Canlılar aleminde iki temel hücre tipi vardır: Prokaryot ve ökaryot hücre.
Biyoloji
Etiketler
hücre, atom çekirdeği, bakteri, kamçı, sil, hücre duvarı, plazmid, nükleer membran, hücre iskeleti, endoplazmik retikulum (hücre içi iletim ağı), polisakkarit, peptit, DNA, kromozom
İlgili ekstralar
Görüntüler
Boyutları
prokaryot hücre
boyutu: 0,1-10,0 µm
ökaryot hücre
boyutu: 10-100 µm
Dünyadaki her canlı organizma bir veya daha fazla hücreden oluşur. Organizmalar hücre yapılarına göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Prokaryotlar çekirdeği olmayan tek hücreli organizmalardır, ökaryot hücrelerinin ise membranla sarılı bir çekirdeği vardır. Prokaryot hücreler ökaryot hücrelerden çok daha küçük, onların yaklaşık olarak onda biridir ve yapısı da çok daha basittir.
Prokaryot hücre
prokaryot hücre
hücre duvarı - Bakteriler hücre duvarlarının türüne göre Gram-pozitif ve Gram-negatif olarak iki gruba ayrılır. Farklılaşmanın temeli, Gram boyama işleminin farklı bakteri türlerinin hücre duvarlarında, farklı yapıları nedeniyle farklı sonuçlar vermesidir. Gram-pozitif bakteriler boyayı tutarken, Gram-negatif bakteriler boyayı tutmaz.
hücre zarı - Çift katlı lipit katmanı.
sitoplazma
DNA - Bakterilerin DNA'sı halka biçimindedir ve membran ile çevrili değildir, bu nedenle bakteriler prokaryot hücreler olarak adlandırılır. Ökaryot organizmaların hücrelerinde ise DNA bir halka oluşturmaz ve bir membran ile çevrilidir. İnsanlar da ökaryot hücrelerden oluşur.
plazmid - Hücreler içinde kromozomal DNA'dan fiziksel olarak ayrılan ve bağımsız olarak çoğalabilen küçük bir DNA molekülü. En yaygın olarak bakterilerde dairesel DNA molekülleri olarak bulunur.
sil - İnce, boru şekilli bir protein yapısı. Hücrelerde birkaç yüz sil de olabilir. Birincil işlevi katı yüzeylere veya diğer hücrelere yapışma sağlamaktır. Bazı türleri bakterinin hareketinde yardımcı olur.
kamçı - Bakterinin hareketini sağlayan uzun bir protein yapısı.
pilus - Sillerden daha uzundur. Gram-negatif bakterilerin özelliğidir. İki hücrenin bağlanmasıyla plazmidlerin bir hücreden diğerine gitmesini sağlar.
Tek bir kromozomdan oluşan prokaryot hücrelerin genetik materyali hücrenin diğer kısımlarından zarla ayrılmaz. Bu basit hücrelerin bir zarla çevrili organelleri ya da hücre iskeleti yoktur. Sitoplazma, hücreler için koruma sağlayan bir polisakkarit ve peptit hücre duvarı ile kaplı hücre zarı ile çevrilidir. Prokaryot hücrelerin yüzeylerinden uzanan bir veya çok sayıda çıkıntı olabilir. Bunlar sil, kamçı veya pilus olabilir. Bakteriler ve arkebakteriler prokaryotların iki ana grubudur.
Ökaryot hücre
ökaryot hücre
hücre çekirdeği - DNA'dan ve proteinlerden oluşan kromatini içerir. Hayvan, bitki ve mantar hücreleri ökaryottur, yani hücre çekirdeğine sahiptir. Prokaryot hücrelerin (bakterilerin) hücre çekirdeği yoktur, DNA'ları ise sitoplazmada bulunur.
mitokondri - Hücrenin "enerji santralleri"; organik molekülleri ayrıştırarak ATP moleküllerini üretir. ATP hücreye enerji sağlayan bileşiktir.
hücre zarı - Hücreyi kaplayan lipit tabaka.
sitoplazma
endoplazmik retikulum (hücre içi iletim ağı) - Hücre içinde bulunan karmaşık zar sistemi. Protein sentezinde, proteinlerin olgunlaşmasında, lipit sentezinde ve bazı maddelerin ayrıştırılmasında rol oynar.
Golgi aygıtı - Proteinlerin olgunlaşmasında önemli rol oynar.
salgı keseciği (vezikül) - Maddeler hücre içinde zarla çevrili kabarcıklarla - salgı keseciğiyle (vezikül) - paketlenerek taşınır. Salgı keseciklerinin bir türü maddelerin sindirimini ve gereksiz maddelerin ayrıştırılmasını gerçekleştiren lizozomdur.
hücre iskeleti - Hücre elemanlarının konumundan, yer değiştirmesinden ve hücre duvarına sahip olmayan hayvan hücrelerinde hücre şeklinin korunmasından sorumludur.
Ökaryot hücreler gerçek çekirdeğe sahiptir, yani genetik materyal bir membranla çevrelenmiştir. Çekirdekte birkaç doğrusal kromozom bulunur.
Ökaryot hücreler diğer membranla çevrili organeller de içerir. Bunlardan en önemlileri her ökaryot hücrede bulunan mitokondriler ve sadece bitki hücrelerinin özelliği olan kloroplastlardır.
Hücre çekirdeğine bağlı endoplazmik retikulum da hücrede önemli rol oynar: Burası protein sentezinin bölgesidir. Ökaryot hücrelerin içinde proteinlerden oluşan hücre iskeleti bulunur. Hücrelerin sitoplazması bir hücre zarı ile çevrilidir, ancak yalnızca bitki ve mantar hücrelerinin hücre duvarları vardır. Ökaryotlar genellikle dört alemde incelenir: Tek hücreli ökaryotlar, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar.