Havalandırma nedir?
Ventilasyon, spontan solunumu duran (apne) veya artık vücut fonksiyonlarını sürdürmek için yeterli olmayan hastaların solunumunun yerini alır veya destekler. Oksijen kaynağının olmayışı veya yetersiz olması nedeniyle vücuttaki oksijen içeriği düşerken karbondioksit içeriği artar.
Havalandırma bunu engeller. Etkinliği kan gazı analiziyle, cilt aydınlatıldığında ışığın emiliminin (nabız oksimetresi) veya dışarı verilen havadaki karbondioksit konsantrasyonunun (kapnometri) ölçülmesiyle ölçülebilir.
Farklı havalandırma teknikleri
Birçok farklı havalandırma tekniği vardır. Farklı kriterlere göre sınıflandırılabilirler. Prensip olarak, acil durumlar için manuel havalandırma torbasıyla manuel havalandırma ve vantilatör (solunum cihazı) ile mekanik havalandırma vardır. İkincisi, erişim yoluna bağlı olarak invaziv olmayan ve invazif ventilasyona ayrılabilir:
- Non-invazif ventilasyon (NIV ventilasyon): Bu, ventilasyon maskesi veya ventilasyon kaskı yoluyla mekanik ventilasyonu ifade eder.
- İnvazif ventilasyon (IV ventilasyon): Bu, trakeaya yerleştirilen bir tüp veya ince tüp (endotrakeal tüp veya trake kanülü) yoluyla mekanik ventilasyonu ifade eder.
- Kontrollü ventilasyon: Bu durumda solunum cihazı yani ventilatör makinesi, hastanın kendi başına nefes alıp almadığına bakılmaksızın tüm solunum işini gerçekleştirir.
- Yardımlı ventilasyon: Bu durumda hasta, solunum ve solunum düzenleme işinin büyük bölümünü gerçekleştirir. Ventilatör hastayı ek bir solunum kası gibi destekler.
Hem kontrollü hem de destekli havalandırma için çeşitli teknikler vardır (bununla ilgili daha fazla bilgi aşağıdadır).
Havalandırma ne zaman yapılır?
Doğal spontan solunumun yeterli oksijeni solumak ve yeterli karbondioksiti solumak için yeterli olmadığı durumlarda havalandırma her zaman gereklidir. Nedene bağlı olarak doktor uygun ventilasyon formunu veya tekniğini seçer.
Örneğin, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) veya solunum kas zayıflığı olan hastalıkları olan kişilerde, gece boyunca yapılan havalandırma genellikle solunum kaslarının iyileşmesine izin vermek için yeterlidir. Bu aynı zamanda evde solunum cihazlarıyla ev havalandırması olarak da yapılabilir.
Örneğin zatürre, pulmoner emboli, kan zehirlenmesi (sepsis) veya çeşitli ilaçlar ve toksinlerin neden olduğu akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS), genellikle geçici ventilasyon gerektirir. Bazen kanın oksijen içeriğini arttırmak için solunum gazına nitrik oksit eklenir (havalandırma YOK).
Komada olan veya felç nedeniyle artık kendi başına nefes alamayan hastalar için uzun süreli mekanik ventilasyon, oksijen tedarikini sağlar.
Havalandırma ne için kullanılır?
Spontan solunumun aksine yapay ventilasyon, pozitif basınç kullanarak solunum gazını akciğerlere zorlar. İnvaziv olmayan suni solunum, ağız ve burun üzerine yerleştirilen maskeleri kullanırken, invazif suni solunum, ağız veya burun yoluyla soluk borusuna yerleştirilen bir tüpü kullanır (entübasyon). Çeşitli tedavi şekilleri kullanılmaktadır.
Lütfen unutmayın: Çeşitli tedavi biçimleri için uluslararası standartlaştırılmış şartlar yoktur!
Kontrollü havalandırma
Yukarıda bahsedildiği gibi, kontrollü mekanik ventilasyonda (kontrollü mekanik ventilasyon veya sürekli zorunlu ventilasyon, CMV), solunum cihazı tüm solunum işini yapar ve hastanın halen yapmakta olabileceği herhangi bir spontan solunumdan etkilenmez.
