Yargılama ne kadar usulüne uygun, titiz ve doğru bir şekilde yapılmış olsa da günümüzde mahkemelerin iş yoğunluğu, kararların nihai metinlerinin bir insan tarafından kaleme alınıyor oluşu, yorgunluk, dikkatsizlik gibi nedenlerle mahkemece verilen kararlar hatalı olabilmektedir. Hükmün tashihi ve tavzihi kurumları ile kanun koyucu bu tür hataların, belirli sınırlar dahilinde düzeltilmesini, bu düzeltme işleminin de bizzat hatalı kararı veren mahkemece yapılmasını sağlamayı amaçlamıştır.
Hükmün tashihi ve hükmün tavzihi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu 304. 305. ve 306. maddelerinde düzenlenmiştir.
“Hükmün Tashihi” başlıklı 304. maddeye göre;
- Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. Hüküm tebliğ edilmişse hakim, tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez. Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yapılarak karar verilebilir.
- Tashih kararı verildiği takdirde, düzeltilen hususlarla ilgili karar, mahkemede bulunan nüshalar ile verilmiş olan suretlerin altına veya bunlara eklenecek ayrı bir kağıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir.
“Hükmün Tavzihi” başlıklı 305. maddeye göre;
- Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya da aykırılığın giderilmesini isteyebilir.
- Hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez.
Hükmün tashihi hangi hallerde istenebilir?
Hükümde yer alan tarih, sayı vs. daktilo ya da hesap hatasından kaynaklanan bir hatanın varlığı halinde tashih yoluna başvurulabilir. Ancak mahkeme kararında hiç yer verilmeyen bir hususun tashih yolu ile karara eklenmesi mümkün değildir. Bu madde ile amaçlanan, dikkatsizlik sonucu meydana gelen yazım ve hesap hatalarının usul ekonomisi gereği hızlı bir biçimde kararı veren mahkemece düzeltilmesini sağlamaktır.
Hükmün tavzihi hangi hallerde istenebilir?
Tavzih, hükmün yeterince açık olmaması, infazında tereddüt yaratması ve birbirine aykırı fıkralar içermesi halinde istenebilir. Kararın kesinleşmiş olması tavzih yapılmasına engel değildir. HMK md.305/1’de “icrası tamamlanıncaya kadar” denilerek tavzih yapılabilecek süre işaret edilmiştir. Buna göre infaz edilmiş bir hükmün tavzihi mümkün değildir.
Hükümde yer alamayan, unutulan hususlar tavzih yolu ile hükme eklenemez. Davada talep edilmesine rağmen hüküm altına alınmayan bir husus tavzih kararı ile sonradan hüküm altına alınamaz. Zira yalnızca açık olmayan, tereddüt uyandıran veya çelişkili fıkralar barındıran kararların tavzihi mümkündür. Kararı veren hakim, sonradan hükmün yanlış olduğu kanısına varsa dahi bu hükmü istinaf/temyiz incelemesi sonucu bozulmadıkça yeniden ele alarak tavzih ve tashih yolu ile düzeltemez. Kısa karar ile gerekçeli karar arasındaki çelişkinin de tavzih yolu ile giderilmesi mümkün değildir.
“Tavzih Talebi ve Usulü” başlıklı 306. maddeye göre;
- Tavzih, dilekçeye tarafların sayısı kadar nüsha eklenmek suretiyle hükmü veren mahkemeden istenebilir. Dilekçenin bir nüshası, cevap süresi mahkemece belirlenerek karşı tarafa tebliğ edilir. Cevap, tavzih talebinde bulunan tarafa tebliğ olunur.
- Mahkeme, cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir; ancak gerekli görürse iki tarafı sözlü açıklamalarını yapabilmeleri için davet edebilir.
- Mahkeme tavzih talebini yerinde gördüğü takdirde 304 üncü madde uyarınca işlem yapar.
Tavzih talebi nereye yapılır?
Tavzih talebi, yalnızca düzeltilmesi istenilen kararı veren mahkemeden talep edilebilir. Bu talep, dava dilekçesinde olduğu gibi karşı tarafa tebliğ edilerek tavzih talebine karşı diyecekleri sorulur. Mahkemece gerekli görüldüğü takdirde sözlü açıklama yapmak üzere taraflar davet edilebilir.
Tavzih kararına karşı kanun yolları nelerdir?
Tavzih ve tashih talepleri neticesinde mahkeme tarafından ek karar verilerek taraflara tebliğ edilir. Tavzih ve tashih kararlarına karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurulabilir.
Bir hüküm hakkında tashih ya da tavzih yoluna başvurulması, istinaf ya da temyiz kanun yoluna başvurma sürelerini durdurmaz.
Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay kararlarına karşı tavzih yoluna başvurulabilir. Bu durumda da tavzih talebi kararı veren BAM ya da Yargıtay dairesine yapılır.