Bu dönem dersler nedeniyle pek yazı yazamadığım için hepinizden özür dilerim. Madem ödevler nedeniyle yazı yazamıyorum ben de ödevleri blog postu haline getireyim. Bir derste Japon militarizmiyle ilgili yazdığım bir ödevin mümkün olduğunda sıkıcı olmayan ve kısa bir özetini koyuyorum.
Öncelikle Japon militarizmini anlamak açısından önemli olduğunu düşündüğüm için samuray sınıfına kısaca değinmek istiyorum. Samuraylar Japon tarihinde çok büyük güç sahibi oldular. Çünkü Japonya’nın bir ada devleti olması ve dolayısıyla kolay işgal edilemiyor olması nedeniyle merkezi yönetimin olmadığı ve sonu gelmez iç savaşların olduğu dönemler Japon tarihinde epey yer kaplıyor. Uzun savaş dönemleri nedeniyle savaşçı sınıfı samuraylar etki sahibi oldular. The Taming of The Samurai kitabında Eiko Ikegami 12.yyın sonlarından 19.yyın sonlarına kadar samurayların Japon toplumundaki en önemli ve güçlü siyasi aktör olduğunu ve başka hiçbir Doğu Asya toplumu bu kadar uzun süre savaşçı sınıfının egemenliği altından kalmadığını söylemekte.
1868-1912 yılları arasındaki Meiji döneminde de modern ulus inşasına yönelik reformlar çoğunlukla eski samuraylar tarafından yürütülmüştü. Modern Japon ordusunun kuruluşu da bu döneme dayanmaktadır. Düzenli orduya geçiş samuray sınıfının bitişi anlamına geliyordu belki ama öte yandan Meiji reformlarına da aslında Satsuma, Choshu, Tosa, Hizen klanlarından gelen eski samuraylar öncülük etmekteydi. Bu yüzden ben olaya modernleşmeye karşı koymak ya da yok olmaktansa aslında samuraylar kendilerini modern orduya transfer ettiler şeklinde bakıyorum. (Kenshin’i hatırlayın: Kenshin’in silah arkadaşı olan eski samuraylar animenin sonraki bölümünde hep yüksek rütbeli subaylar olarak karşımıza çıkıyordu.)
Bu nedenle Japon ordusunda Samuray ahlakı “bushido” hep kendine yer bulabilmiştir. Bushido’nun kelime anlamı kılıç savaşçısının yoludur ve samurayların yaşamını şekillendiren cesaret, onur ve sadakati yücelten ahlaki kodlar bütününü işaret eder. Yenililen savaşta canlı olarak düşman eline düşmek, savaştan ve ölümden kaçmak bushidoya göre onursuzluk sayılan davranışlardır ve onursuzluğun samurayların kullandığı terimle seppuku ya da halk arasında bilinen adıyla harakiri yöntemiyle intihar edilerek temizlenmesi gerekir. Bu ahlaki kodlar sonraki dönemlerde Japon askerlerinin davranış şekilleri üzerinde de etkili olmuştur. 20. yüzyılda bile ordu içindeki görüş ayrılıkları tarafların haksızlıklarının kanıtlanması durumundan seppuku yapacaklarını ilan etmelerine kadar varıyordu. 2. dünya savaşında esir düşen Japon askerlerine ailelerine mektup yazıp sağ olduklarını bildirebilecekleri söylendiğinde askerler ailelerine öldüklerinin söylenmesini istiyorlar çünkü esir düşmek gibi bir onursuzluğu yaşamalarındansa ailelerinin savaşta ölmüş olduklarını duymayı tercih edeceklerini düşünüyorlar. 2. Dünya Savaşında Pasifik adalarında pek çok Japon subay, donup kalmış Amerikan askerlerinin gözleri önünde seppuku yaptı. 1945’te savaşın bitmesinin hemen ardından Tokyo İmparatorluk Sarayı’nın önü İmparator’dan savaşı kaybettikleri için özür dilemek adına seppuku yapan kadın ve erkeklerin kanlarıyla kırmızıya boyanmıştı. Bushido en düşük rütbelere kadar neredeyse tüm Japon askerleri tarafından hatta siviller tarafından bile içselleştirilmiş olsa da bundan samuray ahlakının Japonların doğasında olduğu sonucu çıkarılmamalı. Samuray ahlakı eğitimle benimsetilmiş bir şeydi. Sadece orduda verilen eğitim de değil, zorunlu eğitim müfredatında da orduyu yücelten düşünceler yer alıyordu ve bunun Japonların militarist rejime kolayca geçiş yapmasında etkili olduğu kanısındayım.
Edwin O. Reischauer da “Japan: The Story of a Nation” isimli kitabında Japon militarizminin Japonların doğal olarak otoriter ve militarist bir karaktere sahip olmaları gibi bir şeyle açıklamaya kalkmanın yanlış olacağını söylüyor. Reischauer’a göre bu Japonya üzerine çalışan Batılılarca sık başvurulan bir açıklama fakat 2.dünya savaşında beri Japonlar dünyanın en barışçıl, en pasifist milletlerinden biri olduklarını kanıtlamış durumdalar. 20’lerde ve 30’larda Japonya’da olanları aynı dönemde Almanya ve İtalya’da olanlarla karşılaştırmak daha sağlıklı olacaktır. Bu üç ülkede de içerde kötü giden ekonomiden kaynaklı büyük bir memnuniyetsizlik, dışardada uluslarası sistemde hakettikleri konumda olmamalarını düşünmelerinden kaynaklı bir tatminsizlik vardı.
