Cuma günü, Yeni Zelanda’nın merkezindeki Christchurch kentinde iki camide, çevrimiçi olarak ırkçı bir manifesto paylaşan ve canlı videolarını yayınlayan beyaz bir milliyetçi aşırılık yanlısı tarafından yapılan cami saldırısı sonucu kırk dokuz kişi hayatını kaybetti.
Yeni Zelanda Cami Saldırısı Sonrası 49 Kişinin Hayatını Kaybettiği Doğrulandı
Cumartesi öğleden sonra, mağdurları ve ailelerini ziyaret ettikten sonra Başbakan Jacinda Ardern, saldırılarda ölen insanların çoğunun aile geçimini sağlayanlar olduğunu ve hükümetin gelirsiz kalanlara yardım edeceğini söyledi.
Avustralya’dan 28 yaşındaki bir adam cinayetle suçlandı ve cumartesi sabahı Christchurch mahkeme heyetinin karşısına çıkarıldı. Mahkeme kayıtları onu Brenton Harrison Tarrant olarak tanımladı.
Aynı zamanda Yeni Zelanda polisi ek suçlamalarla da karşı karşıya kalacağını söyledi. İkinci bir suçlu olarak, 18 yaşındaki ikinci bir erkek, “düşmanlığı ve kötü niyetli iradeyi körüklemekten” suçlandı.
Yetkililer öldürülenlerin isimlerini açıklamamasına rağmen, web sitesinde Yeni Zelanda Kızıl Haç tarafından kayıpların bir listesi yayınlandı. Afganistan, Bangladeş, Hindistan, Ürdün, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan insanlar var.
İki camiye saldırıldı
Saldırgan Brenton, şehrin ortasındaki Al Noor Camii’ni ve sonrasında yaklaşık üç mil uzaklıktaki Linwood Camii’ni hedef aldı.
Polis komiseri Mike Bush, Cuma akşamı düzenlediği basın toplantısında, El Noor Camii’nde 41 ve Linwood Camii’nde 7 ve başka bir kurbanın ise Christchurch Hastanesinde jayatını kaybettiğini söyledi.
Canterbury Bölge Sağlık Kurulunun baş yöneticisi David Meates, küçük çocuklar da dahil olmak üzere 48 kişinin yaralı olarak hastaneye getirildiğini ve tedavi gördüğünü söyledi. Bu sabah yapılan açıklamada, kurbanların ikisinin kritik durumda olduğunu belirtildi.
Polis komiseri Mike Bush cuma günü yaptığı açıklamada, üç erkek ve bir kadının gözaltına alındığını, ancak cumartesi sabahı toplam sayının, birinin serbest bırakıldığını belirterek üçe düştüğünü belirtti.
Yapılan açıkılamada, tutuklananların hiçbirinin güvenlik izleme listelerinde bulunmadığını söyledi.
Komiser Mike Bush, Ülkede yaşayan Müslümanlara seslenerek Cuma günü Yeni Zelanda’nın hiçbir yerinde camilere gitmemeye çağırmıştı. Ayrıca ulusal olarak “bizden bir daha haber alana kadar kapıları kapatmaya” çağırdı.
Saldırgan Terörist Brenton Kelepçeli Olarak Mahkemeye Çıkarıldı
Güvenlik nedeniyle halka kapatılan Christchurch mahkeme salonunda duruşmada, kurşun geçirmez yelekli polis memurları, şüpheli Brenton Harrison Tarrant’ı getirdi.
Polis, bir cinayetten suçlandığını, ancak ek suçlamalarla karşı karşıya kalacağını söyledi. Kahverengi saçları kısaltılan, kelepçeli ve beyaz hapishane kıyafeti giymiş olan 28 yaşındaki Tarrant, mahkeme salonunu uzun süre inceledi.
Hiçbir soruya yanıt vermeyen Brenton, Bölge Mahkemesi Hâkimi Paul Kellar’ın 5 Nisan’da bir duruşma daha yapılacağını emrettiği zaman salondan çıkarıldı.
Bölge yetkilileri, Tarrant’ın Avustralya vatandaşı olduğunu söyledi. Mahkeme raporları Yeni Zelanda’daki adresini Christchurch’un yaklaşık 280 mil güneyinde bulunan Dunedin Şehri olarak belirtti.
Mahkeme tarafından atanan avukatı Richard Peters, Tarrant’ın savcılığa karşı kendini temsil edebileceğini belirtti. Mahkeme heyeti ve Gazeteciler Peters’e, “Tarrant’ın karşılaştığı şeye nasıl tepki verdiğini sorduklarında”, Peters, “Nerede ne yaptığı konusunda oldukça bilinçli görünüyordu” dedi.
Aynı zamanda, Bay Tarrant’ın suçlama belgesi gazetecilere verildi, ikinci bir mahkeme başvurusu, Christchurch’ten 18 yaşındaki Daniel John Burrough’un “düşmanlığı veya kötü niyetli isteği heyecanlandırmak amacıyla” suçlandığını söyledi. Yetkililer, iki davanın birbiriyle nasıl bağlantılı olduğu konusunda ayrıntılı bilgi vermediler.
Tarrant’a ek olarak, biri açıkça görünse de, saldırılarla ilgili olarak üç kişi daha tutuklandı. Onlar hakkında çok az ayrıntı verildi.
Hayatını Kaybedenler ve Yaralananlar Arasında Bir Çok Ulustan İnsan Var
Aileler, sevdiklerinin yasını tutuyor ve Christchurch şehri, hayatını kaybedenleri uğurlamaya hazırlanıyor.
Yetkililer öldürülenlerin isimlerini açıklamamasına rağmen, kayıpların bir listesi Yeni Zelanda Kızıl Haç tarafından web sitesinde yayınlandı. Afganistan, Bangladeş, Hindistan, Ürdün, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan insanlar var.
Yerel basında çıkan haberlere göre, Bangladeş’ten en az üç kişi, Ürdün’den bir kişi öldü. Pakistanlı yetkililer, Pakistan’dan beş kişinin kayıp olduğunu ve bazılarının yaralandığını doğruladı. Dünyadaki diğer dışişleri bakanları, vatandaşlarının Türkiye’den üç kişi de dahil olmak üzere saldırıya yakalandıklarını söyledi.
Facebook’a gönderilen 17 dakikalık bir video saldırının bir bölümünü gösteriyor.
Terörist Brenton tarafından giyilen bir kask kamerasından alınmış gibi görünen video, bir arabanın direksiyonunda başlıyor. Yüzü zaman zaman dikiz aynasından görülebilen bir adam, Hagley Park’ın yanında, Al Noor Camii’nin önünde çekmeden önce Christchurch caddelerinde dolaşıyor.
Camiye yürüyerek yaklaşıyor, o esnada silahı görünüyor ve girişteki insanlara ateş etmeye başlıyor. Ardından, insanlara ateş açması yaklaşık 2 dakika kadar sürüyor.
Bir noktada, silahlı adam camiden çıkıyor ve başka bir silah için arabasına dönmeden önce her iki yönde de ateş ederek ilerliyor. Camiye tekrar girdiğinde, yakın mesafeden birkaç ölmüş insan üzerine ateş ediyor.
Birkaç dakika sonra aracına geri dönüyor ve uzaklaşıyor.
“Planlamak için bile zaman yoktu, çok fazla hedef vardı” diyor bir noktada. O sırada acil durum müdahale araçlarının sirenleri arka planda beliriyor.
Beyaz milliyetçi bir manifesto
Atıştan önce, silahlı adam, aşırı sağ görüşlü tartışmalar için bilinen çevrimiçi bir forum olan Twitter ve 8chan’daki beyaz milliyetçi bir manifestoya bağlantılar gönderiyor.
8 kanalda, silahlı saldırganın Facebook sayfasına bağlantı yapılıyor ve saldırının canlı videosunu yayınlayacağını söylüyor.
Manifestosunda kendisini Avustralya’da doğan 28 yaşında bir erkek olarak tanımlıyor.
Kendisinin de faşist olduğunu ilan ederek. “Bir kereliğine faşist olarak adlandırılacak olan kişi gerçek bir faşisttir” diyor.
Ardern: Birçok Kurban Evlerine Ekmek Götürüyordu
Başbakan Jacinda Ardern bu sabah yaptığı açıklamada, saldırılarda ölen insanların çoğunun aileleri için çalışanlar belirtti.
Başbakan Ardern, kurbanların akrabalarının toplandığı hastanenin yakınındaki yerel bir okul olan Hagley College’daki gazetecilere verdiği demeçte, kurbanlar “ağırlıklı olarak 20 ila 60 yaşları arasındakiler ve çok sayıda insan bu saldırıda hayatını kaybetti” dedi.
Başbakan, bir hükümet tazminat sisteminin gelirsiz kalan ailelere yardım edeceğini söyledi. Bu arada camilerde ekstra güvenlik sağlamaya devam edeceğini de sözlerine ekledi.
Ülkenin polis komiseri Mike Bush’a atıfta bulunarak, “Artık yeni bir tehdit olmadığı tespit edilene kadar Yeni Zelanda çevresindeki camilerde polis güvenliğinin artarak devam ettirilmesi gerektiğini söyledi” dedi.
Günün erken saatlerinde, Başbakan Ardern, ülkenin silah yasalarında değişiklik yapma sözü verdi. Saldırganın geçen Kasım ayında alınan bir silah lisansına sahip olduğunu ve saldırıda iki yarı otomatik silah da dahil olmak üzere beş silahın kullanıldığını söyledi.
Ardern, “Silah yasalarımız değişecek, sanırım şimdi zamanı geldi,” dedi, ancak böyle bir mevzuatın nasıl olabileceği konusunda ayrıntılı bilgi vermedi. “İnsanlar değişim arayışında olacak ve ben de buna destek vereceğim.”
Trump, saldırıyı kınadı, beyaz milliyetçiler ‘küçük bir grup insan’ dedi
Başkan Trump, Yeni Zelanda’da sorun olabileceğini öne sürmesine rağmen, beyaz milliyetçiliğin yükselen bir tehdit olduğu yönündeki önerileri reddetti.
“Bence çok ciddi problemleri olan küçük bir grup insan” dedi Washington’daki gazetecilere. “Yeni Zelanda’da olanlara bakarsanız, belki de durum bu. Henüz yeterince bilmiyorum. Ama bu kesinlikle korkunç bir olay”
Gazetecilerin “Manifestoyu gördünüz mü” sorusuna, ABD Başkanı Trump, “Görmedim ama bence korkunç bir olay, korkunç bir şey. Sabahın erken saatlerinde neler olup bittiğine baktığımda gördüm ve bildiğiniz gibi başbakanla konuştuk. Bence korkunç, utanç verici bir şey, korkunç bir davranış.” İfadelerinde bulundu
Batı’da cami ve Müslüman liderlere yönelik saldırılar arttı
Maryland Üniversitesi’ndeki Global Terörizm Veri tabanından alınan verilere göre, Batı’da camilere ve Müslüman dini liderlere yönelik saldırılar son yıllarda artmıştır.
Kuzey Amerika, Avrupa ve Okyanusya, mevcut verilerin en son yılı olan 2010’dan 2017’ye kadar bu tür 128 saldırı gerçekleştirdi.
Aynı dönemde kiliseler ve sinagoglar gibi diğer dini kurumlara yönelik terör saldırıları da 213 oldu.
Sosyal medya kayıtlarının incelenmesi
Son 18 ay boyunca, teknoloji şirketleri, şiddet içeren içeriğin sitelerinde dağıtılmadığından emin olmak için daha güçlü güvenlik önlemleri vaat ettiler. Ancak bu yeni güvenlik önlemleri, Cuma günkü çekimle ilgili olduğuna inanılan bir video ve bildirinin gönderilmesini durdurmak için yeterli değildi.
Çekimin grafik görüntüsünü içeren 17 dakikalık bir video, Facebook, YouTube, Twitter ve Instagram’da yayınlandıktan bir saatten fazla bir süre sonra bulunabildi. Facebook ve Twitter, silahlı adamla bağlantılı olduğu düşünülen sayfaları indirirken, yayınlanan içerik diğer hesaplara hızla yayıldı.
Tespitten kaçınmak için, insanlar videoyu kırpıyor ya da manifesto metnini bir görüntü olarak yayınlıyor gibi görünüyor.
Sosyal medya şirketleri bu sistemlere yoğun bir şekilde yatırım yaptı. Geçen yıl Facebook, İslam Devleti ve El Kaide’nin terör içeriğinin yüzde 99’undan fazlasının yapay zekâ yoluyla bulunduğunu ve kaldırıldığını bildirdi.
Bir Facebook sözcüsü mağdurlara başsağlığı diledi ve şirketin “suç ve tetikçi veya atıcılar için herhangi bir övgü veya destek yapıldığında bunu hemen tespit edebildiklerini” söyledi.
YouTube, çekim ile ilgili binlerce video olduğunu ve kullanıcılardan videoları kaldırmalarını istedi. Reddit sözcüsü, aynı zamanda “video akışına veya manifestoya bağlantılar içeren herhangi bir içeriği” kaldırmaya çalıştığını söyledi.
Nasreen Cami Saldırısında Hayatını Kaybeden 49 cenaze için yardım istedi
Yeni Zelanda İslami Kadın Konseyi sözcüsü Nasreen Hanif, ülke Müslümanlarının yeni saldırılar olabileceği konusunda endişeli olduğunu söyledi.
Hanif, Christchurch’teki iki caminin 49 cenaze düzenlemesi için Yeni Zelanda’nın diğer Müslümanlarından yardım istediğini söyledi.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan üç Türk vatandaşın saldırıda yaralandığını belirtti.
Yeni Zelanda Filistin Kurtuluş Örgütü’nün Büyükelçisi’nin yaptığı açıklama ise “en azından bir Filistinli öldürüldü” Suriyeli Dayanışma Yeni Zelanda grubu Facebook sayfasında “Çocuklar dahil Suriyeli mülteciler bu saldırıda vurulmuştur” dedi.
Uluslararası Kızıl Haç Komitesi tarafından yönetilen bir site, Mısır, Suriye, Hindistan, Kuveyt, Ürdün, Afganistan, Pakistan ve Somali’den gelenler de dahil olmak üzere kaybedilen insanları listeledi.
İlhan Omar dayanışma çağrısı
Kongreye seçilen ilk iki Müslüman kadından biri olan Temsilci İlhan Omar, tüm Müslümanları Cuma Dualarına katılmaya çağırdı ve Yeni Zelanda saldırısının beyaz üstünlüğünü açıklayan mesajını reddetmeleri için bütün inançlı insanları kendilerine katılmaya teşvik etti.
Washington’da bir iklim gösterisine değindikten sonra gazetecilere, “İnsanların gitmemesi için bir çağrı yapıldığını biliyorum” dedi. “Ama teröristlerin yapmamızı istediği de tam olarak budur. Bu onlar için bir kazançtır, bu yüzden nefret ve teröre karşı sevgiyle ve şefkatle yüzleşmeliyiz.” Açıklamasında bulundu.
Omar ayrıca “herkes bize dayanışma içinde katılmalı” dedi.
Yeni Zelanda polis gücü ülkedeki camilerin kapanmasını istedi.
Minnesota’lı yeni bir Demokrat olan kongre üyesi, İsrail’e eleştirmenlerin anti-semitik olarak adlandırdığı yönündeki sözleri üzerine Demokrat Parti’de siyasi bir cazibe merkezi haline geldi. Bu açıklamalar için özür diledi.
Kriket Takımı Kıl Payı Kurtuldu
Bangladeş milli kriket takımı üyeleri, Yeni Zelanda’ya karşı bir maç için Christchurch’deydi, ateş başladığında Cuma Namazı için Al Noor Camii’ne doğru yola çıkan takım son anda geri döndü.
Ekiple Yeni Zelanda’ya giden gazeteci Muhammed İsam ESPN’e saat 13: 52′ de, oyunculardan biri olan Tamim Iqbal Khan ‘dan bir telefon aldığını bildirdi.
İsam’a göre oyuncu Tamim, “Burada saldırı var, lütfen bizi kurtarın” dedi. İlk başta bir şaka olduğu düşünüldü.
Isam, “Ancak telefonu kapatıp tekrar çağırdım ve sesi gerçekten tedirgindi” dedi. “Caminin içine girmek üzere olan bir saldırgan olduğu için polisi aramam gerektiğini söyledi.”
İsam camiye doğru koştu ve kanlı halde kaçan insanları görünce şaşkına döndü. Kaosun içinde birkaç oyuncu bulmayı başardı ve sonunda otelde toplandılar. Takım yöneticisi Khaled Mashud, gazetecilere, oyuncuların camiden yaklaşık 50 metre uzakta olduğunu söyledi.
“Üç ya da dört dakika önce bile ulaşsaydık, muhtemelen caminin içinde olurduk” dedi.
Khan, “Tüm takım teröristlerden kurtuldu” dedi. Başka bir oyuncu olan Mushfiqur Rahim, “böyle bir şeyin tekrar yaşanmasını görmek istemiyorum” Şeklinde Tweet attı.
Çok sevdiğim ve Samimi Arkadaşım Camiye Gidiyordu
Deans Avenue camisine yakın bir markette çalışan Aman Singh, cuma öğleden sonra silah sesleri duyduğunu ve kısa bir süre sonra insanların dükkândan önünden kanlar içinde ve ağlayarak geçtiğini söyledi.
26 yaşındaki Bay Singh, camide ibadet eden birkaç kişiyi tanıdığını söyledi.
“Gerçekten çok değer verdiğim samimi arkadaşlarım oraya gidiyordu” dedi ve arkadaşının cuma öğleden sonra nerede olduğunu doğrulayamadığını söyledi.
Yeni Zelanda’da cinayetler nadirdir, ancak silahlar değildir
Yeni Zelanda’da cinayetler nadirdir ve silah cinayetleri daha da nadirdir. 2017’de ülke çapında 35 cinayet işlendi.
Ama bir sürü silah var.
İsviçreli kâr amacı gütmeyen Küçük Silahlar Araştırması’na göre, 2017 yılında 4,6 milyon insanın olduğu ülkede 1,2 milyon kayıtlı ateşli silah var.
Yeni Zelanda yasası, 16 yaş ve üstü herhangi bir kimsenin giriş seviyesi ateşli silah lisansına sahip olmasını, Sydney Üniversitesi tarafından düzenlenen bir proje olan GunPolicy.org’a göre çok sayıda ortak tüfek ve av tüfeği tutmasına izin veriyor. Silahların çoğu kolluk kuvvetleri tarafından izlenmeden satın alınabilir.