Kızıl Ordu ve İç Ordu: Vilnius 71 yıl önce nasıl kurtarıldı
Bir REGNUM muhabirinin bildirdiğine göre, Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta bugün 13 Temmuz'da Vilnius'un Nazi işgalcilerinden kurtarılmasının 71. yıldönümü vesilesiyle etkinlikler düzenleniyor.
Meçhul Asker anısına Rusya ve Beyaz Rusya elçilikleri adına çelenkler atıldı. Törene, "Rus İttifakı", Litvanya Polonyalılar Seçim Hareketi, "Litvanya Ruslar Birliği" partilerinden Litvanya Seimas milletvekilleri katıldı. Hükümetin hiçbir temsilcisi, Litvanya Dışişleri Bakanlığı etkinliğe katılmadı.
1944 Vilnius operasyonunun 3.Beyaz Rusya Cephesi'nin saldırı operasyonunun bir parçası olduğunu hatırlayın. Minsk'in doğusunda gruplaşan düşmanın Sovyet birlikleri tarafından kuşatılmasından ve başkent Belarus'un kurtarılmasından sonra, 3 Beyaz Rusya Cephesi birliklerine 4 Temmuz'daki Karargah direktifinin görevi verildi: Vilnius, Kaunas ve en geç 10-12 Temmuz'da Vilnius ve Lida'yı Nazilerden kurtaracak ana kuvvetler Arşivlerde operasyonun seyrini inceleyen Litvanyalı gazeteci Nikolai Zhukov bir REGNUM muhabirine verdiği demeçte.
Alman-faşist komuta, Sovyet birliklerinin, daha önce hazırlanmış olan Daugavpils - Vilnius - Lida hattında ilerlemesini durdurmaya çalıştı. tank ve 4. Saha Ordusu. Önemli bir savunma merkezi olan Vilnius bölgesinde özellikle güçlü bir gruplaşma yarattı.
Şehrin garnizonu 17 binden fazla asker ve subaydan oluşuyordu. Düşmanlıklar sırasında, bu gruplaşma yeni gelen oluşumlarla güçlendirildi. 7-8 Temmuz'da Tank Kuvvetleri Korgeneral P.A. Rotmistrov komutasındaki 5.Muhafız Tank Ordusu birlikleri ve Tank Kuvvetleri Generali V.T.Obukhov başkanlığındaki 3. Mekanize Kolordu birlikleri şehir tahkimatlarına ulaştı ve birlikte kırıldı. 5. ordunun oluşumları düşman garnizonunu çevreledi. 9 Temmuz 1944'te, etrafı sarılmış birlikleri yok etmek için savaşlar başladı. 5 günlük yoğun çatışmalar sırasında, Sovyet birlikleri çevrelenmiş gruplaşmayı yok etti ve Litvanya SSR'nin başkentini kurtardı.
“Bugün, 3 Temmuz'da 13. Beyaz Rusya Cephesi birlikleri, beş gün süren çatışmalar sonucunda, Vilnius kentinde çevrelenen Alman garnizonunu yok etti ve Litvanya Sovyet Cumhuriyeti'nin başkentini faşist işgalcilerden kurtardı. Kazanılan zaferin anısına, Vilnius şehrinin ele geçirilmesi için yapılan savaşlarda en çok öne çıkan oluşum ve birimler "Vilnius" adının atanması ve emir verilmesi için sunulmalıdır. Bugün, 13 Temmuz, saat 23: 30'da, Anavatan adına, Sovyet Litvanya'nın başkenti Vilnius'u ele geçiren 3.Beyaz Rusya Cephesi'nin yiğit birliklerini, üç yüz yirmi dört silahtan yirmi dört topçu salvosu ile selamlıyor, "diyor Başkomutan'ın emri. , Sovyetler Birliği Mareşali I. Stalin'den Ordu Generali Chernyakhovsky, 13 Temmuz 1944, No. 136.
Uzmana göre, her iki taraf üst makamlarına rapor veriyor, bazı verileri abartmış veya hafife almış, yani askeri operasyonların sonuçlarını uygun gördüğü şekilde sundu - birliklerin durumu, kendi kayıpları, yakalanan savaş esirleri vb. Çeşitli gerçeklerin özel "kaybı" veya bunların kazara "değiştirilmesi" önemli ölçüde etkiledi tarihsel Sorunun saflığı, Zhukov'a göre. Örneğin, Polonya partizan İç Ordusunun (AK) Litvanya başkentinin kurtuluşuna katılımı neydi?
Tek bir kaynağa güvenerek, Vilnius'un kurtuluşunun gerçek resmini yeniden yaratmak imkansızdır. Böylece, 1944'ün başlarında, Polonya'nın Kızıl Ordu tarafından kurtarılacağı belli oldu. Gazeteci, bu gerçeğin Polonya yeraltı liderleri arasında fazla sevinç yaratmadığını belirtti. Sovyet birliklerinin gelişi durumunda, ülkelerinin topraklarının önemli bir bölümünü kaybedeceğinden ve Sovyet cumhuriyetlerinden biri olacağından emindiler, ancak aynı zamanda yalnızca Polonya'nın değil, aynı zamanda SSCB'nin müttefiki olan İngiltere ve ABD'den de yardım umuyorlardı. Ancak, o zamana kadar Churchill ve Roosevelt, Stalin ile Sovyet-Polonya sınırının yeni bir biçimi konusunda çoktan anlaşmışlardı ve yardımcı olmayacaklardı (AK). Mart 1944'te yayınlanan bir emre göre Hitler, Vilnius'u bir kaleye dönüştürmek istedi. Nisan ayında şehre tahkimat uzmanları geldi. Tesislerin yapımında toprak işleri ve beton işleri için her türlü işçilik kullanılmıştır. Hitler'in emriyle şehir, son kan damlasına kadar savunulacaktı. Şehir savunma için hazırlanıyordu. Ancak cephenin hızlı yaklaşımı, Almanların tüm savunma düğümleri hattını inşa etmesine izin vermedi. Kızıl Ordu birliklerinin gelmesinden önce Alman komutanlığı, Almanların raporlarında şehri adlandırdığı gibi, "Vilnius Kalesi" nin savunma gücünü önemli ölçüde güçlendirdi.
General Vladas Karvilis'in, ilk baskısı 1961'de Litvanya'da yayınlanan "Hitler'in Litvanya'daki İşgali" kitabında yayınlanan bir makalesinde, "müstahkem bölgenin savunmasında 3 piyade tümeni, 2 muhafız tümeni, 2 dağ tüfeği tugayının yer aldığı kaydedildi. 3 ayrı alay, 7 ayrı tabur ve takviye için gelen çeşitli yedek birimler. "
Beş yıl sonra Rusça olarak yayınlanan bu kitabın ikinci baskısında yazar, birliklerin bileşimini belirtmiyor, ancak şu bilgileri veriyor: “Doğu Prusya'ya yaklaşımları ele alan bu önemli savunma birimine büyük önem veren Alman komutanlığı, Vilnius'ta büyük bir birlik oluşturdu ... Burada 3. Panzer Ordusu'nun geri çekilen birliklerini ve oluşumlarını çekti. Şehrin garnizonu 15 bin asker ve subaydan oluşuyordu. "
Ekim 1943'te, Polonya yeraltı liderleri, ülkedeki komplocu Polonyalı birimlerin yeraltından çıkıp geri çekilen Alman birliklerine saldıracağı "Fırtına" planını geliştirdiler. Kurtarılan Polonya topraklarında SSCB'den bağımsız bir yönetim oluşturulması planlandı. AK liderliği bu adımla Stalin'in bir oldu bitti ile karşı karşıya kalacağına inanıyordu: Polonya kendini kurtardı ve eski sınırları içinde gerçek bir bağımsızlık kazandı. Aynı zamanda Polonyalılar, Almanlarla yaptıkları savaşların Batı medyasında geniş yer alacağını umuyorlardı.
AK'nin ana hedeflerinden biri, 1939'da Sovyet birliklerinin girişinden sonra Litvanya'ya transfer edilen Vilnius'un kurtarılması ve bu bölgenin tekrar Polonya'ya geri dönmesiydi. Şehrin AK güçleri tarafından kurtarılması planı Haziran ortasında onaylandı. Kendisine "Ostra Brama" kod adı verildi. AK'nin Vilnius bölgesinin komutanı Yarbay Alexander Kryzhanovsky operasyonun başına atandı, takma adı Wilk. İç Ordu'nun Novogrudok ve Vilna bölgelerinin birleşik kuvvetlerinin, yaklaşık 16 bin savaşçı, 10 Temmuz'da Vilnius'u vuracağı varsayıldı. Temmuz ayı başlarında şehirde sadece 500 Alman jandarma ve polis memuru vardı ve bu da Polonyalılara kazanma şansı verdi.
Ancak, Sovyet ordusunun yıldırım saldırısı, Polonya ordusunun operasyonunda bir değişikliğe neden oldu. 5 Temmuz'da Kızıl Ordu birimleri şehirden onlarca kilometre uzaktaydı. Mevcut durumda saldırı 7 Temmuz sabahı üçe ertelendi. Şehirden yüzlerce kilometre uzakta bulunan AK'nin tüm bölümleri zamanında ulaşamadı. Bu zamana kadar Sovyet partizanlarıyla birden fazla çatışmaya giren birkaç tugay ve tabur, saldırıya katılmadı. Liderlik sırasını yerine getirmeyi reddettiler ve bazıları yeraltında kalırken, diğer kısmı Batı'ya çekildi. Bu nedenle, saldırı gecesi, Kryzhanovsky'nin emrinde sadece 4 binden fazla asker vardı, ancak yine de saldırı emri verildi. Bu zamana kadar, Alman garnizonu tanklar, toplar ve havacılık.
Birkaç saat süren inatçı çatışmalardan sonra, öldürülen ve yaralanan onlarca insanı kaybeden Polonyalılar geri çekilmeye başladı. 7 Temmuz'da 3. Beyaz Rusya Cephesi'nin motorlu birlikleri Alman savunma çemberini geçerek şehre yaklaştı ve onu güneyden ve kuzeydoğudan kuşatmaya başladı. Şehre ilk yaklaşanlar, Korgeneral VT Obukhov'un 3. Muhafız Mekanize Kolordu birimleri oldu.
Litvanya başkentinin banliyölerinde, Polonyalı savaşçılar Sovyet ordusunun ilerleyen birimleriyle bir araya geldi. Şehri işgal etmeye çalıştılar, ancak saldırıları geri püskürtüldü. Sonraki günlerde, Vilnius kurtarılıncaya kadar, Ana Ordu ve Kızıl Ordu askerleri Nazilere karşı yan yana savaştı.
Zafer 13 Temmuz'da geldi. Vilnius, Nazi birliklerinden kurtarıldı. Aynı gün, Kravchuny köyü yakınlarındaki Vilna'dan geri çekilen Almanlar, şehre saldırı için geç kalan AK birimleri ve Sovyet Ordusu'nun 277. tüfek bölümünün birlikleriyle karşılaştı. Dokuz saatlik bir savaştan sonra Almanlar uzandı silâh.
13 Temmuz sonunda, Gediminas Dağı bölgesinde silahlar öldü. Bu, düşman direnişinin son yatağıydı. Bir süre sonra Gediminas kulesine AK askerleri tarafından asılan beyaz-kızıl pankart asıldı. Doğru, Polonya bayrağı birkaç saat boyunca asılı kaldı ve ardından Kale Tepesi'nde Kızıl Zafer Bayrağını yükselten Kızıl Ordu askerleri tarafından kaldırıldı. Bu olayların görgü tanıkları, bu değişiklikleri fark eden İçişleri Ordusu askerlerinin en tepeye Polonya bayrağını yeniden yerleştirdiğini iddia ediyor. Ancak kısa süre sonra Kızıl Ordu adamları onu tekrar kaldırdı ve Sovyet bayrağını kaldırdı. Bu kez Gediminas kulesine bir nöbetçi bırakıldı.
