Led Zeppelin 1968’de, radyonun stereo formatındaki yeni albümü için daha baskın ve daha metalik formda rock müzik yapmaya başladı. Muhtemel elektro gitar ve inleyen vokalleri, ritmik bas ve lokomotif bateriyle birleştiren grup, kısa sürede daha iyi stereo sistemleri ve geniş iç mekanların sevgilisi oldu ve çok sayıda metal müzikçilere ilham verdi.
“Whole Lotta Love” Ekim 1969’da ilk çıktığında, grubun 2. albümü olan “Led Zeppelin II”‘de ilk şarkı olarak yer aldı ve birkaç hafta sonra da single olarak, AM radyo formatından yeniden çıktı. Single Billboard’un yükselirken, albüm Kasım ayında 1. sıraya tırmandı ve Beatles’ın “Abbey Road”uyla 3 ay süren yarışın sonunda ilk sırayı garantiledi.
Led Zeppelin’in ilk 3 albümünün, Atlantic Records tarafından Salı günü yeniden çıkarılmasıyla, 70 yaşındaki gitarist Jimmy Page, kayıt mühendisi George Chkiantz ve son düzenleme mühendisi Eddie Kramer, meşhur gitar rifinin nasıl evrim geçirdiğini, solist Robert Plant’ın sesinin kayıtta önden yankılandığını ve blues sanatçısı Willie Dixon ile 1985’teki davanın “Whole Lotta Love” şarkısında adının geçmesiyle sonuçlandığını anlatıyor.
Jimmy Page: ’68 yazında İngiltere’de Thames nehrinde teknemde “Whole Lotta Love”ın gitar riff’ini yazdım. Sanırım rock müzik gitaristlerinin uzun girişlerine duyduğum aşk bir ilham kaynağı oldu, fakat riff’i geliştirir geliştirmez, yalnızca şarkıya giriş yapmakla kalmayıp, tüm şarkıyı taşıyacak kadar güçlü olduğunu biliyordum. Haftalar sonra ilk albümümüzün provalarında grup için oturma odamda riff’i çaldığımda karşılaştığım heyecan çok çabuk ve kolektif bir şekilde oldu. Riffin, yasak bir şey gibi bağımlılık yapan türde olduğunu hissetmiştik.
‘WHOLE LOTTA LOVE”IN PERDE ARKASI
Ocak 1969 itibarıyla ilk albümün çıkması ve ABD’de ilk turu yapmamızla Amerika’ya açıldık. “Whole Lotta Love” için avangard bir planım vardı ve kafamda müziğin yorumlanışını duyabiliyordum. Başından itibaren “Whole Lotta Love”un -hatta diğer hiçbir şarkımızın- single olmasını istemedim. John Paul Jones gibi ben de 1960’ların başından bu yana dönem müzisyeni oldum. Yüzlerce single kaydettik ve kısaltılmış formattan nefret ettik. Aynı zamanda stereo FM radyonun Amerika’da yükseldiğini de biliyordum ve şarkılarımızı uzun soloların ötesinde duygusal olarak geliştirmek istedim.
Atlantic bunu anladı, ama gerçekte onlar içinde ufak bir risk vardı. John Paul ve ben kayıt stüdyosunu biliyorduk. Daha da önemlisi, albümümüzün AM radyo için kırpılmasını önlemek için bu yaklaşımımızı geliştirmek istedim. Bunun olmadığından emin olmak için de “Whole Lotta Love” – ve 2. albümün de tamamını- değiştirilemez bir anlatımla, anlaşılması için FM radyolarda yayınlanması zorunlu olacak şekilde yaptım.
Grubun 69’un başlarındaki provalarında, “Whole Lotta Love” ikinci albümümüzün açılış şarkısı olacak kadar güçlü oldu ve ben de ilk bunu kaydetmek istedim. Nisan’da Londra’daki Olympic Studios’a gittik ve “Whole Lotta Love”u, orada Jimi Hendrix’i de kaydetmiş olan mühendis George Chkiantz ile kestik.George Chkiantz: Olympic’te biri küçük ve biri büyük olmak üzere iki stüdyo vardı. İdare bize 16 kayıt cihazı olan küçük odayı tashih etti. Fakat Jimmy, 8 kayıt cihazı olmasına rağmen, genellikle klasik işler ve film seslerinin kaydedildiği büyük odayı seçti. Baterinin, stereoda düzgün çıkması için daha büyük alan istedi.
