HIV söz konusu oldu?unuda, en önyarg?l?, konuya en uzak olanlar?n bile merak ettikleri, için için sormak istedikleri sorular vard?r.
Bu sorular?n neredeyse tamam? iki basit gerçe?i i?aret eder; toplumun genel #hivbilgisi düzeyinin hala çok dü?ük oldu?unu ve asl?nda uygun ortam yarat?ld???nda hiç kimsenin #hiv konu?maktan çekinmedi?ini.
??te tam da bu noktadan hareketle HIV aktivizmi yapan ve sadece bir buçuk y?l gibi k?sa bir sürede Türkiye’nin en sayg?n STK’lar?ndan biri olmay? ba?aran K?rm?z?
K?rm?z? Kurdele ?stanbul hangi amaçla, ne zaman kuruldu?
Ka?an: K?rm?z? Kurdele ?stabul, do?rulu?u bilimsel verilerle kan?tlanm?? HIV bilgisini kolay anla??l?r biçimlerde, farkl? toplum kesimlerine ula?t?rma amac?yla 2016 y?l?nda kurulmu? bir sivil toplum kurulu?udur. Hukuk, sa?l?k, e?lence, politika gibi farkl? alanlardan gelen üyelerimizin birikimleriyle do?ru HIV bilgisini toplumun tüm kesimlerinin eri?imine sunmay? hedefliyoruz.
HIV alan?nda çal??an birçok kurulu? var. K?rm?z? Kurdele Istanbul’u di?erlerinden ay?ran nedir?
Arda: Asl?nda bu alanda çal??an birçok kurulu? yok. HIV’i ana çal??ma konusu olarak belirlemi? STK say?s? 2. Bir di?er derne?in kurulmas?yla ilgili çal??malar oldu?unu biliyorum ama mevcut durumda bu say? 2. Bunun d???nda HIV’I dolayl? çal??ma alan? olarak seçmi? STK’lar da var. Üstünkörü bir yorumla 6 – 7 civar? STK’n?n bu alanda az ya da çok emek verdi?ini söyleyemek yanl?? olmaz.
K?rm?z? Kurdele ?stanbul’u di?erlerinden ay?ran 2 temel belirleyici var. Bunlar?n birincisi temeline pozitif bilimi alm?? olmas?. Bizden bilimle çeli?en tek bir ?ey duymak mümkün de?il. Olur da çeli?en bir ?ey söylersek, bilime inans?nlar bize de?il. HIV bilimine ili?kin geli?meleri en üst düzeyde takip ediyoruz. Mümkün olan tüm konferanslara, çal??ma grubu toplant?lar?na gidebilmek için, k?s?tl? kaynaklar?m?z? zorluyoruz. Gitti?imizde ise sadece izleyici olmakla kalmay?p, sunumlar, söyle?iler yaparak ülkemizi de hakk?yla temsil ediyoruz.
?kinci belirleyici detay ise aktvizm yapma biçimimiz. Kulland???m?z dil, kavramlar, görseller, negatif kavramlara yakla??m?m?z… Biz sadece ele?tiren, aktivizmi sadece kötüyü i?aret etmekle s?n?rland?rmayan bir ana fikir temelinden ilerliyoruz. Kula?a biraz iddial? gelecek ama biz HIV’e ili?kin kavramlar? yeniden in?a ediyoruz. Konuyla ilgilenen insanlar?n ilk kez bizden duyup kullanmaya ba?lad?klar? kavramlar var. #hivbilgisi bunlardan biri. K?rm?z? Kurdele Haftas?, K?rm?z? Kurdele Parti, K?rm?z? Kurdele Gala ve daha pek ço?u Türkiye’de ilk kez bizimle duyuldu.
Bugün bu alanda çal??an Doktorlar dola??ma bizim soktu?umuz ‘Belirlenemeyen’ kavram?n? kullan?yor, sunumlar?nda yer veriyorlar. Bu K?rm?z? Kurdele ?stanbul’un ayn? zaman literatür de olu?turan bir yap? oldu?unu do?ruluyor.
Dernek olarak ne tür etkinlikler yap?yorsunuz?
Ka?an: Sizlerin de bildi?i gibi, Türkiye’de derneklerin tek gelir kaynaklar? ürettikleri projeler ve bizim projelerimiz ilk bir sene içerisinde yeni yeni ?ekillenmeye ba?lad?. Derne?imiz kurulal? yakla??k iki y?l oluyor. Ancak buna ra?men ilk y?l?m?z içerisinde, sahip oldu?umuz öz k?t kaynaklarla Türkiye’nin ilk Red Ribbon Party’sini gerçekle?tirdik. Red Ribbon Party, tüm dünyada 1 Aral?k Dünya AIDS Günü’nde e? zamanl? olarak HIV/AIDS fark?ndal???n? artt?rmak için düzenlenen bir parti konseptidir. ?lk y?l?m?zda Türkiye’de böyle bir etkinlik gerçekle?tirmi? olmak bizler için çok önemliydi. Ayn? zamanda yine 1 Aral?k haftas?nda 2 ayr? TV ve 3 ayr? radyo kanal?nda program canl? yay?n konu?u olarak kat?ld?k ve hem K?rm?z? Kurdele ?stanbul’u hem de Türkiye’deki HIV gerçe?i hakk?nda bilgiler payla?t?k. 2017 y?l? ise bizim için çok daha hareketli geçiyor. Bu y?l 1 Aral?k’ta, Türkiye’nin alan?nda önde gelen enfeksiyon hastal?klar? uzmanlar?ndan olu?an bir caz müzik grubu olan BurCaz, derne?imiz için sahne ald?. Kapal? etkinlik olarak gerçekle?tirilen bu konserde bir çok önemli isim izleyici olarak kat?ld?. Geçen sene yapt???m?z Red Ribbon Party’i bu sene de düzenledik. Parti art?k derne?imizin klasikleri aras?na girdi ve bu isimle kurumsalla?t?. Bizden sonra bu isimle parti düzenleyen çok olacakt?r. Bunlar?n d???nda mevcut projelerimizde fark?ndal?k ve viral kampanyalar düzenliyoruz. Zaten yapt???m?z her türlü etkinlik ve projeyi mutlaka sosyal medya kanallar?m?zdan yay?nl?yoruz.
?imdi de HIV ile ilgili merak ettiklerimizi sormak istiyorum. Toplumsal bir ön yarg? var. Dernek yöneticisi olmak sizi korkutmuyor mu?
Arda: Belli riskleri olmad???n? söyleyemem ama cehaletten korktu?um kadar korkmuyorum STK yöneticisi olmaktan. Risk derken, belli ki?isel risklerden bahsediyorum. ?u ya da bu san?lmak ve ?u ya da bu san?ld???n için önyarg?ya, ayr?mc?l??a maruz kalmak ya da sürekli belli bir ?üpheli merak ile yakla??lan biri olmak gibi. Ama bunlar çok da büyük meseleler de?il. Herkes belli sebeplerden ötürü benzeri ayr?mc?l?klara maruz kal?yor. Biz HIV gibi negatif bir alan?, sorunlu, karanl?k bir alan olmaktan ç?karmak iddias?yla çal???yoruz. Belli riskleri olmasa herkes yapard?. Herkesin yapt???yla da benim pek bir i?im yok.
Ka?an: Her ?eye bir kenara b?rakal?m, ya?ad???m?z co?rafyay? dü?ündü?ümüzde, insanlar neye önyarg?l? yakla?m?yorlar ki? O yüzden korkular? a??p, yolumuzda emin ad?mlarla yürüyoruz. Kald? ki, söz konusu bir sa?l?k durumu ve biz bu sa?l?k durumuna dikkat çekip tüm insanlar?n önlem almas?n? istiyoruz. Bunda korkmam?z? gerektirecek bir?ey yok bence. Bu konu, bu ülkede yüksek sesle konu?ulacak, o kadar! (Hepimiz gülüyoruz..)
Bir çok e?cinsel birey hala korunmamakta ?srar ediyor. Sizce bunun nedeni nedir? Bu nas?l önlenebilir? Mesela, Avrupa’da LGBT bireylerin gitti?i club vs. gibi yerlerde ücretsiz kondom da??t?l?yor. ?nsanlar bedava ula?abiliyorlar. Ülkemizde ise fiyatlar? yüksek ve LGBT bireyler bu nedenle tercih etmeyebiliyor…
Ka?an: Mesela bak?n siz dahi, sordu?unuz soruda önyarg?l? bir betimlemede bulundunuz. HIV ile e?cinselli?i birbirine e?lediniz 🙂 Öncelikle ?unu belirtmemiz gerekir, HIV bir e?cinsel hastal??? de?ildir. HIV toplumun her kesiminden bireyde görülebilecek bir enfeksiyondur.
Arda: Problem tan?m?n kendisinde; korunmak. Defansif, negatif bir tan?m. Oysa cinsellik hazla, keyifle, mutlulukla ilgili. ?nsan?n üreme d???nda amaçlarla cinsel birliktelik kuran nadir canl? türlerinden biri oldu?unu hepimiz biliyoruz. Haz vaat eden bir kavram?n içine negatif yüklü kelimeler sokmak anlaml? de?il. Cinsel yolla bula?an enfeksiyonlar?n önlenebilmesi ile ilgili fikir ve risk azalt?c? araçlar?n benimsenmesi ile ilgili yakla??m?m?z? temelden de?i?tirmek zorunday?z. Çünkü belli ki, hali haz?rda kullan?lmakta olan yol ve ?srarc?, suçlu hissettiren dil pek de i?e yaram?yor.
Bununla e? de?er hacimde bir ba?ka faktör, toplumsal yap?. Cinsellik hakk?nda konu?man?n öyle pek de kolay olmad??? bir sosyal yap?da, kondoma eri?mek de pek kolay olmuyor haliyle. Gidip eczaneden, marketten kondom almak herkes için öyle kolay de?il. Ufak bir kasabada 20’li ya?lar?n?n ba??nda bir genç kad?n, bir genç erkek oldu?unuzu hayal edin. Nas?l alacaks?n?z kondomu? O yüzden konu ‘gençler kondom kullanm?yor’la özetlenecek bir durum de?il. Biz önce kondomu verebilelim, kullan?lm?yor diye ?ikâyet etmeye o zaman hakk?m?z olur.
Ka?an: Bizde kondom reklamlar? gece 12’den sonra yay?nlan?yor. Kondomun ne oldu?u ve nas?l kullan?ld???n? bilmeyen bir nesil var!
Arda: Kat?l?yorum. Fakat az önce de söyledi?im gibi, bu konuda yap?lacak en kolay ?ey, o insanlar? suçlamak olur.
Baz? ilaçlar, Avrupa’da korunma maksad? ile HIV negatif bireyler taraf?ndan da kullan?lmakta. Türkiye için böyle bir uygulama ya geçilir mi?
Arda: Temas öncesi korunma tedavisi ya da evrensel ad?yla PrEP, yakla??k 4,5 y?ld?r bilinen, kullan?lan, ba?ar?s? büyük oranda do?rulanm?? önemli bir seçenek. ?u anda sadece birkaç ülkede reçete edilebilir durumda. Fakat, kendi bütçenizden kar??layarak kullanmak daima mümkün.
Türkiye’de birincil bir öncelik olup, olmad??? konusunda net konu?mak kolay de?il. Detayl? bir analiz yapmadan konu?mak istemem. Fakat üstünkörü bir gözlem ve bize gelen soru yo?unlu?una bakarsak, bir talep oldu?u söylenebilir. Ben çok uzun olmayan bir gelecekte Türkiye’de PrEP’in en az?ndan k?s?tl? bir eri?im program? ile bile olsa kullan?mda olaca??n? dü?ünüyorum.
Tedavi edici a??n?n gelmesi konusunda sürekli söylentiler var bu olay?n asl? nedir ?
