

Hırvatistan ve Sırbistan arasında Soykırım Düellosu


Hırvatistan ve Sırbistan birbirini soykırım suçlaması ile mahkemeye verdi. Zagreb ve Belgrad bütün güçleri ile bu sert kamplaşmanın sonucu bekliyorlar. Bu düellonun sonucu sadece Balkan tarihi için değil, aynı zamanda küresel ölçekte de birçok yankı uyandırabilir
Balkanlarda toplar yerini dosyalara, generaller de hukukçulara bıraktı. Devletler kamuflajları gardıroplara asıp, yerine cübbeleri çıkardı ve savaş meydanlarının ardından mahkeme salonlarında muharebelerini sürdürüyorlar.
Balkanlarda toplar yerini dosyalara, generaller de hukukçulara bıraktı. Devletler kamuflajları gardıroplara asıp, yerine cübbeleri çıkardı ve savaş meydanlarının ardından mahkeme salonlarında muharebelerini sürdürüyorlar.


İlk Hamle Hırvatistandan Geldi
Bu konuda ilk hamle Hırvatistandan geldi. 17 Kasım 2008de BMnin Laheydeki mahkemesi Hırvatistanın 1999daki başvurusunu 17 yargıcın onayı ile görüşme kararı aldı. Mahkeme Başkanı Yargıç Rosalyn Higgins Sırbistanın itirazını ret etti. Hırvatistan, eski Yugoslavyanın mirasçısı Sırbistanı Hırvatistanın bağımsızlık savaşı sırasında Hırvat halkına soykırım uygulamakla itham ediyor.
Eğer Hırvatistan planlandığı gibi 2009 veya 2010da ABye katılımını gerçekleştirirse, ondan sonra müzakerelere başlayacak olan Sırbistana karşı çok büyük bir avantaj elde edecek.
Katliam mı, Soykırım mı?
25 Haziran 1991de Hırvatistanın Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (YSFC)nden bağımsızlığını ilan etmesinin ardından Yugoslav Halk Ordusu (JNA) çetelerin de desteği ile Sırp olmayanları sürmeye başladı. Özellikle Hırvatistan içinde yer alan bölgelerde yaşanan bu olaylarda siviller zarar gördü. Sırp ordusu birkaç ay içinde Hırvatistanın üçte birini ele geçirdi ve binlerce Hırvat sivil hayatını kaybetti. Hırvatistanda Knin yakınlarındaki Kijevoda etnik temizlik yaşandı. Zagrebe göre Batı ve Doğu Slavonya bölgeleri ile Dalmaçyada 14.000 ölü ve 55.000 yararlı ile 5902 köy ve kentin yerle bir edilmesi soykırım anlamı taşıyor.
Sırbistan Suçlamaları Ret Etti
Belgrad o dönemde yaşananların soykırım olmadığını savunuyor. Sırp makamlar o dönemde birtakım suçların işlediğini, ancak bunun hiçbir zaman soykırım olmadığı görüşünde. Hırvatistanın bağımsızlık savaşı sırasında Hırvatistandaki Sırplar merkezi hükümetin desteği ile güçlü oldukları bölgelerdeki Hırvat toplulukları sürmüşlerdi. O dönemde binlerce Hırvat öldürüldü ve yerleşimler yağmalandı. Belgrad olanları inkâr etmiyor, ancak soykırım olarak da tanımlanmasını doğru bulmuyor. Bu durumun Sırbistanı soykırım suçlamasından mahkûm ettirebileceği de kesin değil.
Sırbistanın Kozları
Belgrad kendisini Hırvatistanın hamlesi karşısında güçsüz hissetmiyor. Bunun bir dizi nedeni var. Her şeyden önce mahkemenin Bosna-Hersek konusunda verdiği karar emsal teşkil ediyor.
Ayrıca her iki tarafta da kurbanların ve sanıkların olduğu gerçeği de o dönemde yaşanan sürecin soykırım olarak tarifini zorlaştırıyor. Belgradın önemli dayanaklarından birisi de bugüne kadar hiç kimsenin bu konuda mahkemeye gitmemiş olması. Belgrada göre, eğer bir soykırım yaşanmış olsaydı, bu konuda Laheyde eski Yugoslavya konusuna bakan mahkemeye şikâyetler olması gerekirdi.
Belgrada avantaj sağlayan bir diğer argüman ise Sırbistanın o dönemde henüz BM üyesi olmaması. Dolayısıyla Sırbistanın üye olmadığı bir kurumun kurallarına uymak mecburiyeti olmadığı için, bir yükümlülüğü de bulunmuyor.
Bosna-Hersek Kararı
Daha önce Bosna-Hersek de Sırbistanı soykırımla suçlamış, ancak bir netice elde edememişti. Mahkeme Belgradın Bosnadaki Sırp milislerin işlediği cürümler nedeniyle mahkûm edilemeyeceğine hükmetmişti. Uluslararası Mahkeme Bosna-Hersek konusunda Sırpların 1995te Srebrenicada 8.000 sivil öldürülmesini soykırım olarak tanımlamış, ancak Sırbistanın 1992de toplama kampları kurmasının soykırım ile ilgili olmadığına karar vermişti. Mahkeme 2007deki kararında Belgradın Bosnadaki Sırp milislerin cürümlerin sorumlu tutulamayacağına hükmetmiş ve BM Savaş Suçları Mahkemesinin konu ile ilgili Sırp Lider Slobodan Miloseviçi suçlayan dosyasını kabul etmemişti.
