... konulu sunumlar: "VARYANS ANALİZİ İki örnek ortalaması arasındaki farkın önem kontrolü, örnek büyüklüğüne göre z veya t testlerinden biriyle yapılır. Bu testlerle, ikiden."— Sunum transkripti:
1 VARYANS ANALİZİİki örnek ortalaması arasındaki farkın önem kontrolü, örnek büyüklüğüne göre z veya t testlerinden biriyle yapılır. Bu testlerle, ikiden fazla örnek ortalamasını birlikte test etmek ve aralarındaki farkın önem kontrolünü yapmak mümkün değildir. İki veya daha fazla örnek ortalaması arasındaki farkın önemli olup olmadığını test ederken varyans analizine başvurulur.
2 Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) Tek yönlü varyans analizi, iki ya da daha fazla ortalamanın eşitliğini, varyansları kullanarak test etmeye yarayan bir yöntemdir. Tamamen rassal deney tasarımı modellerini analiz etmekte kullanılır.Varsayımları:Örneklerin elde edildiği populasyonlar normal ya da yaklaşık olarak normal dağılış gösterir.Örnekler bağımsızdır.Populasyon varyansları eşittir.
3 TEK YÖNLÜ VARYANS ANALİZİ k adet anakütleden n hacimli bağımsız tesadüfi örnekler seçildiğinde, bu örneklerin ortalamalarından hareketle anakütle ortalamalarının birbirinden farklı olup olmadığı test edilebilir. Öncelikle k adet anakütleyi belirli kriterlere göre farklı işlem gruplarına ayırmak gerekir. Bu sınıflama şeklinde, veriler farklı işlem gruplarına ayrılırken işlem grubu içersindeki veriler birbirinden bağımsız olur. Tek yönlü sınıflama durumunda veriler aşağıdaki gibi gösterilir.
4 İşlemler 1 2 … i … k X11 X21 … Xi1 … Xk1 X12 X22 … Xi2 … Xk2 . X1n X2n … Xin … XknToplamT T Ti Tk TOrtalamaTest HipotezleriKurulabilecek sıfır hipotezi ve alternatif hipotez aşağıdaki gibi olur.
5 Hipotezler H0: 1 = 2 = 3 = ... = c H1: Tüm j ler eşit değildir. X Tüm populasyon ortalamaları eşittir.(Tedavi etkisi yoktur.)H1: Tüm j ler eşit değildir.Populasyonlardan en az birinin ortalaması diğerlerininkinden farklıdır.(Tedavi etkisi vardır.)Xf(X)1=23Xf(X)1=23
6 Test İstatistiği:Varyans analizinde temel amaç, ikiden fazla örnek için ‘lerin genel ortalama ’dan sapmalarının kareler toplamını, bu sapmalara sebep olan unsurlar itibariyle kısımlara ayırmak ve analiz etmektir.Bu analiz sonunda, örnekler arasında uygunluk olup olmadığı yani söz konusu örneklerin aynı anakütleye ait birer şans örneği olup olmadıkları da ortaya konulmuş olur.değerinin, yani örneklerdeki bütün değerlerinin genel ortalamadan gösterdikleri sapmaların kareler toplamının iki kaynağı vardır:
7 Gruplar arası değişkenlik Gruplar içi değişkenlik Toplam Değişkenliğin SebepleriToplam DeğişkenlikGruplar arası değişkenlikGruplar içi değişkenlik
8 GİKTGKTGAKTEşitliğin sol tarafındaki ifadeye genel kareler toplamı (GKT) denir. Eşitliğin sağ kısmındaki ifadelerin birincisi örnek ortalamalarının genel ortalamadan gösterdiği sapmalar, diğeri ise her bir örnekteki değerlerin kendi örnek ortalamalarından gösterdiği sapmalardır. Birincisine, gruplar arası kareler toplamı ( GAKT ), ikincisine grup içi kareler toplamı ( GİKT ) denir.Eşit örnekler durumunda
