1960 yılında 43 yaşındayken ABD’nin 35. cumhurbaşkanı olarak seçilen John F. Kennedy ilk Roman Katolik ve en genç cumhurbaşkanı olmuştur. Amerika’nın en zengin ailelerinden birine mensup olup seçkin bir eğitim alarak ve askeri kahramanlıktan doğan itibarını kullanarak 1946 yılında ABD Kongresine ve 1952 yılında ABD Senatosuna girmiştir. Cumhurbaşkanı makamında Kennedy, Küba, Vietnam ve diğer yerlerde yükselen Soğuk Savaş gerilimiyle mücadele etmiştir.
Aynı zamanda yenilikçi kamu hizmetleri için kampanya yürütüp yükselen insan hakları hareketi için federal destekte bulunmuştur. 22 Kasım 1963’te Texas eyaletinin Dallas kentinde gerçekleştirilen John F. Kennedy suikastı dünyayı sarsarak Kennedy’nin destansı bir kahramana dönüştürmesini sağlamıştır. Günümüzde tarihçiler hala Kennedy’nin Amerikan tarihinin en sevilen cumhurbaşkanlarından biri olduğunu söylüyor.
John F. Kennedy Hayatı Kısaca
Doğum tarihi: 29 Mayıs 1917, Brookline, Massachusetts, ABD
Suikaste uğradığı tarih ve yer: 22 Kasım 1963, Parkland Memorial Hastanesi, Dallas, Teksas, ABD
Eşi: Jacqueline Kennedy Onassis (e. 1953–1963)
Kardeşleri: Robert F. Kennedy, Edward Kennedy, Rosemary Kennedy, Joseph Kennedy Jr., Eunice Kennedy Shriver, Kathleen Cavendish, Jean Kennedy Smith, Patricia Kennedy Lawford
Çocukları: John F. Kennedy Jr., Caroline Kennedy, Patrick Bouvier Kennedy
Filmler: The Age of Kennedy, Part I: The Early Years, A profile in courage
John F. Kennedy ’nin Gençliği
29 Mayıs 1917’de Massachusetts eyaletinin Brookline kentinde doğan ve Jack adıyla bilinen John F. Kennedy 9 kardeşten ikincisiydi. Ebeveynleri Joseph ve Rose Kennedy Boston’un önde gelen İrlandalı Katolik ve siyasi bakımdan önemli iki ailesinden birine mensuptu. Gençliğinde sürekli sağlık sorunları yaşamasına rağmen (ve daha sonrasında Addison hasatlığı teşhisi konulan) Jack; ayrıcalıklı bir çocukluk yaşayarak Canterbury ve Choate gibi özel okullara gidip yazlarını Cape Cod’da Hyannis limanında geçirmişti.
Gayet başarılı bir iş insanı ve Franklin D. Roosevelt’in ilk destekçilerinden olan Joe Kennedy 1934 yılında ABD borsa ve sermaye piyasası kurumu başkanlığına atanmıştı. 1937 yılında İngiltere’ye ABD büyükelçisi olarak görev yapmaya başlamıştı. Harvad Üniversitesi öğrencisi olan Jack Avrupa’da babasının sekreteri olarak seyahat ederdi. Britanya’nın savaşa hazırlıksızlığı konusunda lisede yazdığı tezi ise 1940’ta Why England Slept adıyla kitap olarak yayınlandı.
Bunları biliyor muydunuz?
- John F. Kennedy’nin Senato kariyeri, aile dostu senatör Joseph McCarthy’i kınamayı reddetmesinden dolayı sarsıntılı bir başlangıç yapmıştı.
- McCarthy amansızca komünistleri yakalamaya çalıştığı için 1954 yılında Senato tarafından kınama cezası almıştı.
- Nihayetinde McCarthy aleyhinde oy vermek istese de Kennedy oy kullanma şansını sırt ameliyatından dolayı kaçırdı.
- Jack 1941 yılında Birleşik Devletler Donanması’na katıldı. 2 yıl sonra Güney Pasifik’de PT-109 devriye torpido botu komutası ona devredildi. PT-109 Ağustos 1943’te Japonya’ya ait bir destroyer tarafından Solomon Adaları açıklarında vuruldu. John F. Kennedy mahsur kalan mürettebatını kurtarmaya yardım etti ve ona Donanma ve Deniz Piyade Teşkilatı kahramanlık ödülü verildi. Kardeşi Joe Jr. ise pek şanslı değildi. Ağustos 1944’te Alman füze üssüne yönelik gizli görevde uçağının patlaması sonucu hayatını kaybetti. Yas tutan Joe Sr. Bu olaydan sonra Jack’e onun görevinin Amerika’nın ilk Katolik cumhurbaşkanı olmak yolunda ilerleyen Joe Jr.’ın kaderini devralmak olduğunu söyledi.
