Kanın pıhtılaşmasını önleyen maddeler. Heparin doğal bir antikoagülan olduğu gibi klinik amaçla en çok Sodyum ve Potasyum sitrat, EDTA (Etilen di Amin Tetra Asetikasit), kumadin kullanılmaktadır.
Antikoagülanlar kan pıhtılarının oluşmasını önlemek, böylece felç, kalp krizi ve pıhtıyla ilişkili diğer komplikasyon riskini azaltmak için tasarlanmış ilaçlardır. Genellikle atriyal fibrilasyon, derin ven trombozu ve pulmoner emboli gibi durumlar için reçete edilirler.
Antikoagülan Çeşitleri
Varfarin
Daha eski bir antikoagülan türü olup, K vitaminine bağlı faktörleri inhibe eder ve sık sık takip gerektirir.
Heparin
İntravenöz veya subkutan olarak uygulanan heparin, hastanelerde sıklıkla acil antikoagülasyon amacıyla kullanılır.
Doğrudan Oral Antikoagülanlar (DOAC’ler)
Rivaroksaban, apixaban ve edoxaban içerir. Bu ilaçların yönetimi, sık kan testi gerektirmediğinden varfarinden daha kolaydır.
Antikoagülan Seçim Algoritması
Kullanım Endikasyonunu Belirleyin
- Atriyal fibrilasyon
- Derin ven trombozu
- Pulmoner Emboli
- Felç Önleme
- Ortopedik Cerrahi Profilaksisi
- Diğer
Hasta Faktörlerini Değerlendirin
- Yaş
- Böbrek fonksiyonu
- Karaciğer Fonksiyonu
- Kanama veya Tromboz Geçmişi
- Eşzamanlı İlaçlar
Kontrendikasyonlar ve Özel Popülasyonlar
- Şiddetli böbrek veya karaciğer yetmezliği
- Gebelik
- Aktif Kanama
- Pediatrik veya Geriatrik Hastalar
- Yukarıdakilere dayanarak, ilaca özgü hususlara geçin
İlaca Özel Hususlar
K Vitamini Antagonistleri (VKA’lar)
- Artıları: İyi çalışılmış, geri döndürülebilir, ucuz
- Eksileri: Sık izleme, birçok ilaç-gıda etkileşimi
- İdeal Kim İçin: Düzenli izlemeye uygun hastalar
Doğrudan Oral Antikoagülanlar (DOAC’ler)
- Artıları: Daha az izleme, daha az etkileşim
- Eksileri: Daha az geri döndürülebilir, daha pahalı
- İdeal Kim İçin: Daha az sıklıkta izleme, daha iyi böbrek/karaciğer fonksiyonu isteyen hastalar
Enjekte Edilebilir Antikoagülanlar (Heparin, LMWH)
Artıları: Hızlı başlangıç, geri döndürülebilir
Eksileri: Parenteral uygulama, heparine bağlı trombositopeni (HIT) riski
İdeal Kullanım Alanı: Hastanede yatan hastalar, perioperatif kullanım
Faktör Xa İnhibitörleri
- Artıları: Spesifik hedefleme, daha az etkileşim
- Eksileri: Pahalı, daha az çalışılmış
- İdeal Kişi: Diğer kategorileri tolere edemeyen hastalar
İzleme ve Takip
- VKA’lar: Sık INR izleme
- DOAC’lar: Periyodik böbrek/karaciğer fonksiyon testleri
- Enjekte edilebilir: HIT için monitör, fraksiyone olmayan heparin için aPTT
- Faktör Xa İnhibitörleri: Etkinlik ve güvenlik açısından düzenli değerlendirme
Son Seçim
- Hasta ve/veya bakıcılarıyla görüşün
- Seçilen antikoagülanın denemesine başlayın
- Değerlendirme için düzenli takipler
Antikoagülan seçimi için algoritma:
Kan pıhtısının türünü tanımlayın.
- Derin ven trombozu (DVT) veya pulmoner emboli (PE) mi? Eğer öyleyse, şunları düşünün:
- Heparinler (enjekte edilebilir veya oral)
- Faktör Xa inhibitörleri (enjekte edilebilir veya oral)
- DOAC’lar (dabigatran, rivaroksaban, apixaban veya edoxaban)
- Felç mi yoksa kalp krizi mi? Eğer öyleyse, şunları düşünün:
- Heparinler (enjekte edilebilir)
- Faktör Xa inhibitörleri (enjekte edilebilir)
- DOAC’lar (apixaban veya rivaroxaban)
- Hastanın tıbbi geçmişini düşünün.
