Tüm Beyin
Tüm beynin bölümleri şunlardır:
- Beyin sapı
- Beyin
- Ara beyin
- Beyincik
- Limbik sistem
Bir erişkinin beyni ortalama 1300-1400 gramdır. Kafatası boşluğunda yer alan beyin, 100 milyar nöron ve trilyonlarca “glia” denilen destek hücrelerinden oluşur. Beyin, kafatası kemik sistemi içerisinde iyi korunur. Beyni koruyan yapılar, kalın saçlı deri ile altındaki kas, faysa tabakası ve kafatasını oluşturan kemiklerdir. Kafatası bir kask gibi tüm beyni travma ve darbelerden korur.
Tüm Beynin Bölümleri
Beyin Sapı
Beyin sapı, anatomik olarak omuriliği beyne bağlayan bir köprü gibidir. Üst merkezlere bilgi taşıyan sinir liflerinin geçtiği bölgedir. Üç kısımdan oluşur. Bu kısımlar:
- Soğanilik
- Köprü
- Orta Beyin
Soğanilik
Beyin sapının en alt bölümünde bulunan soğanilik, birinci boyun omuru atlasın ön kemeri hizasından başlar. Art kafa kemiğinde bulunan foramen magnum denilen delik düzeyinde devam eder. Yukarı kısmı ise köprü ile birleşir.
Omuriliğe giden ve omurilikten gelen motor ve duyurucu yollar barındırır. Burada bulunan sinirler:
- Dil yutak siniri
- Kafa spinal siniri
- Dilaltı siniri
Dolaşım ve solunum merkezleri burada bulunduğu için bu bölgenin hasarı ölümle sonuçlanır. Ayrıca aşağıdaki refleksleri kontrol eder.:
- Yutma
- Çiğneme
- Öksürme
- Hıçkırma
- Hapşırma
- Kan damarlarının büzülmesi
- Kusma
Ayrıca motor sinirleri burada çaprazlaşır.
Köprü
Beyin sapının ortasında köprü gibidir. Orta beyin ile soğaniliği birleştirdiği için bu adı almıştır. Buradan geçen sinirler şunlardır:
- Üçüz sinir
- Gözü dışa döndüren sinir
- Yüz siniri
- İşitme ve denge siniri
Bu bölge:
- Solunum kontrolüne katkıda bulunur.
- Santral sisteminin parçalarını birbirine bağlar.
Orta Beyin
Beyin sapının en kısa bölümüdür. Burada bulunan sinirler şunlardır:
- Göz oynatıcı sinir
- Üçüz sinir
Bu bölge:
- Beyin sapından bayin yarım kürelerine bilgi taşır.
- Pupilla refleksi merkezi buradadır.
- Yürüme ve yer değiştirme merkezi buradadır.
- Dopamin salgılayan merkezleri taşır.
- Dopamin eksikliğinde parkinson hastalığı oluşur.
- Dopamin fazlalığında ise şizofreni görülür.
Beyin sapının büyük bölümü, beyaz madde arasında dağılmış az miktarda gri maddeden oluşmuştur. Orta beyinde retiküler formasyon alanı bulunur. Bu alanın görevleri:
- Hem motor hem de duyusal fonksiyonları vardır.
- İskelet kasının kasılma tonunu ayarlayan yüksek beyin bölgelerinden uyarılar alır.
- Korteksi gelen duyusal sinyallere karşı uyarır.
- Uykudan uyanmayı, uyanık kalmayı, bilincin açılmasını ve devamını sağlar.
- Kulak, göz ve deriden gelen iletiler etkili uyaranlardır.
Beyin
Beyin, tüm beynin en büyük en kompleks yapısıdır. Üzeri girintili çıkıntılıdır. Önden arkaya doğru uzunlamasına derin bir yarıkla sağ ve sol yarım küreye ayrılır. Sağ yarım küre vücudun sol, sol yarım küre vücudun sağ tarafını yönetir. Burada motor merkez ve duyu merkezi bulunur.
