Akademisyenler, ABD Anayasası’nın eski başkanın isyana karışması nedeniyle yeniden kamu görevi almasını yasaklayabileceğini söylüyor.
Washington DC – Donald Trump’a yönelik giderek artan suçlamalar, eski ABD başkanının 2024’te Beyaz Saray’ı aramasına engel olmuyor.
Ancak bazı aktivistler ve hukukçular, ABD Anayasası’nın 14. Değişikliği’nde Trump’ın bir daha kamu görevinde bulunmasını engelleyecek bir hüküm arıyorlar.
ABD İç Savaşı’nın ardından 1868’de onaylanan 14. Değişiklik, çoğunlukla kanun önünde eşit koruma sağlamasıyla biliniyor.
Ancak aynı zamanda, mevcut ve eski yetkililerin “ayaklanma veya isyana katılmaları” durumunda kamu görevinden men edilmesi için uygulanabilecek, resmi olarak Bölüm Üç olarak bilinen, nadiren kullanılan bir “diskalifiye hükmü” de içeriyor.
Eleştirmenler, Üçüncü Bölüm’ün dilinin Trump’ı başkanlığa aday olmayı uygunsuz hale getirmesi gerektiğini, zira Trump’ın 2020 başkanlık seçimlerini bozma çabalarının bir ayaklanmayla eşdeğer olduğunu söylüyor.
Özellikle Trump’ın 2024’teki Cumhuriyetçi başkanlık adaylığı yarışına liderlik ettiği bir dönemde, onların bu baskıları Üçüncü Bölümün uygulanabilirliği ve olası yaptırımı hakkında hukuki, siyasi ve pratik soruları gündeme getirdi.
Bilmeniz gereken her şey burada.
14. Değişiklik nedir?
Değişiklik, daha sonra belgenin bir parçası haline gelen, “ülkenin kanunu” olarak bilinen Anayasa değişikliğidir.
Chicago Üniversitesi’nde uluslararası hukuk ve siyaset bilimi profesörü Tom Ginsburg, 14. Değişikliğin İç Savaş’tan sonra “çatışmanın çeşitli yönlerini ele almak” amacıyla onaylandığını söyledi.
İç Savaş 1861’de güney eyaletlerinin Birlik’ten ayrılıp öncelikle köleliği korumak amacıyla Konfederasyon kurmasıyla başladı.
Ginsburg, 14. Değişikliğin kanunlar önünde eşitliği sağlayarak ve anayasal düzeni ve eyaletlere sağladığı korumaları genişleterek ırksal adaleti geliştirdiğini söyledi.
Üçüncü Bölüm neyle ilgili?
Üçüncü Bölüm aynı zamanda İç Savaş ile de ilgilidir. Başlangıçta, eski Konfederasyon liderlerinin ABD hükümetine karşı isyan ettikten sonra kamu görevlerinde bulunmalarını engellemeyi amaçlıyordu.
Anayasayı desteklemeye yemin eden ancak daha sonra “aynı şeye karşı ayaklanma veya isyan çıkaran” veya “düşmanlarına yardım veya teselli veren” kişileri diskalifiye ediyor.
Modern bağlamda geçerli mi?
Evet. Her ne kadar Üçüncü Bölüm başlangıçta eski Konfederasyon yetkililerinin etkisini sınırlamayı amaçlasa da, hukuk uzmanları bunun geçerli olmaya devam eden genel bir yasa olduğunu söylüyor.
Baltimore Üniversitesi’nden hukuk profesörü Kimberly Wehle, Üçüncü Bölümün “genel ifadelerle ifade edildiğini” söyledi: Konfederasyonlara özel değil ve onların isimleriyle de geçmiyor.
“Üçüncü Bölüm’ün arkasındaki teori, mevcut hükümeti dağıtmaya kararlı kişilerin görevde olmasının gerçekten bir sorun olduğu yönünde. Wehle, El Cezire’ye “Üçüncü Bölüm’ün ruhu 2023’te geçerli olacak gibi görünüyor” dedi.
Ayaklanma nedir?
