Harvard Üniversitesi'ndeki bilim insanları, farelerin hayal kurduklarında ya da daha önce gördükleri bir şeyi düşündüklerinde, beyinlerinin hafıza ve öğrenme için yararlı bir şekilde yeni bağlantılar oluşturduğuna dair bazı öncü kanıtlara ulaştı. Bu hipotezin daha ileri deneylerde test edilmesi gerekiyor, ancak farelere siyah-beyaz kareli bir desen gösterildiğinde, gözden kaybolduktan sonra da görüntüyü zihinlerinde canlandırabildikleri görülüyor.
Görsel korteksin artık orada olmayan bir görüntüyü görselleştirdiği bu hayal kurma etkisi, yalnızca fare uyarılmadığında, küçük göz bebekleriyle sakin ve rahat bir durumda olduğunda meydana geldi. Harvard'daki bilim insanları bu uyarılmamış, rüya gibi durumun uykuya benzer bir etkiye sahip olabileceğini, anıları pekiştirebileceğini ve öğrenmeyi geliştirebileceğini düşünüyor.
Araştırma nasıl yapıldı?
Çalışmaya, uyarıcı olmayan bir ortamda gün boyunca 64 kez ikişer saniye süreyle iki farklı siyah-beyaz görüntü gösterilen 13 fare dahil edildi. Birkaç gün boyunca bu deneyler tekrarlanırken, Harvard'daki ekip farelerin 8’inin beyninde, görsel korteks ve hipokampustaki (hafıza konsolidasyonu ile güçlü bir şekilde ilişkili bir bölge) sinir hücreleri de dahil olmak üzere 7.000 nöronun elektriksel aktivitesini izledi. Her iki görüntü de farelerin lateral görsel korteksinde farklı bir nöral aktivite modelini tetikledi.
Beynin bu bölümü nesne tanıma ve şekillerin özelliklerini ayırt etme ile ilişkili ve bulgular, fare beyninin her bir görüntüyü farklı bir nöral aktivite modeliyle kodladığını gösteriyor. Ancak asıl ilginç olan, bu görüntüler boş bir bilgisayar ekranıyla değiştirildikten sonra, fare görsel korteksinin bazen yeniden harekete geçerek, kaldırılan görüntüye benzer bir nöron modelini canlandırması.
Zamanla, bir görüntüyü gördükten sonraki beyin aktivitesi, o görüntü hakkında hayal kurarken meydana gelen beyin aktivitesine benzemeye başladı. Bu, hayal kurmanın bazı nöronal bağlantıları güçlendirirken diğerlerini zayıflattığının ve genel olarak daha verimli bir uyaran yanıtı oluşturduğunun bir işareti olarak yorumlandı.
Harvard Üniversitesi'nden nörobiyolog Nghia Nguyen, “İki farklı görüntüyü birçok kez gördüğünüzde, bunlar arasında ayrım yapmak önemli hale gelir. Bulgularımız, hayal kurmanın iki görüntüyle ilişkili nöral örüntüleri birbirinden uzaklaştırarak bu sürece rehberlik edebileceğini düşündürüyor” diye konuştu.
Aynı etkiler insan beyni için de geçerli mi?
Bulgular, beyin uyarılmadığında, zihinsel görüntülerin beynin uyaranlara karşı gelecekteki tepkilerini aktif olarak yeniden düzenleyebileceği hayali bir dünyaya kayabileceğini gösteriyor. Bunun insan beyni için de geçerli olup olmadığı bilinmiyor, ancak önceki çalışmalar insanlardan bir görüntüyü hatırlamalarını istemenin görsel korteks ve hipokampüslerindeki beyin aktivitesini artırdığını göstermişti.
Bazı çalışmalar ise daha fazla hayal kuran insanların dikkat dağıtıcı bir ortamda anıları hatırlama konusunda daha iyi olduklarını ortaya koydu. Ancak insan sağlığı üzerindeki pek çok etki gibi, iyi bir şeyin fazlası da kötü olabilir. Bazı bilim insanları çok fazla hayal kurmanın ya da yanlış şeyler hakkında hayal kurmanın dikkat ve kısa süreli hafıza gibi insan bilişi üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini düşünüyor.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar Nature dergisinde yayımlandı.