Ka?an: A?? tedavi etmez ki! A??, belirli bir enfeksiyona kar?? kendinizi savunabilmeniz için, ba????kl?k sistemine bu enfeksiyonun tan?t?lmas? ve kendini savunma yönetimi geli?tirmesinin sa?lanmas?d?r. Size bakteriyel ya da viral bir enfeksiyonun de-aktif hali enjekte edilir, ba????kl?k sisteminiz de bu de-aktif enfeksiyona sald?r?p onu yok etmek için gerekli silah? geli?tirir. Ancak HIV’de durum biraz farkl?. Çünkü HIV, retrovirüs denilen ve virüsün kendini güncelleyip geli?tirebildi?i daha karma??k yap?dan olu?an bir gruba mensup. Dolay?s?yla bir a?? ile hemen her ?ey çözümlenmeyecek. Ayr?ca dünya art?k a??y? falan de?il de, virüsün insan DNA’s?ndan tamamen silinip vücutta yok edilemesi yöntemine dayal? kesin tedaviyi konu?uyor. Bu çok daha önemli bir geli?me.
Türkiye’de HIV yüzdelik oranda nas?l bir durumda ve bu yüzde dü?ürülebilmek için korunman?n yan? s?ra nas?l önlemler al?nmal?? Tek e?li olmak önemli mi?
Arda: Son kesin say? 15.000 civar?nda ama bunun gerçe?i yans?tmad??? biliniyor. Gerçek say?ya ise ancak çok geni? çapl? bir tarama ile ula?abiliriz. Fakat ?unu da eklemek gerekli, bu geni? taramay? yapabilsek görece?iz ki, Türkiye’de öyle büyük bir sorun tablosu yok HIV konusunda. Eksik çok ama avantajlar?m?z da var. Mesela dola??mdaki virüslerin sald?rgan bir karakteri olmad???n? söylemek mümkün ama bu yava? yava? de?i?iyor. De?i?iyor ama konuya ?u anda kamu, STK, toplum hep beraber as?l?rsak, Dünya’da HIV konusundaki cevab? en iyi, en olgun ülkelerden biri olmam?z mümkün. Bu muazzam bir ?ey olur ve ?u anda buna uygun zemin var.
Zaten bizim temel önermemiz bu ve bütün aksiyonlar?m?z? o merkezi baz alarak planlad?k, uyguluyoruz. O da ?u; Türkiye’de HIV yay?l?m? henüz durdurulabilir seviyede iken durdurmak. Samimiyetle inanarak ve bu vizyona en yüksek düzeyde katk? sunabilecek kapasitesi olan bir kurumun yöneticisi olarak söylüyorum; do?ru analiz, do?ru strateji ve etkin saha çal??mas?yla, Türkiye’de HIV’e ili?kin tüm sorunlar bir y?lda çözülür.
Ka?an: Tek e?li olmak bir tercihtir. Bir insan? seversin ya da seçersin ve onunla hayat?n?n sonuna kadar birlikte olursun, tüm cinsel pratikleri onunla deneyimlersin… Ama bir birey bunu seçmeyebilir de ve bu onun karar?d?r. Tek e?li olmakla HIV aras?nda bir ili?ki yoktur. Yani korundu?unuz sürece, çok e?li olup, sürekli gecelik ili?kiler ya?ay?p, hala HIV’den uzak durabilirsiniz… Çevremizde, toplumumuzda bu ?ekilde ya?ayan bir sürü insan var. Çünkü HIV ve di?er bula??c? enfeksiyonlar konusunda bilgi sahibiler ve kendilerini nas?l koruyacaklar?n? biliyorlar.
Sosyal Güvenlik Kurumu bilinçlendirme konusunda ba?ka hastal?klara yo?un çal???yor ama sizce bu konu da da bir kamu spotu haz?rlan?p bilinçlendirme yap?labilir mi ya da yap?l?r m??
Ka?an: Kamu spotu ?u an gözümün önüne geldi…Hay?r yaa, yap?lmas?n!
(Gülü?üyoruz..)