Şehirdeki iktidar, Sovyet ve Polonya yönetimlerinin eline geçti. Bazı tarihsel kaynaklar, ön komutan General Ivan Chernyakhovsky ve Ostra Brama operasyonunun komutanı Yarbay Alexander Kryzhanovsky tarafından kabul edilen Vilna'da Rus ve Polonyalı askerlerin ortak bir geçit töreninin düzenlendiğini iddia ediyor. AK savaşçıları ve Sovyet askerleri, Vilna sokaklarında birlikte devriye gezdiler. Polonyalılara, dağınık birimlerinden bir süvari tugayı ve bir piyade tümeni yaratma konusunda yardım sözü verildi.
Bununla birlikte, 1944'ün başında Sovyet liderliği, kendi kontrolü altında olmayan ve sürgündeki Polonya hükümetine bağlı olmayan hiçbir müfrezeye kendi topraklarında müsamaha göstermeyeceğini ilan etti.
Başkomutan'ın karargahının yönergesi şunu öngörüyordu: Polonya birlikleri ile herhangi bir anlaşmaya girmemek. Tespit edildikten hemen sonra personeli etkisiz hale getirin ve doğrulama için özel olarak organize edilmiş toplanma noktalarına gönderin. Direnirlerse, güç kullanın. Polonyalıları silahsızlandırma operasyonu 17 Temmuz'da başladı. Birkaç gün önce, 12 bin NKVD askeri ve sınır birlikleri, Lavrentiy Beria'dan talimat alan Halkın İçişleri Komiseri Yardımcısı General Ivan Serov liderliğinde Vilnius'a gönderildi.
Bu gün Komutan Chernyakhovsky, Kryzhanovsky ve genelkurmay başkanını tutuklandıkları müzakerelere davet etti. Diğer birçok AK görevlisi neredeyse aynı anda gözaltına alındı. Yakında, birliklerle birlikte tutuklanmaktan kurtulan subaylar, Batı'ya geçmeye karar verdikleri şehrin çevresinde yoğunlaştı. Bazı birimler başarılı oldu. Ancak AK partizanlarının çoğu silahsızlandırılarak Medniki'deki kampa gönderildi. Orada, kabul etmedikleri Polonya General Sigmund Berling ordusuna katılmaları teklif edildi. Sonuç olarak, Ağustos ayı sonunda süzüldükten sonra bin kişi evlerine salıverildi ve 5 bin AK askeri Kızıl Ordu'nun 361. yedek alayını oluşturdukları Kaluga'ya götürüldü.
Bununla birlikte, Batı Belarus'un yerlileri olan ve Sovyet yasalarına göre SSCB vatandaşı olarak kabul edilen Akovtsy, Sovyet iktidarına bağlılık yemini etmeyi reddetti. Bunun için Moskova yakınlarındaki ormanlarda kesime gönderildiler. Birçoğu anavatanlarına dönmedi. Polonyalıların bir kısmı 1946-1947'de Polonya'ya gönderildi. Diğerleri Arkhangelsk bölgesine sürüldü. Vilno'da hapsedilen memurlar, 1947'de Polonya'ya iade edildikleri Saratov bölgesindeki Gryazovets kampına gönderildi. Daha sonra birçoğu idam edildi veya uzun hapis cezalarına çarptırıldı.
Yaklaşık 10 yıl daha Vilnius savaşında yer almayan ve silahsızlanmadan kaçan AK birlikleri, Batı Belarus'ta Sovyet rejimine karşı askeri operasyonlar gerçekleştirdi. Ostra Brama Operasyonu hem askeri hem de siyasi olarak Polonya yeraltı dünyasına herhangi bir kar payı getirmedi. Düşman garnizonunun gerçek sayısını bilen Wilk, yine de şehre hücum etme emrini verdi. Bu, AK askerleri arasında çok sayıda can kaybına neden olan bir emirdir. Dünya toplumunun dikkatini doğudaki Polonya toprakları sorununa çekme hedefine de ulaşılamadı.
İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Polonya liderliğini eleştirdi. Ona göre, SSCB'nin batı bölgelerinin topraklarında yasadışı bir şekilde silahlı eylemler gerçekleştirdi, böylece Sovyet liderliğinin gözünde Londra'yı itibarsızlaştırdı ve Hitler karşıtı koalisyonun birliğini ihlal etti. İngiltere Başbakanı adına, İngiliz medyasına AK'nin eski Polonya'nın doğu topraklarındaki faaliyetlerini aktarmaması tavsiye edildi. Soru, Vilnius'un kurtarılması sırasında kaç Sovyet askeri ve subayının öldüğüdür.
“Arşiv belgeleri arasında, üzerinde 'Kızıl Ordu mezarlarının keşfi ve cesetlerin toplu mezarlara nakledilmesi eylemleri' yazılı gri bir klasör bulmayı başardım. Sovyet ordusunun asker ve subaylarının mezarlarının listesi "Antokol" askeri mezarlığına nakledildi. 6 Haziran 1945'te başladı. 10 Ağustos 1945'te tamamlandı. 72 sayfa ". Bu dosya, Vilnius'un dört semtinde bulunan mezarlardan Sovyet askerlerinin yeniden gömülmesiyle ilgili belgeleri içermektedir. Bunlar, basit veya kırmızı bir kalemle, bazen kağıt parçalarına, bazen de eski bazı talimatların arkasına elle yazılmış eylemler, sertifikalar ve notlardır. Birçok belge aynı girişi içerir: "ölen kişinin adı bilinmiyor." Vilnius'un kurtarılmasından bir yıl sonra, tüm kurbanların tek bir yerde yeniden gömülmesine karar verildi. Antakalnis'teki askeri mezarlık burası olarak seçildi ”dedi uzman.
“10 Temmuz 1945'te, Litvanya Komünist Partisi (Bolşevikler) Şehir Komitesi askeri departmanı başkanı Urbanavicius, Litvanya Komünist Partisi (Bolşevikler) Merkez Komitesi'nin askeri bölüm başkanına hitap etti Yakovlev,“ Antokol'da 900 toplu askeri mezarlık ve tek tek mezar var ”dedi. Kızıl Ordu'nun askerleri ve memurları. Bunlardan: toplu mezarlar - 271, bireysel - 629. Tüm bu mezarlar süslenmiştir. Tepeler ve çimenler yapıldı ve yollar açıldı. Hem bireysel hem de toplumsal mezarların hepsine anıtlar dikildi. Anıtlar kötü - kontrplaktan yapılmışlar. Tüm anıtların yazıtları ve başlarına gömülenlerin bir kitabı vardır. mezarlık. Mezarların ikisinin çitleri var ve sekizinde yazıt yok. Mezarlarda çiçek yok. " Vilnius'un kurtuluşu için yapılan savaşların sona ermesinden sonra, Litvanya başkentinin çeşitli yerlerinde, Büyük Vatanseverlik Savaşı'nda zafer için canlarını veren yüzlerce Sovyet asker ve subayının gömüldüğü 100'den fazla mezar vardı. 1945 yazında, Vilnius operasyonunda öldürülenlerin hepsini Antokol'daki askeri mezarlığa nakletmeye karar verildi ”diyor Zhukov.
Çeşitli kaynaklara göre, Vilnius savaşlarında 500'den fazla Polonyalı AK askeri öldürüldü. Rossi'nin Vilnius mezarlığına 70'den fazla Polonyalı asker gömüldü. "Düşman daha sonra 8 bini kaybetti, 5 binin üzerinde asker esir alındı. Birliklerimiz 156 silah, düzinelerce havan, tank, uçak, çok sayıda cephane, yiyecek ve askeri teçhizat deposu ele geçirdi. Çeşitli yükler, çok sayıda araç, silah ve askeri teçhizatın bulunduğu 6 demiryolu kademesi "başka bir belge okuyor.
