（上一页）
第一天这样过去了，在接下来的几天里也一样的成功。没有什么重要的事情发生，只是些微不足道的障碍：他们头朝下跌进沟里，然后掉进水沟；他们擦过树篱和黑莓灌木丛；几只胳膊和腿断了；一些人的头上挨了一击。但这一切的痛苦他们都忍下来了。几位老人死在路上了。「他们即使呆在家里也会死的，更不用说在路上了！」那个发言人说，鼓励其他人继续往前走。几个一、二岁的小孩子也丧生了。父母坚强地忍着心痛、难过，因为这是上帝的旨意，孩子越小，悲伤就越少。「这样悲伤会少点。但愿父母在他们满足结婚年龄的时候，永远不会失去他们的孩子。如果孩子们命中注定要丧生，那早点会更好一些。这样就不会过于悲伤！」发言人再次安慰他们。有些人用布包住头部，冷敷伤口。其他人则吊着胳膊。所有人衣衫褴褛。他们的衣服零零碎碎地挂在身上，但他们还是高高兴兴地继续走。如果不是他们被饥饿折磨了好几次，这一切就更容易忍受了。但他们必须继续前进。
一天，一件更重要的事发生了。
领导者走在前面，被最勇敢的人包围着。（其中有两人失踪了，没人知道他们去哪了。人们普遍认为他们背叛了自己的事业，逃跑了。有一次，发言人提到他们可耻的叛徒行为。只有少数人认为这两个人死在了这条路上，但他们没有发表自己的意见，以免吓唬其他人）。剩下的人跟在他们后面。突然间，前路出现了一个巨大而深邃的岩石峡谷——一个真正的深渊。斜坡太陡了，他们不敢再向前走了。即使是最勇敢的人也停下脚步看向领导者。他皱着眉头，低头沉思，大胆地往前走，并用他特有的方式在前面敲拐杖，先是向右，然后是向左。很多人说，这一切让他显得更加崇高。他一言不发，也没有看向其他人。当他越来越靠近悬崖时，他的脸上没有恐惧。即使是最勇敢的人，他的脸也变得苍白如死，但没有人敢警告这位勇敢而睿智的领导者。再走两步，他就到了边缘。人们都在颤抖，害怕得睁大了眼睛。最勇敢的人正准备拦住这位领袖时（即使这意味着违反纪律），他却一步两步地跳进了深沟。人们瞬间混乱了起来，哀嚎声、尖叫声此起彼伏；此时，恐惧占据了上风，甚至有些人逃跑了。
「 坚持住，兄弟们！急什么？你是这样信守诺言的吗？我们必须跟着这个智者，因为他知道自己在做什么。他不会毁掉自己的。走吧，跟着他！这也许是最大、最后一个危险、障碍。谁又知道呢？也许在这条深谷的另一边，我们会找到一片上帝赐给我们的广袤肥沃的土地。继续走吧！没有牺牲是不会找到任何地方的！」这是发言人的忠告，他也向前走了两步，消失在深谷中。最勇敢的人紧随其后，接着所有人都跳了进去。
在这巨大的峡谷陡坡上，有人在哀嚎、呻吟、摔倒。肯定有人发誓，觉得他们不会活着出去，更不用说毫发无伤了。但人类的生命是顽强的。领袖异常幸运。他挂在了灌木丛上，因而没受伤。他慢慢爬起来，四周都是哀嚎和呻吟声，但他沉默不语，一动不动。有几个受到打击、非常生气的人开始骂他，但他没有理会。那些在跌倒时能抓住灌木丛或树的幸运的人努力地爬了出来。有的人断了腿、有的人断了胳膊，有的人头破血流。除了领导者，大家受了伤。他们皱起眉头看着领袖，痛苦地呻吟，但领袖连头都没有抬起来。他一声不吭，像一个沉思的圣人！
一段时间过去了。队伍里的人越来越少。他们每一天都在付出代价。有的人离开了队伍，原路返回了。
一大批人现在只剩下大约二十个人。他们憔悴疲惫的脸上透露出绝望、怀疑、疲劳和饥饿，但没有人说一句话。他们和领导者一样沉默，步履蹒跚。就连那个精力充沛的发言人也绝望地摇头。这条路确实很难走。
人数每天都在减少，直到只剩下了十几个人。他们面带沮丧，没有对话，只有呻吟和抱怨。
他们看起来更像残疾人。有些人拄着拐杖，有些人吊着胳膊，他们的手上缠满了绷带。即使他们想做出更多牺牲也无能为力了，因为他们的身上伤口太多了，多到已经没有别的地方能增添新的伤口了。
即使是最强壮最勇敢的人，也已经失去了信心和希望，但他们仍然在挣扎。他们努力地蹒跚而行，并抱怨着，痛苦地挣扎着。如果他们不能回去，又能做什么呢？在这条路上牺牲了这么多，现在就要放弃吗？
夜暮降临，他们拄着拐杖一瘸一拐地走着，突然发现领导者已经不在他们面前了。他们刚往前走了一步，又掉进了一个深谷。
「哦，我的腿！哦，我的手！」四周回荡着哀嚎和呻吟。一个微弱的声音甚至骂了一句这位可敬的领袖，但随后又安静下来。
太阳出来的时候，领导者坐在那里，和他被选为领导者的那一天一样，他的外表一点都没有变化。
发言人爬出峡谷时，后面跟着的两个人一起爬了出来。他们面目全非，浑身血淋淋的。当他们转过身来想看看还剩下多少人时，但只有他们三个人了。他们心中充满了对死亡的恐惧和绝望。这个地区是未知的，充满丘陵和岩石，没有其他路可走了。两天前，他们遇到了一条路，但领导者领着他们，没走那条路。
他们想起了在这次荒唐的旅行中死去的许多朋友和亲戚。一种比四肢残废更强烈的悲伤压垮了他们。他们亲眼目睹了自己的毁灭。
发言人走到领导者面前，用一种充满痛苦、疲惫又颤抖的声音说。
「我们现在要去哪里？」
领导者默不作声。
「你要带我们去哪里？我们把自己和家人交在你手中，跟随你，离开了我们的家园和祖先的坟墓，希望我们能离开贫瘠的土地，可以免于灾难，以拯救自己。但你却以更糟糕的方式毁了我们。本来有两百个家庭跟着你，但你现在看看还有多少人！」
「你是说每个人都不在这里？」领导者没抬起头咕哝了一句。
「你怎么能问这样的问题？抬头看看！数一数我们还有多少人在这不幸的路程上！看看我们现在的样子！死了都比这样残废好。」
「 我看不见呢！」
「 为什么？」
「 我是盲人。」
一阵死亡般的寂静。
「 你是在路程中失明的吗？」
「我生下来就是盲人！」
三个人绝望地低下了头。
秋风阴森地吹过群山，吹倒了枯叶。雾在山上盘旋，乌鸦的翅膀在寒冷的雾气中扇动。一阵不祥的叫声在周围回荡着。太阳被云层遮住了，云层滚滚而过，越走越远。
三个人惊恐地看着对方。
「现在我们能去哪？」其中一个人严肃的咕哝着。
「不知道！」
专门为《拉多耶 • 道曼诺维奇》项目由江邦尼翻译、寿治平校对
（上一页）
第二天，所有有勇气远行的人都聚集在一起。两百多户人家来到指定地点。只有少数几个人留在家里照顾自己的老家园。
看到这一大群不幸的人，由于不幸的命运而迫使他们放弃了出生和埋葬祖先的土地，实在是令人痛心。他们的脸憔悴、疲惫不堪、晒黑了许多。多年漫长而艰苦的岁月所遭受的苦难对他们的影响颇深，描绘出一幅痛苦和绝望的画面。但就在这一瞬间，人们看到了第一缕希望的曙光—当然还夹杂着思乡之情。一颗颗泪珠顺着许多老人皱巴巴的脸流下来，他们绝望地叹了口气，带着不祥的预感摇了摇头，他宁愿留下一段时间，这样他也可以死在这些岩石中，而不是寻找一个更好的家园。许多妇女大声哀悼，并向她们即将离开的坟墓中死去的亲人告别。那些人竭力装出一副勇敢的样子，大声喊道: 「喂，你们愿意继续在这该死的土地上挨饿，住在这些破房子里吗？」——实际上，如果可能的话，他们最希望的是能够把整个被诅咒的地区和破旧的房子都带走。
每一群人都像往常一样吵吵嚷嚷。男人和女人都焦躁不安。孩子们在妈妈背上的摇篮里哭叫。连牲畜都有点不安。这里的牛不多，有一头小牛，和一头瘦削驼背、头大腿肥的砍柴马，他们把旧地毯、袋子，甚至两个麻袋装在马鞍上，可怜的牲口在重压之下摇摇晃晃，但仍然强打着精神，时不时发出嘶嘶声。其他人在装驴子；孩子们用皮带牵狗。说话，喊叫，咒骂，哭泣，哀嚎，吠叫，嘶嘶——充满了整个空间。就连驴子也会叫几声。但是领导者一句话也没说，好像这件事与他无关似的。一个真正的智者！
他只是低着头，静静地坐着。他时不时地啐口唾沫，仅此而已。但由于他奇怪的行为，他的声望越来越高，正如人们所说，对他来说，一切都会水到渠成。可以听到以下对话：
「我们应该很高兴能找到这样的一个人。如果我们没有他就走了，上帝不会允许的，我们会死的！我告诉你，他有真正的智慧！他沉默不语。他还没说一句话！」一个人一边说，一边带着尊敬和自豪的目光看着领袖。
「他该怎么说？说得多的人，想得也不多。聪明人，这是肯定的！他只是沉思默想，什么也没说，」另一个人补充道，他也带着敬畏的目光看着领袖。
「领导这么多人可不容易啊！他必须集中思想，因为他手头有一份重要的任务，」第一个人说道。
是时候开始走了。不过，他们又等了一会儿，想看看是否有人改变主意，跟他们一起去，但既然没有人来，他们就不能再逗留了。
「我们是否该走了？」他们问领袖。
他一言不发地站了起来。
最勇敢的人立即聚集在他周围，以便在发生危险或紧急情况时随时待命。
领导者皱着眉头，低着头，走了几步，庄重地在自己面前挥舞着手杖。聚集的人跟着他走，喊了几声：「万岁！」他又走了几步，撞到了村厅前的篱笆上。在那里，他自然地停了下来；所以那群人也停了下来。然后，领导者向后退了几步，用手杖在篱笆上敲了几下。
「我们该做什么？」他们问。
他没有说话。
「我们应该怎么办？把篱笆拆了！这就是我们要做的！你没看到他用手杖教我们怎么做吗？」站在领袖周围的人喊道。
「门在那儿！门在那儿！」孩子们尖叫着指着对面的大门。
「安静，安静，孩子们！」
「上帝保佑我们，这是怎么回事啊？」一些女人在胸前画着十字。
「住嘴，他知道该怎么做。把篱笆拆了！」
刹那间，篱笆倒了，就好像从来没有过。
他们越过了篱笆。
他们刚走一百步，领导者就跑进一大棵荆棘丛里停了下来。他费了很大的劲才把自己拉出来，然后开始用手杖向四面八方敲打。没有人挪动。
「现在怎么了？」后面的人喊道。
「把荆棘砍下来！」站在领袖周围的人又喊道。
「荆棘丛中有路！就在这里！」孩子们，甚至后面的许多人都尖叫起来。
「有路！有路！」领袖周围的人愤怒地模仿着他们。「我们这些瞎子怎么知道他要带我们去哪里？不能人人都下命令。领袖知道最好最直接的路线。把荆棘砍下来！」
他们一头扎进去清理道路。
「哎哟」一个被荆棘卡在手上的人和一个脸被黑莓树枝击中的人喊道。
「不努力就一事无成，兄弟。你们得努力才能成功，」队伍里最勇敢的人回答道。
一番努力过后，他们穿过了荆棘丛，继续往前走。
走了一段路后，他们遇到了一排木栅栏，木栅栏也拆了，就继续往前走。
第一天他们走的路很少，因为他们遇到很多相似的障碍。但他们只有一点点吃的，有些人带了一点干面包和奶酪，但其他人只有一点面包充饥，甚至还有人什么吃的也没有。幸运的是，现在是夏天，路上的果树随处可见。
所以，虽然第一天只走了一小段，但他们还是觉得很累。没有很大的危险出现，也没有事故发生。自然，在这么大的任务下，这种事就微不足道了：一个妇女的左眼扎了一根刺，她用湿布盖住了；一个孩子嚎哭着，一瘸一拐地倒在一根圆木上；一位老人被黑莓树绊倒，扭伤了脚踝；男子伤口撒上碎洋葱后，勇敢地忍着疼痛，拄着拐杖，一瘸一拐地走在领队身后。 （确切的说，一些人说老人脚踝扭伤是在说谎，其实那是装的，因为他很想回去。）慢慢地，几乎所有人胳膊上都有刺、脸上有划痕了。男人们忍受这一切，女人们诅咒离开故乡的时刻，孩子们自然也开始哭，因为他们不知道这些辛苦和痛苦会得到丰厚的回报。
非常令每个人喜出望外的是，领导者毫发无伤。坦白的说，他被保护的非常好，但他仍然是幸运的。第一天晚上，营地里的每个人都在祈祷、感谢上帝，希望每一天的路程都很顺利，任何不幸都不要发生在领导者身上。接着，一个勇敢的人开始说话。他的脸已经被黑莓树丛刮伤，但他没太在意。
「 兄弟们，」他开始了。「感谢上帝，一天的旅程就这么过去了。路程不容易但我们都坚持下来了，我们都知道这条艰难的路会带我们走向幸福。愿全能的上帝保护我们的领袖不受任何伤害，让他继续带领我们成功。」
「如果所有事都像今天一样，明天我就要失去另一只眼了！」一个妇女生气地说。
「 哦，我的胳膊！」那个老人哭泣着，被妇女的言论鼓舞。
孩子们一直在抱怨，一直在哭，为了能听见发言人的声音，母亲很难才把孩子们哄安静。
「 是啊，你要失去另一只眼，」他突然生气，「你甚至会失去两个！对一个妇女来说，为了这么伟大的事业失去眼睛并不是一个不幸的事。真丢人！你难道没想过孩子的健康吗？让我们一半的人在这场努力中死去！这有什么区别呢？一只眼是什么？当有人带领我们、带我们奔向幸福的时候，你的眼有什么用处呢？我们仅仅为了你的眼睛和那个老人的腿就应该抛弃我们的事业吗？」
「他在说谎！那个老者在说谎！他是装的，这样他就可以回去了，」声音在四面八方回响。
「兄弟们，谁不想继续往前走了，」这人又开始说话了，「让他回去吧，别在这抱怨、煽动我们这些人了。就我而言，只要我活着，我将继续追随这位智者。」
「我们都会追随的！只要我们活着，我们会一直追随他！」
领导者沉默着。
每个人都看着他，低语着：
「他沉浸在他的思考中了！」
「一个智者！」
「看他的前额！」
「一直皱着眉头！」
「认真思考的！」
「他是勇敢的！这在他身上都能看到。」
「说得没错！篱笆，栅栏，荆棘– 他费力地度过了这一切。他闷闷不乐地敲着他的手杖，一言不发，你得猜猜他在想什么。」
（下一页）
「兄弟们，朋友们，你们所有的话我都听了，现在请你们听我说。只要我们还继续待在这个贫瘠的地区，我们所有的讨论和谈话都毫无价值。在这沙质的土壤和岩石上，即使是在雨季的时候，也没有任何东西可以生长，更不用说在这种我们从未见过的干旱中。我们还要这样聚在一起白费口舌多久？牲畜没有食物就要死了，很快我们和我们的孩子也会挨饿。我们必须找到另一个更好、更明智的解决办法。我认为最好离开这片干旱的土地，到世界上去寻找更好更肥沃的土壤，因为我们不能再这样生活下去了。」
一位贫瘠省份的居民在某次会议上用疲惫的声音如此说道。我认为，你们和我都不在乎那是在哪里和什么时候。重要的是要相信我，这发生在很久以前的某个地方，就足够了。老实说，有一段时间我以为我不知道怎么编造了这整个故事，但渐渐地，我将自己从这个可怕的错觉中解脱出来。现在我坚信，我会把真实发生的事情和一定发生在某个地方和某个时间发生的事情叙述起来，我绝不可能编造出来。
听众们面色苍白，面容憔悴，两手夹在腰带下，透出茫然、阴沉、几乎毫无知觉的目光，听了这些明智的话语后，似乎变得活跃起来。每个人都已经在想象自己身处一片神奇的天堂般的土地上，在那里辛勤劳动的回报将是丰收。
「说得对！说得对！」四周疲惫的声音低语着。
「这个地方是…在…附…近…吗？」从一个角落里传来一声悠长的低语。
