Hansen hastalığı nedenleri, belirtileri ve tedavisi
Hansen hastalığı-cüzzam hastalığı ya da lepra deride hasar da oluşturabilen ve başlıca uzuvlarda, fasiyal bölgede (yüz kısmında) lepra'e adı da verilen kronik bakteriyel enfeksiyondur. Lepra Yunanca kepekli, kabuklu anlamına gelen bir kelimedir. Lepra (cüzzam) insanlık tarihi kadar eski bir hastalıktır.
Cüzzam (Hansen) hastalığı Haçlı seferleri sırasında oldukça yaygın bir hastalık olmuştur. Hastalık yayıldıkça cüzzamlı hastalar lanetlenmiş kimseler olarak kabul görmüş ve toplumdan dışlanmıştır. Hastalığın tedavisinin bilinmediği dönemlerde cüzzamlı hastalar yerleşim bölgelerinden adalara sürülerek kendi hallerine bırakılmışlardır.
Hansen hastalığı sıklıkla Asya, Afrika ve Orta ve Güney Amerika'da görülür.
Hastalık günümüzde Avrupa'da Portekiz, İspanya, İtalya, Yunanistan, Türkiye, Kıbrıs ve Güney Rusya'da endemik olarak meydana gelmektedir.
Hansen (cüzzam) hastalığı nasıl bulaşır?
- Hastalık bir bacterium olan damlacık enfeksiyonu ve burun salgısından yayılan Mycobacterium Leprae'den kaynaklanır.
- Lepra basilinin tek rezervuarı insandır.
- Lepra'nın bulaşma yolu; enfeksiyon bulaşmış kişinin bulaştırıcılığına, başka bireyler ile yakın temasına, yakın temasın sıklığına ve süresine bağlıdır.
- Hastalık çok yavaş ve sinsi ilerlediği için, basille temasın ne zaman ve ne şekilde olduğunun belirlenmesi oldukça güçtür.
- Lepra hastalığı genellikle doğuştan yatkın olan kişilere daha kolay bulaşır.
- Endemik bölgelerde hastalık genellikle çocuklarda görülür, ancak hastalığın kuluçka süresi 2-7-20 yıl kadar uzun olabildiği için hastalığın belirtileri erişkin yaşlarda ortaya çıkmaya başlar.
- Lepra enfeksiyonuna karşı yetişkinlerin çoğunlukla doğal direnci vardır. Yapılan çalışmalarda erişkin gönüllülere enfeksiyon bulaştırılamamıştır.
- Şimdiye kadar lepralı hastalar ile uğraşan sağlık görevlileri arasında hastalığa yakalanan vaka olduğu bilinmemektedir.
- Evli eşler arasında hasta eşten sağlıklı eşe Hansen hastalığının geçme oranı % 5 civarındadır.
- Özellikle lepramatöz lepralı vakalarda burun, ağız, boğaz mukozasında ve deride yüksek miktarda lepra basili bulunmaktadır, bu nedenle hapşırık, aksırık ve öksürme gibi yollarla bu tip lepra hastalığının solunum yoluyla bulaşma riski vardır.
- Lepra basilleri derinin derin tabakası olan dermaya yerleştikleri için deri yoluyla bulaşım olmaz.
- Lepra basili plasentadan geçmediği için anne karnındaki bebeğe Hansen hastalığı bulaşmaz fakat lepralı annelerin çocukları düşük kilolu doğar ve büyümeleri yavaş olur. Ayrıca lepra enfeksiyonu anne sütünden çocuğa geçebilir.
- Hastalığın tedavisi başladıktan birkaç hafta sonra basiller parçalanır ve bulaşma riski kalmaz.
- Tedavisi başlamış ve birkaç haftayı tamamlamış hastaların kimseye zararı olmaz fakat yıllarca tedavisi yapılmamış bir hastanın yanında yaşayan kişilerin ve özellikle de çocukların bu hastalığı enfekte kişiden alma riski yüksektir.
Hansen (cüzzam) hastalığı belirtileri
- Hansen hastalığının uzun süren inkübasyon (kuluçka) dönemi vardır (ortalama 2-7 yıl arası). Hansen hastalığının iki ana tipi ve alt tipleri vardır: Hastalığın genel, ilerleyici ve şiddetli olan lepromatöz tipi ve daha hafif olan tüberküloid tipi gibi tipler vardır.
- Hastalık başlangıçta deride veya deri ve kasları besleyen periferik sinirlerde sınırlıdır. Bu sinirlerden beslenen cilt bölgeleri daha açık ya da koyu hale gelir ve hissizlik, terlememe gibi belirtiler başlar.
- Hastalık daha fazla ilerlediğinde, periferal sinirler kabarır ve daha da yumuşar. Hastanın elleri, ayakları ve fasiyal (yüz) bölgesi cildi tamamen hissizleşir ve kaslar felç olur, ciltte bozukluklar (deformiteler) ortaya çıkar.
- Hansen hastalığının diğer olası belirtileri arasında ise görme kaybı, kemik tahribatı, burun tıkanıklığı, burun kanaması, el ve ayak kaslarında karıcalanma, tenosinovit, nöral ağrı, tesislerde ağrı, görmede bulanıklık, eklem ağrıları, lenfadenopati (lenf bezi büyümesi), el ve ayaklarda bölgesel ödem ve kısırlık gibi belirtiler vardır.
- Belirtiler ve belirtilerin yoğunluğu hastalığın tipine göre de değişiklik gösterir.
Hansen (cüzzam) hastalığı teşhisi
Hastalığın teşhisi hastada görülen belirtiler, hastanın klinik muayenesi ve biyopsi örneğinin incelenmesi sonucu bakterinin görülmesi ile konulur.
Hansen (cüzzam) hastalığı tedavisi
Hansen hastalığının tedavisi uygun ilaçların kombinasyonu ile yapılır. Bu kombinasyon tedavisi ile bakterilerin çoğu ölür. Hastalık iyileşmeye başladığında ilaç tedavisi bırakılır fakat bu uygulanan tedavi ile oluşmuş hasar düzelmez.
Bozulmayı düzeltmek için plastik cerrahiye ihtiyaç duyulabilir. Sinir ve tendon nakilleri gibi yöntemler ile hasar gören uzuvlar tamir edilmeye çalışılır. Hansen (lepra) hastalığında tedavinin başarı oranı erken teşhis ve etkili tedavi ile daha yüksektir.
Günümüzde lepra (Hansen) hastalığı teşhis edildikten sonra tedavi edilebilmektedir. Özellikle teşhis erken konulduğunda herhangi bir sakatlık kalmadan hasta bu hastalıktan tamamen iyileşebilmektedir.
Cüzzam-lepra- Hansen hastalığı olarak bilinen bu hastalık ihbarı zorunlu bir hastalıktır ve tedavisi devlet tarafından ücretsiz yapılmaktadır. Cüzzam hastalığında tıbbi tedavi kadar cerrahi tedavi, fizik tedavi ve psikolojik tedaviler de oldukça önemlidir.