir delikanlıya haddini bildiriyor. eczacı ise devam etti: — Kutsal Kitapta da öyle. Şarap testilerinin tıpasını çıkarmakta Binet pek becerikliydi. O da kendisine. Binet: — Ben. Örneğin Voltaire'in trajedilerinin birçoğuna bakın. eskiden Paris yumurcağı adında bir piyes görmüştüm. nasıl kötü eczane varsa. Charles'ın da eve döndüğü saatti. . siz de bilirsiniz. onların içine öyle ustaca felsefi düşünceler serpiştirilmiştir ki. Arhalie'ye--Rahip. elbette bunun bir hikmeti vardır. dedi. Madamın tamamtyle iyileşmesi niyetine içiliyordu. dedi. mantarı itmeli. bunlarda edep ve haya kuralları çoğu zaman pekâlâ bozulurdu. Kameriyeye bu adı vermişti. peşin hükümleri hicvetmeye yarıyor ve keyif maskesi altında fazilet öğretiyordu. karısını biraz içi açılsın diye. iyi yazar bulunduğunu. süslü püslü.. gizliliğe aykırı kıyafet değiştirmeler. fakat güzel sanatların en önemlisini topye-' kûn mahkûm etmeye kalkışmak. bana. ama. Rahip. İddiasına göre tiyatro. Bovary. tatlı su böceği avlıyordu. o boyanışlar. ama yavaş yavaş.. Rouen Tiyatrosu' na. Charles'a. içini çekmekle kaldı. Bournisien'in öfkeli bir hareketi üzerine. diye atıldı.. bütün bunlar bir nevi ruh laubaliliği yaratır.. eskisi gibi.. diye devam etti. tiyatro sanatkârlarını afaroz eder? Çünkü eskiden. kirli heveslere yol açar. Monsieur Bournisen. iyi eserler. diye itiraz ediyordu. bizler değiliz. aslında fena adam değildi. şehadet parmağı ile bir tutam enfiye yuvarlarken. bir hayli huy-landırıcı. o zaman da rahip. Tatlı elma şarabı getiriliyordu ve birlikte. edebiyatı savunmaya başladı. diye sordu.— İşi fazla sofuluğa vurmuştunuz. kötü edebiyat da var. Bournisien. sabrını kaybederek: — Kutsal Kitabın okunmasını tavsiye edenler. masa üstünde böyle sağlam tutmalı ve sicimlerini kestikten sonra. Memnun bakışlarım etrafına ve ta nihayetlerine kadar manzarada gezdirerek: — Şişeyi. dedi. Galilee'yi hapsettikleri o MADAME BOVARY 225 aşağılık devre layık bir ahmaklık. o da. tıpkı lokantalarda seltz suyuna yapıldığı gibi. ekseriya onların yüzüne fışkırıyor. Bu sükûttan hayrete düşen Homais. bizim de emirlerine itaat etmemiz lazımdır. taraçantn duvarı dibinde.. İkisi de sıcaktan 224 MADAME BOVARY bunalmış oluyordu. Bu. Eczacı: — Neden. sonunda. diyordu. o meşaleler. diyordu. iffete aykırı düşüncelere. yani biraz aşağıda. ağız dolusu bir kahkaha ile mutlaka şu nükteyi yapıyordu: — Nefaseti insanın gözüne çarpıyor! Papaz. eskimiş bir düşünce gibi gelir. Nitekim bir gün eczacının. akait derslerinden çıkar çıkmaz soluğu Emma'da alıyordu. onu da bir kadeh içki içmeye davet ediyordu. M. Fakat elma şarabı. ayrıntıları. bu tatbikat esnasında. o kadınlaşmış sesler. meşhur tenor Lagardy'yi dinlemeye götürmesini tavsiye etmesine hiç içerlemedi. Dışarıda kalıp Koru'nun ortasında hava almayı tercih ediyordu. Protestanlardır. eczacı: — Evet. insanı kendinden geçiren dairelerde kadınlı erkekli toplantılar. Binet de oralarda bulunuyor. gerçekten açık saçık şeyler vardır içinde! M. (Sonra. sesine birdenbire mistik bir eda vererek ilave etti): Şayet kilise bu temaşaları mahkûm etmişse. her gün. Hiç değilse. papazın bu husustaki fkirlerini öğrenmek istedi. Sonra da tutarsınız. kilise. — Costigat ridendo mores. bunların açıktan açığa ibadetlerde rolü vardı. bunlar tiyatroyu halk için gerçek bir ahlak ve diplomasi okulu haline getirir. bir genç adamın eline verilecek şey değildir o kitap. Koro ile birlikte «mystere» adı verilen bir çeşit farşlar oynanırdı. siz de kabul edersiniz ki. Homais: — Elbette. Papaz: — Ben de biliyorum. bütün kilise babalarının kanaati böyledir.
Lheureux efendiye ödenecek senetlerin vadesine daha o kadar zaman vardı ki. Emma. Hiç beklemediği bir günde annesi kendisine üç yüz frank göndermişti. dört farbalalı. hatta bazen ruh sağlığına yarayan. Charles fikrinden vazgeçmedi. kasabadan kımıldamamak zorunluğunda olduğuna inanan eczacı. afiyet olsun. olmayacak şey ama. Bournisien. Papaz: — Hadi canım. Gördünüz. Hekim. ya aynı fikirde olduğundan kimseyi gücendirmemek için. ağız dalaşı denen şey böyle olur. ortada hiçbir engel de yoktu. sözünün her hecesine basa basa tekrarladı: — Ta-nı-dım. zararsız. hoşgörürlük. Sonra. avlularında tavukların seyyar satıcılara ait çamurlu arabalar altında yulaf tanesi aradığı. Yolcu arabası Beauvoisine meydanında Kızıl Haç otelinin önünde durdu. değer doğrusu! Eğer yerime birini bulursam ben de sizinle beraber giderim. dedi. öyle öfkeli öfkeli bakışlarla: — Efendi!. fakat. Gider gitmez eczacı. mumu hep iki ucundan yakarlar. Burası.. hayatınızda bir kerecik olsun. dedi. Yonville'de kalmasına hiç bir neden bulunmadığı halde. kadın bu ısrardan bunalıp sonunda razı oldu. yahut hiçbir fikri olmadığından.. Eczacı dayattı: — Elbette ya! Yapmadıkları yok ki zaten! Papaz. şöyle üstünkörü. Ne ise. MADAME BOVARY 227 böyle bir eğlencenin karısına yarayacağını iyice kafasına koymuştu. onların yola çıktığını görünce içini çekti ve: — Haydi bakalım. Papaz tekrar iskemlesine oturarak tasdik etti: — Doğrudur! Doğrudur! Fakat ancak iki dakika daha yerinde kaldı. Zaten bütün bu büyük sanatkârlar. muhayyilelerini biraz harekete getirecek bir hovardalık hayatına ihtiyaç duyarlar. Acele ediniz! La-gardy yalnız bir akşam oynayacak. saat sekizde Ktrlangıç'a bindiler. Konuyu karısına açtı. şöyle son bir çimdik atmayı münasip gördü: — Ben. Ertesi gün. büyük ahırları ve küçük yatak oda-larıyle. Yanında üç metresiyle birlikte bir de aşçı taşıyormuş. hekime: — İşte. şamata . yorgunluk. dedi. Velhasıl. şimdiden düşünmeye gerek yoktu. gayet yüksek ücretle İngiltere'den çağırmışlar. mavi ipekten bir elbise giymiş olan Emma'ya dönerek: \ — Bugün aşk sembolü kadar güzelsiniz. Söylendiğine bakılırsa yaman bir adammış! Servet içinde yüzüyormuş. içi daima yolcu ile. dedi. bu kargalardan birini kudurtmaya yarasa bile. adamı nasıl yan bastırdım!. MB 15 226 MADAME BOVARY Konuşma sona ermişe benziyordu ki. tanıdım. — Evet. Fakat gençliklerinde para biriktirmek akıllılığını göstermedikleri için hastanelerde ölürler. inanın bana. Rouen'ı kırıp geçireceksiniz. dansözlerin bacak oyunlarını seyretmeye gitmek için sivil giyinen nice papazlar tanıdım. dedi. — Şüphesiz. Emma'nın bu işe fazla kibarlık gösterdiğine hükmederek daha çok ısrar etti. iyi yolculuklar! Allanın sevgili kulları! Sonra. bütün taşra varoşlarında görülen hanlardan biriydi: Kış gecelerinde rüzgâr estikçe çatırdayan çürümüş tahtadan balkonlu. haltetmişler. dedi ki. tedirgin olmak. yarına! Bu tiyatroya gitmek fikri Bovary'nin kafasında çabucak ye-şerdi. artık her şeye katlanarak: — Öyleyse.Homais: — Ne olursa olsun. eczacı âdeta ürktü ve daha yumuşak bir sesle devam etti: — Yalnız şunu söylemek istiyorum. insanları dine bağlamak hususunda en emin çaredir. masrafa girmek gibi nedenler ileri sürerek önce buna yanaşmadı. öyle değil mi doktor. Homais. bir zihin eğlencesini hâlâ kötülemekte ısrar etmelerine doğrusu pek şaşıyorum. günlük borçları hiç de kabarık değildi. dedi. eczacı. ibret verici. demekle kaldı. Madamı götürün tiyatroya. zamanımız gibi bir aydınlık çağında.
Bu. yapılan izahları anlamadı. Nihayet orkestranın mumlan yandı. Bu. pantolon cebinde elinde tuttuğu biletleri hep karnına bastırıyordu. Yakışıklı delikanlılar. Birinci mevkie giden merdivenden çıkarken. bakır çalgılar seslerini yükselttiler ve perde yükselince. bazen nehirden esen ılık bir rüzgâr. karşılıklı se-lamlaşıyorlardı. salona ani bir neşe saçarak tavandan indi. Madame kendine bir şapka.. aceleyle tiyatronun önüne geldiler.» Hava güzeldi. anlamsız ve sakin. hana döndü. façetalannın ışık cümbüşü ile. Gözlerini dört . Bunlar. derhal harekete geçti. Emma gençliğinde okuduğu eserlerle. hep bir ağızdan bir av şarkısı söylüyorlardı. elinde olmayarak gururla gülümsedi.. Kendini melodilerin akışına bırakıyor ve hatta. cümle cümle izliyor. tedbirli hareket etmek için. 228 MADAME BOVARY XV Halk. bir orman içi yol kavşağıydı. Zaten. Madame Bovary yukardan. Emma. cıvıldayan flüt ve büyülülerin uzun curcunası duyuldu.. izahat istedi. bu yüzden çorbasını içecek vakit bulamadı. içeriye girmeden önce rıhtımda bir gezinti yapmak istedi. Emma'nın kalbi hızlı hızlı çarpmaya başladı. Sonra sahnede üç kez yere vurulduğu işitildi.ile. müziğin borası ile derhal dağılıveri-yordu. ispirtodan. taş parmaklıklar arasında sağa sola ayrılmış. Köylüler ve asilzadeler. salonu localarla karıştırdı. böylece. üstünden variller yuvarlanan Charrettes sokağının nefesiydi. kapılar henüz açılmamıştı. Sisler arasından İskoç gayda seslerinin. fakat iş de akıllarından çıkmadığı için. birlikte çekilip gittiler. tiyatrodan bulvara. bir düşes şuhluğuyle endamını yay gibi gerdi. onların san eldivenli ellerini gererek altın başlı incecik bastonlarına dayanmalarına hayran oluyordu. deri ve nebati yağ kokan buz gibi bir hava cereyanı herkesi serinletiyordu. tiyatroya perde açıldıktan sonra varmaktan pek korkuyordu. sokak tarafında kahvesi. içyağı. sahnedeki peyzaj meydana çıktı. yiyecek içecekle tıklım tıklım dolu. yeleklerinin açık yerinden pembe veya tirşe kıravatlarmı göstererek. kıvırtılmış saçların arasından terler akıyordu. Methale ayak basar basmaz. parterde çalım satıyorlardı. çivitten söz açıyorlardı. bir çift eldiven. Fakat biraz daha aşağıda. koca şehri boylu boyunca birkaç kez arşınladı durdu. rutubetli peçeteleri mavi şarap lekeleri içinde ve şehirli kıyafetine girmiş çiftlik uşakları gibi daima köy kokmakla beraber. bütün benliğiyle bizzat kendisinin titrediğini hissediyordu. borazanlaşan pistonların. zihnine gelen kavranılması güç düşünceler. solda bir meşe ağacının gölgesi altında bir çeşme ile. kapkara masalarının üstü içine alkol karıştırılmış kahve döküntülerinden tutkallaşmış. sıcak bastırmıştı. avize. omuzlarında birer İskoç atkısı. Monsieur. öbür koridordan sağ tarafa koşuşan kalabalığı görünce. Bir kurşun buharıyle donuklaşmış gümüş madalyalara benzeyen. arkasından bir başkası göründü. satışlardaki endişelerini güzel sanatlarda avutmaya geliyorlardı. ihtiyar başlar görülüyordu. Salon dolmaya başlıyordu. tok bezden perdelerin kenarını hafifçe kımıldatıyordu. küçük dürbünler kılıflarından çıkarılıyor. entrikayı. locasına girip oturduğu zaman. avcılar da tekrar şarkıya başladı. Lagardy.. bütün mendiller elde. aralarında yine pamuktan. Op6ra. koridorların tozlu kokusunu olanca gücüyle göğsüne çekti. Üstü kumaş kaplı geniş kapıları parmağıyle itmekten çocuk gibi zevk duydu. Ön balkonu paradi ile. tekrar tiyatro bürosuna gitti. sonra iki kolunu gökyüzüne kaldırarak kötülük meleğini yardıma çağıran bir serkerde ortaya çıktı. fundalıklar üzerinde akislerle uzadığını duyar gibi oluyordu. bir buket çiçek aldı. kızarmış alınları siliyordu. Charles. Yakındaki köşe başlarına asılmış koskoca afişlerde acayip harflerle şu kelimeler tekrarlanıyordu: «Lıtcie de Lammermoor. gülünç görünmek korkusuyle. sonra MADAME BOVARY 229 1 çalgıcılar birer ikişer içeri girdiler. büyük ve kapkara mağazalarla dolu. Bovary ise. gıcırdayan kemanların. Walter Scott'un ro-manlarıyle yeniden karşılaşmış oldu. romanın anısı librettoyu anlamayı kolaylaştırdığı için. sanki keman yayları sinirleri üzerinde geziniyormuş gibi. davulların uğultusu başladı. arka tarafında da sebze bahçesi bulunan bir eski zaman misafirhanesi. saçı ve rengi ağarmış. ves. meyhanelerin kapısına asılmış. duvarın önünde bekliyordu.. Önce homurdayan basoların. kalın camları sinek tersleriyle sararmış.. kontrolörden müdüre havale edildi. uzaktan birbirlerini gören aboneler.
Edgar'm gönderdiği bir aşk hatırası sandı. sonsuz bir tatlılıkta hüzünlü hırıltılar izliyor ve çıplak boynundan. sevgi. saçlarında portakal çiçeklerinden bir çelenk.. onu görmek için eğiliyor. Fakat bu mutluluk. daima reklamlara şahsının cazibesi ve ruhunun hassasiyetine dair şairane bir cümle sokuşturmaya pek dikkat etmekteydi.» dedikleri zaman da o. şehvet ve vazife birbiri içinde erir ve kendisi de bu kadar ulvi bir saadetten yerlere düşmezdi. oysa öteki. Lucie. Gilbert'in kendi efendisi Ashton'a menfur entrikalarını anlattığı resitatif duetto başlar başlamaz. Sesinde öfkeli haykırışları. ümitten söz ediyorlardı. Son vedaı da haykırdıkları zaman. bu dünyada hiç kimse onu böyle bir aşkla sevmemişti. Lucie'yi kollarında sıkıyor. sus artık! Lucie. o zaman fazilet. Son gece. kiliseye doğru gidildiği zaman. evliliğin çirkefinden ve zinanın hayal kırıklığından önce. âşıklar mezarlarının çiçeklerinden. lirizmden fazla şatafat. Onun yüzünden de iflas etmişti. Zaten. yarına!. kendini attığı uçurumun farkında olmaksızın. buğday başaklarının ortasında. yine geliyor. Edgar gibi ağlamamıştı. Fakat. Ateşli Güney ırklarına mermerlerin haşmetinden bir şeyler katan o harikulade solgunluk onda da vardı. küçük patikada görür gibi oldu. Emma: — Ne oluyorsa oluyor. fügün bütün son kısmına yeniden başlandı. Emma: — Hayır. hayatını âlicenap birine bağlayabilmiş olsaydı. berber ve boğa güreşçisi kokan bu mükemmel şarlatan tipini daha da göze sokuyordu. bir kucaklaşma içinde uçup gitmek isterdi. kederden. Niçin o da Lucie gibi. Sahnede yalnız kaldı. zekâdan ziyade coşkunluk. Şantözün sesi ona kendi şuurunun yankısı gibi. bunu. niçin kıza bu kadar zulüm ediyor? diye sordu. az önce gelen adam: «Lucie'yi seviyorum. yüründüğü zaman titreyen boyanmış ağaçları. diye cevap verdi. sürgünden. Babası değil miydi. bütün hafakanları biliyordu. o zaman bir çeşme fısıltısına veya kuş cıvıldamalarına benzeyen bir flüt sesi duyuldu. bir akşam Biarritz kıyılarında kayıkları onardığı sırada 230 MADAME BOVARY şarkı söylerken. bir başka âlemin havası içindeymiş gibi. sesini duymuş ve ona âşık olmuştu. ben ne olup bittiğini anlamak isterim. oymalı bir küçük hançer sol kalçası üzerinde sallanıyordu. dekorlan. galiba her arzuyu ümitsizliğe sürüklemek için . nedimelerin koltuğuna girmiş. kadını yüzüstü bırakarak başka kadınların peşine düşmüştü. tırnak-larıyle locasının kadifesini tırmalıyordu. güzelliğinin en taz© çağında. zaten az kalsın ölümü bunlar yüzünden olacaktı. şapkasında horoz tüyü bulunan o çirkin adamcağız? MADAME BOVARY 231 Emma'nın açıklamalarına rağmen. Lakin bu hissi şöhret sanat ününü desteklemeden geri kalmıyordu. Bu diplomat oyuncu da. sen sus! Karısının omuzuna eğilerek: — Bilirsin ki. birbirlerine: «Yarına. genç bir kadın yeşilli bir seyise bir kese fırlatarak ortaya ilerledi. mehtapta. ümitsizliğe düşmüş görünüyordu. Charles. bırakıyor. ilerliyordu. düşünceli bir tavırla. aşktan yakınıyor. Emma evlendiği günü gözlerinin önüne getirdi. kadife külahları. Emma. yeminlerden. Birinci sahnede herkesi coşturdu. Sağlam vücudunu koyu renkte bir eski zaman cepkeni sarmıştı. yüzü beyaz saten elbisesinden daha solgun. hıçkırıklar ve öpücüklerle dolu notalar çıkıyordu. kendisini orada. Emma da onun gibi hayattan kaçarak. Tenor.açarak kostümleri. Emma'nın sabrı tükenmişti: — Sus. dedi. mantoları. Edgar Lagardy göründü. Ah. kanatları olsun istiyordu. Zaten babası ile kolkola çıkıp gittiler. pek neşeliydi. Birdenbire. gözlerini baygın baygın süzerken bembeyaz dişleri meydana çıkıyordu. Diyorlardı ki. o kızın âşığı. Polonyalı bir prenses. Emma. sarsılmaz bir güven. Fakat. yalvarmamıştı? Bilakis. ayak dirememişti... sol majörden kavatine başladı. tıpkı bir fırtınanın uğultusu içinde kazazedelerin haykırışları gibi uzayıp giden o melodili şikâyetlerle yüreğini dolduru-yordu. Kontrbasların eşliğinde. şahısları. Salon alkıştan inliyordu. macerayı anlamadığını da itiraf ediyordu. kılıçları. müziğin son titreşimlerine karışıp giden keskin bir çığlık kopardı. kendi hayatından bir şeyler gibi geliyor ve bu vehim onu âdeta büyülüyordu. ahenkle çırpınıp duran bütün o hayal mahsullerini seyrediyordu. dedi. dedi. Bovary: — Bu asilzade. — Ama ailesinden intikam almaya yemin ediyor. etmiyor. Güzel bir ses. o da galiba beni seviyor» diyordu. kelimeleri fazla bozan müzik yüzünden. Lucie'yi yanıltacak olan uydurma nişan yüzüğünü görünce. Bütün sarhoşlukları.
ıstıraplarının bu kopyasını ancak gözleri oyalamaya yarayan bir plastik fantezi saymak istiyor. sanatkârı hor görme hevesi uçup gidiyor. Charles bayılmasından korkarak. Fakat. Yeşil yaprakların üzerine yağmur yağdığı ve pencere kenarında ayakta birbirlerine Allaha ısmarladık dedikleri o ilkbahar akşamından beri bunu hissetmemişti. rahibin yarı bas sesi org gibi uğulduyor. — Tahmin et bakalım. her gece. bir taraftan da kadın sesleri onun sözlerini tekrarlayarak. zira her adımda dirseklerine çarpıyorlardı. göğsünün hareketlerine uyarak. Leon'a! Leon mu? — Ta kendisi! Gelip sana saygılarını sunacak. Bir iplik fabrikatörü olan kocası. kadın. bizzat kendisinin de yaşayabileceği hayatını. Horlanmış âşık. Tanışırlardı. hep kendisine bakacaktı. Daha sözlerini yeni bitirmişti ki. Arthur ayn bir köşede. intikam. çabuk çabuk bazı sözler kekeledi: . yalnız kendisi için şarkı söyleyecek olan o ruhun vecdini. ceremeyi çekmek gibi laflar homurda-nıyordu. nefis bir koro halinde devam 232 MADAME BOVARY ediyordu. Yonville'in eski noter kâtibi locaya girdi. öyle bir kalabalık var ki!. küçümseyen bir merhametle içinden gülümsüyordu. saadetten mest olarak. öfkeden ateş saçarak.. kızgın kızgın. Hepsi de aynı sıra üzerinde el kol hareketleri yapıyorlardı. kuvvetine sığınmak için koşup kollarına atılmak ve ona: «Kaçır beni. Sonra. haykırmak geldi içinden. Emma artık sanatın abartarak büyülttüğü ihtirasların küçüklüğünü biliyordu. o harikulade. nitekim bardağın dörtte üçünü kısa kollu elbise giymiş Rouen'lı bir kadının omuzlarına döküverdi. gelemeyecektim! Öyle bir kalabalık. Şayet tesadüf istemiş olsaydı. bütün rüyalar senindir!» demek. masraf. aynı anda. Yelpazelerin rüzgârı havayı büsbütün boğucu bir duruma getiriyordu. soğuk bir şeyin sırtından aşağı aktığını hissedince. «Halkın ruhuna dalga dalga boşalttığına göre. ayak bileğinden itibaren genişleyen yumuşak çizmelerinin kırmızı mahmuzlarını tahtalar üzerinde çınlatarak. yaldızlı bir parmaklığın arkasında. Lucie tizden feryatlar koparıyor.uydurulmuş bir yalandı. herhalde daha kuvvetli bir iradenin cazibesine kapılarak. Emma'ya bir çılgınlık geldi. kiraz rengi MADAME BOVARY 233 taftadan güzel elbisesindeki lekeleri silerken. o muhteşem hayatı hayalinde canlandırmaya çalıştı. bütün yorgunluklarını ve gururunu paylaşarak. o velveleli. devşirecekti. götür beni. Emma. yarı açık ağızlarından dökülüyordu. hiç düşünmeden aynı şeyi yaptı. tazminat. gidelim! İçimdeki bütün ateşler. kıskançlık. Elini bir kişizade teklifsizliğiyle uzattı ve Madame Bo-vary de. Halk koridorları doldurmuştu. Kadın. sevişirlerdi! Onunla birlikte bütün Avrupa ülkelerinde. ferahlatıcı bir şeyler getirmek üzere büfeye koştu. mağfiret ve şaşkınlık. sanki kendisini katlediyorlarmışçasma. dantela yakası. bir locanın dibinde. Charles'ın beceriksizliğine kızdı. dedi. hatta sahnenin dibinden. nefes almasına engel olan çarpıntılarla yine kendini koltuğuna bıraktı. Emma dışarı çıkmak istedi. öfke. kesik kesik inip kalkıyor. herhalde tükenmez bir aşkı olmalı. yukarda kime rastgeldim? M. adam da. Adamın İspanyol biçimi kocaman şapkası bir jestle yere düştü ve derhal çalgılarla şarkı söyleyenler gür sesle sextuor'a başladılar. Tenor kendisine bakıyordu muhakkak! İnsan kılığına girmiş aşkmış gibi. Elinde tuttuğu bardak yüzünden yerine çok güçlükle döp-dü. kalıbına girdiği şahsiyetin yarattığı vehim. Perde indi. mendiliyle. daha berrak sesiyle diğerlerinin hepsini bastırıyordu. içini saran şiiriyeti sayesinde. onu adama doğru çekiyordu. Gaz kokusu nefeslere karışıyordu. Rolün. peşten notalarla onu adam öldürmeye kışkırtıyor. tavuslar gibi çığlık kopardı. kadife kapı perdesinin altından siyah elbiseli bir adam peyda olunca. Sahnede rolünü oynarken. Ashton. kostümlerine kendi eliyle nakışlar yaparak. orta perdeden şarkısını söylüyor. başkentten başkente dolaşırdı. Düşüncesini bu konudan çelmeye çalışarak. kılıcını çekiyor. Charles nihayet karısının yanına gelebildi ve nefes nefese: — Neredeyse. Edgar. dehşet. iri adımlarla sağa sola gidip geliyordu. derhal durumun icaplarını düşündü ve hatıralarının bu uyuşukluğunu kendini zorlayarak sarstı.» diye düşündü. ona atılan çiçekleri toplayarak.
konuşma çok geçmeden sona erdi. ocak karşısında başbaşa kalmalarını ve artık unutmuş olduğu o pek sakin. Emma artık operayı dinlemez olmuştu. Şimdi o.— Ah! Günaydın. Operadan çıkan kimseler. onların yanında. ikide birde kocasırfm sözünü kesiyordu. O zaman Leon. kameriye altında kitap okumalarını. dedi. . Fakat delilik sahnesi Emma'yı hiç sarmıyordu. pek tatlı zavallı aşkı hatırlıyordu. gayet işlek bir noterlikte iki yıl süreyle çalışmak üzere Rouen'a geldiğini anlattı. Şimdiye kadar Tamburini'yi. pek gizli. biraz. Üçü birden tiyatrodan çıkıp rıhtımda açık havada.Normandiya'da. bir kahvenin camekânı önüne oturdular. bin bir ihtimamla uzun dantel a şalını koydu. gidelim. sevgilim. Emma'dan çok uzaklarda cereyan ediyordu. MADAME BOVARY 235 müzikten söz etmeye başladı. Emma'nın omuzları üzerine. kocanın karşısında artık diyecek bir şeyleri kalmadığı için. Emma'nın arkasında. Kızın saçları darmadağın olmuş: Sahne pek trajik olacak herhalde. söze atıldı: — Ama yine. o başka. Maksadı. şantözün oyununu da fazla abartmalı buluyordu. hemen değil. sustular. Önce... Kadın umursamaz bir eda le: — Doğrusu! hayır! Fazla değil. kalalım.. — Dayanılmaz derecede! Doğru. benim Lucie'm havasını hafif sesle veya avaz avaz haykırarak kaldırımdan geçiyorlardı. Paris'te görülen işlerden bambaşka olan muameleleri iyice kavramaktı.. Bovary sordu: — Rahatsız mı oluyorsun? — Evet. parlak şöhretine rağmen. tiyatrodan çıkıp bir yerlerde dondurma yemek teklifinde bulundu. Ey güzel melek. on para etmezdi. hemen ertesi gün kalkıp gideceklerini söyledi. çünkü oyun hoşuma gitmeye başlamıştı. çünkü üçüncü perde başlıyordu. dedi. burnundan saçları234 MADAME BOVARY na kadar inen ılık nefesin temasıyle zaman zaman ürperdiğini hissediyordu. Charles. Kendi samimi zevki ile karısının fikirlerine saygı arasında bocalayan Charles: — Evet. son perdede tamamıyle ha-rikuladeymiş. — Ne zamandan beri? — Çıkın dışarı! Çıkın dışarı! Herkes dönmüş onlara bakıyordu. Homais ailesini. omu-zunu bölmeye dayamış duruyordu. M. bıyığının ucu yanağına dokundu. Fakat Charles. Rü-bini'yi. M. o büyük remajör duettosu. eczacılardaki iskambil oyunlarını. Leon da. bu işten anladığını göstermek için. Ashton ile uşağı arasında geçen sahne. M. davetliler korosu. Fakat o andan sonra... dediklerine göre. Kâtip: — Yakında bir temsil daha verecek zaten. Leon: — Oyun hoşunuza gidiyor mu? derken Emma'nın üzerine o kadar eğildi ki. — Demek Rouen'dasınız. Kadın. romlu şerbetini yudum yudum içerken. dedi. sütnineye gidişlerini... sanki çalgılar daha az ses veriyormuş ve sahnedekiler gerilere gitmiş gibi. Sonra Leon içini çekerek: — O kadar sıcak ki. belki. sonunu görmeden çıktığıma üzülüyorum. Emma. Lefrançois ananın durumunu sordu. Acaba neden geri dönmüştü? Hangi serüvenlerin akışı onu yeniden yolunun üstüne atmıştı? Leon. Sonra karısına dönerek: — Eğer yalnız kalmaya razı olursan. Bovary: — Yoo.. Lagardy. Leon. Sonra Berthe'i. Leon'un canını sıkmamak maksadıyle. dedi. Grisi'yi dinlemişti.. Operayı izleyen Charles'a dönerek: — Pek fazla bağırıyor. Nasıl! Siz burada mısınız? Salondan biri: — Susun! diye bağırdı. hastalığından söz edildi. öyle mi? — Evet. Persiani'yi. boğuluyorum. diye devam etti. O zaman Leon. pek uzun.
buna bir karar vermenin artık zamanı geldi diye düşündü.Genç adam. ne de fazla kısaydı. İfrata kaçmaya gelince.. Üç yıl süren bir ayrılıkten sonra onu tekrar görünce ihtirası uyandı. bazen nereye indiklerini söylemediklerinden dolayı kendisinden özür diledi. kendini gayet rahat hissediyordu. Beriki dostça bir aldırmazlık hareketi yaptı ve şapkasını alırken: — Anlaştık. masanın mermeri üzerine iki beyaz sikke çınlatmayı da unutmadı. boğazı kurumuş. noter kâtibi hemen kolunu yakaladı. Üniversiteli gençlerin en aklı başında olanıydı: Saçları ne fazla uzun. hanın mutfağına girdi. Bu arada etraftaki masalar boşalıyordu. sünepeliği kadar çıtkırıldımlığı yüzünden de. Çoğu zaman. Sonra. çünkü Leon. beklenmedik bir ümit kapısı açan bu fırsat karşısında. rıhtım üzerinde. bunda kusur etmeyeceğini. oyunun son parçasında Lagardy'nin başarısını övmeye başladı. Rouen'da.. Leon: . Saint-Herbland geçidi önünde birbirlerinden ayrıldılar. kesesini çıkardı. dedi. Yukarı çıktı. fakat burada. bilakis. Bu ona iyi bir alâmet gibi göründü. üç aylık harçlığını ayın birinci günü yeyip bitirmezdi. böyle yapmakla hata ediyorsun. etrafındaki kağıt paraları korur. hafif sesle: — Gerçekten üzüldüm. 238 MADAME BOVARY Gece. diye kekeledi. Katedralde saat on bir buçuğu çalarken. dedi. saat beşe doğru. Fakat yavaş yavaş bu duygu zayıfladı. masaya bıraktığınız para. fakat Emma için böyle bir zorunluluk olmadığını söyledi. tıpkı korsesinin astarındaki zıh gibi.. Zaten utangaçlığı da. Chaumfere'e de oldukça devam etmişti. göz kamaştırdığından peşinen emin olarak. umarım ki. manevrayı da değiştirerek. yarın saat altıda. Monsieur ve Madame Bovary'den ayrılırken. hatta hesaptan başka.. yanakları solmuş. zaten noterliğin bir işi için Yonville'e gitmek zorunda olduğunu söyledi. Emma'ya sahip olmayı istemenin. hiç şüphesiz. kendilerine refakat eden Leon'a: — Mademki şimdi yine bizim memleketli oldunuz. bu hekimciğin karısı önünde. Bir uşak: — Monsieur burada yok. geceler insana öğüt verir derler. Charles bir kez daha kendisinin fazla kalamayacağını. Paris sokaklarının asfaltını rugan ayakkabısıyle çiğnemeyen herkesi küçümseyerek taşraya dönüyordu.. — Öyle ise. haydi kararını ver! Birazcık olsun hoşuna gideceğini umuyorsan. bir şahikaydı! O zaman Charles ısrar etti: — Pazar günü dönersin. dantelalı bir Parisli kadının yanında olsaydı bu zavallı kâtipçik. Le"on. vaziyeti kavrayan Charles. Fevkalade bir şeydi. bilmiyorum ki. üstüne başka emeller ve hırslar yığıldı. vaziyete bağlıdır: Binanın asma katında. değil mi. Emma onun gelmesinden hiç telaşa düşmedi. dördüncü kattaki gibi konuşulmaz ve zengin bir kadının iffetini. düşün daha. çocuk gibi tir tir titrerdi. Ertesi gün. hiçbir şeyin durduramadığı p korkaklara özgü kararlılıkla. hukuk tahsil etmekle beraber. içinde hayali dallara asılı bir altın yemiş gibi sallanan bir belirsiz vaat vardı. ÜÇÜNCÜ KISIM I M.. dedi. meşhur bir doktorun salonunda. odasında kitap okurken veya akşamları Luxembourg Bahçesi'nin ıhlamurları altında otururken. deli dolu insanlarla düşe kalka. bundan kendini hep korumuştu. dedi. Nişanları ve arabası olan bir zatın. Bovary. altta yaşamaya devam etse bile. kanun kitabını yere bırakır ve Emma'nın anısı aklına gelirdi. orada kendisini kibar tavırlı bulan işçi kızları arasında epey de süksesi olmuştu. hayli yıpranmıştı. Emma garip bir tebessümle: — Doğrusu. vakit vakit bize akşam yemeğine de gelirsiniz? 236 MADAME BOVARY Noter kâtibi. garsonlardan biri sezdirmeden gelip arkalarında durdu.. sonra Kızıl Haç'a girdiklerini görüRce yüz-geri etmiş ve bütün geceyi bir plan düşünmekle geçirmişti.. Leon onların peşine takılmış. Nefse itimat. profesörleriyle de arası daha iyiydi. ümidini kaybetmiyordu.
İnsanın etrafında bin bir gaile varken.. Emma: — Affedersiniz. Bulvarda. terliklerinin sateni içinde oynatıyordu. sabah sabah sevgilisinin şatosuna doğru çayırlardan koşarak gittiği eski randevular da.. Sonra. Her ikisi de ıstıraplarının nedenlerini daha açıkça belirtiyorlar. öğleye kadar şehrin bütün otellerini bir bir dolaşıp kendisini aradığını söyledi. öyle mi? Emma: — Evet. dedi. Fakat erkeklerin de dertleri vardı. oda ise. hata ediyorum. böyle olmayacak zevklere alışması hiç doğru değil. ufacıktı. MADAME BOVARY 239 Emma bir başkasını delicesine sevmiş olduğunu itiraf etmedi. — Yok yok. basma resimler satan bir dükkâncıda. zaman zaman. aynaya aksediyordu. dedi.— Ama ben tahmin ettim. ama hata ettim. Madame Bovary. Leon: — Çoğu kez. derhal. her biri. asla! Asla! İçlerinde birer damla yaş belirten güzel gözlerini tavana doğru kaldırarak: — Ah bilseniz. Göze girmek için veya kendisini de hüzne düşüren bu melankoliyi safcasına taklit ile. saçlarının topuzunu eski bir koltuğun arkalığına dayamıştı. aya bakıyordu. annesi ise. dedi. bu karşılıklı dert yanmanın artan harareti ile biraz daha coşuyordu. kolsuz bir elbiseye sarınmış. diye ilave etti. Kollarını kavuşturup başını eğerek. sözünü kesmeden konuşturmaya kararlı görünüyordu.beyaz ayırma çizgisi ve buklelerinin altından taşan kulak uçlanyle. kadın değilsiniz ki siz. kapılarında sizinkini andıran bir şalın. herhalde Emma'nm hatırına gelmiyordu. Emma. budalalığını örtbas etmek için.. — Nasıl ettiniz? Leon. dudaklarında peyda olduğunu hissettiği o dayanılmaz tebessümü göstermesin diye başını çevirdi. size mektuplar yazıyor. ayak parmaklarını. Emma cevap vermedi. konuştukça.. Arkasında. resmin karşısında saatlerce kaldığımı bilirim. dedi. — Demek kalmaya karar verdiniz. Fakat bazen fikirlerinin eksik kalan ifadesi karşısında duraklıyorlar ve ona tercüman olabilecek bir cümle bulmaya çalışıyorlardı. Çözük saçları üstünde unutma beni çiçekleri. pazenden bir sabahlık giymiş. Beni bir şeyler hep oraya sürüklü-yordu. titreyen bir sesle: — O resim biraz size benziyordu. bunun rasgele bir içgüdünün itişiyle olduğunu iddia etti. hamal kıyafetine girmiş kadınlarla yediği yemekleri belki hatırlamıyordu. konuşmaya bazı felsefi düşüncelerle girişildi. genç adam.. Şehrin gürültüsü oraya kadar pek az geliyordu. — Hayır. — Zannediyorum ki. 240 MADAME BOVARY Emma onu. kalabalığın gürültüsü içine atıyordum kendimi. terliklerinin fiyongu-na bakıyor. bir ilham perisini gösteren bir İtalyan gravürü vardı. duvarın sarı kağıdı yaldızlı bir fon gibiydi. Emma gülümsemeye başladı. alıp başımı. Leon. her mektubunda canını sıkmaktan geri kalmıyordu. neler hayal ettiğimi! — Ya ben! Ben de çok acı çektim. başka sahaları daha cazip buluyor. ortasındaki. sonra da hepsini yırtıyordum. Çoğu kez sokağa çıkıyor. O. Emma. Açık başı. Ama yine de içini çekti: . Maskeli balolardan sonra. peşimi bırakmayan musallat fikirden kurtulamayarak. sanki yalnızlıklarını büsbütün daraltmak ister gibi. Leon da kendisini unutmuş olduğunu söylemedi. şu dünyadaki sevgilerin bayağılığı ve kalbin daima gömülü kaldığı ebedi yalnızlık üzerinde uzun uzadıya durdu. devam etti: — Bazen bir tesadüfün sizi karşıma çıkaracağını hayal ediyordum. bir ince örtünün dalgalandığı bütün kira arabalarının peşi sıra koşuyordum. bitmez tükenmez dertlerimle canınızı sıkıyorum. Köşe başlarında bazı kadınları size benzetiyor. rıhtım boyunca sürükleniyordum. Usûl onu sinirlendiriyor.. tahsili boyunca sıkıntıdan hafakanlar geçirdiğini anlattı.
hiçbir yerde hiçbir meslek göremiyorum. hastanede çalışan bir rahibe olmayı ne kadar isterdim. Emma. hatta başınızda küçük mavi çiçekli bir şapka vardı.. adımlarımı size uydurmuş.. inanılmaz derecede bir feragat ihtiyacı içindeydi. — Ya bizim o zavallı kaktüsler ne oldu acaba? — Bu yıl kış hepsini kuruttu.takip etmeye cesaret ederek. Emma elini Leon'a uzatarak: — Zavallı dostum. O zaman her ikisi de. Doğru!. zevk ve kederlerini bir tek kelime Me' özetlemiş oldukları o mazideki hayatın ehemmiyetsiz haMADAME BOVARY 241 diselerini birbirlerine anlattılar. göz ucuyle Emma' nın çehresini süzdü. fazileti. Emma' nın giydiği elbiseleri. her an. Nihayet Emma cevap verdi: — Ben de bunu sezer gibi olmuştum zaten. arkanızdan kapanan o kocaman ağır kapının karşısında aptal gibi kalakaldırıldı. odasının mobilyalarını. filbahardan beşiği. eldivenlerinizi çıkardığınızı ve tez¦ gâhın üzerinde para saydığınızı görüyordum. hemen elin üzerine dudaklarını yapıştırdı. Madame Tu-vache'ın kapısını çaldınız. bu. fakat yine de. hatta bir gece öldüğü vakit kendisine Emma'dan hatıra kalan kadife çizgili o güzel battaniye içinde defnedilmesini vasiyetnamesine yazmıştı. ğuna şaşıyordu. Emma: — Bilmezsiniz. fakat birbirlerine bakarlarken.. Leon derhal mezarın sükûtuna gıpta etti. Fakat Emma bu battaniye hikayesine: — Niçin?. Artık konuşmuyorlardı. — Aşağıda. diye sordu. Bununla beraber. hatırlanan bütün bu şeyler. sofadaydınız. gidiyordum. Sonra. devam edin... engel atladığından dolayı sevinerek. dedi.. elimde olmadan yanınız sıra yürüdüm. kendisi de. benim için. Zaten göz. kafalarının içinde bir uğultu .. son basamakta bulunuyordunuz. benim gibi. ne de yanınızdan ayrılmak isteyerek. ama herhalde hatırlamıyorsunuzdur? — Hatırlıyorum. bu kadar yaşlanmış oldu-. üzerine bugün mazilerini ayarladıkları böyle bir ideale göre yaşamış olmak isterlerdi. gözleri yarı kapalı. ne olduğunu anlayamadığım bir kuvvettiniz. dedi. bir seferinde size gelmiştim. eskiden yaz sabahları. karşılıklı. camekândan. kapıyı açtılar. değil mi? Eğer ıstıraplarımız birisine yarayabil-seydi. Yatılı okullar. — Heyhat! Erkeklere buna benzer kutsi vazifeler verilmiyor. doğru!. ne yazıktı! Şimdi artık ıstırap çekmezdi. Siz bir dükkâna girince. Bu. bir fedakârlık yapmış olmak düşüncesiyle kendimizi teselli ederdik. — Niçin mi? Tereddüt ediyordu. bütün yüzü parladı. lüzumsuz bir ömrü sürüklemektir. onu alıp götüren bir his ummanı gibi bir şeydi. ve iki çıplak kolunuzun çiçekler arasında dolaştığım görür gibi olurdum. âdeta rüzgârın çıkıp gökyüzünü bulutlardan temizlemesi gibi bir şey oldu. siz hiç buyurun demeden. bir türlü tatmin edemediği. Madame Bovary.onları ne kadar düşündüm? Çoğu zaman.. güneş pancurlara vurunca ne halde iseler. çıkmak üzereydiniz. ne sizi. alçak bir sesle vakit vakit: — Evet. onu dinlerken..— Asıl acınacak şey. Lcon. Le"on. onları öyle. kiliseler ve büyük metruk konaklarla dolu Beauvoisine mahallesinde değişik saatlerin sekizi çaldığım işittiler. vazifeyi ve insanın kendisini sessizce kurban etmesini övmeye başladı. çünkü her ikisi de. diyordu. — Çünkü sizi çok sevmiştim! Leon. dedi. Ölmemiş olması. hisleri daima çekip uzatan bir hadde aletiydi. doğru. ben sokakta kalıyordum. Leon. aptallık ettiğimin biraz daha farkına varıyordum. belki hekimlik. ona hayatı çekip uzatıyor gibi geliyordu. ben de. sanki sabit gözbebeklerinden. hayatımı esir eden.. — Bilir misiniz . İçini çeke çeke kokladıktan sonra da: — O zamanlar siz. Örneğin. Bakışlarını karartan o kederli düşünce yığını mavi gözlerinden sıyrılıp gitti. gözümde canlandırıyordum. sesli bir şey çıkıyormuş gibi. bütün evi hatırlıyordu. hafifçe omuz silkerek.. sözünü kesti ve ölmesine ramak kaldığı hastalığından şikâyete başladı. Leon bekliyordu.
