Günlük hayatımızın hemen her alanında bulunan bankaların nasıl işlediği noktasında insanların çok büyük kısmı oldukça yanlış bir anlayışa sahiptir. Alternatifinin olmadığı ve oldukça “doğal” bir yapıya sahip olduğu düşünülen finansal sistem aslında “kısmi rezerv bankacılığı” denilen bir tür finansal mimariye dayanır ve “yüzde 100 rezerv bankacılığı” da dahil olmak üzere alternatifleri teorik olarak vardır.
Parayı kim basar? Bu sorunun cevabı insanların çok büyük kısmı için şu şekildedir: Merkez bankası. Peki bankalar nasıl kredi verir? Bu sorunun da çoğu insan için oldukça basit bir cevabı vardır: Bankalar topladıkları mevduatı kredi olarak verir.
Gerçekte ise ilk cevap önemli oranda yanlış, ikinci cevap da teknik olarak “tamamen” yanlıştır. İkinci cevaptan başlayalım. Banka bir müşterisine kredi verdiğinde herhangi bir mevduat sahibinin mevduatında bir azalma olur mu? Cevap basit bir şekilde hayırdır. Bu durumda görülmektedir ki çoğu insan bu konuda birbiriyle çelişen iki fikre birden sahiptir: Bankalar krediyi mevduattan verir ve aynı zamanda da vermez. Açık bir şekilde bu fikirlerden ilki yanlıştır. Bankalar –hepimizin gözlemlediği gibi– krediyi mevduattan vermez. Peki, nasıl verir? Yoktan var ederek…
Banka bir müşteriye kredi verdiği zaman basit bir şekilde ilgili müşterinin hesabındaki “sıfır” rakamını “kredi miktarı” ile –söz gelimi “100.000 TL” ile– değiştirir. Eş zamanlı olarak da müşteriyi 100.000 TL+faiz/kar miktarı ile borçlandırır. Bankalar bu şekilde kredi vererek aslında (elektronik) para basmış ve mevduat “üretmiş” olurlar.