İşlem öncesi 2-6 yaş ya da 7 yaşlar:
Bu düzeyde, düşünce mantık dışıdır ve çocuk anlık görünür koşullara son derece bağımlıdır.
Zihinsel tasarımlama uygun olsa da bilgi sistemli biçimde işlenmez. Küçük çocuklar belirli bir zamanda bir durumun yalnızca bir yönünü ele alma yeteneğine sahiptirler.
11 ya da 12 yaşlarda işlemler:
Çocuklar şimdi bilgiyi sistemli ve mantıklı biçimde işleyebilirler ama bunu yalnızca bilgi somut biçimde verildiği zaman yapabilirler.
Soyut bilgiler verildiğinde yetersiz görünürler. İlkokul çağındaki çocuklar somut bir dönüşümü zihinsel olarak tersine çevirebilirler ve belirli bir zamanda bir durumun bir çok yönünü ele alabilirler.
Soyut 12 yaş ve işlemler üzeri:
Soyut işlemlere ulaşan ergenler varsayımlar kurabilir, mantıksal sonuçlar çıkarabilir ve ister somut ister soyut biçimde sunulsun, karmaşık sorunları sistemli biçimde çözebilirler. Bununla beraber, bütün çocukların aynı düşünme davranışları sırasını izlemek zorunda oldukları ileri sürülmektedir. Ancak her döneme giriş yaşları fiziksel ya da toplumsal çevrelerinden etkilenebilmektedir. Çocuklar bir dönemden diğerine doğru derece derece ilerlerken, bilişsel yetenekleri gitgide daha karmaşık olur.
Yani Piget çocukların herhangi bir özel evrede halihazırdaki kavramsal örgütlenmeyle tutarlı deneyimi yorumladıklarına inanmaktadır. Piaget, değişik yaşlardaki çocukların yaptığı yorumları gözlemleyerek dört bilişsel dönemi kurmaktadır.
Bu bilişsel dönemler görüşü Piaget?nin bilişsel gelişim kuramının merkezinde yer aldığı için diğer kuramcılar tarafından da yakından incelenmiştir. Kimileri çocukların bu bilişsel dönem yeteneklerine Piaget?nin belirttiğinden daha erken ulaştığını buldular, kimileri de çocukların çoğunun Piget?in ileri sürdüğünden çok daha sonrasına kadar soyut işlem düşüncesine ulaşamadığına inanmaktadır.
Ne olursa olsun, Piget?in dört önemli modeli psikologları öğretmenleri ve ana babaları gelişen çocukların minyatür yetişkinler olarak değil, dünyayı anlamak için kendilerine özgü yolları olan biricik kişiler olarak görmeye inandırmada çok etkili olmuştur.
Dört yaşındaki bir çocuk ilk kez bir Hindistan cevizi gördüğünde ona ?saçlı taş? adını verebilir. Onunla bu anlayışa uygun biçimde oynayabilir. Çocuk var olan şemalarını ve kavramlarını kullanarak, yeni bir durumla başa çıkmaktadır. Bu Piaget?in ?özümleme? dediği şeydir. Eğer çocuk, bir Hindistan cevizi gördükten sonra cevizin ne olduğuna ilişkin anlayışını değiştirirse kendini bu yeni nesneye uydurmaktadır.
Pieget çocukların böyle yeni deneyimlere dengelenim ilkesi nedeniyle uyum sağladıklarına inanmaktadır. Bu ilke Piaget?in gelişen çocukların fiziksel ve toplumsal gerçekliği tutarlı, kendi kendini düzenleyen bir süreç içinde araştırmak eğiliminde olduklarına ilişkin görüşüdür. Çocuklar çevresel olaylarla, onları var olan anlayışlarına özümleyerek ya da çevreye uyma yoluyla bilişsel yapılarını değiştirerek başa çıkmaya çalışırlar. Çocuklar, çevreyle etkin ve açık etkileşim yoluyla özümleme ve uymayı dengeler ve yeni deneyimlere uygun hale gelirler.
Hz. Peygamber?in örnek hayatı
Resulullah?ın örnek yaklaşımı, tavsiyeleri insani ilişkilerimizi biçimlendirme noktasında bizlere ışık olmaktadır. Çünkü o evlilik yaşamında da, iyi bir eş olarak bizlere örnek olduğunu görüyoruz. Mesela bir gün Hz. Ayşe? ile birlikte Medine?de bir yürüyüşe çıkar ve ona ?hadi yarış yapalım? der. Birlikte yürürler ve Hz. Ayşe yarışı kazanır. Bir yıl sonra tekrar aynı yarışı yaparlar bu kez Resulullah kazanır. Ödeşiyorlar. Bunlar aile içinde yaşayabileceğimiz küçük ayrıntılar ve mutluluk kaynaklarımızdır. Bir gün yine dışardan kılıç sesleri gelmektedir. Resullullah, bakıyor ki, Habeşliler kılıç yarışı yapıyorlar. Hazreti Ayşe?ye dönüyor ve bakmak ister misin? Diyor. Ayşe validemiz elini eşinin omuzlarına atıyor ve birlikte bu yarışı izliyorlar. Bir gün Resulullah diğer eşlerden gelen yemeği yerken Ayşe validemiz geliyor ve önündeki yemeği alıp kendi pişirdiği yemeği önüne koyuyor. Resulullah hiç kızmıyor büyük bir olgunlukla ?anneniz kıskandı? diyor. Aile içinde olabilecek sevgi ve anlayışı Resulullah?ın örnek yaşamında görmekteyiz.