Has Toprak Sistemi Nedir
Has Toprak Sistemi
Has, Osmanlı toprak düzeninde yıllık geliri 100 bin akçeden 1 milyon 200 bin akçeye kadar olan dirlik. Tahsis edilenlere göre havass-ı hümayun (padişah hasları), havass-ı vüzera (vezir hasları) ve paşmaklık olarak adlandırılırdı.
Anadolu Selçukluları ile İlhanlılarda dev*lete ait topraklar has ve ikta olarak ayrılmış*tı. Selçuklu hükümdarlarına ayrılan ve Di*van-ı Alinin gözetim ve denetiminde tutu*lan has defterlerinden, pervaneci sorumluy*du. İlhanlı hükümdarlarına özgü gelir ve vergilere ise has incu denirdi.
Osmanlılarda, yeni fethedilen yerlerin tah*riri yapılırken has arazileri, havass-ı hüma*yun, havass-ı vüzera kapsamında yazılırdı. Böylece has arazilerden bir bölümünün geliri doğrudan Hazine-i Amireye ve Hazine-i Hassaya ayrılırken, havass-ı vüzera kapsamında tutulanların gelirleri de görev karşılığı vezirlere ve beylerbeylerine bırakı*lırdı. Padişahların annelerine, kız kardeşle*rine, kızlarına ve eşlerine de paşmaklık adı altında haslar ayrılırdı.
Fatih Kanunnamesine göre yıllık öşürü ve vergisi 100-120 bin akçe tutan miri topraklar birer hastı. Bu sınır, paranın değer yitirme*sine koşut olarak 18. yüzyıla doğru 1 milyon 500 bin akçeye kadar yükseltildi. Havass-ı hümayun ve paşmaklıklar ömür boyu, ha*vass-ı vüzera ise görev süresince tahsis edilirdi. Her has için bir voyvoda görevlen*dirilir, bunlar ve merkezden gönderilen haraççılar ile cizyedarlar has gelirlerini top*lardı. Has sahibi, toprağı iyi işlemeyen köylünün tarlasını başkasına verebilirdi. Has sahibi ve köylü eyalet kanunnamesinin öngördüğü yükümlülük ve koşullara karşı*lıklı uymak zorundaydılar. Sefer zamanla*rında, has sahibi hasının her 3.000 akçesi için bir cebelü hesabıyla, gereken sayıda atlı askeri cepheye yollardı. Tımar ve zea*meti) dirlikleriyle birlikte hasar da her otuz yılda bir yeni sayımdan geçirilir, cülüslarda has beratları yenilenirdi. Has tahsisleri ruznamçe ve tapu defterlerine işlenirdi. 18. yüzyılda Haslar Mukataası Kalemi kurula*rak mevcut hasların mukataa ve malikane yöntemleriyle korunması, 1717′den sonra da eyalet valilerine has yerine imdadiye vergisinden aylık ödenmesi öngörüldü. Gi*derek haslar da zeamet ve tımarlarla birlikte miri mukataa kapsamına alınınca bunların yönetilmesinde iltizam sistemine geçildi