Merriam-Webster sözlüğü, ayaklanmayı “sivil otoriteye veya yerleşik bir hükümete karşı bir isyan eylemi veya örneği” olarak tanımlıyor.
Ancak ABD Anayasası, bir ayaklanmanın tam olarak ne olduğu konusunda açık bir yönerge sunmuyor.
Chicago Üniversitesi’nden Ginsburg, “Anayasal amaçlar açısından açıkça tanımlanmış değil” dedi. “Bana göre bu, önemli hükümet operasyonlarına yönelik ciddi şiddet eylemlerini içeriyor.”
Diskalifiye Maddesi neden şimdi dikkat çekiyor?
Trump’ın Cumhuriyetçi adaylık yarışına rahatça liderlik etmesiyle birlikte, avukatlar ve hukuk uzmanları Trump’ın 2024 seçimlerinden diskalifiye edilmesi için 14. Değişiklik’e başvurdu.
Değişiklikle ilgili tartışmalar son haftalarda hız kazanıyor.
Çarşamba günü, hükümetin hesap verebilirliğini destekleyen bir grup olan Washington’daki Sorumluluk ve Etik Vatandaşları (CREW), Trump’ın adının gelecekteki herhangi bir seçimde oy pusulasından çıkarılması için altı seçmen adına Colorado eyalet mahkemesinde dava açtı.
Ağustos ayında Florida’daki bir avukat da Trump’ın adaylığını durdurmak için federal mahkemeye yasal şikayette bulundu.
Aynı ayın başlarında, iki tanınmış muhafazakar hukuk profesörü de yakında yayınlanacak bir bilimsel makalede Trump’ın “2020 başkanlık seçimlerini devirme girişimine katılması” nedeniyle kamu görevi isteyemeyeceği sonucuna vardıklarını söyledi.
Donald Trump’ın 14. Değişiklik hakkında yalanlar yayma şansı bulamadan, işte gerçekler: pic.twitter.com/lU4hdMHiGb
— Etik Vatandaşlar (@CREWcrew) 7 Eylül 2023
Trump isyanla suçlanacak ne yaptı?
2020 Başkan Joe Biden seçimlerini kaybetmesinin ardından Trump, yanlış bir şekilde oyların yaygın seçim sahtekarlığından etkilendiğini iddia etti.
Oradan ABD Adalet Bakanlığı’nı ve çeşitli devlet yetkililerini kendi adına müdahale etmeye ikna etmeye çalıştı. Ayrıca, dönemin Başkan Yardımcısı Mike Pence’i, seçimi iptal etmek için Seçim Kurulu oy sayımını denetleyen törensel rolünü kullanmaya çağırdı.
Oy sayımının yapıldığı 6 Ocak 2021 gününde, Trump destekçilerinden oluşan bir kalabalık, sertifikasyonu durdurmak amacıyla ABD Kongre Binası’na baskın düzenledi.
Baltimore Üniversitesi hukuk profesörü Wehle, Capitol isyanını araştıran kongre komitesinin Trump’ın “seçimi engellemeye yönelik çok yönlü, çok katmanlı çabalarının” ayaklanma anlamına geldiğini söylediğini aktardı.
Ayrıca Kongre Binası’ndaki şiddete ve Trump’ın seçim çalışanlarına yönelik saldırılarına da değindi. Trump’ın yol açtığı “travma ve hasar miktarı” dikkate alındığında isyana giriştiğinin açık olduğunu söyledi.
Trump ne dedi?
Trump, 14. Değişiklik’i Demokratların 2024 kampanyasını rayından çıkarmak için “başka bir hile” olarak kullanma çabalarını kınadı.
Trump, bu hafta başında sosyal medyadan yaptığı bir paylaşımda, “Neredeyse tüm hukuk uzmanları, 14. Değişikliğin yaklaşan 2024 Başkanlık Seçimi ile ilgili hiçbir yasal dayanağı veya geçerliliği olmadığı yönünde görüşlerini dile getirdi” diye yazdı.