O zamanlar daha toydum ve Jimmy’nin isteği, Olympic’in baterileri geleneksel yoldan kaydettiği düşünülürse, daha fazla alandı. Bu yüzden ben de yeni bir yol icat ettim. Trampeti, bateri sesinin yüksekliğini düşürmek için mikrofona bağlamadım. Onun yerine 2 uzak mikrofonla birlikte baterinin 250 cm kadar yukarısında stereo mikrofon kullandım. Jimmy üst kalitedeki mikrofonların sesi artırmak için hemen yanında olmaması gerektiğini biliyordu.
Page: Şarkının, bu panoramik ses deneyimine uygun olması için, Bonzo’nun (Baterist John Bonham) gerçekten öne çıkması gerekiyordu, bu yüzden de her vuruşun net olması ve onları hissedebilmemiz gerekiyordu. Eğer bateri düzgün kaydedilirse, geri kalan her şeyi bırakabilirdik.
Led Zeppelin – “Whole Lotta Love (Rough Mix With Vocal)” (Official Music Video)
Chkiantz: Baterilerin etkileyici ss çıkarması için pnları yerden 50cm yukarıda bir platforma yerleştirdim. Olympic’in tabanı betondan değil, ahşaptandı; ki bu da her bateri hareketinin diğer mikrofonlarda çıkmasını önlememek gerektiği anlamına geliyordu.
Kayda başladığımızda Robert stüdyoda söyledi ama daha sonra haliyle sesini daha iyi izole etmek için vokal bölümüne geçti. Bir noktada Jimmy, yanında stüdyoya getirdiği, elektronik bir enstrüman olan tereminin etrafında dolanmaya başladı ve şarkı farklı ve özgür bir forma kaydığında onu da dahil ettik.
Page: Teremin’in esrarengiz sesi daha fazla deneme gerektirdi. Gitarımın sürreal bir ses çıkarması için akordunu bozdum ve sesin uzaktan gelmesi için telleri çektim. Turneye gittiğimizde San Francisco’daki Joe Walsh’tan (James Gang’in gitaristi) aldığım Sunburst’ün 58 model Les Paul Standard gitarını çalıyordum. Standard’ın sert bir ton yakalamımı sağlayan değişken ses perdesi vardı.
Robert’ın sesi her zamanki gibi olağanüstüydü. Kayıt süresince daha da güven kazandı ve her şeyini verdi. Onun vokalleri, tıpkı benim sololarım gibi performansla ilgiliydi. Sesinden ne yapabileceğini görmek için zorluyordu. Birbirimiz için, neredeyse yarışarak icra ediyorduk.
Mayıs ve Haziran’da ABD’deki diğer turnemizde, büyük bir bagajda karışık kayıtlarımızı yanımıza aldık. Los Angeles’ta Mirror, Mystic ve A&M gibi stüdyolarda yeniden çaldık ve New York’ta da Mayfair, Groove ve Juggy stüdyolarında çalıştık. Bugün dijital dosyalar her yere gönderilebiliyor ama o zamanlar yolda çalışmak istiyorsanız, kayıtlarınızı yanınıza almanız gerekiyordu.
Albüm için tüm şarkıları düzenlemeye hazır olduğumuzda, bunu Eddie Kramer’in yapmasını istedim. Eddie Londra’da albümdeki birçok şarkıyı sıfırdan düzenlendi ve Amerikan stüdyolarında bizimle çalıştı. Fakat yaza kadar Eddie yeniden ABD’ye taşındı ve Ağustos’ta New York’a döndüğümüzde onu aradık. “Whole Lotta Love”ın tamamı kayıttaydı fakat albüm için cilalanmaya ihtiyacı vardı.
Eddie Kramer: “Whole Lotta Love”ı ilk Ağustos 69’da, New York’taki A&R Sound’da albümün son düzenlemesi için Jimmy ile birlikte çalıştığımızda dinledim.
