Varoluşsal fizik: “Şimdi” olan şey görecelidirÖzel görelilikte, iki olayın aynı anda gerçekleştiği ifadesi anlamsızdır. Önemli Çıkarımlar
- Olayları her zaman biraz daha erken göründükleri gibi görürüz, ancak normalde bunu günlük hayatta fark etmeyiz. Yine de daha da tuhaflaşıyor.
- Özel görelilikte, iki olayın aynı anda gerçekleştiği ifadesi anlamsızdır.
- Her olay birileri için 'şimdi'dir.
izniyle alıntıdır Varoluşsal Fizik: Bir Bilim Adamının Hayatın En Büyük Sorularına Yönelik Rehberi, tarafından yazılmıştır Sabine Hossenfelder ve Viking tarafından yayınlandı.
Zamanın geçişinin evrensel olmadığı gerçeği şimdiden oldukça kafa karıştırıcı ama dahası da var. Işığın hızı çok hızlı ama sonlu olduğundan, ışığın bize ulaşması zaman alır, bu nedenle, kesin konuşmak gerekirse, her zaman şeyleri biraz daha önce göründükleri gibi görürüz. Yine de, normalde bunu günlük hayatta fark etmeyiz. Işık o kadar hızlı hareket eder ki, Dünya'da gördüğümüz kısa mesafelerde fark etmez. Örneğin, yukarıya bakıp bulutları seyrederseniz, aslında bulutları saniyenin milyonda biri önce nasıl göründüklerini görürsünüz. Bu gerçekten büyük bir fark yaratmıyor, değil mi? Güneş'i sekiz dakika önceki haliyle görüyoruz, ancak Güneş normalde birkaç dakika içinde çok fazla değişmediği için ışığın seyahat süresi büyük bir fark yaratmaz. Kuzey Yıldızına bakarsanız 434 yıl önceki halini görürsünüz. Ama, evet, diyebilirsiniz, ne olmuş yani?
Bu zaman gecikmesini bir şeyin olduğu an ile bizim onu gözlemlememiz arasındaki bir algı sınırlaması olarak nitelendirmek cazip gelebilir, ancak bunun geniş kapsamlı sonuçları vardır. Bir kez daha mesele, zamanın geçişinin evrensel olmadığıdır. Başka bir yerde “aynı anda” ne olduğunu sorarsanız - örneğin, Güneş şimdi gördüğünüz ışığı yaydığında tam olarak ne yapıyordunuz - sorunun anlamlı bir cevabı yok.
Bu sorun olarak bilinir eşzamanlılığın göreliliği ve tarafından iyi bir şekilde gösterilmiştir. Einstein'ın kendisi . Bunun nasıl gerçekleştiğini görmek için birkaç uzay-zaman çizimi yapmak yardımcı olur. Dört boyut çizmek zor, bu yüzden sadece bir uzay boyutu ve bir zaman boyutu kullanırsam beni mazur göreceğinizi umuyorum. Seçilen koordinat sistemine göre hareket etmeyen bir nesne bu diyagramda dikey bir düz çizgi ile tanımlanmaktadır (şekil 1). Bu koordinatlara nesnenin geri kalan çerçevesi de denir. Sabit hızla hareket eden bir nesne, bir açıyla eğik bir düz çizgi oluşturur. Fizikçiler geleneksel olarak ışık hızı için 45 derecelik bir açı kullanırlar. Işık hızı tüm gözlemciler için aynıdır ve aşılamadığından, fiziksel nesnelerin 45 dereceden daha az eğimli çizgiler üzerinde hareket etmesi gerekir.
Einstein şimdi şu şekilde savundu. Diyelim ki size göre hareketsiz olan aynalardan yansıyan lazer ışınlarının darbelerini kullanarak bir eşzamanlılık kavramı oluşturmak istiyorsunuz. Bir darbeyi sağa bir darbeyi sola gönderirsiniz ve darbeler aynı anda size dönene kadar aynalar arasındaki konumunuzu değiştirirsiniz (bkz. şekil 2a). O zaman tam olarak ortada olduğunuzu bilirsiniz ve lazer ışınları aynı anda iki aynaya da çarpar.
Bunu yaptıktan sonra, lazer darbesinin tam olarak hangi anda her iki aynaya çarpacağını bilirsiniz, ancak bu olaylardan gelen ışık henüz size ulaşmadığı için göremeseniz bile. Saatinize bakıp “Şimdi!” diyebilirsiniz. Bu şekilde, prensipte tüm evreni kapsayabilecek bir eşzamanlılık kavramı oluşturdunuz. Pratikte lazer darbesinin geri dönmesi için on milyar yıl bekleyecek sabrınız olmayabilir, ancak bu sizin için teorik fizik.
Her Perşembe gelen kutunuza gönderilen mantıksız, şaşırtıcı ve etkili hikayeler için abone olun
Şimdi arkadaşınız Sue'nun size göre hareket ettiğini ve aynı şeyi yapmaya çalıştığını hayal edin (şekil 2b). Diyelim ki soldan sağa hareket ediyor. Sue da biri sağında diğeri solunda olmak üzere iki ayna kullanır ve aynalar onunla aynı hızda hareket eder - bu nedenle aynalar Sue'ya göre hareketsizdir, tıpkı aynalarınızın size göre olması gibi. Sizin gibi o da her iki yönde lazer darbeleri gönderir ve darbeler aynı anda iki taraftan kendisine geri gelecek şekilde kendini konumlandırır. Sizin gibi o da darbelerin aynı anda iki aynaya çarptığını bilir ve kendi saatinde tam olarak hangi anın karşılık geldiğini hesaplayabilir.
Sorun şu ki, o senden farklı bir sonuç alıyor. Sue'nun aynı anda olduğunu düşündüğü iki olay size göre aynı anda olmayacaktı. Bunun nedeni, sizin bakış açınızdan aynalardan birine doğru hareket etmesi ve diğerinden uzaklaşmasıdır. Size göre nabzın solundaki aynaya ulaşması için geçen süre, diğer nabzın sağındaki aynayı yakalaması için geçen süreden daha kısadır. Sadece Sue bunu fark etmiyor çünkü darbelerin aynalardan dönüş yollarında tam tersi oluyor. Aynadan Sue'nun sağına giden nabzın onu yakalaması daha uzun sürerken, solundaki aynadan gelen nabız daha hızlı ulaşır.
Sue'nun hata yaptığını iddia edersin ama Sue'ya göre hatayı yapıyorsun çünkü ona göre hareket eden sensin. Aslında lazer darbelerinizin aynalarınıza aynı anda çarpmadığını söylerdi (şekil 2c ve 2d).
Kim haklı? İkiniz de değil. Bu örnek, özel görelilikte iki olayın aynı anda gerçekleştiği ifadesinin anlamsız olduğunu göstermektedir.
Bu argümanın sadece ışığın hareket etmek için bir ortama ihtiyacı olmadığı ve ışığın hızının (vakumdaki) tüm gözlemciler için aynı olduğu için işe yaradığını vurgulamakta fayda var. Bu argüman, örneğin ses dalgalarıyla (veya boşlukta ışık olmayan herhangi bir sinyalle) çalışmaz, çünkü o zaman sinyalin hızı gerçekten tüm gözlemciler için aynı olmayacaktır; bunun yerine içinde seyahat ettiği ortama bağlı olacaktır. Bu durumda, biriniz nesnel olarak haklı, diğeriniz yanlış olacaktır. Şimdiki anlayışınızın benimkiyle aynı olmayabileceği, Albert Einstein'a borçlu olduğumuz bir içgörüdür.
Az önce, birbirine göre hareket eden iki gözlemcinin, iki olayın aynı anda gerçekleşmesinin ne anlama geldiği konusunda anlaşamadıklarını belirledik. Bu sadece garip değil, aynı zamanda sezgisel gerçeklik kavramımızı tamamen aşındırıyor.
Bunu görmek için, birbiriyle nedensel ilişki içinde olmayan iki olayın olduğunu varsayalım, yani birinden diğerine ışık hızında bile sinyal gönderemezsiniz. Şematik olarak, 'nedensel temasta değil', iki olay arasında düz bir çizgi çizerseniz, çizgi ile yatay arasındaki açının 45 dereceden az olduğu anlamına gelir. Ama yine şekil 2b'ye bakın. Nedensel ilişki içinde olmayan iki olay için, her zaman bu düz çizgi üzerindeki her şeyin eşzamanlı olduğu bir gözlemci hayal edebilirsiniz. Lazer darbelerinin dönüş noktalarının çizgide olması için gözlemcinin hızını seçmeniz yeterlidir. Fakat birisi için nedensel olarak bağlantılı olmayan iki nokta aynı anda oluyorsa, o zaman her olay birisi için “şimdi”dir.
Sonraki adımı örneklendirmek için, bir olayın sizin doğumunuz ve diğer olayın bir süpernova patlaması olduğunu varsayalım (bkz. Şekil 3). Patlamanın doğumunuzla bağlantısı nedensel olarak kopmuştur, bu da doğduğunuz sırada ondan gelen ışığın Dünya'ya ulaşmadığı anlamına gelir. Daha sonra uzay gezgini arkadaşınız Sue'nun bu olayları aynı anda gördüğünü ve ona göre aynı anda gerçekleştiğini hayal edebilirsiniz.
Ayrıca, öldüğünüz zaman süpernovadan gelen ışığın hala Dünya'ya ulaşmadığını varsayalım. O zaman arkadaşın Paul seninle süpernova arasında ortada seyahat etmenin bir yolunu bulabilir, böylece senin ölümünü ve süpernovayı aynı anda görebilirdi. Paul'e göre ikisi de aynı anda oldu.
Paylaş: