Başlığın içinde Çingene kelimesi neden kullanılmadı şeklinde bir sorunun yanıtı için “Roman mı, Çingene mi?” sorusunun karşılığını başka bir zamana bırakmak koşuluyla, şimdilik Roman kelimesini yeğlemekte yarar var. Gerektiğinde Çingene de olacak…
Artık, neredeyse atasözü diyebileceğimiz bir cümle vardır: “İki şeyi aynı cümle içinde kullanırsan, ikisini de aynı cümleden addederler.” Roman konusu da böyledir. Sorun kelimesiyle birlikte bir cümle içinde nerede kullanıldığı, iki kelimenin önüne, arkasına ya da arasına başka kelimeler eklenip eklenmediği de konunun tartışılacağı alanı etkilemekte, değiştirmektedir.
Birbirine yakın birçok önerme yapılabilir bu iki kelime üzerinden ve illa bu iki kelime aynı cümlede kullanılacaksa. Örneğin: “Roman sorunu”, “Romanların yaşadığı sorunlar”, “Romanlarla birlikte anılan sorunlar”, “Romanlardan kaynaklanan sorunlar”, vs… Dolayısıyla bu iki kelimenin cümlesi üzerine tartışma yürütecek olanların seçeceği cümle de duracakları noktayı, bakış açılarını, vs.’yi belirleyeceği gibi yapacakları önerileri de farklılaştıracaklardır.
Romanlarla ilgili sorunlar ele alınırken genel olarak dört kategori üzerinden bir tartışma yürütülür. Israrla, sağlık sorunu, istihdam sorunu, eğitim sorunu ve barınma sorunu gündeme getirilir. Kanımca, bunlar birbirinden doğan, kimi zaman bir diğerinin türevi olan ya bir-iki tanesi çözülünce diğerleri de çözülecekmiş gibi duran sorunlardır. Ama bütün bunlardan önce, bence, bu sorunlara yol iki sorun daha vardır ki, evvel emirde onlar çözülmez ise diğerlerinin çözümü de pek mümkün görünmemektedir. Her toplumda olduğu gibi Romanlar hakkındaki yargılar birincisi, Gaco* ile Romanın birbirine güvensizliği ise ikincisidir. Eğer bu iki sorun çözüme kavuşturulamazsa, daha önce saydığımız dört temel sorunun çözümü de olanaksız gibidir. Öncelikle, yargılarımızı gözden geçireceğiz, sonra birbirimize güvenin yollarını oluşturmaya çalışacağız. Ancak ortak işler yapıldığında birbirini tanıma ve aynı mekanları (iş, eğlence, siyaset, vs…) paylaşma olanağı doğar.
Romanlarla bir arada yaşamayı, bir şeylere ortak imza atmayı denemek lazım.
“Romanlardan bi cacık olmaz kardeşim” demek, bir taraflara sıvışmanın en ucuz yolu olsa gerek. Romana kız veremem diyeni çok duyduk ve gördük ama, hiç değilse ekmek parası kazanacağı bir iş vermek lazım.
Söz konusu mesele dünden kalan değil bin yıllık bir mevzudur, dolayısıyla niyet ve sabır ister…
*Gaco: Roman dilinde (Romanes), Roman olmayan herkes ve her kültürü karşılamak üzere kullanılır, sözlük anlamı “yabancı”dır.
Sinan Şanlıer