Devlet gibi bir kitabın böylesine ciddiyetten uzak bir yayımına rastlamamıştık. Hangi birini sayalım? Çevirinin hangi dilden yapıldığı dahi kaydedilmemiş ama bir kaç satır okuyunca anlıyoruz ki, Grekçeden değil...Sıradan bir çeviri ile uğraşmamak için yalnızca kitabın sonuna iliştirilen notlara göz attık, atmaz olaydık! Bu ne özensizlik, ne cehalet! Her ne kadar "notlar"ı sahiplenen yoksa da teamüle uygun olarak editöre yani Ufuk Kadıpınar adlı zata ait olmalılar. Bu kişi kimdir, nasıl olmuş da "Devlet" editörlüğüne soyunmuştur bilinmez! Bir kaç örnek verelim:
10 numaralı dipnotta Bias ve Pittakos hakkında bilgi verilirken, her ikisinin, Sokrates'in de aralarında olduğu Yedi Bilgeler'den sayıldığı uydurulmuş. Zira Sokrates, liselilerin dahi bildiği üzere Yedi Bilgelerden değildir. Burada yaygın olarak kabul edilen Yedi Bilge'yi sayalım ki duyulsun: Solon, Khilon, Thales, Bias, Kleobulus, Pittakus, Periander.
16. notun başlığında bir tashih hatasına kurban giderek Gypes haline gelen Gyges'in "Lidya Kralı'nın Atası" olduğu söylenmiş. Bu tuhaf ifade gerçeğe hayli yaklaşmış görünüyor. Notların sahibi Lidya Hanedanı'nın kurucusu demek istiyor olmalı.
Bu arada sayısız imla hatasını aktarmaya imkan yok. Bazıları üstünde özellikle ısrar edilerek yeni bir yazım önerilmiş gibi. Mesela Herodotus, notlarda sürekli Heredot ya da Heredotos şeklinde kaydedilmiş. Hesiodos ise 65. notun hem başlığında hem açıklamasında Heseidos olmuş.
Musaios 20. notta, ne olduğu anlaşılmayan "ruhaniyatçı" haline getirilmiş.
24. notta Orpheus'un "Kalliope Musa"'sının çocuğu olduğu yazılı. Notların sahibinin musa'lar ile arası gerçekten iyi değil ve bu musa'ları ne zannettiği de tartışma konusu. Cümlenin malumudur ki, musa'lar zikredilirken, şiir musa'sı ya da müzik musa'sı vs. şeklinde anılır. "Kalliope Musa"'sı ise aslında epik şiirin musa'sı olan Kalliope'dir. Musa'lar meselesinin daha komik bir örneğini 109.notta görüyoruz. Not şöyle "Bu Musa: Burada filozof olan Musa'dan söz eder Eflatun"
Bu notu okuyunca bir an için bu değerli notların sahibinin buradaki musa'yı Hz. Musa vari bir şahsiyet sandığını sanmadık değil! Olur ya, Musa Peygamber'in yasa koyucu olarak anılmasına mukabil belki böyle bir kişi icad edilmiştir! Daha da tuhafı, musa'ların arasında spesifik olarak filozofların esin kaynağı olan bir musa da yoktur. Olsaydı bile "filozof olan Musa" değil "filozoflara esin kaynağı olan musa" olurdu herhalde! Parnassos'ta felsefe yapılmıyordu! Neyse bu musa'lar meselesini bırakalım. İbarenin ne anlama geldiğini görmek isteyenler başka tercümelere (aman notsuz olsun) bakabilirler.
26.dipnotta "Paros adalı lirik şair" gibi bir ifade fakirliği var. Numaralarını vermeksizin diğer notlardan benzeri Türkçe fıkaralıkları ve tashih hataları aktaralım, bir fikir vermek için: "uygulama ilmi ya da bilmi", "hesab"(hem de şapkalı), "M.Ö. VI. yüzyılda Miletoslu lirik şair", "idea, Grekçe eidolan keimesi kökeninden gelmektedir" "İyon'ya"
112. not ise aktarılmaya değer, tabii yorumsuz olarak: "Sözcük Oyunu: Burada Eflatun olan; Gökyüzü(Uranos) o zaman, etimolojik açıdan görünen(horatos) ile birlikte birbirine benzeyen iki kelime kullanarak bir sözcük oyunu yapmaktadır" Umulur ki herkes anlamıştır!
