Adapazarı Adının NedeniÜlkemizdeki şehirler kronolojik sıralamaya tabi tutulduğunda Adapazarı, kuruluşları yeni olan iller arasına sayılmaktadır. Başlangıçta şehir merkezi etrafında yer alan bölgelere, önceleri sulak ve bataklık olması nedeniyle yoğun bir biçimde yerleşim olmamıştır. Ancak zamanla bu bölgeler yerleşime elverişli hale gelmiş/getirilmiştir. Ancak yerleşim olarak 700 yılı aşkın bir tarihi geçmişe sahiptir. Adapazarı çevresine yerleşimle ilgili ilk yazılı belgenin tarihi Hicri 700 Miladi 1301 yılına aittir. Bu tarihi belge, Şeyhler Köyü (Hendek) ve çevresine Türk topluluklarının yerleşime ait ilk belgedir. Şeyh İzzettin İsmail Vakfiyesi'ne ilişkin bu belge yöreye ilk yerleşimle ilgili birbirini takip eden 44 adet belgeden ilki olarak şehrin geçmişine ışık tutmaktadır. Aynı zamanda Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde (1648) Adapazarı'ndan Bolu'nun nahiyesi diye bahsedilmekte ve bu yörenin yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Osman Gazi'nin komutanlarından Konuralp, bugünkü Adapazarı havzasını XIII.yüzyılın sonlarına doğru feth eder. Konuralp, Bizans'tan ele geçirdiği bu yerleşim birimine o zaman göçebe ve yerleşik Türk boylarını iskân ederek "Tığcılar" ismiyle bir köy kurar. Justinianus Köprüsü ile daha doğudaki Tavuklar Köprüsü arasında kurulan Tığcılar Köyü, bugünkü Söğütlü ilçesi yakınlarında birleşen Sakarya Nehri'nin iki kolunun arasında kalan bir ada manzarası arz ettiği içinde zamanla "Adaköy" (Ada Karyesi) adını alır. Yani "Ada" adı, Sakarya Nehri ile Çark Deresi bir zamanlar birleşerek aktığı söylenen bu iki akarsuyun arasında kalan bölgede kurulan ve görünüm olarak "adaya" benzemesinden dolayı verilir.
Anadolu'ya geçiş güzergâhında yer alan Adaköy gelişir ve Papuçcular, Semerciler, Tığcılar, Çıracılar, Hasırcılar, Uzunçarşı, Aynalıkavakçarşısı, Pirinç Pazarı, Soğan Pazarı, Kömür Pazarı gibi mahalleler (yerleşim birimleri) kurulur. Zamanla Adaköy'de bütün çevre köylerinin de alış-veriş yaptığı bir pazarın kurulması ve çevredeki yerleşim yerlerinden buraya pazara gelinmesi ile de yerleşim birimi adı "Adapazarı"na dönüşür. Yani bugünkü kent merkezinin adı, Ada Köyü'nde kurulan pazara mahsullerini satmak üzere civar köylerden gelenler ve göçerler tarafından "Adanın pazarına gidiyoruz" söyleyişi bir süre sonra "Adapazarı"na dönüşmesi ile bu adı alır. Geçmişte bu pazarda Türkler, Rumlar ve Ermeniler ticaret yaparlar. Ermeni ve Rumlar pazarın kuzey kesimine, Türkler de güney kesimine yerleşirler.
Adapazarı ve civarının ilk Türk sakinleri, yerli yerleşik Türk olan "Manavlar" ile göçer "Yörükler"dir. Bugün "Adapazarı" mahallelerinin adları; "Tığcılar", "Hasırcılar", "Semerciler", "Papuçcular", "Yağcılar", "Çıracılar" gibi Türk geleneksel el sanatlarından gelmektedir.