SU KLAVUZU
Su kılavuzu (Rallus aquaticus), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Üreme habitatı, Avrupa ve Asya'nın karşısında bataklıklar ve saz yataklarıdır. Bataklık bitki yaşamında kuru bir yerde yuva yaparlar, bir düzine yumurta koyarlar. Erişkinler, 23-26 cm büyüklüğünde ve çoğunlukla kahverengi üst parçalara ve mavi-gri alt parçalara sahiptir. Uzun ayak parmakları, kısa bir kuyruğu ve ince kırmızımsı uzun bir (3-4.5 santimetre) gagası vardır. Bacaklar, sarımsıdır. Çamur veya sığ suda gagalarıyla araştırır hem de görerek yiyeceği alırlar. Onlar çoğunlukla, böcekler ve suya ait hayvanları yerler.
BENEKLİ SU TAVUĞU
Benekli sutavuğu (Porzana porzana), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Üreme habitatları, Batı Asya'yla ılımlı Avrupa'nın karşısında bataklıklar ve saz yataklarıdır. Bataklık bitki yaşamında kuru bir yerde yuva yaparlar, 6 ila 15 adetyumurta koyarlar. Bu türün kuşları göçmendir, Afrika ve Hindistan'da kışı geçirirler. 19 - 22.5 santimetre uzunluğunda, su kılavuzundan ufakça daha küçüktür, kısa düz kırmızı dipli sarı renkli bir gaga ile ayrılırlar. Erişkinlerin, çoğunlukla kahverengi üst parçaları ve mavi-gri göğsü, koyu çizgileri ve beyaz böğürleri vardır. Uzun ayak parmaklarıyla yeşil bacakları vardır.
BATAKLIK SU TAVUĞU
Bataklık sutavuğu (Porzana parva), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Saz bitki yaşamında kuru bir yerde yuva yaparlar, 4-7 yumurta koyarlar. Bu türün kuşları göçmendir, Afrika'da kışı geçirirler. 17-19 santimetre uzunluğunda olup benekli sutavuklarından ufakça daha küçüktürler. Küçük sutavuğu daha çok benzerler. Kısa, düz, kırmızı dipli sarı bir gagası vardır. Erişkin erkeklerin, çoğunlukla kahverengi üst parçaları ve mavi-gri yüzü ve alt parçaları vardır.
KÜÇÜK SU TAVUĞU
Küçük sutavuğu (Porzana pusilla), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Islak saz bataklıklarında kuru bir yerde yuva yapar, 4-8 yumurtayı koyarlar. Bu tür, göçmendir, doğu Afrika ve güney Asya'da kışı geçirirler. Uzunlukları 16-18cm'dir ve sadece ufakça daha büyük olan bataklık sutavuğuna benzerdir. Bu kuşlar, çamur veya sığ suda gagasıyla araştırarak ve görerek yiyeceği alırlar. Onlar çoğunlukla, böcekler ve suya ait hayvanları yerler.
BILDIRCIN KLAVUZU
Bıldırcın kılavuzu (Crex crex), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Üreme habitatı, diğer su yelvelerinin çoğu gibi bataklıklar değildir, çayırlar ve tarımsal çiftliklerdir. Avrupa ve batı Asya'nın karşısında görülürler, kışta Afrika'ya göç ederler. Erişkin bıldırcın kılavuzu, 22-25 santimetre uzunluğundadır ve çoğunlukla kahverengi olup, ağırca benekli üst parçalar, mavi-gri bir baş ve boyun ve kırmızımsı çizgili böğürleri vardır. Kısa gagaları ve uçuşta gösterdiği kestane rengi kanatları ve uzun sarkık bacakları vardır. Eşeyler benzerdir ama olgunlaşmamış kuşta mavi-gri renk yerini kahverengimsi sarıya bırakır.
