Hemen her insanoğlunda özel yetenekler vardır. Ama hiç kimse dünyaya gelir gelmez, insana parmağını ısırtacak işler yapmaya muktedir değildir. Dört yaşındaki bir çocuğun, piyanonun başına geçip, en zor eserleri çaldığını veya besteler yaptığını düşünebilir misiniz? Ünlü bilgin Einstein'in okul yıllarında başarısız bir çocuk olduğunu biliyor muydunuz? İşte, insandaki özel yetenekler, bulunup işlenmezse, ortaya "Deha" diye bir kimse çıkmaz.
ZUHAL YEKE- Albert problemli çocuktu. İki yaşına geldiği halde daha konuşamıyordu. Okulda durmadan hayallere dalıyor ve okul arkadaşlarıyla bu yüzden yakınlık kuramıyordu. Spordan nefret ediyordu. Ve yabancı dil dersinden hep kırık not alıyordu. Ailesi, öğretmenleri, doktorlar onda "özel yetenekler" göremiyorlardı ve hepsi de ilerde hiçbir şey olamayacağını düşünerek üzülüyorlardı.
Ama Albert sonunda başardı, soyadı Einstein olan Albert, fizik dalında Nobel Ödülü'nü kazandı ve 20. Yüzyılın en ünlü bilim adamı oldu. Albert Einstein'in matematik yeteneği, ancak daha sonra yüksek okulda keşfedildi ve teşvik edildi.
Gerçi bu her zaman rastlanan bir örnek değil ama, yukarıda verdiğimiz örnek, kimsenin olağanüstü yetenekli, mucize bir çocuk olarak dünyaya gelmediğini gösteriyor, kanıtlıyor.
Şöyle olsaydı, böyle olsaydı
Bazılarımız kaçırmış olduğumuz fırsatları düşünerek, kederlerir, üzülürüz: "Ailem beni üniversiteye göndermiş olsaydı, ne olabilirdim, hangi mesleği edinirdim? Baleye gitseydim, piyano çalmayı öğrenseydim." Eğer, eğer, eğer. Ne var ki, bu eğerleri düşünmenin artık bir yararı yoktur.
Psikologlar bugün yetenekten söz ettikleri zaman, "Bunun doğuştan doğal yetenekle ilgisi yok. Yetenek, kaderin bir armağanı olmaktan çok, birçok çeşitli faktörlerin başarılı bir şekilde birlikte işlemesidir" diyorlar.
Bilimsel olarak yetenek kavramına, her şeyden önce özel bir durum girer. Bu bir insanın, ortalamanın üstünde, bazen de belirli bir sahada olağanüstü başarı göstermesidir. Yani: Bir insanın müziğe yeteneği varsa, altı yaşında piyanonun önüne oturup, en zor eserleri çalarak sürpriz yapması demek değildir. Daha çok kulakla, yaratıcılıkla o çocuk kendini büyük bir müzisyen olmaya hazırlar.
Harika çocuklar da mesleklerinin ehli olarak doğmazlar
Bilim adamlarına göre yetenek, genetiktir, kalıtımla geçer. Yetenek, zeka ve akıl, belirli bir "Gen" de meydana çıkamaz. Kalıtımla geçen yetenekler, mükemmel bir şekilde dal budak salmışlardır. Yeteneği bilmek ve buna bir ad koyabilmek için, bu yeteneğin yapılan işte ortaya çıkması gerekir. Ve bu da ancak, çevrenin etkisiyle olur. Önce aile, dost veya öğretmen, iş arkadaşları ve eş, bir yeteneği teşvik edebilir, bir şeyi denemesi için zorlayabilir. Örneğin oyunlarla, konuşmalarla, dersle, özel ödevlerle. Ve spora, müziğe, tekniğe ve daha başka şeylere karşı bir insanın ilgisi uyandırılabilir, uyandırılmalıdır.
Ne var ki, çoğu zaman bunun aksi olur ve yetenekler hiçbir zaman teşvik edilmez. Bu nedenle de, körletilmiş olur veya baskı altına aldırılır.
Psikologların fikri
Yeteneklerin gelişmesiyle ilgili çalışmalar yapan psikologlar, bir sahada gerçekten doruk noktaya gelmek isteyen insanın en az 10 bin saat konuyla ilgilenmesi gerektiğini belirtiyorlar. 10 bin saat ise, günde aşağı yukarı dört saat demektir. Bu da, yedi yılın üzerinde bir zaman ister. Çalışkanlık, sabır, hırs, güven ve ortalama bir zeka, yetenekten başarılı bir sonuç alabilmek için gerekli olan özelliklerin sadece birkaçı.
