Bilim insanları, Avustralya’nın ünlü kaya oluşumunun yaklaşık 30 katı büyüklüğündeki Uluru adlı eski, büyük bir kaymanın kalıntılarının bulunduğu Büyük Bariyer Resifi’nde bulunan en büyük su altı heyelanının kanıtını keşfettiler.
Gloria Knolls Slide adı verilen bu eski toprak kayması kompleksi, bir zamanlar Avustralya’nın kıta sahanlığını oluşturan büyük miktarda tortulun 300.000 yıl önce meydana gelen şiddetli bir su altı çöküşünden sonra kaldığı şeydir.
Gloria Knolls Slide’ı gibi bir “heyelan”, bir tepeden veya kayalıktan materyallerin toplu hareket etmesinden sonra kalan kara parçasıdır. Toprak kaymaları kuru zemin üzerinde olduğu düşünülürken aynı zamanda denize de dökülürler.
İspanya Granada Üniversitesi’nden Angel Puga-Bernabéu liderliğindeki araştırmacılar, okyanus tabanında, çöküş alanından 30 kilometreye (18.6 mil) kadar dağılmış büyük blokların enkaz alanını keşfettikten sonra heyelanı tespit etti; . Queensland Geçidi adı verilen bir bölgede araştırmaya başladılar
James Cook Üniversitesi’nden araştırmacı Robin Beaman, “3D cetveller, derin Great Barrier Resifi’nin deniz tablasını haritalandırırken, bu küme tepecikleri keşfetmek şaşırtıcı” diyor.
“Queensland Çukuru gibi düz olması beklenen bir bölgede, 100 metreden (328 fit) yüksek ve 3 km uzunluğunda sekiz tepecik vardı.”
Bu tepecikler – 70’den fazla diğer küçük blokla birlikte – 1,350 metreye kadar derinlikte yer almaktadırlar ve ilk olarak 2007’de okyanus araştırmaları sırasında keşfedildiler. O zamandan beri araştırmacılar, bu masif kayaların nereden kaynaklandığını anlamaya çalışmakla meşgul oluyorlardı.
Beaman, ABC News’e verdiği demeçte, “Bu blokların nereden geldiğini gösteren sigara tüfeğini bulduğu andan beri pek çok gemi yolculuğu yapılıyor” dedi.
Ardından yapılan haritalama sonucunda Büyük Bariyer Resifi sınırındaki 20 kilometre (12.4 mil) boyunca uzanan Gloria Knolls Slide’a gittiler. Araştırmacılar daha önce bölgedeki diğer heyelanları keşfetmişlerdi, ama bu olay çok daha büyüktü.
Kaya tabakası kaydığında, 32 kilometreküp (7.7 mililitre) sediman ve kaya kıyıdan okyanus zeminine kaydı ve dalgaların altındaki bu muazzam yer değiştirmenin etkileri su yüzeyinde fark edilmemişti.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre, denizaltı çökmesi 300.000 yıl önce gerçekleştiğinde, dev bir tsunamiyi tetikleyerek 27 metre yüksekliğinde dalgalar üretti.
Gloria Knolls Slide’ın Avustralya’nın doğu kıyılarından sadece 75 kilometre uzakta bulunduğu düşünülürse, bu olayın Avustralya kıyılarında yıkıcı etkisi olmalıydı.
Neyse ki, benzer bir çöküş bugün yaşanacak olursa, ekip mercan resifinin kendisinin varlığı sayesinde etkinin kıyı toplulukları için oldukça tehlikeli olmadığını ispatladığını belirtti.
Sydney Üniversitesi’nden Jody Webster “Sonuçta ortaya çıkan dalganın etkisi, Büyük Bariyer Reef olarak adlandırdığımız nispeten modern, 9.000 yıllık oluşumun varlığı ile önemli ölçüde azaltılacaktır, ancak bu durum sistematik olarak değerlendirilmeye devam etmektedir” diyor.
Dağılmış tepeciklerin birinden alınan bir tortu örneği, hem yaşayan hem de fosil soğuk su mercan türlerini tespit etti ve bu da, araştırmacılarda şok etkisi yarattı ve 1,170 metre (3,838.6 fit) aşırı, zorlu derinliğe sahipti.
“Tamamen karanlık, yaklaşık 4 santigrat derece (39.2 derece Fahrenheit) oldukça soğuk, ancak çamur içine gömülmüş kayalara tutunan soğuk su mercanları için bir yaşam alanımız var,” dedi ABC News’e.
“Bir numune getirdiğimizde oradaki beklenenden çok daha fazla deniz hayatı vardı, bu yüzden bu gerçekten bir sürpriz oldu.”
Örneklemdeki en eski fosillerin ortaya çıkması, 302.000 yaşında olan heyelanın, en azından çok önce meydana geldiğini, ancak bu eski olay hakkında ve daha sonra var olan deniz yaşamı hakkında daha fazla bilgi edinmesini gerektirdiğini ortaya koydu.
“Great Barrier Resifi’nin derinlerdeki hayvanları hakkında daha fazla bilgi edinmek isteriz, çünkü sığ su mercanlarının hepsi çok önemli, fakat biz de derin deniz yaşamı hakkında bilgi edinmek istiyoruz” diyor Beaman.
Haber: Peter Dockrill
Çeviri: Bünyamin TAN