Leonhard Euler Kimdir?
18. yüzyılın en önemli isimlerinden biri, matematik dehası, aynı zamanda da bir fizikçi. Günümüzde birçoğumuz onu Euler sabiti olarak da bilinen e sayısı ile tanıyor.
Leonhard Euler, 15 Nisan 1707 Basel doğumlu aslen İsviçreli bilim insanıdır. Babası Paul Euler protestan bir papaz, annesi Marguerite Bucker ise bir papazın kızıydı. Leonhard’ın doğumundan kısa zaman geçtikten sonra Euler ailesi Basel’e çok da uzak olmayan İsviçre’nin Riehen kasabasına taşındı. Leonhard burada büyüdü ve babası Paul’den ilkokul matematiğini öğrendi. Daha sonra Basel’de bir okula gönderildi. Okulun imkanları o kadar yetersizdi ki Leonhard orada okuduğu süre boyunca hiç matematik öğrenemedi. İçinde keşfedilmeyi bekleyen bir matematik aşkı yatıyordu ve bu kesinlikle babası Paul’un öğretileriyle alevlenmişti. İlerleyen dönemde Leonhard bazı özel dersler aldı. Zamanının çoğunu kendi başına matematik makaleleri okuyarak ve çalışarak geçiriyordu. Matematiğe yoğun ilgi duymasına karşın babası Paul Euler, oğlunun kendi yolunu izleyip papaz olmasını istiyordu. Bu düşünceyle Leonhard’ı genel bir eğitim alması için Basel Üniversitesi’ne gönderdi. Burada ders veren ve aynı zamanda Paul’un arkadaşı olan Johann Bernoulli, Leonhard’ın matematik potansiyelini keşfetti. Leonhard’ın otobiyografisinde kullandığı şu cümleler durumu daha iyi özetliyor: “Çok geçmeden ünlü profesör Johann Bernoulli ile tanışma fırsatı buldum. Evet, o çok meşguldü ve bana özel ders vermeyi kesinlikle reddetti ama bana daha zor matematik kitaplarını kendi başıma okumaya başlamam ve onları elimden geldiğince özenle incelemem için çok değerli tavsiyeler verdi. Herhangi bir engel veya zorlukla karşılaşırsam, her pazar öğleden sonra kendisini serbestçe ziyaret etmem için izin verildi ve anlayamadığım her şeyi bana nazikçe açıkladı..”
1723’te Descartes ve Newton’ın felsefelerini karşılaştıran bir tezle felsefe yüksek lisansını alan Leonhard Euler hemen 1723 sonbaharında yine Basel Üniversitesi’nde ilahiyat fakültesine kaydoldu. Burada İbranice ve Yunanca eğitimleri almaya başladı. Ancak ne İbranice ve Yunanca’da ne de İlahiyat’ta matematikte bulduğu heyecanı bulabildi. Leonhard Euler, Bernoulli’nin üstün ikna kabiliyetlerini kullandıktan sonra matematik okumak için babasının iznini aldı. Tabii, Johann Bernoulli ile babasının lisans günlerinde arkadaş olmalarının da durumdaki etkisi büyüktü.
Euler, Basel Üniversitesi’ndeki matematik eğitimini 1926 yılında tamamladı. Eğitimi süresince Descartes, Newton, Varignon, Galileo, Taylor hatta Jacob Bernoulli gibi birçok ünlü ismin yaptığı çalışmalarla ilgilendi ve bazılarını yeniden yapılandırdı. 5 Nisan 1927’de Basel’den ayrıldı. Ren Nehri’ni tekneyle geçti, Alman eyaletlerinde posta vagonuyla seyahat etti ve en son Lübeck’ten tekneyle St Petersburg’a ulaştı. Burada St Petersburg Bilimler Akademisi’nde matematik – fizik bölümüne atandı. Rusça’sını geliştiren ve St Petersburg yaşamına alışan Euler, Rus Donanması’nda sağlık görevlisi olarak ek iş yaptı. Daha sonra, 7 Ocak 1734’te ressam Georg Gsell’in kızı Katharina Gsell ile evlendi. Katharina da Leonhard Euler gibi İsviçreliydi. Çiftin toplamda 13 çocuğu oldu fakat ne yazık ki çocuklarının 8’i daha bebeklik çağını atlatamadan öldü. Euler, en önemli matematik keşiflerini kucağında bir bebek tutarken ve diğer çocuklar ayaklarının etrafında oynarken yaptığını belirtti.
Leonhard Euler ve İlgi Alanları
Euler neredeyse tüm matematik alanlarında çalıştı: cebir, trigonometri, geometri, aritmetik, sayı teorisi… Tıp, botanik, kimya alanlarında da birbirinden önemli çalışmalara imza attı. Aynı zamanda olağanüstü hafızasıyla tanınır, tarihi ve edebiyatı çok severdi. Euler’in Diferansiyel Hesabın İlkeleri ve İntegral Hesabın İlkeleri adlı kitaplarında bol bol integral ve türev alma kuralları vardır ve bu kitaplar günümüzde kullanılan ders kitaplarının ilk örnekleridir. Ayrıca Euler trigonometrik fonksiyonlar ve karmaşık sayılar arasında ilişki kurup kendi adıyla anılan formüller geliştirdi. Doğal logaritmanın tabanı için e harfini, sanal kısmı belirtmek için i harfini tanıttı. Belki de en önemlisi Euler, fonksiyon kavramını tanıttı ve x değişkenine uygulanan f fonksiyonunu belirtmek için f(x) gösterimini kullanan ilk kişi oldu.
Sağlık Sorunları ve Son Yılları
Euler’in görme yetisi kariyeri boyunca kötüleşti. Ek olarak 1738 yılında humma hastalığına yakalanmasıyla beraber sağ gözü neredeyse kör oldu. Görme sorunları Euler’in peşini bırakmadı, 1766’da sol gözünde bir katarakt keşfedilmesiyle girdiği cerrahi operasyon sonucu tamamen göremez oldu. Ancak bu durumu biile ona ve üretkenliğine engel olamadı. 1775’te her hafta ortalama bir makale yayınladı.
1773’te eşi Katharina’nın ölümüyle Euler, üvey kız kardeşi Salome Abigail Gsell ile evlendi.
Leonhard Euler, 18 Eylül 1783’te beyin kanaması nedeniyle St Petersburg’da öldü.
Yazan: Gül Zeynep SİNAN
Kaynak**
Kaynak***