Helenistik dönemin sonları ile Roma döneminin başlarında; Antik Amasya kentinin su ihtiyacını
karşılamak üzere yapılmış olan ve er yer 120 cm. yüksekliğinde, 90 cm. genişliğinde,
25 kilometre uzunluğunda bir kanal bu
Su terazi sistemi kullanılarak oyulan kanal; kimi yerlerde üzeri tonoz
örtülü tüneller açılarak, kimi yerlerde de duvarlar örülerek inşa edilmiş.
Halk arasında; bu kanalların, çok sevdiği Şirine kavuşmak için dağları delen Ferhat tarafından
yapıldığına dair, yaygın bir inanış var. Bu inanış; kanalın, Amasya il merkezinin güneyindeki
Ferhat Dağının eteğinde bulunmasından kaynaklanıyor ve ister-istemez, "Ferhat ile Şirin Efsânesi"ni
çağrıştırıyor.
Ferhat ile Şirin Efsanesi
Efsaneye göre; Ferhat, Pers döneminde yaşamış ünlü bir nakkaş. Sultan Mehmene Banu'nun kızkardeşi
Şirin için yaptırdığı köşkün süslemelerini yaparken Şirin'i görmüş ve iki genç birbirlerine sevdalanmışlar.
Bunun üzerine; Ferhat, Sultan'a haber salarak, Şirin'i istetmiş. Ancak; Sultan, içten içe buna rıza
göstermediğinden, Ferhat'ı oyalamak için, Elma Dağı'nı delip şehre su getirmesini şart koşmuş. Ferhat da
sevdiği kıza kavuşmak için ve yüreğindeki sevdanın verdiği güçle, hemen işe koyulmuş ve dağı delmeye
başlamış. Tam kanal tamamlanmak üzereymiş ki; Mehmene Banu, yaşlı dadısını Ferhat'ın yanına gönderip
Şirin'in öldüğü haberini ulaştırmış. Acıdan çılgına dönen Ferhatın havaya fırlattığı külüng, düşerken,
Ferhat'ın başına isabet etmiş ve Ferhat oracıkta canını teslim etmiş. Şirin bunu duyar da yerinde durur mu?
Durmaz elbet!.. Kazanın gerçekleştiği yere korku ve endişe içinde geldiğinde, Ferhatın cansız bedenini
görünce; duyduğu acıya daha fazla dayanamamış ve kendini kayalıklardan aşağıya bırakmış. İki sevdalıyı;
can verdikleri kayalıklarda, yan yana gömmüşler.
Bu efsaneyi kulaktan kulağa aktaranlar derler ki; her bahar, iki mezar üzerinde, iki gül biter ve birbirlerine
doğru yönelirlermiş. Ancak; tam birbirlerine kavuşmak üzereyken, mezarların ortasında bir kara çalı belirir
ve iki gülün kavuşmalarını engellermiş.
İşte bu efsanenin kaynağı olarak görülen ve kâh örme duvarlardan, kâh tünellerden geçerek şehir merkezine
ulaşan kanal; Kapıkaya, Memi Dede mezarlığı, Gök Medrese ve Beyazıtpaşa mahallelerinde de devam ettikten
sonra, Şirvanlı Camii önünde son buluyor. Ayrıca; güzergâhının Ferhatarası mevkiinde, karayoluna
paralel olan kanalın, yaklaşık 2 kilometrelik bölümünü, dışarıdan, kolayca izleyebilmek de mümkün.