Göze Göz, Dosyaya Dosya
Uluslararası Mahkemenin Hırvatistanın başvurusunu kabul etmesinin ardından Sırbistan da harekete geçti ve Hırvatistanı soykırım ile suçladı. Hırvatistana uzlaşma ve barışma teklif eden, ama teklifine karşılık görmeyen Sırbistan misilleme kararı aldı. Belgradta hukukçular dosya hazırlıyor. Hırvatistan-Sırbistan ilişkileri bu düello ile savaş sonrasındaki en sert düzeye ulaştı. Sırp Dışişleri Bakanı Vuk Jeremicin Hırvatistana yönelik dümdüz beyanatları, Belgradın Hırvatistanı 90lı yıllarda işlediği suçlardan dolayı mahkûm ettirmek istediğini gösteriyor. Ayrıca Sırbistan bir adım daha ileriye giderek, Hırvatistanın 2. Dünya Savaşı sırasındaki suçlarını da dosyaya koyacak.
2. Dünya Savaşı ve Hırvatistan
Sırbistan açısından 2. Dünya Savaşı dönemine ilişkin suçlamalar ayrı bir önem taşıyor. Almanyanın Yugoslavya Krallığına saldırmasından dört gün sonra 10 Nisan 1941de Wehrmacht Zagrebe ulaştı. Hırvatistan Almanyanın himayesine girdi ve Ante Pavelic Bağımsız Hırvatistan Devletinin başına getirildi. Pavelic faşist bir rejim kurdu. Bu dönemde Hırvatistanda Museviler, Sırplar, Çingeneler ve muhalifler sistemli bir biçimde öldürüldü.
Mayıs 1941de Papa 12. Pius Pavelici Vatikanda kabul etti. 750.000 Ortodoks Sırp, 60.000 Musevi ve 26.000 Çingenenin öldürüldüğü, ayrıca 240.000 kişinin zorla Katolik yapıldığı bu dönemde, birçok suç işlendi. Vladimir Ddjerin Yugoslav Auschwitzi Jasenovac ve Vatikan adlı kitabına göre, toplama kamplarında Fransiskan ve Katolik rahipler görev yaptı. Bu kişiler savaştan sonra Arjantine kaçırıldı. Ayrıca Pavelicin savaş sırasında Musevilerin, Çingenelerin ve Sırpların elinden aldığı servetin 200 milyon İsviçre Frangını Vatikana verdiği de iddia ediliyor. Alman Willi Korte ve ABDli Mark Masurovskynin ulaştığı ve açıkladığı belgeler bu iddiaları teyit ediyor. Yıllar sonra başka bir papa, 2. Jean Paul o dönemde; 1941de Vatikan-Pavelic ilişkisini kuran Kardinal Alojz Stepinacı kutsadı.
Adına Hırvat Auschwitzi de denilen Jasenovac toplama kampı ile simgelenen bu dönemin sonunda Ustaşa rejimine karşı komünist ayaklanma yaşandı. Partizan hareketi 1942-1943te Josip Broz Tito ve Andrija Hebrang gibi isimlerin liderliğinde başarıya ulaştı. Hırvatistan o dönemdeki devlet ve rejim ile bir bağlantısı olmadığını savunuyor. Buna karşılık Sırbistan bayrak, milli marş, rütbeler, işaretler, yöneticiler ve diğer bazı ölçütlere göre Hırvatistanın Bağımsız Hırvatistan Devletinin devamı olduğunda ısrar ediyor.
Fırtına (Oluja) Operasyonu
Sırbistanın hazırladığı dosyada en çok Fırtına (Oluja) Operasyonu yer alacak. Sırplar, Hırvatları, Ağustos 1995te Hırvatistanda Sırp soyluların yoğun olarak yaşadığı ve Kranija olarak nitelendirilen yerleri işgal ederken savaş suçu işlemekle itham ediyor. Fırtına Operasyonu, eski Yugoslavyada yaşanan savaşlar dizisi içindeki her yönüyle en kapsamlı operasyonlardan birisi olarak kabul ediliyor. Hırvat ordusu ve polisi Zagrebin uluslararası siyasi dengelerdeki avantajını da kullanarak Krajinaya saldırmış ve 250.000 Sırpı Hırvatistandan Sırbistana sürmüştü.
Balkan Barışı Ertelendi
Yaşanan süreçten en çok Balkanlarda kurulmaya çalışılan istikrar zarar görecek. Çok sayıda etnik ihtilafın ve sınır anlaşmazlığının etkisindeki Balkan Yarımadasında, yakın ve uzak tarihteki travmalar gündemi belirmeye devam ediyor. Balkan ülkeleri için AB üyeliği, katılım hedefi, Avrupa perspektifi ve AB ile komşuluk ortak bir gelecek için yeterli tutkuyu sağlamadı. Hırvatistan ve Sırbistan arasındaki mahkeme savaşı uzun yıllar sürecek. Her durumda mahkemenin vereceği karar benzer başka konular için emsal teşkil edecek.