“Her Book’a Maydanoz”; tarihte nadir bilinen olayları günümüzdeki yansımaları ile anlatıyor. İçerisinde tarihten onlarca ayrıntıyı anlatan kitapta; “Kanuni'ye mektup yazan kadın”, “İlk Feminist kadın: Lilith” gibi birçok farklı konu işlendi.
Sunucu ve programcı Metin Uca ve Prof. Dr. Özlem Kumrular’ın birlikte hazırladığı Her Book’a Maydanoz, Destek Yayınları tarafından bu ay itibariyle raflarda yer almaya başladı. Her Book'a Maydanoz'da, Mevlana'nın neden hiç domates yemediği ve horonu kimin bulduğu gibi soruların cevabı da yer aldı.
MEVLANA NEDEN HİÇ DOMATES YEMEDİ
"Bazı yazarlarımızın yaptığı anakronik hatalar çok eğlenceli olabiliyor. Mevlana'nın domates yemesi bunların en şenliklisi. 13'üncü yüzyılda yaşayan adama 16'ıncı yüzyılın başında İspanya'ya gelen domatesi yedirirsen, madara olursun. Yedirme.
Kolomb Doğu'nun zenginliklerine kavuşacağım diye Amerika'ya kadar gitmeseydi Eskidünya'da neler neler olmayacaktı. Öncelikle masada domates, patates, yeşil biber, sakızkabağı, mısır olamayacaktı. Kakao mu? o da ne? Yani şöyle kapının önünde bir çekirdek bile yiyemeyecektin. Çünkü ayçiçeği de Amerika'dan gelecekti. Yerfıstığı da keza. Yani biranın yanında ne patates, ne fıstığın olacaktı. Ne de mısır patlatabilecektin.
Taino dilinded adıyla 'mahiz'den türeyen mısır Avrupa'ya ilk defa Kolomb tarafından getirildi. Dolayısıyla mısırı ilk defa Avrupa'ya ve Akdeniz'e yayn da İspanyollar oldular. Venedikliler onu Yakındoğu'ya taşıdılar. Balkanlara kadar uzaıp oradan Fransa'ya, İngiltere ve Hollanda'ya çıktı. İtalyanlar, Trablusgarp'tan alıp ticaretini yaptıkları bu bitkiyi o zaman Osmanlı toprağı olduğu için 'granaturco' (Türk tahılı) adını verdiler. Bir süre İngiltere, Almanya, Hollanda ve Rusya'da da aynı isimle anıldı.
Domatesi getiren ise 1519'da Yeni Kıta'da dönen meşhur conquistador (fatih) Hernan Cortes'ti. 16'ıncı yüzyılda domatese verilen ilk isim "altın elma" idi. İlk gelen domateslerin turuncu-sarımtırak bir renkte olmaları yüzünden bu ismi aldığı düşünülüyor. Daha sonra afrodizyak erkisi olduğu sanılarak "aşk elması" adını verdiler. Fransızcadaki pomme d'amour gibi. Diğer bir teori de 'pomo di Mori' (Mağripli elması) kelimesinden türemiş olması. Lakin bugün pek çok dilde orijinal dili olan Aztekçedeki adına benzer bir şekilde anılıyor: 'tomatl.'
Diğer heyecanlı bir yolculuk da patatesin yolculuğu oldu. 1536 yılında Avrupa'ya tanıtılan bu sebze kısa sürede Avrupalı denizciler sayesinde limanlar üzerinden kıtaya yayıldı. İspanyolca kelime, Taino dilindeki 'batata' ve Quechua dilindeki 'papa' kelimelerinin bir karışımı oldu ve dolayısıyla da dünya dillerine bu şekilde geçti. Cüzama sebep olduğu sanıldığı için uzun süre kendisinden uzak duruldu ve hatta en zor savaş günlerinde bile kimsecikler patatese elini sürmedi. Rusya'da 'şeytan bitkisi' olarak tanıdı. En inatçı Katolikler de Avrupa mutfağındaki bu yeni isafiri İncil'de adı geçmediği için yemeyi reddettiler.
Doğrudan tarihin akışını değiştiren Kolomb kako çekirdekleriyle 1502 yılında tanıştı. Lakin, bu afrodizyak içkiyi 1528'de Şarlken'in sarayıyla tanıştıran yine HErnan Cortes oldu. Yerliler bu dövülmüş kako çekirdekleri, su, haşlanmış tatlı mısır, bal ve diğer birkilerden oluşan içeceğe Xocolatl adını vermişlerdi. Bu su anlamına gelen 'atl' ve kako çekirdeklerinin dövülürken çıkardıkları doğa taklidi bir ses olan 'xoco' kelimesinin birleşiminden oluşuyordu. Bu kelimenin kökü ile ilgili birkaç teoriden sadece biri. Çikolata kutsal bir içecek olarak anılıyor ve kako çekirdeklerini getirdiğine inanılan Aztek Tanrısı Querzalcoatl için düzenlenen ayinlerce içiliyordu. İspanya'da ancak 1585'ten sonra ün buldu ve Pireneleri geçmesi daha uzun bir zaman aldı."
HORONU KİM BULDU
"Meyhane ve içmek derken, biz konuyu yine bağlayalım hastalığa. güzel bira içenler bilir. Saint Vitus, enfes bir biradır. Biranın adı Aziz Vitüs. Bizde İmam Gazalı diye bir rakının olması gibi bir şey. Ama genelde Aziz Vitüs'ü azizliğinden değil, hastalığından tanırız. Diğer adıyla Chorea Sendromu. Saint Vitüs hastalığı...
5-15 yaşları arasında görülen, kolların, yüzün, bacakların istemsiz ve koordinesiz hareket etmesi. Hastalığın Hristiyan bir azizle ne ilgisi var diyeceksiniz. Çok ilgisi var. Çünkü 4'üncü yüzyılda yaşayan Sicilyalı bir aziz olan Vitus aslında dansçıların azizi. (Malum, Hristiyanlıkta her şeye bir aziz bakıyor.) Ellerin kolların oynaması ise dansı çağrıştırdığı için azizle anılıyor. Chorea Sendromu adı da Yunancada da 'chora'dan geliyor. 'Dans' anlamında. Bugün modern Yunancada da 'horevo' dans etmek, 'horos' da dans demek. Şimdi bildinuz mi "horon" kelimesi nereden celeyu ha uşaklar?
Dostoyevski Budala'da enfes epileptik aura tasvirleri yapar. Prens Mişkin 'garip bir sinir hastalığı'ndan mustariptir. 'Bir çeşit epilepsi' der. Genel olarak doktorların kanısı ise Mişkin'in St. Vitüs hastalığına yakalanmış olmasıdır. Ben bilmem, beyin bilir..."
Odatv.com