「兄弟们！」另一个更强的声音出现了。「我们必须立即听从这个建议，因为我们不能再这样下去了。我们辛苦太久，劳累过度了，但一切都是徒劳的。我们已经播种了原本可以作食物的种子，但洪水来了，把种子和泥土从山坡上冲走了，只剩下裸露的岩石。我们要应该永远赤裸赤脚地呆在这种，从早到晚只为保持饥渴而劳作的地方吗？我们必须出发，寻找更好、更肥沃、努力工作就能丰收的地方。」
「我们走吧！马上走吧，因为这个地方已经不再适合居住了！」大家小声嘀咕起来，每个人都开始走开，却没想过该去哪里。
「等等，兄弟们！你们要去哪里？」第一个提议者又开始讲话了。「我们当然得走，但不是这样走。我们得知道我们要去哪里。否则我们可能会陷入更糟糕的境地而不是自救。我建议我们选一个我们都必须服从的领袖，他会给我们提出最好最直接的路。」
「那就选择吧！让我们马上选择吧！」周围人都听到了。
直到现在争论才开始，一场真正的混乱。每个人都在说话，没有人在听，也没有人听得见。他们开始分成几个小组，每个人都喃喃自语，然后就连小组都解散了。两人一组，他们开始互相挽着胳膊开始交谈，说着话，试图想要证明什么，互相拉着袖子，用手势示意保持安静。然后他们又聚在一起，还在交谈着。
「兄弟们！」突然响起了一个更加强烈的、盖过了所有其他沙哑、沉闷的声音。「我们不能像这样达成协议。每个人都在说话，却没有人在听。我们在选领导者呢！我们能选择谁呢？我们当中谁走的路足够多，知道该怎么走？我们都很了解彼此，我本人不愿意把自己和我的孩子置于这里任何一个人的领导之下。反正告诉我谁认识那个从今天早上就一直坐在路边树荫下的旅人？」
现场一片寂静。所有人都朝向陌生人，从头到脚打量他。
这位中年人，由于胡须和长发，几乎看不到他阴暗的脸，他坐在那里，一言不发，沉思着，不时地用大手杖敲打着地面。
「昨天我看见那个男人和一个小男孩在一起。他们牵着对方的手沿着街道走去。昨晚男孩离开了村子，但陌生人却留在了这里。」
「兄弟，我们把这些无聊的小事忘了吧，免得耽误时间。不管他是谁，他都是从很远的地方来的，因为我们都不认识他，但他肯定知道最短、最好的路线来带领我们。我认为他是个非常聪明的人，因为他静静地坐在那里思考。要是换了别人，都可能已经窥探我们的事情十次甚至更多了，或者已经开始和我们中的一个人说话了，但是他一直独自坐在那里，一句话也没说。」
「当然，这个人静静地坐着是因为他在思考些什么。除非他很聪明，否则这是不可能的，」其他人附和着，并开始重新审视这个陌生人。每个人都在他身上发现了一个卓越的特质，证明了他非凡的智慧。
他们没有再花太多的时间交谈，最后，大家一致认为最好请求这位旅人担任领导者，在他们看来，他是上帝派来带领他们寻找这个世界上更好的领土和更肥沃的土壤的。他应该是他们的领导者，他们会毫无疑问地听从他，服从他。
他们从他们中间挑选了十个人到陌生人那里，向他解释他们的决定。这个代表团要让他了解悲惨的事态，并请他做他们的领导者。
于是那十个人走过去，毕恭毕敬地鞠躬。他们中的一个开始谈论这个地区贫瘠的土地，谈论干旱的岁月和他们所处的苦难。他如下说完话了：
「这些条件迫使我们离开我们的家园和土地，到世界上去寻找一个更好的家园。就在我们最终达成协议的这一刻，似乎是上帝已经怜悯了我们，他将你送到我们的面前——你这个聪明而可敬的陌生人——你将引导我们，脱离苦难。我们以这里所有居民的名义，请求你做我们的领袖。无论你去哪里，我们都会跟随你。你知道前方的路，你肯定出生在一个更幸福、更美好的家园。我们会听你的，服从你的每一个命令。聪明的陌生人，你会同意拯救这么多的灵魂免于毁灭吗？你愿意成为我们的领袖吗？」
在这番恳求的话语中，这位聪明的陌生人从未抬起头来。他始终保持着居民们发现他的姿势。他低下头，皱着眉头，什么也没说。他只是不时地用手杖在地上轻敲几下，然后——沉思。请求话音落下后，他没有改变姿势，慢吞吞地咕哝着：
「我愿意！」
「我们能和你一起去找寻更好的地方吗？」
「可以！」他没有抬起头继续说下去。
这时，热情和感激之情油然而生，但陌生人一句话也没对他们说。
十个人把他们的成功告诉在场的人们，并补充道，直到现在他们才知道这个人有多大的智慧。
「他一动也不动，也没有抬起头看谁在和他说话。他只是静静地坐着沉思。对我们所有的谈话和赞赏，他只说了五个字。」
「一个真正的圣人！罕见的智慧！」他们从四面八方高声呼喊，说上帝亲自派他作为天使从天上来拯救他们。所有人都坚信，在这样一个世界上任何事情都无法阻挠的领袖的领导下，一定会取得成功。
于是众人商议，明日黎明就起行。
（下一页）
Böylece ilk gün geçti ve ardından aynı başarıyla günler geldi. Önemli hiçbir şey olmadı, sadece önemsiz olaylar: önce bir çukura, sonra da bir vadiye yuvarlandılar; çitlere ve böğürtlen çalılarına sürtündüler, şişelerin üzerine bastılar; birkaç kol ve bacak kırıldı, bazıları kafasına darbe aldı. Ama bütün bu işkence katlandı. Yolda birkaç yaşlı adam ölü yatıyordu. „Evde kalsalar bile ölürlerdi, yolda bunu konuşmaya gerek yok!“ sözcüler, diğerlerini devam etmeye teşvik ederek dedi. Bir ila iki yaşlarındaki birkaç bir küçük çocuk öldü. Ebeveynler, Tanrı’nın isteğiydi diyerek kalp ağrılarını metanetle bastırdılar. „Ve çocuklar ne kadar küçükse keder de o kadar az olur. Genç olduklarında keder daha azdır. Tanrı, anne babaya evlenme çağına geldiklerinde çocuklarını asla kaybetmelerini bağışlamaz. Çocukların kaderi bu kadar yüksekse, erken ölmeleri daha iyi. Öyleyse keder o kadar büyük değil! “ sözcü onları tekrar teselli etti. Bazıları başlarının etrafına bez sardı ve çürüklerine soğuk kompres uyguladı. Diğerleri kollarını askılarla taşıdı. Hepsi parçalandı ve kesildi. Giysileri parçalara sarkıyordu, ama yine de mutlu bir şekilde ilerlediler. Birçok kez açlıkla boğuşmasalar, tüm bunlara katlanmak daha kolay olurdu. Ama devam etmeleri gerekiyordu.
Bir gün, önemli bir şey oldu.
Başbuğ, gruptaki en cesur adamlarla çevrili olarak önde yürüyordu. (İki tanesi kayıptı ve nerede olduklarını kimse bilmiyordu. Davalarına ihanet edip kaçtıkları genel kanaatti. Bir keresinde sözcü, utanç verici ihanetleri hakkında bir şeyler söyledi. Sadece birkaçı ikisinin öldüğüne inanıyordu, ancak diğerlerini uyandırmamak için fikirlerini dile getirmediler.) Grubun geri kalanı onların arkasındaydı. Birdenbire son derece geniş ve derin, kayalık bir geçit belirdi – gerçek bir uçurum. Yamaç o kadar dikti ki, ileri bir adım atmaya cesaret edemediler. En cesur olanlar bile aniden durdu ve başbuğa baktı. Kaşlarını çatarak, başını eğip düşüncelere daldı, kendine özgü bir şekilde bastonunu öne, önce sağa, sonra sola vurarak cesurca öne çıktı. Birçoğu, tüm bunların onu daha da onurlu gösterdiğini söyledi. Ne kimseye baktı ne de bir şey söyledi. Uçuruma yaklaştıkça yüzünde hiçbir ifade değişikliği ya da korku izi yoktu. En cesur adamlar bile ölüm gibi soldu, ama kimse yiğit, bilge başbuğu uyarmaya cesaret edemedi. İki adım daha ve o uç noktadaydı. Hastalıklı bir korku ve kocaman açık gözlerle hepsi titredi. En cesur adamlar, bir, iki kez adım attığında ve vadiye daldığında, disiplin ihlali anlamına gelse bile, başbuğu geri tutma noktasındaydı. Şaşkınlık, feryat, çığlık yükseldi; korku üstün geldi. Bazıları kaçmaya başladı.
– Durun kardeşler! Acelesi ne? Sözünüzü bu şekilde mi tutuyorsunuz? Bu bilge adamı takip etmeliyiz çünkü ne yaptığını biliyor. Kendini mahvetmek delilik olur. İleri, peşinden! Bu en büyük ve belki de son tehlike, son engeldir. Kim bilir? Belki bu uçurumun diğer tarafında Tanrı’nın bizim için istediği muhteşem, verimli bir toprak bulabiliriz. İleri! Fedakârlık yapmadan, oraya gidemeyiz! – Sözcünün tavsiye sözleri böyleydi ve o da iki adım atarak vadide kayboldu. En cesur onu izledi ve sonra herkes içeri daldı.
Bu uçsuz bucaksız geçidin dik yamacında feryat, inilti, yuvarlanma, inleme vardı. Kimsenin canlı çıkamayacağına, çok daha az zarar görmeyeceğine ve tek parça olacağına yemin ederdi, ama insan hayatı kararlıdır. Başbuğ alışılmadık derecede şanslıydı. Düşerken incinmemesi için çalılara asıldı. Kendini toparlamayı ve dışarı çıkmayı başardı. Aşağıda ağlarken, inlerken ve ağlamalar yankılanırken, hareketsiz, düşünceli bir şekilde sessizce oturdu. Hırpalanmış ve öfkeli olan birkaçı onu lanetlemeye başladı ama o aldırış etmedi. Şans eseri, düşerken bir çalı ya da ağacı tutabilenler, zorlu bir şekilde tırmanmaya başladılar. Bazılarının kafaları çatlamıştı, böylece yüzlerinden kan fışkırıyordu. Başbuğ dışında tek parça kimse yoktu. Hepsi birden ona kaşlarını çattılar ve acı içinde inlediler ama o başını bile kaldırmadı. Sessizdi ve gerçek bir bilgenin yansıtıcı pozunu aldı!
Bir süre geçti. Yolcuların sayısı gittikçe azalıyordu. Her gün sayıları azalıyordu. Bazıları gruptan ayrıldı ve geri döndü.
Başlayan büyük kalabalıktan sadece yirmi kişi kaldı. Keskin, bitkin yüzleri çaresizlik, şüphe, yorgunluk ve açlık belirtilerini yansıtıyordu, ama kimse tek bir kelime kadar söylemedi. Başbuğları kadar sessizdiler ve ilerlemeye devam ettiler. Canlı sözcü bile çaresizce başını salladı. Yol gerçekten zordu.
Sayıları, yalnızca on olana kadar giderek azaldı. Umutsuz yüzlerle, konuşmak yerine sadece inleyip şikâyet ettiler.
İnsandan çok sakat görünüyorlardı. Bazıları aceleciydi. Bazıları kollarını boyunlarına tutturulmuş askılarla tuttu. Ellerinde çok sayıda bandaj ve kompres vardı. Yeni fedakarlıklar yapmak isteseler bile yapamazlardı çünkü vücutlarında yeni yaralar için neredeyse hiç yer yoktu.
Aralarında en güçlü ve en cesur olanlar bile inancını ve ümidini çoktan yitirmişlerdi ama yine de daha çok mücadele ediyorlardı; yani, onlar bir şekilde büyük bir çabayla, şikâyet ederek, acıyla harap olmuşlardı. Geri dönemezlerse başka ne yapabilirlerdi? Bu kadar çok fedakârlık ve şimdi yolculuğu terk etmek mi?
Alacakaranlık indi. Koltuk değnekleriyle topallayarak, aniden Başbuğun artık önlerinde olmadığını gördüler. Bir adım daha attılar ve hepsi başka bir vadiye daldılar.
– Oh, bacağım! Elim! – feryat ve inlemeyi yankıladı. Zayıf bir ses, değerli Başbuğu bile lanetledi ama sonra sustu.
Güneş doğduğunda Başbuğ orada oturdu, seçildiği günkü gibi. Görünüşünde en ufak bir değişiklik olmadı.
Sözcü uçurumdan çıktı, ardından iki kişi daha çıktı. Biçimsiz ve kanlı, kaç kişinin kaldığını görmek için arkalarını döndüler, ama sadece onlardı. Kalplerini ölümcül korku ve umutsuzluk doldurdu. Bölge bilinmiyordu, engebeli, kayalıktı– hiçbir yerde yol yoktu. İki gün önce bir yola çıkmışlar ama onu geride bırakmışlar. Başbuğ onları o tarafa götürdü.
Bu fantastik yolculukta ölen birçok arkadaş ve akraba hakkında düşündüler. Sakat uzuvlarındaki acıdan daha güçlü bir hüzün onları alt etti. Kendi yıkımlarına kendi gözleriyle şahit olmuşlardı.
Sözcü Başbuğun yanına gitti ve acı, umutsuzluk dolu, yorgun ve titreyen bir sesle konuşmaya başladı.
– Şimdi nereye gidiyoruz?
Başbuğ sessizdi.
– Bizi nereye götürüyorsunuz ve bizi nereye getirdiniz? Kendimizi ve ailelerimizi sizin ellerinize verdik ve o çorak topraklarda kendimizi harap olmaktan kurtarmak umuduyla evlerimizi ve atalarımızın mezarlarını geride bırakarak sizi takip ettik. Ama bizi daha kötü bir şekilde mahvettin. Arkanda iki yüz aile vardı ve şimdi bak kaç tane var!
– Yani herkes burada değil mi? – Başbuğ başını kaldırmadan mırıldandı.
– Böyle bir soruyu nasıl sorarsın? Yukarı bak ve gör! Bu talihsiz yolculukta kaçımız kaldığını sayın! İçinde bulunduğumuz şekle bakın! Böyle sakat kalmaktansa ölmek daha iyi olurdu.
– Sana bakamıyorum!
– Neden olmasın?
– Körüm.
Ölü bir sessizlik.
– Yolculuk sırasında görüşünüzü kaybettiniz mi?
– Kör doğdum!
Üçü çaresizlik içinde başlarını eğdi.
Sonbahar rüzgârı uğursuzca dağların arasından esti ve solmuş yaprakları aşağıya çekti. Tepelerin üzerinde bir sis uçuştu ve soğuk, buğulu hava kuzgunların kanatlarını salladı. Kötü bir haykırış yankılandı. Güneş gittikçe uzağa yuvarlanan ve aceleyle gelen bulutların arkasına gizlenmişti.
Üçü birbirlerine tam bir dehşet içinde baktı.
– Şimdi nereye gidebiliriz? – ciddi bir şekilde mırıldandı.
– Bilmiyoruz!
“Radoje Domanović” Projesi için çeviren Ezgi Özcan.
Ertesi gün uzun bir yolculuğa çıkma cesareti olan herkes toplandı. Belirlenen yere iki yüzden fazla aile geldi. Eski ev sahasına bakmak için evde sadece birkaçı kaldı.
Acı bir talihsizliğin doğdukları ve atalarının mezarlarının bulunduğu ülkeyi terk etmeye zorladığı bu sefil insan yığınına bakmak gerçekten üzücüydü. Yüzleri bitkin, yıpranmış ve güneş yanığı olmuştu. Uzun zahmetli yılların çektiği acı, üzerlerinde etkisini gösterdi ve bir sefalet ve acı umutsuzluğun resmini verdi. Ama tam bu anda, bir umut ışığı doğmuştu– tabi vatan hasretiyle karışık bir umut ışığı. Umutsuzca içini çeken ve kötü bir önsezinin havasıyla başını sallayan yaşlı bir adamın kırışmış yüzünden aşağı bir gözyaşı aktı. Daha iyi bir vatan aramak yerine o da bu kayaların arasında ölmesi için bir süre kalmayı tercih ederdi. Kadınların çoğu yüksek sesle ağıt yaktılar ve mezarlarını terk ettikleri ölü sevdiklerine veda ettiler.
Adamlar cesur bir cephe oluşturmaya çalışıyorlardı ve bağırıyorlardı, – Peki, bu lanet topraklarda açlıktan ölmeye ve bu gecekondularda yaşamaya devam etmek mi istiyorsunuz? – Aslında mümkün olsaydı, tüm lanetli bölgeyi yanlarında götürmek en iyisi olurdu.
Her insan kitlesinde olduğu gibi olağan gürültü ve bağırışlar vardı. Hem erkekler hem de kadınlar huzursuzdu. Çocuklar beşiklerinde ve annelerinin sırtında çığlık atıyorlardı. Hayvanlar bile biraz huzursuzdu. Çok fazla sığır yoktu, tek tük buzağı vardı ve sonra sırtına eski kilimleri, çantaları ve hatta iki çuval yükledikleri büyük kafalı ve şişman bacaklı, yalın, tüylü bir at vardı. Ağırlık altında zavallı hayvan sallandı. Yine de zaman zaman ayakta kalmayı ve kişnemeyi başardı. Diğerleri eşek yüklüyordu; çocuklar tasmalı köpekleri çekiyorlardı. Konuşmak, bağırmak, küfretmek, feryat etmek, ağlamak, havlamak, kişnemek– hepsi bol bol yapılıyordu. Bir eşek bile birkaç kez anırdı. Ancak başbuğ, sanki bütün mesele onu ilgilendirmiyormuş gibi tek bir söz söylemedi. Gerçek bir bilge adam!
Kafası aşağıda, düşünceli ve sessizce oturdu. Arada sırada tükürdü; hepsi buydu. Ancak tuhaf davranışı nedeniyle popülaritesi o kadar arttı ki, dedikleri gibi herkes onun için ateş ve sudan geçecekti. Aşağıdaki konuşmalar duyulabiliyordu:
– Böyle bir adam bulduğumuz için mutlu olmalıyız. Onsuz devam etseydik, Tanrı korusun! Ölürdük. Gerçek zekâsı var, size söylüyorum! Sessizdir. Henüz tek kelime etmedi! -başbuğya saygı ve gururla bakarken dedi biri.
– Ne söylemeli? Kim çok konuşursa, pek düşünmez. Bu adam kesin akıllı bir! O sadece düşünür ve hiçbir şey söylemez, – bir tane daha ekledi ve o da başbuğya hayranlıkla baktı.
– Bu kadar çok insana başbuğluk etmek kolay değil! Ellerinde büyük bir iş olduğu için düşüncelerini toplamak zorunda, dedi ilk konuşan.
Başlama zamanı geldi. Ancak bir süre başka birinin fikrini değiştirip onlarla gelip gelmeyeceğini görmek için beklediler, ama kimse gelmediği için artık oyalanamazlardı.
– Gitmemiz gerekmez mi? – başbuğya sordular.
Tek kelime etmeden kalktı.
En cesur adamlar, tehlike veya acil bir durumda yanlarında olmak için hemen etrafında toplandılar.
Başbuğ kaşlarını çatarak, birkaç adım attı, bastonunu ağırbaşlı bir şekilde önünde salladı. Toplantı onun arkasında ilerledi ve birkaç kez “Çok yaşa!” Diye bağırdı. Birkaç adım daha attı ve köyün önündeki çite çarptı. Orada doğal olarak durdu; bu yüzden grup da durdu. Başbuğ daha sonra biraz geri çekildi ve bastonunu birkaç kez çitin üzerine vurdu.
– Bizim ne yapmamızı istiyorsun? – diye sordular.
Hiçbir şey söylemedi.
– Ne yapmalıyız? Çiti yırtın! Yapacağımız şey bu! Bize bastonuyla ne yapacağını gösterdiğini görmüyor musun? -başbuğnun etrafında duranlara bağırdı.
– Kapı orada! Kapı orada! – çocuklara çığlık attı ve karşısındaki kapıyı işaret etti.
– Sessiz olun çocuklar!
– Tanrı yardımcımız olsun, neler oluyor? – birkaç kadın kendi kendileriyle çarpıştı.
– Bir kelime bile konuşmadı! Ne yapacağını biliyor. Çiti yırtın!
Bir anda çit sanki hiç orada olmamış gibi aşağı indi.
Çiti geçtiler.
Başbuğ büyük bir dikenli çalıya çarpıp durduğunda yüz adım atmışlardı. Büyük bir güçlükle kendini dışarı çekmeyi başardı ve sonra bastonunu her yöne vurmaya başladı. Kimse kımıldamadı.
– Peki şimdi sorun ne? – arkadakilere bağırdı.
– Dikenli çalıları kesin! -başbuğnun etrafında duranlara haykırdı.
– Dikenli çalıların arkasında yol var! İşte burada! – çocuklara ve hatta arkadaki birçok insana çığlık attı.
– Yol orada! Yol orada! -başbuğnun etrafındakileri öfkeyle taklit ederek alay etti. – Ve biz kör adamların bizi nereye götürdüğünü nasıl bilebiliriz? Herkes emir veremez. Başbuğ en iyi ve en doğrudan rotayı bilir. Dikenli çalıları kesin!
Yolu temizlemek için daldılar.
– Ah– elinde dikenle sıkışan biri ve yüzüne böğürtlen dalı vuran biri ağladı.
– Kardeşler, emek vermeden bir şeye sahip olamazsınız. Başarılı olmak için kendinizi biraz zorlamalısınız– gruptaki en cesur cevap verdi.
Zorlanarak çalıları kırdılar ve ilerlediler.
Biraz daha dolaştıktan sonra, bir sürü kütükle karşılaştılar. Bunlar da yana fırlatıldı. Sonra devam ettiler.
İlk gün çok az yol alındı çünkü birbirine benzer birçok engeli aşmaları gerekiyordu. Ve tüm bunlar çok az yemek yiyerek yapıldı, çünkü bazıları sadece kuru ekmek ve biraz peynir getirirken, diğerleri açlıklarını gidermek için sadece biraz ekmek getirmişti. Bazılarının hiçbir şeyi yoktu. Neyse ki yaz mevsimiydi, böylece etrafta meyve ağaçları bulabildiler.
Böylece, ilk gün arkalarında sadece küçük bir mesafe olmasına rağmen, kendilerini çok yorgun hissettiler. Hiçbir büyük tehlike ortaya çıkmadı ve kaza da olmadı. Doğal olarak, böylesine büyük bir girişimde aşağıdaki olaylar önemsiz sayılmalıdır: bir kadının sol gözüne batan dikeni nemli bir bezle örttü; bir çocuk topallayarak bir kütüğün içine girdi ve haykırdı; yaşlı bir adam bir böğürtlen çalısının üzerine takıldı ve bileğini burktu; üzerine soğan konduktan sonra adam cesurca acıya dayandı ve bastonuna yaslanarak başbuğnun arkasında yiğitçe topalladı. (Birkaçı yaşlı adamın ayak bileği hakkında yalan söylediğini, sadece geri dönmeye istekli olduğu için numara yaptığını söyledi.) Kısa süre sonra, kollarında diken ya da çizik olmayan sadece birkaç kişi kaldı. Erkekler, tüm bu zahmetleri kahramanca üstlenirken, kadınlar gittikleri saati lanet ediyordu ve çocuklar bu zahmetlerin ödüllendirileceğinin farkında olmadığı için, doğal olarak ağladır.
Herkesin mutluluğu ve sevinci içinde, başbuğya hiçbir şey olmadı. Açıkçası, doğruyu söylemek gerekirse, çok korunaklıydı, ama yine de adam şanslıydı. İlk gece kamp alanında herkes, günün yolculuğunun başarılı olduğu ve başbuğunun başına en ufak bir talihsizlik bile gelmediği için dua etti ve Tanrı’ya şükretti. Sonra en cesur adamlardan biri konuşmaya başladı. Yüzü bir böğürtlen fidanıyla çizilmişti, ama hiç aldırış etmemişti.
– Kardeşler– başladı. – Tanrıya şükür, bir günlük yolculuğu başarıyla arkamızda bıraktık. Yol kolay değil, ama devam etmeliyiz çünkü hepimiz bu zor yolun bizi mutluluğa götüreceğini biliyoruz. Yüce Tanrı, başbuğumuzu her türlü zarardan korusun ki bizi başarıyla yönetmeye devam edebilsin.
– İşler bugün gibi giderse yarın diğer gözümü kaybedeceğim! – kadınlardan biri öfkeyle söyledi.
– Ah, bacağım! – kadının sözlerinden cesaret alan yaşlı adam ağladı.
Çocuklar mızmızlanmaya ve ağlamaya devam etti ve anneler, sözcünün duyulabilmesi için onları susturmakta zorlandı.
– Evet, diğer gözünü kaybedeceksin, – öfkeyle patladı – ve ikisini de kaybedebilirsin! Bir kadının böylesine büyük bir sebepten dolayı gözlerini kaybetmesi büyük bir talihsizlik değil. Utanç! Hiç çocuklarınızın iyiliğini düşünmez misiniz? Bu çabada yarımız yok olalım! Ne fark eder ki? Tek göz nedir? Bizi arayan ve bizi mutluluğa götüren biri varken gözlerin ne işe yarıyor? Sadece senin gözün ve yaşlı adamın bacağı yüzünden girişimimizden vazgeçmeli miyiz?
– Yalan söylüyor! Yaşlı adam yalan söylüyor! Sadece geri dönebilmek için numara yapıyor – her taraftan yankılanan sesler.
– Kardeşler, kim daha uzağa gitmek istemezse, – dedi sözcü tekrar, – şikayet etmek ve geri kalanımızı karıştırmak yerine geri dönmesine izin verin. Beni ilgilendiren tek şey, yürüyebildiğim sürece bu bilge başbuğu takip edeceğim!
– Hepimiz takip edeceğiz! Hepimiz yaşadığımız sürece onu takip edeceğiz!
Başbuğ sessizdi.
Herkes ona bakmaya ve fısıldamaya başladı:
– Düşüncelerine dalmış!
– Bilge bir adam!
– Alnına bak!
– Ve her zaman kaşlarını çatıyor!
– Ciddi!
– O cesur! Her halinden belli.
– Çok haklısın! Çit, kütükler, çalılar– her şeyi sürüyor. Kasvetli bir şekilde bastonuna vuruyor, hiçbir şey söylemiyor ve aklında ne olduğunu tahmin etmek gerekiyor.
– Kardeşlerim ve arkadaşlarım, tüm konuşmalarınızı dinledim, bu yüzden şimdi beni dinlemenizi rica ediyorum. Bu çorak bölgede kaldığımız sürece tüm görüşmelerimiz ve sohbetlerimizin hiçbir değeri yok. Bu kumlu toprakta ve bu kayalıklarda, bırakın hiçbirimizin daha önce hiç görmediği bu kuraklık bir yana, yağmurlu yıllar olsa bile burada hiçbir şey büyüyememiştir.
Daha ne kadar böyle bir araya gelip boşuna konuşacağız? Sığırlar yemeksizlikten ölüyor ve çok yakında biz ve çocuklarımız da açlıktan öleceğiz. Daha iyi ve daha mantıklı başka bir çözüm bulmalıyız. Bence bu kurak toprağı terk edip daha iyi ve daha verimli topraklar bulmak için dünyaya açılmanın en iyisi olacağını düşünüyorum çünkü artık böyle yaşayamayız.
Böylelikle kısır bir ilin sakini bir toplantıda yorgun bir sesle bir kez konuştu. Bunun nerede ve ne zaman olduğu sizi veya beni ilgilendirmiyor sanırım. Bunun uzun zaman önce bir yerde bir yerlerde olduğuna inanmak önemli ve bu yeterli. Dürüst olmak gerekirse, bir zamanlar bu hikâyeyi bir şekilde uydurduğumu düşündüm, ama yavaş yavaş kendimi bu iğrenç yanılsamadan kurtardım. Şimdi gerçekten ne olduğunu, bir yerde ve ara sıra olmuş olması gerektiğini ve bunu hiçbir şekilde asla uyduramayacağıma kesinlikle inanıyorum.
Soluk, bitkin yüzleri ve boş, kasvetli, neredeyse anlamayan bakışları olan dinleyiciler, elleri kemerlerinin altında, bu bilge sözlerle canlanıyor gibiydi. Her biri, yorucu çalışmanın ödülünün zengin bir hasat olacağı bir tür büyülü, cennet gibi bir ülkede olduğunu hayal ediyordu.
– O haklı! O haklı! – her taraftan bitkin sesler fısıldadı.
– Bu bahsettiğin yer ya…kı…n mı? – bir köşeden bir mırıltı duyuldu.
– Kardeşler! – bir diğeri biraz daha güçlü bir sesle başladı. – Bu tavsiyeye hemen uymalıyız çünkü artık böyle gidemeyiz. Çabaladık ve zorlandık, ama her şey boşuna oldu. Yemek için kullanılabilecek tohumları ektik, ancak sel oldu ve sadece çıplak kaya kalsın diye yokuşlardan tohumu ve toprağı yıkadı. Sonsuza kadar burada kalmalı ve sabahtan akşama sadece aç ve susuz, çıplak ve yalınayak kalmak için mi çalışmalıyız? Yola çıkmalı ve çok çalışmanın bol mahsul vereceği daha iyi ve daha verimli topraklar aramalıyız.
– Hadi gidelim! Hemen gidelim çünkü burası artık yaşanmaya uygun değil!
Fısıltılar yükseldi ve her biri nereye gittiğini düşünmeden uzaklaşmaya başladı.
– Bir dakika kardeşler! Nereye gidiyorsun? – ilk konuşmacı yeniden başladı. – Elbette gitmeliyiz, ama böyle değil. Nereye gittiğimizi bilmeliyiz. Aksi takdirde kendimizi kurtarmak yerine daha kötü bir duruma düşebiliriz. Hepimizin itaat etmesi gereken ve bize en iyi ve en doğrudan yolu gösterecek bir başbuğ seçmemizi öneririm.
– Seçelim! Hemen birini seçelim – sesleri yankılandı.
Ancak şimdi tartışma, gerçek bir kaos ortaya çıktı. Herkes konuşuyordu ve kimse dinlemiyordu ya da duyamıyordu. Gruplara ayrılmaya başladılar, her biri kendi kendine mırıldandı ve sonra gruplar bile dağıldı. İkişer ikişer, kol atarak konuşmaya, bir şeyler kanıtlamaya çalışarak, kollarından çekerek ve elleriyle sessizliği hareket ettirmeye başladılar. Sonra hepsi konuşmaya devam ederek yeniden toplandılar.
– Kardeşler! – aniden tüm diğer boğuk, donuk sesleri bastıran daha güçlü bir ses yankılandı. – Böyle bir anlaşmaya varamayız. Herkes konuşuyor ve kimse dinlemiyor. Bir başbuğ seçelim! Aramızda kimi seçebiliriz? Aramızda kimler yolları bilecek kadar seyahat etti? Hepimiz birbirimizi iyi tanıyoruz, ancak ben kendimi ve çocuklarımı burada tek bir kişinin başbuğluğu altında bırakmam. Bunun yerine, bu sabahtan beri yolun kenarındaki gölgede oturan o yolcuyu kim tanıyor söyle bana?
Sessizlik düştü. Hepsi yabancıya doğru döndü ve onu baştan aşağı boyutlandırdı.
Sakalı ve uzun saçları yüzünden zorlukla görünen kasvetli bir yüze sahip orta yaşlı gezgin, oturdu ve eskisi gibi sessiz kaldı, düşüncelere daldı ve zaman zaman büyük bastonunu yere vurdu.
– Dün aynı adamı genç bir çocukla gördüm. Birbirlerini ellerinden tutuyorlar ve caddede ilerliyorlardı. Ve dün gece çocuk köyü terk etti ama yabancı burada kaldı.
– Kardeşim, bu aptalca önemsiz şeyleri unutalım ki zaman kaybetmeyelim. Her kim olursa olsun, o çok uzaklardan geliyor çünkü hiçbirimiz onu tanımıyoruz ve kesinlikle bize başbuğluk etmenin en kısa ve en iyi yolunu biliyor. Bana göre çok bilge bir adam çünkü sessizce oturuyor ve düşünüyor. Başka biri şimdiye kadar on kez ya da daha fazla işimize karışırdı ya da içimizden biriyle konuşmaya başlardı, ama o her zaman orada tek başına oturuyor ve hiçbir şey söylemiyordu.
– Elbette, adam bir şeyler düşündüğü için sessizce oturuyor. Çok zeki olsa gerek, başka bir ihtimal yok – diğerleriyle aynı fikirdeydi ve yabancıyı yeniden incelemeye başladı. Her biri, olağanüstü zekasının bir kanıtı olan, onda parlak bir özellik keşfetmişti.
Konuşmak için fazla zaman harcanmadı, bu yüzden sonunda herkes bu yolcuya sormanın en iyisi olacağı konusunda hemfikirdi – onlara öyle geliyordu ki, Tanrı onu daha iyi bir bölge ve daha verimli toprak aramaları için dünyaya götürmek için göndermişti. Başbuğları olmalı ve onu dinleyecekler ve sorgusuz sualsiz itaat edeceklerdi.
Yabancıya kararlarını açıklamak için kendi aralarından on adam seçtiler. Bu heyet, ona sefil durumu gösterecek ve başbuğları olmasını isteyecekti.
Bu yüzden on kişi gitti ve alçakgönüllülükle yolcunun önünde eğildi. İçlerinden biri bölgenin verimsiz topraklarından, kurak yıllardan ve hepsinin kendilerini içinde buldukları sefaletten bahsetmeye başladı. Aşağıdaki sözlerle bitirdi:
– Bu koşullar bizi evlerimizi ve toprağımızı terk etmeye ve daha iyi bir vatan bulmak için dünyaya taşınmaya zorluyor. Tam o anda nihayet anlaşmaya vardığımızda, Tanrı bize merhamet etmiş, sizi – bilge ve değerli bir yabancı olarak – bize göndermiş ve bize önderlik edin ve sefaletimizden kurtarın diye bunu yapmıştır. Buradaki tüm sakinler adına sizden başbuğmuz olmanızı rica ediyoruz. Nereye giderseniz gidin, biz takip edeceğiz. Yolları biliyorsunuz ve kesinlikle daha mutlu ve daha iyi bir memlekette doğdunuz. Sizi dinleyeceğiz ve her bir emrinize itaat edeceğiz. Bilge yabancı, bu kadar çok ruhu mahvolmaktan kurtarmayı kabul edecek misin? Bizim başbuğmuz olacak mısın?
Tüm bu yalvaran konuşma sırasında, bilge yabancı asla başını kaldırmadı. Bütün zaman boyunca, onu buldukları pozisyonda kaldı. Başını eğdi, kaşlarını çattı ve hiçbir şey söylemedi. Sadece zaman zaman bastonunu yere vurdu ve – düşündü. Konuşma bittiğinde, konumunu değiştirmeden kibarca ve yavaşça mırıldandı:
– Yapacağım!
– O zaman seninle gelip daha iyi bir yer arayabilir miyiz?
– Yapabilirsin! – başını kaldırmadan devam etti.
Şevk ve takdir ifadeleri şimdi ortaya çıktı, ama yabancı hiçbirine tek kelime etmedi.
On kişi, başarılarını diğerlerine haber vererek, bu adamın ne kadar büyük bir bilgeliğe sahip olduğunu ancak şimdi gördüklerini ekledi.
– Kiminle konuştuğunu görmek için bile bulunduğu yerden hareket etmedi ya da başını kaldırmadı. Sadece sessizce oturdu ve meditasyon yaptı. Tüm konuşmamıza ve minnettarlığımıza sadece iki kelime söyledi.
– Gerçek bir bilge! Nadir bulunan bir dahi! – Tanrı’nın kendisini cennetten bir melek olarak onları kurtarmak için gönderdiğini iddia ederek mutlu bir şekilde her taraftan bağırdılar. Herkes, dünyada hiçbir şeyin rahatsız edemeyeceği böyle bir başbuğnun başarısına sıkı sıkıya ikna olmuştu. Ve böylece ertesi gün şafak vakti yola çıkmaya karar verildi.
Korkunç bir rüya gördüm. Rüyanın kendisini pek merak etmiyorum, asıl merak ettiğim şey sessiz ve saygın bir vatandaş olan, diğer çocuklar gibi sevgili, acı çeken Sırbistan anamızın itaatkâr bir çocuğu olan kendimin, böyle korkunç şeyleri hayal etme cesaretini nasıl bulabildiğimi merak ediyorum. Tabii ki, biliyorsun, eğer bir şeyde bir istisna olsaydım, farklı olurdu, ama hayır, sevgili arkadaşım, herkes gibi aynısını yapıyorum ve her şeyde dikkatli olmak konusunda, orada kimse benimle tam olarak eşleşemez. Bir keresinde sokakta yatan bir polis üniformasının parlak bir düğmesini görüp, geçerken onun sihirli parıltısına baktım, tatlı hatıralarla doluydu, aniden elim titremeye ve selam vermeye başladı; başım kendi toprağına eğildi ve yüzüm, üstlerimizi selamlarken hepimizin taktığı o güzel gülümsemeyle doldu.
– Damarlarımda asil kan akıyor – işte bu! – O anda düşündüğüm buydu ve dikkatsizce düğmeye basıp geçen vahşiye küçümseyerek baktım.