John F. Kennedy’nin Siyasette İlk Adımları
Jack 1944 yılının sonunda gazeteci olma planlarını terk ederek donanmadan ayrıldı. Bir yıl içinde Boston’da tekrardan 1946 Kongresi’ne girmek için kampanya başlattı. Kısmen muhafazakâr bir Demokrat olarak ve babasının servetinden yararlanarak partisi tarafından aday gösterilmeyi başardı. Genel seçimde çoğunlukla emekçi sınıfından oluşan 11. bölgede Cumhuriyetçi rakibinden 3 kat daha fazla oy aldı. 29 yaşında Ocak 1947’de 80. Kongre’ye girdi. Anında genç duruşu ve rahat ve gayriresmi tavırlarıyla dikkatleri (ve Washington’un daha yaşlı sakinlerinin eleştirilerini) üzerine topladı.
John F. Kennedy 1948 ve 1950 yıllarında yeniden Milletvekilleri Meclisi’ne tekrardan seçildi. 1952’de Senato’ya popüler Cumhuriyetçi Henry Cabot Lodge Jr.’ı yenerek girmeyi başardı. Kennedy 12 Eylül 1953’te sosyetik güzel ve gazeteci Jacqueline (Jackie) Lee Bouvier ile evlendi. 2 yıl sonra sırtından acı dolu bir ameliyat geçirmek zorunda kaldı. Ameliyattan toparlanırken Jack, Profiles adında 1957 yılının biyografi dalında Pulitzer ödülü kazanan çok satan bir kitap daha yazdı. (Sonradan anlaşılmıştı ki bu kitap Kennedy’nin uzun zaman boyunca yaveri olan Theodore Sorenson’ın emekleriyle yazılmıştı).
John F. Kennedy’nin Cumhurbaşkanlığına Yolculuğu
1956’da Adlai Stevenson tarafından yönetilen partisinin başkan yardımcılığını neredeyse kazandıktan sonra John F. Kennedy 2 Ocak 1960’da cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu. Daha liberal olan Hubert Humphrey yerine Senato’da başkan olan Texas’lı Lyndon Johnson’u ise yanına başkan yardımcısı adayı olarak seçti. Genel seçimlerde Cumhuriyetçi rakibi ve iki dönem boyunca Dwight D. Eisenhower’a başkan yardımcılığı yapan Richard Nixon’a karşı zor bir mücadele verdi.
Nixon’a ve mevcut duruma genç ve enerjik bir alternatif olan Kennedy, performansından (ve telejenik olmasından) yararlanarak televizyonda yeni yayınlanan müzakerelerde milyonlarca insanın önünde başarısını gösterdi. Kasım seçimlerinde Kennedy rakibini kıl payı yenerek (yaklaşık 70 milyon toplam oydan sadece 120.000 oy ile öne geçmişti) Birleşik Devletler’in seçilen ilk Roman Katolik ve en genç cumhurbaşkanı oldu.
Genç ve güzel karısıyla ve iki çocuğuyla (1957 doğumlu Caroline ve seçimden haftalar sonra doğan Jack Jr.) Kennedy, Beyaz Saray’a belirgin bir gençlik ve ihtişam havası verdi. 20 Ocak 1961’de verilen açılış konuşmasında yeni cumhurbaşkanı Amerikalı yoldaşlarına yoksulluğu yenmede ve kalkınma arayışında birlikte çalışmalarını istedi. Bunun yanı sıra, devam etmekte olan dünya çapında komünizm karşıtı Soğuk Savaş’ı kazanmak için çabalamalarını da istedi. Kennedy’nin konuşma sonunda yaptığı unutulmaz son sözleri, vatandaşların beraberliğinin ve fedakarlığının önemini vurguladı. “Ülkenizin sizin için neler yaptığını değil, sizin ülkeniz için neler yapabileceğinizi sorgulayın.”
Kennedy’nin Dış Politikayla Mücadelesi
John F. Kennedy’nin Nisan 1961’de 1.400 CIA eğitimli Kübalı sürgünü, Küba’da Domuzlar Körfezi’ne amfibi çıkarmaya gönderme planını onaylamasıyla dışişleri krizi yaşandı. Komünist lider Fidel Castro’yu devirecek bir devrim başlatmak amacıyla başlatılan görev neredeyse tüm sürgünlerin yakalanması veya katledilmesi ile başarısız oldu. O Haziran Kennedy, Sovyet lider Nikita Khrushchev ile Viyana’da 2. Dünya Savaşı’nda Sovyetler ve Müttefikler arasında bölünen Berlin konusunu görüşmeye gitti.
