Girolamo Savonarola
- Önem : Hristiyan din adamı ve Floransa hükümdarı
- Doğum : 1452
- Ölüm : 1498
İtalya’daki Floransa şehrini yönetiminin altına alan bir Dominikan keşişi olan Girolamo Savonarola sadece dört yıl iktidarda kalmasına rağmen pek çok sanat eseri yıkıp Hristiyan ahlakından etkilenmiş katı yasaları dayatarak şehirde çok derin izler bıraktı. Kuzey İtalya’daki Ferrara’da dünyaya gelen Savonarola, yirmi bir yaşındayken ailesinin isteğine karşı gelerek Dominikan tarikatine katıldı. Hristiyan öğretisine ihanet ettiğini düşündüğü Papalığın ve Roma Katolik Kilisesi’nin ateşli bir eleştirmeni oldu. 1482-1487 yılları arasında Floransa’da bulunsa da 1490 yılında şehre dönene dek pek etkisi olmadı. Şehir, iktidarındaki Medici ailesinin inşa ettirdiği dünyanın en gösterişli saray ve anıtlarına ev sahipliği yapıyordu.
Savonarola’ya göre şehrin gelişen kültürü yozlaşmıştı. Buradaki sanat ve edebiyat anlayışı sadece günah işlemeyi daha cazip kılmaya yarıyordu. Büyük bölümü çıplaklık içeren resimleri ve şehrin homoseksüelliğe karşı gösterdiği toleransa tepkiliydi. Ateşli bir vaazında Mediciler’i açıkça suçladı. Şehirde onların yönetimine karşı gelişen hoşnutsuzluk dalgasından kendi iktidarını kurmak için yararlandı. 1494 yılında Fransa, Kuzey İtalya’yı işgal etti. Bu kargaşa sırasında Mediciler şehirden çıkarıldı. Savonarola arkasındaki halk desteğiyle şehri kontrol etmeye başladı. Son derece katı bir ahlaki program uygulamaya koydu. Homoseksüellik için ölüm cezası getirdi. Kitap ve sanat eserlerini büyük bir ateşte yaktı. Bu arada kilisede vaazlar vermeye devam etti. Bu vaazları onun 1497 yılında aforoz edilmesine neden oldu. Floransa’da büyüyen hoşnutsuzluğun farkına varınca, dürüstlüğünü ispat etmek için ateş testi yapılmasını önerdi. Ne var ki hemşerileri blöfünü gördüler. 1498 yılında aniden fikir değiştirdi ve buna rağmen yine de ateşle sınanmaktan kurtulamadı. O ay tutuklandı ve ölüm cezasına çarptırıldı. 1498 yılının Mayıs ayında kazığa bağlanarak yakıldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Janos Eckmann
Bir bilim dalı olarak Türkoloji alanında araştırmalar yapan ve yaptığı araştırmaları bir süre sonra Türkiye tutkusuna dönen Jonas Eckmann, Keszthely’de Katolik bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladıktan sonra Budapeşte Üniversitesi Felsefe Fakültesi’ne girerek Macar, Alman, Türk ve Arap filolojisi dersleri alarak kendini mesleki hayatına hazırladı. Türkoloji çalışmalarını etkileyen ünlü Türkolog Kraelitz ve Mijk’in Viyana Üniversitesi’nde verdiği derslere katılarak mesleki altyapısını oluşturan Eckmann, Budapeşte Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra Türkiye’ye gelerek birkaç ay İstanbul’da kaldı.
-
Kanuni Sultan Süleyman Türbesi
İstanbul’un tarih kokan semtlerinden Süleymaniye’de Süleymaniye Külliyesi içerisinde yer alan Kanuni Sultan Süleyman Türbesi, Mimar Sinan tarafından inşa edildi. Yapıtlarında her zaman yeniliği arayan Mimar Sinan tasarladığı türbelerde de, türbe mimarisindeki araştırıcı-yaratıcı yapısını sürdürdüğü görülmektedir. Batılıların Muhteşem Süleyman olarak adlandırdığı Kanuni Sultan Süleyman’ın türbesinde örtü olarak, Osmanlı-Türk mimarlık geleneğinde çok sık görülmeyen çift kubbe tasarımına gitmiştir. İç kubbeyi türbe içindeki ayaklara, dış kubbeyi ise dış beden duvarlarına taşıtmıştır.