– Bir hayvan! – dedim acı bir şekilde ve tükürdüm ve sonra sessizce yürüdüm, bu tür canavarların az olduğu düşüncesiyle teselli oldum ve Tanrı’nın bana saf bir yürek ve atalarımızın asil, yiğit kanını vermesine özellikle sevindim.
Pekâlâ, şimdi ne kadar harika bir adam olduğumu görebiliyorsunuz, diğer saygın vatandaşlardan hiç de farklı değilim ve rüyalarımda bu kadar korkunç ve aptalca şeylerin nasıl olabileceğini hiç şüphesiz merak edeceksiniz.
O gün bana olağandışı bir şey olmadı. İyi bir akşam yemeği yedim ve daha sonra boş zamanımda dişlerimi toplayarak oturdum; şarabımı yudumladım ve sonra vatandaş olarak haklarımı böylesine cesur ve vicdanlı bir şekilde kullandıktan sonra daha çabuk uyumak için yatağa gittim ve yanıma bir kitap aldım.
Kitap kısa süre sonra ellerimden kaydı, arzumu tatmin etmişti ve tüm görevlerimi yerine getirmiştim, bir kuzu gibi masum uyuya kaldım.
Birden kendimi dağların arasından geçen dar, çamurlu bir yolda buldum. Soğuk, kara bir gece. Rüzgar, çorak dallar arasında uluyor ve çıplak tenle temas ettiğinde ustura gibi kesiliyor. Gökyüzü siyah, aptal ve tehditkâr ve kar, tıpkı toz gibi gözlerine üfleniyor ve yüzüne vuruyor. Hiçbir yerde yaşayan bir ruh yok. Ara sıra acele ediyorum ve sonra çamurlu yolda sağa sola kayıyorum. Sallanıyorum, düşüyorum ve sonunda yolumu kaybediyorum, dolaşıyorum – Tanrı bilir nerede – ve bu kısa, sıradan bir gece değil, bir asır kadar uzun sürüyor ve nerede olduğumu bilmeden her zaman yürüyorum.
Bu yüzden çok uzun yıllar yürüdüm ve ülkemden çok uzak bir yere, dünyanın bilinmeyen bir yerine, muhtemelen kimsenin bilmediği ve eminim ki sadece rüyalarda görülebilen garip bir ülkeye geldim.
Arazide dolaşarak birçok insanın yaşadığı büyük bir kasabaya geldim. Büyük pazar yerinde kocaman bir kalabalık vardı, birinin kulak zarını patlatacak kadar korkunç bir ses çıkıyordu. Pazar yerine bakan bir handa kaldım ve ev sahibine neden bu kadar çok insanın bir araya geldiğini sordum…
– Sessiz ve saygın insanlarız, – öyküsüne başladı – biz sulh hakime sadık ve itaatkarız.
– Hâkim, en yüksek otoriteniz mi? – Sözünü keserek sordum.
– Hâkim burada hüküm sürüyor ve o bizim en yüksek otoritemiz; sırada polis gelir.
Güldüm.
– Neden gülüyorsun?… Bilmiyor muydun?… Nerelisiniz?
Ona yolumu nasıl kaybettiğimi ve uzak bir ülkeden, Sırbistan’dan geldiğimi söyledim.
– O ünlü ülkeyi duydum! – ev sahibine fısıldadı, bana saygıyla baktı ve sonra yüksek sesle konuştu:
– Bizim yöntemimiz bu, – devam etti – burada yargıç polisleriyle birlikte hüküm sürüyor.
– Polisleriniz nasıl?
– Pekala, farklı polis türleri vardır- rütbelerine göre değişir. Daha seçkinler, daha az seçkinler var… Biliyorsunuz, sessiz ve saygın insanlarız ama her tür serseri mahalleden gelir, bizi yozlaştırır ve bize kötü şeyler öğretir. Yargıç, her bir vatandaşımızı diğerlerinden ayırmak için dün tüm vatandaşlarımızın yerel mahkemeye gitmeleri yönünde bir emir verdi, burada her birimizin alnını dağlayacağız. Bu yüzden bu kadar çok insan bir araya geldi: ne yapacaklarını öğüt almak için.
Ürperdim ve bu garip ülkeden olabildiğince çabuk kaçmam gerektiğini düşündüm, çünkü bir Sırp olsam da, şövalyelik ruhunun bu kadar sergilenmesine alışkın değildim ve bu konuda biraz tedirgindim!
Ev sahibi hayırsever bir şekilde güldü, omzuma hafifçe vurdu ve gururla şöyle dedi:
– Yabancı, bu seni korkutmak için yeterli mi? Merak etmeyin, bizimki gibi cesareti bulmak için uzun bir yol kat etmeniz gerekiyor!
– Ne yapmak istiyorsun? – Çekingen bir şekilde sordum.
– Ne soru! Ne kadar cesur olduğumuzu göreceksin. Bizimki gibi cesaret bulmak için uzun bir yol kat etmeniz gerekiyor, size söylüyorum. Çok uzağa seyahat ettiniz ve dünyayı gördünüz, ama eminim hiç bizden daha büyük kahramanlar görmediniz. Oraya birlikte gidelim. Acele etmeliyim.
Tam kapının önünde kırbaç sesini duyduğumuzda gitmek üzereydik.
Dikizledim: Seyretmek için bir manzara vardı- kafasında parlak, rütbesini gösteren bir başlık olan, şatafatlı bir takım elbise giymiş bir adam, çok zengin, sivil kesimli çok zengin giysiler içinde başka bir adamın sırtına biniyordu. Hanın önünde durdu ve sürücü indi.
Ev sahibi dışarı çıktı, yere eğildi ve şatafatlı giysili adam, özel olarak dekore edilmiş bir masaya hanın içine girdi. Sivil giysili olan hanın önünde kaldı ve bekledi. Ev sahibi de ona boyun eğdi.
– Bütün bunlar neyle ilgili? – Ev sahibine sordum, şaşkınlıkla.
– Hana giren yüksek rütbeli bir polis ve bu adam bizim en seçkin vatandaşlarımızdan biri, çok zengin ve büyük bir vatansever- diye fısıldadı ev sahibi.
– Ama neden diğerinin sırtına binmesine izin veriyor?
Ev sahibi bana başını salladı ve kenara çekildik. Bana küçümseyici bir gülümseme attı ve dedi ki:
– Nadiren hak edilen büyük bir onur olduğunu düşünüyoruz! – Bana pek çok şey anlattı ama o kadar heyecanlandım ki çıkaramadım. Ama sonunda ne dediğini çok net bir şekilde duydum: – Bu, tüm ulusların hâlâ takdir etmeyi öğrenemediği, kendi ülkesine yapılan bir hizmettir!
–
Toplantıya geldik ve başkan seçimi devam ediyordu.
İlk grup, eğer ismini doğru hatırlıyorsam, başkan adayı olarak Kolb adında bir adam koydu; ikinci grup Talb’ı istedi ve üçüncünün kendi adayı vardı.
Korkunç bir kafa karışıklığı vardı; her grup kendi adamını zorlamak istedi.
– Böylesine önemli bir toplantının başkanı için Kolb’den daha iyi bir adamımız olmadığını düşünüyorum, – dedi ilk gruptan bir ses, – çünkü hepimiz onun bir vatandaş olarak erdemlerini ve onun büyük cesaretini çok iyi biliyoruz. Burada aramızda gerçekten önemli insanlar tarafından bu kadar sık sürülmüş olmakla övünebilecek kimse olduğunu sanmıyorum…
– Bunun hakkında konuşacaksın, – ikinci gruptan biri çığlık attı. – Hiç küçük bir polis memuru tarafından ezilmedin!
– Erdemlerinin ne olduğunu biliyoruz, – üçüncü gruptan biri ağladı. – Ulumadan tek bir kırbaç darbesine asla dayanamazsın!
– Bunu açıklığa kavuşturalım kardeşler! – başladı Kolb. – On yıl kadar erken bir zamanda seçkin insanların sırtıma bindikleri doğrudur; beni kırbaçladılar ve hiç ağlamadım, ama aramızda daha çok hak edenleri olabilir. Belki daha genç daha iyileri vardır.
– Hayır, hayır, – destekçileri ağladı.
– Tarihi geçmiş ödüller hakkında bir şey duymak istemiyoruz! Kolb’a binişin üzerinden on yıl geçti, – ikinci gruptan sesler bağırdı.
– Genç kan devraldı, yaşlı köpeklerin eski kemikleri çiğnemesine izin verin – bazılarına üçüncü grup deniyor.
Birdenbire daha fazla gürültü olmadı; insanlar bir yolu açmak için sağa sola hareket ettiler ve otuz yaşında genç bir adam gördüm. O yaklaşırken tüm kafalar öne eğildi.
– Bu kim? – Ev sahibime fısıldadım.
– O popüler lider. Genç bir adam, ama çok umut verici. İlk günlerinde hakimi üç kez sırtında taşımış olmakla övünebilirdi. Herkesten daha popüler.
– Belki onu seçerler? – Ben sorguladım.
– Bu kesin olduğundan daha fazlası, çünkü diğer tüm adaylar için olduğu gibi – hepsi daha yaşlı, zaman onları geride bıraktı, oysa yargıç dün bir süre sırt üstü sürdü.
– Onun adı ne?
– Kleard.
Ona onurlu bir yer verdiler.
– Sanırım, – Kolb’un sesi sessizliği bozdu – bu pozisyon için Kleard’dan daha iyi bir adam bulamayız. O genç, ama hiçbirimiz yaşlı değiliz.
– Duyun, duyun!… Yaşasın Kleard!… – tüm sesler kükredi.
Kolb’ve Talb onu başkanın yerine götürdü. Herkes derin bir selam verdi ve mutlak bir sessizlik oldu.
– Bana oybirliğiyle verdiğiniz saygı ve bu onurunuz için çok teşekkür ederim kardeşlerim. Şimdi benimle olan umutlarınız çok gurur verici. Böylesine önemli günlerde milletin isteklerini yerine getirmek kolay değil, ama güveninizi haklı çıkarmak, fikrinizi dürüstçe temsil etmek ve bana olan saygınızı hak etmek için elimden gelen her şeyi yapacağım. Beni seçtiğiniz için teşekkürler kardeşlerim.
– Yaşasın! Çok yaşa! Çok yaşa! – seçmenler her taraftan gürledi.
– Ve şimdi yeğenlerim, umarım bu önemli olay hakkında birkaç söz söylememe izin verirsiniz. Bizi bekleyen bu tür işkenceler gibi acılara katlanmak kolay değildir; alnına sıcak ütü damgası basması kolay değildir. Gerçekten, hayır – bunlar tüm insanların dayanamayacağı acılardır. Korkakların titremesine izin verin, korkuya kapılsınlar, ama cesur ataların oğulları olduğumuzu, damarlarımızda asil kanın aktığını, büyükbabalarımızın kahraman kanı, onsuz ölen büyük şövalyelerin bir an için unutmamalıyız. Özgürlük için ve hepimizin iyiliği için, onların soyuna göz yumuyoruz. Eğer onların acıları ile karşılaştırırsak, acımız çok az – şimdi her zamankinden daha iyi yaşadığımıza göre, yozlaşmış ve korkak bir ırkın üyeleri gibi mi davranacağız? Milletimizi tüm dünyanın önünde utandırmak istemeyen her gerçek vatansever, bir erkek ve bir kahraman gibi acıya katlanacaktır.
– Duyun bunları! Duyun bunları! Çok yaşa Kleard!
Kleard’dan sonra birkaç ateşli konuşmacı vardı; korkmuş insanları cesaretlendirdiler ve Kleard’ın söylediklerini aşağı yukarı tekrarladılar.
Sonra yüzü kırışmış, saçları ve sakalı kar kadar beyaz olan solgun, yorgun, yaşlı bir adam konuşmak istedi. Dizleri yaşla titriyordu, elleri titriyordu, sırtı bükülmüştü. Sesi titriyordu, gözleri yaşlardan parlıyordu.
– Çocuklar, – başladı, beyaz, buruşuk yanaklarından akan ve beyaz sakalına düşen gözyaşlarıyla, – Ben mutsuzum ve yakında öleceğim, ama bana böyle bir utancın size gelmesine izin vermeseniz iyi olur. Yüz yaşındayım ve hayatım boyunca onsuz yaşadım!… Kölelik dağlaması şimdi beyaz ve yorgun kafamda neden olsun?…
– Kahrolsun o eski pislik! – başkan ağladı.
– Kahrolsun ona! – diğerleri bağırdı.
– Yaşlı korkak!
– Gençleri cesaretlendirmek yerine herkesi korkutuyor!
– Gri saçlarından utanmalı! Yeterince uzun yaşadı ve hala korkabiliyor – genç olan bizler daha cesuruz…
– Kahrolsun korkak!
– Onu dışarı atın!
– Kahrolsun ona!
Cesur, genç yurtseverlerden oluşan öfkeli bir kalabalık yaşlı adama koştu ve öfkeyle onu itmeye, çekmeye ve tekmelemeye başladı.
Sonunda yaşı yüzünden gitmesine izin verdiler- aksi takdirde onu diri diri taşlayacaklardı.
Hepsi yarın cesur olacaklarını ve uluslarının şeref ve şanına layık olduklarını göstereceklerini taahhüt ettiler.
İnsanlar toplantıdan mükemmel bir sırayla ayrıldı. Ayrılırken dediler ki:
– Yarın kimin kim olduğunu göreceğiz!
– Övünenlerin yarın icabına bakarız!
– Değerlilerin değersizlerden ayrılma vakti geldi, böylelikle her serseri cesur bir kalple övünemeyecek!
–
Hana geri döndüm.
