1982’den beri bölgeyi yöneten Sosyalist Parti’nin desteği çöktü.
1975’te Francisco Franco’nun ölümüyle İspanya’nın demokrasiye geçmesinden sonra, 2 Aralık Pazar günü düzenlenen bölgesel seçimlerde aşırı sağ Vox Partisi 12 sandalye kazanarak sandıkta kendi alanında yükselen ilk grup oldu.
Katalan bağımsızlığına, göçe ve kürtaja karşı çıkan küçük ama etkili parti tüm tahminleri aştı ve güney bölgesinin yeni hükümetinin kurulmasında önemli bir rol üstlenebilir.
Her ne kadar İspanyol Sosyalist İşçiler Partisi (PSOE), parlamentoda 109 sandalyenin 33’ünü alarak seçimleri kazansa da 1982’den beri yönettiği bölgede desteği çöktü.
17 sandalye kazanan ve Podemos (“Yapabiliriz”) partisinin yönetimindeki “Endülüs İleri” koalisyonunun desteğiyle bile PSOE, parlamentoda çoğunluk için gerekli 55 sandalyeyi alamadı.
Muhafazakâr Halk Partisi (PP) 26 sandalye, merkez-sağ Vatandaşlar partisi (“Ciudadanos”) ise 21 sandalye kazandı. Eğer bu iki sağ parti Vox’la güçlerini birleştirirse 59 sandalyeyle çoğunluğu sağlayabilir.
Vox’un başarısı İspanyol siyasetinde bir dönüm noktası yaratırken, bu durum aynı zamanda sağ ve solun parçalanmışlığını da işaret ediyor. Podemos ve Ciudadanos partilerinin çıkışı öncesi seçmenler sadece iki opsiyonla karşılaşıyordu. Eğer sol eğilimliyseniz PSOE’ye, sağ eğilimliyseniz PP’ye oy verirdiniz.
Gerçi PP, Franco destekçisi bakanlar tarafından kurulsa da son zamanlarda merkezcilerden aşırı sağcılara kadar İspanyol sağına yeni bir alan açmayı başardı.
Ama Podemos, PSOE seçmenlerine alternatif yaratırken Ciudadanos ve şimdi de Vox, PP seçmenlerine alternatifler yaratıyor.
PP’nin yolsuzluğa batmış Mariano Rajoy hükümeti yazın görevden uzaklaştırılmaya zorlandığı zaman Ciudadanos çoktan sağın daha da ilerisine kaymaya başlamıştı.
Partinin Katalan bağımsızlık krizindeki sert duruşu işe yaradı ve Ciudadanos, geçen Aralık ayındaki erken bölgesel seçimlerini birinci bitirdi. PP ise 11 olan sandalye sayısını 4’e düşürdü.
Katalonya’daki olaylar, Katalan ayrılıkçı partilerini yasaklamak isteyen ve bölge hükümetini “darbe yapmaya çalışanlar yenilene kadar” askıya almak isteyen Vox’a da yaradı.
Parti aynı zamanda İspanya’nın güney sahillerinde görülen rekor sayıdaki göçmenlere ve mültecilere karşı sert kampanya yapıyor.
Parti tüm yasadışı göçmenlerin gönderilmesini ve İspanya’da bir suça karışan mültecilerin sınır dışı edilmesini istiyor.
Vox’un bu duruşu, seçmenlerinin oylarını korumak isteyen Ciudadanos ve PP’ye de sıçradı ve bu partiler de sınırları koruyacaklarına söz verdiler.
Temmuz’da Rajoy’un yerine lider olarak seçilen Pablo Casado, Endülüs’teki kampanyasında İspanya’nın imparatorluk geçmişine ve söylemine odaklanarak “Kolonileştirmedik. Yaptığımız şey, büyük İspanya’yı gerçekleştirmekti.” dedi.
Bu toplu sağa kayış, İspanya’nın Francoist anılarının aşırı sağa karşı güçlendirildiği anlayışını yıktı.
Son olaylar, özellikle Katalonya gerilimi, milli kimliğin geleneksel olarak zayıf olduğu ve bölgesel kimlikte toplandığı ülkede milliyetçi bir söylemin yükselişine sebep oldu.
Siyasi risk danışmanlığı firması Teneo’da analist olan Luis Cornago, “Öyle görünüyor ki, PP’yi Vox için terk eden seçmenler, PP’nin Katalonya konusunda yeterince sert tepki göstermediğini hissediyor.” dedi.
Vox, Endülüs’te elde ettiği kazanımların üstüne çıkmak ve gelecek Mayıs’ta yerel, bölgesel ve AP seçimleri için çok çalışıyor olacak.
Geçen ay yayınlanan bir videoda Vox lideri Santiago Abascal, bir ata binerken ve seçmenlerini güney İspanya’nın manzaralarını gösterirken görüntülendi.
Endülüs Emevilerine son vermek için büyük bir uğraşıya referans veren altyazıda “Yeniden fetih (“Reconquista), Endülüs topraklarından başlayacak.” yazıyor.
Ama videodan da belli olduğu gibi Vox, bazı uluslararası sağ müttefiklerinin desteğinden yoksun.
Cornago, “Eğer Avrupa’nın diğer yerlerinde bir aşırı sağ lider görürseniz, o kişi aşırıcı olabilir ama kendilerini daha ılımlı tanıtacaktır.” diyor. “Bu insanların bazıları iyidir; onlarla anlaşamayabilirsiniz ama bunu nasıl yapacaklarını iyi biliyorlar.”
Seçim akşamı Marine Le Pen, tweetinde “İspanya’da genç ve dinamik bir hareket için oldukça iyi bir başarı kazanan Vox partisindeki arkadaşlarına” tebriklerini iletti.
Çevirmen Hakkında
Sinan KARAOĞLU / TESA İngilizce Çevirmeni
Sabancı Üniversitesi
Siyaset Bilimi & Uluslararası Çalışmalar