Yeteneklerin araştırmasını yapanlara göre, rastlantıların da rolü küçümsenmemelidir. Bazı sahalarda sivrilmiş kişilerin biyografilerine bir göz gezdirecek olursanız, önceden tasarlanmamış, akla gelmemiş olayların başarıyı çoğu zaman hızlandırdığına tanık olursunuz. Einstein, politeknik okuluna giriş sınavını kaybettiği halde, bu enstitünün müdürünün dikkatini çekmiş ve müdür, Einstein matematik bilgisinden etkilenmişti.
Einstein'in okul arkadaşlarının arasında, belki de geleceğin Nobel ödülüne aday olacaklar bulunabilirdi.
Yetenek dendiği zaman
Yetenek dendiğinde hemen bir kısım insanın aklına iyi notlar, sporda başarılı olma gelir. Bir kısmı yeteneği, bilimsel alanda keşifler olarak alır. Bazıları ünlü bir şarkıcıyı veya yazarı büyük yetenek olarak gösterir. Ama öte yandan sosyal alandaki çalışmalarıyla, duyarlılığı sayesinde başarılı olmuş birini veya bozulan mikserini onaran bir ev kadınını yetenekli olarak kabul etmez.
Bunun açıklamasını psikologlar şöyle yapıyor: "Toplumumuzda, insanın yeteneğini nereden gösterebileceğine dair katı düşünceler, fikirler vardır. Ve zeka testi, yeteneğin tek ölçüsü olarak görülür. Oysa yeteneğin tek ölçüsü değildir zeka testi."
Psikologlara göre her insan, bir yetenek potansiyeline sahip. Ve bu yetenek de, herkeste farklı olarak kuvvetli bir şekilde ortaya çıkıyor. Örneğin; bazıları yabancı dili çok kolay ve güzel öğrenirken, bazıları müzikte, ya da matematik dalında yeteneklidir. Bir kısmı insanın kendini iyi tanıma, kendi duygu ve düşüncelerini bilme yeteneği vardır. Bazı insan herkesle iyi geçinir. Bu da bir yetenektir.
Görüldüğü gibi, yeteneğin çok çeşitli türleri vardır. Her insanın 20, 30 veya 50 yaşında geliştirebileceği belirli bir gücü vardır.
Başarıya çabuk ulaşmanın sırrı
Bazı insan bir şeyi en çabuk en kolay 20, 30 yaşlarında öğrenir. Bazıları ise, daha geç yaşlarda bir şeyle ilgilenmeye, kendilerini bir şeye vermeye zaman bulur. İş hayatı, aile, arkadaşlar, normal olarak ilgi alanına girer ve sonuç olarak insanın gizli kalmış yeteneklerini rekora döndürmeye ne zamanı, ne de enerjisi vardır.
Fakat sadece bu da değil. Hangi yaşta olursa olsun, insanın kendi yeteneklerini bulup ortaya çıkarması konusunda başka tartışmalar da var. Bir insan en iyi neyi yapabileceğini bilip ortaya çıkarırsa, bu kendi kişiliği için bir sermaye olur. Kendini daha iyi tanımayı öğrenir, her günkü sorunları daha bilinçli olarak karşılar.
Bunun dışında, bir insanın yeni bir sahada çalışarak elde ettiği başarı, ruhu için de bir merhem olur. Kendine güvenin, yeteneğin ve başarının birbirleriyle sıkı sıkıya bağlı olduğu ve birbirlerini karşılıklı olarak güçlendirdiklerini aklınızdan çıkarmayın.
Psikologların 'açıklamasına göre, bir insan kendine yeteri kadar güveniyorsa, daha çok çaba harcar ve daha zor şeylere yönelir.
Gizli yetenek nasıl ortaya çıkar
Şimdi de gizli yeteneğin nasıl ortaya çıkacağı sorusu kalıyor. Psikologların önerisi şu: "Her şeyden önce insan sevdiği, zevk aldığı bir şeyi denemelidir ve bunun ne olduğunu bilmelidir."
Belirli bir sahada karar kılındığı zaman, bu yeni şeyi denemesi için güzel, hoş şartlar yaratmalıdır. Ve insan bir şeyi gerçekleştirirken, zaman baskısı altında olmamalıdır.
Daha da önemlisi, yapılan işten zevk almaktır. Bu birinde bir şeyler olup olmadığının ölçeğidir. Bir insan herhangi bir şeyi, başkasından her zaman sadece daha iyi yaptığı için yetenekli değildir. Çünkü o başkasının duyarlılığı olmadığı bir şeyi yapabiliyordur.


Ankara
2 / 13 °C


Hakkari
-6 / 9 °C


İstanbul
11 / 16 °C


İzmir
7 / 18 °C