30. notta philosophia "bilgelik-sevgisi, bilgelik-dostu" olarak tanımlanmış. "Bilgelik dostu" filozof demeye gelir, benden söylemesi!
Notları hazırlayan zatın arada sırada meçhul kaynaklardan alıntı yaptığı anlaşılıyor. Zira Thetis için Ovidius'u kaynak göstermek biraz tuhaf kaçmış bir Platon metninde. Ayrıca 104. notta deniliyor ki "...bu kelimenin kökeni hakkında skolastikler, Antik Çağ'dakilerden farklı düşünmektedirler" Bu farkın ne olduğuna hiçbir şekilde değinilmemesinden anlıyoruz ki, bu not "kes yapıştır" usulüyle yerini almıştır.
75.not evlere şenlik. İşte Rhapsodos'un tanımı: "Tanrı Dionysos için söylenen, konusu mitoslara dayanan lirik koro şiiri. Rhapsodosların içinde Homeros'tan parçalar bulunur". İmdiiii, işbu notun yazılmasına sebep teşkil eden satırı da okuyalım hele: "bir insan aynı anda hem rhapsodos hem de tiyatro oyuncusu olamaz" Notlara bakılırsa bir insan hem tiyatro oyuncusu hem de koro "şiiri" olamaz. Elhak doğru söylenmiş. Ne var ki şiir ile şiiri söyleyen karıştırılmış görünüyor. Dolayısıyla tanım da baştan sona yanlış. Doğrusu, metinden anlaşıldığı üzere rhapsod'ları terennüm eden kişi olacaktı. Dolayısıyla rhapsodosların içinde Homeros'tan parçalar bulunmaz!
90.notta Apollon'un makamı birazcık abartılarak "Grek dininin özünü ve tüm yasalarını belirleyen tanrı" ilan edilmiş. Hemen ardından ise Delphoi kehanet merkezinin kutsal taşının 'omphalos" sayılması şöyle anlatılmaya çalışılmış: "Delphoi'de bir taşın bulunduğu yer, dünyanın tam orta noktası olarak kabul edilirdi". Söyleyelim ki, bu taş, Delphoi'deki herhangi bir taş değildi!
116.not bir başka Türkçe anlama ve anlatma harikası, sıkı durun: "...bir kişinin kaçtığı diğerinin kovalandığı bir oyun". Kaçan kim kovalayan kim acep?
132.notun yazılmasını icap ettiren "adama ve ithaf"ın asıl sebebinin, yarışmalar sırasında içilen şarabın üçüncü kadehinin Zeus'a adanması olduğunu bilmesini tabii ki beklemiyoruz notların sahibinden!
143. not da ilginç. Gyges'in Yüzüğü başlıklı ama Hades'in Miğferi anlatılmış. Aslında metinde her ikisi de anılıyordu. Tabii şu şaheser ifadeyi yadırgamıyoruz artık: "..başına takanın görünmez hale geldiği miğfer hakkında İlyada da söz edilir" Notların sahibi de bu miğferden bir adet edinse hiç fena olmaz herhalde!
151.not, yeni bir garabeti ortaya koyuyor. Bazı kelimelerin parantez içinde karşılıkları verilmiş. Şöyle: "unutma(nisyan), Eris(nifak), Kharit'ler(Gratiae). Notlar sahibi unutma'yı anlamayacak olan okurlarına "nisyan" ile yardımcı olurken Kharitler'i "Gratiae" ile daha anlaşılır kılarak bu komediye bir son veriyor.
Kıssadan hisse:Bir Platon metninin editörlüğünü yapmak, notlar hazırlamak "sokaktaki adamın" harcı değildir. Uzak durun bu neşirden!