– Neden yapıldığımızı gördün mü? – ev sahibim bana gururla sordu.
– Gördüm gerçekten, – otomatik olarak cevap verdim, gücümün beni terk ettiğini ve kafamın tuhaf izlenimlerle vızıldadığını hissettim.
O gün, gazetelerinde aşağıdaki gibi önemli bir makale okudum:
– Vatandaşlar, aramızdaki boşuna övünme ve küstahlıktan vazgeçme zamanı; hayali erdemlerimizi ve hak ettiklerimizi göstermek için bolca kullandığımız boş kelimelere saygı duymayı bırakmanın zamanı geldi. Vatandaşlar, sözlerimizi sınamanın ve kimin gerçekten değerli kimin olmadığını göstermenin zamanı geldi! Ancak aramızda zorla dağlanması gereken utanç verici korkaklar olmayacağına inanıyorum. Damarlarında atalarımızın asil kanından bir damla hisseden her birimiz, acıyı ve ıstırabı ilk taşıyanlar arasında gururla ve sessizce mücadele edeceğiz, çünkü bu kutsal acıdır, iyilik için bir fedakarlıktır. Ülkemiz ve hepimizin refahı içindir. İleri, vatandaşlar, yarın asil sınav günü!…
–
Ev sahibim o gün toplantıdan hemen sonra ertesi gün belirlenen yere olabildiğince erken gelebilmek için yatağa gitti. Ancak birçoğu sıranın başına mümkün olduğunca yakın olmak için doğrudan Belediye Binası’na gitmişti.
Ertesi gün Belediye Binasına da gittim. Herkes oradaydı – genç ve yaşlılar, erkek ve kadınlar. Bazı anneler, minik bebeklerini kölelik, yani namusla damgalayabilmek ve böylece devlet memurluğundaki yüksek mevkilere daha fazla hak kazanabilmek için kucaklarında getirdiler.
İtme ve küfürler vardı (çünkü onlar daha çok Sırplar gibiydiler ve bir şekilde buna sevindim) ve herkes kapıda ilk olmaya çabaladı. Hatta bazıları insanları boğazlıyordu.
Dağlama işlemi, halkı hafifçe kınayan beyaz, resmi bir takım elbise içindeki özel bir memur tarafından uygulandı:
– Mırıldanma, Tanrı aşkına, herkesin sırası gelecek – siz hayvan değilsiniz, sanırım kıpırdamadan idare edebiliriz.
Dağlama başladı. Biri haykırdı, bir diğeri sadece inledi ama ben orada olduğum sürece kimse ses çıkarmadan dayanamadı.
Bu işkenceyi uzun süre izlemeye dayanamadım, bu yüzden hana geri döndüm, ama bazıları zaten oradaydı, yiyip içiyordu.
– Bitti! – dedi biri.
– Aslında çığlık atmadık ama Talb bir eşek gibi anırıyordu!… – dedi başka biri.
– Talb’inizin nasıl bir şey olduğunu gördünüz ve dün toplantıya başkanlık etmek istediniz.
– Ah, asla söyleyemezsin!
Acı ve kıvranarak inleyerek konuştular, ama bunu birbirlerinden saklamaya çalışıyorlardı, çünkü her biri korkak olarak görülmekten utanıyordu.
Kleard inledi çünkü kendini rezil etti ve Lear adında bir adam bir kahramandı çünkü alnına iki dağlamanın uygulanmasını istedi ve hiç acı çekmedi. Bütün kasaba sadece onun hakkında büyük bir saygıyla konuşuyordu.
Bazıları kaçtı ama herkes tarafından hor görüldü.
Birkaç gün sonra, alnında iki dağlaması olan, başı dik, haysiyet ve özgüvenle, şan ve gururla dolaştı ve nereye giderse gitsin, herkes eğilip şapkasını çıkararak günün kahramanını selamladı.
Erkekler, kadınlar ve çocuklar ülkenin en büyük adamını görmek için sokakta peşinden koştu. Nereye giderse gitsin, hayranlıktan ilham alan fısıltı onu takip etti: “Lear, Lear!… Bu o!… İşte alnında iki dağlama basılırken ulumayan, ses çıkarmayan kahraman!” Gazetelerin manşetlerinde yer almış, övülmüş, yüceltilmişti.
Ve halkın sevgisini hak etmişti.
–
Her yerde böyle övgüler dinlerim ve damarlarımda akan eski, asil Sırp kanını hissetmeye başlarım, Atalarımız kahramandı, özgürlük için kazıklara vurulmuş olarak öldüler; bizim de kahramanca geçmişimiz ve Kosova’mız var. Irkımın ne kadar cesur olduğunu göstermeye ve Belediye Binası’na koşup bağırmaya hevesli, ulusal gurur ve kibirle heyecanlanıyorum:
– Lear’ını neden övüyorsun?… Gerçek kahramanları hiç görmediniz! Gelin ve asil Sırp kanının neye benzediğini kendiniz görün! Başıma sadece iki değil on dağlama uygulayın!
Beyaz takım elbiseli memur sıcak demiri alnıma yaklaştırdı ve başladım… Rüyamdan uyandım.
Korkuyla alnımı ovuşturdum ve rüyalarda görünen tuhaf şeyleri merak ederek kendimi geçtim.
– Neredeyse Learlarının ihtişamını gölgede bırakıyordum, – Düşündüm ve tatmin oldum, döndüm ve bir şekilde rüyamın sona ermemesine üzüldüm.
“Radoje Domanović” Projesi için çeviren Ezgi Özcan.
Bu dünyada pek çok harikalar ortaya çıkıyor ve ülkemiz, birçoklarının söylediği gibi, harikalar artık harikalar olmayacak kadar harikalarla dolup taşıyor. Burada hiç düşünmeyen çok yüksek mevkilerde olan ve bir tazminat olarak ya da belki başka nedenlerle, diğer Sırp öküzlerinden bir parça bile farklı olmayan sıradan bir köylünün öküzü düşünmeye başladı. Özellikle Sırbistan’da bu talihsiz işgalin size yalnızca kötülük getirebileceği kanıtlandığı için, bu dahiyane hayvanı böylesine sert bir çabaya cesaretlendiren ne olduğunu Tanrı bilir. Öyleyse, bu zavallı şeytanın tüm saflığıyla, bu çabanın anavatanında kârlı olmadığını bile bilmediğini söyleyelim, bu yüzden ona belirli bir yurttaşlık cesareti vermeyeceğiz. Ancak, bir öküzün neden seçmen, meclis üyesi, sulh hâkimi olmadığı ve herhangi bir sığır meclisinde milletvekili, hatta senatör seçilmediği için (eğer belli bir yaşa gelmişse) neden düşünmesi gerektiği bir muamma olarak kalır. Zavallı ruh, herhangi bir sığır ülkesinde bir devlet bakanı olmayı hayal etmiş olsaydı, tam tersine, bazı mutlu ülkelerdeki mükemmel bakanlar gibi, mümkün olduğunca az düşünmesi gerektiğini bilmeliydi. Ülke bu açıdan da çok şanslı değil. Sonunda, Sırbistan’daki bir öküzün neden halk tarafından yapılamayan bir şeyi yaptığını önemseyelim? Ayrıca, yalnızca bazı doğal içgüdülerinden dolayı düşünmeye başlamış olabilir.
Peki bu nasıl bir öküz? Zoolojinin bize öğrettiği gibi, diğer tüm öküzler gibi başı, gövdesi ve uzuvları olan sıradan bir öküz; bir araba çeker, otların üzerinde otlatır, tuz yalar, geviş getirir ve anırır. Onun adı Gri.
İşte böyle düşünmeye başladı. Bir gün efendisi onu ve arkadaşı Kara öküzü bağladı, arabaya çalınan bazı grevciler yükledi ve satmak için kasabaya götürdü. Kasabaya girer girmez, kazıkları sattı ve ardından gri öküzü ve yoldaşını, onları boyunduruğa bağlayan zinciri bağladı, önlerine bir demet otu fırlattı ve neşeyle küçük bir meyhaneye gidip bir birkaç içki içti. Kasabadaki festival devam ediyordu, bu yüzden her taraftan erkekler, kadınlar ve çocuklar geçiyordu. Diğer öküzler tarafından biraz aptal olarak bilinen kara öküz hiçbir şeye bakmadı, bunun yerine öğle yemeğine ciddiyetle takıldı, bir karın dolusu yedi, saf eğlenceden biraz anırdı ve sonra tatlı bir şekilde uyuyarak ve geviş getirerek yattı. Oradan geçen tüm o insanlar onun umurunda değildi. O sadece uyuyor ve barışçıl bir şekilde kafa yoruyor (yüce bir kariyer için tüm bu yatkınlıklara rağmen insan olmaması üzücü). Ancak gri öküz tek bir ısırık bile alamadı. Rüya gibi gözleri ve yüzündeki hüzünlü ifade, ilk bakışta bunun bir düşünür ve tatlı, etkilenebilir bir ruh olduğunu gösterdi. İnsanlar, Sırplar, görkemli geçmişlerinden, isimlerinden, milletlerinden gurur duyarak yanından geçiyorlar ve bu gurur onların sert tavırları ve hızlarında görülebiliyor. Gri öküz tüm bunları gözlemledi ve ruhu, bu muazzam adaletsizlik nedeniyle birdenbire keder ve acıyla tüketildi ve bu kadar ani ve güçlü bir duyguya boyun eğmekten başka çaresi yoktu; hüzünle, acıyla anırdı, gözlerinden yaşlar akıyordu. Ve şiddetli acısıyla gri öküz düşünmeye başladı:
– Ustam ve yurttaşları Sırplar neyle bu kadar gurur duyuyorlar? Neden başlarını bu kadar dik tutuyorlar ve halkıma kibirli bir gurur ve küçümseme ile bakıyorlar? Anavatanlarıyla gurur duyuyorlar, merhametli kaderin onlara burada Sırbistan’da doğma hakkı vermesinden gurur duyuyorlar. Annem beni burada Sırbistan’da doğurdu ve Sırbistan sadece benim anavatanım değil, babamın da ve atalarım da onlarınki gibi hep birlikte eski Slav anavatanından bu topraklara geldiler. Yine de hiçbirimiz bundan gurur duymadık, sadece daha ağır bir yükü yokuş yukarı çekebilme yeteneğimizle gurur duyduk; bugüne kadar hiçbir öküz bir Alman öküzüne söylemedi: “Benden ne istiyorsun, ben bir Sırp öküzüyüm, vatanım Sırbistan’ın gururlu ülkesi, tüm atalarım burada, bu topraklarda doğuruldu ve buralar atalarımın mezarlarıdır.” Tanrı korusun, biz bununla asla gurur duymadık ve hatta bundan gurur duymak aklımıza hiç gelmedi. Garip insanlar!
Bu düşünceler karşısında öküz ne yazık ki başını salladı, boynundaki çan çınladı ve boyunduruğu çatırdadı. Kara öküz gözlerini açtı, arkadaşına baktı ve mırıldandı:
– İşte yine o saçmalığınla başlıyorsun! Ye, aptal, biraz şişmanla, dışarı çıkmış kaburgalarına bak; eğer düşünmek iyi olsaydı, insanlar bunu, bize öküzlere bırakmazdı. Bu kadar şanslı olmamıza imkân yok!
Gri öküz, arkadaşına merhametle baktı, başını ondan çevirdi ve düşüncelerine geri daldı.
– Görkemli geçmişleriyle gurur duyarlar. Kendi Kosova Tarlaları, Kosova Muharebesi var. Ne kadar önemli, o zamanlar atalarım el arabalarını yiyecek ve silahlarla çekmemiş miydi? Bizim için olmasaydı, insanlar bunu kendileri yapmak zorunda kalacaklardı. Sonra Türklere karşı ayaklanma var. Büyük, asil bir çaba, ama o sırada kim vardı? Ayaklanmayı başlatan, bu yüksek burunlu serseriler miydi? Burada ustamı örnek alalım. O da ayaklanmayla çok gurur duyuyor ve övünüyor, özellikle de büyük büyükbabasının kurtuluş savaşında gerçek bir kahraman olarak can vermesi gerçeğiyle. Ve bu ustamın meziyeti mi? Büyük büyükbabasının gurur duymaya hakkı vardı, ama onun değil; onun büyük-büyükbabası öldü, böylece efendim, onun soyundan gelen özgür olabilsin. Öyleyse o özgür ve özgürlüğünü nasıl kullanıyor? Başkalarının kazıklarını çalıyor, arabaya oturuyor ve dizginlerde uyurken hem onu hem de kazıkları çekmem gerekiyor. Şimdi grevlerini sattı, içki içiyor, hiçbir şey yapmıyor ve görkemli geçmişiyle gurur duyuyor. Ve ayaklanmada savaşçıları beslemek için atalarımdan kaçı katledildi? Ve o zamanki atalarım silahları, topları, yiyecekleri, cephaneleri çekmedi mi? Yine de değişmediğimiz için değerlerinden gurur duymuyoruz; atalarımızın yaptığı gibi bugün de görevimizi sabırla ve vicdanla yapıyoruz.
Atalarının çektiği acılarla ve beş yüz yıllık kölelikle gurur duyuyorlar. Akrabam varlığımız boyunca acı çekti ve bugün hala acı çekiyoruz ve köleleştiriliyoruz ve yine de sesimizin tepesinde bunun hakkında çığlık atmıyoruz. Türklerin onlara işkence yaptığını, katlettiğini ve kazıp ettiğini söylüyorlar; Pekâlâ, atalarım hem Sırplar hem de Türkler tarafından katledildi, kavruldu ve her türlü işkenceye maruz kaldı.