Arda: Bazen yap?lmamas?, yap?lmas?ndan daha iyi olabilir. Kötü uygulaman?n yarataca?? tahribat, hiçbir uygulama olmamas?ndan daha büyük olabilir çünkü. Bir de art?k insanlar?n görsel mesaj alma h?z?n?n 3 4 saniyeye dü?tü?ü bir ortamda kamu spotu, pek de bekledi?imiz etkiyi yapmayabilir. Ama iyi bir uygulama olsa, onun da eri?ebilece?i bir kitle mutlaka var.
K?rm?z? Kurdele ?stanbul’u takip edenler, do?ru mesajlar?, h?zl? ve etkin iletme konusundaki yarat?c?l???m?z? iyi biliyorlar. Kamu spotu vb. planlar varsa kamu ile birlikte çal??maya, en do?ru i?in yap?lmas? konusunda sorumluluk almaya da haz?r?z.
Hastal???n direkt sadece e?cinsel hastal??? gibi görünmesi büyük kay?p bence, detayl? bir çal??ma ile herkesin ba??na gelebilme ihtimali ile ilgili bir çal??man?z var m? ?
Ka?an: Zaman?nda, Amerika’daki çok de?erli doktorlar, haspel kader bu hastal??? bir e?cinsel bireyde te?his etmeleriyle tüm bu saçmal?klar silsilesi ba?lad?. Hatta hastal?k ilk zamanlarda “E?cinsel Kanseri” olarak adland?r?l?yordu. Sonra toplumlar?n farkl? kesim, yönelim ve cinsiyetlerinde de HIV vakalar? gözlemlenmeye ba?lan?nca i?in rengi de?i?ti, de?i?mek zorunda kald?. K?rm?z? Kurdele ?stanbul olarak internet sitemizin #hivbilgisi blogu’nda HIV’e dair tüm bilgilerin bulundu?u, toplumun her kesimi taraf?ndan anla??labilir makalelerimiz bulunmaktad?r. Ayn? zamanda Facebook’taki sosyal medya hesab?m?z üzerinden HIV dan??manl??? veriyoruz ve HIV ile ilgili tüm sorular? sosyal medya araçlar? üzerinden cevapl?yoruz.
Psikolojik olarak kald?r?lmas? zor olan bu ruh hali için nas?l psikolojik önlemler almal?y?z?
Arda: Soruya çok uzun cevaplar üretmek mümkün ama sürekli ayn? ?eyleri tekrar etmi? olmayal?m.
HIV tan?s? alman?n kald?r?lmas? zor bir hali varsa iki temel noktaya odaklanmak d???nda seçenek yok.
Birincisi bilimsel bilgiyi, kolay anla??l?r bir biçimde dola??ma sokmak. ?kincisi; ileti?im. Yani HIV’i hayat?n her alan?nda konu?ulabilen, ola?an bir konu haline getirmek.
1.5 y?lda yapt???m?z tüm i?lere ve sonuçlar?na bak?l?rsa, bunun bo? bir tespit olmad??? ve bu temalar? oda??na alan yarat?c? aktivizmin, çözüm üretti?i de görülecek.
Yeni HIV tan?s? alan bireyler, mevcut sa?l?k durumlar?n? kabullenmeye ?uradan ba?larlarsa, hayatlar?nda hiçbir negatif etkisi olmayacak; Bu insana dair bir durum ve tüm hastal?klar gibi herkesin ba??na gelebilir. Bu sadece bir virüs. Bu sadece bir virüs. Bu sadece bir virüs. Bu sadece bir virüs….
Pozitif ki?ilerin birço?unun ailesi durumdan habersiz, bu do?rumu? Haberleri olmal? m?? Ya da bu cinsel yönelimini itiraf etmek gibi alg?lanacak ve bundan korkuluyor olabilir mi?
Ka?an: Asl?nda evet öyledir ya da hay?r de?ildir diyemeyece?imiz bir soru bu. 18 ya??n?n üzerinde ve yasal olarak re?it olan bir birey kendi sa?l?k durumu ile ilgili bilgiyi herkese anlatmak zorunda de?il. Aile yap?s?na ve içinde ya?ad??? alt toplumun kültürüne göre de?i?cek bir karard?r, HIV statüsünü aileye aç?klamak. Baz? dan??anlar?m?z?n çevresindeki herkes durumu biliyor ve ona destek oluyor. Ancak baz? dan??manlar?m?z ilaç kutular?n? dahi çantalar?nda ta??y?p, sa?l?k durumu ö?renilmesin diye yüksek gizlilikle varl?klar?n? sürdürüyor. Ancak son sorunuzdaki spesifik yönelimi yine kabul edemem! Çünkü HIV bir yönelim ya da kitlenin hastal??? de?il, tüm toplumun hatta tüm insanl???n hastal???d?r.
