Venezüella, Bolivarcı Devrimi sonsuza dek değiştiren Washington destekli darbenin sekizinci yıldönümünü andı
Sadece 47 saat içinde, bir darbe Başkan Chavez’i indirdi ve bir karşı darbe, dönüşsüz bir devrimci yola adanmış bir halkın istek ve kararlılığının sıradışı göstergesi olarak onu tekrar iktidara taşıdı. Yaygın medya darbeyi desteklemek ve darbe tezgahlayıcılarının eylemlerini meşrulaştırmak için uluslararası alanda yalan bilgiler yayma konusunda başat bir rol oynadı. CIA belgeleri ABD hükümetinin darbenin organizatörleri ile ilişkisi ve onlara desteğini açığa çıkardı
Hugo Chavez 1998’de seçildiğinde, Clinton yönetimi “bekle ve gör” politikasını benimsemişti. Venezüella yirminci yüzyılda ABD çıkarlarının sadık bir hizmetkarı olmuştu ve Başkan Chavez’in dillendirdiği devrim retoriğine rağmen, Washington’da çok az kişi değişimin eli kulağında olduğuna inanıyordu.
Ancak Chavez, bir Anayasal Meclis oluşturma ve ulusun magna carta’sını yeniden yazma olan ilk ve esas kampanya vaadini izlediğinde, her şey değişmeye başladı.
Yeni Anayasa yazıldı ve katılımcı demokrasinin olağanüstü bir göstergesi şeklinde Venezüella halkı tarafından onaylandı. 1999 başında, ülke çapında tüm Venezüellalılar, insan hakları alanında dünyanın en ilerici anayasalarından biri olacak metnin oluşturulmasına yardımcı olmaya davet edildi. Barınma, sağlık, eğitim, beslenme, çalışma, adil ücret, eşitlik, istirahat, kültür ve petrol sanayisi üretim ve karının yeniden dağıtımının yanı sıra, yerli halklarının haklarına ayrılmış bir bölüm de içeren 350 maddelik taslak, 1999’un sonuna doğru gerçekleştirilen ulusal referandumda oyların %70’ten fazlasını aldı.
Yeni anayasal yapı altında hemen seçimlere gidildi ve Chavez çok daha büyük bir çoğunlukla, %56’ya yakın oyla tekrar kazandı. 2000’de göreve geldikten sonra, Anayasa ile uyumlulaştırılmış yeni hakları güvenceye almak için yasalar uygulandı ve bazı çıkarlar bundan etkilendi. Venezüella, petrolün varili yaklaşık 7 ABD dolarıyken, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü OPEC’in başkanlığına geldi. Petrol tedarik eden değil üreten ülkelerin yararını arayan Venezüella’nın liderliğinde, petrolün varili 25 ABD dolarının üstüne çıktı. Washington bu fiyatları kabul etmiyordu ancak yine de değişimin nereye kadar gideceğini görmek için “bekledi”.
WASHINGTON’UN ONAYLAMADIĞI DEĞİŞİMLER
2001’de, Başkan Chavez’in öngördüğü Bolivarcı Devrim somutlanmaya başladı. Petrol sanayisi yeniden yapılandırma sürecindeydi, petrol karlarının yeniden dağıtılmasına izin veren hidrokarbon yasaları geçirildi ve Chavez özelleştirme yolundaki – 1976’da ulusallaştırılmış olan – bir endüstriyi geri kazandı. Venezüella içinde, öncelikle ülkeyi önceki 40 yıl boyunca yönetmiş olan ancak gerçekleşen gerçek değişimlerden hoşnutsuz kalan ekonomik ve siyasi elitten oluşan bir muhalefet büyümeye başladı. Venezüella medya sahiplerinin – ülkedeki eski oligarşiye ait televizyon, radyo ve basın – çıkarları, bunlarla örtüşüyordu.