Dinleriyle gurur duyuyorlar ve yine de hiçbir şeye inanmıyorlar. Hristiyanlar arasında kabul edilemememizin benim ve halkımın suçu nedir? Dinleri onlara “çalmayacaksın” diyor ve çalmak için aldığı para için çalan ve içen ustam var. Dinleri onlara komşularını sevmelerini öğretir ve yine de sadece birbirlerine zarar verirler. Onlara göre, erdemin bir örneği olan en iyi erkek, zarar vermeyen kişidir ve elbette kimse kimseden zarar vermekten başka iyi bir şey yapmasını istemeyi bile düşünmez. Erdem örneklerinin zarar vermeyen işe yaramaz herhangi bir şeyden fazlasını oluşturmaması bu kadar düşük seviyededir.
Öküz derin bir iç çekti ve iç çekişi yoldan gelen tozu kaldırdı.
– Öyleyse – öküz üzücü düşünceleriyle devam etti – bu durumda ben ve akrabam tüm bunlardan daha iyi değil mi? Hiç kimseyi öldürmedim, kimseye iftira atmadım, hiçbir şey çalmadım, masum bir adamı kamu hizmetinden kovmadım, devlet hazinesinde açık vermedim, sahte iflas ilan etmedim, yaptım masum insanları asla zincirlemedim veya tutuklamadım, arkadaşlarıma asla iftira etmedim, öküz ilkelerime asla aykırı davranmadım, yanlış tanıklık yapmadım, asla bir devlet bakanı olmadım ve ülkeye hiçbir zaman zarar vermedim ve sadece zarar vermemek değil, bana zarar verenlere iyilik bile yapıyorum. Annem beni doğurdu ve hemen kötü adamlar annemin sütünü bile benden aldı. Tanrı en azından biz öküzler için ot yarattı, insanlar için değil, ama yine de bizi ondan mahrum bırakıyorlar. Yine de tüm bu dayakların yanı sıra, erkek arabalarını çekiyor, tarlalarını sürüyor ve onlara ekmek yediriyoruz. Yine de kimse vatan için yaptığımızı kabul etmiyor…
– Veya orucu örnek alalım; Pekâlâ, erkeklere, din bütün bayram günlerinde oruç tutmayı söyler ve yine de onlar bu küçük oruca katlanmaya bile istekli değiller, ben ve halkım, annemin göğsünden ilk sütten kesildiğimizden beri tüm hayatımız boyunca oruç tutuyoruz.
Öküz endişeli gibi başını öne eğdi, sonra tekrar kaldırdı, öfkeyle homurdandı ve sanki önemli bir şey ona geri dönüyor, ona eziyet ediyordu; aniden neşeyle mırıldandı:
– Oh, şimdi biliyorum, öyle olmalı – ve düşünmeye devam etti – işte bu; özgürlüklerinden ve medeni haklarından gurur duyarlar. Bunun üstüne ciddi bir kafa yormalıyım.
Ve düşünüyordu, düşünüyordu ama çıkaramadı.
– Bu hakları nelerdir? Polis onlara oy vermelerini emrederse, oy verirler ve bu şekilde, biz de kolayca mola verebiliriz: “Hö-ö-ö-st!” Ve emir verilmezlerse, oy kullanmaya cesaret edemezler, hatta siyasetle uğraşamazlar, tıpkı bizim gibi. Ayrıca tamamen masum olsalar bile hapishanede dayak yiyorlar. En azından kuyruklarımızı anırır ve sallarız ve onlar o kadar küçük yurttaşlık cesaretine bile sahip değiller.
Ve o anda efendisi meyhaneden çıktı. Sarhoş, sersemlemiş, gözleri bulanık, anlaşılmaz kelimeler mırıldanarak dolambaçlı bir şekilde arabaya doğru yürüdü.
– Bakın, bu gururlu torun atalarının kanıyla kazandığı özgürlüğü nasıl kullanıyor? Doğru, efendim bir sarhoş ve hırsız, ama diğerleri bu özgürlüğü nasıl kullanıyor? Sırf boşa gitmek ve geçmişte ve benim kadar katkıda bulundukları atalarının erdemiyle gurur duymak için. Ve biz öküzler, atalarımız gibi çalışkan ve yararlı emekçiler olarak kaldık. Biz öküzüz, ancak bugün de zorlu çalışmamız ve erdemlerimizle gurur duyabiliriz.
Öküz derinden iç çekti ve boynunu boyunduruğa hazırladı.
“Radoje Domanović” Projesi için çeviren Ezgi Özcan
Chaynam qallariy punchaw apakurqa, wakin punchaukunapas chaynam karqa. Manam hatun apakuy karqachu, yanqakunallam karqa: huk yarqapin urmarurqa, chaymanta mitupipas, setupi jinataq yana mukupim qaqukururqaku, botellakunatam sarururqaku, karataqmi makin paki utaq chakin pakisqakuna, uman waqtasqakunapas karqam. Ari nirqakum kay lliw llakikunata. Wakin taytakukunaqa ñampi wañunankupaq saqisqam karqa. “Wañunmankum karqa wasipi qepañuspampas, ¡mana ñampi kaspampas!” nirqa chay willakuq, wakinta kallpanchachispan purinankupaq. Iskay kimsa wawakunam, iskay kimsa watyuqkunapas wañurqam. Taytankunañataq taytachapa munayninmi nispa jauka karqaku. “Uña wawakunamantaqa ash llakikuyllam. Maqta kaptinpas chaynallataqmi. Taytacha llakikuchun taytakuna wawanta kasarakuynin watampi chinkaripuptin. Wawakuna chaynapaq kaspanqa allinmi wañuyninqa. ¡Chayna kaptinqa llakikuyqa manam yumpay hatunchu!” willakuqa chaynata nispanmi yanaparqa. Itirikunawan umanpi watakuspanku, wakinñatqa uqu itirikunawan quyuyasqanpi churakurqaku. Wakinkunañataq makin watasqakuna. Lliumi itirikunawan pachakusqa karqa, pachankunam kuchupasqa karqa, chayna kaptinpas kusi-kusisqam ñaupaqman rirqaku. Lliw kaykuna manam imapas kanmanchu karqa sichum achka-achkakama mana yarqaymanta kaptinkuqa. Chayna kaptimpas ñaupaqmanmi rirqaku.
Huk punchawmi willakunapaq hina apakurqa.
Umalliqmi ñaupaqpi ichichkara, kallpasapa runakunapa chaupinpi. (Iskaymi mana maypi kasqan yachakurachu. runakunaqa niqku, llullakuruwanchikmi hinaspa pasakuraku nispa. Huk punchawmi chay willakuq nirqa imakunatapas chay iskay chinkaqkunamanta. Wakinkunallam iñirqa ñanpi wañusqanmanta, ichaqa manam imatapas nirqakuchu mana ima kanampaq). Wakinkunaqa suyullam qipanta qatimurqaku. Mana imallamantam hatu-hatun qaqa rikuriramurqa lliwpa ñaupaqninpi, yumpay-yumpay hatunmi karqa chaymi mana ñaupaqman huk ichiyllatapas rirqakuchu. Kallpasapasapa runakunapas sayaruspankum umalliqninta qawarqaku. Payñataqmi qichipranta juñunarispan, yuyaymanatin, umanta kumuykuspa ñaupaqman rirqa tanuwanwan waqtaspa alliqninman ichuqninman. Watawanraqmi runakunaqa iñirqaku paypi, payqa mana pitapas rikuspa nitas qawaspa karqa. Manam imapas qukurqachu chayqa, wakin runakunapas manataqmi imatapas nirqakuchu chay yachaysapa runaman. Iskay ichipay ñaupaqpim qaqa patanpiña karqa. Lliwmi manchakuyllawanña karqaku ñawinkuna allí-allinkuna kichasqa. Llapa kallpasapa runakuna hapinanpaq kachkaptin iskaita ichirispan waichikuykurqa qaqa ukuman. Qepallanmanmi hatu-hatun llakikuna, manchakuykuna, waqaykuna hapirurqa lliw runakunata.
– ¡Suyaykuychik wawkiykuna! ¿Imataq utqachiwanchik? ¿Kaynatachu rimasqanchikta qespichisunchik? Qatinanchikmi kay yachaysapa runata, payqa yachanmi ima ruwasqanta. Muspaychu kanman kikillan mana allinta ruwakunampaq. Jakuchik, ¡qatisunchik! Kayllañam chay hatu-hatun manchakuy, kayllañam harkawaqninchik. ¿Manam yachanchikchu? Ichapas qaqa tukuyllampiña taytachapa alli-allin allapa churapuwasqanchik kachkan. Chayta nispanmi willakuqa iskayta ichirispan qaqapi chinkaykurqa. Kallpasapa runakunapas qepallantam qatirqa.
Llakikuykunam karqa, waqaykunapas, nanaykunapas qaqapa sikimpi. Hukqa iñinman karqa mana pipas kausasqanta, hastawanraq allin mana imayuq lluqsinankuta, ichaqa runapa kawsayninqa mana apurawman tukuqmi. Umalliqninkuqa alli-allin quyllurniyuqmi kasqa. Huk sachapa kaspimpim warkukurusqa chaymi mana imantapas takakusqachu. Allinllam lluqsiramurqa chaymanta. Ukupim ichaqa llapa llakikuykuna, waqaykunaqa, ñakaykunapas uyarikurqa. Umalliqñataq jauka tiyakurqa upayllalla yuyaymanastin. Wakin ñakakuypaq kaqkunam paymanta piñakuyta qallaykurqaku ichaqa pay manam imatapas qukurqachu. Wakin sachapi qipariqkunapas ñakaywanmi lluqsimurqaku, wakinkum uman pakisqa achka-achka uyanpi yawarniyuqkuna, manam pipas hampisqaqa karachu umalliqpa sapaqmanta. Lliwmi piñakurqaku paywan hinaspan ñakarqakutaqmi ichaqa umalliqninku manam umallantapas huqarirqachu. ¡Upayllallam karqa, niraq yachaysapa tiyananta hina tiyakuykuspan!
Sapa punchaumi qeparirqa chaynallataq runakunapas sapapunchaumi ashllayarqa. Wakinkunaqa kutikurqakutaqmi.
Achka-achka runamanta yaqapas iskay chunka hinallallam karqa. Pisipaypaninkunapas hinallataq ñakayninkunapas uyankupi rikukurqam, yarqaymanta, pisipasqa, mana iñiyniyuq kasqantupas rikukurqam ichaqa manam pipas imatas nirqakuchu. Upayllachallam karqaku umalliqnin hina, hinallam ichiraku ñacaywan, umalliqninpas umanta ñacaywan aywirqa. Ñanpas sasa-sasataqmi karqa.
Sapa punchau ashllayaraku chunkallaña kananku kama. Llallisqa uyawanmi, piñakurqaku hinallataqmi rimakurqaku.
Manam runa hinañachu qawakurqaku, wakinkum tanuwayuqña karqaku. Wakinkunaqaa cabestrillupi makiyuqmi kunkaman watasqa karqaku. Lliu makinkunaqa watapasqam karqa, pintusqakuna. Imainam mayqintapas maqanankupaq kaptin manaña aychampi maypipas karqachu.
Hinallataqmi kallpasapa runakunapas iñiyninku suyakuynintinpiwan chinkarurqa, ichaqa hinallam puntaman rirqaku. Chaynam chay, imaynallapas wistutyarqakum ñakakustin, nanaymanta kuyuparikustin. ¿Imatawantaq ruwanmanku karqa? ¿Achka-achka ñakakuywan lliw puriskankuita saqirunankupaq?
Tutaykuymi chayaramurqa, tanuqanwan wistutyastin, qunkayllapi umalliqninta qawariptinkuqa manañan ñaupaqninpiñachu kasqa, huktawan ichiykuspankuqa qaqamanmi wichiykunmanku kara paykunapas.
– ¡Chakillay! ¡Makillay! – nispanmi uyarikurqa ñakakuyninkuna. Huk mana uyariylla rimaypas ñakarqa allin umalliqninkuta qipallanmanmi upallarurqa.
Inti lluqsiramuptinqa, chaypim tiyachkasqa umalliqninkuqa, imaynam akllasqanku punchau hina. Manam ima musuqpas kayninpi karqachu.
Willakuqmi qispirurqa qaqapa hawanman, iskayñataqmi qatira. Yawarpa pintusqan mana uyayuq qawariraku tawa wayqukunata, ichaqa chayllam karqa. Sunqunkum hatun manchakuywan huntarurqa, chay kasqankupiqa mana riqsisqa, muqusapa, rumisapam kasqa – mana mima ñanpas kasqachu. Iskay punchaw qipapim huk ñanta tarirurqaku ichaqa saqirurqakum. Umalliqninmi kaynaman pusaramurqaku.
Yuyaymanaraku lliw wañuq wawqinkunapi hinallataq ayllunkunapipas kay allí-allin purikuypi. Huk hatun llakikuy, nanaqninkunamantapas astawan hatunraq hapirurqaku. Rikurqaku lliw llactanpa chinkasqanta kikinkupa ñawinkuwan.
Willakuqmi asuykurqa umalliqman hinaspan rimayta qallaykurqa huk pisipasqa katkatatachkaq rimayninwan nanaypa huntasqan, piñasqa, suyakuynimpas chinkasqa.
– ¿Maymantaq rinchik?
Umallikqa upayllallam karqa.
– ¿Maymantaq pusawankiku hinallataq maymanmi aparamuwankiku? Makikipim churakuraniku lliu aylluntinkuna hinaspa qatiraykiku, wasinchikunata qepapi saqirispa, taytaykunapa maypim pampakusqanta saqirispa, qispikuyta suyakuspa wak chaki allpamanta. Ichaqa astawanmi waklirachiwankiku. Iskay pachak ayllukunam qipaykipi karqa ¡kunan qawariy haykallañan kachkan!