Büyük ?ehirlerde ya?ayanlar?n tedavileri belki mümkün ama köylerde ya?ayan ve durumundan habersiz insanlar?n bu kontrolleri nas?l nerede yapt?racaklar? konusunda bir bilgilendirme istesem? Bu konuda ilgili bir kamu kurumu var m??
Arda: Kimlik ibraz etmek ko?uluyla ülke çap?nda mümkün bu testlere eri?mek ama yeterli de?il. Çünkü pek çok insan çok farkl? endi?elerle hastanelerde yapt?rmak ya da kimlik bilgisi vermek istemiyor test yapt?rmak için, ki haks?z bir endi?e de?il. O yüzden, bu testlerin yap?ld??? her yerde, kimlik ibraz? gereklili?ini kald?rmak, bilgi isteme i?ini birey pozitif ç?karsa, mutlak do?rulamadan sonraya ta??mak gerekli. Bunu her f?rsatta vurguluyoruz.
Elisa testi, tüm devlet hastanelerinde yap?labiliyor. Ama RNA testini yapt?rmak sadece özel polikliklerde diye bir bilgi biliniyor ve bu test pahal? insanlar kaç?yorlar. Pahal? olan bu hastal?k ve testler için derne?in anla?mal? oldu?u kurumlar var m? ? ya da neden bu kadar pahal? ?
Ka?an: Evet pahal? bir incelemedir. Ancak bu konuda ?öyle bir yanl?? anla??lma var: RNA ölçümünün yap?ld??? yöntem olan PCR, genetik bir incelemedir. Dolay?s?yla yap?lmas?ndaki amaç da bellidir. Günümüzdeki HIV testleri ortalama 4’üncü haftadan itibaren HIV’i yakalamaktad?r. Dolay?s?yla HIV testi negatif ç?kan bir bireyin ?üpheli ili?kisinden sonraki 60’?nc? ve 90’?nc? günde yeniden test yapt?r?p e?er sonucu negatif ise konuyu kapatmas? mant?kl? olan davran??t?r. Ancak görüyoruz ki özellikle özel laboratuvarlar PCR’? bir pazarlama arac? olarak kullan?yorlar ve “kesin sonuç almak isterseniz PCR da yapal?m, genetik incelemedir, net sonuç verir” gibi söylemlerle hastalar? bir anlamda avl?yorlar. PCR devlet hastanelerinde de yap?lan bir incelemedir ve sadece gerekti?inde yap?l?r. HIV testinizin sonucu e?er uygun zamanlama ile yap?ld?ysa, güvenilirdir. Dernek olarak, test fiyatlar? ile ilgili herhangi bir kurulu?la bir anla?mam?z yok. Zaten ücretsizhivtesti.com internet adresimiz ile Istanbul’da ya?ayan bireyler ücretsiz ve anonim hiv testi imkan? sa?lamaktay?z.
Son olarak mevcut fark?ndal?k çal??malar?n?z ya da 2018 için ne gibi çal??malar planlad???n?zdan bahsetmek ister misiniz?
Arda: Daha aktif, daha üretken, 1.5 y?lda yaratt??? ivmeyi katlayacak bir KK? görecek insanlar. Gerçekten çok olumlu bir zeminde yürüyor genel HIV çal??malar?. Arada birkaç eksik nokta var ama bu alanda çal??an, ciddi emek veren Doktor, Kamu çal??an?, Aktivist çok de?erli insanlar var.
O eksik noktalar? analiz ve çözüm önerilerimize de güveniyoruz. Takipçilerimiz, bilmeye, önemsemeye, korunmaya ve takibe devam etsinler.