Krakow Polonya XV. yy.dan kalma kale; en eski kapısı XIII. yy.dan kalan (Sv. Florian kapısı) eski surlar. 40 000 m2’lik büyük bir meydan olan Rynek Glowny’nin çevresindeki bütün yapılar, hatta en önemsiz görünenleri bile tarihi bir değer taşır.
Nötre Dame kilisesi (XIII.XIV. yy.) buradadır; kilisenin çok renkli tahta mihrap arkalığı, Wit Stwosz tarafından yapılmış, Almanlar tarafından alınıp götürüldükten sonra, Nürnberg’de bulunmuş ve dört yıllık çalışma sonucunda 1950’de tekrar yerine konmuştur.
Rynek’de daha birçok kilise vardır; «Belediye sarayı» denen XV. yy. dan kalma büyük çan kulesi; rönesans üslubunda kumaş hal’i v.b. Büyük bir Katoliklik merkezi olan şehirdeki 76’dan fazla kilisenin çoğu tarihi anıtlardır.
Ama Krakow’un öbür arkeoloji kutbu, laik iktidarın sembolü olan kraliyet şatosudur: eski şehrin güneyindeki bir tepede inşa edilen bu şato (Wawel şatosu), Vistül’e hakimdir.
Eski şehirdeki kırmızı surlar (Planty’ler) ağaçlıklı büyük bir meydanla çevrilmiştir.
Eskiden Krakow’un yahudi mahallesi olan Kazimierz mahallesi, Planty’nin ötesinde, bir yanda Wawel ile eski şehir, öte yanda Vistül arasında uzanırdı.
XVI. ve XVII. yy.dan itibaren, Ortaçağ şehrini, birtakım yeni mahalleler çevirmeye başladı.
Bu mahallelerin çevresinde bulvarlar yapıldı; daha ötede XVIII., özellikle de XIX. yy.da yapılan semtler uzanır.
Her şeyden önce büyük bir kültür merkezi (üniversite) olan Krakow, aynı zamanda bölgesel bir idare merkezi ve Güney Polonya’da büyük bir voyvodalığın merkezidir.
Bütün mallar burada toplanıp buradan dağıtıldığı için, ticari faaliyet çok çeşitlidir.
XIX. yy. da zanaatçılıktan sanayiye geçildi; dökümevleri, demiryolu malzemesi fabrikaları, tarım malzemesi fabrikaları kuruldu. Bununla birlikte şehir ve bölge, eski görünüşünü muhafaza etti.
Yukarı Silezya’nın yakınlığı, demir-çelik sanayii ve ağır metalürjinin kurulmasını kolaylaştırdı bu sanayiler, Polonya’nın en yoğun köy nüfusunu barındıran bölgede kolayca işçi buldu.
Fabrikalarda yeni işçi semtlerini eski Krakow’a bağlamak yerine, eski şehirden ayrı bir sanayi uydusu kurmak tercih edildi. Böylece, şehrin merkezine 10 km uzakta olan ve şehre geniş bir caddeyle bağlanan Nowa – Huta meydana geldi.
Krakow Tarihi
Krakow’un (Krakus veya Krak denen efsanevi bir kurucunun adından) IX. yy. dan önce kurulduğu sanılır; Polonya’da Hıristiyanlığın ilk merkezi olan, şehir XI. yy. da psikoposluk haline geldi.
XVI. yy.du Polonya’nın başkenti oldu. (Vasa’lar başkenti XVI. yy.da Varşova’ya naklettiler); 1364’te meşhur jagiello üniversitesi inşa edildi.
1241’de tatar istilasıyla yıkılan şehir, alman kolonların yerleşmesiyle yeniden kuruldu; kralların taç giydiği ve mezarlarının bulunduğu Stanislaw katedraliyle ve zengin sanat hazinesiyle (Zygysmund’un küçük kilisesi) tarihî Polonya’nın manevi merkezi olarak kaldı.
1815-1846’da Viyana antlaşması yle yarı muhtar bir cumhuriyet olan Krakow’u, 1846- 1918 arası Avusturya işgal etti.