– ¿Manachu lliw kaypi kanku? – umallikqa rimarirqa mana umanta huqarispa.
– ¿Imaynatataq chayta tapukuwaq? ¡Umaykita huqariy hinaspa qaway! ¡Yupaychay haykaraqmi qipariniku kay ñakay rinapi! ¡Qaway imayna kasqaykuta! Allinraqmi karqa wañuyniyku kayna kanaykumantaqa.
– ¡Manam rikuyta atinichu!
– ¿Imaynampi?
– Ñausam kani.
Huk hatun upallay.
– ¿Kay rinapichu rikukuynikita wischururanki?
– ¡Ñausam paqarimurqani!
Kimsankum umanta kumuykurqa ñakaywan.
Aparkilla wayram wayraykamurqa lliw urqukunapi, sachapa rapinkunata wichichistin. Huk ruyru puyum lliw muqukunapa muyuriqninpi hinallataq chiri wayrapi kuyuchirqa ankapa rapranta. Huk millaypaq chikchim qaparirqa. Intipas puyupa qipampim chinkaykurqa, kaykunañataq ruyru kasqa hinallataq pasakuchkasqa apuraullaman.
Kimsanku qawanakurqaku ancha-ancha mancharisqa.
– ¿Maimantaq kunan risunchik? – rimapakurqa piñasqa niq.
– ¡Manam yachanchikchu!
“Radoje Domanović” llamkaypas, rinasimimantikraqra Mallcco Melaneo qenallataq Mallcco Zenon
Ari, llakikuypaqmi kara chay achka-achka runakuna, wasinkunata saqerispan, paqarimusqan llaqtankuta queparispan, maypin tantamamannkunapa pampasqa kasqanta, uyankupas llakisqam, intipa rupasqam. Achka llamkaisapakunapallakikuymi rikukurqa paykunapi. Hina chayllapitaqmi rikukurqa suyakuininkuta ashlla llakikuywan. Achka machu runakunapa sipu uyanmanta wiqi wichimurqa, pikunam llakirispan, umantapas aywirispahuk millay musyaywan. Paykunaqa qeparirqaku rumikunapa chaupimpi wañuyta munaspanmi, mana maskayta allin allpata munaspa. Achka warmikunam llakikuywan saqinakurqaku pampakuyninkunamanta.
Qarikunaqa kalpanchakusqa hinam qaparimurqaku – ¿Yarqaymanta wañuyta munankichikraqchu kay millay allpapi, kay chukllapi yachaspa? Chaymi ichaqa, atipaspankuqa lliw millay allpankunata, tunisqa wasinkunata apakunmankum karqa.
Uyarikuqmi lliw runakunapa qaparisqan, qarikuna imaynam warmikuna puriysikim karqaku. Wawakunam mamankupa wasampi waqaq, uywakunapas puriysikim karqaku, manam yumpay achka wakakunaqa karachu, huk uña kaypi, huk wakpi hinallam karqa, chaymanta karqataqmi huk yana chukchasapa jamelgo hatun humayuq hinallataq chakinpas, kaypa hawanpim lata mastakunata, wayqakunata, iskay sakutawan karunapa hawanpi, chaynapim uywaqa yanqallaña kuyuriq, chaynaña kachkaspampas hauchityamuchkaqmi. Wakin runakunañataqmi asnunman qipichimuchkaraku, warmakunañataq allqunkuta waskawan chutamuchkaraku waqastin, qayakustin, llakikustin, anyakustin – lliwmi karka. Asnupas hauchityaqmi imaynallampipas. Ichaqa umalliqninku manam nirachu, mana imapas qukuq jina. ¡Chiqap yachaysapa runa!
Payqa tiyakuykurqa upayllalla yuyaymanastin, umanpas kumuykusqa, imaynallampim tuqaq pampaman, chayllam chay karqa. Ichaqa upayllalla kasqampim, astawanraq riqsikuynin wiñarqa, hayka hatunmi kara ninamanpas utaq yakumanpas payrayku pawaykunampaq pay rayku. Uyarikuqmi kay rimay:
– Kusi-kusisqam kananchik allin runa tarisqanchikmanta. Mana payniyuq ñaupaqman rispaqa, ¡Taytacha ama munachunchu¡chinkaruchwanmi kara. Payqa chiqap yachayniyuqmi, ¡nisayki! Upayllallam kachkan. ¡manaraqmi imatapas ninchu! – hukmi nirqa chaynata umalliqta hatunyaywan qawarispa.
– ¿Imatataq ninman pay? Pipas yumpayta rimaqqa manam yumpaytachu yuyaymanan. Huk yachaysapa, ¡chiqapmi pay! Payqa yuyaymallanmi mana imata nispa, – hukpas nirqa chaynata umalliqta hatunyaywan qawaspa.
– ¡Sasam achka runakuna pusay! Lliu yuyaymanaynintam huñunan achka llamkayninman hina, – nirqañataq yapamanta ñaupaq rimaq runa.
Ña puriytaqallarinankupaq kaptin, paykunaqa suyarakuraqmi ichaya pipas quepariqmanta huanakuq kuskanchawachwan nispa, ichaqa manam pipas karachu, chaiman hinam manaña queparirakuchu.
– ¿Manachu pasakuchwanña? – tapuykurqaku umalliqta.
Payñataqmi mana imatapas rimarispan sayarirurqa.
Llapa kalpanchakusqa runakunam huñunakururaku paypa muyuriqninman, ima manchaypas kaptin yanapakunankupaq.
Umallikqa, qichipranta juñunarispan, amanpas kumuykusqa, iskay kimsata ichirirqa, tulanta ñaupaqman tiyatichimuspa. Lliw runakunañataqmi paypa qepanpi kuyurirqaku hinaspan qaparimurqaku kay nispa: “¡Unay wata kausachun umalliqninchik!” payñataqmi iskay kimsa ichiytawan quspa perqaman chayarurqa jinaspanmi sayarurqa, jinallataqmi lliw qatiqninkunapas. Hukta qepaman ichiramuspanmi tulanwan perqata waqtayta qallaykura iskay kimcakama.
– ¿Imatataq ruwanaykuta munanki? – tapukurqaku.
Payñataqmi mana imatapas nirqachu.
– ¿Imatataq ruwachwanchik? ¡Pirqata tunisun! ¡Chaytam ruwasunchik! ¿Manachu rikunkichik tulanwan ima ruwananchikpaq qawachiwasqanchikta? – Qaparimurqaku lliw umalliqpa muyuriqninpi kaqkuna.
– ¡Huk punkum kachkan! ¡Huk punkum kachkan! – Qaparimurqaku warmakunañataq ñaupaqninpi punkuta rikuspanku.
– Shh, warmakuna, ¡upallaychik!
– Taytacha yanapawasunchik. ¿Imam kaypi apakun? – iskay kimsa warmikunam cruschakurqaku.
– ¡Ama rimariychikchu! Payqa yachanmi ima ruwasqanta. ¡Perqata tuniychik!
Huk qawayllapim perqaqa tunisqaña carqa, manapas chaypi kanmanchu hina.
Pachak ima ichiyllataraq riruprinkum umalliq sayarurqa huk kichkasapa sachawan tuparuspa.
Sasa-sasatam chaymanta lluqsiramurqa hinaspanmi tanuwanwan waqtarqa lliw muyuriqninkunapi mana kuyurispa.
– ¿Imataq kunan apakun? – qaparimuraku qepapi kaqkuna.
– ¡Sachata kuchuychik! – qaparimurqa umalliqpa muyuriqninpi caq runa.
– ¡Wakpim kachkan ñanqa, kichkasapa sachapa qipampi! ¡Wakpim! – qaparimurqakum warmakuna qepapi kaq runakunantinpiwan.
– ¡Wakpim kachkan ñanqa! ¡Wakpim kachkan ñanqa! – asikurqaku umalliqpa muyuriqninpi kaq runakuna, piñasqa yachapyaspan. – ¿Imaynatataq ñuqanchik ñausa runkuna yachayta atichwanchik mayman pusawasqanchikta? Manam lliwchu kamachikuyta atinchik. Umalliqninchikme yachan mayqinmi allin ñan kasqanta. ¡Kichkasapa sachata kuchuychik!
Utqayllamanmi ñanta kicharaku.
– Ananaw, – kichakawan makimpi tupqikuruqmi qaparimurqa huk, yana mukupa kichkanwan tupqikuqpas.
– Wawqiykun, manam imatapas tariyta atichwanchu mana asllatapas kallpanchakuspaqa– nirqa llapanmanta kallpasapa kaq.
Sasa-sasatam chimparurqaku chay sachata, lliw ñaupamanmi rirqaku.
Ashllata yanqa puririspankum, achka kullukunawan tuparuraku, kaykunatapas kuchuman wikutispankum ñaupaqman rirqaku.
Kay qallariy punchaupiqa ashllatam puririrqaku kichkikuna kaptin. Lliw kaikuna ashlla mikuywan, wakinkunaqa chaki tantallatam ashlla kisillowan apasqaku yarqaynin tiyachinampaq. Wakinkunapaqa manam imampas kasqachu. Puquy killa kasqan raykullañam sachakunapi mikuykunata tarirqaku wakpi kaypi.
Chaynam, qallariy punchawpi ashllata puriruspankupas, ancha pisipasqa hinam karqaku. Manam karqachu ima manchakuypas. Kayna hatunkunata ruwasqaqa, taksachakunaqa mana ima hinallam: warmipa ñawimpim huk kichka winakurura, uqu lachapawanmi ñawin hawanman churakurqa; warmañataqmi kulluman takakuruspan wistuyarurqa; huk taytakuñataqmi yana mukupa tullunwan wichiykuspan muqunta takakururqa, ñutusqacibuyllawan wataruptinkum kalpanchakuspan hawka purirqa tanuanwan yanapakuspan, umalliqpa qipampim wistutyamurqa. (Chiqap kananpaqmi, taytakuqa muqunmantaqa llullakuchkanmi nispa, yanqam nichkan kutimuyta munaspallan.) lliwyupaymi kichkawan tupqisqakunaqa rikurirurqa, wakin makinkupi wakinñataq uyanpi. Qarikunaqa manam pisakurqakuchu, warmikunañataqmi ichaqa lluqsimusqankumantapas wanakurqaku, warmakunañataq waqakurqa mana imapaq chay ruwasqankuta, allin alpaman risqankuta mana yachapan.
Lliw runapa kusikuyninpaqa, manam imapas hapirachu umalliqninta. Chiqapmi, allin nisqaqa payqa allin waqaychasqam carqa. Hinallapas kay runaqa allin quyllurniyuqmi karqa. Chay qallariy tuta, lliwmi mañakurqaku taytachataallinlla purisqankumanta mana ima llakikuyniyuq kasqanmantawan, hinallataqmi allinlla umalliqnin kasqanmanta. Chaymanta, huk kalpanchasqa runa rimarirqa, uyanmi yana mukupa kichkawan tupqipasqa kasqa, runaqa manam imapas qukurqachu.
– Waukiykuna, – qallarirqa – huk allí-allin puriymi quepanchikpi qepariramunun. Taytanchik rayku. Sasam ñanninchik, hastawanmi ñuqanchikqa kallpanchakunanchik tukunankama, lliwmi yachanchik allí-allin kusikuyman kay ñan pusawasqanchikta. Llapa atipaq Tayta waqaychachun umalliqninchikta lliw millaykunamanta allin kayman pusawananchikpaq.
– ¡Ñawiytam chinkarusak paqarin kunan punchaw hina kaptinqa! – huk warmim nirqa, piñasqa.
– ¡Ananaw, chakillay! – qaparimurqa taytakupas, ñaupaq warmipa rimamusqanwan.
Warmakunaqa hinallam waqakurqaku, mamankunañataq ñaka-ñakaywan upallachirqa willakuq runa rimamunampaq.
– Ari, ñawikitam chinkarunki, – piñakurqa – ¡Iskaynintapas! Iskaynin ñawiki chinkasqayki manam yumpay llaquichu allin allpa rayku kaptinqa. ¡Mana manchakuyniyuq! ¿Manachu yuyanqui wawaykikunapa allin kayninta? ¡Hina lliwninchikmanta chawpillapas wañuchun! ¿Ima qukuwanchik? ¿Imataq huk ñawi? ¿Imapaqtaq allin, huk allin kusikuyman pusawaptinchik? ¿Saqichwanchu chaykunata ñawillayki rayku, taytakupa chakin rayku?
– ¡Llullakuchkanmi! ¡Taytakuqa llullakuchkanmi! Payqa kutinan raykullam llullakuchkan – chayna rimaykunam uyarikurqa lliwmanta.
– Wawqiykuna, pipas mana ñaupaqman riy munaqa, – nirqa yapamanta chay willakuq – Saqisunchik pipas kutikuy munaqtaqa, yanqam lliwpi manchakuyta tarpunqa. ¡Ñuqaqa umalliqniytam qatisaq kausanaykama!
Umallikqa upayllallam karqa.
Lliwmi qawarqa rimapakuspanku.
– ¡Yuyaymanaynimpim kachkan!
– ¡Huk yachaysapa runa!
– ¡Qawaychik urkunta!
– ¡Wiñaypim quechiprantam huñuchkan!
– ¡Piñasqa!
– ¡Kalpanchasqa runam! Qawakunmi runa kayninpi.
– ¡Yapamanta niwaqchu! pirqakuna, kullukuna, kichkakuna – ñantam kicharikunanchik imapas chaupinta. Yumpaytam tanuwanta waqtan, mana imata rimariptinmi yachanayki yuyaymanasqanta.