Jimmy’yle 1964’te, Pye Stüdyoları’nda Kinks’in ilk albümünde çalarken, ben de yardımcı mühendisken tanıştık. Aynı zamanda Led Zeppelin’i 68’de, John Paul Jones, Led Zeppelin’in ilk albümünden, henüz çıkmadan, bir kopyası çaldığında dinledim. Uçmuştum. Sert ve güçlüydü.
New York’ta A&R’daki kayıt konsolundaki kayıt bir hayli ilkeldi. Şarkı seviyelerini korumak için kayanlardan değil, eski tür çevirmeli 12 kanal vardı ve sesi soldan, sağa gönderen yalnızca iki kontrol tuşu vardı. Ama Jimmy ve ben düzenlemeyi dinlediğimizde, beklenmedik bir şey çıktı.
Şarkının kırıldığı ve Robert’ın yavaşça “Way down inside… wo-man…you need…love” diye inlediği kısımda Jimmy ile Robert onu master vokalde söylemeden önce sözleri hafif sesle söyleyişini duyduk. Bunun üzerine Robert iki farklı vokal yaptı. İstemediğimiz şarkıda sesi en sona yükselttiğimizde bile, onun güçlü sesi konsolden akıyordu.
Bugün bazıları hala belli belirsiz sesin, efekt için eklediğimiz bir şey olduğunu sanıyor. Değildi, kazara olmuştu. Jimmy ile ana kayıtta onunla yaşamamız gerektiğini fark ettiğimizde, birbirimize baktık ve ikimiz de aynı anda yankı tuşuna uzandık ve gülmeye başladık. İçgüdülerimiz aynıydı.
Page: Daha önce onun gibi bir şey duymamıştım ve çok sevdim. Kayıt yaptığım zamanlarda öyle şeyler arardım. Eski kayıt ekipmanının güzelliği. Robert’ın uzaktan gelen sesi başka dünyadan, yapacağı vokalin habercisi bir ruh gibiydi.
Kramr: Ekoyu ekleyerek onun belli belirsiz sesini daha dinamik hale getirdik ve bu da rock tarihinin bir parçası oldu. Ayrıca Jimmy’nin gitar solosunda hareketlendirmek için ayarlamaları kullandım; bu şekilde sesi bir hoparlörden diğerine kayıyordu. Sonik hayali çok sevdim ve düzenlemelerimi stereofonik resimler olarak düşünmekten hoşlanırım.
Şarkının sessizleştiği ve Bonzo’nun çimbaloyunu, perküsyonu ve Jimmy’nin gürültüsünü duyduğumuz ilk nakarattan sonra, Jimmy’le tuşlarda delirdik. 8 farklı şarkıda seviyeyi kontrol edecek 8 tuş vardı ve uzaktan gelen ses efektini yaratmak için ne yapacağımıza karar vermek için koreografisi provası yaptık. Sonra başardık ve sonucu ana kayıt stereo makarasına koyduk. Jimmy, stüdyonun yaramaz çocuğu olmasından ötürü, sınırları nasıl zorlayabileceğimizi anlıyordu. Stüdyoda sınırlarınız varsa, ona uzanıp, hayalgücünüz kadar zorlarsınız.
Page: Bazıları sonradan “Whole Lotta Love”ın Willie Dixon’ın “You Ned love” ve Small Faces’ın “You Need Loving”inden esinlenme olduğunu söyled. Benim riff’im, ki aslında şarkının tamamı, ikisine de benzemiyor. Robert, Dixon’ın sözlerini, benim riffimle uygun olduğunu düşündüğü için alıntıladı. Robert’ın vokalini çıkarırsanız, müzikal olarka hiçbir benzerlik yok.
Bitirdiğimizde, “Whole Lotta Love” 5:33 dakika oldu ve bu single için çok uzundu. Atlantic de albüm versiyonunu single olarak çıkardı. Fakat ondan sonra Atlantic single’ı AM radyoyu memnun etmek için 3 dakika 12 saniyeye düşürdü. Çıkışından haftalar sonra bana düzenlemenin kopyasını gönderdiler. Bir kez çaldım, nefret ettim ve kısa versiyonu da bir daha hiç dinlemedim.
Bu habere ekleyebileceğiniz bir görüşünüz var mı? İsterseniz, yorumlar kısmına ekleyebilirsiniz.