Avrupa'nın Atlantik ötesinde yükselen ve sosyalist Jaures'in "kapitalizmin büyük güneşi" diye adlandırdığı gücü göz ardı etmesi artık imkânsız hale gelmişti. Ne var ki dünyanın paylaşılması genelde Avrupa'nın amaçları doğrultusunda gerçekleşmişti. Dünya coğrafyası üzerindeki bu olağanüstü yayılmacılığın çeşitli sebepleri vardı; hammadde sağlama ve bu yayılmacılığın insanî ve felsefî değerler uğruna yapıldığı iddiaları,
mamul mallarına pazar bulma çabalarını maskelemeye yetmiyordu. Ayrıca sömürge pazarlarının açılması, piyasaya büyük miktarda para akmasını sağlamıştı; 1914'te ihraç edilen 200 milyar tutarındaki sermayenin yüzde 90' ı Avrupa'dan kaynaklanıyordu. Bu ekonomik gereksinim yanında politik unsurlar da önemli rol oynadı.
Sömürgecilik sayesinde Avrupa devletleri, ulusal yeteneklerini canlı tutma olanağı buldu. Fransa'nın, 1871'de uğradığı acı yenilginin telafisini Avrupa dışında arayışı, bu konuda anlamlı bir örnekti. Kara Afrika, özellikle Fransa ile İngiltere'nin egemenliği altındaydı ve bu iki ülke, İtalya'yla birlikte Kuzey Afrika'yı da denetimleri altına almıştı, İngilizlerin Güney Afrika'daki yatırımları milyarlarla değerlendiriliyordu. Aynı şekilde Asya kıtasında da Avrupalıların politik egemenliği, büyük sermaye yatırımları yoluyla kökleştirilmişti. Geniş çaplı sömürgeci yayılma ve değişik yapısal özellikler gösteren ülkeler arasında diplomatik çıkar çatışmaları uluslararası gerginliğin nedeleri arasındaydı. Avrupa'da önemli bir ekonomik güç oluşturan, ama sömürgecilik yarışında son sıralarda yer alan Almanya, diğer ülkelerin yayılmacılığını sadece ekonomik bir rekabet olmanın ötesinde politik bir tehlike olarak görüyordu. Bu, Alman yöneticilerinin hazmedebileceği bir durum değildi.