Ben çok yaşlandım. Genç adamı MADAME BOVARY 243 yumuşak bakışlarla seyrederken. Acaba ciddi olarak mı böyle söylüyordu? Baştan'çıkmanın büyüsü ve buna karşı koymanın zorunluluğuna kendini kaptırmış olan Emma da hiç şüphesiz bunun farkında değildi. Emma'nın ne demek istediğini anladı ve şapkasını aramaya başladı.. . dedi.. duvar saatine eğilerek: — Aman Allahım. İndirdiği ince uzun kirpikleri kıvır kıvır oluyordu. size diyeceklerim var. Leon: — Ne hülya! diye mırıldandı. altlarında İspanyolca ve Fransızca izahatla. affedersiniz. Lor-meaux. siz de onları seveceksiniz. Leon geri çekilerek: — Ah. sanki vakti öğrenmek istiyormuş gibi. Kendisi daha ilk görüşte onu sevmişti. — Ne gibi? — Ciddi. — Hayır. hayır. şimdiye kadar hiç kimsenin bana böyle duygular ifade etmemesi nereden geliyor? Noter kâtibi hemen. Gece. — Evet. gitti! Zavallı Bovary de beni bunun için burada bırakfaydı! GrandPont sokağındaki M. Leon. Uzun beyaz kuşağının mavi kenarını elinde kibarca evirip çevirerek. — Sizi sevdiğim kadar değil! — Çocuksunuz siz! Haydi. Emma* nm yüreğine müphem bir korku düştü. ideal varlıkları anlamanın güç olduğunu söyledi. Dinleyin beni. Siz ise çok gençsiniz. ertesi gün mutlaka kasabaya dönecekti. Le"on: — Sahi mi? dedi. hatırlamalar ve hülyalar. Beni hâlâ anlamadınız mı? Hâlâ tahmin etmediniz mi?. sevecek. duvarlar üzerinde koyulaşıyordu. Kollarını açarak kendisine doğru ilerleyen Rodolphe'un cüretinden çok daha tehlikeli olan bu utangaçlık karşısında. sonra tekrar oturdu. Leon: . Halinde nefis bir saflık vardı. tadacakları saadeti düşünüyor ve ümitsizliğe düşüyordu. — Ama sizi tekrar görmem lazım. her şey bu MB 16 242 MADAME BOVARY vecd halinin tatlılığı içinde birbirine karışıyordu. uslu olalım! Ben böyle istiyorum! Ona sevişmelerinin imkânsızlığını anlattı. mühim bir şey. dedi. Emma: — Acaba.. Hem sonra.....duyuyorlardı.. — Ben operayı bile unuttum. kansıyle birlikte beni tiyatroya götürecekti güya. eskisi gibi kardeşçe bir dostluk çerçevesi içinde kalmaları lazımdı. sivri çatılar arasında siyah bir gökyüzü parçası görülüyordu. Emma: — Ben de onu düşündüm bazen. imkânsız bu! Bilseniz. zaten gidemezsiniz. Beni unutunuz! Sizi başka kadmlau. dostum. kesilen konuşmayı nasıl bağlayacağını düşünüyordu ki. ö yanağa dudaklarını koymak için âdeta can atıyordu. Nesi Kulesi'ne ait dört sahneyi gösteren dört taşbas-ması resmin kaba renkleri. dedi.. dedi.. ilave etti: — Yeniden başlamamıza kim engel olabilir ki?. Leon. O zaman. Artık fırsatı kaçırmıştı. Hiçbir erkek kendisine Leon kadar güzel görünmemişti.. tesadüfün lüt-fuyle daha önceden tanışarak.— Peki? dedi. Emma: — Peki? diye cevap verdi. gelecek. Birbirlerinin elini tutuyorlar ve mazi.. İner çıkar pencereden. Orada. ne kadar geç olmuş.. hâlâ parlamaktaydı. hayır. Yanağının o tatlı derisi —Emma'nın düşüncesine göre— kendisine duyduğu arzu ile kızarıyordu ve kadın.. yarı yarıya karanlığa gömülü. onun titreyen ellerle denediği ürkek okşamaları da hafifçe itiyordu. çözülmez bağlarla birbirlerine bağlanmış olsalardı. t_ Emma yerinden kalkarak konsolun üzerindeki iki mumu yaktı. biz hâlâ gevezelik ediyoruz.
. Acaba Monsieur. bir başkasına sunmak istediği bu iltifata sanki kendisi mazhar oluyormuş gibi. yaseminler. kaldırım taşlarını çevreleyen. ah. Dışarı çıkmak üzere. randevuya gelmeyeceğine dair. Notre-Dame'ın sahanlığına doğru yürüdü. zerafeti daha tabii olsun diye. kararlı adımlarla katedrale daldı. ıslak yeşilMADAME BOVARY 245 likler ve kuşlara mahsus kedi otları ve kırmızı fare kulaklarıyle yer yer birbirlerinden aralıklı dikilmiş güller. birbirlerini görmemeleri lazımdı. Emma'nm ellerini yakalayarak: — Orada olacağım. mukaddes kaptan daha parıltılı. yandaki odaya kaçtı. diye düşündü. bir yaprak sigarası içti. başlan açık. Leon. sonra saçlarını kıvırttı ve arkasından da. burada olmaz. diyordu. Kavas. Emma'nın arkasınday-dı. dans eden Marianne'm altında. yeter! Bana acıyın da sizi bir kere daha göreyim. Fakat mektubu kapattıktan sonra. saat on birde. Beyaz pantolonunu. gökyüzünde. Eski bir moda mecmuasını okudu. Ortada çeşme şırıldıyor. kendi saadetleri-için. Leon'un adresini bilmediği için. hep şaka. kadının gözlerinde bir muvafakat ifadesi aradı. belinde kılıç. Emma ellerini çekti. Kuyumcu dükkânlarının camekân-larında gümüş takımlar panldıyordu. Menekşeleri koklarken. noter kâtibine. geniş şemsiyeler altında ve kavun yığınları arasında satıcı kadınlar. karanfiller. Sonra titrek bir sesle fısıldadı: — Yarına. dedi. Bu bakışlarda sadece dondurucu bir haşmet vardı.. görülmekten korkuyordu. Bununla beraber. bir tek defa. ne yapacağını şaşırıp kaldı. katedralde. tekrar bozdu. eşikte duruyordu. Kendi kendine: — Nasıl olsa gelecek. dedi. LĞon. Gece. vaktin geldiğini düşündü ve ağır ağır. Her ikisi de ayakta duruyordu. Genç adam bir demet menekşe aldı. dedi. Düşündü ve sonra kestirip attı: 244 MADAME BOVARY — Yarın. kıvrak gülüşlerle: — Siz çıldırmışsınız. bir kardinalden daha azametli. Emma kesik kesik. bir defa daha. boynuna doğru uzandı ve ensesini uzun uzun öptü. buralı değiller herhalde. — Öyleyse. omuzunun üstünden başını uzatarak.. bir kuş sürüsü fırdolayı dönüp duruyordu. Ertesi gün Leon. — Nerede isterseniz. — Pekâlâ! Durdu. Öpücükler çoğaldıkça. üç adım geriledi. yonca yaprağı biçimindeki kuleciklerin arasında. başında tüylü şapkası. hem de birkaç kat cila sürdü. soldaki büyük kapının ortasında. penceresi açık balkonda şarkı mırıldanarak. katedrale eğri gelen ışık. Lyon'a yaklaştı ve kilise adamlannın çocuklan soruya çekerken takındıkları yapmacık bir güler yüzlülükle: — Monsieur. ince çoraplarını. Kadın başını eğince. gri renkteki taşların kırık yerlerine parıltılar serpiştiriyordu.. nergisler ve çuha çiçekleri kokuyordu. üç sokaktan geçti. yeşil elbisesini giydi. Güzel bir yaz sabahıydı. Emma bir baş işaretiyle cevap verdi ve bir kuş gibi.. bağrışmalarla dolup taşan meydanda.. göğsü gururla kabardı. hep şaka! Yeter. Bir kadın için ilk defa çiçek satın alıyordu. O aralık kilisenin kavası. iskarpinlerine. kendim veririm eline. artık her şey bitmişti. Leon. ne kadar levantası varsa hepsini mendiline boşalttı. sonra fikrini değiştirerek: — Ama. Berberin dokuzu gösteren guguklu saatine bakarak: — Daha pek erken. kilisenin meraka değer özelliklerini görmek istemezler mi? . çıktı. menekşe demetlerini kağıda san-yorlardı. siz çıldırmışsınız. sonu gelmez bir mektup yazdı.— Halbuki pekâlâ konuşuyorsunuz işte. elinde baston. — Ah.
âdeta kendisini soymak. malta taşları üzerine. onun etrafında. duvar boyunca yürüyordu. Emma dua ediyordu. çok geçmeden de canı sıkıldı. Bu. incecik fotinleriyle. balıkların pullarını ve mintanların iliklerini saydı. Le"on. iç çekişlerini andıran sesler geliyor. düşüncesi Emma'nın peşinde dolaşıp duruyordu. Evvela kilisenin yan kısımlarını şöyle bir dolaştı. muazzam bir aşk odası olmaya hazırlanıyordu. heykeller. kiliseyi tek başına temaşaya kalkışan bu adama karşı içinden kızıyordu. Billur avizeler hareketsiz sarkıyordu. Emma ortada yoktu. Bunun üzerine kavas. üç açık kapıdan. çünkü Emma bir türlü duanın sonunu getirmiyordu. mezarlara. Allanın inayetine mazhar olmak için de. Emma'ydı! Leon kalktı ve kendisine doğru koştu. Zaman zaman. dedi. Uzun uzun. üç muazzam şua halinde. Emma yerinden doğruldu. dipte. Fakat iri taşlar üzerinde bir ipek hışırtısı. dikkatle baktı. alacalı bir halı gibi seriliyordu. Kubbe altlan. yanmaya hazır duruyordu. Leon' un tatmadığı bin bir zerafet ve baştan çıkan faziletin o anlatılmaz cazibesi içinde. daha ileride. artık gidiyorlardı. aşkının itirafını dinlemek için eğiliyor. Emma: — Neden olmasın? Çünkü sallanmakta olan iffeti yüzünden Hazreti Meryem'e. orada. ama sonra onu. dua okunan yere kadar geldi. karanlıkta. büyük renkli pencere camları. dedi. LĞon'un bu hareketi ona canavarca bir iş. Fakat resimlerin aksi. bir kenarda. herhalde buralı değiller? Madame. dedi. ojivlerin başlangıcı ve renkli büyük camların bir kısmiyle. kiliseye dalıyordu. ne de işlemesi olan siyah kaldırım taşlarından büyük bir daireyi göstererek azametle: . mavi camları üzerinde kayıkçıların sepetler taşıdığı görülen bir büyük pencereye gözleri ilişti. onları meydanın yanındaki methale götürdü ve kendilerine bastonuyle. bir zangoç. kilisenin yürek çarpıntısını daha da artıran sessizliğine kulak kabartıyordu. usulüne uygun olarak. Hazreti Meryem hücresine girdi ve bir iskemle üstünde diz çökerek dua etmeye başladı. Leon'a bir kağıt uzatarak: — Okuyunuz. mihraba yandan diz bükerek geçip gidiyordu. neyi bulursa ona sarılmak ihtiyacındaydı. Emma'nın yüzü solgundu. kilisenin karanlık yerlerinden bazen. randevunun ortasında. içi dolu mukaddes kaplara aksediyordu. bir. altın gözlüğü. Kubbeli taban. yan hücrelerden. 246 MADAME BOVARY güzel ve canayakın. ciddi adımlarla. az sonra gelecekti. şapka kurdelesi. Dua yerinde bir gümüş lamba yanıyor. ama. yüzünü ışığa boğmak için parıldıyor ve buhurdanlar. Döndü. bir melek gibi güzel kokuların dumanı içinde görünsün diye. Kilise. kendini dua etmeye zorluyordu. Emma. bir siyah kısa pelerin. büyük vazolarda açmış beyaz çayır çiçeklerinin kokusunu içine çekiyor. Dışarının bol güneşi. Kavas.Le"on: — Hayır. hemen hemen Allaha küfretmek gibi geliyordu. Hayat kendisine hiçbir zaman bu kadar güzel görünmemişti. kapanan bir parmaklığın yüksek kubbeler altında yankıları devam eden gürültüsü katılıyordu. mermer kenarda kırılarak. daha doğrusu. Ama yine Emma gelmiyordu. Leon bir iskemleye oturdu. üstünde ne yazısı. volanlı elbisesi. işi acele sofular gibi. kalbine gökyüzünden ani bir karar nazil olmasını umarak.. bunlara. gözlerini mihraptaki dolabın ihtişamıyle dolduruyor. bu sofu kadın fantezisine kızdı. kilisenin meraka değer hususiyetlerini görmek istemezler mi acaba? Noter kâtibi: — Hayır.. telaşlı. Sonra kapıya gelip meydana baktı. hızlı hızlı yürüyordu. bu arada. kendisini takibeden bakışları gözetleyerek. hayır! Ve şiddetle elini çekerek. Tam o sırada kavas hızlı hızlı geldi: MADAME BOVARY 247 — Madame. Andaluzyalı bir markiz gibi kendini duaya kaptırmış görmekten bir başka zevk duydu. Genç adam.
— . Leon: — Teşekkür ederim. 16 temmuz 1465 tarihinde Montlhery muharebesinde ölen. Varrenne ve Brissac beyi Pierre de Bre'ze yatıyor. katedralden bahseden eserlerdi.. Kavas yürümeye başladı. şaha kalkmış bir atın üzerinde gördüğünüz zırhlara bürünmüş bu asilzade ise. Monsieur. nereye gidiyoruz? diyordu. İkisi de kardinal ve Rouen başpiskoposuydular. onu bu hale getirdiler. Monsieur. Kötülük olsun diye. Leon cevap vermeksizin hızlı hızlı yürüyordu. Breze kontesi. Maulevrier kontu. arkalarında. Uzun bir iç çekme ile: — Bu. onlardan birkaçını yerinden kaldırdı ve kötü yapılmış bir heykel olması muhtemel bulunan bir nevi külçeyi meydana çıkardı. ¦ Leon kiilseden dışarı fırlarken homurdanıyordu: . muntaMADAME BOVARY 249 zam aralıklı bir baston takırtısıyle. vary parmağını mukaddes suda ıslatırken. hareketsiz.. ona bakıyor. Valentinois düşesi. kitabede de görüldüğü gibi. Leon kaçıyordu. Fakirlere otuz bin altın ekü dağıtılmasını vasiyet etmiştir. kralın mabeyincisi. toprağa gömmüşlerdi. — Monsieur! — Ne var? Bu. şimdi de delifişek bir kazancının marifeti ile katedralin tepesine gelip konuvermiş o sipsivri bir kafesi andıran veya ajurlu bir bacaya benzeyen şeyden buhar olup havaya karışacak gibi geldi ona. Hiçliğin bundan daha mükemmel bir timsalini görmek mümkün olamaz. Fakat Leon hızla cebinden bir gümüş para çıkardı ve Em-ma'yı kolundan yakaladı. Kavas. Bunlar. koltuğunun altına sıkıştırdığı yirmi kadar ciltsiz kalın kitabı karniyle de destekleyerek getiriyordu. âlem. sevinçten ölmüştür. Emma: — Peki. — Sağda. zira neredeyse. Altında da. kolunda bir çocuk taşıyan kadın ise. Monsenyörün ikametgâhına gitmek için geçtiği kapı. solda. Calvin'ciler. şu tarafa dönünüz: İşte Ambroise'ların mezarları. bu zamansız cömertliği anlamayarak. Louis' nin nazırıydı. dedi. bir tek harekette bulunmaya kalkış-maksızın. Nor-mandiya valisi. Hazreti Meryem'dir. onun torunu. 1566'da ölmüştür. bir kelime bile söylemeye. katedrale çok iyilik etti. Leon ise. mezara inmeye hazır duran bu adam yine aynı şahıstır. değil mi? . Mauny baronu. âlem!. dedi. Mısır'daki en yüksek ehramdan yalnız dokuz ayak noksan. — Monsieur hata ediyorlar! Yerden itibaren yüksekliği tam dört yüz kırk ayaktır. Leon dönüp baktı. topyekûn bir izah jestiyle kollarını uzattı ve sıra sıra desteğe alınmış yemiş ağaçlarını gösteren bir çiftlik sahibinden daha gururlu: — Bu alelade taşın altında. 25 temmuz 1531'de. Buradaki. Monsen-yörün piskoposluk makamı altına. çan kulesinin âlemi. Baştan başa dökme demirden.. 1499'da doğmuş. dedi. yerinde tepiniyordu. şaşırdı kaldı: — Ama. Tam kırk bin libre geliyordu. ordre şövalyesi ve dedesi gibi Normandiya valisi olup. Şimdi. iki saatten beri kilisede taş gibi "hareketsiz kalmış olan aşkı. bir pazar günü vefat eden Louis de Breze'dir. birinin nefes nefese geldiğini duydular. kavastı.. Emma ile Leon'u içi parmaklıklarla dolu bir hücreye soktu. Leon: — Gidelim. Madame Bo-. Hiç durmadan. yabancının göreceği daha birçok şey varken. Breval ve Mont-chauvet beyi. dedi. gevezelikle kayıtsızlığın bu çifte inadı karşısında cesaretinin tükendiğini hissediyordu. kral XII. güzel Ambroise çanının çevresi. sonra. Geçelim de Gargouille'u gösteren renkli pencere camını görelim. İşte. Bütün Avrupa'da bir eşi daha yoktu. tekrar Hazreti Meryem'in hücresine gelince. Diane de Poitiers'dir. O çanı döken işçi. dedi. Poitou büyük Mareşali. Leon dudaklarını ısırarak. boyuna konuşarak.. Madame Bovary gözlüğünü eline aldı. eskiden İngiltere kralı ve Normandiya dukası Arslan Yürekli Richard'ın mezarını süslüyordu. Ebedi kılavuz devam ediyordu: 248 MADAME BOVARY — Onun yanında gördüğünüz şu diz çökmüş ağlayan kadın ise karışıdır.İşte.
Saint-Romain. rasgele. MADAME BOVARY 251 Limanda. Paris'te olağan bir şey bu.. doğrusu. dosdoğru gidin! Araba. Curandiers rıhtımı ve Meules rıhtımından geçti.— Hay budala! Küçük bir çocuk sahanlıkta haylazlık ediyordu: — Git de bana bir araba getir. sınır taşlarının bulunduğu köşelerde. Aynı ses. Eşikte kalmış olan kavas onlara seslendi: — Hiç olmazsa kuzey kapısından çıkın. kuru taşlar döşeli yedekçi yolundan ilerledi. Oyssel tarafından. Gaillardbois meydanına.. Hantal araba yola düzüldü. sonra Deville yamaçlarına kadar bütün Mont-Riboudet'yi dolaştı. ne yapacaklarını biraz şaşırmış. Cauchoise bulvarını. birkaç dakika yalnız kaldılar. Müşterilerini hangi hareket çılgınlığının böyle durmamacasına yollara düşürdüğünü bir türlü anlayamıyordu. Gümrük önüne. Saint-Maclou. şuraya buraya çarparak. üçüncü defa olarak durdu. — Ah! Leon. Arabacı. Emma'nm tekrar kiliseye girmesinden korkuyordu. La Fayette kavşağından iti250 MADAME BOVARY baren. kendini inişe bırakarak. Grande-Chausse ve Elbeuf sokağından geçti ve nebatat bahçesi önünde. birdenbire. diye bağırdı. Karşı karşıya. cennet. Saint-Nicaise önüne. çimenlerin yakınma sürdü. hayır. Trois -Pipes'e ve Cimetiere Monumental'e uğradı.. sarsıntılara aldırmaksızın. Arabacı alnını sildi. Champ-de-Mars Meydanı'nı ve siyah ceketli ihtiyarların. bir sıçrayışta. Bazen mahsus duraklar gibi oluyor. parmaklıklardan dışarı çıktı ve ağaçlıklı yola gelince. vakit vakit meyhanelere ümitsizce bakıyordu. hafif tırısla devam etti. daha öfkeli: —: Yürüsenize! diye haykırdı. yük arabalârıyle variller arasında. güneşte bir aşağı bir yukarı gezindikleri hastane bahçelerini arkada bıraktı. Aynı ses: — Hayır. bir mezar gibi sımsıkı kapalı ve bir gemi gibi . Araba yeniden harekete geçti. susuzluktan. Le*on. olur mu. köprüyü bir kez daha aştı. sarmaşıklarla yemyeşil bir taraça üzerinde. Büyük köprü sokağından indi... Ama araba bir türlü gelmiyordu. yeni köprüyü geçti ve Pierre Corneille'in heykeli önünde zınk diye durdu. sokaklarda. Nihayet araba göründü. dirilişi. Tekrar döndü ve artık niyetsiz ve istikametsiz. arabasını yan yolların ötesine. Kral David'i ve cehennemin alevleri içindeki lanetleri görürsünüz. şehirliler. Sotteville. Saint-Sever. adaların ötesine kadar uzun uzun yol aldı. Quatremares. Arabacı: — Monsieur nereye gidecek? diye sordu. kurşun gibi Quatre-Vents sokağından fırladı. yorgunluktan ve kederden âdeta ağlamaklı olmuş. Araba nehir boyunca. dedi. gezintiye devam etti. sanatlar meydanını. dörtnala şimendifer istasyonuna girdi. nehir kenarına.. Rouge-Mare'a. Sonra ciddi bir eda ile: — Biliyor musunuz. pek yakışıksız olur! Noter kâtibi: — Neden olsun. dedi. ceza gü-. Çocuk. Emma bu söz üzerine. Fakat. nünü. Emma'yı arabaya sokarak: — Nereye isterseniz. Bouvreuil bulvarından çıktı. O zaman. Dinanderie sokağına. Saint-Vivien. kayıtsız. Maladrerie sokağına. bilmem ki. mukavemet edilmez bir delil karşısındaymış gibi pes etti. gitti. Base-Vieille-Tour'a. meşin şapkasını dizleri arasına koydu. Napoleon rıhtımını. Lescure'e. İçeriden gelen bir ses: — Devam ediniz! dedi. Araba derhal harekete gelerek. fakat derhal arkadan öfkeli haykırmaların yükseldiğini işitiyordu. keyfi kaçmış. hep yerinde. ter içinde kalmış iki sıska beygirine şöyle temiz birer kırbaç savuruyordu. Saint-Pol'e. küçük perdeleri inik bir arabanın. Gargan tepesine. ulu karaağaçlar arasından. Le"on. Nazlanıyordu.
ilaç imaline tahsis edilen şeyleri böyle hemen hemen ev işi denebilecek hizmetlerde kullanmaz caiz değildir. hem de diyeti olan o korkak uysallığı kendi yüreğinde hissetmeye başlamıştı. yeniden sarıp sarmalamakla saatleri geçirirdi. Kasaba her zamanki gibi sessizdi. hana borcunu ödedi. ta çenelerine kadar çıkan önlükleri ve ellerinde çatallarıyle. başını eğiyor. tencereler kaynıyor. II Madame Bovary hana varıp da yolcu arabasını göremeyince şaşırdı kaldı. menkular. -Bu. Arabada bir köşeye oturur oturmaz. gözlerini yumdu ve bayırın altında'açtı. ayakta. tavan arasında mesleğine ait kap kaçakla eczaların tıklım tıklım doldurduğu küçük bir odaya capharnaüm demek âdetindeydi. Homais'nin -evine gitmeniz lazım. Emma. ona saygısızlığın son perdesi gibi geliyor ve frenküzümlerinden daha çok kıpjkırmızı kesilerek. Hiç kimse bu odaya ayak basamazdı. Bu kurala o kadar itaat ederdi ki. hakiki bir mabet sayardı. aşçı kadın da arabanın vasistasına kadar uzanarak. buradan çıkar ve eczanenin şöhretini civara yayardı.Sokak köşelerinde. çiçek açmış bir kırmızı yonca tarlasına döküldüler. Elceği-ziyle hazırladığı türlü haplar. iki havan eli arasında yere serilmiş yatıyordu. dövülmüş şeker. Süratle bavulunu hazırladı. Justin. yalnız sevdiği işlerle uğraşmaktan zevk aldığı bîr sığınaktı. avluda bulduğu iki tekerlekli bir arabaya bindi. gün ortasında. ha252 MADAME BOVARY vada tütüp duran küçük pembe kümeler vardı. durmamacasına aynı yerlerden geçmesi gibi taşrada benzeri görülmemiş bir hadiseye afallamış. bir eczanenin kasabalılara ait fırınlara. şapkasının tülünü indirmiş bir kadın indi ve başını çevirmeksizin yürüdü. Emma içeriye girdi. eldi-vensiz bir el sarı bezden perdelerin altından uzandı ve dışarıya kağıt parçaları attı. bir başka tencere getir diyorum. kaptan kaba devretmek. yakıcı alkalileri kilitlediğim anahtarı alarak ha! Oradan yedek bir tencere getirmek ha. fakat akşama döneceğine söz vermişti. gözlerini dört açarak bakıyorlardı. nihayet kalkıp gitmişti. sünepeliğinden. çöpleri temizlenmiş frenküzümüyle dolu koyu renkte küpler. gidiyor. ilaçlar. tekrarlıyordu: — Capharnaüm'den ha! Asitleri.. Nihayet. hem de kapaklı bir tencere ha! Belki bir daha onu kullanamayacağım! Bizim mesleğin nazik işlerinde her şeyin ehemmiyeti MADAME BOVARY 253 vardır. Madame Homais: . içini de bizzat kendisi süpürürdü. dedi. rüzgârla etrafa dağıldılar ve az ötede. fakat şurubu kuvvetli gelmiş ki. araba Beauvpisine mahallesinin daracık bir sokağı önünde durdu. Hâlâ anlamadın mı ki. burası da Homais'nin kendisini bencilce toparlayarak. etiket yapıştırmak. Pek acele bir mesele için. herkese açık olan eczanesi nasıl gururunu 'teşhir ettiği bir yerse. arabanın gümüş gibi parlayan fenerlerine güneşin tepeden vurduğu bir anda. Zaten Emma'yı hareket etmeye zorlayan bir şey yoktu. çünkü reçel kaynatma zamanıydı ve Yonville'de herkes.bocalaya bocalaya. Git. her şeyin yeri ayrıdır. . hemen M. beyaz kelebekler gibi. Büyük koltuk devrilmişti. şuruplar. Bizimki de. parça halinde şekerler. Nalbantm evi önünde gerine gerine duran Felicit^'yi ta uzaktan tanıdı. atlarını zaptetti. Sık sık sık oraya gider. birçok kadınlarda zinanın hem cezası. Bir defa. bu âdeta bir hâkimin. Quincampoix'nin ilk evleri hizasında Kırlangıç'ı yakalamaya muvaffak oldu. Charles da kendisini bekliyordu. Koridorun kapısını itti. git de Capharnaüm'den al diye? — Ne olmuş? Ne var? — Ne mi var? Reçel yapılıyor. bir kamu ihtiyacının ferdi fantezilere gerekli olan üstünlüğüyle. nerdeyse taşacaklar. macunlar. diğer yığınları aşıyordu. Bunlar. Eczacı. Sonra saat altıya doğru. eczacı ise bağırıyordu: — Kim dedi sana. kırlık yerde. her dakika saati ve geçilen kilometreleri sorarak. içinden. Fakat eczacının dükkânı önünde çok daha geniş bir yığın herkesin hayranlığını çekiyordu. Arabacıyı sıkıştırarak. ısrarlı bir tavırla: — Madame. ateşte tencereler arasında. âdeta bir tavuğu neşterle parçalamaya benzer. Hivert. tembelliğinden. Bu nedenle Jus-tin'in sersemliği. irili ufaklı bütün Homais'leri mutfakta buldu. Kendisini elli üç dakika beklemiş olan Hivert. laboratuvarda capharnaüm'un çivide asılı anahtarını alıyor.. hatta Rouen Feneri. masada teraziler. Burasını basit bir depo değil. cesaretlendirerek. aynı gün kışlık reçelini hazırladı. Bu yığın.
. bağırıp çağırmaya başladılar. hatmiyi yakın. tıpkı fırtınalı günlerde.. giyeceğini. sargılan yırtın! Emma: — Ama. Haydi çabuk ol! Justin'i kısacık bez ceketinin yakasından tutup sarsarken. mesuliyetim aklıma gelince benim bile ödüm kopar! Çünkü. ondan daha atik davrandı.. Seni. İki kelimeyi birbirinden ayıra ayıra: — Evlilikte. Vay canına! Vallahi bakkal olsaymışım daha iyyimiş! Haydi bakalım! Hiçbir şeye saygı göstermeyin. evimde beyler gibi. içinde doğduğun sefalet ve pislikte küflenmeye bırakmış olsaydım vaktiyle. kırın. küreğe asılarak ter dökmek. Çinceden ve Groenland dilinden de misal getirebilirdi. artık sen çok oluyorsun! . sonra yanındaki tencereyi alacaksın! Madame Homais. ruhunun nesi var nesi yoksa hepsini rasgele dışa döktüğü o buhranlardan birini geçirmekteydi. karınlarında dayanılmaz sancılar başlamış gibi. Hiddetten o kadar köpürmüştü ki. Götür. bir gün toplumun saflannda şerefle yer tutmak olanaklarını sana kim veriyor? Ama bunun için. Eczacı güdüyordu: — Boşalt şu tencereyi! İçini iyice temizle.. diyordu. bilmiyorum. ağzı bir karış açık kalmıştı.. Athalie de.. üstünde de kendi elimle yazdım-dı: Tehlikeli! Biliyor musun içinde ne olduğunu? Arsenik. kavanozlarda hıyar turşusu kurun. Okyanusun. Eczacı ise nefes nefese söyleniyordu: — Görüyor musun sana yapılan iyiliklere nasıl mukabele ettiğini! Sana bir baba cömertliğiyle sarf ettiğim dikkat ve ihtimamları bak nasıl mükâfatlandırıyorsun!. MADAME BOVARY 255 Çocuk eğildi. Şayet bilgisi olsaydı. bunlarla uğraşırken rıe kadar titizlik gösterdiğimi bilmez misin? Ekseriya. çok daha iyi hareket etmiş olurdum herhalde! Boynuzlu hayvanlara çobanlık etmekten başka bir işe yaramayacaksın. canım. dedikleri gibi.. bırakın beni. İlme zerre kadar istidadın yok! Bir etiket yapıştırmasını bile zor beceriyorsun! Sonra da. Arsenik ha? Hepimizi zehirleyecektin sen! Çocuklar. Latinceden misal getiriyordu.. gerçek bir Democles kılıcı gibi tepemizdedir! Emma. ben olmasaydım. Solda. redingotuna yapışarak: — Baba! Baba deyip duruyordu. bilmiyorsun! Öyle mi? Aman ben biliyorum! Bir şişe görmüşsündür. içinde beyaz bir toz var.ki? Bir felâket! Sözünü bitiremedi. Demek o şişeye dokunacaksın... ¦ Kadıncağız. kıyısındaki yosunlardan dibindeki kumlara varıncaya kadar açılıp saçılması gibi. çünkü. hükümet bizi yerden yere çalı254 MADAME BOVARY yor. mirasyediler gibi. Madame Homais'ye dönerek: — Beni çağırmışsınız. cevap ver. Oh! Çok güzel! Çok güzel! Mükemmel! Resimleri de var! Yok. mavi camdan bir şişe. Düşün. terbiyeni. Fabricando fit fa-ber. köşede hiçbir şey görmedin mi? Söyle. Homais. — Ya. kederli bir tavırla Emma'nın sözünü kesti: — Ya. parçalayın. kitabı yerden alarak baktı. aşk. diyordu. burada. — Bir dakika! Biliyor musun başına ne gelecekti?. age quod agis. tâbi olduğumuz saçma mevzuat. sülükleri salıverin. ağzı balmumuyla kapalı. — Bil. kendisinden ne istendiğini artık düşünmez olmuştu. aman Allahım. üçüncü rafta. ne olurdun? Ne yapardın? Yemeğini. ağzından bir söz çıksın! Çocuk: . demişsiniz ki. bırakın beni. Fakat Emma. nasıl söylemeli bilmem. yerine koy. dedi. Devam etti: — Seni adam etmek vazifesini üzerime aldığımdan fena halde pişman olmaya başlıyorum.— Sakin ol. ellerini bitiştirerek: — Yanında ha! dedi. karnını tıka basa doldurarak yaşıyorsun!. Eczacı: — Hayır. Eczacı devam etti: — Yahut bir hastayı zehirleyecektin! Ağır Ceza Mahkeme-si'ne gitmemi.. diye kekeledi. cebinden yere bir kitap düşürdü. avuçlarının nasırlaşması gerek. suçlular arasına oturmamı mı istiyordun? Giyotine sürüklenmemi görmek mi istiyordun? Ne yaman alışkanlığım olduğu halde. Gözleri faltaşına dönmüş.
tedbir ve girizgâh. Monsieur? dedi. kafalarını altüst edeceğini. başını kaldırarak. Emma: — Ama. Bu aşağılık kitabın çocuklarımın eline geçeceğini. daha sonra! Hiç değilse erkek olmayı.. Yunan biçimindeki takkesiyle yelpazelenerek. — Yaa! Hepsi bundan ibaret kaldı. konuşması gerektiğini anlayarak: — Kaç yaşındaydı baban? diye sordu.. kendi üzüntüsünü yenerek: — Dün. Homais'den bu korkunç haberi karısına sindire sindi-re vermesini rica etmişti. kendisini beklemekte olan Charles. beyninden vurulmuş gibi. âdet yerini bulsun diye iştahı kesilmiş gibi göründü. soluğu kesilmiş. bilemeyeceğini gösteren bir jest yaptı. iki gün önce. biliyorum. ürpererek elini yüzünden geçirdi. açılmış kitap elinde. insanın okuyup öğrenmesinde sakınca yoktur. Sonra. Sonra dosdoğru çömezinin karşısına geldi. gözlerini döndürerek. Eczacı parladı: — Çıkın dışarı! Çocuklar çıktılar. kollarını açarak ilerledi ve ağlamaklı bir sesle: — Ah. Nihayet. Hiç değilse. Charles. habere pek üzülmüş olduğunu sanıyor. Eczacı. M. Emma susuyordu. kollarını kavuşturarak durdu: — Demek hiçbir kötü huyun eksik değil. annesinin hiçbir duygu yapmacığına başvurmaksızın hadiseyi olduğu gibi anlattığı mektubu gösterdi.Madame Homais ilerledi: — Hayır. Oysa. Ama yine de cevap verdi: — Evet. belagatı silip süpürmüştü. yuvarlamış. öyle mi. kocasının Doudeville'de. Allahın cezası? Dikkat et. sakın dokunma Çocuklar. ötekinin hatırası canlandı. pekâlâ yemeğe başladı. papazsız can verdiğine yanıyordu. Kadın yalnız. Athalie'nin yüzünü gözünü açacağını. Emma' mn hassasiyetini korumak düşüncesiyle. Eserde öyle ilmi taraflar var ki. şimdi ne olacak? Emma. elini hiçbir şeye sürmüyordu. duyduğu acıyı büsbütün coşturmamak için. karşısında kocası. karısını böyle sessiz gördükçe. hatta öğrenmesi lazımdır da diyebilirim. mizacının kıvamını bulmasını bekleseydin ya. biliyorum. onu törpülemiş. Bir defasında içini çekti: — Kendisini tekrar görmek isterdim. zira M. Önce. kocasının dudakları dudaklarına değer değmez. sofradan kalktığı sırada. iyi eğlendin mi bari? MADAME BOVARY . eczaneden çıktı. dedi. Emma kapıyı çalınca. emekli subaylarla bir anma yemeğinden sonra. Ama yine. bir yukarı gezindi. ansızın. Napoleon'u doğru yoldan ayıracağını hiç düşünmedin mi? Oğlum koskoca adam oldu nerdeyse. iri adımlarla bir aşağı. sevgili karıcığım. Fakat Charles'ın üstelemesi üzerine. babacan bir tavırla söyleniyordu: 256 MADAME BOVARY — Sanma ki bu kitabın tamamıyle aleyhindeyim! Yazarı hekimdi. yüzü şişmiş. Hocais tekrar azarlamalarına başlamıştı. Charles ona. Emma mektubu geri verdi. söyleyeceği cümle üzerinde uzun uzadıya düşünmüş. beyin kanamasından ölmüştü. Artık sakinle-şiyordu. tafsilât istemekten vazgeçerek. bana bir diyeceğiniz varmış. Zaman zaman. ellerine geçirip okumadıklarından emin misin? Bana teminat verebilir misin ki?!. dedi. Fakat. — Elli sekiz yaşındaydı. Emma'yı öpmek için hafifçe eğildi. Charles. Madame. uçurumun kenarındasın!. — Doğru. kendini de bir şeyler söylememeye zorluyordu. Fakat öfke. veznine sokmuştu. resimleri görmek istediler. tedbirde pek ileri giderek. kayınpederiniz öldü! Hakikaten Bovary Efendi. üzüntüden bitkin. akşam yemeğinde.. böylece cümle. Fakat daha sonra. dedi. Emma.. bir ince üslup ve nezaket şaheseri haline gelmişti. karısına yeis dolu gözlerle uzun uzun bakıyordu. sokakta bir kahvenin kapısı önünde ölmesi nedeniyle. Bir çeyrek saat sonra Charles: — Zavallı anneciğim..
