Tartışma, karşıdakinin duygu, düşünce ve kanılarını değiştirmeyi veya yenilemeyi, karşıdakini etkilemeyi amaçlayan bir konuşma biçimidir. Birbirine karşıt düşüncelerin belli kurallar çerçevesinde birbirini çürütmesi amacına dayanır. Dolayısıyla tartışmada savunulan bir düşünce (tez) ve karşı çıkılan bir düşünce (antitez) bulunur.
Tartışılacak konunun güncel olması, tartışılacak yönlerinin bulunması, farklı düşünce ve dikkatlerle yorumlanmaya imkân sağlaması, o tartışmayı önemli ve verimli kılar. Güncel olmayan, tartışılmasının somut hiçbir fayda sağlayamayacağı noktasında herkesin görüş birliğine vardığı bir konunun ele alınması, tartışmayı renksiz ve monoton bir sürece dönüştürür.
Tartışmalar, düzenleniş amaçlarına, hedef dinleyici kitlesinin zevk, kültür ve anlayışlarına göre farklı nitelikler kazanır.
Tartışmanın amaçları nelerdir?
Tartışmalarda genellikle şu amaçlar gözetilir:
- Bir konu çevresinde lehte ve aleyhte karşılıklı düşünceler ortaya koyma.
- Problemlere cevap ve çözüm bulma.
- Gerçek, doğru, iyi ve güzel olanı birlikte arama
Tartışmanın özellikleri nelerdir?
- Tartışmada konunun önceden belirlenmesi gerekir.
- Tartışmalarda dil göndergesel işlevde kullanır
- Tartışılan konuda savunulan düşüncenin bilimsel verilere dayanması, kanıtlanabilmesi gerekir. Bunun için kaynaklar incelenmeli, gerektiğinde notlar alınmalıdır.
- Tartışmayı yönetecek bir başkan bulunmalı; başkan, tartışmacılara sırayla ve yeteri kadar söz hakkı tanımalıdır.
- Tartışırken ön yargılı olunmamalıdır. Karşıt düşüncenin kanıtlarla diğer tezleri çürütmesi durumunda duygusal davranılmamalı, olgun davranılmalıdır konuşmacı saygıyla ve sabırla dinlenmelidir.
- Konu dışına çıkılmamalıdır.
- Yanlış örnekler vermek, tezin doğruluğuna bir katkı sağlamayacağından doğru örnekler verilmelidir.
- Savunulan düşüncede tutarlı olunmalıdır.
- Doğru anlaşılmak için, anlatım bozukluklarından kaçınılmalıdır.
- Tartışmalar, belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilir; bu bakımdan, tartışmayı bir kargaşa ortamında gerçekleşen kuralsız bir durum olan “münakaşa”larla karıştırmamak gerekir.
Başlıca tartışma türleri şunlardır: