John Stuart Mill, İngiliz filozof, politik ekonomisttir. Ayrıca parlamento üyesi ve devlet memurudur. 19. yüzyılın önemli liberal düşünürüdür.
İlk eğitimini babasından aldı. Üç yaşında Yunanca öğrendi. On bir yaşında politik iktisat üzerinde çalışmalar yapmaya başladı. On sekiz yaşında Westminster Review Dergisi’nde Frederic Bastiat’ın fikirlerinin devamı olarak ekonomik konular üzerinde makaleler yayınladı.
1820 ve 1821 yılları arasında Fransız iktisatçı John Baptiste Say ile tanışmak için gittiği Fransa’da bir kaç ay kaldı. 1823’de East India House’da memur oldu. Burada, 1858 yılında ofis şefi olarak emekli oluncaya dek çeşitli kademelerde görev yaptı. Mill’in yaşamında babasının etkisinden başka Coleridge ve Comte gibi düşünürlerin de etkisi olmuştur. 23 yaşında iken tanıştığı Harriet Taylor ile uzun süren arkadaşlığından sonra 1851 yılında evlendi. Mill, 1865 ve 1868 yılları arasında House of Commons’da görev aldı. Ancak, kadınlara oy hakkı sağlanması, Irlanda toprak reformu ve oy hakkının genişletilmesi gibi reformları desteklemesine rağmen parlamento üzerinde fazla bir etkiye sahip olamadı. Bir filozof, liberal düşünür ve iktisat teorisyeni olan Mill’in eserleri, 19. yüzyılda etkili olmuştur. Başlıca eserleri şunlardır: Kısmen Comte’nin pozitivizm ile ilgili görüşlerinden etkilenerek yazdığı “A System of Logic” (1843); “Principles of Political Economy” (1848); “On Liberty” (1859); “Considerations On Representative Government” (1861) ve 1860-1861 yıllarında yazılmasına karşılık 1869 yılında yayınlanan “On the Subjection of Women”. Mill daha sonraki yıllarda belirli ölçüde faydacı felsefeden ayrıldı.
Mantık alanında, yalnızca tümdengelimsel mantıkla ilgili çalışmalar yapmayıp tümevarımsal mantığı da formüle ederek geliştirmiş olan Mill, mantıksal ilkeleri sosyal alana, siyaset ve ahlak alanına uygulamasıyla ün kazanmıştır. Psikoloji alanında, çağrışımcılığın babası olarak kabul edilen filozof, psikolojiyi “zihin kimyası” olarak tanımlamıştır. O, çağrışımcı psikolojisini bilgi konusuna da taşımış ve bu alanda, Berkeley’den esinlendiği besbelli olan psikolojik bir idealizm geliştirmiştir. Mill, bununla birlikte, psikolojik idealizminde, maddesizciliği seçen Berkeley’den ayrılmış ve dış gerçekliğin var oluşunu kabul ederek, söz konusu nesnel gerçekliği “duyumları mümkün kılan, kalıcı dayanak” olarak tanımlamıştır. Ahlak alanında yararcılığı savunan Mill, hazzı ya da mutluluğu insan eylemlerinin en büyük amacı ve mutlak ölçüsü yapmış ve yaracılığında, genelin iyiliğini ve refahını temele almıştır.
Jeremy Bentham‘ın kurduğu faydacılık akımının savunucusudur; ancak onun düşünceleri Bentham’dan oldukça farklıdır.
Yaşamının geri kalan on beş yılını Fransa’da Avignon’da geçirdi ve 1858 yılında öldü. Ölümünden sonra “Autobiography” adını taşıyan eseri yayınlandı.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Ömer YILDIRIM’ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 2., 3., 4. Sınıf “Felsefe Tarihi” Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı
Ayrıca lütfen bakınız:
– Mill’in entelektüel gelişimi
– Mill’in ifade özgürlüğü anlayışı
– Mill’in faydacı etiği, etik anlayışı
– Mill’in değer anlayışı
– Mill’in haz anlayışı ve hazcılığı
– Mill’in devlet anlayışı ve siyaset felsefesi
– Viktoryen liberalizm nedir?
– Mill’in liberalizmi
– Mill’in demokrasi anlayışı ve demokrasiye bakışı
– Mill’in bireysel özgürlük anlayışı ve bireysel özgürlüğün önemi
– Mill’in özgürlük ideali ve özgürlük anlayışı
– Mill’in ideal siyasal düzen anlayışı