BİRLEŞMİŞ MİLLETLER (AP) — Hemen hemen dahil olan herkes hemfikirdir: Ortaya çıktıktan neredeyse seksen yıl sonra, güçlü BM Güvenlik Konseyi’nin genişlemesi, gelişmesi ve daha fazla ses içermesi gerekiyor. Ancak pek çok şeyde olduğu gibi, asıl soru – ve en büyük anlaşmazlık – tam olarak nasıl.
İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda büyük güçler olan beş ülke, 77 yıllık tarihinde Birleşmiş Milletler’e ve onun en önemli organına hükmetti. Konsey, çarpıcı biçimde değişen 21. yüzyıl dünyasını yansıtmak için diğer ülkelerin bu VIP grubuna katılması için kırk yıllık bir yaygaraya rağmen mevcut konfigürasyonunda kalıyor.
Konseyin Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline yanıt vermemesi, bu ayki dünya liderleri toplantısında bir başka yanlış adıma ışık tuttu: Ulusal çıkarlar ve bölgesel rekabetler tarafından tüketilen 193 BM üyesi ülke, uluslararası güvenliği sağlamakla görevli organın genişlemesini engelledi. barış ve güvenlik.
Birleşmiş Milletler’in kurulduğu savaş sonrası dönem, BM Şartı’nın açılış sözleriyle “sonraki nesilleri savaşın belasından kurtarma” arzusunu yansıtıyordu. Savunucular, daha fazla sese sahip güncellenmiş bir konseyin bu önermeyi yeniden merkeze alabileceğini söylüyor. Ancak yenilenmiş bir konseyin büyüklüğü, bileşimi ve yetkileri konusundaki anlaşmazlıklar, nesiller boyunca BM diplomatlarını, bunun hiç değişip değişmeyeceğini merak etmesine neden oldu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 2020’de sorunu tam olarak belirledi: “Yetmiş yıldan fazla bir süre önce zirveye çıkan ülkeler, uluslararası kurumlardaki güç ilişkilerini değiştirmek için gereken reformları düşünmeyi reddetti.”
Guterres daha sonra “Eşitsizlik en üstte, küresel kurumlarda başlar” dedi. “Eşitsizliği ele almak, onları reforme ederek başlamalıdır.” Ama henüz olmadı.
ŞİMDİ NASIL
15 üyeli Güvenlik Konseyi, dünyanın tüm bölgelerinden veto yetkisi olmaksızın iki yıllığına seçilen 10 daimi olmayan üyeye ve veto yetkisine sahip beş daimi üyeye sahiptir: ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa.
Bu üyelerden ikisi, 1945’te Birleşmiş Milletler kurulduğunda olduğundan farklı hükümetler tarafından temsil ediliyor. Şu anda Tayvan tarafından yönetilen Çin Cumhuriyeti, anakara tarafından yönetilen Halk Cumhuriyeti tarafından işgal edilen neredeyse tüm BM organlarının dışında tutuluyor. Sovyetler Birliği 1990’ların başında dağıldı ve Rusya’yı hayatta kalan güç olarak bıraktı.
Konseyin Ukrayna’da yedi aydır devam eden savaşa karşı harekete geçmesini engelleyen şey Rusya’nın vetosunu kullanması ve kullanma tehdididir. Pek çok liderin Genel Kurul konuşmalarında, konseyin modası geçmiş ve temsili olmadığı yönündeki sürekli şikayetlerinin yanı sıra belirttiği bir başarısızlıktır.
Afrika, Latin Amerika ve Karayipler’deki hükümetleri özellikle rahatsız ediyor: Daimi üyeleri yok. Bu değişebilir mi? Amerikan başkanı olması gerektiğini düşünüyor.
Joe Biden geçen hafta Genel Kurul’a verdiği demeçte, “Bu kurumun günümüz dünyasının ihtiyaçlarına daha iyi cevap verebilmesi için daha kapsayıcı hale gelmesinin zamanı geldi” dedi.
“Uzun süredir desteklediğimiz ülkeler için daimi koltuklar ve Afrika, Latin Amerika ve Karayipler’deki ülkeler için kalıcı koltuklar” dahil olmak üzere hem daimi hem de daimi olmayan üyelerin sayısını artırma çağrısında bulundu. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca Almanya, Japonya ve Hindistan için kalıcı koltukları da destekliyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, barışın uluslararası bir uzlaşma gerektirdiğini söyledi. Bu nedenle, Güvenlik Konseyi’nin daha temsili olması, yeni daimi üyeleri kabul etmesi ve toplu suçlarda veto haklarının kullanımını sınırlayarak rolünü tam olarak yerine getirebilmesi için nihayet Güvenlik Konseyi’nde reform yapma taahhüdünde bulunabileceğimizi umuyorum” dedi. söz konusu.
Cumartesi günü meclise hitap eden Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Afrika, Asya ve Latin Amerika’dan temsilciliği genişleterek ve Hindistan ve Brezilya’yı ekleyerek “daha demokratik” bir konsey çağrısında bulundu. Daha sonra düzenlediği basın toplantısında, Japonya ve Almanya gibi “düşman” Batılı ülkeleri eklemenin konseye yeni bir şey getirmeyeceğini söyledi: “Hepsi ABD’nin emirlerini yerine getiriyor.”
REFORM NASIL İŞLEYEBİLİR
Konseyde reform yapma girişimleri 1979’da başladı. 2005’te dünya liderleri konseyin “daha geniş temsili, verimli ve şeffaf” olması çağrısında bulundu. O yıl, herhangi bir konsey reformunu onaylaması gereken Genel Kurul, bugün devam eden derin bölünmelerin bir yansıması olarak, üyeliğini genişletmek için üç rakip kararı rafa kaldırdı.
Almanya, Japonya, Brezilya ve Hindistan’ın bir kararı, onlara 25 üyeli bir konseyde veto hakkı olmaksızın daimi sandalye verecek. İtalya ve Pakistan da dahil olmak üzere bir grup orta düzey ülke tarafından bir saniye, 10 yeni daimi olmayan sandalye ile 25 üyeli konsey istiyor. Şu anda 55 üyeli olan Afrika Birliği, 11 yeni yer eklemek istedi: ikisi veto yetkisine sahip Afrika için ve beş daimi olmayan olmak üzere altı daimi koltuk.
Afrika Birliği başkanı Senegal Devlet Başkanı Macky Sall, “Afrika’yı karar alma çevrelerinin sınırlarına hapsetmekten” vazgeçmenin zamanının geldiğini söyleyerek, iki daimi sandalye talebini yineledi. Dünya barışını bulmak istiyorsak BM şart.”
Barbados’un başbakanı Mia Mottley, beş daimi üyeden veto yetkisinin kaldırılması çağrısında bulundu: “Veto yetkisini birkaç kişinin elinde tutan bir Güvenlik Konseyi, bizi yine de savaşa götürecektir.” Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ülkesinin “dünyanın beşten büyük olduğunun altını çizmeye devam edeceğini” söyledi.
Son yıllarda neredeyse tüm Genel Kurul başkanları Güvenlik Konseyi reformu konusunda müzakereler yürüttüler. Bu ay cumhurbaşkanlığından ayrılan Maldivler Dışişleri Bakanı Abdulla Shahid, “dünyanın yeni gerçekliğini yansıtacak” bir anlaşma yapamadığından yakındı. Halefi Csaba Kőrösi, devam etme sözü verdi.
Kőrösi, “Konseyin dünya nüfusunu daha eşit temsil etmesinin ve 21. yüzyıl gerçeklerini yansıtmasının tam zamanı” dedi.
Bu yıl, Genel Kurul bir reformu kabul etti: Veto eden herhangi bir daimi konsey üyesi, şimdi bunun nedenini açıklamak için bir tartışma sırasında meclisin 193 ülkesinin önüne çıkmalı.
ABD’nin eski savaş suçlarından sorumlu büyükelçisi David Scheffer, Biden’ın önerisinin “ABD hükümetinin bu konuda daha önce söylediği her şeyin ötesine geçtiğini” ve “dünyanın değil, bugün içinde yaşadığımız dünyanın gerçeğini kabul ettiğini” söyledi. 1945’te dönüştürücü bir savaşın sonunda.”
The Associated Press’e verdiği demeçte, “ABD’nin geleceğin işbirlikçi süper gücü olması gerekiyor ve bu, bu yönde önemli bir adım olacak” dedi.
Uluslararası Kriz Grubu’nun BM direktörü Richard Gowan, Biden’ın reform konusundaki sözlerini diplomatlar ve BM yetkilileri arasında heyecan yaratan “akıllı bir siyasi kumar” olarak nitelendirdi. Bu sözlerin, konseyin güvenilirliğinin azalmakta olduğu ve “anarşiye alternatif olarak az çok işlevsel bir konseye sahip olmanın” Amerikan çıkarlarına hizmet ettiği yönündeki ABD endişesini yansıttığını söyledi.
Gowen, “Çin, özellikle Japonya ve Hindistan’ın konseyde kalıcı sandalyeler elde etmek için reform tartışmalarından yararlanabileceği fikrinden nefret ediyor” dedi. “Yani Pekin tüm süreci bloke edebilir.”
Ancak, “Biden, en az birkaç yıl sürecek bir reform tartışmasını ateşledi” dedi. Gerçek değişimle mi yoksa sadece daha fazla konuşmayla mı biteceği henüz belli değil.
___
Edith M. Lederer, Associated Press’in BM baş muhabiridir ve yarım yüzyıldan fazla bir süredir uluslararası meseleleri takip etmektedir. BM Genel Kurulu hakkında daha fazla AP kapsamı için, adresini ziyaret edin.
GÖRÜŞMEYE KATIL
Kaynak : https://www.thestar.com/news/world/2022/09/26/politics-impede-long-advocated-growth-of-un-security-council.html