Tabii yine de Japonya totaliter rejime ve savaşa giden süreçte İtalya ve Almanya’dan çok farklı bir yol izlemiştir. Öncelikle Japonya’da Führer tarzı karizmatik bir önder yoktu. Japonya’ya hakim olan tam olarak faşist ya da nazi tipi bir felsefe de olduğu söylenemez. Lideri izleyen bir kitle partisi kesinlikle yoktu. Ve en önemlisi muhalefeti şiddetle bastırma yoluna pek başvurulmuyordu çünkü Japon halkı askeri yönetime karşı büyük bir direnç göstermemişti. Toplumu baskı altına almak için çok fazla şiddete başvurulmak zorunda kalınmamasının Japon “faşizminin” ya da “totaliterizminin” görece yumuşak yapısının nedeni olabileceğini düşünüyorum. “Japon faşizmi” diye bir şeyin olup olmadığı tartışmalı bir konu. Robert Butow Japonya’nın bu dönemini tanımlamak için “bir çeşit yerlimalı ultramilliyetçi askeri sosyalizm” demeyi uygun görmüş. Japonya’nın dönemin diğer faşist devletlerinden en önemli farkı totaliter denilebilecek nitelikteki bir askeri yönetime bir darbe, bir kırılma ya da devrim benzeri bir olay sonucu değil yumuşakça geçiş yapmış olmasıdır. Japonya’da insanların hayatlarının devlet tarafından kontrol edilmeye çalışması söz konusu olsa da ve sivil yaşam askeri düzene sokulmaya çalışılsa da, yine de Avrupadaki gibi katı bir totaliteryanizm olduğu söylenemez. Geçmişlerinde 700 yıllık savaşçı sınıfın yönetimde olduğu bir feodal dönem olmuştu; belki de bu yüzden Japonlar askeri yönetime çok tepki göstermiyorlardı.
Japonya 1. Dünya savaşının getirdiği yıpratmayı atlatmaya çalışırken 1923 Tokyo depremiyle bir darbe daha yedi. Deprem sonrası yeniden yapılanma çalışmaları kötü giden ekonomiye biraz hareketlilik getirse de ardından gelen 1927 finansal kriziyle Japon bankalarının dörtte biri iflas etti. 1929 ekonomik buhranı da zaten zor durumda olan Japon ekonomisini çok kötü etkiledi. Pek çok kişi yozlaşmanın kaynağı olarak Batı’yı görüyordu. Büyük işletmeler, bireysellik, liberal şehir yaşamı, yozlaşmış parlementer kurumlar hep Batı’dan gelen kötülükler başlığı altında toplanıyordu. Japonya’nın batılı iktisadi ve siyasal sistemi kabul ederek ne elde ettiği sorgulanmaya başlamıştı, hele ki bunların 1929 ekonomik buhranı karşısında çaresiz kaldığı açıkça görülüyorken.
Japon ordusunun sınıfsal bağlarına bakıldığında 1920’lerde orduda erlerin neredeyse tamamen köylüler tarafından oluşturulduğu, subayların da giderek daha fazla orta ve alt sınıflardan ve köylülerden oluşmaya başladığı görülüyor. Orta ve yüksek rütbelerse çoğunlukla samuray kökenlerinden geliyor, özellikle üst rütbeler Choshu isimli samuray klanına mensup. 1927’ye gelindiğinde artık düşük rütbeli subayların 3’te 1’i küçük toprak sahipleri ve esnaf ailelerin çocuklarıydı. Dolayısıyla ordu bu sınıfların ve meslek gruplarının çektikleri zorluklarla fazlasıyla ilgiliydiler. Özellikle de Büyük Buhran sırasında çok tepkiliydiler çünkü kendi ailelerinde ya da, daha yüksek rütbeli subaylar için, adamlarının ailelerinde kızların borç nedeniyle genelevlere satılması yaygın hale gelmişti. Ve içinde bulundukları bu durum için de sanayiciler ya da kapitalistler anlamına gelen zaibatsu sınıfını suçluyorlardı. Parlementoyu zaibatsu’nun çıkarlarına hizmet eden bir araç olarak gördükleri için Japon ordusu parlemento ve siyaset karşıtı bir tavır aldı.
Japonya’nın artan nüfus ve sanayileşmeyle sürekli artan ham madde ve besin sıkıntısı vardı. Japonya’nın karşı karşıya olduğu nüfus ve kaynak sorunlarının etkisiyle savaş, işgal ve askeri yayılma fikirleri orduda güçlü destek görmeye başlamıştı ve aşırımiliyetçi akımlar Japonya’ya Asya’nın lideri olma rolünü biçiyorlardı. Ordu siyasi liderlerin Batılı devletler karşısında güçlü irade gösteremediğini, Asya’da daha geniş hakimiyet elde etmek bir yana Mançurya’daki hakimiyetlerini bile zor elde tuttuklarını düşünüyordu. Bu yüzden ordu dış politikayla son derece ilgiliydi ve giderek kontrolü daha fazla ele aldılar. Ordu 1928’den itibaren hükümeti yok sayarak kendi başlarına giriştikleri bazı eylemlerle Japon dış politikasını yönetmeye başladı. Ordunun kendi başına kalkıştığı Marçurya işgalinin başarılı olmasının toplum psikolojisinin etkilemesi ve sivil yönetimi iyice sindirmek için bazı genç subayların giriştiği terörist eylemler sonucu Japonya’da yönetimi kademeli olarak askerler ele geçirdi.
Çok uzadığı için burda kesiyorum. Aslında bunun iki katı uzunluğunda bir post yazmıştım ama “kim okur ki?” diyerek yarısını sildim. Daha sonra kamikazeler, 2. Dünya Savaşı sırasında Japonya, Japon savaş suçları ya da savaş sonrası Japon pasifizmi ile ilgili yazılar gelebilir, gelmeye de bilir. Hetalia bölümlerinin sonlarında dedikleri gibi: Tsuzuku kamo…