- Hastanın böbrek hastalığı var mı? Eğer öyleyse DOAC’lardan ve heparinlerden kaçının.
- Hastanın karaciğer hastalığı var mı? Eğer öyleyse DOAC’lardan ve varfarinden kaçının.
- Hastanın kanama öyküsü var mı? Eğer öyleyse, warfarin ve DOAC’lardan kaçının.
- Hastanın diğer ilaçlarını düşünün.
Hasta antikoagülanlarla etkileşime giren herhangi bir ilaç kullanıyor mu? Eğer öyleyse, bu antikoagülanlardan kaçının.
Hastanın yaşam tarzını düşünün.
Hasta sık seyahat ediyor mu veya yoğun bir yaşam tarzı mı var? Eğer öyleyse, DOAC gibi çok fazla izleme gerektirmeyen bir antikoagülan düşünün.
Hasta için en iyi antikoagülanı seçin.
Yukarıdaki faktörlerin tümünü göz önünde bulundurun ve hasta için en güvenli ve etkili olan antikoagülanı seçin.
Hareket mekanizması
Antikoagülanlar, pıhtılaşma kademesindeki belirli proteinleri hedef alarak çalışır, böylece kan pıhtılarının oluşumunu veya büyümesini engeller.
Endikasyon
- Atriyal fibrilasyon
- Derin ven trombozu
- Pulmoner emboli
- Ameliyat sonrası pıhtı önleme
Yan etkiler
- Kanama
- Morarma
- Gastrointestinal sorunlar
Antikoagülanlar ve Psikoz
Antikoagülanlar, atriyal fibrilasyon, derin ven trombozu ve pulmoner emboli gibi durumlarda yaygın olarak kullanılan, kanın pıhtılaşmasını engelleyen ilaçlardır. Öte yandan psikoz, halüsinasyonlar, sanrılar veya düzensiz düşünme şeklinde kendini gösterebilen, gerçeklikten kopukluk ile karakterize edilen bir zihinsel sağlık durumudur. Bu iki durum ilgisiz gibi görünse de bazı klinik senaryolar olası bir etkileşimi öne sürmektedir.
Antikoagülanların Farmakolojisi
Antikoagülanlar, pıhtılaşma kademesinde yer alan spesifik enzimleri veya yolları hedef alarak çalışır. En yaygın kullanılan antikoagülanlar arasında varfarin, heparin ve rivaroksaban ve apiksaban gibi daha yeni ajanlar bulunur.
Psikozun Patofizyolojisi
Psikoz, şizofreni, bipolar bozukluk ve şiddetli depresyon gibi çeşitli zihinsel sağlık bozukluklarında ortaya çıkabilir. Ayrıca tıbbi durumlardan veya madde bağımlılığından da kaynaklanabilir. Kesin neden genellikle çok faktörlüdür ve dopamin ve serotonin gibi nörotransmitterleri içerir.
Etkileşimler ve Endişeler
Bazı antikoagülanların merkezi sinir sistemi (CNS) yan etkileri vardır, ancak bunlar tipik olarak psikozla ilişkili değildir. Bununla birlikte, warfarinin akut psikoza neden olduğuna dair nadir raporlar bulunmaktadır. Mekanizma tam olarak anlaşılamamıştır ancak kan viskozitesinde CNS fonksiyonunu etkileyen önemli bir değişikliği içerdiği varsayılmaktadır.
Psikozlu hastalar sıklıkla antikoagülanlarla etkileşime girebilecek antipsikotik ilaçlara ihtiyaç duyarlar. Bazı antipsikotikler, antikoagülan tedaviyi potansiyel olarak zorlaştıran tromboembolik olay riskinde artışla ilişkilendirilmiştir.
Klinik Etkiler
Hem antikoagülan hem de antipsikotik tedavisine ihtiyaç duyan hastaların dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi önemlidir. Potansiyel etkileşimler, yan etkiler ve terapötik etkinlik açısından düzenli izleme, tedavi planının bir parçası olmalıdır.
Antikoagülanlar ile psikoz arasındaki ilişki çoğunlukla araştırılmamış olsa da, klinisyenler özellikle hassas popülasyonlarda potansiyel etkileşimlerin farkında olmalıdır. Bu karmaşık ilişkiyi daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
Kontrendikasyonlar
Aktif kanaması veya yüksek kanama riski olan, bazı böbrek veya karaciğer rahatsızlıkları olan ve ilaçlara alerjisi olan kişilere genellikle antikoagülan almamaları tavsiye edilir.