O döneme ait anılarında birçok yazar, kara birimlerinin saldırısının havacılık tarafından aktif olarak desteklendiğini iddia ediyor. Şehir ağır bir şekilde bombalandı. 1. Hava Ordusunun Vilnius operasyonunda büyük rol oynadığını söyleyen anılar var. Havacılık operasyonları özellikle 7-13 Temmuz tarihleri arasında aktifti. Şehre yapılan saldırıdan hemen önce, 163 Il-2 uçağı, düşman direnişinin ana merkezlerine saldırı bombardımanı gerçekleştirdi. Her yazar bu durumu farklı yorumlamaktadır. O dönemde başkentte yaşayanların yanı sıra Vilnius'un tarihine ilgi duyanların önemli bir kısmı, şehrin ne bir tarafının ne de diğer tarafının bombalandığını iddia ediyor.
Bu olayların "görgü tanığı" anılarında belirttiği gibi: "Bombalar kasıtlı olarak demiryolu kavşağına düştü, bu nedenle tren istasyonunun yakınında birkaç ev yıkıldı." Diğer "görgü tanıklarına" göre evler, bombaların patlamasıyla bile değil, arabalardaki cephanenin patlamasıyla yıkıldı. Bunun sonucunda iddia edildiğine göre Chopin ve Sodu sokaklarındaki birkaç ev hasar gördü. Evet, tren istasyonunun çevresinde yıkım oldu, ancak 9 Ocak 1945'te jet cephaneli bir trenin çarpması sırasında oldu.
Gerçekten, yıkım çok büyüktü ve patlama o kadar güçlüydü ki, bir çift demiryolu tekerleği Katedral Meydanı'na doğru uçtu. Ancak bu, şehrin kurtuluşundan altı ay sonra oldu. Bu patlamanın kurbanlarının tam sayısını belirlemek mümkün değildi, ancak Katyuşa mermilerinin ateşinde birkaç bin kişinin yandığını ve aynı zamanda önemli bir kısmının isimsiz kaldığını söyleyebiliriz.
Nemetskaya Caddesi'ndeki (şimdi Vokieciu Caddesi) yıkımdan bahsetmişken, bu trajedinin versiyonlarından biri hatırlanmalı. Bu efsaneye göre, hava sahası alanında onu örtmek için yerleştirilmiş bir topçu bataryasının komutanı, şehrin haritasında Alman Sokağı'nı keşfetti. Ve "şehrin yüzeyinden Alman damgasını kaldırmaya" karar verdi. Yüksek liderliğin emri "Bombardımanı durdurun!" Diye izlediğinden, sokağın yalnızca sağ tarafını yok etmeyi başardı. Bu, sol taraftaki binaları kurtardı. Bugün cadde boyunca yürüyorum. Vokieciu, bu gözlemlenebilir: bir yandan - XNUMX.-XNUMX. yüzyıl binaları, diğer yandan - savaş sonrası mimari.
Bazı kaynaklar, Vilnius'un fırtınası sırasında şehir binalarının yaklaşık% 40'ının yıkıldığını söylüyor. Ve bu, o zamanın birçok fotoğrafı tarafından onaylandı. Ama birincisi, bu fotoğrafların pek çoğu yok ve ikincisi, bunlar farklı yazarlar tarafından ve farklı açılardan çekilmiş aynı yapılar. İstatistiklere göre, 1 Ağustos 1945 itibariyle, resmi olarak Vilnius'ta 99.300 sakininin olduğu ve bunların% 82,7'sinin Polonyalı olduğu belirtilmelidir. Rusların payı% 7,4 idi. Bu listedeki üçüncü pozisyon Litvanyalılar tarafından işgal edildi -% 6,9, bu da 6.852 kişiye tekabül ediyordu.
- Orijinal Kaynak:
- http://regnum.ru/news/polit/1942284.html