Öğrenci gençleriyle buluşmamız gerektiğinde, bu garip soru ortaya çıkar: Gurur duyabileceğimiz bir şey var mı?
Bu soru her zaman beni üzüyor. Bunun anlamı, her kesimin politikacılarının ve gazetecilerin sıradan insanları kendi akıl yürütmeleri ile karıştırmalarıdır! Onları dinleyen ve okuyanların ruhunda olanlara duyarlı olmadıkları için! İnsanlara, şu anki haliyle, dünyaya söyleyecek hiçbir şeyleri olmadığı için insanlara ilham verdiler - ne işimiz ne de insanlık için değerli olan düşüncelerimiz yok.
Lanet olası bir şey, ulusal bilinçliliğimizin önemli bir bölümünü anlık bir “dereotu” akımı ile yok etmek! Ulusal refah krizi krizinin bu önemli yanı tamamen kamuoyu tartışmalarından atıldı. Bir başkası Suvorov ya da Zhukov'un askeri cesaretini, Büyük Vatanseverlik Savaşı gazileri hakkında, Puşkin ya da Yesenin dehası hakkında söyleyebilir, ama hepsi geçmişe dayanıyor. Ve bu geçmiş, gençler tarafından nesli tükenmiş bir yıldızın ışığı olarak algılanan zamandan kopuktur.
Gerçekten sevdiklerimizle, burada ve şimdi yaşayan insanlarla gurur duyamaz mıyız? Bu nasıl olabilir?
Düşüncelerimi ifade edeceğim. İlk önce, "gurur için" ve "sevgiyi" ayırmak gerekir. Bana öyle geliyor ki birçok genç insan acı çekiyor, çünkü onlarla gurur duyanları sevmeleri, yani onurlarını bazı dış hakimlere (Tanrı, insanlık, komşu) göstermeleri öğretildi. Başka bir deyişle, rekabeti kazananları güçlü, zengin, güzel, akıllı ve diğerlerini sevmek gerekir.
Kültürümüzde bu yeni fenomen ondokuzuncu yüzyılın sonlarından itibaren gözlendi ve görünüşe göre, Batı'nın “titanik” (Promethean) medeniyetinde ortaya çıkan “başarı kültürünün” etkisinden Avrupa eğitiminden esinlenilmiştir. Bir kişi başarılı olamadıysa, bunun “reddetme” işareti olduğuna dair güçlü bir his var, ama dışlananları sevmek imkansız. Filozof V.V. Rozanov buna, şan şerefiyesinde olduğunda Rusya'yı sevmenin zor olmadığını ve başarıya eşlik ettiğini yazdı. Gerçekten de Rus, “herkesin pislikle tükürmesine” rağmen Rusya'yı seven kişi.
Birçoğu şu anki Rusya'yı sevmiyor, çünkü "kir içinde yatıyor". GSYİH büyüdükçe buna daha elverişli hale geliyorlar. Hiçbir şey hakkında böyle bir konuşma ile, sadece sadık vatandaşlar olmak için. Ancak bu bizim endişemiz değil, kanun yaptırımıdır. Rusya'yı her koşulda, bir anne gibi sevenlerle konuşmamız. Seviyorlar, ama acı çekiyorlar çünkü aynı anda gurur duyamıyorlar. Bu genellikle böyledir. Aşk gizli bir duygudur ve gurur insanlardadır.
Öyleyse, zor olan soru, yetenekli öğrenciler zamanından önce Batı’ya yerleşmeye çalıştığında veya hükümdarlar yabancı değerlere bağlı kaldıklarında hibe için yalvarırken gurur duyduğumuz, toza atılan bir şeyin olup olmadığıdır. İnsanların kafası karışır ve milli gururu için ne olabileceğini bilemezler. İnsanlar koordinat sisteminden mahrum! Bu önemsiz gibi görünüyor, ama aslında insanları sökmek için güçlü bir araç.
Ben şahsen bunu bu şekilde görüyorum. Biz insanlar olarak ciddi bir kriz yaşıyoruz. Herhangi bir kriz (savaş dahil), bir insan ve bir insanın özel, anormal bir türü. Bükün, döndürün ve hatta hayatın her tarafını kırın. Zirveye yükselir ve sık sık insanda bulunan en aşağılık ve aşağılık olduğunu iddia eder. Fakat aynı zamanda, en zeki, en kibar ve en zeki anlam toplar ve karşı çıkar. İşte (ya da yoksun) yenilgide bile olsa gurur duyabileceğiniz şey.
Bu ulusal felaket anında, şairin sözlerini hatırlamalıyız: "Bu dünyayı kader anlarında ziyaret edenler kutsanmış." Tyutchev'in içgörüsüne çarpıldım. Öyleyse, felaket anında ne kadar mutlu olduğunuzu her köşede bağırmayacaksınız. Ve bazen çok ısrarcı olduklarını anlamıyorlar, kaçınılmaz olarak, açılmak zorunda kalmaları, sessiz kalmak için geleneksel bir şey söylemeleri gerektiğini anlamıyorlar.
Bir keresinde 1993’te, İspanya’daki bilimsel bir toplantıda Rusya’daki ekonomik reform doktrini hakkında bir rapor verdim. Farklı ifadelerdeki sözlerde kulağa bir düşünce geliyordu: ne büyük bir insan kültüründe tuhaf bir başarısızlık, ne düşüncesinde bir gerileme, ne reformcuların olağandışı bir aptallığı, ne büyük bir ülkeyi devirmek ve büyük bir ekonomiyi mahvetmek utanç verici.
İlk başta mantığa döndüm: Büyük savaşta kaybedilen bir sefer temelinde bu tür genellemeler yapılamaz, dahası o andaki güç dengesini hesaba katmadan. Evet, izdiham yüzünden tarihi şartlar, Ruslar "soğuk savaşı" kaybetti ama hikaye burada bitmiyor. 1941 için 1943 ve ardından 1945'ti.
Ancak, ortaya çıktığı gibi, insanlar zaman içinde gezinmeyi zor buluyor - derler ki, bu yeni 1945 hala geldiğinde. Şimdi ne oluyor soru! Ve ben doğrudan bir tanık olarak mantıktan değil duygulardan bahsettim. Çocukluğunda ve şimdi azalan yıllarda, yaşamında iki büyük mutluluk ve gurur anı yaşadığını söyledi. İki kere bunlar, ulusal felaket anlarıydı ve ben de içinde yaşadım. Mutluluk, sürekli yanımda, yanımda birçok insanın büyüklüğü, nezaketini ve asaletini görmemdi. Halkımın büyük ve asil olduğu ortaya çıkmıştı. Çocukken elbette bunu anlamadım ama çok istekli hissettim. Ve şimdi hissediyorum ve anlıyorum ve gurur duyuyorum. Evet, bu gurur zaferden değil, güçten değil оружия veya Rus bankacılık sistemi. Ama sonra, hem güç, hem de yetenekler ve zaferler farklıdır.
Sonra İspanya'da da bir “kriz” vardı - 1 yüzdesinin üretimindeki düşüş, gelirler artmıyor. İnsanlar gergindeydi, birçoğu vicdanı kapatmış gibi garip davrandılar. Ve hayal edersiniz ki, üretiminizin yüzde 50 ve çoğunluğun gelirinde düştüğünü - üç ila dört kez. Ne de olsa, toplum parçalanacak, insanlar kurt sürüsü haline gelecekti. Ancak bu burada olmadı. Metrodaki bir kadın çantasını yere koyarak kestirebilir. Ve işte bu çantalar kol üzerinde sarılıyor ve hala her zaman ve hemen hemen her zaman el ele tutusun. Motosikletli bir çift hedef alacak, acele edecek - arka çanta sarsacak. Büyük bir felaketten sonra şehirlerinin ne olacağını tahmin eden bir Hollywood filmi izleyin.
1991'in sonunda, Zaragoza Üniversitesi sosyoloji bölümünün başı olan tanıdık bir İspanyol sosyolog, bana böyle bir şey sordu. O, Ocak ayında fiyat liberalleşmesi olacağını, gelirin alım gücünün keskin şekilde düşeceğini söyledi. Moskova'da bu aylarda kaç tane sokak köpeğinin yakalanacağı hakkında bilgi almaya çalışın. Şaşırdım ve açıkladı. Dairede, nüfusun krize olan tepkisini ölçmek için bir yöntem geliştirdiler - evden atılan köpek sayısı. Sosyologun dediği gibi, bunun çok hassas bir gösterge olduğu ortaya çıktı. Henüz bir krizin resmi ekonomik belirtisi yoktur, ancak orta sınıf zaten yaklaşımı konusunda içgüdülere sahip. Ve ne olmuş yani? Müreffeh kasaba halkı dört bacaklı arkadaşlarını dairelerin dışına çıkarmaya başladı.
Sosyolog, Moskova'da sansasyonel bilimsel materyal alabileceklerini umuyordu - yine de, başkentin milyonlarca sakininin olağanüstü bir anında fakirleşmesi. Argümanlarını dinlemek benim için ilginçti, ancak yöntemlerinin Moskova'da pek uygun olmadığı konusunda uyardım. Başka bir millet, başka bir kültür.
Haklıydım. Kesin istatistiklere ulaşmak mümkün değildi - o zaman Moskova'da köpekler yakalandı değil, çöpler geçici olarak kaldırıldı, avlularda yakıldılar. Ama kendimi izledim ve arkadaşlarımdan bahçelerindeki köpeklere ne olacağını izlemelerini istedim. Hiçbir şey olmadı.
Ve yılın zor Ekim 1993'ini unutmayın. Ekim ayının olayları temelde politik değil. Politika içindeydi, ama bir kabuk gibi, neredeyse bir kabuk gibi. Bugün politikada ne pozisyon alırsa yapsınlar Rusya'daki herkes için önemlidir. Vicdan çağrısı beklenmedik ve örgütlenmemiş bir cevaptı. Neredeyse boğulmuş ideallerin uğruna, bu çağrıya hayat tehlikesiyle karşı karşıya kalan birçok insanın olması şaşırtıcı bir şeydi. Halkımızın her biri onunla gurur duyabilir. O bile, tekrar ediyorum, bu ideallerle ve bu insanların gerçekleriyle aynı fikirde değil.
Bu olayları bir siyasi grup çatışması olarak temsil eden ideologlar, günlük yaşamdan onur ve vicdan, gurur ve özveri kavramlarını silmeye çalıştı. Bütün bunlar, “kepçe” için olmadığını söylüyor. Şili'de, Başkan Allende sarayda kaldı ve Pinochet memurları tarafından öldürüldü. Bütün taraflarca tanınan Batı için bir kahraman oldu. Batı şehirlerindeki sokaklar ondan sonra isimlendirilir - hatta soldaki belediye başkanı olur. Ama Allende görevde öldü, ona teslim olmak utanç verici olurdu. Sıradan Şilililerden hiçbiri Moneda Sarayı'nda ölmedi.
Moskova'da tamamen farklı bir şey gördük - binlerce sıradan insan RSFSR'nin Yüksek Sovyeti'ne ölmeye geldi. Dahası, hem Rutsky hem de Rusya’ya Yeltsin rejimi tarafından parçalanmaları için verilen milletvekillerini, şimdi bu milletvekillerini düzensiz bir paçavra olarak attılar. Bu insanları ne motive etti? Bu hakkında konuşma, utangaç bile. Ve saf hisler, onları harekete geçiren asaletti. Bu nadiren olur ve gözlerimizin önünde yaşadık.
Ben dindar biri değilim, ama orada zarafetin ne olduğunu anladım. İnsanlar bazen büyük güçlük çeken Sovyetler Evi'nin avlusuna, çevik kuvvet polisi ile çevrili olarak seyahat ederken, sanki üstündeki gökyüzünde bir tür pencere varmış gibi, sanki özel bir ışıkla aydınlatılmış gibi, lütuf duygusuyla kucaklandılar. Bu duygu o kadar güçlüydü ki, Barrikadnaya metro istasyonundan bu yere kaçan insanları, hatta çok yaşlı olsa bile görmek mümkündü. Ve eğer saygısızlık olmasaydı, neredeyse herkes kaçardı - oraya gitmek için en az bir dakika önce, o havayı ve o ışığı içine çekmek.
Eylül gecesi 27’in aniden insanların Sovyetler Evine gitmesine izin vermeyi bıraktığını hatırlıyorum. Bırak - lütfen, ama orada - hayır. Herkes endişeliydi, özellikle de arkadaşları ve akrabaları bekleyenlerdi. Kordondaki soğuk yağmurda kalabalık, kavga, sırılsıklam olmuş. Aniden önemli bir adam kordondan geçer. Sıcak bir çantayla - yiyecek, su ile giyinmiş. Kadınlar ona koştu: “Nasıl gittin? Nerelere izin var? ”. Ve gururlu bir bakışla, onlara cevap veriyor: “Hiçbir yere izin verilmiyor. Ve ben bir çekme var. Oğlumun Afganistan'daki görevlisi görev yaptı, her zaman geçmeme izin verecek. ” Ve ondan ayrıldılar, gıpta ve hasta irade ile. Ve sonra çırpın!
Bu yaşlı adam neden ayrıcalığını kullandı? Sopalarla sırılsıklam olma riskiyle, yiyecek ve ateş olmadan bütün gece ıslanacağı yere ulaşmak için (oh tanklar o zaman henüz düşünmedim). Bu yaşlı adam "kahramanlık" kavramının çok üstündeydi, başka bir boyuttaydı. Böyle yaşlı bir adamla nasıl gurur duymazsın! Ancak yetkililer, "Beyaz Saray'ın çekimini büyüleyici bir dedektif hikayesinin sonu olarak - zevkle izledim" diyen ozan Bulat Okudzhava ile gurur duyuyorlardı. Belki de “demokrat” ın bu sözleri için sonradan onun adına Devlet Ödülü'nü kurdular ...
Ve yine asil, bencil olmayan insanlar çoğunluğumuzda, onları krize neden olan çamur altında görmek zorundasınız. Rusya, kendilerinin fark etmediği sebat ve kahramanlıkları sayesinde, 90'lerin kargaşasında durdu. Teorik olarak her şeyin parçalanması gerekiyordu. Bu sebat sadece gurur duymakla kalmıyor, aynı zamanda çalışılması gerekiyor. Hala bizim için faydalı.