Telâş içinde karısına döndü: — Acaba. mahsulden. özel olarak görüşmek isterdim. Emma hiç oralı olmayarak: — Evet. kendisine hırkalık eden koyu renkte eski redingotu sırtında. bavulları yere koymak için. açıktan açığa Emma'yı mirastan dolayı tebrik etti. hiç sesini çıkarmıyordu. hep birlikte matem meselesini görüşmek icabetti. uyuşturucu bir şey Emma'yı gevşetiyordu. bugün öğleden sonra satın almıştım. karşılıklı ağlaştılar. bir dilenci karısından. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesildi: — Evet. kenarları şeritli terlikleri ayağında. hemen çiçekleri elinden çekip aldı ve bir su bardağına koydu. dedi. daima şöyle böyle. sonra şundan bundan. kendilerine bir hizmette bulunup bulunmayacağını öğrenmeye gelmişti. Bir elbisenin astarını söküyor. Eski zamanların en kötü günlerini bile özlüyor gibiydi. ağlamaktan kızarmış gözlerini onlarla serinleterek kokusunu içine çekti.. Adam. dedi. ¦ Bovary. kocasını düşünüyordu. Bu adamdan nasıl kurtulmalı? Ne sonu gelmez akşamdı bu! Bir afyon buharı gibi.. makasını şıkırdatıyordu. Madame Bovary anne çıkageldi. Ne yaparsa yapsın. bu manzaranın monotonluğu yüreğindeki acıma duygusunu yavaş yavaş silip süpürüyordu. bir hiç. iri bir yaş MB 17 258 MADAME BOVARY damlası burnundan aşağıya iniyor ve ucunda bir an asılı duruyordu. sevgilim?. Daha ertesi gün. Emma anlayışlı göründü. annesinin senet meselesini öğrenmesini istemiyordu. Emma da öyle. öyle ya. Leureux. alçak sesle ilave etti: — Hani şu meseleye dair. Kocasının halini gördükçe. Bu. dedi. değil mi? Charles. yan yana bulunduklarım düşünüyordu. Emma. sadece orada bulunuşunun dahi kendisi için ne kadar zillet verici bir şey olduğunu anlamaz görünüyordu. Dükkâncı bu cevaptan hiç alınmadı: — Çok özür dilerim. mümkün mü. kısacası. Lheureux'nun çitten içeri girdiğini gördüler. aşkının zaten dışarıdan gelen izlenimlerle kaybolu gidecek olan hatırası bozulmasın diye. Ocağın üstünde Leon'un menekşelerine gözü ilişince: — Ne güzel bir buket getirmişsin. Bovary yerinden kalkmadı. dedi. dünyadan uzak. ıkına sıkma yarım çark etti. Charles menekşeleri aldı. etrafına bez parçaları saçılıyordu. döşeme tahtaları üzerinde bir sopanın tok gürültüsünü duydular. Sofra örtüsü kaldırıldığı zaman.. kesesinde ufaklık arayıp duruyordu. Yakınlarında Berthe.. Charles. tam bir sarhoşluk içinde. M. Fakat kocasıyle kaynanasının orada bulunuşu. gözlerini kaldırmaksızm. Kaderin icaplarını göz önünde tutarak. Başbaşa kalınca. Ertesi gün. O mazi olmuş günün en göze görünmez ayrıntılarını canlandırmaya çalışıyordu. Emma. Charles ise. iki eli ceplerinde duruyor. Charles. tahta bacağıyle.257 — Evet. hiçbir şey görmemek istiyordu. Bovary ana. babasını düşünüyordu. küreğiyle bahçe yollarının kumunu kuruyordu. evet. Methalde. sıska. Madame Bovary anne. cılız. dedi. gür kızıl saçlarından ter boşanan biçareye bakarak kendi kendine: — Başına gelenleri unutmuş bile. Ölümüne kadar pek az sevdiğini sandığı bu adama bu kadar muhabbet duymasına hayret ediyordu. Ana oğul. Paylanmaktan korktuğu için. sanki şifa bulmaz beceriksizliğine canlı bir serzeniş gibi. böyle bir hizmete ihtiyaç olduğunu sanmadığını söyledi. Pek uzun bir hayıflanma ile her şey siliniyordu. Dikiş' kutularıyle birlikte dere boyuna gidilip kameriyenin altına oturuldu. eve dair ufak tefek işler. Emma. üzerinde küçük beyaz önlüğü. bu sefer annesine: — Bir şey değil. Birdenbire tuhafiyeci M. yerinden kalktı. kör topal giden sağlığm- .. hiçbir şey dinlememek. Emma. kendisini rahatsız ediyordu. Sonra. Kocası ona. yemiş ağaçlarından. Emma ise. hizmetçilere emir vermek bahanesiyle ortalıktan kayboldu. biliyorsunuz. âşığıyle birbirlerine yiyecek gibi bakarak. her bakımdan biçare bir adam gibi görünüyordu. Bu adamcağızın. Dikiş dikerken. Madamın bavullarını getiren Hippolyt'ti. ancak kırk sekiz saat önce. dedi.
. hiçbir şey hatırlayamıyordu. örneğin size devretse.. Fakat mektuplaşma yoluyle anlaşmak güç olacaktı. Rasgele'teknik deyimler kullanıyor. Kadın ısrar etti. sonunda: — Nihayet kendisiyle anlaştık. Monsieur. nekahatinin ilk günlerinde kendisine bir şeyler hikaye etmişti. — M. diye devam etti. Malumat almak. Bu. dedi. tahammül edilmez bir şekilde. başını eğerek: — Ne kadar iyisin. görülmemiş bir soğukkanlılıkla ilave etti: — Doğrusu. Bir tanıdık bulmak için zihnini yoran Charles: — Belki Leon kabul ederse. şu sizin arzu ettiğiniz şeyler. ipotekleri tahkik etmek. rica ederim. her seferinde sevimli. tam karşıdan bakıyordu. Lheureux: — Biliyorsunuz canım. bizzat getirdi. Sonra ölçü almaya geldi. o zaman da işlerimizi karşılıklı görürdük. hele bir sürü sıkıntılı işlerle karşılaşacağı şu günlerde. Charles teşekkür etti. . ben gideceğim. Dükkâncı sustu. hiçbir şey anlamıyordu. Bovary'nin imza ettiği senedi yenilemekten ibaretti.MADAME BOVARY 259 dan söz açtı. zaten kendisine bir uzlaşma teklif etmeye geldim. müzayede ile satışa çıkarmak mı. bütün senetleri imza veya ciro eylemek. iyi çocuktur doğrusu. yoksa tasfiye etmek mi icabedeceğini anlamak gerekiyordu.. herkesin düşüncesinin tersine. Her ne kadar aramızda bazı çekişmeler olduysa da. Kumaşı göndermedi. tanıdık biri olsa. Sonra. yolculuk çantaları filan gibi. ama kafası öylesine allak bullaktı ki.. Charles. adamın sözünü kesmeden dinliyordu. hizmete amade ve Homais'nin deyimiyle. Emma' nın bu meseleyi düşündüğü yoktu. Bende Amerikalı gözü vardır. pratik sağduyusuyla Bovary'nin gözlerini kamaştırmakta gecikmedi. ama. hastalığı sırasında tutulduğu din duygularına verdi.. ne gibi çekişmeler olduğunu sordu. dedi. bundan ferah ferah bir rob çıkardı. Karşılıklı bir nezaket ve iltifat yarışıdır başladı. gülümseyerek. Guillaumin'den. İki günden beri sıkıntıdan patlayacak haldeydi! Dükkâncı: — Artık tamamıyle iyileştinîz. — Hatta bunu bir başkasına. Emma. Sonra. istikbal. üzülmesine hiç lüzum yoktu. Emro bizzat Rouen'a gitmeye talip oldu. — Üstünüzdeki elbise eve giymeniz için iyi. Sonunda Emma. Noterlerin kötü bir şöhreti yardır! Belki danışmak gerekecek. Ben bunu içeriye girer girmez hemen farkettim. Zaten para konusunda bir münakaşa kapısı açmaya da asla yanaşmadı. iki eli arkasında. Bereket versin adam.. pek güvenemiyorum. Bovary ana bundan hayrete düştü ve gelininde gördüğü bu mizaç değişmesini. her nevi tediyede bulunmak ilah» hususunda umumi bir vekâletname örneği gösterdi. Ama ziyaretlere gitmek için başka bir tane lazım. hafifçe ıslık çalarak. Nihayet bir gün kocasına «işleri sevk ve idare etmek. Emma. kimse yok. Charles siparişlerin geri verilmesini kendisinden gizlemişti. Madamın kendisinden bir şeyler satın almaktan vazgeçemeyeceğini söyledi. Senetten asla bahsetmiyordu. Fakat kaynanası gider gitmez. Zavallı kocanızın üzüntüden neler çektiğini gördüm. Emma. nizam. her nevi borca girmek. bu işe baş koymuş görünmeye çalışarak ve daima Emma' 260 MADAME BOVARY ya vekâletname hususunda öğütler sokuşturarak türlü bahanelerle tekrar tekrar geldi. nasıl münasip görürse. Şapkasını gözlerine kadar indirmiş. çok daha iyi olur. Emma. Kendisine on iki metrelik siyah bir yünlü gönderecekti. dedi. yapma bir isyan edasıyle: — Hayır. Charles. Bir vekâletname ile mesele halledilir. öyle hareket ederdi. Emma'ya. Lheureux'un verdiği derslerden faydalanmıştı. sözü dükkândaki mallara getirerek. basiret gibi büyük laflar ediyor ve mütemadiyen verasetin güçlüklerini büyültüyordu. dedi. bu kağıdın nereden geldiğini safça sordu. sadece ekmeğine katık bulabilmek için ecel teri döktüğünü anlattı. Acaba bir şeylerden mi şüphe ediyordu?. Türlü endişeler içinde bunalıp kalmıştı. Charles.
Bir defasında ay göründü. L6on'a akıl danışmak için Kırİangıç'a bindi: Orada üç gün kaldı. eline kırmızı bir kurdele parçası geçirdi. azar azar uzaklaşıyordu. Orada. daha uzun boylu gösteriyordu. Sonra avuçlarına tükürerek küreklere sarıldı. ve şiirle dolu bularak. yük arabalarının takırtısı. kapılar kapalı. Kapısında siyah ağlar asılı duran bir meyhanenin basık salonuna girip oturuyorlardı. . kavakların altında öpüşüyorlardı. dopdolu. pek hazin oldu. L6on onun bu âşık kadın kurnazlığına bayıldı. gemi tezgâhlarında.. hemen şairanelik etmeye başladılar. sonra ay ışığında. bir şey değil. tabaka tabaka Floransa tuncu gibi karmakarışık dalgalanan. Ama yine de ayrılmak lazım geldi! Veda. Başını kaldırmış.. Leon ona sokularak: — Rahatsız mı oldun? dedi. sürüklenen dümen küreği suda tatlı şıpırtısını hiç kesmiyordu. kadınlı erkekli bir alay şaklaban vardı kayıkta.Daha ertesi sabah. değil mi? diye sordu. Adolphe. yakışıklı bir adanv keyfine payan yoktu. Ötekiler: «Haydi. herkesten uzakta. yoktan var olmuş gibi. mavi gökyüzünü. Emma.. suyun akışını dallar arasında meltemin esmesini ilk defa işitmiyorlardı. MADAME BOVARY III 261 Bu üç gün.. Herhalde gecenin serinliği olacak. krema ve kiraz yiyorlardı.. Her ikisi de kayığın dibinde. Verev duran uzun halatları sandalın üstüne biraz sürtünen. onu daha ince. uzun boylu. gözlerini gökyüzüne dikmişti. Akşama doğru. nehirde. Demir iskarmozlarda dört köşe kürekler ses çıkarıyor ve bu. bize bir şeyler anlat. kayığın bölmesine dayanmış. Ahenkli ve zayıf sesi sularda kayboluyordu. Hele bir tanesi vardı. geçen gün gezdirdiğim bir gruptan kalmış olmalı. Rüzgâr. rıhtıma bağlı kayıklar arasından geçiyorlardı. borulu çalgılarla gelen gürültülü patırtılı. onun yanında. Ay. nefis. Otlar üzerine uzanıyorlar. geniş yağlı damlalar görülüyordu. küçük bıyıklı. İstrongilos. yabancıya iltifat olacağını sanarak. geri dönüyorlardı. hatta Emma şarkı bile söyledi: 262 MADAME BOVARY Bir gece. Leon. ilâh. birdenbire meydana çıkıyordu. tam karşıda duruyordu. İhtiyar kayıkçı. Gece. Şehrin gürültüleri. güneşin kızıllığı altında yüzen. Katran dumanı ağaçlar arasından dağılıyor. karanlığa gizlenmiş. Kayıkçı kurdeleyi evirip çevirdikten sonra: — Belki.. bir metronomun tiktakı gibi sessizlik içinde beliriyordu. Emma. fakat. Arkada ise. adalarına ayak basıyorlardı. Kıvrımları yelpaze gibi genişleyen siyah elbisesi. herhalde bütün bunlara daha evvel hayranlık duymamış olacaklardı. sanki tabiat daha önceden mevcut değilmiş. yerlerde çiçekler ve sabah olur olmaz getirilen buzlu şerbetlerle yaşadılar. Saadet içinde kendilerine dünyanın en şahane köşesi görünen bu küçücük yerde. Emma son öpücükte: — Bana her şey yolunda diyorsun. Rouen'a gidip M. sulardan kayıyorduk. yavaşça: — Kadınsız edemeyen biri olmalı o da. gerçek bir balayı oldu. gemi güvertelerindeki köpeklerin havlaması. çimeni ilk defa görmüyorlar. ellerini bitiştirmiş. hatırlar mısın. Rıhtım üzerinde Boulogne Ote/i'ndeydiler. Emma şapkasının bağlarını çözüyor. Adolphe!. bir adaya yemek yemeye gidiyorlardı.» diye bağırıyorlardı galiba. dedi. üstü kapalı bir kayığa biniyorlar. seslerin uğultusu. Ayı melankolik. Leon mektuplarını Rolet ananın adresine gönderecekti. Bu saat. şampanyalar. adaların kıyısını takip ediyordu. Ağaçları. Bazen söğütlerin gölgesi onu bütün bütüne gizliyor. kalafat tokmaklarının gemi karinalarında tınladığı duyulan saatti. Leon' un etraftan kanat çırpmalar gibi geçtiğini dinlediği ses titreşimlerini alıp götürüyordu. Emma ürperdi. hiç konuşmadan kalıyorlardı. harikulade geçti. açık bir pancurdan içeriye giriyordu. orada. pancurlar çekilmiş. sonuna kadar ömür sürmek istiyorlardı. Pastalar. Emma çifte zarf hakkında o kadar açık tavsiyelerde bulundu ki. yahut arzularının tatmin edilmesinden beri güzelleşmeye başlamış gibi. — Yoo. dedi. Kayık. iki Robinson gibi. yerde.
Charles ondan bir şeyler daha çalmasını rica etti. yani kış başlangıcında. Günde yirmi defa adam gönderip kendisini çağırıyordu. Berbat! Parmaklarım durmuş. her çareye başvurarak hiç değilse haftada bir defa devamlı olarak serbestçe buluşmak fırsatını elde edeceğini vaadetti. bahçenin arkasındaki dar yolda —tıpkı ötekiyle olduğu gibi. bir cumartesi sabahı noterlikten sıvıştı. yemeğini bir saat erkene almıştı. kendisini görünce sevinçle çığlıklar kopardı. . köylerini ziyarete gelen milyonerlerin hissetmesi gereken muzafferane bir gurur ve bencil bir şefkat karışığı bir haz duydu. Gidip hekimin kapısını çaldı.— Elbette. Emma'yı tekrar görmek isteği. Hava sağanaklıydı. bir halı satın almayı kurdu. onu «uzamış ve incelmiş» buldu. Kendisine para gelecekti. aptalca sırıtarak: . dar yolda— yalnız kalabildi.. elbette. gelenleri tekrar tekrar okuyordu. ama. Nitekim. «gürbüz-leşmiş ve esmerleşmiş» buluyordu. onun uzakta olmasıyle azalacağına büsbütün arttı. Emma: — Ölmek daha iyi. eskiden olduğu gibi. Emma. da hiç ses çıkarmadan. Yemeğini. Fakat. arkadaşlarına tepeden bakmaya başladı. o kadar ki. Emma bu devirde. sokaklardan tek başına eve dönerken aklına geldi: — Niçin bu kadar vekâletname diye tutturuyor? MADAME BOVARY IV 263 Çok geçmeden Leon. M. farkı kavrayamayan Charles: — Bravo. dükkâncıya iyice dadanmıştı. şimşeklerin parıltısında. çok pahalı! Charles. Ayrılık tahammül edilmez bir hale geliyordu.. Leon nihayet kararını verdi. Kırlangıç'ı beklemekten usanmış. arzun yerine gelsin diye çalıyorum. tahsildar yoktu. M. şemsiye altında konuşuyorlardı. Halbuki. Seni ne zaman göreceğim bir daha? 264 MADAME BOVARY Ayrılmışlarken dönüp tekrar öpüştüler. Monsieur. — Hayır. müziğe dehşetli tutkun göründü. aynı parçaya dört kere yeni baştan başladı ve her defasında çaldığını beğenmedi. Lefrançois ana. Rolet ananın neden her gün öğle yemeğini Emma'larda yediği ve ayrıca kendisine özel ziyaretlerde bulunduğu da bir türlü anlaşılmıyordu. kendisine bir tane tedarik etmeyi nezaketle üzerine aldı. — Peki. dedi. Dudaklarını ısırdı ve devam etti: — Ders başına yirmi frank. Arzusunun ve hatıralarının bütün kuvvetiyle onu hayalinde canlandırıyordu. küçük salonda yedi. ama yalnızdı. olmuyor. Madame odasındaydı. diyordu. Sonra birdenbire keserek: — Hayır. Hep mektup bekliyordu. Bayırın üstüne varıp da vadide rüzgârla dönen teneke bay-rağıyle çan kulesini görünce. Leon'un kolları arasında kıvranıyordu. Emma'ya mektup yazıyordu. o. Leon'u görmekten pek memnun göründü. ancak bir çeyrek saat sonra aşağı indi. Emma porteleri şaşırıyor. Ağlaya ağlaya. olmuyor. diyordu. aralarından uzaklaştı ve dosyalan tamamıyle ihmal etti.. Ertesi gün. Emma'nın evinin etrafında dolaşmaya gitti. Zaten bundan şüphesi yoktu.. Emma. Çok güzel! Beğenmemekte haksızsın! Devam et. fakat ne o akşam. Emma ile ancak gece geç saatlerde. Charles'ın kendisini dinlediği bir akşam. işini gücünü bırakıp geliyordu. Charles. Leon. Oysa Artemise. Mutfakta ışık yanıyordu. — Alaha ısmarladık!. çünkü Binet. şimdi artık akşam yemeğini tam saat beşte yiyor ve yine de ihtiyar hırtlambanın geç kaldığım sık sık söylemekten geri kalmıyordu.. Lheureux'un ucuzluğunu methettiği geniş yollu bir çift sarı perde aldı. Perdelerin arasında gölgesini aradı. odasına. Lheureux: «Alt tarafı atla deve değil» diyerek. arada piyanoyu birazcık unuttuğunu itiraf etti. Allaha ısmarladık!. birbirine karıştırıyordu. ne de ertesi gün evden çıktı. Ümit içindeydi. Hiçbir şey görünmedi. ders almam lazım.
dostum. Araba yürüyor. bir ambar veya yol amelesi kulübesi geleceğini önceden kestiriyordu. diyordu. Emma yataktan kalkıyor. Bana kalırsa. Emma mutfakta yalnız kalıyordu. çağırıyor. — İstersen.. atları arabaya koşuyor. Madame Liegard. Emma böylece. Neden bu kadar erken hazırlandığını diline dolama-ması için Charles'ı uyandırmaktan çekiniyordu. Misericorde'da okuyan üç kızının ders başına iki buçuk frank Vererek. dedi. Herkes kendisini ayıplıyordu ve bilhassa eczacı: — Yaptığınız doğru değil. ufka doğru daralarak uzanıp gidiyordu. Artemise esneyerek ona kapıyı açıyordu. Madamı piyanoya teşvik ederseniz. yol. Kırlangıç. eczacının pancurları kapalı evindeki tabelanın büyük harfleri. sonra bir karaağaç. ters ters. Bazen. Biraz pahalı. Ama yine. Zaten. annenin yavrusunu emzirmesi gibi. karısının bir parçasının tarife sığmaz intihan gibiydi. pamuklu gecelik takkesiyle başını bir delikten uzatan Lefrançois ananın verdiği siparişleri ve bir başkasının zihnini mutlaka allak bullak edecek olan izahatlarını dinliyordu. bir yukarı dolaşıyor. bir aşağı. gidip kapıları yumrukluyordu. Herkes ona acıyordu. Tabiatın melekelerini hiçbir zaman bakımsız bırakmamalı. arabanın sürücü yerine rahatça yerleşiyordu. sarı bir su ile dolu iki uzun hendeğin arasında. şafağın solgun rengi içinde seçilmeye başlıyordu. piposunu yakıp kamçısını eline aldıktan sonra. Ama yine de arabanın dört kanepesi yolcu ile doluyordu. daha sonraları çocuğunuzun müzik terbiyesi daha az masrafa malolur. piyanoyu satmanın daha iyi olacağını söyledi. Arada sırada dışarı çıkıyordu. dedi. elma ağaçları bir dizi halinde birbirini takibedi-yor. aynı zamanda. kendisini ziyarete gelenlere müziği bıraktığını. sessizce giyiniyordu. • Charles böylece bir defa daha piyano meselesini açtı. doğru. alt tarafı bizi iflas ettirmez. Saat yediyi çeyrek geçe olunca Emma. bu. piyanosunun yanından ne zaman geçse: — Ah zavallı piyanocuğum. İşte orada. âşığını görmek iznini kocasından koparmış oldu. Emma. nihayet çorbasını içtikten. Emma potinlerinin tabanıyle avlunun kaldırım taşlarını dövüyordu. Geleceklerini bir gün önceden haber vermiş olanlar.. belki zamanımız için biraz yenidir. dedi. Hatta bir ay sonra. meydana bakıyordu. aşı gibi. sonra yerinden iniyor. yol kenarında. Hatta bazıları o sırada henüz yatakta oluyor. haftada bir defa şehre inmek.. avluların çitleri önünde. Rousseau'nun fikridir. Sonra. diye içini çekmeye başladı. Bovary'nin nazarında. düşünün. acele etmeksizin. gocuğunu giydikten. arada sırada bir ders alırsın. Hivert. Madame üşümesin diye külleri eşeleyip korları meydana çıkarıyordu. fakat ün salmamış sanatkârlar da vardır. Sabahın ilk aydınlığı pazar yerinin sütunları arasında geziniyor. asıl anneler çocuklarını yetiştirmelidir. MADAME BOVARY 265 Ertesi gün Charles. bazı zaruretler yüzünden yeniden başlayamadığını söylemekten geri kalmıyordu. Emma yolu baştanbaşa ezber biliyordu. arabanın gelişini ayakta gözetleyen yolcuları alıyordu. kendi kendini .— Evet. üç çeyrek fersah boyunca yer yer durarak. hem de usta bir öğretmenden piyano dersi aldıklarını söyledi! Emma omuz silkti ve piyanosuna bir daha el sürmedi. Hizmetçi kadın. Hivert bağırıyor. bana kalırsa daha ucuz bir şeyler bulunur belki. arabayı bekletiyorlardı. Bu. Fakat (Bovary şayet oradaysa). zira meşhurlardan çok daha değerli olan. Ne kadar yazık olmuştu! İnsanın bu kadar kabiliyeti olunca! Bunları Bovary'e de söylediler. Hivert. fakat eminim.. Gururunu o kadar okşamış olan bu zavallı piyanonun evinden gidişini görmek. Altın Arslan'a gidiyor. Emma. küfrediyor. pencerenin önüne geliyor. dedi. eve döndüğü zaman Emma'yı kurnaz bir bakışla süzdü ve nihayet şunu ağzından kaçırdı: — Bazen çok inadın tutuyor! Bugün Barfeuchers'deydim. bir otlaktan sonra bir direk. Emma: — Ama dersler ancak arka arkaya olursa fayda verir. günün birinde mutlaka zafere ulaşacaktır. hafif tırısla yola çıkıyor. piyanoda bir hayli ilerlediği kanaatına varıldı. Emma: — Bul da göreyim. 266 MADAME BOVARY V Perşembe günüydü.
yüksek bir kameriye. karşı karşıya birbirlerine bakıyorlardı. başka eldivenler takıyor. delişmen süsleri ve sakin aydınlığı ile bu ılık daire. zemin. Basamak basamak alçalan sise gömülmüş şehir. bakır kancalar ve ocaktaki kenar tutamaklarının iri yuvarlakları ışıl ışıl parlıyordu. değişik değişik parlıyordu. sokağı dönüyordu. Emma otele kadar onun peşinden gidiyordu. yaprak sigarası ve istiridye kokuyordu. Görülmekten korktuğu için.. kulağa yapıştırılınca denizin gürültüsü duyulan. geniş başucu hizasında toparlanıyordu. her sefer en kısa yolu tutmuyordu. O sırada şehir uyanmaya başlıyor. kalbi kabardıkça kabarıyordu. sokak başlarında. Saint-Catherine tepesine götürüyordu. maundan. bu gürültüyü meydanlarda. Leon. oradaki çeşmenin yanına çıkıyordu. İç gümrük parmaklığı önünde araba duruyordu. Fabrikaların bacaları. ihtirasın mahremiyetleri için âdeta biçilmiş kaftandı. adalar. solgun gökyüzünün kararsız alt çizgisine dokunacak kadar yükseliyordu. birer ucu uçup giden koyu renkte muazzam duman bulutları savuruyordu. sokaklarda tekrar dışarıya boşaltıyor ve eski Norman-diya beldesi. inik siyah peçesinin altında keyifle gülümseyerek yürüyordu. budanmış porsuk fidanları. Birbirlerine haftanın üzüntülerini. Nationale sokağının altına. uzakta. şapkasından taşan kıvırcık saçlarından onu tanıyordu. Meltemi içine çekerek. iki eliyle tutunduğu pencereden sarkıyordu. Önlüklü hademeler. kendisine kadar yükselen o belirsiz uğultulu gürültüyle doluyordu. demir atmış gemiler bir köşede birbiri üzerine yığılıyordu. şalını düzeltiyor ve yirmi adım ötede Kırlangıç'tan iniyordu. içeriye güneş girdi mi. Bu tortop olmuş varlıklar Emma'ya baş dönmesi veriyor. Çubuklar ok biçiminde nihayetleniyor. Şöminenin üstünde. Karanlık ve daracık sokaklara dalıyor. meyhaneler ve yosmalar mahallesiydi. orada nabızları atan yüz yirmi bin insan.. O ne sarılıp öpüşmeydi! Öpücüklerden sonra sözler yağıyordu. büyük bir karyolaydı. gezinti yerlerinde. pembe renkte iki iri deniz kabuğu duruyordu. Leon yukarı çıkıyor. kendilerinde hayal ettiği ihtirasların buharını püskürtüyor-muş gibi. Aşkı bu genişlik karşısında büyüyor. O. bu kıpkırmızı renkle kesişen siyah saçlı başı ve beyaz cildi kadar güzel olamazdı. küçük aile arabalarında bayır aşağı telaşsızca iniyorlardı. yeşil fidanların arasındaki iri kaldırım taşları üzerine kum döküyorlardı. Emma. birdenbire şehir meydana çıkıyordu. Emma' nm bir utanç jestiyle yüzünü elleriyle gizleyerek çıplak kollarını kavuşturduğu zaman. evlerin arasında mor çalılıklara benziyor. yanından sallana sallana dekor taşıyan bir at arabası geçiyordu. fakat daha ne kadar mesafe kaldığını kestirme hassasını asla kaybetmiyordu. Ama artık her şey unutuluyordu. içeri giriyordu. şamdanların arasında. uzun uzun.şaşırtmak için gözlerini kapadığı oluyor. geceyi Bois-Guillaume'da geçirmiş olan şehirliler ise. Sonra kır. yeknesak bir yayılışla. Hivert yoldaki yük arabalarına uzaktan sesleniyor. mektuplar yüzünden çektikleri endişeyi anlatıyorlardı. sanki hep beraber ona. başlarında Yunan bici268 MADAME BOVARY mi takkeleriyle çıraklar dükkânların camekânını siliyorlar. ayak bastığı bir Babil gibi seriliyordu. tekerleklerin altında tınlıyordu. . Taşlar çamurun altında gıcırdıyor. kapıyı açıyor. . peyzajın baştan başa resim gibi hareketsiz bir hali vardı. zaman zaman tiz perdeden bağırıyorlardı. Aralıklardan heykeller. Burası tiyatro. çok aşağıda. bulutları. nehir. Bazen rüzgâr çıkıyor. yolcu arabası sallanıyor. Yatakları. tuğladan evler sıklaşıyor. gözleri yerde. Bulvarların yaprağı dökülmüş ağaçları. kalçalarına dayalı sepetler taşıyan kadınlar. sis altından yükselen kiliselerin berrak çan sesleri duyuluyordu. kayık biçiminde. eğriliğini daha da yuvarlaklaştırıyordu. kan ter içinde. önsezişlerini. yeşil tepelerin eteğinde. yaya kaldırımı üzerinde yürümesine devam ediyordu. Böyle yukardan görülünce. bir salıncak görülüyordu. yağmurdan ıslanmış çatılar. duvarlara sürtüne sürtüne. mahallelerin yüksekliğine göre. Emma. Göze batmayan halısı. dünyada hiç bir şey. gözleri önüne uçsuz bucaksız bir başkent gibi. Sonra.Ekseriya. Arabanın üç beygiri dörtnala gidiyordu. tıpkı falezlere sessizce çarpıp kırılan havai dalgalar gibi. Emma tahta meslerini çıkarıyor. Tavandan inen kırmızı Şam işi perdeler. MADAME BOVARY 267 Nihayet. Kırlangıç bahçeler arasından kayıyordu. köprülerin ötesinde belli belirsiz genişliyordu. şehvetli gülüşmeler ve sevgi dolu hitaplarla. su üstünde durakalmış siyah balıklara benziyordu. Dökümhanelerin uğultu-suyle birlikte. Her taraf absent.
iki ebedi genç evli gibi. Başını mıncıklayan o yağlı eller ve demir maşaların kokusu çok çabuk onu sersemletiyor. kâh uyuşuk. pembe satenden. sarhoşluktan nefesi tıkanmış gibi mırıldanıyordu: — Ah. — Perşembeye!. Ocak başında. sevkitabiiler ve hatıralar canlandırıyordu. kımıldama! Söz söyleme! Bak bana! Gözlerinden öyle tatlı bir şeyler çıkıyor ki. Barcelone'un solgun kadını'üa da benziyordu. Bu. Comedie sokanına. yaldızlı bir gırlanta altında kollarını cilve ile geren tunçtan bir cupidon heykelciği vardı. hasılı gerçek bir metres değil miydi? Emma kâh mistik. kendilerini.. Emma'mn önünde yere oturuyor. Emma'mn bir perşembe önce duMADAME BOVARY 269 var saatinin altında unuttuğu firketeler meydana çıkıyordu. Me-lek'ti! Ona bakarken. Birbirlerinin karşısında hareketsiz. Leon. kâh öfkeli. Şampanyanın köpüğü incecik bardaktan parmaklarındaki yüzüklere döküldüğü vakit de çapkınca fıkır fıkır gülüyordu. Böyle bir konuşma inceliğine. Emma cilveli cilveli diller dökerek yemeği parçalara ayırıyor ve Leon'un tabağına koyuyordu. iki dirseği dizlerinde. fakat her şeyden önce o. kenarları beyaz tüylü bir çift terlikti. yerine kuruluyordu. Ortalığı karanlık basıyor. 270 MADAME BOVARY Ona çocuk diyordu: — Seviyor musun beni. kâh neşeli. kadın zarafetinin o anlatılmaz nefasetini ilk kez tadıyordu. Zaten. Bizim odamız. Sabahleyin kanepe altına gizlemiş olduğu tahta kunduralarını giyiyor.. hayatlarının sonuna kadar yaşayacakları kendi hususi evlerinde sanıyorlardı. Bu fazla basık küçük dükkânda hava çojk sıcak oluyordu.Berber. böyle bir giyinip kuşanma hayasına. sabırsızlık gösteren yolcular arasında. Emma minderin üstünde diz çöküyor. Kızıl-Haç'a varıyordu. evli bir kadın. Leon. Soba. saç örgülerini düzelttirmeye gidiyordu. perukalarla pomatlar arasında. kibar muhitten bir kadın. Her dönemeçte. kâh sessiz. Birbirlerine sahip olmaktan öylesine coşuyorlardı ki. Hamamda odalık 'in kehribar rengini onun omuzlarında buluyor. Masa saatinin üstünde. bizim koltuklarımız diyorlardı. keyif hallerinin çeşitliliği ile onda bin bir arzu uyandırıyor. şehrin birbirine karışmış evler üzerinde geniş ve aydınlık bir buhar tabakasını andıran bütün ışıkları biraz daha fazla görülüyordu. Emma da üstüne geçirilen sabahlığın altında hemen uyumaya başlıyordu. ekseriya. Ona bakarak. Bunların bazıları tepenin eteğinde iniyorlardı. bütün dramların kahramanı. çocuk. konçsuz olduğundan. neşeyle dolu bu oda-cığı ne kadar seviyorlardı! Bütün eşyasını her zaman yerli yerinde buluyorlardı. başını uzatmış. renksiz suratlı erkeklerle kıyafetleri eskimiş kadınların kulis kapısından içeriye girdiklerini görüyordu. Sonra kalkıp gidiyordu! Sokaklardan geçiyor. ona ekseriya maskeli balo bileti teklif ediyordu. gülümseyerek ona dalıyordu. «Al-laha ısmarladık!» diyerek acele ile alnından öpüyor ve merdivenlere atılıyordu. . Emma. pelesenk ağacı kakmalı bir orta masasında yemek yiyorlardı. saçlarını düzeltirken. Bütün romanların seven kadını. fakat ayrılmak zamanı gelince. bütün şiir kitaplarının belirsiz sevgilisi o idi. bana çok iyi geliyor. çıplak ayağının yalnız parmaklarına takılı duruyordu. kendi ruhunun Emma'ya doğru akıp başının çevresine bir dalga gibi yayıldığını ve göğsünün beyazlığına-kapılıp aşağı indiğini zannediyordu. bacakları kısa kaldığı için havada sallanıyor ve minimini terlik. dükkândaki havagazı lambası yakılıyordu. Hatta Emma tutturarak. horul horul yanıyordu. Perşembeye!. eski şato sahibelerinin uzun korsajını onda görüyordu. Dudaklarının Leon'un ağzına hücumu yüzünden cevabını duyamıyordu. bu mahmur kumru hallerine hiç rastlamamıştı. bazen. Âşığının dizlerine oturduğu zaman. Emma birdenbire onun başını iki eli arasına alıyor. Emma ona eğiliyor. Leon'a hediye ettirdiği terliklere benim terliklerim diyordu.Birazcık solmuş ihtişamına rağmen. kâh geveze. Tiyatroda oyuncuları temsile çağıran çıngırak sesini duyuyordu.. ve karşıda. tekrarlayıp duruyorlardı. Emma arabada yalnız kalıyordu. Ruhunun coşkunluklarını ve etekliğinin dantellerini hayranlıkla seyrediyordu. berbere. kaç defa kahkaha ile gülmüşlerdi. bizim halımız. her şey onlara asık suratlı görünüyordu.
