Lenfatik Sistem Anatomisi
Şayet kılcalları arteriyol ucundan terkeden suyun takribî yüzde 99’u venül ucunda geri emiliyorsa, geri kalan yüzde 1 ne olmaktadır? Bu akışkan, kana, kan kılcallarına doğrudan geri emilme dışında bir yolla geri dönebilir mi? Yanıt evettir. Omurgalılar, maddeleri dokulardan kana geri döndüren özel bir lenf damarları sistemine sahiptirler. Kan kılcalları gibi, bedenin büyük bir kısmına dağılmış […]
Şayet kılcalları arteriyol ucundan terkeden suyun takribî yüzde 99’u venül ucunda geri emiliyorsa, geri kalan yüzde 1 ne olmaktadır? Bu akışkan, kana, kan kılcallarına doğrudan geri emilme dışında bir yolla geri dönebilir mi? Yanıt evettir. Omurgalılar, maddeleri dokulardan kana geri döndüren özel bir lenf damarları sistemine sahiptirler. Kan kılcalları gibi, bedenin büyük bir kısmına dağılmış olan lenf kılcallarının bir ucu kapalıdır. Bunların duvarları da, kan kılcallarında olduğu gibi tek tabakalı endotelyumdan oluşur. Doku akışkanı lenf kılcallarına geçer bu noktada artık lenf olarak adlandırılır ve kılcallarda usulca akarak ufak lenf bilgilerine iletilir. Bu venler birleşip giderek genişleyen venleri oluştururlar. En sonunda, iki çok büyük lenf kanalı, göğüs kafesinin üst kısmında, kalbin yakınında kan dolaşımı sisteminin venlerine açılırlar.
Lenf atardamarları mevcut değildir. Her ne kadar lenf kılcallarının duvarları kan kılcallarınınkine benzerse de, bunların iletkenlik özellikleri değişiktir. Lenf genellikle, kandakilerle aynı tipte olan proteinlerin ufak derişimlerini kapsar. Bu proteinler, lenf kılcallarının duvarını basitlikle geçerler. Lenfatik sistem, aralıksız olarak doku akışkanından kana ufak ölçülerde protein taşır; fakat doku akışkanının protein derişimi basmakalıpta eksilmez.
Bu gidişatta, her ne kadar kan kılcalları proteinlere iletken değilse de, kan kılcallarından az ölçüde bir protein çıkışı olmalıdır. Duvarları proteinlere çok iletken olan lenf damarları, bu proteinleri kana geri döndürürler. Kan ve doku akışkanı arasındaki basmakalıp ozmotik balansın korunması çok ehemmiyetlidir. Bazı şartlarda büyük lenf damarları tıkanabilir. Bu gidişatta doku akışkanının protein derişimi aralıksız olarak çoğalır ve bu akışkanla kan arasındaki ozmotik derişim farkı giderek eksilir. Bunun anlamı, giderek daha az akışkanın kan kılcalları tarafından emilmesidir. Netice ciddi bir ödemdir.
Lenfatik sistem, doku akışkanı aşırısını ve proteinleri kana geri döndürmenin yanında birçok başka işlevler de görür. Misalin, bağırsaklarda emilen yağın büyük kısmı, kan kılcallarından çok, lenf damarları tarafından alınır. Böylece, yağların absorpsiyonu, kan kılcalları tarafından alınan şekerlerin ve amino asitlerininkinden değişiktir.
Lenf yumruları memelilerin ve bazı kuşların lenfatik sisteminde yer alırlarken, birçok alt omurgalılarda bulunmazlar. Bu yumrular bir bağ dokusu ağından oluşmuşlardır ve bu ağın gözeneklerinde fagositik hücereler yerleşmişlerdir. Bunlar süzgeç gibi vazife görürler ve B ve T hücrelerinin yerleştiği bölgelerdir. Bu hücreler, buradan geçen akışkanı enfeksiyon faktörleri açısını sorgularlar. Lenf, yumrular içinden geçerken, ölü hücreler, hücre parçacıkları ve işgalci baktereiler gibi partiküller fagosite edilirler. Fagositik hücrelerin yıkım edemediği toz ve müessese gibi hazmedilemez partiküller yumruların içinde depolanır. Yumrular özellikle bir enfeksiyon sırasında etkin olduklarından, genellikle şişerler ve ağrı yaparlar. Çene altındaki lenf yumrularında bir boğaz enfeksiyonu sırasında olduğu gibi.
Lenfatik sistem, kan dolaşımı sisteminin arteriyel kısmına bağlantılı olmadığından, lenfin kalp tarafından oluşturulan basınçla hareket ettirilmediği gayet sarihtir. Lenfin hareketi, kanın venler içindeki hareketi gibi, iskelet adalelerinin kasılarak lenf damarlarını sıkıştırmaları ve lenfi tek doğrultulu kapakçıklardan geçecek biçimde ileri doğru itmeleri neticesinde asıllaşır. Bu mekanizma, insan da dahil tüm memeliler için geçerliyken, birçok öbür omurgalılarda, büyük lenf damarları boyunca yerleşmiş pompalar gibi iş gören lenf kalpleri bulunur. Lenf kalbi olan hayvanların çoğunda lenf damarlarında kapakçık bulunmaz.