İzleme ve İlaç Etkileşimleri
Varfarin gibi bazı antikoagülanlar için düzenli kan testleri gereklidir. Ayrıca antibiyotikler, antifungaller ve bazı tansiyon ilaçları da dahil olmak üzere diğer çeşitli ilaçlarla da etkileşime girerek dikkatli doz ayarlaması gerektirirler.
Antikoagülanlar bir dizi kardiyovasküler ve trombotik durumun tedavisinde çok önemli bir rol oynar. Ancak olası yan etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşimleri göz önünde bulundurularak dikkatli kullanılmalıdırlar.
Tarih
Erken Başlangıçlar
Antikoagülanların tarihi, kan pıhtılarını önlemek veya tedavi etmek için çeşitli bitki ve hayvan özlerinin kullanıldığı eski zamanlara kadar uzanır. Kan inceltici bir ajanın kaydedilen en eski sözlerinden biri, çeşitli kültürlerde uygulanan, kan alma için sülüklerin kullanılmasıdır.
Keşif Çağı: Heparin
Bu alanda ilk önemli sıçrama 20. yüzyılın başlarında heparinin keşfiyle gerçekleşti. 1916’da Jay McLean ve William Henry Howell heparini ilk kez köpek karaciğerinden izole etti. Pratik uygulaması 1930’lu yıllarda özellikle cerrahi işlemler sırasında mümkün hale geldi.
Warfarin: Bir Kemirgen Öldürücünün Tıbbi Bir Dalı
Antikoagülan tarihindeki bir sonraki kilometre taşı warfarinin keşfiyle geldi. Başlangıçta 1940’larda fare zehiri olarak tanıtılan bu madde, 1950’lerde tıbbi kullanım için onaylandı. “Warfarin” adı, akademik kökenlerini vurgulayan WARF (Wisconsin Mezunlar Araştırma Vakfı) + kumarinden türemiştir.
Doğrudan Oral Antikoagülanların (DOAC) Geliştirilmesi
21. yüzyılda rivaroxaban, apixaban ve edoxaban gibi DOAC’ların piyasaya sürülmesi bir dönüm noktası oldu. Varfarinden farklı olarak sık takip gerektirmeyen bu ilaçlar hastalar için daha uygun bir seçenek sunuyor.
Kişiye Özel Tedaviler ve Geleceğe Bakış
Daha az yan etki ve ilaç etkileşimi ile daha hedefe yönelik antikoagülanlar geliştirmek için araştırmalar devam etmektedir. Biyoteknoloji ve genomik, kişiselleştirilmiş antikoagülan tedavilerin önünü açarak bu alanda bir sonraki sınırı işaret ediyor.
Antikoagülanların tarihi, büyük bilimsel keşifler ve yeniliklerin damgasını vurduğu sürekli bir evrimin hikayesidir. Antikoagülanlar, ilkel yöntemlerden gelişmiş farmakolojik çözümlere kadar çeşitli kardiyovasküler rahatsızlıkların tedavisinde temel taş haline gelmiştir.
Kaynak:
- Holbrook, Anne, et al. “Evidence-based management of anticoagulant therapy: Antithrombotic Therapy and Prevention of Thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians Evidence-Based Clinical Practice Guidelines.” Chest 141.2 (2012): e152S-e184S.
- Barnes, Geoffrey D., et al. “Comparative effectiveness of direct oral anticoagulants and warfarin in patients with cancer and atrial fibrillation.” Blood advances 2.3 (2018): 200-209.
- Camm, A. John, et al. “2012 focused update of the ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation.” European heart journal 33.21 (2012): 2719-2747.
- Van Os, Jim, et al. “Psychosis as a transdiagnostic and extended phenotype in the general population.” World Psychiatry 15.2 (2016): 118-124.
- Hirsh, Jack, et al. “Heparin and low-molecular-weight heparin: Mechanisms of action, pharmacokinetics, dosing considerations, monitoring, efficacy, and safety.” Chest 114.5 (1998): 489S-510S.
- Wysowski, Diane K., et al. “Warfarin use among ambulatory patients with nonvalvular atrial fibrillation: The AnTicoagulation and Risk Factors in Atrial Fibrillation (ATRIA) study.” Annals of internal medicine 131.12 (1999): 927-934.