adamın şapkası. L6on'un ateşliliği ise. gülerek dostunun hatırını soruyordu.gözleri bu parıltıya dalıyordu. kamçısını şaklatıp köre yapıştırıyordu. hasta olup olmadığını soruyordu. diyordu. Bu kadına artık ses çıkarmak yoktu. yatağı açıyordu. belirsiz bir sıkıntının anlaşılmaz feryadı gibi sürükleniyordu. kendisi de. ağaçların fısıltısı ve boş arabanın kof gürültüsü arasında. Başlangıçta zayıf ve iniltili sesi gitgide tizleşiyordu. arabada muvazenenin bozulduğunu farkedince. başı açık. Fakat Hivert. Geri kalanında kuşlardan. evde onun gelişini bekliyordu. Hivert adamla şakalaşıyordu. bir çığlık kopararak geri çekiliyordu. Ekseriya kocası. güneşten. Buralardan sızan sıvılar. ona tatlı sözler ve rüzgârda kaybolan öpücükler gönderiyordu. Emma gösterişsiz ve kendi içine dönük olarak bu aşkın tadını . eve döner dönmez hemen odasına çıktığı oluyordu. araba hareket halindeyken. Hıçkırıyor. kederden sarhoş olmuş. ruhu sanki ölümün pençesinde. hayranlık ve minnet coşkunluğuna bürünüyordu. Emma: — Haydi. Çünkü çocuk. Ona Saint-Romain panayırında bir baraka tutmasını salık veriyor. mumu. Bu ses. Bazen. elinde sopasıyle serseri serseri dolaşan bir adamcağız vardı. bu seste öyle uzaklardan. Madame. olduğu yerde kalakalıyordu. Kibritleri. gelen bir şey vardı ki. Siyah burun delikleri titremelerle soluyordu. nihayet teşrif ediyordu! Kızını.. başında kunduz postundan ortası çökmüş eski bir kasket. onu solgun görünce. Leon'u çağırıyor. Sonra Kırlangıç'm yolcuları. geceliğini ortaya çıkarıyor. vü272 MADAME BOVARY cudu titremeler içinde. Emma'yı perişan ediyordu. kasketini çıkaMADAME BOVARY 271 rınca. aldırmıyordu. Orada bulunan Justin. nihayet uykuya dalıyorlardı. ancak yedinci gün. ayaklarının gittikçe daha fazla üşüdüğünü hissediyordu. o açık yaraların kenarına çarpıyordu. birdenbire Emma'nın arkasında peyda oluyordu. ta burnuna kadar yeşil uyuz pıhtıları halinde donup kalmıştı. daha ertesi günler ise berbat geliyordu. git bakalım. yolcu arabalarının ortasında. kitabı getirip yerli yerine koyuyor. karanlıkta. fakat. Malum hayallerle alevlenen bu hırçın arzu. Tepede. güzel bir günün sıcaklığı Küçük kıza aşkı hayal ettirir. sessizce etrafında dö-neniyordu. O tarafının etleri kırmızı parçalarla lime lime olmuştu. diyordu. basamakta tutunmaya çalışıyordu. Emma: — Hayır. Ekseriya. gözleri açık. elleri sarkmış. Uçuruma dalan bir bora gibi kalbinin derinliklerine iniyor ve onu uçsuz bucaksız melankoli iklimlerine sürüklüyofdu. bir şarkı tutturuyordu: Çoğu zaman. şakaklara doğru. Leon'un okşamalarıyle rahatça patlak veriyordu. başını geri atıyordu. hızla ansızın pencereden içeriye dalıyor. Atların çıngırak sesi. Kırlangıç. Arabaların peşinden giderken. kimisinin ağzi açık. kendisine hizmet etmek hususunda bir oda hizmetçisinden daha becerikli. Kamçının ucu yaraların üzerine iniyor. Tekrar saadete kavuşmanın sabırsızlığı içinde. beygirlerin sağrısı üzerinde sallanan fenerin ışığı. kan içinde iki boş göz çukuru görülüyordu. Konuşmak istedi mi. tamam artık. öbür eliyle. Emma'ya ertesi gün pek kötü. leğen gibi yüzünü örtüyordu. kör de bir uluma kopararak. Charles. Dışarıda. ani bir hülyanın sayısız ipliklerine dolanmış gibi. Yemek hazır değilse. o zaman mavimtırak gözbebekleri fıldır fıldır dönerek. Kadın. yahut. Emma. kahverengi pamuklu perdelerden içeriye sızıyor ve bütün bu hareketsiz insanların üzerine kanla karışık gölgeler konduruyordu. tekerleklerin sıçrattığı çamurlar arasında. aptal aptal gülerek. hepsi de arabanın sallantısına göre sallanarak. Aşçı kadını mazur görüyordu. yandakinin omuzuna yaslanarak. kimisinin başı öne eğik. çamura yuvarlanıyordu. dallarla yapraklardan bahis vardı. perşembe günleri daima geç geliyordu. yahut kollarını kayışa geçirerek. Bir yığın paçavra omuzlarını örtüyor. gözkapaklarının yerinde. -•— Ama sen bir tuhafsın bu akşam! — Bir şeyim yok! Bir şeyim yok! Bazı günler. âdeta zorla öpüyordu.
hepiniz hainsiniz! Bir gün. Emma (ya kıskançlığını denemek için. ona fıstıklı kremalar yapıyor. müsrifliklerine bakarak zaten bunu anlamıştı. nişanlara ve unvanlara imrendi. İşte bak. acayipliklerinin birçoğundan. Charles fanilerin en bahtiyarı olmuştu. dostum. — Belki Rouen'da piyano hocası olarak birçok Matmazel Lempereur vardır. yemekten sonra piyanoda valsler çalıyordu. Ben çılgının biriyim: Öp beni! Kocasına her zamankinden daha sevimli davranıyordu. ertesi cuma. Bununla beraber. MB 18 274 MADAME BOVARY Bu. damdan düşercesine: — Sana ders veren Matmazel Lempereur değil mi? diye sordu. ille bulacağım. Ekseriya. orada olsaydık ne güzel yaşardık. arkasından da hemen: «Seni sevdiğim gibi değil» dedi. sonunda Emma hep: —. bu dünyadaki hayal kırıkMADAME BOVARY 273 lıklarından bahsederlerken. Charles o adi makbuzlar için bu kadar kendini zorlaniamasını söyledi. işi felsefeye dökerek. diyordu. örneğin kendisini Ruen'a getirmek için bir ingiliz atı koşulmuş. Yazı masasına gitti. diye mırıldanırdı. Ekseriya. apoletlere. konçlan devrik çizmeli bir seyisin sürdüğü iki tekerlekli mavi bir arabaya sahip olmak arzusundan hiç söz etmiyordu. ötekinin ne iş yaptığım sormaktan geri kalmadı. Genç adam. her nevi soruşturmanın önünü almak. diyordu. onu baygın baygın iterek: — Siz erkekler. Justin'di. yahut çok zorlu bir dertleşme ihtiyacına kendini kaptırarak) eskiden. Sonra.Ah. — Evet. Her ne kadar bu mahrumiyet her randevuya gelişinin zevkini azaltmıyorsa da. dedi. Emma. onu sevgisinin bütün ustalıklarıyle besliyor ve bir gün kaybolup gitmesi korkusuyle titriyordu. elbiselerinin saklandığı karanlık odada ayağına çizme giyerken. — Evet. aynı zamanda savaşa düşkün bir mizaç sahibi ve iltifatlara alışmış biri olması gereken böyle bir adamı güya büyülemiş olmakla kendine yüksek bir paye vermek için değil miydi? Noter kâtibi o zaman kendi mevkiinin ne kadar aşağı olduğunu anladı. ama bugün kendisini Madam Liegard'larda gördüm. Evleneceksin! Sen de ötekiler gibi yapacaksın! L6on soruyordu: — Kim o ötekiler? — Erkekler. Emma da endişesiz yaşıyordu. Kağıdı aldı ve okudu: . Emma'ya inandı. Ona senden bahsettim: Seni hiç tanımıyor. dönüşünün acılığını çoğaltıyordu. tatlı bir sesle: — O halde mutlu değil miyiz? derdi. aralarında hiçbir şey geçmediğine dair kızının başı üzerine yemin etti. Emma: — Hayır. Genç adam. ortaya yıldırım düşmesi gibi bir şey oldu. bununla beraber. bütün çekmeceleri karıştırdı. kağıtları altüst etti ve sonunda öyle perişan bir hale geldi ki. mutluyuz elbette. Leon'dan önce birini sevdiğini söyleyiverdi.çıkarıyor. meşinle çorabı arasında bir yaprak kağıt sıkıştığını hissetti. Bu. — Peki. Ama yine Emma. Paris'ten söz açtıkları zaman. Bütün bunlar herhalde onun pek hoşuna gitmişti. ismimi unutmuş olmalı. tabii bir eda ile: — Ah.. Ama bir akşam. Nitekim. Kendisini oda uşağı olarak almasını yalvarmakla onda bu hevesi uyandıran. — Mümkün! Sonra canlanarak: — Ama bende makbuzları var. Charles. melankolik seslerin tatlılığı ile ona: — Ah. canım. beni bırakıp gideceksin sen. herhalde. elini saçları üzerinde gezdirerek. — Deniz albayıydı.
birçok elbise. Ama dükkâncı o kadar budala değildi. artık bir ihtiyaç. ricası üzerine dükkâncı onun yerine iki başka senet almaya razı olmuştu. Bovary baba tarafından satılmış olan küçük bir çiftliğe aitti. kaç hektarlık arazisi bulunduğuna. uzun uzadıya uğraştıktan sonra. Madame Bovary'yi Kırlangıç' ta görünce. başına gelenleri kendisine anlattı. Leon'un kolunda Boulogne otelinden çıkarken M. rafın kenarındaki eski fatura dosyasından düşmüş olmalı. Bournisien. 276 MADAME BOVARY — Yok. ileride. bütün kadınların dinlemeye koştukları bir vaizi övmeye başladı. Bu iş bir seyahate katlanmaya değerdi. dedi. Bilakis. kendisine yaptığı hizmetleri. dedi. Emma başını eğdi. O andan itibaren hayatı sadece bir yalan kumkuması haline haline geldi. Öyle ki. Hemen indi ve din adamına. Lheureux. Bu düşünce ile her seferinde Kırmızı Haç'a inmek gerektiğine hükmetti. mutlaka sol tarafından geçtiğini anlamak lazım geliyordu. zahmete değmez. Burası vaktiyle M. müzik öğretmeni. Ertesi hafta yine geldi. . Meğer adam kaç para vereceğini açmaksızın. çeşitli tuvalet eşyası gibi şeylerdi. hana varınca Yonville hekiminin karısını sordu. odasına girdi. Charles'ın imzalamış olduğu senetlerden bugüne kadar ancak bir tanesini ödemişti. diyordu. Papaz akşam. İkincisine gelince. kendisini merdivenlerde görecek olan kasabalılar hiçbir şeyden şüphe edemeyeceklerdi. koltuklan için kumaş. Hakikaten Emma. boşboğazlık edeceğini sanarak ödü koptu. dükkâncı bir müşteri bulunacağı ümidini verdi. Lheureux. Fakat üç gün sonra. Emma alıcı bulmaktaki güçlüğü ileri sürdü. Bournisien'i gördü. Aşkını gizlemek için. Papaz kendisinden izahat istememiş olsa bile. gösterdiği kolaylıkları sayıp döktü. arkasından da hemen o günlerMADAME BOVARY 275 de katedralde harikalar yaratan. şayet dün sokağın sağ tarafından geçtiğini söylerse. M. Aumale civarında Berneville'de fazla bir gelir getirmeyen bir berhanelerinden bahsetti. Langlois adında birini bulduğunu övünerek anlattı. satıcı: — Fakat paranız yoksa. hanımın kendi hanına pek inmediğini söyledi.«Üç aylık ders ve bazı malzeme için altmış beş frank alınmıştır. Charles pencereden yağan kara bakıyordu. birdenbire kar yağmaya başladı. Lheureux ile karşılaştı. Langlois'nm ağzını aramak üzere. pek ehemmiyet vermez gibi görünmekle beraber. âdet edindiği gibi oldukça hafif giyinerek yola çıkmıştı ki. dedi. — Ben sizin yerinizde olsam. hemen elden çıkarırdım. fakat Emma bunu satmak için ne yapmalıydı? — Vekâletnameniz yok mu? ¦ . Fakat Emma böyle bir yolculuğa çıkamayacağı için. sızladı. halı. bir merak. Emma para veremeyeceğini söyledi. nasıl olmuş da girmiş çizmemin içine? Emma: — Herhalde. dedi. Hancı kadın. Üstelik birkaç para da kalırdı cebime. Bunlar perde. ağladı.» — Hay şeytan. Ama yine de bir gün. Bir sabah. Bu vekâletname sözü içine ferahlık verdi. hatta onların da vadesi bir hayli uzatılmıştı. malınız var. uzun zamandan beri oraya göz dikmiş bulunuyormuş. Gebinden henüz parası ödenmemiş eşyanın listesini çıkardı. Touvache onu arabasına almış Rouen'a götürüyordu. komşuların isimlerine varıncaya kadar her şeyi biliyordu. Kırmızı Haç'a varır varmaz Madama verilmek üzere kalın bir atkı emanet etti. Bu. tüllere sarar gibi yalanlara sarıp sarmalıyordu. M. Emma: — Fiyatın ehemmiyeti yok. Bu sayede. Emma: — Hesabı bırakın. kapıyı kapadı ve: — Paraya ihtiyacım olacak. Dükkâncı. fiyatlarının toplamı yaklaşık olarak iki bin frangı buluyordu. bir zevk olmuştu. diye söze-atıldı. Velide Lempereur. ağırdan alıp herifin nabzını yoklamak lazımdı. başkaları daha mütecessis davranabilirlerdi.
sizi bir kalemde bu kadar mühim bir paradan mahrum etmek beni üzüyor. lütfen bir de tarih koyun. cüzdanını açarak. gözlerini Emma'ya dikmiş bakıyordu. dedi. etrafında yerlere saçılıp şıngırdamaya başlamış gibi. Emma fena oldu. tesadüfen. paralar sizde kalsın. Charles ne yapacağını bilemeyince. Bir ekü'yü ihtiyat akçesi olarak saklayacak kadar tedbirli davrandı ve o para ile vadesi gelen ilk üç senedi ödedi. Nihayet Lheureux. tarih.. karisinin dönü-" şünü dört gözle bekledi. Fakat. Lakin ihtiyar kadın cevap gönderecek yerde. Bu 'yaptığım size hizmet değil mi? Bir kalem alarak. diller döktü. kör karanlığında Emma Lheureux'ye koştu. derhal paranın yarısını cebe indirdi.. MADAME BOVARY 277 Emma bu hesaplar içinde biraz bunalıyor. onun bu senetleri ıskonto edeceğini. iki bin frank yerine. dedi. Gidip geri dönünce de. . Charles borcunu ödeyebilmek için annesine-acıklı bir mektup yazdı. ¦ Emma. masrafı bir hayli kabarık buldu. bin frangı geçmeyecek yeni bir hesap çıkarmasını rica etti. sen de görüyorsun ki. alınan şeylerin fiyatları pek düşük olmakla beraber. borcunu ödemeye kalkınca dükkâncı: — Yemin ederim. dedi. bir perşembe günü eve getirildi. Ertesi gün.. Dükkâncı hiç sıkılmadan: — Ama fazlasını veriyorum ya işte. bu iki bin frangın sağlayacağı sayısız miktardaki randevuları hayalinde canlandırarak: — Nasıl! Nasıl! diye kekeledi. fatura denilen kağıda her istenilen şey yazılır. kulakları çınlıyordu. Charles. fakat dördüncüsü. Emma kocasının dizlerine oturdu. sonra Madama hakiki borçtan arta kalanını bizzat ödeyeceğini izah etti. — İmzalayın bunları. zira dostu Vinçart (haklı olarak). işin aslını öğrenmek için.. Bu habere Emma'nm yüzü güldü. bir tanesi yedi yüz franklık ve üç ay vadeli olmak üzere iki senet imzaladığı takdirde vaziyeti idare edeceğini söyledi. Satış. O zaman Emma'nın önünde gerçekleştirilmeye elverişli bir fanteziler ufku açıldı. — Nihayet. Sonra pek ehemmiyet vermeyen bir eda ile. Charles: — Evet. dedi. her biri bin franklık dört tane senet çıkardı ve masaya dizdi. dükkâncının pek gü278 MADAME BOVARY zel idare etmiş olduğu ve aslı esası ancak sonradan öğrenilen bir muameleydi. mademki altı aya kadar mülkünüzün birikmiş kirasını alacaksınız.» — Kim sizi sıkboğaz ediyor. dedi. ticarette. kocasına bir şeyler koparıp kopâramadığını sordu. kendisi kalkıp geldi. Nihayet. onu okşadı. sanki altın paralar torbalarını patlatmış da... dedi. ben de son senedin ödeme vadesini o ödemeden sonraya kadar uzatıyorum zaten. Dükkâncı: — Doğrusu. bir de makbuz istedi: — Bilirsiniz. dosdoğru Lheureux'ye başvurdu. O zaman Emma elindeki banknotlara baktı. ayak diremek istedi. alınan şeylerin miktarına göre hiç de fazla pahalı değil. çünkü dört bin franklık senedi gösterirse. komisyon ve ıskonto masrafı olmak üzere. Ben aile işlerini bilmez miyim? Vi Elinde tırnakları arasından kaydırdığı iki uzun kağıt. veresiye olarak alınan bir sürü lüzumlu şeyi birer birer sayıp döktü. hesabın altına yazdı: «Madame Bovary/ den dört bin frank alınmıştır. Vinçart adında Rouen'da bankerlik eden bir dostu bulunduğunu. Eirima. iki yüz frangı kendine ayırmıştı. bunun üçte ikisinin ödenmiş olduğunu söylemek ve dolayısıyle binanın satıldığını itiraf etmek lazım gelecekti. Dükkâncı. Madame Bovary ana. ancak bin sekiz yüz frank getirdi.kendisinin o taraflara gidebileceğini söyledi. Bu senetten kocasına behsetmemiş olmasının nedeni. müşterinin dört bin frank teklif ettiğini açıkladı. bazen öyle olur ki. Dükkâncı babacan bir tavırla gülerek: — Adam siz de. iyi para. ev idaresi dertleriyle onun canını sıkmamaktı. sabahın. ama faturayı görmek istiyor.
— Halıdan vazgeçemez miydiniz sanki? Niçin koltukların kumaşını değiştirdiniz? Benim zamanımda her evde. çatlayacak kadar hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Güle güle oturun.. yaşlı insanlar için. Onu benden çok seviyorsun. kanepeye uzanmış. sürekli bir kahkaha ile gülüyordu. dile düşmekten korkmaksızın. di. Herkes zengin olamaz ki! Böyle masrafa hiçbir servet dayanmaz! Sizin yaptığınız gibi. fakat nerede oturuyordu? Bereket versin. ağladı şarkı söyledi. Leon'a acayip. birçok yalvarıp yakarmadan sonra yeniden adına vekâletname çıkarılmasına razı oldu. bunda haklısın. ne olacaksa olur! Görürsün!. — Nasıl? — Evet. Charles aklını oynatacak gibi oldu. Zaten. patronunun adresini hatırladı. bu. dedi. tapılmaya layık bir halde göründü. Çabuk öfkeleniyordu.. nazlı bebek usulü yaşamaktan yüzüm kızarır benim. bir bilim adamı hayatın pratik ayrıntılarıyle uğraşamaz. Emma tiz perdeden. Emma ile birlikte M. sonra dönüp mağrur bir tavırla ona kocaman bir kağıt uzattı. otelde. Fakat Charles. Annesi omuz silkerek. Guillaumin'e giderek eskisinin aynı bir ikinci vekâletname yaptırdı. böyle giderse. Ona öyle geliyordu ki. o kadar ki. Küçük Berthe. Charles: — Aman Allahım! diye haykırdı. He MADAME BOVARY 279 men ertesi sabah evden çıktı. hastanede öleceklerini haber veriyordu.. bütün bunların yapmacık olduğunu söylüyordu. bu yakınlarda kavga çıkarmaya gelicilerden değilim ben artık..BOVARY .. Charles yine de Emma'nm karşısında ne yapacağını bileme-. Annem de. Aynı işi görecek elli santime. dedi. Charles. elinden geldiği kadar sakin bir eda ile cevap verdi: — Yeter. kendisini tutmak isteyen oğluna eşikte: — Hayır. ancak. Madame Bovary anne kalkıp gitmek istedi. henüz hâkimiyetinden tamamıyle kurtulmuş değildi. Charles artık yerinde dura-mayarak arabayı hazırladı. şu gösterişlere! Nasıl? İki franga ipek astar mı?. hatta kırk santime ince pamuklular varken! Emma. hasılı. annesinin kendisinden kopardığı sözü itiraf etti. Bakındı hele şu süslere. hatta Charles. Çünkü sandığın gibi. Leon ile o ne coşkunluktu! Emma güldü.bir tek koltuk bulunurdu—hiç değilse. varlığının hangi tepkisinin Emma'yı hayatın zevklerine böyle fırlattığını bilemiyordu. oraya koştu. Noter kâtibinin onu görmüş olacağı aklına geldi. annesi yok diye uyumak istemiyor. bana yemin etti. rasgele yollara dökülmüştü. dans etti. sigara içmek istedi. Alt tarafı. Emma da. 280 MADAME. Ertesi perşembe. Bununla beraber. hanım hanımcık bir kadındı—. obur oluyordu. ilk defa isyan ederek. bakılmaya ihtiyacım olduğu halde. birbirlerinden ebediyen ayrılmış olmalarına rağmen. zavallı adam. hayır. şehvetli oluyordu. içine atladı. beygiri kamçıladı ve sabahın saat üçüne doğru Kırmızı Haç'a vardı. sinir buhranı geçiriyordu. sokaklarda dolaşıyordu. Justin. Emma gitti. Bereket versin ki şu vekâletnameyi iptal edeceğine söz vermişti. Noter: — Halden anlarım. Charles'ı çağırdı. Sen de haksızlık ediyorsun. tabii bir şey. alnı açık. Leon. Nihayet.. İhtiyar kadın: — Teşekkür ederim. fakat harikulade. hem de ihtiyar olduğum halde. karısının tarafını tut? tu. odalarında. dedi. Vekâletnameyi ateşe attı. şerbetler getirtti. Bir akşam Yonville'e dönmedi. annemin evinde böyleydi.. kendisine güvensizlik gösterdiği için dargınlığını saklamıyordu. Lyon'la birlikte. sizi temin ederim. dediğine göre. Homais bile eczaneyi bırakıp gitmişti. saat on bire doğru. Emma pencereyi açtı.. kabahat Bovary'nindi. Madam.. M. zaafına üstün bir meşguliyetin iltifatlı görünüşünü sağlayan bu dalkavukça düşünce ile kendini daha rahat hissetti. sen de! Her gelişinde onunla kavga çıkarıyorsun!. Kimseler yoktu.. Rodolphe ile karşılaşmak ihtimali zihninde belirir belirmez ürperiyordu. yeter artık! Yeter! Beriki nasihata devam ediyor.
sonra kendisininkine eş perdeler satın almasını tavsiye etti. diyordu. M. — Boşuna gitme. Lormeau'da akşam yemeğine alıkoymuş olmalılar. bütün zevklerini kabulleniyordu. Noter kâtibinin oturduğu evin ne çıngırağı. dedi. Emma: — Aldırma. seni kim alıkoydu? — Hastaydım. Emma. Leon siyahlar giysin ve XIII'üncü Louis'nin tablolarına benzemek için de çenesinden küçücük bir sakal bıraksın diye tutturdu. Nitekim bundan. . Emma onun bu haline aldırmadı. Bir kahveye girerek adres kitabı'm istedi. — Ben çıldırdım galiba. Az önce sokağa çıktı. Emma elini alnından geçirdi: — Matmazel Lempereur'ün evinde. birisi. ekseriya eczacılarda yemeğe kalırdı. kendi namına bir aşk şiiri yazmasını istedi. rasgele bir bahane bulup yola çıkıyor. acele Matmazel Lempereur'ün adını aradı. Burada âdeta küfleniyordum. — Ne hastası?. gece yarısı elâlemi rahatsız eden insanlara karşı bir alay küfür eklemeyi de unutmadı. gel. fakat bundan sonra kendine hâkim ol. ne tokmağı. şiir. Zaten benim de insan yüzü görmeye ihtiyacım var. Emma'nın öpücüklerle karışık tatlı sözleri. acele. Beraberce tiyatroya. fakat çok geçmeden gerçeği saklayamaz oldu.. keyfi istediği gibi. paracıklarına da ne kadar düşkünsün! Leon'un her seferinde. Tam o sokağa giriyordu ki. yani: Patronu böyle rahatsız edilmelerden çok şikâyetçiydi. Lormeau ailesi artık Rouen'da oturmuyordu. masraf olacak demesine gülerek: — Aman sen de. kaçamaklarında hiç tedirgin olmamak için kendi kendine verdiği bir çeşit izindi. Leon onun fikirlerini münakaşa etmiyordu. evini pek kötü buldu.. Madame Dubreuil'e bakmak için kaldı herhalde. Leon'u görmeyi canı istedi mi. papaz uçururuz. Nerede?. — Emindim! Zaten oraya gidiyordum. diye mırıldandı. anlıyorsun değil mi? Bu. Leon'un yüreğini çeliyordu. Madame Homais. Madame Dubreuil öleli on ay oluyor!. dedi.. ne de kapıcısı vardı. Küçücük bir gecikmeden bu kadar telaşa düşeceğini bilirsem artık serbest davranamam. Derin ve gizli oluşu yüzünden âdeta madde dışı bir hala gelen bu baştan çıkarmayı acaba nereden öğrenmişti? VI L6on. Nerede oturduğunu öğrenmek istedi. o Emma'nın metresi oluyordu. kapıyı açmaksızın ona istediği adresi söyledi. Leon'un. Homais: — Hay hay. Charles kapıyı var kuvvetiyle yumrukladı. MADAME BOVARY 281 O da sıvışıyordu. Charles. LaRe-nelle-des-Maroquiniers sokağında 74 numarada oturduğunu öğrendi. lokantaya gideriz. kendi gururunu okşamaktan ziyade onun hoşuna gitmek için yapıyordu. Bir seferinde kendisinin de nezake-ten eczacıyı davet etmesi gerektiğini düşündü. bu tarife. kendisi için şiir. Emma öbür uçtan çıkıverdi. Bir kapının üstünde tabelalar gözüne ilişti. Nasıl?. Leon utancından kızardı. o gün kendisini beklemeyen Leon'u gidip noterlikte buluyordu. Emma ondan. kucaklamaktan ziyade âdeta kadının üzerine atıldı: — Dün. İlk defalar. Peki nerede öyleyse? Aklına bir fikir geldi. Herhalde M. Emma'yı görmek için Yonville'e gittikçe. alabildiğine faydalandı da. o zaman korktu ve çekip gitti. Bütün bunları. diye karşılık verdi.Gün doğmaya başlıyordu. Kendi kendine. kocasının atılmak istediği belirsiz tehlikelerden ürkerek şefkatle: — Ah dostum. bu onun için büyük bir mutluluktu. O sırada bir polis memuru geçti.. Emma onun metresi olacağına. Leon ikinci mısraa kafiye bulamadı ve sonunda hediyelik bir kitaptan bir sone kopya etti. son randevudan itibaren neler yapmış olduğunu bir bir anlatması gerekiyordu. İyi ama. Kapıyı çaldı.
Noter kâtibinin direnmesine rağmen. Sobanın palmiye biçimindeki borusu. İtalyan kadını hırslı olurmuş. Büyük salon boşalıyordu. örneğin gidiyorum yerine kirişi kırıyorum kabilinden argo kelimeler kullanıyordu. camekânın arkasında. Ziyafetten çok lüksten mestolmuştu. yalnız esmer kadınlardan hoşlanırdı. yiyor. beyaz tavanda yaldızlı bir sorguçla nihayetleniyordu. romlu omlet gelince. şıklıktı. her türlü sakınganlığı unutturmuş olacaktı ki. Nitekim. Vücut güzelliğine gelince. canım? Eczaneden durmadan sızan zehirler arasında yaşamakla sağlığımı yeter derecede mahvetmiyor muyum sanki? İşte. küçük bir fıskiye bir mermer havuza şıpırdayarak dökülüyordu. Eczacı. Ne olursa olsun. Eczacı: — Size hak veririm. Homais'ye Altın Aslan mutfağında rasgelince şaşırdı kaldı. onlar daha ateşli olurlar. Umumi bir yere girince şapka çıkarmayı taşra âdeti sayarak. iyi parpaları da hor görmüyordu tabii. bir kadının ateşli olup olmadığını ne gibi belirtilerden anlamak lazım geldiğini anlattı. zaten kadınların huyu böyledir: -Bilimi kıskanırlar. Birdenbire: — Siz. delikanlıyı büyük Normandie kahvesine sürükledi. çıkacağını kimseye açmamıştı. dedi. dedi. Emma. ama kendini beğenmişlik. bugünlerde Rouen'a geleceğim. en meşru eğlencelere de karşı koyarla1' 282 MADAME BOVARY lar. sersemlemiş üç ıstakoz. haydi. bir elinde bavul.. Böylece. Rouen'de. samimi olalım. ümitsizlik içinde duvar saatinden gözlerini ayırmıyordu. o uzun yolculuk boyunca durmadan konuştu durdu. çal oynasın. öbür elinde de eczanesinde ayaklarını ısıtmak için kullandığı kürklü bir tandır vardı. Havuzda. O. Sonunda noterliğe koştu ve aklı türlü ihtimallerle perişan. Noter kâtibi: . dedi. sonra da en masum. kenarda üst üste konmuş bıldırcınlara doğru uzanıyordu. Genç adam kekeledi. Eczacı. Onu en fazla büyüleyen şey. Gençliğinin geçtiği yerleri tekrar görmek düşüncesi onu pek heyecanlandırmış olmalıydı ki. alnı pencere camlarına dayalı saatlerce bekledi. zaafını da kendi başına kakarak. Güzel döşenmiş bir dairede zarif bir tuvalete baMADAME BOVARY 283 yılıyordu. Berikiler. — Madame Bovary'nin evinde kur yapmıyor musunuz? — Kime? — Hizmetçi kıza! Şaka söylemiyordu. yolcu kıya-fetindeydi. maydanozlarla kuşkonmazlar arasında. Leon. Leon kıpkırmızı kesilince de: — Haydi. sonra. bana güvenin. Yonville'de?. şehre varır varmaz hemen arabadan atlayarak Leon'u aramaya koyuldu. İnkâr mı edeceksiniz. istemeyerek itiraz etti. Homais'nin keyfine diyecek yoktu. Gerçi sevgiliniz pek uzaklarda oturmuyor ama. Kasabadan ayrılması halkı meraka düşürmesin diye yola. Eczacı ise içiyor. kadınlara dair ahlaka aykırı düşünceler ortaya attı.— Ne varmış. sofra basındaydılar.. ama şimdi zamanenin geçer akçesi saydığı o delişmen ve Parisli üslubuna bayılıyordu ve tıpkı komşusu Madame Bovary gibi. saat ikide henüz kahvede. hatta burjuvaları afallatmak maksadıyle. Leon'u üç çeyrek saat bekledi. Birlikte artık vur patlasın. yoksunluk içinde olmalısınız. tam güneşin alnında. ama Pommard şarabı da melekelerini biraz tahrik ediyordu. yani sırtında nereden çıktığı belli olmayan kocaman bir palto. bir perşembe günü. kahveye şapkası başında daldı. Emma M. Leon. noter kâtibini Paris âdetleri hakkında merakla sorguya çekiyor. konuşuyordu. Leon'u kayıtsızlıkla itham ederek. Fransız kadını çapkın. Dostunun kulağına eğilerek. Hatta konuyu genişleterek çeşitli milletlere mensup kadınlardan söz açtı: Alman kadını edalı. Yanlarında.. eskiden böyle bir deyim kullanmaktan pek çekinirdi.
— Garson. kararsız duruyordu. Garus içildi. sizi geçireyim bari. O zaman. Haydi. Ama yine de yakayı kurtardı. Orada sizi bekleyerek ya gazetede okurum. yanındakine kansından. Leon yirmi kez kalkıp gitmek istedi. kağıt yığınları ve işlemler konusunda şakalar yaptı. bir koşuda otele vardı. Emma'nın yerinde yeller esiyordu. geleceklerinden. ne çabayla bugünkü mükemmel durumuna getirdiğini anlattı. Size kim karışır? Cesur olun! Bridoux'ya gidelim. Ama gitmeden önce işyeri sahibini görüp onu kutlamak istedi. Emma ayaktaydı. — Ama ne zaman? — Az sonra. ve dizleri üzerine yığılarak. Leon onu durdurdu. Eczacı ise boyuna tekrarlıyordu: MADAME BOVARY 285 — Bridoux'ya gidelim! İki adımlık yer. diyordu. Sonra gözyaşları o bakışları bulandırdı. Hoınais'yi o da tanımıyordu sanki? Onunla vakit geçirmeyi Emma ile beraber bulunmaya nasıl tercih ederdi? Fakat Emma sırtını dönmüştü bile. Homais'nin gevezeliği ve belki de öğle yemeğinin ağırlığıyle uyuşmuş. budalalıkla. Bridoux'yu kucakladı. Eczacı. dedi. isteri ve yalvarma dolu baygın bir tavırla iki elini beline doladı. tabansızlıkla. s — Bırakın biraz. Ama genç adamın mazeretleri akla uygundu. O zaman da eczacı. Birlikte Rouen Feneri'ne gider oradaki beyleri görürüz. dedi. Bridoux'ya gidelim de bir kadeh garus içelim. Leon. çocuklarından. Leon. ellerini bırakıverdi. Emma. kendini bırakıverdi. Görülecek şeydir hani! Noter kâtibinin hâlâ ayak dirediğini görünce de: — Peki. yahut bir kanun karıştırırım. orasının vaktiyle ne 284 MADAME BOVARY berbat bir halde bulunduğunu. Sizi Thomassin'le tanıştırırım. iki küçük fincan kahve! Le"on nihayet sabırsızlıkla sordu: — Gidiyor muyuz? — Yes. insanları hiç de hoş olmayan hareketlere yönelten o tarif kabul etmez duygu ile. hemen noterliğe dönmesi gerektiğine dair yeminler etti. ben de noterliğe giderim. eczanesinden söz etti. Randevuda sözünü tutmamayı hakaret saymıştı. eczacının adını duyunca küplere bindi. Homais: — O halde. kolundan yakalayarak durduruyor ve: — Az sonra. çakmak çakmak olmuş iri gözleriyle ona ciddi ciddi. Leon'u görür görmez: — Numara yaptım. M. kendisinin hiç kabahati yoktu. Bridoux'ya gittiler ve adamı. Leon tarn o elleri ağzına götürüyordu ki. âdeta korkunç korkunç bakıyordu. bir uşak görünerek Mösyö'yü aşağıda beklediklerini bildirdi. Sokaklardan geçerken. değil mi? — Elbette. merdivenleri dörder dörder çıktı. Homais garsonlara yol gösterdi. fakat öteki. Emma'nın öfkesi. Leon onu yüzüstü bırakıverdi. Malpalu sokağında. seltz suyu yapmak için bir makinenin kocaman çarkını soluk soluğa çevirmekte olan üç garsonun başında buldular. Öfke içinde az önce kalkıp gitmişti.— Ya Zenci kadınlar? diye sordu. O zaman genç adam. Emma: — Döneceksin. Hoşunuza pek gitmediğini anladığım bu ziyareti kısa kestirmek istedim. Allahı severseniz Cujas ile Barthole'ü. ben de kalkacağım. M. Boulogne oteline gelince. metresini heyecan ve telaş içinde buldu. pembe gözkapakları kapandı. yalnız kalmak için işi olduğunu söyledi. sanki eczacı tarafından büyülenmiş gibi. — Onlar sanatkârlara layıktır. Ondan kopmak . Köpeğini görürsünüz.
yoksa yaldızları elimizde kalır. kişiliğinin her gün biraz daha yutulmasına isyan ediyordu. Emma'nın gönderdiği mektuplarda çiçeklerden. Emma her seferinde. Hayatını göz altında bulundurabilmek de isterdi. korsesinden kopardığı ince bağ. Yonville'den göğsünün üstünde güller getiriyor ve onun yüzüne atıyordu. aşırı. iç karartan bir şey vardı. Allahın da bu işe karışacağını umarak. hiçbir zaman mutlu olmamıştı. bu dalgın gözbebeklerinde. bayağıydı. pekâlâ. gökyüzüne şairane düğün destanları söyleyen tunç telli bir rebap bulunsaydı. onunla tesadüfen niçin karşılaşmamalıydı? Ah. Mabutlara dokunmamak lazımdır. daha tutkulu dönüyordu. Fakat. ona herhalde iftiralarda bulunduğunu anladı.için başka nedenler de arayıp buldu: Bir kahramanlıkta bulunmaktan âcizdi. Kendi kendine: — Onu seviyorum ama.göre hayal etmeye çalıştığı o anlatılmaz aşk duygularına şimdi ne kadar hasret çekiyordu! Evliliğinin ilk ayları ormanda atla gezintileri. Bunlar. çıkacağı ilk yolculukta derin bir mutluluğa ermeyi tasar-liyqrdu. Hatta onu sevmemeye kendini zorluyor. kendini âşığının koynuna atıyordu. uzun bir ürperme ile. hatta peşine adam koymayı bile düşündü. İkisi de. Zaten. fakat. mektuplarında çoğu zaman aşklarıyle ilgisi olmayan şeylerden söz etmek derecesine geldiler.. giyim kuşam zarafetine ve bakışlardaki süzgünlüğe kadar. ciddi ciddi. otelin yanında. Vaktiyle kendisini o kadar büyülemiş olan şey şimdi onu korkutuyordu. soğuk ter damlalarının kapladığı bu alın286 MADAME BOVARY da. kuvvetli içkiler karşısındaki sarhoşlar gibi. herhalde acının ve zevkin bütün sınavlarını vermiş olmalı diyordu. dayandığı şeylerin hemen bozulup çürümesi nereden geliyordu?. Daima. hem de incelikle dolu kıymetli bir varlık. beni sev. her bakımdan onun üzerine titremekten geri durmuyordu. sükûnet bulunca. şiirden. her gülümsemenin altında sıkıntıdan bir esneme vardı. tabansızdı. hasisti. nasıl davranması gerektiğine dair öğütler veriyordu. yıldızlardan bahis vardı. sonra bir tek hareketle bütün elbiselerini bir anda yere düşürüyor.. diyordu. yolculara yanaşan öyle bir serseri vardı ki. fakat sonunda* olağanüstü hiçbir şey duymadığını da kendi kendine açığa vuruyordu. Kendine sımsıkı bağlamak için. kararsız. Hayatın bu yetersizliği. zayıftı. aydan. ne imkânsızlık! Zaten hiçbir şey böyle bir araştırmaya değmezdi. bu fısıldayan dudaklarda. hiç konuşmadan. Fakat gururu isyan etti: — Eh. yalnız bizi düşün. artık ne olursa olsun. kayan bir yılan gibi kalçalarının etrafında ıslık çalıyordu. Sonra. Bu hayal kırıklığı yeni bir ümitle çabucak siliniyor ve Emma. solgun. arkadaşları hakkında bilgi alıyordu. çıkma. boynuna bir Hazreti Meryem madalyonu da geçirmişti. Leon'a onları birbirinden ayırmak için ansızın aralarına kayıvermiş gibi gelen. hem coşkunluk.. ne kadar tecrübeli olduğunu farkedince. âşığına daha ateşli.. Bu sürekli zaferinden dolayı Emma'ya hınç besliyordu. Bununla birlikte. bütün dış yardımlarla alevlenmeyi deneyen zayıf düşmüş bir tutkunun safça başvurduğu çarelerdi. Haşin haşin soyunuyor. hepsini gözlerinin önünden MADAME BOVARY 287 geçirdi. bir kadından daha pelte gibiydi. Çıplak ayaklarının ucuna basarak. bir melek kılığı altında bir şair kalbi. Gerçi Emma. isterse. Ama. . kendini pısırık hissediyordu. karaağaçların gölgesinde bir sıraya oturdu. ona soru sormaya cesaret edemiyordu. Leon. Evlâdına düşkün bir anne edasıyle. isterse aldatsın. Ona: — Onlarla buluşma.sevdiğimiz kimseleri hor görmek bizi onlardan az çok uzaklaştırır. fakat potinlerinin gıcırtısını duyunca. her şey yalan söylüyordu. sağlığı için meraka düşüyor. Ne olursa olsun mutlu değildi. bir yerlerde kuvvetli ve güzel bir insan. kapıma kapalı olup olmadığını bir kere daha muayene etmeye gidiyor. Emma tek başına bulvardan geçerek dönerken. vals eden Vikont ve şarkı söyleyen Lagardy. yemeklere gösterdiği özenden tutunuz da. umurumda değil! Bir defasında birbirlerinden erken ayrılmışlardı. diyordu. O zamanlar ne kadar huzur içindeydi! Okuduğu kitaplara. Ve Leon da kendisine tıpkı ötekiler kadar uzak göründü. bu kolların sarılışında.. manastırın duvarları gözüne ilişti. kendi kendine.
Ama bir seferinde. arkasından da haciz. zavallı Tellier Babanın küpeleriyle birlikte oraya koymuştu. o bir araptan daha yırtıcıdır. Saat dört! Ona çok eskiden beri buradan. Burada. Sonra. Adamcağız. Madame Bovary'nin altın zincirini de. Rouen'dan.Her sevinç bir lanet. sayısız tutkular da tek bir dakikanın içine girebilir. gelecek hafta. Adama. Ama gelecek hafta. Uzun yeşil redingotunun yan cebini kapayan topluiğneleri çekip çıkardı. Havada bir madeni hırıltı dolaştı ve manastırın çanı dört kere vurdu. kocaman bir yazıhane vardı. Bunun üzerine. Bu. Ama yine de M. — Buyursunlar. sonunda küpeleri satmak zorunda kalmış. terbiyeli terbiyeli bir kağıt uzattı. kamburumsu bir genç kızın yardımıyle. fakat öylesine büyük çaptaydı ki. paket bağlarken buldu. ufak tefek. Ve defterlerinden birini açarak: — Bakın! Sonra. rehin karşılığında borç para vermekteydi. Vinçart'ı avutmak ha! Kendisini tanımıyorsunuz anlaşılan. Vinçart tarafından gönderildiğini söyleyerek Emma'ya geldi. emirleriniz? Kendisine hem çıraklık hem aşçılık eden. Fakat bir kalabalığın küçük bir yere sığması gibi. ne yapabilirim? O zaman Emma. Emma da yalnız kendi tutkulanyla yaşıyordu. kendisinin imzalayıp da bütün teminatına rağmen Lheureux'nun Vinçart'a ciro ettiği yedi yüz franklık bir borç senediydi. M. Vinçart'a ne cevap götüreyim? — Ne cevap mı? Kendisine söyleyin ki. yine kendi işine koyuldu.. Buchy İcra Memuru» ibaresi yazılı bulunan bu damgalı kağıdı görür görmez Emma fena halde ürktü ve soluğu kumaş tacirinde aldı. Vinçart'ı avutmak çaresi olup olmadığını sordu MADAME BOVARY 289 — Evet.. Lheureux.. Lheureux. Fakat ertesi günü öğleye doğru Emma'ya bir protesto geldi.. Madamın önüne geçip birinci kata çıktı ve kendisini dar bir odaya aldı. Emma hemen hizmetçisini dükkâncıya gönderdi. 288 MADAME BOVARY Adamcağız bir tek kelime söylemeden çıktı gitti. on üç yaşlarında. müzmin nezleden geberip gidiyordu. bir arşidü-şesten fazla paraya kıymet verdiği yoktu. köpürdü. Üstünde yer yer iri harflerle «Maître Harertg. senetleri ciro etmemek hususunda verdiği sözü hatırlatarak.. şu sıranın üstündeymiş gibi geliyordu. — Ama mecbur oldum da. Şimdi orada. üzerindeki büyük defterler asma kilitli verev bir demir çubukla muhafaza altına alınmış. Adam ge-lemiyordu. dükkânın döşeme tahtaları üzerinde kunduralarını takırdata takırdata. geniş hasır koltuğuna oturdu: — Ne var. bakın. hepsini elbisesinin koluna iliştirdi. beklesin. saf bir eda ile sordu: — M. Basma toplan altında duvara dayalı bir kasa görülüyordu. o zamana kadar kalın sansın kaşlannm gizlediği mütecessis gözlerle sağa sola bakınarak ayakta kalmış olan meçhul adam. şimdilik param yok.. Onu dükkânında. dedi. M. Beni sıkboğaz ediyorlardı. her zevk bir iğrenme gizliyordu ve en iyi öpücükler. yaptım. dudaklarda gerçekleşmesi imkânsız daha yüksek bir şehvet özlemi bırakıyordu. suratından daha az san şamdanları arasında. parmağını sayfanın altından yukarıya doğru gezdirerek: . yüzü kıpkırmızı kafası dazlak biri. Lheureux'nun işe müdahale etmesi lazım geldi. — Şimdi ne olacak? — Olacağı basit: Bir mahkeme karan. Gerçekten. — Dinleyin beni! Zannederim ki bugüne kadar size karşı iyi davrandım. yumuşak bir eda ile. ne yok? — Ahn. Oldu da bitti! Emma herifi dövmemek için kendini zor tutuyordu. içine para ve senetten başka şeyler de konulmuş olacaktı. Ona kağıdı gösterdi. Quincampoix'da külüstür bir bakkal dükkânı satın almıştı. Evet. — Peki. M.
Emma'ya dükkâna yeni gelmiş bir sürü mal gösterdi . M. M.fakat kendi kanaatince. Emma. işin doğrusu söylenmez ki.. kendilerine. Faturalara not olarak şunu da eklemeyi hiç unutmuyordu: «Bundan kocama hiç bahsetmeyiniz. Sonra. Felicite'den.» Gerçi bazı itirazlar oldu ama hiçbiri kocasının eline geçmedi. tatlı bir sesle: — Anlaşalım.. Yeniden borçlandı ve bu. Kaynana gönderilecek bir şey kalmadığını bildirdi: Tasfiye tamamlanmıştı. bu işin çok güç bir iş olduğunu. geçenlerde bir satışta bulduğu üç buçuk metrelik bir dantela parçasını göstermek için kendisine seslendi: — Bakın.. eski kap kaçağı satmaya başladı.. elma gibi yuvarlak adamımdır ben. Lheureux ise elindeki kalemin tüylerini ısırarak. damarlarındaki köylü kanı. Çin porseleni. . 17 temmuzda yüz elli.. belki.. herhalde bu susmadan kaygılanmış olacaktı ki: — Şayet. Bir budalalık yapmaktan çekiniyormuş gibi durdu. herkesten borç MADAME BOVARY 291 para çekti.. rengi de hiç atmazmış! Pekâlâ herkes yutuyor bunu. hiç değilse bunları alıp götürdü. insanın zihni karışıyor. hiç oralı değilmiş gibi. sonra. altı yüz liralık bir akar kalıyordu. bir MB 19 290 MADAME BOVARY kere anlaştık. birkaç rakam yazdı. bazı ufak tefek şeyler satın alıyordu. Emma'ya her biri iki yüz elli franklık ve birbirinden birer ay aralıklı vadeli dört senet yazdırdı. bakın şu elbiseliğe... herkes onun sırtından geçinmeye bakıyordu. ama nasıl?.... moda böyle. diğer bin beş yüz frank eridi gitti. ne kadar mağrur olduğunu bilirsiniz. Onların da biri yedi yüz franklık. güzel değil mi? Şimdi bu dantelayı koltuk başlarına koyuyorlar. Nihayet Barneville'den gelen para ile senetlerin iki tanesini ödedi.— Hah işte. faizler. onu da düzenli olarak gönderecekti. kocasının hastalarına iki üç fatura gönderdi ve faydasını gördüğü bu usulü sonraları da bol bol kullandı. — Siz nasıl isterseniz! O zaman.. Şehre her inişinde. Hürmetkarınız. hiçbiri Madama layık değildi. şu günlerde elime para geçse. öbürü üç yüz franklık! Aldığınız küçük avanslar. Madame Lefrançois'dan. Emma susuyordu.. Barneville'den başka. — Zaten Barneville'in bakiye hesabı gelir gelmez. onun gibi biçare bir dükkâncı avans filan veremezdi. kocasını. tabii anlarsınız... bütün suçu o «Köpoğlu Vinçart»a yük-lüyordu. Devekuşu tüyleri. — Mösyö'nün imzaladığı senetlerden söz etmiyorum bile. pek hayrete düşmüş göründü. — Allah vere de Vinçart bana olmaz demese! Esasen.on metelik sektirtmiyordu. — Ama. Bir hokkabazdan daha atik davranarak dantelayı mavi bir kağıda sardı ve Emma'nın eline tutuşturdu. düşünüyormuş gibi gözlerini kapadı. eski şapkalarını.. son meteliğini vereceğini söyleyerek. — Meselâ. gayet ustaca pazarlık ediyordu. diye devam etti. Artık ben bu işte yokum! Emma ağlıyordu. 3 ağustos iki yüz frank. mirastan artanı derhal göndermesi için annesine mektup yazmaya zorladı. Sonra. nisanda.. Lheureux başka bir şey bulamayınca. Langlois'nın henüz parayı ödemediğini duyunca. Para bulmak için eski eldivenlerini. O zaman Madam.. 23 martta kırk altı. Daha o akşam. metresi otuz beş santime. böylece devam etti. Arkasını dönerek: — Sonra. pek sıkıntıya düşeceğini. başkalarına yaptığı bu aldatmacaları itiraf etmekle. şimdi kimse borcunu ödemiyordu.. bir türlü arkası gelmiyor.. işi savsaklayacak değilim. adama «Mösyö Lheureux'cüğüm» bile diyordu. Sonra.. Fakat dükkâncı.. hiç değilse şeyini öğrenseydim?... Kusura bakmayınız. Kızıl Haç sahibesinden. Zaten kendisinin on parası yoktu. — Nasıl?. dedi. Dükkâncı. sandıkları aldı. Emma'yı kendisine ne kadar dürüst davrandığına inandırmak istiyordu.
Les-tiboudois'nın o kadar gündelik alacağı vardı ki! Sonra çocuk üşüyor. delik çoraplarla dolaşıyordu. safi arzu kesilmiş. Leon'u düşünüyordu. pek hoşuna gitmediği halde Leon emri yerine getirdi. Delikanlının gözünü açmak. soğuk havayı içine çekiyor. daha gösterişsiz otellerde de pekâlâ rahat edebileceklerini kendisine anlatmaya çalıştı. Charles: — Hizmetçiyi çağır.. Charles. Mutfaktaki ocakların üzerinde mendillere rastgeliniyor ve küçük Berthe. küçük Berthe'i dizlerine oturtuyor. Onların muhteşem olmasını istiyordu! Şayet âşığı tek başına masrafın altından kal-kamazsa. bu işin içinde de ailelerin ezeli umacısını. — İki yıl önce. içinde kanlı sahnelerle azgın şehvet betimleri bulunan acayip kitaplar okuyordu. oğlunun evli bir kadınla kendini mahvettiğini haber veriyordu. Dersle hiç başı hoş olmayan çocuk. fakat hep Emma'nın itirazlarıyle karşılaştı. diyordu. 292 MADAME BOVARY Madame odasındaydı. Oraya çıkılmıyordu. kendini bencillikle suçluyor ve içinden hemen gidip karısını öpmek geliyordu. Leon. bütün gün kalıyor. Charles hemen koşup geliyordu. belki canını sıkmış olurum. doğrusu hesap yapmaya gayret ettiği de oluyordu. Kötü bir vaziyete girmekten korkuyordu. Mektupta. Kendisini doyuran o randevulardan bir tanesini yaşamak için o anda her şeyini verebilirdi. Sonra. yapraklar şimdiden dökülüyordu. olmaz. her şeyi olduğu yerde bırakıyor. inanası gelmiyordu. yani aşkın derinliklerinde çöreklenen o belirsiz kötü yaratığı. zinanın körüklediği o mahrem alevle daha da yanarak. annesini istiyordu. git. Biliyorsun ki. gür saçlarını rüzgâra dağıtıyor ve yıldızlara bakarak kendine prens aşkları temenni ediyordu. yarı çıplak. Kendi kendine: — Hayır. bir daha da kafa yormuyordu. Akşam yemeğinden sonra bahçede tek başına dolaşıyor. Randevular onun bayram günleriydi. başka yerlerde. bir çığlık koparıyordu. nefes nefese. Ve elleri arkasında. Gerçekten. metresinin garip tavırlar takındığını. oğlunun patronu maître Dubocage'a mektup yazd^ o da bu işin mükemmelen becerdi. O da: — Ah.Bazen. hemen hemen her defasında böyle oluyordu. Onu. çok geçmeden o kederli iri gözlerini açıyor ve ağlamaya koyuluyordu. bunda kendisinin kabahati olmadığını söylüyordu! Neden bu kadar öfkeleniyordu? Charles her şeyi karısının geçirmiş olduğu sinir hastalığı ile izah ediyor. zihni çabucak karmakarışık oluyor. Şimdi evin hali pek hazindi! Satıcıların kapıdan asık suratla çıktıkları görülüyordu. Sonbahar başlamıştı. yavrucuğum. Kendisi sabahlara kadar. annen rahatsız edilmek istemez. vakit vakit Rouen'da bir Cezayirlinin dükkânından satın aldığı saray tabletleriyle tütsü yapıyordu. birisi annesine uzun bir imzasız mektup göndermişti. hastalandığı zamanki gibi!— Ne zaman bitecek bütün bu belâlar!. heyecan içinde. o denizkızını. iyice düşününce. Bir gün çantasından altı tane altın yaldızlı küçük kaşık çıkardı (bunlar Rouault babanın düğün hediyesiydi) ve Leon'dan hemen gidip bunları Emniyet Sandığı'na götürmesini rica etti. ezile büzüle bir ihtarda bulunacak olursa. yanında uzanıp uyuyan bir adamdan kurtulmak için yapmadığını bırakmamış ve sonunda kocasını ikinci kata sürgün etmişti. açığı cömertlikle kendisi kapatıyordu. Madame Homais'nin ayıplamasına rağmen. Emma kaba kaba cevap veriyor. fakat öyle akıl almaz şeyler keşfediyordu ki. Olduğu yerde kalıyordu. yürümeye devam ediyordu. kendisini ondan uzaklaştırmak isteyenlerin pek haksız olmadıklarını anladı. Bu da. sakatlığını kusur saydığı için kendi kendine kızıyor. Geceleri. kadıncağız. Yahut bazen. git! diyordu. diyordu. pencereyi açıyor. kum üzerinde ırmaklar yapsın diye gidip bahçe kovasıyle su getiriyor. Bu da zaten ot bürümüş bahçeyi pek bozmuyordu. ona uçurumu MADAME BOVARY 293 . O zaman Charles çocuğu teselli ediyor. O zaman yeniden hesaba girişiyor. Çoğu zaman dehşete düşüyor. uyuşmuş. o canavarı görür gibi olarak. Emma orada. tababet gazetesini açarak ona okuma öğretmeye çalışıyordu. yahut kınaağaçlarının dallarını kırarak tarhlara ağaç diye dikiyordu.
Emma'ya layık bir meclisti bu! Kadınlara gelince. O zaman içine korku girdi. Sonra. Ona sık sık celpler. kalbi. gece maskeli baloya gitti. pek büyük girişimlere yetenekli sanır. Leon sonunda bir daha Emma'yı görmeyeceğine yemin etmişti.daha da çoğalmasını istemekle. Ötekiler yemeğe koyuldular. yine olduğu yere sırtüstü yuvarlanıyordu. her gün biraz daha üstüne düşüyor . Ümitlerinin kırılmasından. daha seslerinden. Fakat yazarken. her noterin gönlünde birazcık şair kırıntısı bulunur. Lokanta sahibi. Kadınla ilgisini kesmesi için yalvardı. Kadife bir pantolonla kırmızı çoraplar giymiş. arkadaşlarının sabahları soba etrafında yaptığı şakaları hesaba katmasa bile. Şimdi artık içinde sızısı hiç dinmeyen ve her yeri kaplayan bir kırıklık duyuyordu. Leon'u sorumlu buluyor. Emma ondan ne kadar tiksinmişse. Çapkının en bayağısı sultan hanımların hayaliyle geçinir. gençlikte kanı kaynadığı zaman. Leon. damgalı kağıtlar geliyor. Odada bir noter kâtibi. coşkun duygulardan.bari onun için. Bütün gece trombonların azgın sesine ayak uydurarak zıpladı durdu. Birbirine sahip olmak zevkini yüz katına çıkaran o şaşmaları duyamayacak kadar birbirlerini fazla tanıyorlardı. o saadetten vazgeçemiyordü. sonraları kendi müessesesine de zararlı olabilirdi. ay ışığında ve çiçeklerin güzel kokusu altında. Böyle bir macera. zinada evliliğin yavanlıklarıyle yeniden karşılaşmıştı. tıpkı belirli bir müzik dozundan fazlasına tahammül edemeyen insanlar gibi. Emma. bir tek gün. gidip bir yerlerde yemek yemekten söz ediyorlardı. geri çekti ve gözlerini yere indirdi. O hayalet. herkes etrafında halka oluyordu. sanki kendisine ihanet etmiş gibi. Erkekler bir köşeye çekilip fiskos ettiler. beş altı maskelinin arasında buldu. Ama. derisi buz gibi soğuyordu. sonunda bu hayalet o kadar gerçek. alnı ateş gibi yanıyor. onu. Emma Yonville'e dönmedi. Bunlar. Leon'un hamal veya gemici kıyafetine girmiş olan arkadaşlarıydı. yahut uyanmaksızm hep uyumak istiyordu. Emma hayranlıkla sarsılıyor. Nitekim flütten. fakat niteliklerinin bolluğu altında kaybolarak bir tanrıya döndüğü için. yani Dubocage için bu fedakârlığa katlanmalıydı. okuduğu en güzel şeyler ve en kuvvetli arzularının yarattığı 294 MADAME BOVARY bir hayalet beliriyordu. kafasında başka bir adam. iki tıp talebesi ve bir de tüccar kâtibi vardı. fakat bunlara şöyle bir göz atıp geçiyordu. çünkü bu belirsiz aşkın atılımları. hatta. yine kendini sınırsız tutkulara. o da Emma'dan o kadar usan-mıştı. hayal kurmaktan vazgeçti: Çünkü her burjuva. Etraftaki kahveler tıklım tıklım doluydu. geleceğini ve bir öpücükte kendisini alıp kaçıracağını sanıyordu. üç çeyrek saat öğüt verdi. Allah için. Emma yemedi. karar vermek cesaretini gösteremediğinden. çünkü. Fakat nasıl kurtulmalıydı? Sonra böyle bir mutluluğun bayağılığı ile kendini ne kadar aşağılık içinde hissederse etsin. balkonlarda igek merdivenlerin sallandığı mavimtırak bir ülkede oturuyordu. bu kadın yüzünden başına türlü belâlar gelebilir. Sabah olunca kendini tiyatronun girişinde. «Bir felâket olsa da ayrılsak. azgın zevk ve eğlence âlemlerinden daha fazla yoruyordu. Balonun döşeme tahtalarını. Rıhtımda en adi cinsinden bir lokantayı gözlerine kestirdiler. artık incelikle-.» diyordu. rini pek farkedemediği bir aşkın gürültüsü karşısında ilgisizlikten uyukluyordu. bir tek dakika bile olsa. Leon'a mektup göndermekten de asla geri kalmıyordu. Emma. sanki dans eden binlerce ayağın ritmik .göstermek için. hemen hemen hepsinin en aşağı cinsten olduğunu anlamakta gecikmedi. her çeşit saadetin kökünü kurutuyordu. içinden. yine de onu bütün açıklığıyle hayalinde can-landıramıyordu. en ateşli hatıralar. sözünü tutmadığı için kendi kendine kızıyordu. alışkanlıkla veya ahlaksızlıkla. herhalde masraf hakkında konuşuyorlardı. gözkapakları karıncalanıyor. Emma onu yanıbaşında hissediyor. başına fiyongolu bir peruka ile yana eğdiği üç köşeli bir şa_pka geçirmişti. Hem yakında başkâtip olacaktı: Artık ciddi olmanın zamanıydı. Kendi menfaati uğruna bunu yapmazsa. o kadar ele avuca sığar bir hale geliyordu ki. Artık yaşamamak. iskemlesini. bunlara dördüncü katta küçük bir oda açtı. kolu kanadı kırılmış. Büyük perhizin üçüncü perşembe günü. göğsünün üstünde Emma birdenbire hıçkırmaya başladı mı artık sıkılıyordu. daha bir sürü nasihat dinlemeye mecbur kalırdı. bir kadının daima âşığına mektup yazması lazımdır fikriyle.
— Hiçbir şey yapamam. lekesiz uzaklıklarda. Zaten bunları yapan ben değilim.» Hangi hüküm? Gerçekten. Bayılıyordu. borç para almak. kadriller. kendini yatağın üzerine attı. — Acaba bir şeyler yapmanız. — Nasıl hayır? Ağır ağır ona döndü ve kollarını kavuşturarak: — Benim. tekrar Kızıl Haç'a döndü. Kalabalığın suratları. ama haberi olmamıştı ki. Bütün dalaverelerini. avizeler.» 296 MADAME BOVARY Yapılacak ne vardı?. açık hava onu teskin ediyordu.. bu böyle! Mahkeme kabul etti! Elde hüküm var! Onu da size tebliğ ettiler. Her şeye.. yine de. nihayet kendine geldi ve orada. gayet serbest bir tavırla adamın karşısına çıktı. maskeleri. — Biliyor musun başıma geleni? Herhalde bir şaka olmalı bu! — Hayır. yarın! Lheureux'nun herhalde kendisini yine korkutmak istediğini düşündü.. yeni bir vadeye bağlandıkça bedeli artan senetleri yenilemek suretiyle Emma. Sonra. Bir kuş gibi uçup giderek. Leon'a dönmesi gerektiğini söyledi ve nihayet Boulogne Otelinde tek başına kaldı. Otelden çıktı. Bahçelere bakan iki yanı boş bir sokağa geldi. Bununla birlikte. — Ne yapalım. Emma her çareye başvurdu. bir gün önce başka bir kağıt daha gelmişti.» Ne oluyor? «Sekiz bin franklık bir meblağı ödemek. Demek. biraz daha altında şunlar vardı: «Kendisi. punç kokusuyle yaprak sigaMADAME BOVARY 295 ralarının dumanı onu büsbütün sersemletti. hatta kendisine de tahammül edemez olmuştu. bulvardan...... boyuna satm almak. Vinçart. bir düşünsek. solgun gökyüzünde büyük bir kırmızı leke genişliyordu.. sonra. Hızlı yürüyordu. bütün kanuni yollardan ve özellikle mal ve eşyasının hacziyle zorlanacaktır.» Birçok satır atladı ve şunu gördü: «Yalnız yirmi dört saatlik bir süre içinde. Şu kelimeleri okuyunca büsbütün şaşırdı kaldı: «Kral. parasını ödememek. kendi kafasının içinde duyuyordu. dedi. pencerenin önüne götürdüler. kanun ve adalet namına Madame Bovary'ye tebliğ olunur ki. evlerin duvarına sağır edici bir madeni sarsıntı fırlatarak geçti.. kıyamete kadar size pîr aşkına müteahhitlik ve bankerlik yapacağımı mı sanıyordunuz. kenar semtten geçti.vuruşuyle hâlâ gümbürdüyormuş gibi. Felicite ona duvar saatinin arkasında kül rengi bir kağıt gösterdi. Akşamın saat dördünde Hi-vert gelip kendisini uyandırdı. haksızlık etmeyelim! Emma borcun miktarına itiraz edecek oldu. — Ama.» Hatta. Sonra. lokantadaki yemek. Emma okudu: «Mahkemenin icra yetkisi veren hükmü gereğince.. Gün ağarmaya başlıyordu.. Hiç haberi olmamıştı ki. uzaklarda. Emma.. Lheureux. Sainte-Catherine tarafında. balo kostümünü çıkarıp attı. senetler imzalamak. duvarlarında Nesle Kulesi'nin resimleri asılı duran ikinci kattaki küçük odasında. hoş görünmelerinin amacını bir anda kavradı. Kurşun rengi bağlamış nehir rüzgârla ürperiyordu. rüzgârın önüne kattığı sis tabakaları gibi kayboldu. alaylı bir selamla: . azar azar. hizmetçisinin odasında uyumaktan olan Berthe'i düşündü. o kadınlar. Lheureux efendiye karışık işlerinde kullanmak için sabırsızlıkla • beklediği bir sermaye hazırlamıştı. Fakat uzun demir çubuklarla yüklü bir at arabası. hanımcığım? Cebimden çıkarıp verdiğim paraların yine cebime girmesi gerek. Başına birdenbire gelmişti bu iş. Emma.. Tutarın gereğinden fazla şişirilmiş olması içine biraz soğuk su serpiyordu. Emma hemen oradan sıvıştı. yirmi dört saat sonra. bir yerlerde yeniden gençleşmeyi ne kadar istiyordu.. sokak fenerleri sönüyordu. Eve girer girmez. Cauchoise Meydanı'ndan. Köprülerin üzerinde kimsecikler yoktu. her şey.
Lheureux pencere ile yazı masası arasında mekik dokurken. dedi ve kapıyı kapadı. Kocama diyeceğim ki. — Size söz veriyorum. Hizmetçi kız geldi. — Adam sen de! Bu kadar dostunuz var! Kendisine öyle keskin ve korkunç bir tarzda bakıyordu ki. — Evet. Ben ırgat gibi çalışıp dururken siz keyfinize bakıyordunuz.. — Bırakın beni! Neredeyse beni baştan çıkarmaya kalkışacaksınız. en gizli köşelerine kadar.. — Hoppala! Şimdi de ağlama faslı! — Beni mahvediyorsunuz! — Vız gelir bana. dedi. Emma iliklerine kadar titredi. dedi. iskemleleri.. pek ileri gidiyorsunuz. imzalayacağım. tutarın dörtte birini.— Kabahat kimin? dedi. Madame? Müsaade eder misiniz? deyip duruyordu. hatta o küçük ve güzel beyaz elini dükkâncının dizleri üzerine koydu. birkaç gün daha sabredin! Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Yararı yok! Onu usulca merdivene doğru itti. göstereceğim ona bu makbuzu... şamdanları ve yatak odasında da etajerdeki bütün ufak tefekleri saydılar. başına bir topuz inmişten daha beter.. usandım artık imzalarınızdan! — Yine satacağım. tuvalet odasını gözden geçirdiler. Emma acısını bağrına bastı. boyuna tekrarlıyordu. kadına yaklaştı ve tatlı bir sesle: — Biliyorum. — Bıktım. size yalvarırım. Vinçart'ın ıskontosu sırasında Emma'nın kendisine verdiği bin sekiz yüz franklık makbuzu çıkardı.. göstereceğim ona. bu üç adamın gözleri önüne boylu boyunca serildi.. üçte birini. — Siz aşağılık bir adamsınız! MADAME BOVARY 297 Dükkâncı gülerek: — Oo... Sonra. — Öyle mi? Ben de bir şeyler göstereceğim kocanıza! Lheureux kasasından. Satacak neyiniz var ki? Ve dükkâna açılan küçük pencereden seslendi: — Annette! 14 numaranın üç kuponunu unutma sakın. fakat mutfakta tabak çanağı. Meslek âleti saydıkları kuru kafayı deftere kaydetmediler. — Sizin ne adam olduğunuzu herkese söyleyeceğim.. icra memuru Maître Hareng. olduğu yere yığıldı. — Çok geç artık. Adamlar. beyaz kravatı. Mademki paramı iade etmek için bundan başka çareniz yok. otopsi yapılan bir ceset gibi. Emma kollarını büke büke: — Ama nereden bulacağım. fakat hiç kimse de bu yüzden ölmemiştir alt tarafı. Fistanları. çok gergin subyeleri ile Maître Hareng. — Ahlak dersi istemez! — Ahlak dersinin kimseye zararı olmaz. — O zavallı adamcağız sizin bu küçük hırsızlığınızı anlamaz mı sanıyorsunuz? Emma. iç çamaşırını. — Ama size binlerce frank. hemen hemen tümünü getirecek olursam? — Olmaz artık. zaman zaman: — Müsaade eder misiniz. Omuz silkerek: — Hadi canım siz de! dedi. hoş bir şey değil bu. VII Ertesi gün. dedi. 298 MADAME BOVARY — Mösyö Lheureux. tencereleri. hayranlıkla: . oo. Em-ma'nın hayatı. haciz zaptını tutmak üzere iki şahitle birlikte eve geldiği zaman. Emma bunun manasını anladı ve «kovuşturmayı durdurmak için ne kadar para lazım olduğunu» sordu.. Düğmeleri iliklenmiş daracık siyah elbisesi. Bovary'nin muayene odasından işe başladılar. Emma küçüldü. Sık sık. yalvardı.
Açmak icabetti. sekiz bin frank lazım bana! — Sen delirmişsin! — Henüz değil. gelir gelmez bir bardak dolusu su içti. O zaman Leon.. daha doğrusu uçsuz bucaksız bir pişmanlık kaplıyor. yahut geziye çıkmışlardı. Emma: — Amma da bayağı adammışsın! diye haykırdı.. Rodolphe'un mektuplarını Emma orada bir çekmeceye ki-litlemişti. Üç bin frank bulmak pek olmayacak şey değildi. Yüzünün çizgilerinden suçlamalar sezerek. Emma: — Sana diyeceklerim var. Emma o akşam Charles'ı düşünceli buldu. Çin ekranlarıyle süslü ocağa. Emma. gizlendiği yerde sıkılmış olacak ki. Emma onu Bovary'yi oyalamak için gözcülük etmeye göndermişti. burada olmaz. Kimse açmadı. Zaten. MADAME BOVARY 299 Nihayet gittiler. Maître Hareng. işi olur olmaz iade edecekti. yani Leon. bir küçük pencere açık kalmış herhalde. Rouault Babanın elinden bir şey gelmezdi. İçindeki Napoleon altınlarını düşürmek istiyormuş gibi kâğıtları yavaşça eğdi. büsbütün şahlandırıyordu. zira Charles hiçbir şeyin farkında değildi: Kaynanası kendisinden nefret ediyordu. Ev sahibinin eve «kadın» almasından hoşlanmadığım itiraf etti. dedi. — Git! dene! lâzım! koş!. Leon elini anahtara attı. muhafız. aptal aptal: — Seri de işi fazla büyültüyorsun.— Çok hoş!. birazcık gürültü etti: Charles: — Yukarda biri mi dolaşıyor? dedi. bize gidelim. rüzgârdan sallanıyor. geniş perdelere. koltuklara. ba çok lüzumlu parayı bulmak için hemen paçaları sıvamalıydı. dedi. Oh! Bir şeyler yap! Bir şeyler yap! Seni daha da seveceğim! Leon çıkıp gitti.. Fakat. hafakan dolu bakışlarını ondan ayırmıyordu. suratı bir tören ağırbaşlılığı içinde: — Üç kişiye gittim. Emma. kapıyı vurdu. Felicite içeriye girdi.. vaktiyle kalbini çarptıran o kağıtlara. Belki bin ekü kadar bir para ile herif^yatışır. Sonra gözleri. Nihayet Leon göründü. nasıl olur?. kalemini sol eliyle tuttuğu bir bağa hokkaya batırarak yazmaya koyuluyordu. mektuplar! dedi. Bazıları alay etti: Kimse razı olmadı.r gülümsemeyle: — Ah. bu da tutkusunu yok edeceğine. dedi. ismini bildiği bankerleri görmek maksadıyle Rouen'a gitti. ertesi pazar günü. Emma. içini vicdan azabı. rastgetirebildiklerinden para istedi. Saat ikide Leon'un evine gitti. Bunlar ya kıra gitmişlerdi.. bana yardım edeceksin. Çok solgundu: — Leon. — Hayır. tavan arasına çıktılar. ne berbat bir vaziyette olduğunu izah etti. fakat o. Charles. Boulogne otelindeki odalarına gittiler. Demek hemen teşebbüse geçmek lazımdı. ikisi bir olup haciz muhafızını damın altına yerleştirdiler. o da oradan kımıldamayacağına söz verdi. rahat rahat kütükleri karıştırıyordu. Emma. dedi. parmakları sümüklüböcek gibi kırmızı ve gevşek o iri elin dokunduğunu görünce tiksindi. halden anlayan b. — Hayır. ama. Fakat yılmadı. ilave etti: 300 MADAME BOVARY — Dinle beni. Sonra. Bir an geldi. ama boşuna! . kendi yerine Leon da pekâlâ borca girebilirdi. müsaade ediniz. haciz hikayesini anlatarak. durdurdu. bir saat sonra döndü. Sımsıkı yakaladığı iki elini sarsarak... hayatının tassızlığına lezzet katmış olan bütün o eşyaya ilişince. iki ayağını ocağın demirlerine dayamış. — Ama. Arkasından hemen. Çok güzel! diyordu. zira içinde başka bir şey bulunup bulunmadığından bizzat emin olmalıyım. Evin katlarını bitirdikten sonra. — Seni hangi rüzgâr attı böyle? — Rahatsız mı ettim? — Hayır. Paraya acele ihtiyacı vardı.
Parvis Meyda-nı'na geldi. ne olup bittiğini bilmiyordu. dostlarından biriydi. İçinden. eczacının elinde. şehre her inişinde. hiç konuşmadan. Kızıl Haç'a. sevgilim. yutulacak mağribî kelleleri zannederek karınlarını bunlarla doldururlardı. düşmemek için bir duvara dayandı. öyle bir hüzün geldi ki. dan boşanıyordu ve kavas. gürbüz Normandiyalılar. Gotik çağı yiyeceklerinin son örnekleriydi. belki haçlı seferleri devrinden kalma. Aslında. Vikont'tu! Emma dönüp baktı. gözkapakları şehvet ve cesaret verici bir tarzda birbirine yaklaşıyordu. O zaman korktu ve her çeşit izahın önüne geçmek için. Kim bu acaba? Emma onu tanıyordu. Alev alev yanan gözbebeklerinden cehennemi bir cüret fışkırıyor. güneşin bembeyaz bir gökyüzünde parıldadığı. Yabanlıklarını giymiş Rouenlılar. hep Massacra sokağındaki meşhur çörekçiden gidip alırdı. Artık gitmem gerek kusura bakma.Sonra ocağın iki ucuna karşılıklı oturup. eliyle alnına vurarak bağırdı: — Morel bu gece dönecek! Ümit ederim ki benden esirgemez bunu (Morel. önüne serilen geniş. Hava güzeldi. Emma. fakat aşkından daha az derin bu büyük kubbe altına endişe içinde ve ümitle girdiği günü hatırladı ve peçesinin altında ağlayarak. Homais. İkindi ibadetinden çıkılıyordu. martın berrak ve sert günlerinden bireydi. gelip de. Emma yerinde tepinerek omuz silkiyordu. Nitekim. Leon onun fısıldadığını duydu: — Ben senin yerinde olsaydım. Emma'nın artık hiçbir şey hissedecek hali kalmamıştı. 302 MADAME BOVARY Bunlar. küçük tıkız francalaları pek severdi.. kilisenin üç büyük kapısın. Ama önünden geçen adam.» dedi. «Belki aldandım. alışkanlıkların dürtüsüne bir makine gibi itaat ederek. Eczacının karısı da. bu sarık biçiminde. Emma. İşin içinde bir yalan olduğundan mı şüphe ediyordu? Sonra Leon kızararak devam etti: — Ama. Kırlangıç'a binmesine yardım etmek için elini Em-ma'ya uzatırken: — Sizi gördüğüme pek sevindim. ona porsumuş gibi geldi. halk. genç adam kendisine suç işlemeyi öğütleyen bu kadının dilsiz iradesi karşısında sıfırı tükettiğini hissetti. . bir köprünün üç kemeri altından akan nehir gibi. dedi. sofrada. kendini mahvolmuş hissediyordu. Kendisine öyle bir bitkinlik. ben de yarın sana getiririm. dişlerinin pek bozuk olmasına rağmen.. o idi. sarsak. çok zengin bir tacirin de oğluydu). karısına bunlardan getirmeyi hiç ihmal etmezdi. samur kürk giymiş bir kibar zatın kullandığı iki tekerlekli bir arabanın okları arasında yeri eşeleyen güzel bir siyah at geçsin diye durdu. Allaha ısmarladık! Elini sıktı. keyifli keyifli geziniyorlardı. öyle ki. bunların ortasında. karısına götürmek üzere bir mendile sardığı altı küçük francala vardı. Saat dördü çaldı. hareketsiz kaldılar. MADAME BOVARY 301 Emma bu ümidi onun hayal ettiği gibi sevinçle karşılar görünmedi. perhiz günlerinde tuzlu tereyağı ile yenilen. Açılan bir arabalık kapısından çıkan bir ses: — Varda! diye haykırdı. Yonville'e dönmek üzere yerinden kalktı. saat üçe kadar gelemezsem. M. kahramanca tıkır tıkır yerdi. Araba hızlandı ve gözden kayboldu. beni artık bekleme. dışından her şey onu yüzüstü bırakmıştı. sokak bomboştu. ama o el. O zaman Emma. meşalelerin sarı ışığı altında. neredeyse bayılmak üzere. Madame Homais. pekâlâ bulurdum. bu nedenle. — Nereden bulurdun! — Senin noterlikten! Ve gözlerini Leon'a dikti. Sonra içinden. Tarif edilmez uçurumlara rasgele yuvarlanarak. tıpkı eski Normandiyalılar gibi. bir kaya parçasından daha hareketsiz duruyordu.. yürümeye devam etti. o tıkız francalaları. Homais. ecza ile dolu kocaman bir sandığın Kırlangıç'a yükletilmesine bakan Homais'ciği görünce âdeta sevindi. tatlı şarap güğümleriyle dev gibi jambon ve sucuk yığınları arasında. sersemlemiş.
