Bronşit Nedenleri
Bronşit neden olur? Çoğu bronşit vakasında bu duruma grip ya da soğuk algınlığına neden olan virüsler neden olmaktadır. Bazı durumlarda, bronşit bakteriyel enfeksiyonlar sonucu ortaya çıkmaktadır. Her iki durumda da, vücut saldırıcılara karşı mücadele ederken, bronş tüpleri şişmekte ve daha fazla mukus üretmektedir. Bu durum hava akışı için daha küçük bir açıklık bırakılmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak da, kişi nefes almada zorluk çekmektedir. (1)
Bronşit bazı koşullara ve bronşitin devam etme süresine bağlı olarak akut bronşit ve kronik bronşit olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.
Akut bronşit hem esas nedenler hem de durumu tetikleyen risk faktörleri sonucu ortaya çıkabilmektedir. Akut bronşit nedenleri ve riski artıran faktörler şöyle sıralanmaktadır:
Akut Bronşit Nedenleri
Akut bronşit, viral ve bakteriyel enfeksiyonlar, çevresel faktörler ve diğer akciğer koşullarını nedeniyle ortaya çıkabilmektedir.
Viral enfeksiyon: Yetişkinlerde akut bronşit vakalarının yüzde 85 ile 95’ine virüsler neden olmaktadır. Soğuk algınlığı veya gribe neden olan aynı virüs, akut bronşite de yol açabilmektedir. (2)
Bakteriyel enfeksiyon: Nadir vakalarda bakteriyel bronşit, viral bir bronşit enfeksiyonundan sonra gelişebilmektedir. Akut bronşit, Mikoplazma pnömonisi, Klamidya pnömonisi ve Bordetella pertussis (boğmacaya neden olmaktadır) gibi bakterilerin neden olduğu enfeksiyondan kaynaklanabilmektedir.
Tahriş edici maddeler: Sigara, kirli sis veya kimyasal duman gibi tahriş edici maddelerin solunum yoluyla vücuda alınması trakea ve bronş tüplerinde iltihaba neden olabilmektedir. Bu durum akut bronşite yol açabilmektedir.
Diğer akciğer koşulları: Kronik bronşit veya astımı olan kişiler bazen akut bronşit geliştirebilmektedir. Bu tür vakalarda, akut bronşit, bir enfeksiyon sonucu ortaya çıkmadığı için bulaşıcı olma ihtimali yüksek değildir. (3)
Akut Bronşit Risk Faktörleri
Akut bronşit riskini artıran bazı risk faktörleri şunlardır:
- Sigara dumanı da dâhil olmak üzere duman solumak
- Hastalıklara karşı düşük dirence veya zayıflamış bir bağışıklık sistemine sahip olmak
- Gastrik reflü
- Toz veya kimyasal dumanlar da dâhil olmak üzere tahriş edicilere sık sık maruz kalmak
- Grip, pnömoni ve boğmaca aşısının olmaması
- 50 yaşın üzeri bir yaşta olmak (4)
Kronik Bronşit Nedenleri
Kronik obstrüktif akciğer hastalığının (KOAH) başlıca tiplerinden biri olan kronik bronşitin bilinen birçok nedeni bulunmaktadır. Kronik bronşit, bronşit sonucu oluşan öksürüğün arka arkaya gelen iki yıl içerisinde üç aya kadar çıkan bir süre boyunca devam etmesidir. Bu durumu hiç gitmeyen oldukça rahatsız edici öksürük olarak da tanımlamak mümkündür. (5)
En sık görülen kronik bronşit nedenleri şunlardır:
Bakteriyel ve viral enfeksiyonlar: Üst solunum yolu enfeksiyonları, influenza (grip) ve soğuk algınlığı ile sonuçlanan virüsler, başlıca kronik bronşit nedenleridir. Ayrıca, bazı pnömoni bakterileri de bronşit oluşturabilmektedir.
Sigara içilmesi ve ikinci el dumana maruz kalma: Tütün dumanı soluyan kişiler, bronşit ve KOAH gibi koşullara karşı daha savunmasızdır. Tütün içerisinde bulunan kimyasallar oldukça toksiktir ve akciğerlere zarar verebilmektedir. Sonuç olarak da, enfeksiyon ve tahriş riski artmaktadır.
Hava kirliliği: Sürekli olarak hava kirliliğine maruz kalma kronik bronşitin en belirgin nedenlerinden biridir. Çok kirli bir alanda yaşayan veya düzenli olarak toz veya endüstriyel kimyasallara maruz kalan kişilerin bronşit geliştirme riski daha yüksektir.
Zayıflamış bağışıklık sistemi: Zayıflamış bağışıklık sistemine sahip olanların, özellikle de yaşlı bireylerin bronşit gelişme olasılığı daha yüksektir. Vücut bu durumda enfeksiyonlara karşı direnç gösterememektedir. (6)
Kronik Bronşit Risk Faktörleri
Kronik bronşit, her yaştaki erkek ve kadınları etkileyebilmektedir, ancak özellikle orta yaşlı erkeklerde en sık görülmektedir. Kronik bronşiti riskini artıran faktörler şöyle sıralanmaktadır:
- Sigara içiliyorsa ya da sık sık sigara dumanına maruz kalınıyorsa
- Zayıf bir bağışıklık sitemine sahip olma (çok yaşlı, çok genç veya bağışıklık sistemi bozukluklarına sahipseniz)
- Sık sık solunum yolu enfeksiyonu yaşıyorsanız
- Asit reflü (GÖRH veya gastroözofageal reflü hastalığı) problemi yaşıyorsanız
- İşyerinde akciğer tahriş edicilere maruz kalıyorsanız
- Hava kirliliğine maruz kalıyorsanız (7)
Bronşit Nedir?
Bronşit, ciğerlere hava akışı sağlayan bronşiyal tüplerin astarında meydana gelen bir iltihaplanma durumudur. Bronşit hastaları genellikle renksiz ve yoğunlaşmış mukusla beraber öksürmektedir. Bronşit, akut olabilmekte ya da kronik bir hal alabilmektedir.
Genellikle soğuk algınlığı veya diğer solunum yolu enfeksiyonları nedeniyle gelişen akut bronşit, oldukça yaygın olarak yaşanmaktadır. Daha ciddi bir durum olan kronik bronşit ise bronş tüplerinin astarında sıklıkla tahriş veya iltihap oluşması durumudur.
Akut bronşit, halk arasında akciğerlerin üşütülmesi olarak da bilinmektedir, ancak öksürük haftalarca devam etse de, kalıcı etkiler olmaksızın bir hafta ile 10 gün arasında iyileşme sağlanmaktadır.
Bununla birlikte, tekrarlanan bronşit atakları varsa, tıbbi yardım gereken kronik bronşit olabilmektedir. Kronik bronşit, kronik obstrüktif akciğer hastalığının (KOAH) koşullarından biridir. (8)
Bronşit Belirtileri
Bronşit nasıl anlaşılır? Akut ve kronik bronşit belirtileri şunları içerebilmektedir:
- Sürekli öksürük (mukuslu olabilir)
- Hırıltı
- Düşük ateş ve titreme
- Göğüste sıkışma
- Boğaz ağrısı
- Vücut ağrıları
- Nefes darlığı
- Baş ağrısı
- Burun tıkanıklığı ve tıkanmış sinüsler
Akut bronşit başlangıcı belirtilerinden biri birkaç hafta süren öksürüktür. Bronş tüplerinin tamamen iyileşmesi uzun zaman aldığı zaman, öksürük birkaç ay sürebilmektedir.
Kronik bronşit belirtileri ise her yıl iki veya daha fazla kez kötüleşmektedir. Özellikle, kış aylarında daha da kötüleşme eğilimi göstermektedir. (9)
Bronşit Tedavisi
Bronşit nasıl geçer? Akut bronşit tedaviye ihtiyaç duymadan birkaç hafta içerisinde kendiliğinden iyileşmektedir. Bol bol sıvı tüketmek ve bol miktarda dinlenin hastalığın daha hızlı geçmesine yardımcı olabilmektedir.
Bazı durumlarda, bronşit belirtileri daha uzun sürebilir. Belirtiler en az üç ay sürerse, bu durum, kronik bronşit olarak değerlendirilmektedir. Kronik bronşit için herhangi bir tedavi yöntemi bulunmaktadır, ancak bazı yaşam tarzı değişiklikleri belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabilmektedir:
- Sağlıklı bir diyet, akciğer enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olabilmektedir.
- Doğru beslenmeyle beraber yapılan düzenli egzersiz sağlıklı bir kilo vermeye yardımcı olmaktadır. (fazla kilo solunumu zorlaştırmaktadır)
- Sigara ve dumanlı ortamlardan kaçınmak belirtilerin hafifletilmesini sağlamaktadır.
Tüm bunlara rağmen herhangi bir iyileşme sağlanmıyorsa, doktora ilaç reçete edebilmektedir. (10)
Bronşit Ameliyatı
Hasar gören akciğer dokusunun çıkarıldığı akciğer ameliyatı, kronik bronşit tedavisinde uygulanabilmektedir. (11)
Bronşit İçin Hangi Doktora Gidilir?
Bronşit teşhisi ve tedavisi için başlangıç olarak, bir aile hekime ya da bir kulak, burun, boğaz uzmanına (KBB) başvurabilir, gerekli görülürse, sonrasında göğüs hastalıkları uzmanına sevk edilebilirsiniz. (12)