Trump, 2020 seçimlerini bozma çabalarıyla ilgili iki suçlama da dahil olmak üzere dört suçlamayla karşı karşıya, ancak hukuk uzmanları ceza davalarının 14. Değişikliğin uygulanıp uygulanamayacağıyla doğrudan ilgili olmadığını söylüyor. Sonuçta sanıklar hüküm giymiş ve hapse atılmış olsalar bile yine de başkanlığa aday olabilirler.
Üçüncü Bölümü kim uygulayabilir?
Trump’ı diskalifiye etmek isteyenler için işlerin zorlaştığı nokta burası: Üçüncü Bölüm bunun nasıl uygulanması gerektiğini açıklamıyor, yani adayları kimin görevden uzaklaştıracağı belli değil.
Ginsburg’a göre, teorik olarak üst düzey eyalet seçim yetkilileri, diğer koşulları karşılamayan birini diskalifiye edecekleri gibi, Trump’ın oy pusulasına girme başvurusunu da reddedebilir.
Ancak konunun karmaşık olduğunu da sözlerine ekledi.
“Birinin 25 yaşında olduğunu ve bu nedenle diskalifiye edildiğini söylemek kadar basit değil. Bu dil yoruma ihtiyaç duyar. ‘İsyan’ nedir? ‘Düşmanlara yardım ve teselli’ nedir?”
Dahası, Trump’ın seçim kampanyasından çıkarılması durumunda kampanya ekibinin dava açması da muhtemel, bu da geniş çaplı mahkeme savaşları olasılığını artırıyor.
Çarşamba günkü dava durumunda, hükümetin sorumluluk grubu CREW, Colorado dışişleri bakanının Trump’ın oy pusulasına erişmesine “izin verecek herhangi bir eylemde bulunmasını” engellemeyi umuyor.
Üçüncü Bölüm daha önce uygulandı mı?
Tarih boyunca, Üçüncü Bölüm, oturan ve eski görevlilere karşı 10’dan az kez uygulanmıştır; çoğunlukla İç Savaş’ın hemen sonrasında.
Ancak yakın zamanda bir emsal var.
Geçen yıl, bir New Mexico yargıcı 14. Değişiklik’i kullanarak o zamanki Otero İlçe Komiseri Couy Griffin’in 6 Ocak’taki ayaklanmaya katıldığı gerekçesiyle görevden alınmasına karar vermişti.
New Mexico’da, özel vatandaşların, bir memurun anayasal olarak kamu görevi üstlenmeye yetkili olup olmadığını değerlendirmek için yasal şikayette bulunmalarına olanak tanıyan “quo garanti” yasası var. Her eyalette bu tür yasalar yoktur.
2022’nin başlarında, Georgia’daki bir yargıç, Trump’ın sağcı müttefiki Kongre Üyesi Marjorie Taylor Greene’in, 14. Değişiklik kapsamında yeniden seçilmeyi istemesinin yasaklanmasını amaçlayan bir davanın ardından lehine karar vermişti.
Eyalet seçim yetkilileri ne dedi?
En az iki dışişleri bakanı Trump’ı tek taraflı olarak oy pusulasının dışında tutmayacaklarını söyledi.
Arizona’dan Adrian Fontes, eyalet yüksek mahkemesinin Üçüncü Bölüm’ü uygulamaktan men edildiğini söylediği kararını aktardı.
Georgia’dan Brad Raffensperger, Trump’ı seçip seçmeyeceğine karar verenlerin halk olması gerektiğini söyledi. Bu hafta Wall Street Journal’daki bir köşe yazısında, “Seçmenlere seçim yapma fırsatını reddetmek temelde Amerikalılara aykırı” diye yazdı.
Colorado Dışişleri Bakanı Jena Griswold ise eyaletteki son davayı takip edeceğini söyleyerek, hukuki davanın seçim yetkililerine rehberlik sağlayabileceğini ekledi.
“Bu benzeri görülmemiş bir durum. Griswold, Politico’ya yaptığı açıklamada, hiçbir zaman bir isyana kışkırtan ve demokrasimize bu şekilde saldıran bir başkanımız olmadı” dedi.