— Hem sonra. Bütün serveti bundan ibaretti. idarenin bu kadar çirkin işlere göz yummasını bir türlü aklım almıyor! Bu biçareleri yakalamalı ve bir işte çalışmaya zorlamalı. bana iki mangır geri ver. kapalı pazar yerinin yanında. MADAME BOVARY 303 Hivert. şerefsizim. Ona şarabın iyisini. başı açık. bir direğe asılı kocaman bir ilanı okuyordu. düşünceli ye Napoleonvari bir tavırla. adresini de söyledi: — M. karşılık olarak sen de palyaçoluk et bize bakalım. faydasını görürsün. bu nasihatlerin tesirinden şüphe ettiğini açıkça söylemek cesaretinde bulundu. aç kalmış bir köpek gibi. Homais. kollarını kavuşturarak yerine oturdu. duvar halısının çivisinden kurtulmuş bir köşesi gibi sallanıp duran şapkasını uzatıyordu. diye sordu. tam o sırada. biranın iyisini. Hizmetçi ile hanımı birbirlerinden sır saklamazlardı. Lefrançois ananın kalabalığın ortasında nutuk verir gibi bir hali vardı. afallamış. dili dışarıda. Emma'yı o andaki ıstırabından yavaş yavaş uzaklaştırıyordu. yeşilimtırak gözlerini fıldır fıldır döndürerek. Justin'in bir taşın üstüne çıkarak ilanı yırttığını gördü. Eczacı: — İşte. arabanın kapısı kenarından. donuk tabaka. birdenbire pencereden dışarıya sarkarak bağırdı: — Unlu şeyler. — İşte sana beş santim. Homais kesesini açtı. ona omuzunun üzerinden bir beş franklık fırlattı. tiksinti içiride. dizleri üzerine çöktü. M. Emma bir bakışta. Emma. francalaları filenin kayışlarına astı. Kendi kendine: — Başa gelen çekilir. M. Kör. Nihayet Felicite içini çekerek: — Ben sizin yerinizde olsam. cesareti kırılmış. — Sahi mi? Bu sualin anlamı şuydu: . Fakat kör adam. diyordu. her defasında olduğu gibi. heyecanlar içinde. Onu böyle fırlatıp atmayı hoş bir hareket sayıyordu. Homais. Kör. iltihaplı yerleri ardıç tohumu tütsüsüne tutmak lazım! Gözlerinin önünde geçip giden tanıdık şeylerin manzarası. iki eliyle midesini uğuşturmaya başladı. tepenin eteğinde peyda olunca: — Doğrusu. Kör. sütlü şeyler yemek yok! Cildiniz üzerine yünlü şeyler giyin. kır bekçisi çocuğu ensesinden yakaladı. Terakki.Sonra. âdeta uyuklayarak geldi. bu korkunç illet sende çoktan beri mi var? Meyhanelerde kafayı çekeceğine. Aynı zamanda. Fakat eczacı. zaten pek budala görünüyordu. perhize girsen daha iyi olur. Üzerine dayanılmaz bir yorgunluk çökmüştü. Pazar yerinin etrafında bir kalabalık toplanmış. dış tabaka. sanki ilk kez görüyormuş gibi davrandı. Hivert: — Öyleyse. başını geriye attı. M. dedi. bir çeşit boğuk uluma tutturdu. W 304 MADAME BOVARY O zaman sessizce birbirlerine bakıştılar. tavsiyelerimi unutma. Vahşet içinde yuvarlanıp duruyoruz. Madame. Fakat. yüz biçimi gibi kelimeler mırıldandı ve sonra babacan bir tavırla: — Dostum. kendi tertibi olan iltihap geçirici bir merhemle herifi bizzat iyi edeceğine dair teminat verdi. dedi. bütün mobilyasının satılığa çıkarıldığını okudu. Guil-laumin'e giderim. M. Homais eczaneden çıktı. herkes tanır. dedi. meydandan gelen seslerin gürül-tüsüyle uyandı. dedi. Nihayet. Araba tekrar yürümeye başlamıştı ki. Felicite! Madame! Felâket! Zavallı kız. kaplumbağa adı-mıyle ilerliyor. kapıdan kopardığı sarı bir kağıdı hanımına uzatıyordu. kim bilir? Niçin beklenmedik bir olay birdenbire patlak vermesin? Lheureux bile pekâlâ ölebilir. bir sıraca iltihabı! Bu zavallıyı çoktandır tanıdığı halde. göz akı. Sabahın saat dokuzunda. rostonun iyisini tavsiye ediyordu. Emma. Evine. bir şarkı tutturmuştu.
. nezaketsizliğinden dolayı özür dileyerek öğle yemeğine oturdu. mütemadiyen yenilenen senetlerin uzun hikayesini (Emma'dan daha iyi) biliyordu. Noter anlıyordu bunu: Zarif bir kadın! Yemeğine ara vermeden. İngilizlere özgü bir temizlik içinde parıl parıl parlıyordu. iki gümüş ısıtacak. sonra. dedi. bütün köşelerine renkli camlar yerleştirilerek süslenmişti. Duvardaki rafı dolduran bir kaktüsün altında büyük bir çini soba horulduyordu. Emma'ya oturulacak bir yer gösterdikten sonra. noter bu suçlamalara. O zaman Emma. dedi. Noter. siyah çerçeveler içinde Steuben'in Esmeralda'sı ile Schopin'in Pu-tiphar'i asılmıştı. mutlaka kazanacağı akla sığmaz rakamlardan söz ederek. uzun vadelere göre sıralanmış. Sofra hazırdı. tamamıyle Emma'ya doğru dönmüştü. Takke. Çıngırak çalınınca. bana da böyle bir tanesi lazım. vaktiyle servetinin idaresini kendi üzerine almamış olmaktan çok üzüntü duyduğunu söyledi. Noter. Emma'nın içindeki ateşi büsbütün körüklüyordu. kendi de heyecanlanarak. adamı heyecanlandırmak istedi. daha yukarıya. dostu Vinçart'ı kendi adına gereken kovuşturmaya girişmekle görevlendirmişti. Noter içeriye girdi.. Emma'nın ayaklarının ıslak olduğunu görünce: — Sobaya yaklaşsanıza. kırmızı yeleği ile sahanlıkta göründü. Kimse görmesin diye (çünkü meydanda hâlâ kalabalık vardı). çenesini. titiz. siyah fistanının üstüne kara benekli pelerinini geçirdi. sol eliyle dallı robdöşambrını vücuduna bastırırken. Emma kirletmekten çekiniyordu. iyi edersiniz. Grumesnil kömür ocaklarına veya Havre'daki arsalara hemen hemen tam güven içinde mükemmel yatırımlar yapmak mümkündü. kumaş taciriyle gizlice iş yaptığı için vaziyeti biliyordu. Pirzolasını yeyip çayını da içtikten sonra. parke ve mobilyalar. MADAME BOVARY 305 Maître Guillaumin. Noterin parmaklığı önüne geldiği zaman. hemşerileri kendisini yırtıcı bir kaplan bilmesinler diye. Fakat. Demek. hikayesini anlatırken. anlamı olmyan bir sözle cevap veriyordu. çok elverişli. Meşe kağıdı kaplanmış duvarlara.— Uşak vasıtasıyle evin durumunu biliyorsun. çünkü parayı değerlendirmenin. karışık anlamlı. birbirine küçük bir altın zincirle bağlı iki elmas iğne geçirilmiş gök mavisi kravatı üzerine yasladı ve tatlimtırak. diye düşündü. âdeta laubali bir tavırla gelip kapıyı açtı ve Emma'yı yemek odasına götürdü. tabanı soba üzerinde tüterek bükülen fotinine değiyordu. garip bir tebessümle gülümsemeye başladı. ta arkadan uzatılarak dazlak kafayı çevreleyen üç sarışın perçemin uçlarının çıktığı sağ tarafa. MB 20 306 MADAME BOVARY . bir kadın için bile. Böyle yapmış olsaydı. size ricaya geldim. başlangıçta önemsiz. afili bir tarzda oturtulmuştu. sıkıntılarını. billur kapı tokmakları. öbür eliyle kahverengi kadifeden takkesini başından çıkarıp hemen tekrar yerine koyuverdi. Örneğin. Emma: — Mösyö. türlü türlü kimselere ciro edilen. Emma: — İşte yemek odası buna denir. pencere camları. Eski bir tanıdığıymış gibi. Kendisinden istenen ipotek karşılığı borçlanma işlerinde gereken parayı hep ondan alıyordu. Emma kendisinden bin ekü isteyince dudaklarını büzdü. — Bana başvurmayışınızın nedeni neydi acaba? — Bilemiyorum. zaman zaman.. Tacir. — Ne hususta. bütün protestoları toplayarak. Giyindi. dere boyundaki patikadan kasaba dışına çıktı. öyle ki. çini üzerine koyun ayaklarınızı. Emma vaziyetini anlatmaya başladı. yüzlerce usulü vardı. Madame? Sizi dinliyorum. Lheureux aleyhinde suçlamalarda bulunmaktan geri kalmıyor. ona aile hayatının darlığını. Fakat. acaba evin efendisinin benden söz ettiği olur muydu hiç? — Evet. çapkın bir eda ile: — Güzel şeyler zarar vermez. her şey. Madame gidin. dizi. Gökyüzü kapanıktı ve biraz kar yağıyordu. Emma. Theodore. nefes nefeseydi.. ihtiyaçlarını anlatmaya koyuldu.
dizlerinin üzerinde Emma' ya doğru sürükleniyordu: — Kalın. patlak veren çok güçlü bir arzuya dayanamayarak: — Peki. kızgın. Fakat Felicite hangi ismi söylerse. Ama. Ümit ederim ki. ne de bir çöpün. affedecekti.. kemiklerini kıracaktı. Her çareye başvurmuştu. nazik nazik par-maklanyle okşadı durdu. demeliydi. Korkunç bir tavırla geri çekilirken haykırdı: —' Benim perişanlığımdan. diyordu. şaşkın şaşkın kalakaldı. bekliyorum! dedi. ona türlü diller dökerek. kolunu okşamak için. ona artık: — Çekil oradan. Emma: — Olmadı.. Tekrar Lheureux'ye . ister etmesin. fakat satılık değilim! Çıktı. Yolun akçakavakları altında sinirli adımlarla kaçarken. yaşlı gözlerle boş ufku tarayarak. bu adam onu fena halde rahatsız e. İçinden gelen bir kavgacılık dürtüsü onu sürükleyip götürüyordu. sonra dizinin üstünde tuttu. Kendine karşı asla bu kadar saygı beslememiş. nihayet.. Artık yapılacak bir şey kalmamıştı. Baş başa vererek. Tatsız sesi. Sonra. Noter. kendisini boğan kinden zevk alır gibi. Emma'nın elini yakaladı. Charles döner dönmez. Evini görür görmez. sonra kana kana ağlayacak. zaten nereye kaçabilirdi? Felicite kapıda bekliyordu: — Ne oldu? diye sordu. Elinden gelse bütün erkekleri dövecek. Solgun. gözleri kaneviçe işlemeli terliklerinde. Asla! Asla! Bovary'nin kendisine üstün oluşu fikri Emma'yı çileden çıkarıyordu. hakarete uğramış iffetinin öfkesini artırıyordu. suratlarına tükürecek. — Ama. Bir sıçrayışta ayağa kalktı: — Mösyö. Emma dişlerini gıcırdatarak mırıldandı: — Evet. felâketi öğrenmemesine imkân yoktu. başkalarını böylesine hor görmemişti.— Neydi. Emma söyleniyordu: — Ne sefil adam! Ne alçak herif!. dedi. affedecek beni. Mösyö! Ben acınacak bir kadınım. — Biliyorum. asıl ben şikayetçi olmalıyım! Birbirimizi pek az tanıyoruz! Ama ben size karşı içten bağlıyım. Robdöşambrına aldırış etmeden. ha? Sizi o kadar korkutuyor muydum? Bilakis. alınyazısı kendisiyle uğraşıyor gibi geliyor ve MADAME BOVARY 307 bundan büsbütün gurur duyuyordu. Artık ilerleyemez olmuştu. Evinde. seni ben bu duruma getirdim. Zaten. yahut yarın. beni tanıdığından dolayı kendisini mazur göreyim diye bana bir milyon vermeyi bile az bulan bu adam. öyle olsun!.. böyle bir serüvenin kendisini nerelere sürükleyeceği belli olmazdı. bundan kuşkunuz yoktur! Elini uzattı. Ona. zavallıcık! O zaman kocası bir hıçkırık koparacak. O terlikler.. ama. bir çeyrek saat. şaşırması geçince. akan bir ırmak gibi. Madame Bovary'nin yüzüne hemen kan hücum etti. ister itiraf etsin. kendisine bir uyuşukluk geldi. hızlı adımlarla dosduğru yürümeye devam ediyordu. ya az sonra.. utanmadan istifade etmeye bakıyorsunuz. bir sevgilisinin hediyesiydi. Emma. artık ne eşyan var. yanağında kesik kesik bir soluma hissetti. Beni yalnız bırak. titremeler içinde. Yonville'de ona yardım etmesi muhtemel olan değişik kimseleri gözden geçirdiler. Onlara baka baka avundu. üstünde yürüdüğün bu hah artık bizim değil. o halde o korkunç sahneye hazır olmak ve kocasının gönül yüceliğine katlanmak gerekecekti. ne bir iğnen. pısır pısır ediyordu.. affedecek beni. gözlüklerinin parıltısı arasından gözbebeğinden bir kıvılcım fırlıyor. Birdenbire rengi atan noter sordu: — Ne bekliyorsunuz? — Parayı. hırsla öptü.. lazımdı. elleri.diyordu. Emma'nın yen'i içinde ilerliyordu. Ne adilik! Başarısızlığının hayal kırıklığı. Emma: — Hiç olacak şey mi. istemezler. — Mösyö de neredeyse eve dönecek. yalvarırım! Sizi seviyorum! Kadmı belinden yakaladı.
eksiksiz bir saadet içinde yüzüyor gibiyjdi. Bu. o anda belki de ötekinin arzusunu reddettiğine pişman olmaktaydı ki. artık konuşmuyorlardı. tahsildara iğrenç bir teklifte bulunuyordu. son parçayı da ele almış ve amacına yaklaşmıştı! Atelyesinin alaca karanlığında. Emma adamın iki elini yakaladı. gayet nazik. bunlar konuşulurken gözden kaybolmuştu. Lutzen'de çarpışmış. İki tekerlek de dönüyor. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesilmişti. yüzü kireç gibi bembeyaz kesilmişti. sakalını sıvazlıyordu. Binet memnun bir tavırla. onun tahsildarın evine girdiğini gördü. Bahçe kapısını açtı. — Görünüş. — Ah. tırabzan yuvarlaklarına bakarak. frank kelimesini duyar gibi oldular ve Tuvache ana. Her iki hanım. Charles'dı. uğulduyordu. olur şey değil! Hiç şüphe yok. düşündüğünüz şeye bakın! diye haykırarak. ağaçlıklı yoldan bir atın tırısla geldiğini duydu. Komşusu. yamndakinin kulağına hafifçe fısıldadı: — Vergilerini geciktirmek için rica ediyor. yılan görmüş gibi: — Madame. burun delikleri açılmış. Emma. hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. büyük caddeye çıktığını. Binet. sonra. Emma. birdenbire. nerede şimdi? diye sordu. 308 MADAME BOVARY kendini merdivene attı. Madame Tuvache: — Ah. Emma. Madame Tuvache: — Acaba adama bir şey sipariş etmek için mi geldi? diye sordu. kilisenin önünde Lestiboudois ile konuşan belediye reisinin karısı. çenesi gerdanına yaslanmış. çöz şu bağları. cevap verdi: — Hiçbir şey sattığı yok ki! Tahsildar. gözlerini dört açarak dinliyor gibiydi. Madame Tuvache: — Acaba adama cilve mi ediyor? diye sordu. işte geldi. Kendini yatağın üzerine attı. Kadınlar Emma'nın. türlü türlü tahminler yürüttüler. tek başına. tıpkı dörtnala kalkmış bir atın nallarından püskül püskül çıkan kıvılcımlar gibi. sanki hiçbir şey anlamıyormuşçasına. yalvarır gibi İr MADAME BOVARY 309 konuşuyordu. Fakat torna yüzünden. Emma' nın cevap vermediğini görünce de. cesur bir adamdı. Bautzen'de. üzerine bir eteklik örttü. dedi. Binet. Binet. göğsü kalkıp iniyordu. yanında ayakta durdu. dedi. Nihayet hanımlar. bu. bir hayli geriledi. mezarlığa gidecekmiş gibi sağa saptığını farkedince. tavan arasındaki odasında. sarı bir toz uçuşuyordu. boğuluyorum. şamdanlara. hatta nişan alacaklar listesine girmişti. Madame Caron: — Peki. Hemen koşup Madame Caron'a haber ulaştırdı. sütninenin evine varır varmaz: — Rolet ana. tavan arasına çıktılar ve sırıkların üzerine asılmış çamaşırların arkasına gizlenerek. Binet'nin evinin içini rahatça görecek şekilde yerleştiler. meydandan hızlı hızlı uzaklaştı. Fran-sa'daki vuruşmalara katılmış. bütünü dikili taş gibi dimdik ve hiçbir işe yaramayan o tanımlanamaz fildişi işlerinden birini tahta üzerine kopya etmekle meşguldü. gülümsüyor. Binet. kadıncağız uzaklaşıp. herhalde zekâyı kolay güçlüklerle eğlendiren ve ötesinde hayal edilecek hiçbir şeyin bulunmadığı bir eserle uyuşturan bayağı uğraşlara özgü. bir aşağı bir yukarı dolaştığını gördüler. ne söylediğini işitmek pek mümkün değildi. . çok geç kalmıştı. Zira Emma. Madame Tuvache: — Böyle karıları kırbaçlamalı! dedi. hilâller ve iç içe oyulmuş kürelerden meydana gelmiş. Rolet ana. elindeki aletten.gitmek aklına geldi: Neye yarar? babasına mektup yazmak. duvarlardaki peçete halkalarına. çıkrığına gitti ve keten eğirmeye başladı. Nihayet adama yaklaştı.
kendini daha şimdiden Lheureux'nun dükkânında. kulaklarını tıkadı. köylü kadın ise. Etrafına bakına bakına. şayet böyle bir hizmette bulunmakta tereddüt edecek olursa. gidiyorum. yüzündeki ifadeden korkmuş. kesik kesik soluyordu. sağ elinin parmaklarını gökyüzünün daha aydınlık tarafına doğru kaldırdı ve yavaş yavaş içeriye girerek: — Nerdeyse üç olacak. O zaman kendini.. kulübede saat bulunmadığı için. Rolet ana: — Sizde hiç kimseler yok! dedi. Emma. neden her şeyden önce onu düşünmediğine şaşıyordu. bir koşu eve kadar gidip onu buraya getirmesini rica etti. bir türlü üstüne kondurmadığı kuşkuların saldırısı altında. elinde olmadan. Sizi çağırıyor. çok geçmeden dünkü günü hatırlayabildi.... Nihayet. Sonra.Emma. Yüzüne ılık bir rüzgâr esiyordu. hanımcığım. gidiyorum işte! Şimdi. bir köşeye oturdu. diye mırıldandı.. sütnineye. ağaçları. Fakat. Sütnine. Sırtüstü uzanmış. Bovary'ye olup bitenleri açıklayıcı bir masal uydurmak gerekecekti. dedi.. kendi kendine: — Acaba kim rahatsız etti onu? Neden buraya geldi?. eriyerek tomurcuklardan damla damla otlara düşüyordu.. gözleri sabit. orada bir yüzyıl mı. kadıncağızın bir başka yoldan dönmüş olacağını ümit ederek. Emma. VIII Yürürken kendi kendine: «Ne diyeceğim? Neresinden başlayacağım?» diüye düşünüyordu. Ah! Ne kadar 310 MADAME BOVARY uzakta kalmıştı bu hatıra. diye düşünüyordu. hızla geri dönüyordu. fundalıkları. büzülüp kalmış olan yürekceğizi bu duygularda şevkle genişliyordu. Duvarın badanası dökülmüş yerlerini. Dün. ne cömert insandı! Hem. karanlık bir gecede çakan büyük bir şimşek gibi. kaynayan bir sel gibi hatıralarına kaptırınca.toparladı. zihninde doğuvermişti. Güneş. böyle bir zilletin zerre kadar farkına varmadan. Leon ile birlikte. uç uca tüten iki odunu. hareketsiz. Böylece. Rolet ana dışarıya çıktı. Ne masalı? Sütnine bir türlü geri dönmüyordu. sonra sık yapraklı iki sıra ıhlamur ağacının çerçevelediği tören avlusuna vardı. ne ince. Huchette'in yolunu tuttu. Bahçe kapısı gıcırdadı: Emma bir sıçrayışta ayağa kalktı. çünkü Rodolphe'un MADAME BOVARY 311 hatırası. ta ötedeki şatoyu tanıyordu. teşekkür ederim! Teşekkür ederim! Çünkü gelecekti. adım adım. Emma hiç cevap vermedi. zihnini. onu evinden kovan bir çeşit korkunun etkisiyle buralara kadar koşup gelmişti. Kendini yeniden ilk sevgisinin heyecanları içinde buluyor. fakat daha ağzını açmadan. Ama burada olduğunu bilmediği için. Ihlamurlar ıslık çalarak üzerine dallarını . bir çığlık kopardı. Emma zamanın uzunluğunu gözünde fazla büyütmekten de çekiniyordu. o mahvolan aşklarını bir tek bakışla hatırlatarak. Hatırlıyordu. Binet'nin tornası dönüyor sanarak: — Yeter! Durdurun şunu!. dört dönmeye başladı. Nihayet. Mutlaka gelecekti! Parayı tedarik etmişti herhalde. beklemekten usanarak. birdenbire alnına vurdu. Eskiden olduğu gibi. parkın küçük kapısından içeri girdi. — Acele ediniz! — Ama.. Yolda ilerledikçe. Çit boyunca patikadan gidiyor. filbahriler buram buram kokuyordu. delirdiğini sanarak. Sizi arıyorlar. ırmağın üzerinde parlıyordu. kar.. kendisini buna zorlamasını bilirdi. — Nasıl olur?. az önce kendisini çileden çıkarmış olan şeye kendi ayağıyle teslim olmaya gittiğini bilmeden. gözlerini kapadı.. 'budalaca bir inatla dikkatini toparlamaya çalıştığı halde eşyayı ancak belli belirsiz ayırtedebiliyordu. Bir gün. yazı masasına üç banknotu sıralar görüyordu. geri geri çekiliyordu.. Ne iyi. — Hiç kimse! Mösyö ağlıyor. Bahçede. söz vermişti. — Ah. yoksa bir dakika mı beklediğini kestirmekten âciz. tepedeki kamışları. — Saat kaç? diye sordu. sözünü tutmamazlık edemezdi. belki öbür tarafa gidecekti. başının üstündeki kirişin yarığında yürüyen uzun bir örümceği seyrediyordu.
bir üçüncü şahsın şerefi ve hatta hayatiyle sıkı sıkıya bağlı bir sırdı. bunu âdeta temenni ediyordu. dudaklarının ucuyle gözkapakların-dan öptü. Emma: . Size akıl danışmaya geldim. Rodolphe onu çekip dizlerine oturttu. içlenmemek için kıvranıp duruyordu. kötülük ettim! Seni seviyorum. talihsiz bir güzellik bu.. sevdalı bir kediden daha sokulgan. belki de gerçekten inandı.. Emma ile karşılaşmamak için elinden geleni yapmıştı. her zamanki gibi güzelsiniz. mutluyum!. dedi. Orada bulunmamasından korkuyor. Onları mazur görüyorum. Rodolphe o zaman. Kulübelerindeki köpekler hep bir ağızdan havlıyorlar. Emma sözlerine. acı acı: — Ah. dostum. ne de kötü. bana yaptığın gibi. Güya bu.. dedi. onun göğsüne yaslandı ve: — Sensiz yaşamamı nasıl isterdin? dedi. Fakat Emma. Solda. Manastırlarda veya hanlarda olduğu gibi. sesleri ortalığı çınlattığı halde kimse meydana çıkmıyordu. uçta. öyle ki. Ama yeniden başlayacağız. ağzını açıp da bir şeyler söylemiyordu. — Evet. . onu hor görmenizden belli. son kurtulma şansıydı. ateşin karşısında pipo içiyordu. Emma. sıra sıra birçok odanın açıldığı. Rodolphe.. tozlu iri taşlar döşeli bir koridora varan. Sen hoşlandığım tek kadınsın. sustuğu için de.. dedi. — Hiç değişmemişsiniz. Emma..sallıyorlardı. parmakları birbirine dolanmış. Seni çok sevmiştim! İşte o anda elini yakaladı. neden o şekilde hareket etmiş olduğunu izaha başladı. ayrılışlarına dair anlattığı bahaneye inanır gibi göründü. tahta tırabzanlı. İnsan saadete alıştı mı vazgeçemiyor! Ben mahvolmuştum! Öleceğimi" sandım! Bütün bunları anlatırım sana. 312 MADAME BOVARY Rodolphe. içinde bulunduğu zaruret. aslına bakarsan. benim.— Hiç ayrılmasaydık belki daha iyi olurdu. filozofça bir eda ile cevap verdi: — Hayat böyledir işte. çok ıstırap çektim ben. Rodolphe bu hali aşkının boşalması sandı. içeriye daldı. daima da seveceğim! Nen var? Söyle bana! Rodolphe diz çökmüştü. — Evet. Rodolphe nihayet onu yavaşça. Konuşsana! Fırtınalı yağmurdan bir mavi koncaya düşmüş su gibi bir damla gözyaşının titrediği bakışıyle. — Ama. değil mi? Birbirimizi seveceğiz! Bak. affet beni. alaca karanlıkta son bir güneş ışınının altın bir ok gibi panldadığı dümdüz saç örgülerini elinin tersiyle okşuyordu. belirsiz deyimlerle özür dileyerek... o erkeklere özgü korkaklıkla. Emma alnını eğiyordu. onları da baştan çıkarmışsındır. ama yine de bu onun son ümidi. Oysa sen. sözlerinden daha çok da sesine ve şahsının görünüşüne kapılıverdi. kederli gözlerle ona bakarak: — Ne ise. Parmaklarını kilidin üstüne koyduğu anda. üç yıldır. — Bari ayrıldığımız günden beri sizinki iyi geçti mi? — Ne iyi. Rodolphe bunu bir gurur meselesi yaparak. Ben aptallık ettim. görürsün. tıpkı ziraat şenliğinde olduğu gibi. Çünkü Rodolphe. en dipteki oda onun odasıydı. cana yakın baş hareketleriyle devam ediyordu: MADAME BOVARY 313 — Başkalarını seviyorsun. belki! Rodolphe'a yaklaşarak: — Emin misin? İçini çekti: — Ah Rodolphe! Buseydin!. sen ağlamışsın! Neden? Emma hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. bütün gayretine rağmen. bu sessizliği son bir utanç saydı ve o zaman: — Ah. dikine ve geniş bir merdivenden çıktı. Onlara hak veriyorum.. Sen bir erkeksin! Kendini sevdirmek için her şeyin var. itiraf et. birdenbire kuvvetten kesildi. daha iyisini uyduramadığı için. Rodolphe. harikulade güzeldi. cesaretini kuvvetlendirdi. Emma. bir süre öylece kaldılar. artık gülüyorum. Bir dakika kendi kendini dinledi. — Ha! Siz misiniz! dedi. Rodolphe. iki ayağını şöminenin pervazına dayamış. benden kaçtın!.
Şöminenin üzerindeki kol düğmelerini alarak. hiçbir şey eksik değil. — Demek o kadar paran yok! Birkaç defa tekrar etti: — Demek o kadar paran yok!.. Duvarlar titriyor. çiftliklerin.. gitti. Emma evvela ona birkaç dakika bakakaldı. durdu.. mektubun! Benim kalbimi parçaladı o! Sonra. aziz Madame. o ise beni itiyor. Duvardaki silahlıkta parıldayan gümüş savatlı bir karabinaya gözü İlişince: — Ama. sokak ortasında dilencilik ederdim. iki yıl. bir şaton. alacak değilim! Senin olsun! İki kol düğmesini bir hayli uzağa fırlattı. satınca para eder!. ağaçlıklı uzun yoldan tekrar geçti.. başını döndürünce parkı. Nihayet. böyle bir hayırlı iş yapmak genellikle hoşa gitmese bile. sana her şeyimi verirdim..— Nem mi var?. bunlardan başka bir şeyciğin olmasa bile!. nefes nefese. diye devam etti. Sen demek beni hiç sevmedin! Sen de başkalarından farklı değilsin! Kendi kendini ele veriyor. Ah. tüfeğinin dipçiğini gümüşletmez! (Boulle saatini göstererek).. gayet sakin bir tavırla: — O kadar param yok. en tatlı rüyalar içinde dolaştırdın beni!. Paris'e seyahat ediyorsun. Ha? seyahat projelerimizi hatırlarsın değil mi? Ah. Yalnız şu aptalca şeylerin en kıymetsizi bile. yüzü de gittikçe ciddileşiyordu: — Ama. şu halının üstü! Beni inandırdın. ben mutlu yaşayabilirdim! Kim seni zorladı? Birisiyle bahse mi girdin? Ama yine de beni seviyorMADAME BOVARY 315 dun. her şeyimi satardım. o. kırbaçlarına altın suyuna batmış gümüş sap da taktırmaz!. kocam bütün servetinin idaresini bir notere bırakmıştı. Sonra. O zaman. hem de şimdi. Rodolphe. yüz adım ötede.. bahçeleri.. insan bu kadar fakir olursa. ileride elimize para geçecek tabii. Rodolphe! Bana üç bin frank borç ver! Rodolphe yavaş yavaş yerinden doğrulurken... mutlu. dedi sana acıyorum! Hem de ne kadar acıyorum. rasgele birinin yapacağı bir yardımı istemek için geliyorum ona. odasında likör takımına varıncaya kadar. Az önce de diyordun bunu. Emma çıktı gitti.. bana bir «Teşekkür ederim!» demeni iştimek için. dedi. Biz de borca girdik.. kendini mahvediyordu.. sözünü kesti. rüzgârın dağıttığı kuru yaprak yığınlarında tökezleyerek. zengin. ellerimle iş görürdüm. bir gülüş. Zaten tasfiye hesapları da henüz tamamlanmadı. 314 MADAME BOVARY Yalan söylemiyordu.. öyle mi? Sen olmasaydın. mütevekkil öfkelerin çoğu zaman bir kalkan gibi sarındığı tam bir sükûnetle: — O kadar param yok. şu anda.. ^ünkü kendini seviyorsun. Kendimi bu yüz kızartıcı duruma düşürmemeliydim. hür! Yalvararak ve bütün sevgimi getirerek. dedi. Ama sen. Aşkın üzerine düşen sağanaklardan en soğuğu ve en yıkıcısı para istemek olduğundan. sedef kakmalı duvar saati de almaz. bir bakış için. ama. işte burası. Nihayet. Ben mahvoldum. diye bağırdı. sanki bana hiç azap çektirmemişsin gibi. —Elini sürerek— Saatinin zincirine altından ıvır zıvır da asmaz! Ah. . üç bin frangımız olmadığı için. ben de dostluğuna güvenerek buraya geldim. açmak için öyle acele ediyordu ki. kilidin üzerinde tırnakları kırıldı. parmaklığın önündeki hendeğe geldi. dedi. — Ama. ben. çünkü bu kendisine üç bin franga mal olacak! Rodolphe. bunu bilmiş ol. parası olsaydı. Emma: — Ah. haciz koyacaklar. sürek avına çıkıyorsun. en muhteşem. koruların var. dedi.. Rodolphe kendisinin de «sıkıntıda» olduğunu söyleyerek. üç avlusu ve cephesinin bütün pencereleriyle o kılı kıpırdamayan şatoyu bir kez daha gördü. iyi yaşıyorsun.. Fakat bugün. ona tekrar geliyorum. şurada rahatça koltuğunda oturuyorsun. tavan onu eziyordu. rengi birdenbire atarak: «Ah! Demek bunun için gelmiş!» diye düşündü. mektubun. Emma hızlı hızlı devam etti: — Biliyorsun ki. yuvarlanmak üzereyken. mutlaka verirdi. bilemezsin!. müşteriler para ödemiyorlardı. keşke beni kovsaydın! Ellerimde hâlâ öpücüklerinin sıcaklığı var. söylediğine bakılırsa. Hayır. adam kaçtı. düğmelerin altın zinciri duvara çarparak koptu. Diz çökerek ölünceye kadar beni seveceğine yemin ettiğin yer.
Çitten içeri kaydı. kalakaldı. Rodolphe'un yüzü gözüküyordu. Emma camı tıkırdattı. İçeriye girmeye hazırlanıyordu. evlerin.. Justin bağırarak üzerine atıldı: — Durun! — Sus! Yoksa gelirler. mutfağın eşiğine kadar ilerledi. Laboratuvar kapısının açıldığı koridora girdi. sahile vuran koyu renkli muazzam dalgalar gibi göründü. Justin. Sabırsızlanan eczacı: MADAME BOVARY 317 — Justin! diye bağırdı. Hafızası onu iyi yöneltiyordu. ağaçlıklı yolu. Emma ona harikulade güzel ve bir hayalet gibi haşmetli göründü. bir başka manzarayı görür gibi oldu. Çocuk çırpınıyor yardıma çağırmak istiyordu. — Nasıl! Justin. Ancak aşkı yüzünden ıstırap çekiyordu. bulanık da olsa. ruhunun yalnız bu hatıradan boşandığını duyuyordu. kollarını sıvamış. pazar yerini geçti ve eczacının dükkânı önüne geldi. Kendisini uyutmayan fareleri öldürmek lâzım geldiğini iddia etti. ateş renginde kürecik-ler. kendisinden artık tamamıyle habersiz. tatlı. patikayı. nefesini tutarak. Aradaki bölme ince olduğundan. bir hamlede fırlayıp gidiyordu. damarlarından bütün kırı dolduran sağır edici bir müzik gibi yayıldığını sandığı yürek çarpıntısından başka. sanki umursanacak bir şey değilmiş gibi: — Şimdilik lüzum yok. hani orada şeyler var. ona bakıyordu. ona. ayakları altında sudan daha yumuşaktı. sen ışık tut bana. Bu mermilerin her birinin ortasında. içeriye yemek götürüyordu. yaklaşıyor. Çocuk dışarı çıktı. ne istediğini anlamadan korkunç bir şeyler sezdi. ocağın üstünde bir mum yanıyordu. Göğsü parçalanacakmış gibi soluyordu. — Kimseye bir şey söyleme. fakat çıngırağın sesine gelenler olabilirdi. zihnini toparlayabildi. Emma. Kimsecikler yoktu. bir donanma gecesinin bin bir mehtap fişeği gibi. — Hayır! Kal burada! Sonra. Emma'nın içine nüfuz ediyordu. Justin. can çekişirken. korktu. tıpasını çıkardı elini içine daldırdı. karşısına çıktı. Lheureux'nun yazıhanesini. yerdeki izler ise. Duvarın üzerinde Capharnaüm etiketini taşıyan bir anahtar vardı. karmakarışık. Orada. inek kalasını. yani para sorununu artık hatırlamıyordu. ben ona sonra söylerim. koşa koşa tepeden indi. çünkü. Sonra. o da. — Anahtar! Yukarının anahtarı.. oradaki odalarını. gecenin kapkara fonu önünde beyazlığı büsbütün beliren yüzünün solgunluğundan hayrete düşmüş. . Mavi kavanozu yakaladı.. karşı konulmaz bir sesle hemen devam etti: — İstiyorum! Ver o anahtarı. yoksa suçu efendine yükletirler! Sonra birdenbire rahatlayarak. Gece çöküyordu. Bunlar çoğalıyor. Fakat Emma peşten. dosdoğru üçüncü rafa gitti. çarpınca dağılan mermiler gibi havada patlıyor. yemek odasında çatalların tabaklar üzerindeki şıkırtısı işitiliyordu. dedi. hayatlarının kanayan yaralarından _akıp gittiğini hisseden yaralılar gibi. Haydi gidelim. bu feci durumunun nedenini. — Yukarı çıkalım.Şaşkınlıktan kendini kaybetmiş. peşi sıra geldi. sonra ağaçların dalları arasından kara saplanıp eriyordu. Kafasının içinde hatıra ve fikir namına ne varsa.. Deliriyordu. Babasını. duvarları yoklaya yoklaya. bir avuç dolusu beyaz toz çıkardı ve hemen ağzına atıp yutmaya başladı. âdeta yapılmış bir görevin huzuru içinde çıkıp gitti. Bekleyelim. yemek yiyorlar. O zaman vaziyeti. Birdenbire kendisine öyle geldi ki. — Ha. bir uçurum gibi. dönüyor. 316 MADAME BOVARY dönüyor. uzakta sis içinde parıldayan ışıklarını farketti. Zemin. Justin mutfağa döndü. ona âdeta neşe veren bir kahramanlık coşkunluğu içinde. — Mösyöye haber vermek lazım. Anahtar kilidin içinde döndü ve Emma. her şey kayboldu. kuzgunlar uçuşuyordu.
dedi. dedi. boğuluyorum! Birdenbire gönlü bulandı. her tarafa gönderdi. cevap vermiyordu. İniltileri yavaş yavaş daha da kuvvetlendi. — Ne diyorsun? Hafakanlar içinde. büyük yola çıktı. Aç pencereyi. bırak beni! Boylu boyunca yatağına uzandı. geri döndü. o zamana kadar. kimseye rastgel-medi. MADAME BOVARY 319 Bir madeni buhar içinde donmuşa benzeyen morarmış yüzünden damlalar sızıyordu. rica ederim. daha fazla duramayarak. ateşin gürültüsünü. — Ah.. servetinin mahvolduğunu. Berthe'in istikbalinden hayır kalmadığını kavrıyordu. önce hafiften. Sonra. ürkerek geri çekildi. Ne sebeple?. Bir şey yoktu! Henüz hiçbir şey yoktu. bir mektup yazdı. kendisini diz üstü yatağın önüne attı: . Emma keskin bir çığlık kopardı. — Ah. büyümüş gözleri etrafına bulanık bulanık bakıyor. porselenin üstüne yapışmış bir nevi beyaz tortu bulunduğunu' farketti. merasimli bir tavırla: — Yarın okursun. — Olur şey değil. saygınlığının sıfıra indiğini. Boğuk bir çığlık kopardı. sanki dilinin üstünde gayet ağır bir şey varmış gibi. Birazcık heyecana düşüp de kusmak korkusuyle. Şiddetli bir titreme ile omuzları sarsılıyordu. başını tatlı bir hareketle döndürüp duruyordu. ne feci şey! diye haykırdı. at şunu! Charles boyuna soruyordu. ağladı. elini yavaşça. haciz haberiyle aklı başından gitmiş. Ah. yarım fersah yürüdü. O berbat mürekkep tadı devam ediyordu: — Susadım!. Nihayet. yatağının yanında ayakta duran Charles'ın nefes alıp verişini işitiyordu. hareketsiz duruyordu. — Ölüm de pek önemli bir şey değilmiş. Dişleri birbirine vuruyor. dedi. Ama yine de.. bütün sorulara yalnız başını sallayarak cevap veriyordu. Charles. 318 MADAME BOVARY Acı duyup duymadığını kavramak için merakla kendini dinliyordu. Anlat. çok susadım! diye içini çekiyordu. Yüzü. hatta iki üç kez gülümsedi bile.. boyuna çene kemiklerini aralayarak. Nerede olabilirdi? Felicite'yi Homaislere. Sonra. Uyuyacağım ve her şey bitecek! Bir yudum su içti ve duvar tarafına döndü.. Niçin?. Hayır. diye mırıldandı. yastığın altındaki mendili almaya zor vakit bulabildi. Charles'ı gördü ve gözlerini tekrar yumdu. büzülmüş parmaklarını batırdığı çarşaftan daha beyaz kesilmişti. altına günün tarihini ve saatini ilave ederek.. küvetin dibinde. Bağırdı. Ama vücudu sarsılmaya başladı: — Aman Allahım. dedi. fakat Emma dönmedi. o. Çok garip! Emma kuvvetli bir sesle: — Hayır. Emma yazı masasına oturdu. Charles. aldanıyorsun! O zaman Charles. Hızlı hızlı: — Kaldır şunu.. Bir şey bildiği yoktu! Akşamın saat altısına kadar bekledi. bayıldı. bana bir tek şey sorma. Altın Arslan'a.Charles. eve döndüğü zaman. Charles. Ağzında duyduğu buruk bir tatla uyandı. inlemeye koyuldu. — Ne oldu?. az sonra yatağından kalkacağını söyledi. âdeta okşar gibi. Emma az önce çıkmış bulunuyordu. Saat sekizde kusmalar yeniden başladı. biraz daha bekledi.bana!.. yavaş yavaş mühürledi. Emma'nın Rouen'a gitmiş olacağı düşüncesiyle. midesi üzerine götürdü. Emma eve gelmişti.. Düzensiz atan nabzı. diye düşündü.. Endişesi biraz hafifler gibi oldu mu. Saatin tik-tağını. Charles bir bardak su uzatırken sordu: — Nen var? — Bir şey değil!. şimdi âdeta hissedilmiyor gibiydi.. Tuvachelara. işte başlıyor. kendini daha iyi hissettiğini.. Leureux'nun dükkânına. ayaklarından kalbine kadar buz kesilmeye başladığım hissetti. bir tek şey sorma! — Ama. o kadar ani oldu ki..
