Geçen yazımda, Slovenyadan, dolayısıyla Avrupadan çıkışımı anlatmamıştım. Yani, artık tek bir ülke haline gelmiş olan -ya da öyle gibi olmuş olan- Avrupada, ülkeden ülkeye geçerken olduğundan farklı bir prosedür; gerçek bir sınır geçişi. Yok, merak etmeyin! Öyle narkotik araması falan yok.
Slovenya sınırına yanaşıp, geçişteki pasaport polisine pasaportumu uzattım. Kısa bir inceleme ve aramadan sonra giriş damgamı buldu, kaşları çatıldı, pasaportun o sayfasını bana doğru gösterip Bir ayın dolmuş! dedi. Saf bir şekilde Ama, vizem altı aylık diye cevap verdim. Kalış süren 30 günden fazla!. Ama, vizem çok girişli diye saçmaladım; saçmalarken de, Avrupaya uzun süre önce Fastaki Ceutadan girmiş olduğum geliverdi aklıma, birden. Gerçekten 30 günü doldurmuş muydum? Bunu hiç düşünmemiş, hiç hatırıma getirmemiştim dahi. Pasaportu damgalayıp, geri verdi; bir daha olmasın gibilerinden bir yüz ifadesiyle. Defterime baktım, bir gün gecikmişim. Şark kafasıyla alt tarafı bir güncük diyecek değilim, tabii. Üstelik, bu aymazlığımla daha da fazla olabilirdi.
Hırvatistan
Sınırdan sonra, yemyeşil Adriyatik kıyılarını yalayarak, Poreč ve Pula üzerinden Rabaca vardım. Geceyi geçirmek için, oradaki bir kampinge yerleştim.
Adriyatik kıyılarında, Porečten
Limski Fiyordu
Rovinje yemek molası için girmiştim. Mönü, uskumru
Sonraki gün akşamı Plitvička Gölleri Ulusal Parkında olmayı hedefliyorum. Aslında Plitvičkaya normal güzergah, Zagrebe doğru Karlovac üzerinden. Ancak, bendeniz -malûm- zor yolların adamı olduğum için, kendime kestirme bir rota çizdim; dağ yollarından giden. Nitekim, Delniceye varmadan GPSim, sağa doğru ayrılan bir yola soktu beni. Halimden hiç şikâyetçi değilim. O kadar güzel, yemyeşil ormanların arasından ve köylerden geçiyorum ki Yol da asfalttı, başta. Sonradan toprak bir yola saptık. Orası da düzgün bir toprak yol, aslında. Birazdan, yolun kıyısında bir takım uyarı tabelaları gördüm; tabii, hepsi Hırvatça yazılı. ve tabii, hiçbir şey anlamam mümkün değil; devam ettim. Muazzam çam ağaçlarının olduğu bir ormanın içinden giderken, birden yol bozulmaya, yolun her iki kenarına devrilmiş tomruklar belirmeye başladı. Ağaç kesimi nedeniyle trafiğe kapatılmış olan bir yola girmiş olabileceğimi düşünmeye başlamıştım ki, ağaçsız bir yeşilliğe çıkıverdim. O geniş boşluğun ortasında, sağa doğru kıvrılan tatlı bir kavis boyunca (yaklaşık 100m kadar) dizilmiş, her biri bir insan boyunda 26 adet taşa rastladım. Başında da mermer bir tabela, daha dorusu, bir yazıt var; o da Hırvatça. Ne olduğunu daha sonra araştırmak üzere onu da fotoğraflayıp, yoluma devam ettim. Sonradan anlatmayı unuturum; şimdi bahsedeyim. Taşlar, 19u 20ye bağlayan 1944 Şubatı gecesi donan 26 Partizan için dikilmişler. Aslında, Wikipediada bulduğum Hırvatça bir kaynakta 24 Şubat tarihi var ama, ben yine de orada yazılı taşa inanırım. Onu da Google Translate yardımıyla ve ancak en üstteki, tarihin bulunduğu satırını tercüme ederek öğrenebilmiştim, zaten. Sonuçta, II. Dünya Savaşı sırasında Nazilere karşı savaşan ve bu noktada bir gece donarak ölen 26 Yugoslav Partizanı için dikilmiş anıtlarmış.
Donarak ölen 26 Partizan için
Yola devam ediyorum. Toprak yol giderek daha da bozuldu ve karşıma ummadığım bir şey çıktı. Aslında, eski Yugoslavya sınırlarından içeri girmeden önce okuduğum yazılardan hatırlayıp da, görmek istediğim bir şey.
Yol, asfalttan toprağa, sonra da bozuk yola dönüşüyor ve Videoyu sonuna kadar izleyin, lütfen!
Evet! Mayınlı alan! Eminim, yolu temizlemişlerdir. Aslında, savaş sırasında genellikle yollara mayın döşenmez; kontrol altında tutulabildiği ve yolun -sonradan- döşeyenler tarafından da kullanılacağı için. Mayın,kontrol altında tutulamayacak yerlere döşenir. Yoldaki tekerlek izleri, yakın zamanda da kullanıldığını gösteriyor. Eğer ileride, hurda halde araçlar görmezsem, mesele yok demektir.
Burada bir mayın anımı anlatmak istiyorum. 1992 ya da 93 yılıydı. O zamanki adıyla Teletaşta çalışırken, Güneydoğu Anadolu seyahatlerimden birinde, Mardinin Kızıltepe TV verici istasyonuna çıkmam gerekti. Programın sıkışıklığı ve mevsimin kış -dolayısıyla havanın erken kararıyor- olması nedeniyle karanlığa kalmıştım. Mardin PTT (o zaman daha Türk Telekom yoktu) Başmüdürlüğünden istasyona geleceğim haber verilmiş ama, saati belli değil. PKKnın en hızlı zamanlarından... Göz açtırmayan bir yağmur var. Ana yoldan, istasyonun toprak yoluna saptım. O zamanlar Güneydoğuda, toprak yollarda en çok dikkat ettiğimiz şey, yerde yeni eşilip kapatılmış noktalar; mayın tehlikesine karşı. Ancak o yağmurda ve yolun çamurunda, eşilmiş toprak görmek falan mümkün eğil, tabii. Silecekler en hızlıda, yine de camı temizleyemiyor. Biraz ileride bir karaltı gördüm; traktörmüş, yanından geçtim. Arkasında, istasyon için götürdüğü su tankını çekiyor. Şimdi hatırlamıyorum, yolun ne kadar olduğunu ama, yaklaşık bir çeyrek saat kadar geçmişti sanırım; istasyona varmak üzereyim; bir gümbürtü işittim. Gök gürültüsü sandım. İstasyona vardığımda, istasyonda görevli muhafızlar ve teknisyenlerin gözleri yerinden uğramış vaziyette beni karşıladılar. Bir şey mi oldu? diye sordular; Yoo! dedim, umursamaz birşekilde. Aradan bir saat kadar geçtikten sonra telsizle haber verildi; traktör mayına basmış. Neyse ki ön tekerleğinden basmış ve sürücüsü hafif yaralanmıştı. O zamanlar daha askeri mayın kullanmazdı, PKK. Sunî gübreden yapılma mayınlardı, amatörce. İstasyondan inerken, yolun kenarında yatan traktörü gördüm, sonradan. İşte benim mayın merakım buradan gelir.
Azıcık ayrıntısına ileride, Bosna-Herseki anlatırken gireceğim. Olayın detayını anlatmaya ne benim vaktim, ne sizin sabrınız ve ne de bu sayfa yeter. Ama, hepiniz hatırlarsınız, az çok bilirsiniz, televizyon haberlerinde, gazetelerde izlemişsinizdir; 1991deki Yugoslavyanın dağılması ardından -özellikle- Sırplar, Hırvatlar ve Boşnaklar arasında yaşanan iç savaşı. İşte bu mayınlar da, o yıllardan kalma, tarafların birbirlerine geçit vermemek için döşedikleri, sonradan kendilerinin de nerelere döşediklerini unuttukları için başlarına belâ, sonradan da -aslında, savaş sırasında da- birçok masum kişinin hayatına mal olan bu sinsi silahlar. O kadar sinsi ki; ne bir hedef gözetiyor, ne kendini belli ediyor. Sonuçta, kullanıldığı dünyanın her yerinde, asker-sivil onbinlerce kişinin hayatına mal olan, yüzbinlercesinin sakat kalmasına sebep olan bu iğrenç patlayıcılar İşte bu mayın tarlalarının birisinin ortasından geçen yoldayım.