2001 başında Başkan Chavez, Kanada’nın Quebec kentinde toplanan Amerikalar Zirvesi’ne katıldı. O zamana dek Washington da kendi değişimlerini yaşamış ve George W. Bush Beyaz Saray’a gelmişti. Başkan Bush Quebec’teki toplantının da başkanıydı ve orada Amerika kıtalarında serbest ticareti genişletme konusundaki ABD planını duyurdu – Amerika Kıtaları Serbest Ticaret Anlaşması (FTAA). Hugo Chavez, zirvede Washington’un planlarına karşı çıkan tek devlet başkanı oldu. Bu, ABD ajandasına karşı “itaatsizliğinin” ilk göstergesiydi.
O yılın sonunda, New York’taki Dünya Ticaret Merkezi’ne düzenlenen yıkıcı ve trajik saldırılar sonrasında, Washington Afganistan’a bir bombardıman başlattı. Başkan Chavez kamuoyu önünde Afganistan’ın bombalanmasını kınadı ve masum kadın ve çocukların öldürülmesini terör eylemi olarak değerlendirdi. Ekim 2001’de ulusal bir televizyon kanalında, “Bu teröre karşı daha fazla terörle savaşmaktır” dedi. Bu açıklama Washington’un ilk resmi yanıtını getirdi.
ABD’nin o zamanki Caracas Büyükelçisi olan Donna Hrinak, kısa bir süre sonra başkanlık sarayında Chavez’i ziyaret etti. Venezüella Başkanı ile görüşmesinde, Washington’ın Chavez’den Afganistan’la ilgili beyanlarını kamuoyu önünde geri çekmesini talep ettiği bir mektup iletti. Venezüella devlet başkanı talebi reddetti ve ABD Büyükelçisine Venezüella’nın egemen bir ülke olduğunu, artık ABD gücünün uydusu olmadığını hatırlattı.
Hrinak Washington’a çağrıldı ve Venezüella’ya, darbeler konusunda uzman olan yeni bir büyükelçi gönderildi.
WASHINGTON DARBEYİ ORGANİZE EDİYOR
Washington’un Venezüella’da gerçekleşen değişimler ve Venezüella Başkanının itaatsizliği konusundaki endişeleri büyüdükçe, Venezüella’daki iş dünyası ve güçlü çıkar grupları Chavez’i devirme planları yapmaya başladılar. Devletin elindeki petrol şirketi PDVSA’yı çalıştıranlar, ülkede yatırıma dönüştürülmek yerine petrol baronlarının ceplerini dolduran devasa karlarının yanı sıra konumlarını ve şirket üzerindeki kontrollerini korumaya kararlıydılar.
ABD Kongresi tarafından 1983’te oluşturulan ve Dışişleri Bakanlığı’nca denetlenen bir ABD kuruluşu olan Ulusal Demokrasi Vakfı (NED), muhalefet hareketini güçlendirmek ve darbe planları yapmasına yardım etmek için Venezüella içindeki gruplara yüzbinlerce dolar aktarmaya başladı. Amerikalar Okulu eğitimli Venezüella ordu mensupları Chavez’in devrilmesini organize etmek için ABD’li meslektaşlarıyla koordineli çalışmaya başladılar. Ve Caracas’taki ABD Elçiliği, yeni atanan Büyükelçi Charles Shapiro ile, darbe planlarına son rötuşları vermeye yardım ediyordu.
Aralık 2001’de Elçilik tarafından Washington’a gönderilen bir notta, Venezüella Ticaret Odası Fedecamaras’ın Başkanı Pedro Carmona, Venezüella’da “doğru zaman için doğru adam” olarak anılıyordu. Carmona darbe başarıya ulaştıktan sonra “başkan olacak” kişi olarak gösteriliyordu. Aralık 2001’de, petrol sanayisi baronları bir grev başlattılar ve Chavez’in istifasını istediler. Kudurganlıkları 2002 başında büyümeye başladı ve Mart’ta, Başkan Chavez’e karşı grev ve protestolar neredeyse her gün gerçekleşiyordu.
NED, Chavez’in devrilmesini destekleyen bir dizi STK’nın yanı sıra Fedecamaras ve CTV işçi federasyonu gibi Venezüellalı gruplara sağladığı fonları dörde katladı. Mart 2002’nin ilk haftasında bir ABD Dışişleri Bakanlığı notu şunları iddia ediyordu: “Bir başka parça daha yerine oturuyor” ve muhalefetin bir geçiş hükümeti için plan oluşturma nihai çabalarını alkışlıyordu: “Venezüellalılar, 5 Mart’ta Caracas’ın Esmeralda Oditoryumu’nda Venezüella İşçiler Konfederasyonu (CTV), Ticaret Odaları Federasyonu (Fedecamaras) ve Katolik Kilisesi temsilcilerininin geçici bir hükümete kılavuzluk edecek on ilkeden oluşan “Demokratik Uyumun Temelleri” sunumunu dinlemek için toplandılar.”
Kısa bir süre sonra, 11 Mart 2002’de Merkezi Haberalma Örgütü CIA’nın üst seviyede gizli bir toplantısı (Jeremy Bigwood ve Eva Golinger tarafından Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası (FOIA) kullanılarak yürütülen araştırmalarla kısmen deşifre edildi) Venezüella’da eli kulağında bir darbeyi açık ediyordu. “Muhalefet henüz kendisini birleşik bir cephe olarak örgütlemiş değil. Durum daha da kötüleşir ve gösteriler daha şiddetli hale gelirse… ordu onu devirmek için harekete geçebilir.”
Darbeden sadece beş gün önceki 6 Nisan 2002 tarihli bir başka gizli CIA brifingi, olayların nasıl sökün edeceğine dair ayrıntılı planları ortaya koyuyordu, “Darbe Girişimi için Koşullar Olgunlaşıyor… Hoşnutsuz bazı üst rütbeliler ve bir grup radikal alt rütbelinin de dahil olduğu ordu içindeki hizipleşmeler, Başkan Chavez’e karşı muhtemelen bu ay bir darbe organize etmeyi planlıyorlar. Rapor edilen planlardaki ayrıntı düzeyi Chavez’in ve 10 başka üst düzey görevlinin tutuklanmasını hedefliyor. Ordunun harekete geçmesini provoke etmek için, komplocular bu ayın sonunda yapılması kararlaştırılan muhalefet gösterilerinde huzursuzluğu kışkırtmayı deneyebilirler…”
ŞİRKET – MEDYA – ORDU İLİŞKİSİ
Venezüella’daki ulusal basın, 10-11 Nisan 2002’de şu manşetleri attı: “Son kavga Miraflores’de olacak”. Miraflores, Venezüella başkanlık sarayının olduğu yer. Yani medya darbenin olacağını biliyordu. 11 Nisan’da, Doğu Caracas’taki PDVSA merkezinde bir yürüyüş başladı. Yürüyüş Başkan Chavez’in protesto edildiği ve zor kullanılarak devrilmesi için çağrılar yapıldığı yüz binlerce kişilik bir protestoya dönüştü. Yürüyüşe öncülük edenler, yani CTV ve Fedecamaras başkanları ile önceki gün ayaklanma çağrısı yapan sayısız üst düzey ordu görevlisi, o rota için izin olmamasına rağmen yürüyüşçüleri başkanlık sarayına yönlendirdiler.
Bu esnada, başkanlık sarayının dışında, Chavez destekçileri Başkanlarını desteklemek ve alanı şiddet kullanan muhalif yürüyüşçülerden korumak için toplanmışlardı. Ancak muhalif yürüyüş saraya veya Chavez yanlısı yürüyüşün olduğu yere ulaşmadan ateş edildi ve hem Chavez yanlısı hem de karşıtı gösterilerde kan akmaya başladı. Caracas merkezindeki binalarda stratejik konumlara keskin nişancılar yerleştirilmişti ve bunlar aşağıdaki halka ateş açtı.
