Tabla de Contenidos
Glikoz için kimyasal formül C6H1206 veya H-(C=O) – (CHOH) 5 – H’dir . Glikoz, bitkilerde fotosentez sırasında üretilen ve insanların ve diğer hayvanların kanında dolaşarak onların ana enerji kaynağı olan bir şekerdir. Glikoz ayrıca dekstroz, kan şekeri, mısır şekeri, üzüm şekeri veya IUPAC sistematik adıyla (2R , 3S , 4R , 5R ) -2,3,4,5,6 -Pentahidroksihekzanal olarak da bilinir.
glikoz
Glikoz adı, “şarap veya tatlı şarap” anlamına gelen Yunanca gleûkos teriminden gelir ; Şıra, daha sonra şarap yapımında kullanılan üzümlerin preslenmesinden elde edilen ilk üründür. Sondaki “-ose”, molekülün bir karbonhidrat olduğunu gösterir.
Glikoz altı karbon atomuna sahip bir molekül olduğu için heksoz olarak sınıflandırılır. Bu bir aldoheksozdur. Bir tür monosakkarit veya basit şekerdir. Doğrusal veya döngüsel bir şekilde yapılandırılabilir, ikincisi en yaygın yoldur. Doğrusal formunda, C-1 karbonunun aldehit grubunu taşıdığı, diğer beş karbonun her birinin bir hidroksil grubu taşıdığı altı karbonlu bir omurgaya sahiptir.
Glikozda, hidrojen ve hidroksil (-OH) grupları karbon atomları etrafında dönerek izomerler oluşturabilir. D izomeri, D-glikoz, bitkilerde ve hayvanlarda hücresel solunum süreçlerine katılan doğada bulunandır. L izomeri, L-glukoz, sentetik bir bileşiktir, yani doğada bulunmaz.
Saf glikoz, mol başına 180.16 gram moleküler kütleye ve santimetreküp başına 1.54 gram yoğunluğa sahip beyaz veya kristal bir tozdur. Erime noktası izomere bağlıdır. α-D-glikozun erime noktası 146°C iken β-D-glikozun erime noktası 150°C’dir.
Organizmalar neden başka bir karbonhidrat yerine glikoz kullanır? Bunun nedeni, glikozun proteinlerin amino gruplarıyla reaksiyona girme olasılığının düşük olması olabilir. Glikasyon adı verilen karbonhidratlar ve proteinler arasındaki reaksiyon, doğal yaşlanma sürecinin bir parçasıdır ve diyabet gibi proteinlerin işlevlerini etkileyen hastalıklara yol açar. Bunun yerine glikoz, glikosilasyon süreci boyunca proteinler ve lipidlerle enzimatik olarak birleşerek aktif glikolipidler ve glikoproteinler oluşturabilir.
İnsan vücudunda glikoz, gram başına yaklaşık 3.75 kilokalori enerji sağlar. Karbon dioksit ve su üreterek metabolize olur ve kimyasal olarak ATP (adenosin trifosfat) olarak depolanan enerjiyi serbest bırakır. Pek çok işlev için gerekli olmasına rağmen, insan beyninin ihtiyaç duyduğu enerjinin neredeyse tamamını sağladığı için glikoz özellikle önemlidir.
Glikoz, tüm aldoheksozların en kararlı siklik formuna sahiptir, çünkü hemen hemen tüm hidroksil (-OH) grupları ekvator pozisyonundadır. İstisna, anomerik karbon üzerindeki hidroksil grubudur.
Glikoz suda çözünür ve renksiz bir çözelti oluşturur. Asetik asitte de çözünür, ancak alkolde az çözünür.
Glikoz molekülü ilk olarak 1747’de kuru üzümden elde eden Alman kimyager Andreas Marggraf tarafından izole edildi. Emil Fischer molekülün yapısını ve özelliklerini araştırdı ve bu çalışmasıyla 1902’de Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Fischer projeksiyonunda glikoz, belirli bir düzende uzamsal olarak dağılır. C-2, C-4 ve C-5 karbonlarındaki hidroksil grupları karbon omurgasının sağında, C-3 karbonundaki hidroksil grubu ise solundadır.
kaynaklar
- Robyt, John F. Karbonhidrat Kimyasının Temelleri . Springer Bilim ve İş Medyası. 2012. ISBN:978-1-461-21622-3.
- Rosanoff, M. A. Fischer’in Stereo İzomerlerin Sınıflandırılması Üzerine . Amerikan Kimya Derneği Dergisi. 28: 114–121. doi: 10.1021/ja01967a014
- Schenck, Fred W. Glikoz ve Glikoz İçeren Şuruplar. Ullmann’ın Endüstriyel Kimya Ansiklopedisi. doi: 10.1002/14356007.a12_457.pub2