Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?
İnsanların peyniri keşfiyle ilgili genellikle anlatılan hikaye: "9,000 yıl önce sıcak bir günde seyahat halindeki bir göçebe, yanındaki (termos olarak kullanılan) hayvan midesinde günün sonunda içmek için biraz süt taşıyordu. Gideceği yere vardığında, (buzağının işkembesinden elde edilen) peynir mayasının midedeki sütü kaymakla kapladığını görür ve ilk peynir elde edilmiş olur."
Bu hikayedeki en önemli problem, Vermont Üniversitesi'nden peynir bilimci ve tarihçi Paul Kindstedt'e göre o 9,000 yıl önce Orta Doğu'daki Bereketli Hilal'de yaşayan göçebelerin laktoz intolerant (süt şekerini sindirememe durumu) olmasıdır. Seyahat halindeki bir göçebe süt içmek istemezdi, çünkü içerse şiddetli mide ve bağırsak rahatsızlıkları yaşayabilirdi.
"Cheese and Culture" (Peynir ve Kültür) kitabının yazarına göre, arkeolojik kayıtlarda peynir yapımının izlerine binlerce yıl önce, insanların tarıma başladığı zamanlarda rastlanıyor. Bu dönemdeki buğday ve diğer tahılların ekim alanları, yavrularına süt veren yerel yabani koyun ve keçilerin ilgisini çekiyor. Bununla birlikte insan bebekleri de aynı zamanda süt sindirimine çok iyi adaptasyon özellikleri göstermekteler. Dönemin insanları hemen bağlantıyı kurmuş ve bu canlılardan süt elde etmeye başlamışlardır, fakat ilk bin yıl süresince, sütü sindirebilenler sadece bebeklerdi. Yetişkin insanlar ise laktoz intoleranttı. Kindstedt, "Heyecan verici arkeo-genetik ve genomik modellemelerden, yetişkinlerde laktozun sindirebilmesinin MÖ 5,500'e (7,500 yıl öncesi) kadar mümkün olmadığını bilmekteyiz -bu da peynirin geliştirilmesinden en az bin yıl daha geç demektir.
Kindstedt, bilim insanları geçtiğimiz dönemde, binlerce yıl önce kullanılmış olan süt barındıran kaplardan, peynir veya tereyağı barındıranları ayırabilmeye yarayacak kimyasal izleri analiz etmeyi başardılar. Süt yağını daha yüksek oranlarda içeren kapların, peynir ya da tereyağı içerdiğini tespit ettiler.
- İnsanın Son 8000 Yıldaki Evrimi: Beyaz Deri Rengi Nasıl Evrimleşti? Sütü Ne Zaman Sindirebilmeye Başladık?
- Diyet Tercihlerimiz ve Beslenme Biçimimiz, Atmosfere Saçılan Sera Gazlarını Nasıl Etkiliyor?
- Nick Sitzman ve Donma: Çalışmayan Bir Dondurucuda Hapsolup, Sırf Donacağınıza İnandığınız İçin Donarak Ölebilir misiniz?
Kindstedt, "Bu yeni araştırmayla, ilk peynirlerin yaklaşık 8,500 bin yıl önce iki eş zamanlı gelişmeyle birlikte ortaya çıktığını anlamaktayız." demiştir. İlki, yoğun tarım uygulamalarının toprağı verimsiz hale getirmesi ve tarihteki ilk insan sebepli çevresel felaketin yaşanmasıdır. Sonuç olarak, Neolitik insanları, keçi ve koyunlardan çok daha yoğun biçimde yararlanmaya başlamışlardı. İkincisi ise, insanların çanak-çömleği icat etmesi: süt kaplarının ortaya çıkmasıdır.
Bereketli Hilal bölgesinin sıcak iklimi, Kindstedt'in açıkladığına göre, süt kaplarında olup da hemen kullanılmayan veya bir süre içinde bırakılan sütler, bu yeni icat edilen kaplarda, çok hızlı bir şekilde, saatler içinde pıhtılaşıp koyulaşıyordu (sıcaklık ve sütteki doğal laktik asit bakterileri nedeniyle). Bir süre sonra, maceracı yetişkinler, bu maddeyi denemiş ve süte göre daha kolay sindirebildiklerini gözlemişlerdir. Nedeni ise, laktozun yaklaşık %80'inin whey (süt suyu) ile birlikte kuruyarak azalması ve geriye sindirilebilir ve süte göre daha lezzetli bir madde bırakmasıdır.
Peynirin keşfiyle, dönemin insanları hızlıca süt ürünlerini diyetlerine ekleyebilirlerdi. Peynir, yetişkinler için besin ögeleri ve kalori açısından yeni bir kaynak niteliğine geldi. Kindstedt, "Süt tüketen çocuklar ve bebekler arasından, laktozu (süt şekerini) yetişkinlikte de sindirebilmelerini sağlayan rastgele mutasyonlara sahip olanlar daha fazla hayatta kalma olasılığı taşıyorlardı." diyor.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Çok kısa süre içerisinde, insan evrimi açısından bakıldığında -belki de sadece bir-iki bin yılda- bu mutasyon Bereketli Hilal boyunca yayıldı. Bu hayvancılıkla uğraşan insanlar Avrupa'ya ve ötesine göç etti ve yanlarında bu genetik mutasyonu da taşıdılar. Kindstedt'e göre, "Bu durum, kesinlikle genetik seçilimin insan gelişimi sürecinde çok kısa bir süre içerisinde çok yaygın bir şekilde gerçekleşmesinin çarpıcı bir örneği niteliğindedir. Buna dünya harikalarından biri diyebiliriz ve bu Batı uygarlıklarını tamamiyle değiştirmiştir.".
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Madem üremek içgüdüsel bir davranış neden çocuk sahibi olmak istemeyen bireyler bu kadar fazla?
- İnsan dışındaki memelilerde dini ritüel sayılabilecek kalıplaşmış davranışlar var mıdır?
- Evrenimiz bir karadelikten mi doğdu?
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/06/2022 06:10:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7013
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Beslenme Bilimi
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Evrimsel Biyoloji> Mikroevrim> Seçilim Mekanizmaları> Yapay Seçilim
- Bilim Ağacı> Sosyal Bilimler> Antropoloji> Evrimsel Antropoloji> Biyolojik Antropoloji> İnsan Evrimi
- Bilim Ağacı> Sosyal Bilimler> Antropoloji> Arkeoloji (Arkeolojik Antropoloji)> Prehistorya> Taş Devri> Neolitik
- Evrimsel Antropoloji İnsan Evrimi Süt Sindirim
This work is an exact translation of the article originally published in Gastropod. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.