Sarayın hemen yakınındaki köprü üstünde bulunan Chavez destekçilerinden Puente Llaguno, keskin nişancılara ve onlara ateş eden büyükşehir polis kuvvetlerine ateşle karşılık verdi. Chavez yanlısı yürüyüşe yakın konumlanmış olan Venevision kanalından bir çekim ekibi, çatışmayı kaydetti ve hemen stüdyoya dönerek malzemeyi düzenledi ve Chavez yanlılarının ateş ettiği görüntülerin üzerine “barışçıl muhalif protestoculara ateş ediyorlar” yorumunu bindirerek bir yalan haber meydana getirdi. Görüntüler hızla Venezüella ulusal kanallarını dolaştı ve Chavez’in devrilmesi çağrılarını meşrulaştırmak için tekrar tekrar gösterildi. Manipüle edilen görüntüler daha sonra dünyaya yayıldı ve Başkan Chavez’i 11 Nisan 2002’de gerçekleşen onlarca ölümün sorumlusu olarak suçlamak amacıyla kullanıldı. Toz duman yatışmadan ve darbe yenilgiye uğratılmadan gerçekler ortaya çıkmadı. Televizyon ekibine, doğrudan Gustavo Cisneros’un emriyle (Venevision kanalının ve çeşitli başka büyük medya kuruluşu ile şirketin sahibi, ayrıca Venezüella’nın en zengin adamı) çekim yaparak bunu manipüle etmeleri söylenmişti.
Ordunun üst kademesi Chavez’e karşı döndü ve onu gözaltına aldı. Chavez Venezüella sahilindeki bir adada bulunan askeri üsse götürüldü. Burada öldürülecek veya Küba’ya gönderilecekti. Bu esnada, Washington tarafından Venezüella’da “doğru zaman için doğru adam” olarak belirlenmiş olan Pedro Carmona, 12 Nisan 2002’de kendisini Başkan ilan etti ve Venezüella’nın tüm demokratik kurumlarını fesheden bir kararname çıkardı.
KARŞI DARBE VE DEVRİM
Venezüella halkı sabah “Günaydın Venezüella, artık yeni bir başkanımız var” diyen ve önceki gün gerçekleşen kanlı darbeyi alkışlayan televizyon yayınları ile uyandığında, direniş de büyümeye başladı. “Carmona Fermanı” yayınlanınca, Venezüellalılar en kötü kabuslarının gerçeğe dönüştüğünü gördüler – ülkedeki halkın çoğunluğunu dışarıda tutan ve hor gören geçmişin baskıcı hükümetlerine geri dönüş. Ve Chavez ortada yoktu, nerede olduğunu kimse bilmiyordu.
12-13 Nisan arasında, Venezüellalılar Caracas sokaklarına döküldüler ve Başkan Chavez’in geri dönmesini ve darbe liderlerinin devrilmesini talep ettiler. Bu esnada Bush yönetimi, darbe hükümetini tanıdığını açıklamış ve diğer devletleri de aynını yapmaya çağırmıştı bile.
Ancak darbeye karşı direniş milyonlarca insana ulaştı, başkanlık sarayının çevresini sardılar, ve halen Chavez’e sadık olan başkanlık muhafızları, sarayı geri almak için harekete geçtiler. Direniş sözcüğü ülke çapında kışlalara ulaştı ve Caracas’ın dışında Maracay’daki bir kışla, Chavez’i bulup kurtarmak ve başkanlık sarayına geri getirmek için hızla harekete geçti.
14 Nisan sabahı erken saatlerde, Chavez geri döndü, Venezüella halkının ve sadık silahlı kuvvetlerin iradesi ve gücüyle geri getirildi.
Bu olaylar Venezüella’yı sonsuza dek değiştirdi ve Devrimlerinin önemine ve hassasiyetine gereken değeri vermeyen birçoklarının bilincini uyandırdı.