British Medicine Journal isimli (hakemli) bilimsel dergide 15 Aralık 2010 tarihinde yayınlanan bir makale, son yıllarda ilaç isimlerinde x ve z harflerinin yoğun olarak kullanılmasına dikkat çekiyordu. (Bu arada bu dergi, bütün makalelerini basılı olarak yayınlamadan önce internete koyan türünün tek örneği olduğu için dergi sayı-numarası-tarihi falan vermedim, basitçe Aralık’ın son sayısı diyebiliriz.)
Makalenin yazarı Rob Stepney’in ilgisini de son yıllarda x ve z harflerinin ilaç isimlerindeki sıklığının önemli derecede artması çekmiş. Araştırmanın girişine yakın bir yerlerde şöyle diyor:
1986 ile 2005 yılları arasında BNF‘ye (İngiltere’de ruhsat verilen ilaçları kaydeden resmi kurum ve onun kitapçığı) kaydedilen 1436 üründen beşte birinden fazlası ya x veya z ile başlıyor ya da vurgulu bir şekilde x veya z harflerini içeriyordu. 1986’da piyasaya çıkan markalı ilaçlardan sadece 19 tanesi bu harflerin biriyle başlarken, o yılı takip eden 20 yıl boyunca, ismi z ile başlayan ilaçların sayısı % 400‘den fazla (63’e), x ile başlayanların sayısı ise % 130 oranında (16’ya) yükseldi.
Stepney, bu gelişmenin nedenini ararken ilk olarak “ze“nin söylenirken çıkardığı sürtünmeli sesin özel bir etkiye neden olabileceğini düşünmüş, ancak Orta Doğu ülkelerinde bu sesin yoğun olarak zaten kullanılmakta olduğunu görünce bu ihtimali hemen elemiş.
Bunun yerine, ortaya attığı teori, daha çok içinde x veya z bulunduran ürünlerin kalabalık bir ürün grubu içinde öne çıkıyor olabileceğine yönelik. Bu konuda şöyle yazmış:
İngilizce’deki kelimelerde x ve z harflerinin seyrek kullanımını göz önüne aldığımızda, örneğin Scrabble oyununda bu iki harfin 8 ve 10 puan değerlerine sahip olduklarını görürüz ki bu j ve q harfleri ile birlikte en yüksek puanlara sahip oldukları anlamına gelir. Dolayısıyla, muhtemelen içlerinde x veya z geçen isimler daha özel ve hatırlanabilir olarak kabul ediliyor. İlaç endüstrisine göre, bir sürü isim içerisinde bu harfleri içeren isimlere rastladıklarında bir anda insanlar dikkat kesiliyorlar. Ve genel olarak, bu isimlerin telaffuzunun kolay olmasına da dikkat ediliyor.
Ancak, bu şekilde farkedilme isteği daha çok biraz kalabalık bir ilaç grubunun oluşmasına yol açmış gibi. Piyasa, isimleri z ve x içeren ilaçlardan geçilmiyor desek yeri var, ki bunun da karışıklık yaratma ihtimali oldukça yüksek aslında. Aşağıdaki tablo, bu artan kalabalığı açık bir şekilde gösteriyor:
Durum o hale gelmiş durumda ki birbirleriyle hiç ilgisi olmayan ilaçlar, isim benzerliği yüzünden birbirleriyle karışır hale gelmiş durumda. Blogda ilaç isimlerine yer vermediğim için, bu çarpıcı benzerliklerden birkaç tanesini ne yazık ki şu anda örnek gösteremiyorum.