Hacim kontrollü ve basınç kontrollü ventilasyon arasında bir ayrım yapılır:
IPPV ventilasyonu (aralıklı pozitif basınçlı ventilasyon) aynı zamanda hacim kontrollü bir ventilasyon şeklidir. Burada nefes verme sırasında akciğerlerdeki basınç pasif olarak sıfıra düşer. Ancak bu teknik günümüzde nadiren kullanılmaktadır. Bunun yerine CPPV (sürekli pozitif basınçlı ventilasyon) varyantı genellikle hacim kontrollü ventilasyon olarak seçilir: Bu ventilasyon tekniği ile ventilatör, ekshalasyon sırasında akciğerlerde pozitif bir basınç sağlar (PEEP = pozitif ekspirasyon sonu basıncı). Bu, her nefes vermenin sonunda alveollerin çökmesini (çökmesini) önler. Bu nedenle bir CPPV temel olarak PEEP'li bir IPPV'dir.
Basınç kontrollü ventilasyon (PCV) için ventilatör, mümkün olduğu kadar fazla oksijenin emilebilmesi için hava yollarında ve alveollerde aşılmayacak belirli bir basınç oluşturur. Basınç yeterince yüksek olduğunda nefes verme başlar. Bu, akciğerleri aşırı gerilmeye ve bunun neden olabileceği hasara karşı korur.
destekli havalandırma
İkincisi, yardımlı spontan solunum (ASB) ile gerçekleşir. Spontan ventilasyon burada basınçla desteklenir: Ventilatör, inspirasyon sırasındaki basıncı (inspirasyon basıncı) ve solunacak gaz karışımındaki oksijenin hacim oranını ayarlar. Ayrıca nefes vermenin sonunda hava yolu basıncını da korur, böylece alveoller açık kalır (PEEP). ASB ventilasyonu sırasında hasta solunum hızını ve solunum derinliğini kendisi belirleyebilir.
SIMV ventilasyonu ve CPAP ventilasyonu da yardımlı ventilasyonun çeşitleridir:
Senkronize aralıklı zorunlu ventilasyon (SIMV ventilasyon)
SIMV ventilasyonda hastanın destekli spontan solunumu, kontrollü ventilasyonla birleştirilir. Solunum cihazı, hasta nefes alma çabasıyla tetiklendiğinde hastayı destekler. İki ilham aşaması arasındaki aralık tanımlanır. Hasta bu aralıkların dışında nefes alıyorsa desteksiz, bağımsız nefes alır. Hastanın kendi nefesiyle tetikleme tamamen başarısız olursa, solunum cihazı bağımsız olarak ventilasyon yapar.
CPAP havalandırma
Bu havalandırma şekli hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz.
Yüksek frekanslı havalandırma (yüksek frekanslı salınımlı havalandırma; HFO havalandırma)
Yüksek frekanslı ventilasyonun özel bir statüsü vardır ve esas olarak çocuklar ve yeni doğanlar için kullanılır. HFO ventilasyonu ile solunum yollarında türbülans yaratılarak akciğerlerdeki havanın sürekli karışması sağlanır. Bu, düşük havalandırma hacmine rağmen gaz değişiminin iyileşmesine neden olur.
Havalandırmanın riskleri nelerdir?
Maske veya tüpün neden olduğu cilt tahrişi veya yaralara ek olarak, ventilasyonun kendisinden kaynaklanan komplikasyonlar da ortaya çıkabilir. Bunlar şunları içerir:
- Basınç nedeniyle akciğerlerde hasar
- Zatürree
- Göğüste basınç artışı
- mide şişkinliği
- Kalbe venöz dönüşte azalma
- Akciğerlerdeki damar direncinde artış
- Kalbin pompalama kapasitesinde azalma
- Böbrek ve karaciğer kan akışında azalma
- Kafa içi basıncında artış
Akciğer koruyucu ventilasyon, ventilasyon basınçlarını ve ventilasyon hacimlerini sınırlandırarak bu tür hasarları azaltır veya önler.