Çinko
Çinko Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?
Özellikler
Çinko elementinin kimyasal semblü "Zn"dir. Periyodik cetvelin 4'üncü periyodunun 2B grubundan bir geçiş metalidir. Atom numarası 30 ve atom ağırlığı ise 65.38'dir. Kaynama noktası 1180K (907°C veya 1665°F), erime noktası ise 692.68K (419.53°C veya 787.15°F) olarak belirlenmiştir. Yoğunluğu ise 7.134 gram/cm3'tür. Oda koşullarında katı fazda bulunmaktadır.[1]
Çinko, parlak mavimsi beyaz bir metaldir. Sıradan sıcaklıklarda kırılgan ve kristal haldedir ancak 110°C ile 150°C arasında ısıtıldığında sünek ve yumuşak hale gelir. Oksijen ve diğer metal olmayanlarla birleşecek ve hidrojeni serbest bırakmak için seyreltik asitlerle reaksiyona girecek kadar oldukça reaktif bir metaldir.
Kimyasal bileşiklerde çinko neredeyse yalnızca +2 oksidasyon durumu sergiler. Çinko, doğal olarak oluşan çok yaygın bir maddedir. Doğada oluşan beş çinko izotopu vardır. En bol olanı çinko-64'tür.
Bulunma Sıklığı ve Üretimi
Ortalama bir yetişkin insan vücudu 2-4 gram çinkoya ihtiyacı vardır. Çinko içeren yiyecekler arasında susam, buğday, fasulye, hardal ve fındık bulunur. Çinko, saf temel formunda bulunmaz. Ancak dünyanın kabuğundaki minerallerde bulunur ve burada en bol bulunan 24. elementtir. Okyanus suyunda ve havada küçük miktarda çinko bulunabilir. Çinko için çıkarılan mineraller arasında sfalerit, smithsonit, hemimorfit ve vurtzit bulunur. Sfalerit, yüksek oranda (~%60) çinko içerdiği için en çok çıkarılmış olanıdır. Çinko üretiminin çoğu Çin, Peru ve Avustralya'da çıkarılmaktadır.
Uygulama ve Kullanım Alanları
Esas olarak demirin galvanizlenmesi için kullanılır, metalik çinkonun %50'den fazlası galvanizleme çeliğine gider, ancak bazı alaşımların hazırlanmasında da önemlidir. Galvanizleme, bu diğer metallerin aşınmasını veya paslanmasını önlemek için ince bir çinko kaplamasıyla kaplandığı işlemdir. Bazı elektrik akülerinde negatif plakalarda, bina yapımında çatı ve oluklarda kullanılır.
Çinko, Amerikan paralarının yapımında kullanılan birincil metaldir ve otomobil endüstrisinde basınçlı dökümde kullanılır. Çinko oksit, sulu boya veya boyalarda beyaz bir pigment olarak ve kauçuk endüstrisinde bir aktivatör olarak kullanılır. Pigment çinko; plastik, kozmetik, fotokopi kağıdı, duvar kağıdı, baskı mürekkepleri vb. için kullanılırken, kauçuk üretiminde rolü imalat sırasında bir katalizör ve son üründe bir ısı dağıtıcı olarak görev yapmaktır.
Çinko metali, cildin ve vücut kaslarının erken yaşlanmasına karşı koruma sağlayan antioksidan özelliklere sahip olduğuna inanılmaktadır. Maden olarak çıkarılan çinkonun yarısından fazlası, çelik ve demir gibi diğer metallerin galvanizlenmesinde kullanılır. Bakır ve çinko ile yapılan bir alaşım olan pirinç, eski çağlardan beri kullanılmaktadır. Diğer alaşımlar arasında nikel gümüş, çinko alüminyum ve kadmiyum çinko tellür bulunur. Boru organları, otomobil parçaları için kalıp döküm ve algılama cihazları gibi çeşitli uygulamalar için kullanılırlar. Diğer uygulamalar arasında güneş kremi ve merhemler de vardır.
Tarihi
Çinko, Romalılar tarafından biliniyordu; ancak nadiren kullanıldı. İlk olarak Hindistan'da kendi başına bir metal olarak kabul edildi. Çin'de çinko arıtma, ilk olarak 1500'lü yıllarda büyük çapta gerçekleştirildi. 1745'te İsveç kıyılarında batan bir Doğu Hindistan Şirketi gemisi, Çin çinko yükü taşıyordu ve geri kazanılan külçelerin analizi, bunların neredeyse saf metal olduklarını gösterdi. 1668'de Flaman metalurji uzmanı P. Moras de Respour, çinko oksitten metalik çinko ekstraksiyonunu bildirdi, ancak Avrupa söz konusu olduğunda çinko, Alman kimyager Andreas Marggraf tarafından 1746'da keşfedildi ve gerçekten de yeni bir metal olarak ilk tespit eden oydu.[2]
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Etimolojisi
Bir Alman simyacı olan Paracelsus, metal çinkoya adını vermiştir; ancak tam olarak nereden esinlendiği bilinmemektedir: Ya "sivri uçlu" anlamına gelen Almanca "zinke" kelimesinden (çinko kristallerinin sivri uçlu şekilleri için) veya "kalay" anlamına gelen "zinn" kelimesinden gelir.[3]
Önlem ve Güven
Çinko, insan sağlığı için gerekli olan eser elementtir. İnsanlar çok az çinko aldığında iştahsızlık, tat ve koku alma duyusunda azalma, yavaş yara iyileşmesi ve ciltte yaralar yaşayabilirler. Çinko kıtlığı doğum kusurlarına bile neden olabilir. İnsanlar orantılı olarak yüksek çinko konsantrasyonlarını idare edebilse de, çok fazla çinko yine de mide krampları, cilt tahrişleri, kusma, bulantı ve anemi gibi önemli sağlık sorunlarına neden olabilir. Çok yüksek çinko seviyeleri pankreasa zarar verebilir ve protein metabolizmasını bozabilir ve damar sertliğine neden olabilir. Çinko klorüre aşırı derecede maruz kalmak solunum bozukluklarına neden olabilir.[4]
İlginç Bilgiler ve Diğer
Çinko bazen diş macunu ve bebek pudrasında kullanılır. 2013 yılında yapılan bir araştırma, günde en az 15 miligram çinko takviyesinin, daha düşük adet öncesi sendrom (PMS) riski ile ilişkili olduğunu bulmuştur.[5]
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 5
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- JLAB Science Education. It's Elemental - The Element Zinc. Alındığı Tarih: 6 Ocak 2021. Alındığı Yer: JLAB Science Education | Arşiv Bağlantısı
- Royal Society of Chemistry. Zinc - Element Information, Properties And Uses | Periodic Table. Alındığı Tarih: 6 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry. | Arşiv Bağlantısı
- Ducksters. Chemistry For Kids: Elements - Zinc. Alındığı Tarih: 6 Ocak 2021. Alındığı Yer: Ducksters. | Arşiv Bağlantısı
- Lenn Tech. Zinc (Zn) - Chemical Properties, Health And Environmental Effects. Alındığı Tarih: 6 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenn Tech | Arşiv Bağlantısı
- S. Pappas. Facts About Zinc. (21 Ocak 2015). Alındığı Tarih: 6 Ocak 2021. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/02/2024 19:26:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9886
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.