Yarım kürelerin dış kısmı gri cevherden oluşurken, iç kısmı beyaz cevherden meydana gelir. Her yarım küre dört ana loba ayrılmıştır:
- Alın lobu; iskelet kaslarının hareketinin kontrolünü sağlar.
- Yan kafa lobu; temas, basınç, tireme, ağrı, sıcaklık ve tat duyularının algılanmasını sağlar.
- Art kafa lobu; görme duyusunun algılanmasını sağlar.
- Şakak lobu; ses, koku ve tat duyularının alınmasını sağlar.
- Ayrıca her lob, motor faaliyetlerin başlaması ve yürütülmesi ile duyusal verilerin yürütülmesi ve uyumunu sağlar.
Ara Beyin
Beynin bölümleri arasında önemli bir bölüm olan ara beyin, orta beyin ile beyin yatım küreleri arasındadır. Ara beyin şu bölümlerden oluşur:
Talamus; ara beynin en büyük ve en alt bölümüdür. İçteki bölüm anlamındadır. Gri cevherden yapılmıştır. Ana görevi, vücuttan gelen duyu bilgisini daha yüksek beyin kabuğu bölgelerinin okuyabileceği bir biçime çevirerek ilgili bölgelere yollamak ve yine beyin kabuğundan gelen emirleri daha alt seviyedeki ilgili bölgelere iletmektir. Koku hariç, beyne giden tüm bilgilerin gidiş, aynı zamanda geliş yeridir. Alınan duyular burada düzenlenir.
Hipotalamus; talamusun altında bulunur. Hipofiz bezi ince bir sapla hipotalamusa bağlıdır. Hipofizin salgıları hipotalamus tarafından kontrol edilir. Hipotalamusun işlevleri şunlardır:
- Açlık ve tokluk merkezi buradadır.
- Hipofiz bezi ve diğer bezlerden hormon salgılanmasını sağlar.
- Susama merkezi buradadır.
- Uyku ve uyanıklılık halini ayarlar.
- Seksüel faaliyetleri yönetir.
- Ağrı, korku, kızgınlık, heyecan ve şiddet gibi hislerin kontrolünde rol alır.
- Vücut sıcaklığını ayarlama merkezi buradadır.
Epitalamus; ara beynin arka ve üst bölümüdür. Gri cevherden yapılmıştır. Burada melatonin salgılayan epifiz bezi bulunur.
Subtalamus; ara beynin önünde talamusun aşağısında bulunur. Motor faaliyetleri ayarlar.
Beyincik
Beynin bölümleri içerisinde dengeyi sağlayan bölümüdür. Beyinciğin görevleri şunlardır:
- Beyincik, beynin ikinci büyük parçasıdır.
- Beyin yarım kürelerinin arkasında ve altında bulunur.
- Kafa arka çukuruna yerleşmiştir.
- 125-150 gram ağırlığındadır.
- İki yarım küreden oluşmaktadır.
- Eklem tendon ve kas resöpterlerinden gelen sinyalleri alır.
- Özellikle koşma, daktilo yazma, yazı yazma, piyano çalma, konuşma gibi hızlı kas faaliyetlerini kontrol eder.
- Motor faaliyetlerin sırasını belirler.
- Beyincik iç kulaktaki denge merkezi ile birlikte vücudun dengesini sağlar.
Limbik Sistem
Beyin kabuğunun hemen altında, ara beyni halka gibi saran yapıdır. Limbik sistem duygular ve motivasyonla ilgili alandır. Bu sistem daha çok içgüdüsel davranışları, korku heyecan gibi duyuları idare eder. Lİmbik sistem içerisinde buluna yapılar ve görevleri:
- Hipokampus, öğrenme ve hafıza ile ilgilidir.
- Amigdala, çeşitli hisler, duyular, hafıza, görme ve korku yanıtı ile ilgilidir.
- Singulat girus, heyecansal ve temel zihin fonksiyonlarını yürütür.