İki ay sonra Doğu Alman birlikleri Berlin Duvarı inşaatına başladı. Kennedy Batı Berlin’de yaşayanları desteklediğini göstermek için bir ordu konvoyu gönderdi. En ünlü konuşmalarından birini Haziran 1963’te Batı Berlin’de yaptı. John F. Kennedy, Ekim 1962’de yeniden Khrushchev ile Küba füze krizi konusunda tartıştı. Kennedy, Sovyetler Birliği’nin Küba’da uzun menzilli nükleer füze üretiminden haberdar olunca Küba’yı deniz ablukası altına aldı.
İki hafta süren bu anlaşmazlık, Krushchev’in Amerika’dan adayı işgal etmeme ve füzelerinin Türkiye ve Sovyet sınırlarına yakın diğer yerlerden kaldırılmasını talep ederek Sovyet füze sahalarını kaldırmasıyla son buldu. Haziran 1963’de Krushchev’in Kennedy ve İngiltere başbakanı Harold Macmillan’a katılarak nükleer test yasağı anlaşması imzalamasıyla, Kennedy en büyük dışişleri zaferini elde etti. Güneydoğu Asya’da ise durum hakkındaki kederini dile getirmesine rağmen Kennedy’nin komünizmin yayılmasını engelleme istekleri ABD’nin Vietnam’da yaşanan çekişmeye karışmasına neden oldu.
Kennedy’nin Ulustaki Liderliği
John F. Kennedy, göreve geldiği ilk yılında, genç gönüllüleri dünyadaki gelişmekte olan ülkelere gönderecek olan Barış Gönüllüleri’nin kurulmasına nezaret etti. Bunun dışında, söz verdiği gelir vergisi kesintileri ve insan hakları yasası gibi birçok sözünü yerine getiremedi. Kennedy, insan hakları konusunda biraz yavaş davrandı. Fakat sonunda Mississippi Üniversitesi’nde çıkan; iki kişinin ölümü ve birçok kişinin yaralanmasına neden olan isyan sonucu ırk ayrımının kaldırılmasını desteklemek için federal birlikler göndererek harekete geçti. Ertesi yaz Kennedy, kapsamlı bir sivil haklar tasarısı teklif etme niyetini açıkladı. O Ağustos’ta Washington’da gerçekleşen büyük yürüyüşü onayladı.
John F. Kennedy, hem kendi ülkesinde hem de yurtdışında gayet popüler bir cumhurbaşkanıydı ve aile yapısı, Camelot’daki Kral Arthur’un sarayına benzetiliyordu. Kardeşi Bobby başsavcı olarak görev yaparken; en küçük oğlu Edward (Ted) ise 1962’de Kennedy’nin Senato’daki eski yerini aldı. Eşi Jackie uluslararası düzeyde tarz, güzellik ve ince zevkiyle tanınırdı. Ancak eşine sadakatsizlik hikayeleri (ve organize suçlara bizzat bağlantısı) Kennedy’nin temiz imajını sarstı.
John F. Kennedy Suikastı
22 Kasım 1963’te John F. Kennedy ve eşi Dallas’a iniş yaptı. Bir önceki gün San Antonio, Austin ve Fort Worth’de konuşmalar yapmıştı. Havaalanından kalkan konvoy Kennedy’nin sonraki konuşmasını yağacağı Dallas Ticaret Pazarı’na doğru yola çıktı. 12:30’dan kısa bir süre sonra Dallas şehir merkezinden geçerken silah sesleri duyuldu. Kennedy iki kere vuruldu. İlk kurşunun boynuna ve ikincisinin kafasına isabet etmesi sonucu hastaneye kaldırılmasından kısa bir süre sonra öldüğü ilan edildi.
24 yaşındaki komünist sempatizanı olduğu bilinen Lee Harvey Oswald, suikast nedeniyle tutuklandı. Fakat iki gün sonra hapishaneye gönderilirken gece kulübü sahibi Jack Ruby tarafından vuruldu. Hemen sonrasında ise John F. Kennedy suikastı hakkında KGB, mafya, ABD ordusu ve daha birçok başka kurumu kapsayan komplo teorileri ortaya konuldu. Başyargıç Earl Warren tarafından yönetilen başkanlık komisyonu; Oswald’ın tek başına eyleme geçtiğine hükmetmesine rağmen suikast hakkında tartışmalar hala devam ediyor.
Çeviren: Utku KALALI