Yanardönerlik, ışığın yüzeylere nasıl düştüğüne bağlı olarak gözlerimizin renk spektrumlarını algıladığı bir olgudur. Doğada yanardönerlik görüyoruz - bazı minerallerde, bazı böceklerin tüylerinde, kuşlarda, balıklarda, kabuklu deniz hayvanlarında ve su üzerindeki yağ tabakaları ve sabun köpükleri gibi birçok doğal olgunun parçası olarak görülebilir.
Çağdaş cam, seramik, boya, kozmetik ve hatta tekstil üreticileri tarafından üretilen yanardöner nesneler ve ürünler modern bir buluş gibi görünebilir - ancak aynı zamanda eklektik bir parlaklığı da yansıtır.
Yanardönerlik, arkeolojik cam örneklerinde de görülebilir. Bu fenomen, yeraltında uzun süre kalmaları nedeniyle doğal olarak veya belirli üretim teknikleri nedeniyle yapay olarak üzerlerinde meydana gelir.
Optik bilimi
Işık, görünür spektrumun tam bir sürekli dizisinden oluşur. Her bir renkli yüzey, bu elektromanyetik spektrumun bir kısmını yansıtırken, geri kalan kısmı emilir.
Bunu en net şekilde beyaz ışık optik bir prizmadan geçtiğinde görebiliriz. Her renk kendi dalga boyunu takip ederek prizmayı terk eder ve ışığın spektrumun renklerine ayrılmasına neden olur. Bir nesnenin rengi soğurma, yani belirli bir yüzeyin spektrum karakteristiğinin belirli bir kısmının dalga boylarının yansıması ile belirlenir.
Yanardöner yüzeyler genellikle bir veya daha fazla (yarı) şeffaf tabakadan oluşur.
Beyaz ışık ince şeffaf bir filme (katman veya kaplama) ulaştığında, ışığın bir kısmı filmin üst yüzeyinden yansıtılırken kalan kısmı ise katman veya katmanların altındaki yüzeyden yansıtılır. Yansıyan ışınlar birleştiğinde (yapıcı girişim), yanardönerlik etkisi yaratırlar. Gördüklerimiz konumumuza, nesneye baktığımız açıya ve ışık ışınının açısına bağlıdır.
Sol üst köşede görülebilen yanardöner efektli siyah bir kağıt parçası tutan bir elin renkli fotoğrafı Siyah kağıt üzerine şeffaf bir cila tabakası ile oluşan yanardönerlik
Yanardönerlik ve sanatçılar
Görsel sistemde bir sansasyon yarattığı için uygulamalı sanatçılar arasında ilgi uyandıran algısal gözlemlerden biridir. Bu fenomenin yüzeyde spektral renklerin taşmasına neden olan ince pullar oluştuğunda doğal olarak meydana geldiği eski cam, yanardönerlik etkisinin yaratılması için özel bir ivme sağlamıştır.
Cam ve seramik yapımında, yüzeyin metal oksitlerle işlenmesi ve indirgeyici bir atmosferde asit buharlarına maruz bırakılmasıyla yanardönerlik 'yapay olarak' oluşturulabilir.
Louis Comfort Tiffany (1848-1933) bir sanatçı ve tasarımcıydı ve ünlü mücevher üreticisinin kurucusunun oğluydu. Yanardöner cam - Favrile cam (kumaştan, muhtemelen el yapımı menşei belirten) üretiminin patentini aldığı için kredilendirildi. 1865'teki ziyareti sırasında Victoria ve Albert Müzesi'nin (eski Güney Kensington) cam koleksiyonundan etkilendi.
Yanardönerlik ve Art Nouveau
Zagreb'deki Sanat ve El Sanatları Müzesi koleksiyonundan parıldayan özelliklere sahip nesneler, Avrupa ve ötesinden çeşitli tasarımcılar, sanatçılar ve cam işleri tarafından üretildi.
ABD'den Louis Comfort Tiffany, Avusturyalı firma Pallme-König & Habel, Fransız tasarımcı René Jules Lalique ve Bohemya'dan iki cam işçiliği - Wilhelm Kralik Sohn ve Löetz - ve Osredek gibi Hırvat cam işleri var.
Hırvat ressam ve heykeltıraş Antonija Krasnik tarafından tasarlanan parlak cam objeler, Viyana cam fabrikası Bakalowitz und Söhne'de üretildi. Bu tasarımcıların ve üreticilerin her biri, kendi tekniklerini deneyerek benzersiz nesneler ve efektler geliştirdi.
Yanardönerlik, Zagreb'deki Kallina House'un Art Nouveau cephesi gibi seramiklerde de mevcut olabilir . Binanın karolarına 'mürekkeplenmiş' yanardöner nilüferler, cadde kesişimine bakan çiçekli ferforje balkonların üzerinde yükseliyor.
Bununla birlikte, bu yanardöner etkinin binanın önünde dururken birinci kat seviyesinin üzerinde fark edilmesi zor olabilir ve etkinin 'etkileşimli' olduğu göz önüne alındığında, kontrollü bir ortamda bile fotoğrafını çekmek veya dijitalleştirmek zor olabilir.