KÜREK
Bir Lider Sporu
KÜREK SPORUNUN TARİHÇESİ
A- Dünyada Kürek:
Kürek sporu dünyanın en eski sporlarından biridir. İlk kürek yarışlarının, Mısır�da Nil Nehri üzerinde yapıldığı öne sürülmektedir. İngiltere�de, 16. yüzyılda Thames Irmağı�nda farklı kayıklardaki yolcuların bahse tutuşmaları, önce kendiliğinden, daha sonra örgütlü biçimde kürek yarışmalarına yol açtı. 1715 ten itibaren her yıl kayıkçılar arasında düzenlenen Dogget�s Coat and Badge adlı yarış günümüzde yapılan yarışların öncüsü sayılır. 19. yüzyıl başlarında İngiltere�de ve daha sonra A.B.D.�de bir kulüp ve okul etkinliği olarak düzenlenen amatör kürek yarışları ortaya çıktı. Kürek sporunun en köklü ve en renkli rekabeti sayılan Oxford � Cambrige kürek yarışları 1829 yılında başladı. A.B.D.�de de Harvard ve Yale Üniversiteleri 1852 de benzer bir rekabetin temelini attılar. Kürek sporu 1830-1860 yılları arasında Büyük Okyanusun ortasındaki ve güneyindeki adalar ile Kanada�da gelişti. Aynı dönemde bütün Avrupa ve A.B.D.�de yaygınlaştı. İlk amatör kürek yarışları 1872 de düzenlendi. 19. yüzyıl boyunca çifte kategoride profesyonel kürek yarışları popüler bir spordu. Zamanla kendiliğinden her türlü tekneyi kapsayan yarışlar ortaya çıktı. Amatör ve profesyonel nitelikteki bölgesel ve ulusal kürek kuruluşları bu dönemde oluştu. 1892 yılında Belçika, İtalya, Fransa ve İsviçre dünyanın ilk uluslar arası spor federasyonlarından biri olan Uluslar arası Kürek Dernekleri Federasyonunu (FİSA) kurdular. 1900 Paris olimpiyatlarından bu yana olimpiyat programında yer alan kürek yarışlarına 1976 olimpiyatlarından itibaren bayan sporcular da katılmaya başlamışlardır.
B- Türkiye�de Kürek:
Türklerin denizle tanışmaları, Selçuklular�ın Anadolu�yu ele geçirmelerinden sonradır. 1080�li yıllarda Çaka Bey İzmir�i hakimiyeti altına aldıktan sonra 40 tekneden oluşan büyük bir donanma yaptırarak ilk Türk Denizcisi olmuş ve bu donanmayla Ege Denizinde hakimiyet kurmuştur. Osmanlılar ise Karesioğulları, Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları gibi denizci Türk beyliklerinin topraklarını ele geçirmesiyle onların deniz kuvvetleri ve askerlerine sahip olmak suretiyle denizle tanışmışlardır. Donanmanın giderek güç kazanması kürek sporuna da önem kazandırdı. XVI. yy da İstanbul boğazında kürek yarışları yapılır, paşalar da bu iddialı yarışları teşvik ederlerdi.Türkiyede ilk resmi kürek yarışı 7 Eylül 1913�te Donanma-i Osman-i Muaveneti Milliye Cemiyeti�nce İstanbul�da düzenlendi. Cumhuriyet� ten önce Fenerbahçe, Galatasaray, Anadolu, Altınordu ve Haliç İdman kulüpleri kürek dalında etkinlik gösteren başlıca kulüplerdi. Ulu Önderimiz Atatürk�ün de çok sevdiği sporlardan biri olan kürek sporu, 1923�te Deniz Sporları Federasyonu�na bağlandıktan sonra daha da gelişti. Cumhuriyet döneminde İstanbul Kürek Şampiyonluğu adı altında düzenli yarışmalar yapılmaya başlandı. 1953 yılında Türkiye Kürek Federasyonu FİSA�ya kabul edildi. Başta; İstanbul, Kocaeli, Ankara ve Sakarya bölgelerinde düzenlenen kürek yarışları, günümüzde Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Şanlıurfa, Akdeniz Bölgesinde de Fethiye ve Adana olmak üzere Türkiye�nin çeşitli bölgelerinde kürek birincilikleri düzenlenmektedir. Bölgesel yarışmaların yanısıra bölgeler arası ve uluslararası yarışmalar da düzenlenmektedir.
C- Teknolojik Gelişme:
Belki de hiç bir spor dalı gelişimi süresince donanım konusunda kürek kadar büyük değişimler yaşamamıştır. İlk olarak 1845�de Oxford�lu mucit Clasper tekneden dışarı doğru suyun üzerinde kalacak şekilde hafif çelikten dirseklerin üstüne yerleştirilmiş bir parça dizayn etti. Kendi ekseni etrafında belli bir açıyla dönen bu parçaya �ay� ismi verildi, küreğin dayanak noktasını kaldıraç kolunu uzatan ve küreğin suyun içindeki kısmına verilen gücü arttıran �ay� ve �dirsek� kısa süre içinde İngiltere ve Amerika� da ki tüm takımlarda kullanılmaya başlanmış, daha sonra da dünyaya yayılmıştır. 1856�da Matt Taylor ilk omurgasız tekneyi inşa ederken, 1869�da kürek tarihinde en önemli buluş olarak nitelendirilen iki ray üzerinde hareket eden oturak sistemi Walter Brown tarafından imal edildi. Oturak adı verilen bu raylı sistemin etkisi oldukça çarpıcıydı. Bu buluştan önce kürekçi bacaklarını yalnızca, sırt ve kollarının çalışması sırasında yerinde daha sağlam durmak için kullanmaktaydı. Ray ve oturağın icadı sayesinde kürekçiler bacak kaslarının gücünü küreğe uygulama şansını kazanmışlardır. Oturaklı tekneler ilk defa 1872 yılında modern kürek yarışlarının merkezi olan İngiltere�deki Henley Royal Regatta�da kullanıldı. Bu sistem sayesinde yarışlardaki süreler yarım ila bir dakika kadar kısalmıştır.
Kürek Sporunu Tanıyalım:
Kürek sporunu tanımak için önce tekne kategorilerini bilmemiz gerekir. Yarış tekneleri tek ve çifte olmak üzere iki sınıfa ayrılır; tek sınıfında her sporcu birer kürek çeker ve iki tek(2-), dört tek(4-), ve sekiz tek dümencili(8 ) olmak üzere üç kategorisi vardır. Çifte sınıfında her sporcu iki kürek çeker. Kategorileri ise; tek çifte(1X), iki çifte(2X) ve dört çiftedir. Yarışlar her sınıfta bayan ve erkek kategorilerinde, hafif kilo ve ağır kilo olarak yapılmaktadır. Yaş grupları ise Genç C (14 yaş ve altı), Genç B (15-16 yaş), Genç A (17-18 yaş), Büyükler B (19-22 yaş), Büyükler A (22 yaş ve üstü) ve kıdemliler (27 yaşın üzerinde en az 2 yıl kürek çekmemiş) şeklindedir. Gidilen yöne bakmadan yapılan tek spor olan kürek sporu genellikle durgun suda 2000m�lik düz bir parkurda yapılır. Parkur 13,5m açıklıkta 6 kulvardan oluşur. Bir yarışta 6 dan fazla ekip olması durumunda eleme usulü ile yarışılır.
Kürek sporuna ideal başlama yaşı 13 olup çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimine büyük katkısı vardır. Düzenli antrenman yapan bir çocuk takım ruhu, ekip çalışması, liderlik, çalışma disiplini, malzeme bilinci gibi zihinsel yetiler yanında yüksek düzeyde fiziki kondisyon, hareket yeteneği, vücut koordinasyonunda gelişme gibi fiziki özelliklere de sahip olur. Ayrıca bu spora uzun yıllar devam ederse uzun süre bozulmayacak ideal bir vücuda sahip olur. Bu gün birçok önemli şirketin üst düzey yöneticileri hatta çeşitli ülke başkanları geçmişlerinde kürek çekmişlerdir.
Kürek çekmek isteyen sporcular tekne ve kürek ihtiyaçlarını spor kulüplerinden temin ederken kıyafet olarak yazın ince ve vücudu saran kıyafetler ve mutlaka bir şapka, kışın ise kalın fakat esnek kıyafetler giymeleri tavsiye edilir. Her spor gibi kürek sporunda da sporcunun ideal bir koşu ayakkabısı temin etmesi ayak sağlığı açısından önemlidir.
Tekne ve Küreği Tanıyalım:
Tekne sınıflarından yukarıda bahsetmiştik. Burada tekne aksamından bahsedeceğiz. Tekneler genellikle yüksek teknolojili karbon, kevlar, hafif ahşap ve özel alüminyum alaşımlarından yapılmakta ve bir tek çiftenin ağırlığı 14kg kadar olmaktadır. Bir tekneyi dış donanım iç donanım ve dirsek donanımı olarak üç kısımda inceleyebiliriz. Dış donanım teknenin dış kabuğu, denge için bir salma, büyük teknelerde bir dümen, teknenin burnunda bulunan güvenlik topu ve yine burada bulunan numaratörden ibarettir. İç donanım ise; ayaklık ve raylı bir oturak sisteminden oluşur. Dirsek donanımı teknenin yan tarafından çıkan dirsek şeklindeki malzeme ve küreğin takıldığı ay sisteminden oluşmaktadır. Günümüzde kullandığımız kürekler de çeşitli ileri teknoloji malzemelerinden oluşmuş olup ağırlığı 600gr a kadar düşmektedir. Kürekler de tekneler gibi birkaç parçadan oluşur. Bunlar; suyu kavrayan kısım olan pala, gövde, küreği ayda sabit yerde tutan meşin ve bilezik küreği tuttuğumuz yer olan topaçdır. Tek kürekleri çifte küreklerine göre daha uzun olur.
Nasıl Kürek Çekilir:
Sporcu ayaklarını ayaklığa taktıktan sonra oturakla birlikte ileri geri hareket ederek kürek çeker. Bu sırada bacaklarının vücudunun ve kollarının kuvvetini kullanarak küreği kendine çekmesi yani kendini sudan itmesi sonucu teknesi hareket etmiş olur. İyi bir kürekçi olabilmek için sporcu uzun süre antrenman yapmalı ve doğru kürek hareketini öğrenmelidir. Bunun için antrenörlerinin sözünden çıkmamalıdır.
Karada Kürek Çekilebilir mi?:
Günümüzde karada kürek çalışması yapabilmek için çeşitli aletler gelişmiştir. Bu aletlere kürek ergometresi adı vermekteyiz. Ergometreler özellikle kış idmanlarında çok önemli hale gelmiştir. Aynı zamanda bir kürek markası da olan Concept2�nun ürettiği ergometrelerin ulusal ve uluslar arası yarışları her yıl düzenlenmekte olup ulusal yarışlarda milli takım seçmesi niteliği taşımaktadır. Çeşitli yabancı üniversiteler de burslu öğrenci alırken kürekçilerin ergometre derecelerine bakmaktadırlar.
Türkiye'de Nerede Yapılıyor?
Başta; İstanbul(Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş, Tekel, Deniz Harp Okulu, Boğaziçi, Marmara Üniversitesi v.b.), Kocaeli(Çayırova, Hereke), Ankara(O.D.T.Ü. Spor Kulübü, Ankara Üniversitesi Mogan) ve Sakarya(Sakarya Kürek İhtisas) bölgelerinde düzenlenen kürek yarışları, günümüzde Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Şanlıurfa(Harran Üniversitesi), Akdeniz Bölgesinde de Fethiye(Fethiye Belediyesi Kürek İhtisas Kulübü) ve Adana(Çukurova Üniversitesi) olmak üzere Türkiye�nin çeşitli bölgelerinde düzenlenmektedir. Bölgesel yarışmaların yanısıra bölgelerarası ve uluslararası yarışmalar da düzenlenmektedir.