-
Muhammed Hüseyin Heykel
Doğduğu yer olan Kefr Gannam köyünde sıbyan mektebine başlayan Muhammed Hüseyin, Kur’an-ı Kerim’in bir kısmını ezberledikten sonra Kahire’de ilk ve orta öğrenimini bitirerek hukuk fakültesine girdi. Fakülteden mezun olunca Fransa’ya giderek Sorbonne Üniversitesi’nde Mısır’ın kamu borçları hakkında doktora yaptı ve Mansure şehrinde avukatlığa ve el-Ceride’de politik yazılar yazmaya başladı. 1917 yılında Kahire Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde ders vermeye başladı. 1922 yılında Adli Yeken tarafından kurulan Hizbü’l-ahrari’d-düsturiyyin adlı partiye katıldı ve partinin ileri gelenleri arasında yer aldı. Aynı zamanda partinin yayın organı olan es-Siyase gazetesinin başredaktörlüğünü üstlendi ve gazeteyi kısa sürede Mısır’ın ve Ortadoğu’nun en önemli yayın organlarından biri haline getirdi. Heykel, 1943’te Hizbü’l-ahrari’d-düsturiyyin’in başkanlığına seçildi. 1950’de yapılan seçimleri Vefd Partisi’nin ezici bir çoğunlukla kazanması üzerine Heykel’in hükümetteki görevi sona erdi; 17 Haziran 1950’de de senato başkanlığından uzaklaştırıldı. Bundan sonraki hayatını yazarlığını devam ettirerek geçirdi ve Aḫbarü’l-yevm adlı gazetede askeri idarenin politikasını üstü kapalı bir şekilde eleştiren çeşitli yazıları yayımlandı.
-
Mustafa Celal Saraç
Urfa ulemâsından olan babası müderris Abbas Vâsık Efendi’nin Bağdat’ta görev yaptığı sırada dünyaya gelen Mustafa Celal, Urfa Öğretmen Okulu’ndan mezun olduktan sonra (1922) bir yıl matematik öğretmenliği yaptı. Ardından Adana’da liseyi bitirerek İstanbul’a gitti ve Yüksek Mühendis Mektebi’ne (bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi) girdi. 1927’de Maarif Vekâleti’nin açmış olduğu sınavı kazanarak Fransa’ya gönderildi ve Dijon Üniversitesi Fen Fakültesi’nde matematik, fizik, kimya, Edebiyat Fakültesi’nde bilim tarihi ve felsefesi okudu. 1932’de yurda dönüp bir süre Adana Erkek ve Kız liselerinde fizik öğretmenliği yaptı. 1933 üniversite reformundan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde umumî ve tecrübî fizik doçentliğine, 1941’de Ankara’da Millî Eğitim Bakanlığı Yüksek Öğrenim Şube müdürlüğüne ve Gazi Eğitim Enstitüsü genel matematik ve fizik öğretmenliğine tayin edildi. 1943’te Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nin kurulmasıyla burada fizik profesörlüğüne, ayrıca Fizik Enstitüsü müdürlüğüne (1945-1962) getirildi.
-
Çağatay Edebiyatı
Cengiz Han’ın ikinci oğlu Çağatay’a nisbetle kullanılan Çağatay edebiyatı tabirinin sınırı, bu saha ile uğraşanlar tarafından farklı şekillerde anlaşılır. Başlangıçta Çağatay ismi, Çağatay Han’ın sülâlesine ve bu sülâle tarafından kurulan devlete verilen bir ad olduğu halde daha sonra bu isim Mâverâünnehir’deki Türk ve Türkleşmiş göçebe unsurlara, nihayet Timurlular zamanında gelişen edebî Türk lehçesiyle bu lehçede meydana getirilen Orta Asya Türk edebiyatına da verildi. Çağatay edebî dilinin teşekkülünde müşterek Orta Asya yazı dilinin ve Moğol istilâsından sonra bu bölgedeki mahallî şivelerin karışmasının büyük ölçüde rolü olduğu söylenebilir. Ali Şîr Nevâî de klasik Çağatay şiirinin başlangıcı olarak Timur ve Şâhruh Mirza devirlerini gösterir. Klasik devirden önce eser vermiş, bilhassa şiirleriyle Çağatay edebiyatının teşekkülünü hazırlamış olan bu devir şairleri klasik divan şiirinin ilk örneklerini ortaya koydu. Meydana getirilen divanlar tertip bakımından klasik devirdeki kadar gelişmiş değildi. Çağatay şiirinin ilk önemli şairi olan Sekkâkî’ydi. Kasidelerinde Çağatay edebî dilini ustalıkla kullanması, gazellerindeki incelik ve coşkunluk, onun Çağatay şiirinin kurucularından sayılması için yeterlidir. XV. yüzyılın ilk yarısında Çağatayca şiirleriyle şöhret bulan Mevlânâ Lutfî, Çağatay şiirinin gelişmesinde önemli rol oynayan bir şairdi. XV. yüzyılın önemli Çağatay şairlerinden biri de Hâfız-ı Hârizmî’di.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun