|Haberler/...


Karadeliklerin Manyetik Alanları Sorgulanıyor
Bir karadelikten fırlayan tuhaf jet akımlı parçacıklar astronotları şaşkına çevirdi. Sıra dışı parlamaların gözlemleri, karadeliğin ve onların güçlü manyetik alanlarının şu anki modelleriyle çelişiyor. Dahası, potansiyel olarak uzayın gizemli bölgeleri hakkında bildiğimiz her şeyi değiştiriyor.
"Science" dergisinde yayımlanan araştırmada; V404 Cygni karadelik sisteminden alınan veri, karadeliğin manyetik alanının fizikçilerin düşündüğünden çok daha zayıf olduğunu gösteriyor. Bilim adamları bu araştırmayı açıklamak için karadelik teorilerinin yeniden yazılmasının gerekeceğini belirtti.
Araştırma baş yazarı Florida Üniversitesinden Yiğit Dallılar, "Newsweek" dergisine şöyle anlattı:
"Basit pusulalardan, ceplerimizdeki cep telefonlarına hatta Dünya'nın etrafında kullanılan uydulara kadar bulunan manyetik alanın anlaşılması önemlidir."
Parçacık grupları pozitif ve negatif kuvvetlerle yüklenmiş alanlar oluşturur. Buzdolabı üzerindeki magnetlerden bildiğiniz gibi kuvvetler nesneleri birbirine çekebilir veya onları ayırmak için itebilir. Daha büyük bir ölçekte düşünürsek, manyetik alanlar evren çevresinde tuhaf ve gizemli olaylara sebep olur. Örneğin, Uranüs'ün manyetik alanı ters döndüğünde, etkileyici auroralar her gün Uranüs'ü aydınlatır. Eğer Dünya'nın manyetik alanı tersine dönseydi, kuzey ve güney manyetiği kontrolden çıkardı.
Manyetik alanlar devasa güçlerini kara delikler için de kullanırlar ancak bilim adamları manyetik alanların rollerinde yetersiz kavrayışa sahipler.
Yiğit Dallılar ve ekibi, fışkırma olaylarının gözlemlerini kullanarak V404 Cygni'nın manyetik alanını haritalandırdı. Karadeliğin jet parlaması soğuduğunda karadeliği çevreleyen alanın gücünü belirli bir modelle hesapladılar. Ulaşılan veriler karadeliklerin günümüzdeki teorilerin tahmin ettiğinden daha zayıf manyetik alanı olduğunu ortaya çıkardı.
KORONALAR, JET AKIMI VE TOPLANMA DİSKİ
V404 Cygni karadeliği Dünya'dan yaklaşık 8000 ışık yılı uzakta bulunuyor ve şu anda komşu yıldızından içine madde çekiyor.
Karadelikler tamamen karanlık olduklarından çevrelerinden görünür maddeler toplayabilirler ve böylece evrendeki en parlak ışıklardan bazısını üretirler. Bu dönen maddenin parlayan halkaları "toplanma diskleri" diye adlandırılır.
Bu çalışmaya katılmayan Harvard Üniversitesinin Astronomi Enstitüsü kurul başkanı ve Karadelik Girişim Merkezi direktörü Avi Loeb, "Newsweek" dergisine maddenin bu disklerden karadeliğe, tıpkı suyun banyo lavabosundan spiral bir şekilde aşağı aktığı gibi döküldüğünü anlattı. Türbülanslı manyetik alanlardaki sürtünmenin, maddeyi rotasyonunun dışına ve karadeliğin ortasına doğru zorlamasının teori haline getirildiğini açıkladı. Ayrıca bu "tekillik"te her şey son derece küçük bir noktanın içinde sıkışıp ezilir.
Manyetik alanlar, karadeliğin "korona" adı verilen tabakasını yönetir; burada yüksek enerjili parçacıklar toplanma diski üzerindeki sıcak gazın içinde girdap halinde dönerler. Ayrıca manyetik alanlar koronayı değiştirirse; parçacık bulutu neredeyse ışık hızında hareket eden jet akımlı bir cisim oluşturabilir.
Loeb: "Manyetik alan bir mancınık gibi rol oynar; güçlü bir rüzgara veya jet akımına neden olmasından dolayı çoğu kez ışık hızına çıkar. Koronanın nasıl oluştuğunu veya yenilendiğini veya onu neyin ısıttığını bilmiyoruz. Koronayla ilgili daha iyi sayısal simülasyonlara ihtiyacımız var. V404 Cygni gibi karadelik sistemlerini inceleyerek bu aşırı koşullar altındaki maddenin davranışıyla ilgili daha iyi anlayışlar edindik" dedi.
MODELLER TEKRAR TASARLANMALI
V404 Cygni'den alınan yeni sonuçlar, şu anki jet akımı emisyon modellerinin, toplanma disklerinin ve koronaların doğruluğunu sorguluyor. Yiğit Dallılar şöyle dedi:
"Bu modeller genellikle jet akımının temelindeki daha büyük manyetik alanları anlatır. Ayrıca bunların çoğunun koronaya eşdeğer olduğu varsayılır. Sonuçlarımız, bu modellerin çok basitleştirilmiş olabileceğini göstermektedir. Özellikle, her karadelikte tek bir manyetik alan değeri olmayabilir."
MANYETİK ALANIN KAYNAKLARI
Karadeliklerin kendileri bu araştırmada gözlemlenenler gibi manyetik alan oluşturamazlar. Dallılar: "Karadelikler sadece önemsiz derecede elektromanyetik yüke sahiptir ve manyetik kutupları yoktur. Gereken manyetik alan ya çevrelerinden katılan materyallerle toplanır ya da sadece aktarım akımında üretilir. Karadelikler genel görelilik, astrofizik, jet akımı oluşumu ve diğer mikro süreçleri araştırmak için önemli test laboratuvarlarıdır" dedi.
Diğer bir deyişle, manyetik alanlar bir karadeliğin çevresindeki ortam tarafından yönetilir. Bilim adamları gerçekten bu alanların nasıl oluştuğunu tam olarak anlayamıyorlar.
Güncelleme: 03/01/2018
Kaynak: Katherine Hignett, "V404 Cygni: Unexpected Magnetic Field Challenges Everything We Know About Black Holes", newsweek.com, çev. Zehra Demirpehlivan, yaklasansaat.com, 07/12/2017