9 Eşit örnek hacimleri durumunda varyans analizi tablosu; Gruplar arası kareler ortalaması s12 , gruplar içi kareler ortalaması s22 bölünerek varyans analizinin test istatistiği olan F değeri elde edilir.Eşit örnek hacimleri durumunda varyans analizi tablosu;Değişim KaynağıKareler ToplamıSerbestlik DerecesiKareler OrtalamasıTest İstatistiğiİşlemGAKTv1=k-1HataGİKTv2= k(n-1)ToplamGKTn(k)-1k:örnek sayısıN:örnek büyüklüğü
10 Eşit olmayan örnekler durumunda, toplam gözlem sayısı N ile gösterilirse; Bu eşitliklerdeki üç varyasyon kaynağının her biri uygun bir serbestlik derecesi ile bölünerek birer varyans elde edilir.Değişim KaynağıKareler ToplamıSerbestlik DerecesiKareler OrtalamasıTest İstatistiğiişlemGAKTv1=k-1HataGİKTv2= N-kToplamGKTN-1
11 KRİTİK DEĞERÇeşitli önem seviyeleri ve örnek büyüklükleri için s12 / s22 nin hangi noktaya kadar şansa verilebileceği, hangi noktadan sonra önemli kabul edilerek örneklerin farklı anakütlelere ait olduklarına hükmedilebileceği F cetvelleriyle tespit edilmiştir.Hesaplanan F değeri, F tablosundan elde edilen kritik değerden küçükse örnek ortalamaları arasındaki farklılık tesadüfi; yani şanstan ileri gelmiştir ve örnekler aynı anakütleye aittir.
12 Hesaplanan test istatistiği , kritik değerden büyükse örnek ortalamaları arasındaki farklılığın önemli olduğuna hükmedilir ve bu örneklerin farklı anakütlelere ait olduklarına karar verilir.F değeri, iki varyansın birbirine bölümü olduğu için negatif değer almaz.Bu yüzden F dağılımı sağa çarpıktır. H0 hipotezinin red bölgesi eğrinin sağ ucunda yer alır.
13 ÖRNEK 1:Bir üretimden n=5 büyüklüğündeki k = 4 örnekten aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. % 5 önem seviyesine göre örnek ortalamaları arasındaki farkın önemli olup olmadığını ; bir başka deyişle, üretimin kontrol altında olup olmadığını varyans analizi ile kontrol ediniz.IIIIIIIV11011161221331514495Ti55507560Ti23025250056253600k=4n=5T=240T2=57600
15 Değişim KaynağıKareler ToplamıSerbestlik DerecesiKareler OrtalamasıTest İstatistiğiişlem(GAKT)70v1=4-1Hata(GİKT)22v2= 4(5-1)Toplam(GKT)925(4)-1önem seviyesi , v1 =3 ve v2 = 16 sd. göre Ftab= 3.24Test istatistiği , kritik değerden ( Ftab= 3.24) büyük olduğu için % 5 önem seviyesinde H0 hipotezini reddederek en az iki örnek ortalamasının birbirinden farklı olduğuna karar verilir. Bu durum üretimin kontrol altında olmadığı kanaatini uyandırır.
16 ÖRNEK 2:Üç pil fabrikasında üretilen pillerin ortalama ömrünü mukayese etmek isteyen bir araştırmacı aşağıdaki verileri elde etmiştir. Bu verilere göre pillerin ortalama ömürleri arasında önemli bir farklılığın olup olmadığını % 1 önem seviyesinde test ediniz.IIIIII222226220224228221227Ti11259091329k=3N=15T= T2 =
18 Değişim KaynağıKareler ToplamıSerbestlik DerecesiKareler OrtalamasıTest İstatistiğiişlem(GAKT)84.15v1=3-1Hata30.25v2= 15-3Toplam114.4015-1önem seviyesi , v1 =2 ve v2 = 12 sd. göre Ftab= 6.93Test istatistiği , kritik değerden ( Ftab= 6.93) büyük olduğu için % 1 önem seviyesinde H0 hipotezini red ederek en az iki örnek ortalamasının birbirinden farklı olduğuna karar verilir. En az iki fabrikada üretilen pillerin ortalama dayanma süreleri birbirine eşit değildir.