Güney Çin Denizi’nde Güç ve Uluslararası Hukuk
Giriş
Güney Çin Denizi, Malezya, Filipinler, Tayvan, Brunei, Vietnam ve en önemlisi Çin dâhil olmak üzere birçok Güneydoğu Asya ülkesinin toprak iddialarının örtüştüğü yaklaşık 3,5 milyon kilometrekarelik bir alandan oluşuyor. (bilişim hukuku, bilişim)
Balıkçılık kaynakları ve milyarlarca dolar olduğu tahmin edilen potansiyel petrol ve gaz rezervleri bakımından zengin olan bölge, dünya ticaretinin yaklaşık 1/3’ünün geçtiği deniz yollarına odaklanmaktadır [1] .
Malakka Boğazı vasıtasıyla dünya ticaretinin %40’ının geçiş güzergâhında olan Güney Çin Denizi’nde yukarıda adı geçen ülkeler hak iddia etmektedir. (Tayvan, Çin’in bir parçasıdır). Çin haricindeki ülkeler, çeşitli kayalıkları ve küçük adacıkları içeren denizin belli bölgelerinde hak iddia ederken Çin, neredeyse denizin tamamında hak iddia etmekte ve bunu Dokuz Çizgi Haƴ (nine-doƩ ed line/ U-shape line/ nine-dash map- , nánhǎi jiǔduàn xiàn) adı verdiği resmi belgelere dayandırmaktadır. (Broderick, 2015: 1).
İddiaların kaynakları (Bilişim hukuku, bilişim, siber)
Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki iddialarının en temel dayanağı tarihsel kaynaklardır. Çin’in tarihsel hak iddiasına göre kendi toprakları ve Güney Çin Denizi’ndeki adalar, Mançu Hanedanlığı zamanında Çin’in bir parçası haline gelmiştir ve tüm tarihsel haritalarda ve belgelerde burası Çin’e ait olarak görünmektedir. (Broderick, 2015: 1).
Bölgedeki problem, Çin’in hak iddia ettiği yerlerin, diğer ülkelerin Münhasır Ekonomik Bölge’leriyle (MEB) çakışmasından kaynaklanmaktadır. Münhasır Ekonomik Bölge, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi ile kurulmuştur. MEB, devletlerin karasularının ötesinde ve bu karasulara bitişik bölge olup, karasularının ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 200 deniz milinin ötesine uzanmayacak büyüklükteki alandır. (BM Deniz Hukuku Sözleşmesi, Madde 57). (bilişim suçları, bilişim hukuku, bilişim, siber suçlar)
Bildiri (bilişim hukuku, bilişim, bilişim suçları)
4 Kasım 2002’de Çin ve Güney Doğu Asya Uluslar Birliği 2 (ASEAN- Assocition of South East Asian Nations) arasında ‘Güney Çin Denizi’ne İlişkin Tarafların Eylem Bildirisi’ imzalanmıştır.
Bu bildiriyle taraflar, BM Antlaşması’nın ilkelerine, 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne, Güneydoğu Asya’da Dostluk ve İşbirliği Anlaşması’na, Barış İçinde Bir arada Yaşamanın Beş ilkesi ’ne ve uluslararası hukukun tanınmış diğer ilkelerine bağlılıklarını dile getirmiş; her türlü anlaşmazlığı tehdit veya güç kullanmadan, dostane müzakerelerle ve taraf olan devletlerle, eşitlik ve karşılıklı güven esasıyla çözeceklerini tasdik etmişlerdir. (2002 declaración).
Ancak, bu deklarasyonun bağlayıcı bir niteliğe sahip olmaması nedeniyle bölgede sorunlar devam etmektedir.
Bu alanın kontrolüne yönelik jeopolitik anlaşmazlık, Uluslararası Deniz Hukuku‘nun sınırları ve potansiyeli hakkında hararetli tartışmalara yol açmaktadır.
Çin’in boş sıra kayalıkları ve yapay adaları sistematik olarak inşa etmesi ve askerileştirmesi – ve bunlar üzerinde tam egemenlik talep etmesi emsalsiz bir durumdur. – Ve bu durum konuyu yöneten Montego Bay Sözleşmesi’nin (1982) hükümleriyle kafa kafaya çatışır. (bilişim suçları, siber suçlar, bilişim hukuku)
Filipinler, Ocak 2013 tarihinde Hollanda’da bulunan Daimi Tahkim Divanı’na başvurarak GÇD’ndeki Çin ile ihtilaflarına dair hukuki süreci başlatmıştır. Filipinler Mahkeme’ye sunduğu 15 ana kalemden oluşan savunmasının ilk maddesinde; Çin’in 9 kesik çizgiyle şekillendirdiği ve GÇD’nin %60’ı ile MEB’lerin %90’nına denk gelen bir bölgeyi kapsayan hak iddialarının uluslararası hukuk temelinde sorgulanmasını talep etmiştir.
Buna karşılık Çin bir sözlü nota ile Mahkeme’nin yargılama yetkisi olmadığını belirtmiş ve Filipinler’e müzakereleri ikili diyalogla yürütmeyi teklif etmiştir. Sonrasındaki bir sözlü nota vermiştir.
Tahkim Süreçleri
12 Temmuz 2016 tarihinde Hollanda’daki Daimi Tahkim Divanı’nın GÇD’nde Çin-Filipinler arasındaki ihtilaflara yönelik aldığı karar Çin’in tezlerinin aleyhinde sonuçlanmıştır. Çin, mahkemenin yetkilerini aşan bir karar olacağı iddiasıyla duruşmaların hiçbir sürecine dâhil olmamıştır. (bilişim hukuku, bilişim suçları, bilişim)
Pekin’in, uyuşmazlık çözüm organı olan Daimi Tahkim Mahkemesi tarafından verilen aleyhine olan tahkim kararında ve karara uymayı reddetmesi, konuyu daha da hararetli hale getiriyor [2] .
Çin’in bu eylemi, uzun vadede, geleneksel bir norm haline gelebilir ve bu nedenle, uluslararası hukukta birincil kaynakların hiyerarşik paritesinin bir sonucu olarak, sonunda kendisine aykırı olan önceki bir geleneksel normdan sapabilir.
Pekin’in Güney Çin Denizi’ndeki iddia edilen haklarının tanınmasına yönelik diplomatik saldırısı bu tezi doğrular gibi görünüyor. (bilişim hukuku, siber suçlar)
Amerika Birleşik Devletleri’nin Güneydoğu Asya’daki bu açmazdaki mevcut güç gösterisi de uluslararası hukuk dikkate alınmadan değil. Washington, Realpolitik ‘in emirlerine ek olarak, Denizlerde Serbest Seyrüsefer Operasyonları olarak adlandırılan operasyonları gerçekleştirirken, kasıtlı olarak, Çin’in olası geleneksel argümanlarına karşı koymayı amaçlayan yasal bir mantık kullanıyor.
Sonuç
Aslında, örfün üçüncü ülkeleri bağlama kapasitesine sahip olduğu kabul edilse de, bu kural, ortaya çıkmasından önce zaten oluşumuna karşı olan bu özne için geçerli değildir.
Kaynaklar
[1] DIŞ İŞLER KONSEYİ. Çin’in Deniz Anlaşmazlıkları. Şu adresten ulaşılabilir: https://www.cfr.org/chinas-maritime-disputes/#!/chinas-maritime-disputes?cid=otr-marketing_use-china_sea_InfoGuide . 03.02.2021 tarihinde erişildi
Bilal Tanrıverdi, Uzun yıllar Türkiye’de ve yurtdışındaki medya kuruluşlarında muhabirlik editörlük yöneticilik yapmıştır.
Uluslararası Hukuk lisans yüksek lisans ve doktora çalışmalarını Türkiye, İngiltere ve Amerika’da yapan Tanrıverdi, Birçok devlet kurumu, Şirket ve STK’larda da danışmanlık, idarecilik ve uzman görevlerinde bulunmuştur.
Hukuk Çalışma Alanları
Kamu Hukuku
Savaş Barış ve Çatışma Çözümleri
İnsancıl Hukuk
Deniz Hukuku
Enerji Hukuku
Siber Hukuk
Twitter: @btnrvrd