Portekiz diplomatına gecikmiş onurlandırma
Binlerce kişiye vize sağlayarak Nazilerden kurtardığı için Diktatör Antonio Salazar tarafından diplomatik görevine son verilen ve yoksulluk içinde bir yaşam sürmeye mahkûm edilen Başkonsolos Aristides de Sousa Mendes, şimdi Portekizde onurlandırılıyor
Portekiz Hükümeti, İkinci Dünya Savaşı yıllarında binlerce Yahudiyi ölümden kurtarması nedeniyle görevden aldığı diplomatına yeniden itibarını kazandırmak üzere harekete geçti.
Bu amaçla, elli yıl kadar önce yoksulluk içinde yaşamını yitiren Portekizli Diplomat Aristides de Sousa Mendesin yaşamını, yardım girişimlerini ve sonlandırılan kariyerini konu alan bir web sitesi hazırlandı.
Portekiz Parlamentosunda bu web sitesinin tanıtımını yapan Parlamento Sözcüsü Jaime Gama, Aristides de Soussa Mendesin ülkeleri için bir övgü kaynağı olduğunu söyledi. Eski diplomatın torunu Alvaro de Sousa Mendes, hükümetin sponsorluğunda fotoğraflar ve tarihi belgeler içeren bir web sitesinin hazırlanmasını yıllar boyu sürdürülen bir hatanın düzeltilme çabası olarak nitelendirdi.
Almanların Fransayı işgal ettiği 1940 yılında Aristides de Sousa Mendes, Portekizli bir diplomat olarak Bordeaux kentinde başkonsolos olarak görev yapıyordu. Sousa Mendes hükümetinin kararlarına karşı gelerek 10 bini Yahudi, 30 bin kişiye vize sağlayarak Nazilerden kurtarmıştı. O dönemlerde Başkonsolos Sousa ve konsolosluk görevlileri bina önünde uzun kuyruklar oluşturan kişilere hizmet vermek üzere gece gündüz çalıştılar. Sousa Mendes yıllar sonra bu özverili çalışması hakkında; Tanrıya karşı insanlarla bir olacağıma, insanlara karşı Tanrı ile bir olmayı tercih ettim diyecekti.
Fakat bu insancıl tutumu Aristides de Sousa Mendesin diplomatik kariyerinin son bulması ile sonuçlandı. Portekizde iktidarda olan diktatör Antonio Salazar onu Lizbona çağırarak diplomatik hizmetine son verdi. Sosyal haklardan ve emeklilik maaşından yoksun bırakılan Sousa Mendes, 1954te ölümüne dek eşi ve 14 çocuğu ile yoksulluk içinde yaşadı. Diktatör Antonio Salazar 1974teki askeri darbe ile iktidardan düşürüldü. Aristides de Sousa Mendesin adı ise ülkedeki siyasi partilerin yıllar önce yapılmış hatayı düzeltme kararı aldıkları 1988 yılına dek unutuldu.
Portekiz Parlamentosu ona diplomatlık onurunu geri verdi, yokluğunda da olsa kendisini elçi düzeyine yükseltti, torunlarına manevi tazminat ödedi. Torunları bu tazminatla eski diplomatın anısını yaşatmak üzere Aristides de Sousa Mendesin bir zamanlar yaşadığı evi bir müzeye dönüştürmek amacıyla satın aldılar. Avrupa Parlamentosu 1998de Aristides de Sousa Mendesi andı, iki yıl sonra da BMde adına özel bir anma töreni düzenlendi.
Yerel ve yabancı üniversitelerin, Almanya Dışişleri Bakanlığının ve bazı Yahudi kuruluşlarının desteğini kazanan Portekizce düzenlenmiş web sitesinin değişik lisanlarda hazırlanması için çalışmalara başlandı.