Dikkat! Mayın var!
Mayınlı bölgeden sonra yeniden asfalta döndü yol. Plitvičkaya doğru ise, Avrupanın II. Dünya Savaşından sonra yaşadığı en büyük dramın izleri yavaşça görülmeye başladı.
Aslında daha büyük hasarlı, belki tank, belki de roketatarlarla harap edilmiş bir ev daha geçtim. Ama, emin olamadığım için, buraya koymuyorum; sonra birisi çıkıp O hocam, o ev yangında bu hale gelmişti. Amma salladın der diye. Ama, bu deliklerin sivrisinek ısırığı olmadığından eminim
Yukarıdaki resim altına yazdığım endişem aslında gerçek değil, ancak haklı bir gerekçesi var. Yoksa, gerçekten öyle bir endişe duymuyorum ama, şimdi yazacaklarıma altlık olsun diye koydum, oraya. Şimdi yazacaklarım diyorum, sonraya (Bosna-Herseke) bırakırsam unuturum, eminim.
Gerek Hırvatistanda, gerekse, sonrasında Bosna-Hersekte, Hırvat ve Sırp nüfusta gözlemlediğim, savaş (doksanlardakinden bahsediyorum) sırasında yaşananların izlerini, kendi mağduriyetlerini gösteriyor olsa dahi, silmek ve unutmak için bir çaba var. Bunu anlayabiliyor ve hak veriyorum. Boşnaklarda (sonraki yazımda açıklayacağım; aslında Bosnalı Müslümanlar denmesini tercih ediyorlar, şiddetle) ise, eskinin izlerini silmek evet ama, unutmak ve unutturmak kesinlikle hayır. Buna ise hak vermemek kesinlikle mümkün değil; Bosna-Hersek yazımda okuyacaksınız ya da, zaten biliyorsunuz. Neyse! Bu savaş mevzularını Bosna-Hersek bölümüne saklayalım ve biz turumuza devam edelim.
Plitvička Gölleri Ulusal Parkı
1949da ulusal parkı olarak ilan edilmiş olan yöre, aynı isimli nehrin üzerinde doğal barajlarla kademeli olarak dizilmiş toplam 16 gölden oluşan bir doğa harikası. Bu göller arasındaki yükseklik farkları da birbirinden güzel şelalelerle tamamlanıyor. Bölgeye ulaştığım akşam, ulusal parkın kuzeyindeki köylerden birindeki bir köy evi-pansiyona yerleştim. Ertesi gün, ulusal parktaki tren (aslında, bir kamyon tarafından çekilen yolcu arabaları)+yürüyüş+(Kozjak Gölündeki) tekneden oluşan en uzun turla dolaştım, gölleri.
Yürüyüş güzergâhı, bu şekilde ahşap yollarla belirlenmiş
Plitvička Gölleri ve şelalelerinden manzaralar
Su o kadar berrak ki
Plitvičkadan yorgun ama keyifli ayrılıp, yeniden Adriyatik kıyısına, Splite indim. Artık turistik yerlerden fotoğraf vermek istemiyorum; aslında, çekmek de Camping Splitte geçirdiğim geceden sonra, Bosna-Hersek sınırına doğru yola çıktım. Yok, bu sefer çıkışta bir şey olmadı.
Aslında, bu yazıyı yazdığım Dubrovnik de Hırvatistanın bir parçası. Parça derken, abarttığımı sanmayın. Haritaya çok dikkatli bakarsanız, Hırvatistanın Adriyatik kıyısı boyunca güneye bir dil gibi uzanan çıkıntısının, Bosna-Hersekin minicik sahil şeridinden sonra, Montenegroya (ya da, bizde bilinen adıyla Karadağa) doğru, ayrı bir parça olarak, daha bir süre devam ettiğini göreceksiniz. Bosna-Hersekin o ufacık plajından sonraki kısımda yer alan Dubrovniki, bundan sonraki Bosna-Hersek yazımın sonunda anlatacağım. Bu yazıyı yazarken daha oradayım, çünkü.
Bir sonra, Bosna-Hersekin hazin, iç yaralayıcı öyküsünü de içeren yazıda buluşmak üzere