Eşyaya çarpıyor.. hele kendisine en fazla sevgi gösterdiği bir anda kaybetmek düşüncesiyle. dünyanın bütün gürültülerinden ancak şu zavallı kalbin. herhalde kendisine yılbaşı. satırlar dans ediyordu. bir alaca karanlık karışıklığı zihnine çökmüştü. Ho-mais'y. Emma. Hippolyte. Madame Lefrançois Altın Arslan'da olayı duydu. hayvan onu. Bu temasın tatlılığı. dedi. Emma'nın yanına gelerek.. kederini büsbütün artırıyordu. gözü seçemiyordu. ne yedin? Allah aşkına cevap ver! Emma'nın o ana kadar hiç görmediği sevgi dolu gözleri ona bakıyordu.. dostum. meydandakileri birbirine kattı. yapınız! Kurtarınız onu!. yere. dadısının kolları arasında geldi. kekeleye kekeleye. Charles. bütün gece. orada!. — Mutlu değil miydin? Benim yüzümden mi? Elimden geleni yaptımdı ama! — Evet. eczacı. Sorun sadece kuvvetli bir panzehir vermektir. Eczacı: — Sakin olun! diyordu. kendini zehirlemiş!» Felicite. değil mi? — Hayır! Hayır! Çocuk.. Az sonra artık seni üzmeyeceğim! — Niçin? Kim seni zorladı? — Öyle lazımdı.. zihnini allak bullak ettiği için. dedi. Ciddi. nerede annem? Herkesin sustuğunu görünce de: . Charles. halının üzerine yığıldı.— Söyle.e koştu.. Bo-vary'nin atını öylesine mahmuzladı ki. saçlarını yoluyordu. Karmakarışık olmuş odaya şaşkın şaşkın bakıyor ve eşyalar üzerinde yanan şamdanlarla kamaşan gözlerini kırpıyordu. çıplak ayakları uzun geceliğinden dışarıya çıkıyordu. cesaret edemiyordu.. kendisine azap veren sayısız arzularla artık alâkası kalmadığını düşünüyordu. Dirseğinin üzerinde doğrularak: — Bana küçüğü getirin. Emma: — Ağlama. oradakilerden bazıları kalkıp komşularına haber verdiler ve kasaba. artık zor çıkan bir sesle: — Ne mi. Bu. eczacı. bu kadar korkunç bir manzara ile karşılaşacağını hiç aklına getirmemişti. Şimdi artık kimseden nefret etmiyordu. Neufchâtel'e hareket etti ve Justin. Nitekim sordu: — Peki. hiçbir çare bulamıyor. Çünkü. mührü kopardı ve yüksek sesle okudu: «Hiç kimse suçlanmasın. Sonra. perişan. onu. Zehir. alçaklıklarla. odada dört dönüyordu. tahlilini yapmak lazım. Caniver ile doktor Lariviere'e mektup yazmak üzere eve döndü. Bois Guillaume tepesinde bıraktı. hâlâ düş görüyor gibi bir hali vardı. M. kesik kesik şikâyetini işitebiliyordu. sen iyisin. sen! Elini yavaş yavaş kocasının saçları arasında gezdirdi. dedi. anlamadan cevap verdi: — Ah. dedi. tekrar okudu. — Nasıl! İmdat! Koşun buraya! Yalnız bir tek kelimeyi tekrarlamaktan başka bir şey yapamıyordu: «Kendini zehirlemiş.» durdu. on beşten fazla müsvedde yaptı. nerdeyse yere yuvarlanacak. tıp lügatini karıştırmak istedi. çünkü o günlerde de böyle şamdanMADAME BOVARY 321 ların ışığında erken erken uyandırılır ve hediyelerini almak için annesinin yatağına gelirdi. Charles sordu: — Fenalaşmıyorsun. uzaklaşan bir senfoninin son yankısı gibi tatlı ve belirsiz.. orada. bütün varlığının ümitsizlikten yıkıldığını hissediyordu. arsenikti. bütün zehirlenme olaylarında bir tahlil yapmak gerektiğini biliyordu. Homais: — Öyleyse. bütün ihanetlerle. bilmiyor. Charles yazı masasına atıldı. Zehir ne idi? 320 MADAME BOVARY Charles mektubu gösterdi. yorgunluktan bitkin ve yan yarıya gebermiş. başını yatağın kenarına dayayarak hıçkırmaya başladı. yahut büyük perhiz sabahlarını hatırlatıyordu. elini gözlerinin üzerinden geçirdi. Doğru. Charles. yapınız. Zihni allak bullak olmuştu. çabucak karar vermek zorunluluğu. Emma. uyanık kaldı.
fakirlere karşı misafirperver. korkunç bir tarzda bağırmaya başladı. ağzına kadar gelen daha güçlü bir başka zehirden tiksinmişçesine. Meslektaşı hiç de aynı fikirde değildi. Nişanları. — Vay canına!. Dudakları daha fazla kısıldı. akademileri hor gören. bu aşikâr. Nihayet. . dosdoğru insanın ruhuna işler. kulaklarına kadar çamura batmış üç atın var kuvvetleriyle göğüsleyerek uçurduğu bir posta arabası. nitekim civardaki şehirlerde hekimlik eden eski öğrencilerinin üzerinde de. çırpınmaları hafiflemiş gibiydi. unvanları. Öğrencileri kendisine öyle saygı ile bağlanırdı ki. Annesi ona bakıyordu. küfür ediyor. Bichat'nın önlüğü altından çıkmış o büyük cerrahi okuluna. Emma öpmek için elini yakaladı. Canivet her şeyi bıraktı. MB 21 ' 322 MADAME BOVARY Felicite odada oradan oraya koşup duruyordu. oysa o daima şömine tarafına bakıyordu. mideyi tamamıyle temizlemek için kusturucu bir ilaç verdi.. geri geri çekilerek: — Korkuyorum. mademki sebep ortadan kalktı. Sonra. bir sıçrayışta pazar yerinin köşesinden meydana çıktı. o sanatı vecd ile. Bovary: — Kurtarsanıza onu! diye haykırıyordu. onun merinos yününden uzun yeleği ile.. bizzat dediği gibi. bir kırbacın sakladığı duyuldu. Küçük. bir ermiş sayılabilirdi. Homais hareketsiz. derin derin içini çekiyordu. ağlayarak kollarına atıldı. acele etsin diye yalvarıyor. fazilete inanmaksızın fazilet sahibiydi. hiç eldiven taşımayan o tombul ve çok güzel ellerini birazcık örten. İşte. hastaya te-riak vereceği sırada. Homais: — Neticenin de ortadan kalkması lazım. ümide kapılıyordu.. onun her anlamsız sözüne. Homais. bütün camlar titredi. Canivet içeriye girince. geniş siyah frağina rast gelinirdi. kestirme yoldan. iddialarla utanmalar arasından her çeşit MADAME BOVARY 323 . Bir tanrı gökten inseydi bundan fazla heyecan yaratamazdı. Charles ayakta. siz misiniz? Teşekkür ederim! Ne iyisiniz! Şimdi çok daha iyi. eczacının: «Belki bu şifa ile sona erecek bir had devredir» varsayımına kulak asmadan. mendili dudakları üzerinde. Emma çok geçmeden kan kustu. nabzı parmakların altında gergin bir iplik. hekimlik etmeye başlar başlamaz. M.— Ama benim küçük ayakkabımı göremiyorum. Peki ama. bakın. içindekilerini çıkardı. daha doktor içeriye girmeden önce. her zamanki metanetini muhafaza etmekle birlikte yine de heyecanlanmaya başladığını hissediyordu. Bu arada Berthe'i yatağının üzerine koydular. kol ağızlarının düğmeleri çözülünce ıstırapların içine hemen dalmak istermiş gibi.. — Sütnine mi aldı ayakkabımı? diye sordu.. kendisinden daha çok can çekişen Charles'ın içirmeye uğraştığı her şeyi kaskatı kesilmiş kollanyle itiyordu. çocuğu yatağa doğru eğiyor. göğsü hırıltılar içinde ağlıyor. Sonra belirtiler bir aralık durur gibi oldu. başını çevirdi.. Canivet ise. Yatağın yanında hıçkıran Charles: — Yeter! Alın götürün! diye bağırdı. vücudunu koyu lekeler kapladı. şayet zekâsının inceliğinden bir iblisten korkar gibi çekinilmeseydi. dirayetle icra eden. Bovary ellerini havaya kaldırdı. elden geldiği kadar onu taklit etmeye çalışırlardı. başındaki takkeyi çıkardı. Madame Bovary. — Ah anneciğim. cömert. diyordu. taassup derecesine varan bir aşkla sanatlarına bağlı. Neşterlerinden daha keskin olan bakışları. Felicite. neredeyse kopacak bir harp teli gibi kayıyordu. Doktor Lariviere geliyordu. çocuk çırpınmaya başİadı. artık soyu tükenmiş filozof hekimler nesline mensuptu! Öfkelendiği zaman hastanesinde her şeyi tir tir titretirdi. Zehire lanetler savuruyor. babacan. ta topuklarına kadar bütün vücudunu sarsan hıçkırıklardan boğuluyordu. Nitekim Canivet. dedi. göğsünün biraz daha sakin her solumasına bakarak. gözlerin ne kadar da büyümüş! Ne kadar da solmuşsun! Ne çok terliyorsun!. dedi. zinalarını ve felâketlerini hatırlatan bu ismi duyunca. Charles. Elleri ayakları büzüldü.. — Ah. Doktor Lariviere.
kuduz böceği. doktor! Galiba. Sonra doktorun orada bulunuşu da onu büsbütün coşturuyordu. Emma'nın kendi gözleri önünde ölmesine pek meraklı olmayan Canivet efendi de yanındaydı. şöyle güzel bir paça dolması tedarik ediverirdik. beraber yemek yemeği kabul etmek suretiyle kendisine şeref vermesini M.yalanı sıyırıp çıkardı. felâkete dair bazı tafsilat vermeyi münasip gördü: — İlkönce gırtlakta bir kuruluk var zannettik. Nitekim. bizim şu zavallı kasabada insan bir gün öncesinden haberi olmazsa. hemen kendine hâkim olarak: — Bir tahlile girişmek istedim. — Gidiyor musunuz? — Yine geleceğim. susuyordu. Arabanın sürücüsüne emir verecekmiş gibi dışarıya çıktı. bir tüp içinde dikkatle soktum. pirzola olarak nesi varsa alınsın diye kasaba. Homais bir nefeste: «Ayaklı kadehler!» diye seslendi. Homais bağırdı: — Aptal! Beceriksiz! Eşek herif! Fakat. servetin. çalışma ile geçmiş kırk yıllık tertemiz bir meslek hayatı şuurunun bahşettiği babayani bir ihtişam vardı. yumurta için de Lestiboudois'ya adam gönderildi. Derhal. Sofraya buyurun. yavrucuğum. bir çare bulun! Charles iki koluyla adama sarılmış. Onda büyük bir yeteneğin. değil mi? Acaba hardal lapası koysak? Siz o kadar hayat kurtardınız. mencenila. Canivet'nin anlattıklarını dinler gibi görünerek. meşhur kimselerin yanından ayrılmazdı. MADAME BOVARY . evvel emirde. Homais. O sırada. 324 MADAME BOVARY — Sus canım!. Charles peşlerinden geldi. Bütün bilgisini ortaya döküyor. yalvaran gözlerle ona bakıyordu. hatta bu arsenik asidini de nereden tedarik ettiğini bilmiyorum. doktor! Eczacı ilk lokmalardan sonra. Ağzı açık.... bir yığın tabak götürmekte olan Justin'i bir titremedir aldı. her şeyi büyük bir gürültü ile yere düşürüverdi. Sonra. krema için Tuvache'a. — Şehirde olsaydık. Fakat omuzlarını ağır ağır oynattı. Bovary' nin yürekler acısı vaziyeti de keyfini belli belirsiz artırmıyor değildi. dedi. şimdi pek mütevazı olmuştu. — Durumu çok kötü. bol bol kusmalar. Eczacı sordu: — Nen var? Genç adam. güvercin getirsin diye Altın Arslan'a. upas (I). engerek yılanı hakkında gelişigüzel bilgiçlik ediyordu: — Hatta bazı kimselerin pek sıkı bir tütsüden geçmiş kan sucukları yüzünden zehirlendiklerini.. yıldırımla çarpılmışa döndüklerini bir yerlerde okudum. Canivet'yi yandaki odaya götürmek istedi. Bencil bir duygu ile kendi durumuna bakarak. diyordu. Eczacı meydanda onlara yetişti. doktor. koma. şehadet parmağını burun deliklerinin altında dolaştırdı ve: — Âlâ. sırt üstü yatan Emma'nın ölüye benzeyen yüzünü görünce kaşlarını çattı. Madam Homais de önlüğünün şeritlerini çeke çeke: — Kusura bakmayın efendim. Bovary bunu gördü: Bakıştılar. Eczacı bizzat hazırlıklara yardım ediyor. — Peki.. eczacılık üstat(1) Cava yerlilerinin oklarına sürdüğü bir zehirin adı. kusturucu ilaç nedeniyle biraz önce gizlice kuvvetli bir zılgıt yediği için. tıpkı onun gibi. diye tekrarladı. kendini nasıl zehirlemiş? — Malumatım yok. sonra üst karın nahiyesinde dayanılmaz sancılar. açılıp saçılıyordu. Mizacı itibariyle. Meslektaşı. şaşkın. acıların türlüsünü görmeye alışmış olan bu adam. doktor. bu soru üzerine. kendini tutamadı ve gözlerinden göğsüne bir damla yaş düştü. Lariviere' den ısrarla rica etti. Cerrah: — Keşke boğazına parmaklarınızı soksaydınız! dedi. artık yapılacak hiçbir şey yok! Ve doktor Lariviere arkasını döndü. — Metin ol. küt ayak ameliyatı günlerinde hayli pervasızlık ve gevezelik eden Canivet'cik. âlâ. göğsünün üstünde âdeta kendinden geçmiş. dedi. üstadı tasdik makamında hep gülümseyip duruyordu. ziyafet sahibi olmanın gururu içinde.
karısının itirazları olmasaydı. kaşıntıları olan Madam Caron'dan. başlamakta olan sonsuz huzur hayalleriyle. papazları ölü kokusuna koşan kargalara benzetti. Sonra. Doktor. beden yapıları hakkında cerrahın düşüncesini öğrenmek merakiyle. gözleri kor gibi kıpkırmızı. Bournisien. hayatın zorlu gereklerine alıştırmak için. Emma o zaman. zira Homais kahveyi sofrada pişirmeye pek meraklıydı. yağa batırılmış pamuk kırıntılarını ateşe attı. gururla inlemiş ve şehvetle bağırmış ağıza. yatağın ayak ucunda. Papaz yerinden doğrulup haçı aldı. Emma. zira siyah cüppe ona kefeni hatırlatıyor. o ana kadar vermediği en büyük aşk öpücüğünü kondurdu. yalan söylemek için açılmış. doktor. duygusuna engel değildir. arzularının tatminine koşarken vaktiyle pek hızlı giden. M. can çekişen hastanın yanına oturup acılarını artık İsa'nın ıstıraplanyle birleştirmesini ve kendini Tanrının bağışlamasına terk etmesini söyledi. Homais. meşhur Cadet de Cassicourt' un kaleme aldığı mükemmel bir raporda görmüştüm! Madame Homais. nihayet. Nihayet. Hatta. iki oğlunu da birlikte götürecekti. sonra. ileride belleklerinde yer edecek muhteşem bir tablo olsun diye. gözlerini alabildiğine açıyordu. bazen pek şiddetli açlık duyan M. zaten kahveyi hep kendi eliyle kavurur. M. sonra ılık meltemle aşk kokularına düşkün burun deliklerine. dudaklarını Tanrı -İnsan'm vücuduna yapıştırarak. çenesi göğsüne yaslanmış. kapıyı açtı. Hep küllere tükürmek âdetine bakarak karısının akciğer iltihabına yakalanmış olmasından korkan M. kendi eliyle harmanını yapardı. Sonra papaz. Nihayet. sağ elinin şahadet parmağını kutsal yağa batırdı ve sürmeye başladı. arabaya koşulu üç beygir harekete geçti ve eczanedekiler. Charles heykel gibi solgun. içeriye girdi.325 larından ve hocalarından birinin. Fakat eczane hıncahınç doluydu. can çekişen bütün gücüyle. Akşam yemeğini yer yemez hemen uyuklamaya başlamakla kanını pıhtılaştırdığından şikâyet etti. kalabalığın dikkati bu sefer başka tarafa döndü. Herhalde. önce. dedi. Tuvache'dan. hiç ağlamadan. Beyaz bir peçete serilmiş dikiş masasının üstünde. Emma yavaş yavaş yüzünü döndürdü ve birdenbire papazın omuzlarındaki mor şalı görünce sevinir gibi oldu. Lariviere'in gideceği sırada. elinde mukaddes yağlarla pazar yerinden çı-kıverince. kocası hakkında kendisine akıl danışmak istedi. İçeriye girdikleri zaman oda. yanan iki şamdanın ortasında. bir ders. ikide birde başı dönen Lheureux'den. susuzluktan içi yanıyormuş gibi boynunu uzattı. sonra. . Şeker uzatırken: — Saccharum. Bovary'nin evine döndü. Madam Homais. papaz ise. romatizma çeken Lestiboudois'dan. Bununla birlikte. bu alçak dünyanın bütün saltanatlarına hırsla dikilmiş gözlere. midesi ekşiyen Madame Lefrançois'dan güç belâ yakayı kurtarabildi. Homais. kimsenin pek farkına varmadığı bu cinasa biraz gülümseyerek. çarşafın üstünde sürükleniyordu. sonra. ispirto yakan o sallantılı aletlerden birini yakalamış. Binet'den. Papaz parmaklarını sîldi. görevim dediği şeyden kaçınmayarak. eşi görülmemiş bir sessizlik havası içinde. ilk mistik özlemlerinin kaybolmuş lezzetine yeniden kavuşuyordu. prensiplerine bağlı bir adam olarak. can çekişenlerin bir an önce başlarına kefeni çekmek ister gibi yaptıkları o korkunç ve yumuşak hareketlerle. Lariviere'in gitmeden önce böyle hareket etmesini sıkı sıkıya tembih ettiği Canivet ile birlikte. Elceğizleri. iri bir haçın yanında bir gümüş tabak içinde beş altı pamuk yumağı vardı. kendi eliyle öğütür. bir diziyle yere çökmüş alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. M. yüzünü ona dönmüş. doktorun hiç de hatırseverlik göstermediğini söylediler. bir örnek. Misereatur ve Indulgentiam dualarını okudu. fakat artık kımıldamayacak olan ayak tabanlarına sürdü. iç karartıcı bir görüntüyle 326 MADAME BOVARY doluydu. — Uykusu. ayakta duruyor. bir kilise adamı görmek hiç de hoşuna gitmiyordu. bütün çocuklarını yemek odasına getirtti. o da birinden korktuğu için ötekinden tiksiniyordu. tatlı temaslardan hoşlanan ellere.
eline kutsallaştınlmış bir mum sıkıştırmayı denedi. yatağın öbür tarafında. M. Emma artık hayatta değildi. Felicite. O zaman içini çekerek. arkasında etekleri yerde sürünen uzun siyah cüppesiyle tekrar duaya başlamıştı. Nitekim Emma. sönmekte olan iki lamba fanusu gibi donuklaşıyordu. yavaşça etrafına bakındı. Ama bırakın beni! Onu görmek istiyorum! Karım o benim! Ve ağlıyordu. Hırıltı şiddetlendikçe papaz ölüm duasını daha hızlı okuyordu. açılırsınız! Charles bir çocuktan daha güçsüz. Emma'ya uzatıyordu. Charles. haçın önüne diz çöktü. kötü bir şey yapmayacağım. İltihap geçirici merheme kavuşmak ümidiyle ta Yonville'e kadar sürüklenerek gelen ve yoldan her geçene eczacının nerede oturduğunu soran kör. — Sakin olunuz! Charles çırpınırken: — E vat. meydanda karşısına çıktı. kendisini aşağıya. yere diz çökmüş kollarını. bir ses. tıpkı böyle ölmek üzereyken. diye düşündü. sanki. Ansızın sokaktan yere sürünen bir sopa ile tahta kunduraların gürültüsü duyuldu. diyordu. hatta Bovary'ye» MADAME BOVARY 327 Tanrının.» 328 MADAME BOVARY Emma: — Kör! diye haykırdı. Dili tamamıyle dışarıya çıktı. mum yere düşecekti. Homais ile Canivet onu odadan dışarı çıkardılar. Charles da bir gün. şarkı söyleyen. bir süre üzerine eğilip kaldı. eğilir Bu nimeti veren yere. yemek odasına götürmelerine karşı durmadı. Eczacı: — Ağlayın. M. hareketsiz kalışının farkına varınca: — Elveda! Elveda!. Ama yine de rengi o kadar atmamıştı. doğaya karşı gelmeyin. Nanette'im durur. bir an için yeniden hayata kavuşmuş bir ceset gibi doğruldu. eczacının bile dizlerinin bağı biraz çözülür gibi oldu. ruh bedenden kopmak için çırpınıyormuşçasına. Bournisien. Homais de çok geçmeden evine döndü. «Tez toplamak için bir bir Başakları hem kaç kere. yüzü yatağın kenarına doğru eğilmiş. Fakat Charles. başını geriye geriye attı ve yastığın üzerine bıraktı. Emma'nın üzerine atıldı. sonra. yüzünde bir huzur anlamı vardı. onun aynı törenden geçtiğini hatırladı: — Belki de ümitsizliğe düşmemek lazım. Dua. aynasını istedi ve gözlerinden iri yaşlar boşanıncaya kadar. korkunç ve ümitsiz bir kahkaha ile katıla katıla gülmeye başladı. yüreğinin her atışında. sıkıyor. «O gün rüzgâr pek yamandı Kısa etek havalandı!» Bir sarsıntı onu şilteye devirdi. Papaz bu hali belirtmekten geri kalmadı. Bournisien olmasaydı. Herkes yaklaştı. ortalığa daima şaşkınlık gibi bir şey yayılır. diyordu. Göğsü de sık sık inip kalkmaya başladı. parmaklarım kapayamadı. Bu arada Canivet dalgın gözlerle meydana bakıyordu. Çok kuvvetten düşmüş olan Emma. rüyadan uyanıyormuşcasına. makul olacağım. Bovary'nin kesik kesik hıçkırıklarına karışıyor ve bazen hepsi. gözleri dönerken. azgın bir nefesle sarsılan kaburga kemiklerinin o korkunç hızlanması olmasa. biçarenin sonsuz karanlıklar içinden bir dehşet gibi dikilen çirkin yüzünü görüyormuş gibi. bir matem çanı gibi çınlayan Latince hecelerin boğuk mırıltısı içinde kayboluyordu. şimdiden öldüğüne hükmedilebilirdi.Telkinlerini bitirirken. sözleri anlaşılır bir sesle. hiçliğin bu geri tepmesini kavramak ve inanmaya katlanmak o kadar zordur ki. kurtuluşları için uygun gördüğü takdirde bazı kimselerin hayatını uzattığını anlattı. kısık bir ses yükseldi: «Güzel günde sıcak basar Küçücük kız aşka susar. çözük saçları ve iri iri açılmış sabit gözbebekleriyle. yıkılan bir kalıntının tepkisi gibi titriyordu. MADAME BOVARY . Ve.» Emma. diye bağırarak. sanki bu kutsamadan şifaya kavuşmuş gibi. az sonra kendisini saracak olan ilâhî şan ve şerefin bir sembolü olmak üzere. Ellerini yakalamış. IX Bir kimsenin ölümünden sonra..
siz ne iyisiniz! Eczacının bu hareketi onda o kadar hatıra canlandırmıştı ki. içeri girip mutfakta oturdu. yatsın diye salonda yere bir yatak serdi. dişlerini gıcırdatıyor. Hepsinin üstüne büyük bir yeşil kadife serilsin. Homais'nin ölülere saygısı vardı. fakat bir tek yaprak bile kımıldamadı. yapacak başka bir şey bulamayınca. ürkek bir sesle kekeleyerek: — Hayır. teşekkür ederim. renkli camın küçük perdelerini yavaşça araladı. Eczacı. — Zaten. bir diğeri de kurşun olmak üzere. dedi. bir kez daha Bovary'nin evine yollandı. diğeri. birbiri arkasından arabadan inen bütün yolculara baktı durdu. Bovary'nin şairane fikirlerinden pek hayrete düştüler. Tanrı büyüktü. cenazeyi beklemek üzere yine eve geldi.329 — İyi. Nitekim zavallı Charles'a hınç beslemeksizin. Charles tasdik makamında başını eğdi. masraf. değil mi? Yanımda kalmasını istiyorum. Charles: — Siz ne karışıyorsunuz? diye bağırdı. o gece üç cilt kitap ve not almak için bir defterle birlikte. Charles alnı cama dayalı. biraz çiçekçilikten söz etmeyi uygun gördü. Göğsü bağrı açık oian Charles nihayet titremeye başladı. vanilyalı krema yaparken şeker yerine arsenik kullandığı öyküsünü dinlettikten sonra. Havadis almak için kendisini bekleyen kimseler de cabasıydı. İki mektup yazması. Böyle istiyorum. iç içe üç tabuta konulmalıdır. Onu yalnız buldu (M. Saçları omuzlarına dökülmelidir. hiç şikâyet etmeden iradesine itaat etmek. eline kalemi aldı ve bir süre hıç-kıra hıçkıra ağladıktan sonra.. gelinlik elbisesi içinde gömülmesini istiyorum. Charles: — Ah. iyi! Sanki yapılacak başka işim kalmamış gibi! Ne yapalım. Bovary'ye teskin edici bir ilaç hazırlaması. Dediğimi yapın!» Bu işle uğraşanlar. Homais. daha sonra gel! Ve acele acele eczaneye girdi. kasabaya dönen Kırlangıç'tı. M. Yağmur çiseliyordu. Charles kendini yatağa attı ve uyudu. olmaz. Zaten. Yonvillelilerin hepsine. bir koltuğa oturmuş. lanetler savurarak gözlerini gökyüzüne dikiyordu. Bovary: — Ya! dedi. Charles ağzına gelen küfrü savurdu: — Ben nefret ediyorum. . boğulur gibi oldu ve sözünü tamamlayamadı. Tuvache geçiyor. Fener için bir makale kaleme alması gerekti. iş olsun diye. Muayene odasına çekildi. Bana hiçbir şey söylenmesin. Bovary uzaklaşmıştı. Bırakın beni! Siz onu zaten sevmediniz! Haydi gidin! Rahip koluna girerek ona bahçede bir gezinti yaptırdı. havalar yakında düzelir. iyiydi. yemek odasının döşeme taşlarını şaşkın şaşkın seyrediyordu. — Niçin? Ne töreni? Sonra. Filozof olmasına rağmen. biri meşeden. Duvar boyunca dizi dizi ağaçların yanı sıra iri adımlarla yürüyor. metin olacağım. eczacı derhal ona giderek: — Bu kadife bana pek fazla gibi geliyor. O zaman Homais. Eczacı: — Şimdi törenin saatini bizzat tespit etmeniz gerek. pencerenin yanına. bitkilerin rutubete ihtiyacı vardı. o sizin tanrınızdan! Rahip göğüs geçirerek: — İsyankârlık hâlâ içinizde. yazdı: 330 MADAME BOVARY «Beyaz ayakkabıları ve tacıyle birlikte. Charles bir makina gibi tekrarladı: — M. dedi. akajudan. M. Bu dünya işlerinin boşluğuna dair sözler söyledi. Homais ona tekrar cenaze hazırlıklarından söz etmeye cesaret edemedi. Tuvache geçiyor. — Bakın. ıtır çiçeklerini sulamak için etajerdeki sürahiyi aldı. Felicite. Canivet az önce gitmişti). dedi. Charles'ı buna razı eden papaz oldu. zehirlenmeyi gizleyecek bir yalan uydurması. onu oyalamak için. hatta kendisine şükreylemek lâzımdı. Saat altıda meydanda bir teneke gürültüsüdür duyuldu: Bu..
kitaplara gelince. . yatağa doğru ilerledi ve yavaşça perdeleri açtı.M.. Holbach'ı okuyunuz.. Onu daha iyi görmek için tam karşısında duruyor. Kilisenin saati ikiyi çaldı. evet. Charles hiç konuşmadan el sıkıyor.. Çünkü Hıristiyanlık evvela köleleri azat etmiştir. odadaydı. Charles içeriye girdi. — Haydi sevgili dostum. kadıncağız sustu. iki şıktan biri: Ya (kilisenin dediği gibi) bağışlamaya kavuşarak ölmüştür. Eczacı: Ama. Biri: — Voltaire'i okuyunuz. o zaman da. Charles öğleden sonra hep tek başına kaldı. papaz şimdi yapılacak şeyin onun için dua etmekten ibaret olduğu cevabını verdi. defin masrafları hakkında ona bazı öğütlerde bulunmaya kalktı. dua neye yarayacak öyleyse? — Nasıl! Dua mı? Siz Hıristiyan değil misiniz? — Affedersiniz! Ben Hıristiyanlığa hayranımdır. Bournisien oradaydı. Açık duran ağzının köşesi. Homais: — Bununla birlikte. derinliği yüzünden artık ıstıraplı olmaktan çıkmış böyle bir seyredişte kendinden geçiyordu. Lefrançois ana ile yukarda. O da durmadan merdivenleri çıkıyordu. Charles onu öperken. Öbürü ise: — Birkaç Portekiz Yahudisinin Mektupları'm okuyunuz. Emma'nın başı sağ omuzuna düşmüştü.. Bovary ana geldi. Ağzından hızla çıkan nefesi. Şafak vakti. MADAME BOVARY 331 Sessizlikten bıkıp usanan eczacı. bir çş-_ şit beyaz toz yer yer kirpiklerine konmuştu. birbirlerini dinlemeden. zaman zaman. Tam birbirlerine küfürler savurmak kertesine gelmişlerdi ki. Bournisien bu kadar cüretkârlığa kızıyor. diyordu. Charles tekrar ortaya çıktı. memelerinden dizlerine kadar çökük duruyor. Tanrı bizim gereksinmelerimizi bilir. İhtiyar kadın. dedi. Felicite. Berthe'i Madame Homais'ye götürmüşlerdi. mumların alevini duvar üzerinde titretti. tıpkı eczacının teşebbüs ettiği gibi. Taraçanm dibinde. yine de dua etmek gerektiğini söyleyerek. Bournisien sert bir tavırla. eczacının sözünü kesti. aynı zamanda konuşuyorlardı.. ellerinin başparmakları ayaklarına doğru bükük duruyordu. son derece isterse. Encyclopedie' yi okuyunuz. sonra şöminenin önünde geniş bir yarım daire halinde sıralananların yanına oturuyordu. yataklıktan çekilip dışarıya çıkarılmış olan karyolanın baş ucunda iki büyük mum yanıyordu. dedi. cesedin üzerine eğildi ve yavaşça: «Emma! Emma!» diye haykırdı. yüzünün alt kısmında siyah bir delik gibiydi. Eski hâkim Nicolas'nın Hıristiyanlığın Sebep ve Hik-meti'ni okuyunuz. onları cizvitlerin tahrif ettiğini herkes bilir. Charles o kadar öfkelendi ki. çekler üzerine ağlarını örmüş gibi. çekilin artık. karanlıklarda akıp giden ırmağın derin fısıltısı duyuluyordu. hatta oğlu kendisine derhal şehre inip gereken şeyleri satın alma işini havale etti. Charles'a sonsuz yığınlardan muazzam bir ağırlık cesede çöküyor gibi geldi. — Evet. manyetizma mucizeleri geliyordu. — Mesele bu değil! Bütün kitaplar. Çarşaf. Hararetleniyorlardı. Hatta bir defasında.. Ziyaretçiler yüzleri yere eğilmiş. o takdirde bizim dualarımıza ihtiyacı yoktur.. gürültü ile burnunu siliyor ve Homais kalemini kağıt üstünde gıcırdatıyordu. sanki örüm. dünyaya ahlak getirmiştir. Sanki bir büyü onu çekiyordu. M. yüzünün solgunluğu içinde kaybolmaya başlamıştı. tekrar gözyaşları döktü. Bournisien. yahut tövbekar olmadan (bu da zannımca din adamlarının deyimidir) vefat etmiştir. eczacı ile papaz tekrar tartışmaya başladılar. sonra ayak parmaklarının ucunda yeniden yükseliyordu. Homais bu kadar aptallığa hayret ediyordu. Akşam olunca ziyaretler başladı. belki onu diriltebileceğini düşünüyordu. Gözleri. diyordu. kıpkırmızı kesilmişlerdi. Aklına hep katalepsi hikayeleri. bu «bahtsız genç kadın» hakkında bazı şikâyetlerde bulunmakta gecikmedi. bu manzara yüreğinizi parçalıyor! 332 MADAME BOVARY Charles gidince. açın da bakın tarihe.
horlamaya başladı. . Yoksa korkuyor musunuz? Eczacı omuz silkerek: — Ben. çoluk çocuğa karışmış bir adam. dedi. alın. Başını biraz yukarıya kaldırmak icabediyordu. sanki kusuyormuş gibi. örneğin günah çıkartma işinde nasıl sır tutabilir? Homais günah çıkartmaya da dil uzattı. Gökte birkaç yıldız parıldıyordu. içeriye girdi. mumların yanmasına bakıyordu. Uzaklarda. herkes gibi sevgili bir eşi kaybetmek tehlikesine maruz bulunmadığı için papazı kutladı. yarası henüz pek taze. hoş bir geceydi. somurtkan.. Kokuyu önlemek için de. Fribourgs'da bir papaz vardı. Ona: — Alın bir tutam. Birdenbire namuslu adam oluveren hır334 MADAME BOVARY sızlara dair çeşitli fıkralar hikaye etti. bir yerlerde ardı arası kesilmeyen köpek havlamaları geliyordu. korkmak mı? dedi. uykuyu açar. gürültüsü eczacıyı uyandırdı. Daha anlatacaktı ama. diyordu. Eczacı: — Bir köpek uluyor. O zaman Homais. kocaman kara kitabı elinden düştü. saat dokuzda bir sürü kâfuru. Bournisien savundu. Öyle cinayetler görülmüştür ki. bir kap dolusu klor getirmişti. Sonra. Papaz: — Köpekler ölülerin kokusunu alırlarmış derler. hatta. her zaman da dediğim gibi. Başına tacını koymak için yeniden üzerine eğildiler. çenesi yavaşça göğsüne yaslandı. Mösyönün ne halde olduğunu sordu ve eczacının cevabı üzerine: — Biliyorsunuz. o kadar çekişmeden sonra aynı insani güçsüzlük içinde karşı karşıyay-dılar. onlar da sahipleri ölünce kovanlarını bırakıp gider-lermiş. Papaz: — Behey Allanın akıllısı. Neden korkacakmışım? Eczacılık tahsil ederken. Emma'ya veda etmeye gelmişti. Homais (iki günden beri meydandan yalnız onun gelip geçtiği görülüyordu). O sırada.. Eczacıya dönerek: Bize yardım etsenize. bir erkeğin kadınsız yaşaması doğal değildir. . dikkat edin elbiseye! diye bağırdı. Hötel-Dieu'de türlüsünü gördüm.. eve varır varmaz. Madame Lefrançois ve Bovary ana. kefaret mahkemesi önüne gelince. Anlar da böyledir. Teşrih an-fisinde punç yapıp içerdik! Hiçlik bir filozofu korkutmaz. işitiyor musunuz? diye sordu.. yüzleri şişmiş. sondu. hâlâ da ne kadar güzel! Hani nerdeyse az sonra yerinden kalkacak gibi.. Göbekleri öne fırlamış. diye cevap verdi. kendi cesedimi bile hastanelere bağışlamak niyetindeyim. Bu. yanlarında uyur gibi yatan ceset kadar hareketsizdiler. aselbent ve MADAME BOVARY 333 güzel kokulu otlarla birlikte geldi. diyordu.bacak bacak üstünde. bilime hizmet etsin diye. günah çıkartma sayesinde birçoklarının hak yoluna döndüklerini anlattı durdu. bunun arkasından da papazların bekârlığı konusunda tartışma başladı. onu giydirme işini tamamlıyorlardı. Homais bu batıl inançlara itiraz etmedi. Uzun katı bezi. Felicite hıçkırıyordu: — Ah zavallı hanımcığım! Zavallı hanımcığım! Han sahibesi içini çekerek: — Bakın. bir süre daha dudaklarını kıpırdattı durdu. Daha gürbüz bir adam olan Bournisien. gözlerini bağlayan bağların düştüğünü hissetmişlerdi. kendisi de odanın fazla ağır havası içinde biraz tıkanır gibi olmuştu. saten ayakkabılarına kadar örtecek biçimde üzerine çektiler. Madame Lefrançois: . Şamdanların balmumu iri damlalar halinde yatağın çarşafı üzerine düşüyordu. Emma'nın etrafında döneniyorlar. Papaz. arada bir derin göğüs geçirerek ayaklarını oynatıyorlardı. gidip pencereyi açtı. Charles. hizmetçi kız. sonra. karşısındaki uyuyordu. çünkü yeniden uykuya dalmıştı. tam o anda ağzından. — Ah Yarabbi! Elbisesi. o. fakat hiçbiri ötekilerden önce kalkıp gitmek istemiyordu. dedi. dedi. Charles onları uyandırmadan. Eczacı: — Çünkü. Güzel kokulu otlar hâlâ tütüyordu.. kapkara bir sıvı yığını boşandı. Mavimtırak buhar dalgaları pencerenin pervazı üzerinde içeriye dalan sisle karışıyordu. gözlerini sarı alevlerinin parıltısında yorarcasına. Askerler vardı ki. hepsi de can sıkıntısından patlıyordu.
Gün doğdu. fa336 MADAME BOVARY kat en üstündeki tabut biraz genişti. sessizlikte. parmaklarının ucuyle. yine eski uğraşlarına daldılar ve her uyanışlarında karşılıklı olarak birbirlerini uyumakla suçladılar. yahut Rouen'da. eczacının omuzunu sıvazlayarak: — Bir gün gelecek. Bertaux mezarlığından Vassonville kilisesine kadar yalınayak yürümeyi vaadetti. hiç nazlanmadı. çivilendikten. saçlarından yayılan güzel koku ile dolmuştu ve elbisesi kollannın arasında bir kıvılcım çıtırdısı ile ürperiyordu. Aşağıda. M. yemek odasına götürdüler. dedi. Hizmetçi kız cesaret edemediği için.ağaçlaMADAME BOVARY 335 nnm altında dans eden delikanlıların neşeli kahkahalarını hâlâ duyuyordu. yükselen bir denizin dalgaları gibi durmadan devam ediyordu. Artık dermanı kalmayan eczacı. Homais. hemen meydanda bayıldı. tavırlarını. onu Tostes'daki bahçede. tabutu da diğer ikisinin içine yerleştirdiler. lehimlendikten sonra. kapılar ardına kadar açıldı ve Yonville ahalisi içeriye doldu. yemliğe bir şişe tatlı elma şarabı boşalttı ve midillisine atladığı gibi tozu dumana kattı. yediler. Bu kadın. titreye titreye. Hanın adamlarına seslenerek Maromme'a girdi.Bir ay ışığı kadar beyaz saten elbisenin üzerinde hareler titreşiyordu. Korkunç bir meraka kapıldı. hareketlerini. Bir yakınmanın peşi sıra daima bir başkası geliyor ve bu durum. Sonra. üç kapak da rendelendikten. kederli saatlerden sonra insanları saran o belirsiz neşe yüzünden olacak. Charles'a öyle geldi ki. aynı kadındı! Böyle uzun zaman bütün o kaybolan saadetleri. Eczacı: — Kes bir parça. son kadehte papaz. Onu aşağıya. Sonra birdenbire. o güzel siyah saç yığınında beyaz izlerin belirmesine sebep oldu. içtiler. esen rüzgârda ve yükselen nemli kokularda eriyip kayboluyordu. Adamcağız önce inme inmiş gibi yere yığıldı. Gözleri görmez olmuştu. Eczacı ile papaz. oda. O kadar titriyordu ki. eve gelen işçilerle karşılaştılar. sesinin yankısını hatırladı durdu. makası birkaç kez şakakların derisine batırdı. zaman zaman uyuklamakla birlikte. Nihayet sırtına bulüzünü geçirdi. omuzlaya-rak kapıyı kırdı. Bournisien odaya kutsal su serpiyor. doğru dürüst bir anlam çıkarmanın imkânı yoktu. kendinden dışarıya yayılarak eşyanın etrafında. ayin yapmaya gitti ve döndü. bu da. tabut kapının önüne kondu. etrafında sesler duyuyordu. Bütün yol boyunca. girişde. Emma. yavaşça. Sonra henüz ölmediği anlamını çıkardı. sokaklarda. Emma bunların altında kayboluyordu. yürek çarpıntıları içinde kendini yedi bitirdi. Bir ağacın üstünde uyuyan üç siyah tavuk gözüne ilişti. Felicite. heyecana karşı kendisini toparladı. hassasiyetini göz önünde tutarak mektubu o tarzda kaleme almıştı ki. Sonra Emma'yı meşeden tabuta yatırdılar. dedi. örtüsünü kaldırdı. bu uğursuzluktan ödü koparak. titremeye başladı. sabahın dördüne doğru içini çekti: — Hani ağzıma bir lokma bir şey koysam... Hatta bir defasında attan inmeye mecbur oldu. Hazreti Meryem'e kilise için üç tane papaz göğüslüğü adadı. makası rasgele iki üç kere açıp kapadı. aradaki boşlukları bir şilteden çıkardıkları yünle doldurmak icabetti. eline makası alarak kendisi öne atıldı. Rouault Baba geldi. odadakiler uyandı. nedenini bilmeden birazcık da şakalaştılar. eczacının mektubunu olaydan ancak otuz altı saat sonra almıştı. Ama öyle bir dehşet çığlığı kopardı ki. anlaşacağız. Siyah örtüleri görür görmez. Sonra Felicite" geldi ve Mösyönün saç istediğini söyledi. onlar için komodinin üzerine bir şişe Fransız rakısı ile peynir ve kocaman bir çörek koymuştu. dikenli çite dayalı bir sıranın üzerinde. Elma. Charles. evlerinin kapısı önünde. Emma'nın. X Rouault Baba. fena olmayacak! Papaz. Rouault Baba. ayakkabısına bir mahmuz taktı ve dörtnala yola çıktı. çıldırdığını hissetti. . Bertauxlann avlusunda görüyordu. iki saat süreyle tahtalar üzerinde çınlayan çekiç darbelerinin işkencesine katlanmak zorunda kaldı. nefes nefese. yulaf torbasına saldırdı. şapkasını giydi. O zaman M. Fakat ölmüş de olabilirdi. Homais ise yere birazcık klor atıyordu. Nihayet. Nihayet. gecenin içinde.
. Kocaman paralar. hiçbir şey hissetmediğini sanıyor. Yola çıkmak icabetti. Çan yeniden başladı. Kasaba göründü. birinin intikamı. ellerini kaldırıyor. bu muhakkaktı. Ben Mösyöye anlatırım. kilisenin yandaki alçak kısmında hemen durdu.Kendi kendine. ümitsiz bir öfkeye dü-MB 22 338 MADAME BOVARY şüyordu. kiilseden çıkıldı. İlâhicilerden biri. kalbine kuvvet versin diye. M. Gürültü dipten geliyordu. — Bu yürekler acısı ayrıntıların gereği yok. İskemleler yerlerinden oynatıldı. önde. Biraz metanet. Ama yine de kendini sofuluğa vermeye. duvar dibinde durduklarını hatırladı. dört sıra mum arasına yerleştirilmişti. rengi uçmuş. kapkara. birbiri peşi sıra gümüş tepsi üstünde çınlıyordu. ağaçlar sallanıyordu. Bu. Dizginleri çekti ve hayal kayboldu.. metin görünmek istedi ve birkaç kez tekrarladı: — Evet. sarsak sarsak hemen içeriye girdi. Charles'ın içinden. fakat açmaya cesaret edemedi. İlâhi okunuyordu. azgın. onları birbirinden ayırdı. cesaret! Rouault Baba: — Pekâlâ. filozof olun biraz! Zavallı çocuk. Cenaze taşıyıcılar. Charles. tabutun altına üç sırık koydular.' Quincampoix'da. atının üzerinde iyice eğilmiş. Bakın cemaat geliyor. Koyu renkte kaba bir ceket giymiş olan bir adam. habire sopa vurarak. Fakat. çok uzaklara bir seyahate çıktığını hayal ediyordu. işaretle selamlıyordu. O anda Justin eczanenin kapısında göründü. Kilisenin ön tarafındaki tahta koltuklara yan yana oturdular ve üç ilâhicinin dua okuyarak mütemadiyen önlerinden gelip geçtiğini gördüler. büyük tören kıyafetinde tiz bir sesle okuyordu. yardım parası toplamak için kilisenin cemaat yerini dolaşmaya başladı. Ben neler çekiyorum! Kilisenin adamı yerlere kadar eğilerek kendisine teşekkür etti. Papazlar. zaten ölmüş ise.» diyordu. Lestiboudois. kolanlardan kan damlıyordu. dimdik yürüyordu. tekrar kalkılıyordu. gökyüzü maviydi. orada olduğunu eliyle anladı. Rouault babayı. sesleri . sağda. Kilisenin döşeme taşları üzerinde. bir koyun sürüsü geçti. onu tekrar göreceği bir öbür hayat ümidine kapılmaya çalışıyordu. Cesur bir tavır takınıyor ve daracık sokaklardan veya kapılardan çıkarak kalabalıkta sıraya girenleri. MADAME BOVARY 337 Mektubu yazanın bir isim yanlışlığı yaptığını düşündü. Cebinde mektubu aradı. Sonra onu ölmüş gibi gördü. Cenaze alayını görmek için pencerelerde yer almışlardı. hekimler bir çare bulacaklardı. Bovary öfke ile bir beş franklık fırlatırken: — Çabuk olsanıza! diye haykırdı. Emma'nın çok önce. yolun ortasında sırtüstü yatmıştı. tabut rahlenin yanına. kendini alçaklıkla suçlamakla birlikte. kalkıp o mumlan söndürmek geldi... diz çökülüyordu. kollarını uzatıyordu. acısının böyle hafiflemiş olmasından zevk duyuyordu. dedi metin olacağım. hay Allah belasını versin! Sonuna kadar yanından ayrılmayacağım. her şeyin bittiğini. ilâhiciler ve iki korocu çocuk De Profundis'i okuyorlar. Sonra bunun belki bir muziplik. eşit aralıklarla yere inen ucu demirli bir sopanın tok gürültüsü gibi bir ses duyuldu. bir türlü sonu gelmiyordu! Charles. hızla ilerlediğini gördüler. Her iki yanda üçerden altı kişi ağır adımlarla yürüyor ve sık sık nefes alıyorlardı. canım. Bazen. «Emma'yı herhalde kurtarırlar. Yeni bacağını takmıştı. ilk zamanlarda bir defa beraberce dinsel törende hazır bulunduklarını ve öbür tarafta. Bournisien. Çan çalıyordu. gözyaşları içinde Bovary'nin kolları arasına düştü: — Kızım! Emma'cığım! Yavrum! Anlatın bana. önünde. Nefirin sesi gayet gür geliyordu. Kendine geldiği zaman. Charles. Kendisine anlatılmış olan bütün inanılmaz iyileşmeler hatırına geldi. Her şey hazırdı.Altın Arslan'm uşağı Hippolyte'di. bir sarhoşun şakası olması ihtimali aklına geldi. toprağa gömeceklerini düşündükçe. elinde asasıyle kilisede dolaşıyordu. hıçkırıklarla cevap verdi: — Bilmiyorum! Bilmiyorum! Bir belaya uğradık! Eczacı. binbir güçlükle diz çöktü. üst üste üç İcahve içti. kutsal ekmeğin korunduğu dolabı selamlıyor. şunun altında olduğunu. Oradaydı. bilinmeyecek miydi? Ama nereden? Kırda hiçbir fevkalâdelik yoktu.
bu bitmez tükenmez dua tekrarı ve meşale geçişi. bir defa Tostes'a gelmiştim. diyordu. Eve ^dönünce. diğerleri gibi o da.. kutsal su kabını yanındakine uzattı. papaz söz söylerken. Charles üstündekileri çıkardı. bu gönül bulandırıcı balmumu ve cüppe kokulan karşısında bayılacak gibi oluyordu. Tuvache'ın da dinsel törenden sonra sırra kadem bastığını. süsenlerle örtülü kulübelerin üzerine mavimtırak hareler dökülüyordu. Alıp götürdüler. Charles geçerken. durmadan. Türlü türlü neşeli gürültüler ufku dol-duruyordu.. canına kıymağa kalkışacaktı! — Ne iyi bir kadındı! Daha geçen cumartesi günü bizim dükkânda görmüştüm kendisini! Homais: — Mezarı önünde söylemek üzere birkaç söz hazırlamaya bile vakit bulamadım. cenaze. sonsuzluğun yankısına benzeyen korkunç bir gürültü yükseldi. çavdarlar ve kolzalar yemyeşildi. dikenli çitlerin üzerinde MADAME BOVARY 339 çiy taneleri titreşiyordu. noterin uşağı Theodore'un ise «mademki âdet olmuş. zaman zaman yerinden oynuyor ve tabut meydana çıkıyordu. Homais. Mezarlığa vardılar. içinden bunu biraz yakışıksız buldu. Lestiboudois'nın uzattığı küreğe iyice doldurduğu toprağı çukura sürdü. Nihayet yaşlı adam içini çekerek: — Hatırlıyor musunuz. M. hemen Bertaux' ya dönmek istiyordu.dalgalanmalarla alçalıp yükselerek. köşelerden akıyordu. «Elveda!» diye bağırarak var kuvvetiyle abdanı sallamaya başladı. Sonra. Gözyaşlarının izleri.. Çukurun etrafında halka oldular. dört ip yerli yerine konunca. Serin bir meltem esiyordu. Açık gökyüzü pembe bulutlarla beneklenmişti. Kadınlar. ipler gıcırdayarak yukarıya çıktı. Bu gözlemlerini anlatmak için de. ama şimdi. Hatta torununu bile görmeyi reddetti. Ona öpücükler yolluyor. Bournisien. benim işim bitti artık! Karımın öldüğünü gördüm. Rouault Baba. M. söyleyecek sözler bulmuştum. bazı hastalannı ziyaret ettikten sonra. her dalgada yalpa vuran bir filika gibi dura kalka ilerliyordu. Charles dizleri üstüne toprağa yığıdlı. kukuletaları inik. Keza. dedi. taş parçalannın çarptığı tabutun tahtasından. zaman sizi teselli etmiştim.. o. arkadan geliyorlardı. gürültüsüzce. yolun kenarında. dedi. Bazen cemaat bir patikanın dönemecinde kayboluyor. sonra Charles'a verdi. Bu. kenarlara atılmış kırmızı toprak. rahat rahat piposunu içmeye koyuldu.. dedi. Sonra bütün göğsünü sarsan uzun bir inilti ile: — Ah. şimdi de kızım! Artık bu evde uyuyamayacağını söyleyerek. Yorulan cenaze taşıyıcılarının adımları ağırlaşmıştı. Charles inişine baktı. Hep iniyordu. Her üçü de susuyordu. . yenleriyle sık sık gözlerini sildiği için boyası atmıştı. Rouault Baba da yeniden önlüğünü giydi. Homais' di. Rahip. Herkes ve özellikle cenazeye gelmiş olan Lheureux. uzakta. Böyle bir sabah vakti. sessizliğe kavuşmakta gecikmedi. Erkekler aşağıya. durmamacasına öten bir horozun kokorikosu veya elma ağaçları altında kaçtığı görülen bir tayın dörtnala gidişi. onunla birlikte gömülmek için çukura doğru sürükleniyordu. avluları tanıyordu. Üstüne beyaz gözyaşları serpilmiş siyah örtü. kıra doğru uzanıyordu. ellerinde yanmakta olan iri mumlar vardı. çimenlikte çukur kazılmış yere kadar yürüdüler. sonra oğlum gitti. gömleği kirleten toz tabakası içinde yol yol görünüyordu. dönüşte. fakat büyük gümüş haç daima ağaçların arasında^ yükseliyordu. Nihayet bir çarpma duyuldu. Binet'nîh hiç ortalıkta görünmediğini. — Zavallı kadıncağız! Kocası için ne acı! Eczacı: — Eğer ben olmasaydım. belki bu işi bitirmiş olmanın belirsiz kıvancı içinde. Eczacı onu ciddi ciddi salladı. siyah yas tüllerine bürünmüşler. tekerlek izleri üzerinde ilerleyen bir at arabasının gıcırtısı. sanki siyah bir elbise bulunamamış 340 MADAME BOVARY gibi* maviler giydiğini gözden kaçırmadı.. Charles. Bovary ana da onlarla beraberdi. dostum. bir gruptan ötekine gitti durdu. yalnız kasabaya gelirken. üzerine tabutu ittiler. o avlulardan geçtiğini ve Emma'ya döndüğünü hatırlıyordu. Emma'nın ölümüne acıdı. Gömlek yeniydi. rahmetli ilk karınızın öldüğü sırada.
uçsuz bucaksız bir pişmanlığın baskısı ile kalkıp iniyordu. oysa bu iki kadın arasında bir anlaşmaydı. «oğlu Yvetot'da Noter M. Charles yine boğazına kadar borca girdi. Bu çocuğun neşesi Charles'ın yüreğini burkuyordu. Yıllardan beri elinden kaçırmış olduğu bir sevgiye yeniden kavuştuğuna içinden sevinerek. arkasına döndü. bunu hiç unutmayacağım. ertesi gün küçük kızını eve getirtti. Yonville'e gelecekti. Bunun üzerine özür dilemek icabetti. Fe'licite' hemen hemen onun boyundaydı. Fakat hiç durmadan başka borçlar ortaya çıkıyordu. her zamanki gibi sessizdi. Fakat. artık sonu geldi sanıyordu. şatosunda rahatça uyuyordu.— Hayır. Charles ise. Çamlar arasındaki mezarın üstünde bir çocuk. Her borcu ödedikçe. ekseriya Charles. İhtiyar kadın evi bırakıp gitti. herhalde iş için olacak? diye cevap vermek inceliğini gösterdi. ufukta. Çayırda batmakta olan güneşin eğri ışınları altında kasabanın bütün pencereleri alev almış gibiydi. eski hanımının ne kadar elbisesi kalmışsa. Kira ile kitap veren adam üç yıllık abonman parası talep etti. tavan arasına kadar çıktı. bayırın üstüne varınca. kendisini arkadan görünce. evin içinde rasgele dolaşırken. eczacının o dayanılmaz tesellilerine de katlanması gerekiyordu. uyanık. yere diz çökmüş ağlıyordu. midillisi topalladığı için. Lheureux. Annesi buna çok kızdı. sonra. Pentecöte yortusunda.» Bu. Berthe birçok defalar daha annesinin sözünü etti. zamanla. ağaçların beyaz taşlar arasında yer yer siyah demetler halinde belirâiği duvarlarla çevrili bir yer gördü. O zaman eski vizitelerinden kalan alacaklarım istedi. Fakat.. gönderdiği tebrik mektubuna şu cümleyi de sıkıştırdı: «Zavallı karım buna ne kadar sevinecekti!» Bir gün. Kasaba. çünkü Charles bunlardan bazılarını saklamıştı ve onları seyretmek için gidip tuvalet odasına kapanıyordu. Felicit6. Parmaklık birdenbire gıcırdadı. Charles bu işin aslını sorunca da: — Ne bileyim ben. dedi. sandıklar arasına düşmüş ve orada kalmıştı. Eski günlerden ve gelecekten söz açtılar. Ona. Leon da. İhtiyar kadın. çok geçmeden para meseleleri yine patlak verdi. sonra. hepsini değil. Charles. Leon Dupuis ile Bondeville'den Mademoiselle L6ocadie Leboef'ün izdivacım» Charles'a haber vermekle şeref kazandı. Saat gece yarısını çaldı. Siz iyi çocuksunuz! Baldırına vurarak. Açtı ve okudu: «Cesaret. Charles. Rolet ana yirmi 342 MADAME BOVARY kadar mektubun posta parası diye tutturdu. . hepsini çalarak. çünkü Ona ait olan eşyadan hiçbirinin satılmasını istemiyordu. dostu Vinçart'ı yeniden kışkırtınca. Elini gözlerinin önüne götürdü. hep onu düşünüyordu. sonra. ağır ağır yoluna devam etti. gece geç vakitMADAME BOVARY 341 lere kadar oturup konuştular. Yine o sıralarda dul Madame Dupuis. aydan daha tatlı ve geceden daha sır dolu. Theodore'la birlikte Yon-ville'den kaçtı gitti. artık düşünmez oldu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. o saatte gözüne uyku girmiyordu. Bu. Artık tamamıyle değişmişti. Yalnız siz kendisini bol bol öpün! Allaha ısmarladık!. Karısının göndermiş olduğu mektupları kendisine gösterdiler. Rodolphe'un mektubuydu. kendisine oyuncaklar getireceğini söylediler. Charles ile annesi yorgunluklarına rağmen. evini idare edecekti. terliğinin altında tortop olmuş bir kağıt parçası hissetti. öyle ki. Emma bir tek ders dahi almadığı halde (Bovary'ye göstermiş olduğu o ödenmiş faturaya rağmen) Mademoiselle Lempereur altı aylık ders ücreti istedi. oğluna tatlı dille ne yapacağını bilemiyordu. artık birbirlerinden ayrılmayacaklardı. Duvardan atlayan Justin'i tanıdı ve patateslerini çalan hırsızın kim olduğuna dair bir fikir sahibi oldu. İçi açılsın diye bütün gün ormanda dolaşmış olan Rodolphe. Rouen'da uyumaktaydı. Hıçkırıklarla parçalanan göğsü. XI Charles. korkmayın! Yine her zamanki gibi hindinizi göndereceğim. Fakat biri vardı ki. Çocuk annesini sordu. Felicite artık Madamın elbiselerini giyiyordu. Charles ondan daha fazla öfkelendi. O zaman herkes istifade etmeye baktı. vaktiyle Emma'dan ayrılırken Saint-Victor yoluna dönüp baktığı gibi. hayır! Yüreğim büsbütün parçalanacak. evde olmadığını. unuttuğu küreği almaya gelen Lestiboudois idi. vehme kapılıyor ve: — Ah! Gitme! Gitme! diye haykırıyordu.
Merhem ile iyi edemediği kör ise. büyük şehirlerimizin civarı dilenci sürüleriyle dolup taşmakta devam ediyor. Oyuncaklarını tamir ediyor. hülyaya dalıyordu. Zaten Charles. onun odası. Kimdi acaba? Rodolphe'un eve pek sık uğrayışını. Çünkü. o reçine kokan. M. gür sarı saçlarını pembe yanakları üzerine dökerek öyle zarif bir eğilişi . ondan sonra. Homais şehre indiği zaman. O zaman öylesine bir kederli hali oluyordu ki. o küçük başının. vaktiyle Emma'nın ondan daha çok rengi atmış. Sonra. ikinci sayfanın sonunda küçücük bir R harfi keşfetti. Kırlangıç'm perdeleri arkasına gizleniyordu.. el altından. ötekilerinden daha az tehlikeli değildir. Karşısına oturuyordu.. Kendi şöhretini korumak için. sonra salonun mobilyalarını sattı. Hizmetçi kadının bu işlere el sürdüğü yoktu. canından bezdirir ve yolculardan tam manasıyle vergi alır. Emma kendisine daha güzel göründü ve içinde ona karşı devamlı ve azgın bir arzu peyda oldu. Gümüş takımlarını parça parça satmak zorunda kaldı. Rouen'a kaçmış. o kadar cana yakındı ki. yerde sürüklenen bir kurdeleye. Eczacının çocukları da küçüğü gittikçe daha seyrek ziyaret ediyorlardı. . Rugan çizmeler satın aldı. yüzünde korkunç bir yara ile dolaşan bir yoksula rastgelir. Fakat Berthe o kadar tatlı. Jüstin. yahut bebeklerinin yırtılmış karnını dikiyordu. O derecedeki. sonsuz bir hazla. gözleri dikiş kutusuna. Tam on ay süreyle. tıpkı onun gibi emre yazılı senetler imzalıyordu. ne düşünürler acaba?» Sonra Homais bazı hikayeler de yaratıyordu: «Dün Bois-Guillaume bayırında ürkek bir at. onun zevklerini. Charles. yahut masanın bir çatlağına sıkışıp kalmış bir firketeye ilişecek olursa. adamcağızdan her ne pahasına olursa olsun kurtulmak maksadıyle. eczacının hiçbir işe yaramayan tedavisini yolculara anlatıp duruyordu. iki üç kez karşı karşıya geldikleri zaman gördüğü sıkıntılı halini hatırladı. hem zekâsının derinliğini. hiç şüphe yok.vardı ki. orada bakkal çıraklığı ediyordu. Yuvarlak masayı ocağa doğru itiyor ve onun koltuğunu yaklaştırıyordu. ona mukavva ile kuklalar yapıyor. Serserilerin haçlı seferlerinden getirdikleri cüzzamı ve sıracayı umumi mahallelerimizde serbestçe teşhir ettikleri o korkunç ortaçağ devrinde mi yaşıyoruz hâlâ?» Yahut: «Serseriliği yasak eden kanunlara rağmen. hareketsiz ve şaşkın kalakaldı. Sanki hâlâ yaşıyormuş gibi. Böylece. tekrar Bois-Guillaume bayırına dönmüş. beyaz kravatlar takmayı âdet edindi. Charles'ın içini.» Arkasından körün sebep olduğu bir kazanın öyküsü geliyordu. İçlerinde tek başlarına dolaşanlar da var. Rouen Feneri'nde ardı ardına şu kısa yazılar çıktı. basma resimleri boyuyordu.Şimdi de çatı penceresinden esen rüzgâr onu kapıya doğru sürüklemişti. meselelerin derinliğine inen insanlardan değildi. Akşam yemeğinden sonra Charles oraya çıkıyordu. yalnız yatak odası. Artık kimse onları görmeye gelmiyordu. Nihayet. «Verimli Picardie diyarına uğrayan herkes. Şehirlerimizi idare edenler. Berthe. Zavallı adam. hoşuna gitmek için. Bu arzu onun tasasını alevlendiriyordu ve artık gerçekleşemeyeceği için de sonsuzdu. hem de kibrinin alçaklığını gösteren bir fesat dolabı çevirmeye başladı. MADAME BOVARY 34. Bu adam herkesi rahatsız eder. Fakat mektubun hürmetkar üslubu onu yanılttı. onunla karşılaşmamak için. Evin bütün odaları boşalıyordu. Yaldızlı bir şamdanda bir mum yanıyordu. bozuk şaraplar gibi buruk bir zevkle dolduruyordu. kızını bağsız potinler ve koltuğunda kalçalarına kadar yırtık bulüzlerle gördükçe bu kılıksızlığa pek üzülüyordu. hiç şüphesiz ona göz dikmişlerdi. sosyal durumları arasındaki farkı göz önünde tutarak. kederinin sonsuz genişliği içinde kayboldu. Delillerin karşısında geriledi ve belli belirsiz kıskançlığı.3 — Belki uzaktan uzağa birbirlerini sevmişlerdir? diye düşündü. Bois-Guillaume bayırında. eskisi gibi kalmıştı. ümitsizlik içinde. «Herkes ona hayran oluyordu herhalde?» dedi. Emma onu mezardayken bile baştan çıkarıyordu. fikirlerini benimsedi. ölmek istemiş olduğu aynı yerde. Heriften nefret ediyordu. İçinden. Bütün erkekler. Bunlar. kızcağız da tıpkı onun gibi kederleniyordu. sıkı dostluğun devamına pek aldırış etmiyordu. 344 MADAME BOVARY Homais. Bıyıklarına kozmatik sürüyor. yanı başında. birdenbire ortadan kayboluşunu.
bir İskit'den daha çok dolaklı ve sargılı. alt tarafı büzme perde şeklinde bir kırık sütun. için iki tane gayet şık Pompadour heykelciği satın aldı. Büyük çikolatacılık hareketini gözden kaçırmıyor-du. Akşamları fanila yeleğini çıkardığı zaman. kendisine can yoldaşı olsun diye küçük kızı kendi evine almayı teklif ediyordu. fakir sınıfların ahlaka yönetilmesi. kesin olarak açıldı. adamı tutukladılar. Bir kiliseye yüz frank verildi mi hemen Saint-Berthe"lemy katliamını hatırlatıyordu. onu unutuyordu. Bununla beraber gazeteciliğin dar sınırları içinde kalmak onu sıkıyordu. Hayal gücünü zorluyor. bilakis! Keşifleri yakından takip ediyordu.. Kendisinin de bir tane vardı. tütün içiyordu! Salonunu süslemek . Belleğinde tutmak için gösterdiği çabalara rağmen. Kauçuk. Yanlarına da Bridoux'nun dostu Vaufrylard adında. Zaten papaz.Sözün kısası. Charles bunu reddetti. İlk barışma girişimi yine annesinden geldi. öylesine uğraştı ki. Charles'ın bütün bir hafta her akşam kiliseye girdiği görüldü. Homais. Sonunda burjuva olmaktan utanır oldu. yahut «bir harabe yığını» teklif etti. neticesi hep ikincilerin aleyhine çıkan karşılaştırmalar yapıyordu. Nihayet yüz kadar desen gözden geçirildikten. Bovary durmadan Emma'yı düşündüğü halde. Sta Viator'dan (1) güzel bir şey bulunmayacağını söylüyor ve bunda ısrar ediyordu. altında kocasının kaybolduğu o altın helezon karşısında mest oluyor. vaız-da. Balıkçılık. ama Emma aleyhinde de yazmadığını bırakmadı. Lheureux hiçbir senedi uzatmayacağını bildirdi. Demir Yolları. sonra peşini bıraktı. iki esas cephesinde «sönmüş bir meşale taşıyan bir peri» bulunacak bir türbe üzerinde karar kıldı. Eczaneyi de ihmal etmedi.. Emma çürümüş bir külçe halinde kollarından dökülüyordu. rast geldiği şeyi temelinden çökertiyordu. daha bağnaz oluyordu. çok geçmeden kitap. eski borçlarını ödeyecek vaziyette değildi. Bournisien de kendisine iki üç ziyarette bulundu. M. fedakârlığının karşılığı olmak üzere. Tehlikeli bir adam oluyordu. Kendi dediği gibi. Bovary pek idareli yaşadığı halde.. Bu hep aynı rüyaydı: Charles ona yaklaşıyor ve tam sarıldığı anda. Madame Homais. kederin zorunlu sembolü saydığı salkım söğütten asla şaşmıyordu. Emma'nın mezarı hakkında da pek parlak fikirleri oldu. Yolsuzlukları ihbar ediyor. Felicite'nin talanından artakalmış bir şalı istedi. Adam yeniden başladı. İhtiyar kadın.. İşin tuhafı. vs. O zaman aralan büsbütün. Hacizden kaçmaya artık imkân yoktu. Homais'nin rivayetine göre. ömrünün sonuna kadar bir düşkünler evinde yaşamaya mahkûm edildi. Hatta bir de. daha sonra bir vesta mabedi. eser yazmaya kalktı! O zaman İklime dair gözlemlerle birlikte Yonville Kantonunun genel istatistiği. Zaferi eczacı kazandı. dayak yemiş bir tek kadın olmadı ki. etrafı sütunlu bir yuvarlak dam. İhtiyar kadın kendi mallan üzerinde bir ipotek yaptırmasına razı oldu. bu hayalin kendisinden uzaklaştığım hissetmekten çok üzülüyordu. Pulvermacher hidro elektrik zincirlerine coşkun bir hayranlık gösteriyordu. Aşağı-Seine Vilayetine Şo-Ka'yı ve revalentia'yı ilk getiren o oldu. bir şartname hazırlatıktan ve tekrar Rouen'a bir yolculuk yaptıktan sonra. Büyük sorunlarla uğraştı: Sosyal problem. zira düşmanı. Bu bir çatışmaydı. Nihayet arkası aklına geldi: Amabilem conjugem Calcas! (2). Charles o zaman annesine başvurdu. durmamacasına tekerleme söyleyen bir ressam aldılar. Fakat hareket anında cesaretini kaybetti. adlı eseri kaleme aldı ve istatistik kendisini felsefeye şevketti. Charles ile Homais. . yanmış bir tek ambar. Bütün planlarda. dilinin ucuna hep Sta Viator geliyordu. Evvelâ.. daima ilerleme aşkı ve papazlara MADAME BOVARY 345 beslediği hınçla harekete gelen eczacının kalemiyle derhal okuyuculara duyurulmamış olsun. Homais. Charles. ilkokullarla hocalık eden cahil rahipler arasında. Bozuştular. Çağın zihniyetine ateşler püskürüyor ve her on beş günde bir. gün geçtikçe daha hoşgörüsüz. 346 MADAME BOVARY Kitabeye gelince.. Bu başarı onu cesarete getirdi ve o günden sonra kaza dahilinde çiğnenmiş bir tek köpek. Fakat sonra salıverdiler. herkese çatıyordu. bir mezar müteahhidinde çeşitli lâhit-leri görmek için Rouen'a gittiler. Charles buna razı oldu. kakasını yiyerek ölen Voltaire'in can çekişmesini anlatmayı ihmal etmiyordu. Artist tavırları takınmaya başladı. Homais. Bu kitabe kabul edildi. sonra bir piramit. bir sihirbaz gibi gösterişli olan bu adama yanıp tutuştuğunu hissediyordu. Homais de keza. Ama yine her gece Emma rüyasına giriyordu. herkesin bildiği gibi.
elmacık kemiklerinin üzerinde kırmızı lekeler vardı. Kendi hesabına olmak üzere. (1) Latince: Dur yolcu! (2) Latince: Güzel bir kadını çiğniyorsun! MADAME BOVARY 347 Charles'ın karşısında.. Seçimlerde Vali Beye gizlice büyük yardımları dokundu. Nihayet. anahtarı çevirdi. insanların en talihlisiydi. Napoleon kendisine laboratuvarda yardım ediyor. Sonunda kendini sattı. Lheureux. yırtık pırtık elbiseler giymiş bu uzun sakallı yabani adamın. Charles. uluyarak. bazen bahçenin çiti üstünden uzanıyor. Kolera esnasında sonsuz bir feragatle çalışarak kendini göstermişti.. kurdelesini benzetmek için de tepesine ottan iki hotoz kondurdu. kendisini IV'üncü Henri ile mukayese ediyordu. eczacı. imal tarzı ve tesirlerine dair adlı bildirisini. Birçok (halbuki bir tane) bilim derneğinde üye olması da cabasıydı. Ve her sabah. Charles bir gün —son varlığı olan— atını satmak için gittiği Argueil pazarında Rodolphe'a rast geldi. kendinden geçmiş. Hatta hükümdara. kızını da yanma alarak mezarlığa gidiyordu. yayı itti. saygıdan veya araştırmalarını geciktiren bir çeşit şehvani hazla. . sağlıklı ve neşeli eczacı ailesi sere serpe yaşıyordu. kendisi de dertli olduğu için. Kollarını kavuşturup hükümetin beceriksizliği ve insanların nankörlüğü konusunda derin düşüncelere dala dala bunun çevresinde geziniyordu. bütün köşe bucağı. Birbirlerini görünce sarardılar. artık sabrı tükenerek. evvela kekeleye kekeleye özür diledi. «Bizim iyi kalpli kralımız» diyor. Bir kutu keşfetti. diyordu. istatistik kitabını. Yazın. sonra. kendisine hakkaniyetle davranılmasını istirham eden bir dilekçe gönderdi. Fakat çocuk onu kaygılandırıyordu. 2. çünkü etrafında bunu kendisiyle paylaşacak hiç kimse yoktu. çılgın gibi. Ondan söz etmek için Lefrançois anayı ziyaret ediyordu. ziyaret kabul etmiyordu. Artık sokağa çıkmıyordu. bütün 348 MADAME BOVARY çekmeceleri. hatta eczacılık tezini de) zikrediyordu. Charles kızına daha sıkı sıkıya bağlanıyordu. Bu nedenle Homais iktidara yanaşıyordu. akademiye göndermiş olduğu. (Elma şarabı. Çünkü. halk yararına çeşitli eserler yayınlamıştı. sonra cesaretlendi ve pişkinliği (hava pek sıcaktı. Bir gün nihayet. yüksek sesle ağladığını hayretle görüyordu. Ama yanlış! Bir tutku onu için için kemiriyordu: Homais nişan istiyordu. Ticaretin gözdeleri'ni kurmuştu. Emma'nın kullandığı pelesenk ağacından yazı masasının gizli gözünü henüz açmamıştı. han sahibesi. ona. hastalarını bile gidip görmek istemiyordu. Bu kadar üzüntüye düşmesine herkes hayret etti. Homais babaların en mutlusu. Leon'un bütün mektuplan oradaydı. önüne oturdu. Bununla birlikte ıstırabının hazzı tam değildi. neye dokunsa altın eden. bütün mobilyaları. Irma reçel kavanozlarının ağzını kapamak için kağıttan yuvarlaklar kesiyor ve Franklin bir nefeste çarpım tablosunu ezberden okuyordu. Sadece kartım göndermekle yetinmiş olan Rodolphe. onu yarım kulakla dinliyordu. Ama yine de bir meraklı. yürürken. aylığının artırılmasını istiyor ve «Rakip tarafa» geçmek tehdidinde bulunuyordu. hıçkırarak. bir tekmede çökertti. M. Alışveriş işlerinde büyük bir şöhreti olan Hivert de. nişan alanlar arasında ismini görmek için gazeteye sarılıyordu. Karmakarışık aşk nameleri arasında Ro-dolphe'un resmi yüzüne fırladı.Fakat. duvarların arkasını aradı durdu. çünkü bazen öksürdüğü oluyordu. Bu sefer artık kuşkuya yer yoktu! Son mektuba kadar hepsini yutarcasına okudu. yeter de artar bile. Sonra bir çark yaparak: — Nihayet. Athalie ona takke işliyor. elma ağaçlarına dadanan tüylü bir böceğe dair gözlemlerini. Türlü sebeplerle bunu hakketmişti. O zaman kendini içkiye vermek için kapandığını iddia ettiler. ağustos ayı idi) Charles'ı meyhanede bira içmeye çağıracak kadar ileri götürdü. örneğin. yüzsüzlük etti. yalnız yangınlarda gösterdiğim çaba. Gece iyice bastırıp da meydanda Binet'nin tavan arası penceresinden başka aydınlık bir yer kalmadığı zaman eve dönüyorlardı. 1.Sevdiklerini kaybettikçe. Adı bir türlü çıkmıyordu. akşamları. bahçesine çimenle bir şeref yıldızı çizdirdi.
Karşısındaki. yavaş yavaş kızarıyor. başını elleri arasına almış. onu hafifçe itti. Ölmüştü. Otopsi yaptı. Homais derhal hepsinin gücünü tüketti. Eczanesi arı kovanı gibi işliyor. gözleri kapalı. kameriyenin altındaki sıraya oturdu. karısının sevmiş olduğu bu insan karşısında hayallere dalıyordu. Rouault Baba inmeli olduğu için. buna karşın gözüpekliğine kızan döneminin okuyucuları tarafından az izlenen Flaubert. Ertesi gün. Rodolphe bunun farkındaydı. üç hekim birbiri peşi sıra Yonville'e geldi. sönmüş bir ses ve sonsuz acıların o her şeyi oluruna bırakan edasıyle: — Hayır. ama dikiş tutturamadı. Bu adamın yerinde olmayı ne kadar isterdi. . konuşurken yaprak sigarasını çiğniyor. Çocuk: — Baba. durakaldı. Kadın fakirdi. bu sözü. onun başyapıtını oluşturmaktadır. burun kanatlan hızlı hızlı açılıp kapanıyor. diye seslendi. bir çeşit korku içinde. Kafesten ışıklar geçiyordu. dudakları titriyordu. gübreden bahsetmeye devam ediyordu. herhangi bir telmihin sızabileceği bütün duraklamaları basit cümlelerle doldurarak. Charles ise. Charles gitti. Charles. günümüzde Fransız yazınının en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Şimdi kendisine şeref nişanını da verdiler. dedi. tarımdan. başı duvara yaslanmış. M. onun durumunda bulunan bir adam için fazla kalenderce. İl Bir hekimin oğlu olan Gustave Flaubert. kederli gönlünü dolduran belirsiz aşk buharları içinde bir delikanlı gibi âdeta tıkanıyordu. Asma yapraklarının gölgesi kumların üzerine düşüyordu. biraz da bayağı buldu. Her şey satılınca. hiçbir şey bulamadı. hafif ve yorgun bir sesle tekrar konuşmaya başladı: — Size düşmanlık beslemiyorum! Rodolphe hep susuyordu. Otuz altı saat sonra. elde on iki frank yetmiş beş santim kaldı. 350 MADAME BOVARY Bovary'nin ölümünden sonra. o ana kadar hiç söylemediği tek büyük lafı ilave etti: — Kabahat alın yazısında! O yazgıyı eliyle yöneltmiş olan Rodolphe. Charles onu dinlemiyordu. MADAME BOVARY 349 hatta bir an geldi. Bu yüz. Charles yere yuvarlandı. Ve oyun yaptığmı sanarak. Canivet koşup geldi. kunduz böcekleri çiçek açmış zambakların etrafında vızıldıyordu. Charles. Saat yedide. O da. İhtiyar kadıncağız da aynı yıl öldü. gök masmaviydi. Fakat çok geçmeden Charles. 1821 yılında doğmuş ve Croisset'deki mülkünde 1880'de ölmüştür. hatta komik. eczacının daveti üzerine M. hayvanlardan. Bu bir hayranlıktı. artık size düşmanlık beslemiyorum! Hatta buna büyük bir laf. masaya dirseklerini dayamış. ağzı açık. buram buram yasemin kokuyordu. kamuoyu ise koruyor.Karşısında. gelsene. Charles ise. Bununla da Matmazel Bovary'nin büyükannesinin evine kadar yolculuk gideri karşılandı. akşam yemeğine çağırmak için geldi. Charles. hayatını kazansın diye onu bir pamuk ipliği fabrikasına gönderdi. hükümet onu kolluyor. Ondan bir şeyler görür gibi oluyordu. 1857'de yazılmış olan Madame Bovary. elinde uzun bir demet siyah saç tutuyordu. Çağdaşı yazarlar üzerinde büyük bir hayranlık uyandıran. kızı bir teyze yanına aldı. öğleden beri kendisini hiç görmemiş olan küçük Berthe. yüzünün hareket eden çizgilerinden hatıraların geçişini takip ediyordu. korkunç bir öfke ile gözlerini Rodolphe'a dikti.
eleştirilere. övgü ve kınamalara neden olsun. Okumuş olanlarca..Pek az roman vardır ki. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık... eşini aldatan taşralı bir kadının basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara.". . onun insanüstü yetkinliğinden ileri gelmektedir.. .
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.