SAZTAVUĞU
Saztavuğu (Gallinula chloropus), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Bataklık çevreler vei güzel-otlu göllerde ortak üreyen bir kuştur. Beyaz kuyruk altı, sarı bacaklar ve kırmızı yüzle ilgili bir siperin dışında koyu kuş tüyüyle ayırt edilen bir türdür. Genç daha kahverengidir ve kırmızı yüz siperi yoktur. Bu tür, bitkisel mataryeller ve küçük suya ait yaratıkların geniş bir karışımını tüketir. Yuva, yoğun bitki yaşamında yerde inşa edilen üstü kapalı bir sepettir.
SAZHOROZU
Sazhorozu (Porphyrio porphyrio), yelvegiller (Rallidae) familyasından bir kuş türü.
Üreme habitatları, en güney Avrupa, Afrika, tropikal Asya'nın karşısında ılık saz yatakları, ve Avustralya'dır.
SAKARMEKE
Sakarmeke (Fulica atra), yelvegiller (Rallidae) 36-38 cm boyunda sulak alanlarda yaşayan bir kuş türü.
Gövdesi siyah, gagası ve alnı beyaz bir su kuşudur. Sudan havalanırken, uzun süre suyun üzerinde koşar. Çevresi sazlıklarla kaplı sığ göllerde yaygın olarak görülür. Tamamiyle simsiyah tüylere sahiptir,sadece farklı olarak gaga ile gaganın üzerinden alına kadar uzanan beyaz bölge göze çarpmaktadır,göz rengi kırmızıdır,dişi ve erkek benzer görünüştedir. Güneydoğu hariç tüm göllerde,kıyılarda,lagün ve deltalarda gözlenir,yerlidir,avrupa ve asyada yaygındır. Tek eşlidir,sazlıklarda yuvalarını yaparlar,yuvalarına 6-10 yumurta bırakırlar,kuluçka dönemi 21-24 gündür,yavrularının uçma süresi ise 55-60 gündür,besinlerini başlıca bitkiler oluşturmaktadır,bazen böceklerlede beslenirler,dalarak yada su yüzeyinden besinlerini toplarlar.Avcılar tarafından çok fazla beğenilmeyen bir kuştur.Avı çok kolaydır hayvan koşmadan uçamadığından rahatlıkla vurulabilir.Sakarmeke nin postu çok kalındır.Sazlık alanlarda sürü halinde yaşarlar tehlike anında önce yüzerek uzaklasmaya başlarlar aralarından birtanesi ucmak için suda koşmaya başladığında diğerleride hemen koşmaya ve uçmaya çalışırlar. Uçarak gelip suya iniş yapan bir sakar meke göğsü üzerine inen bir uçak görünüşünde olur ve sert bir iniş yaparlar.
BAYAĞI TURNA
Özellikleri
Görkemli bir kuş ve orta-boyutlarda bir turna olup, 100-130 santimetre büyüklüğünde, 180-240 santimetre kanat açıklığında, 4.5-6 kg ağırlığındadır. Beyaz yüz çizgisiyle ve siyah kanat tüylerinin bir demetiyle gridir. Erişkinlerin, kırmızı bir taç yaması vardır.
Yayılışı
Avrupa ve Asya'nın kuzey parçalarında sulak arazilerde üreme görülürler. Kışı geçirmek için uzun mesafe göçmendirler. Afrika'da (güneyde Fas ve Etiyopya'ya), güney Avrupa ve güney Asya'da (güneyde Kuzey Pakistan ve doğu Çin'e) kışlarlar. Göç eden sürüler, "V" biçiminde uçarlar.
Beslenme
Hepçildirler, yapraklar, kökler, küçük yumuşak meyveler, böcekler, küçük kuşlar ve memelilerle beslenirler.
AK TURNA
Ak turna (Grus leucogeranus), turnagiller (Gruidae) familyasına ait bir kuş türü.
Büyük beyaz turnalardır. Büyük erkekler, 140 santimetreden fazla büyüklükte ve 10 kg.in üzerinde ağırlıkları olabilirler. Erişkinler, arkada gagadan göze uzanan koyu kırmızı bir maske dışında, bütünüyle beyazdır. Sarı irisleri ve kırmızımsı bacaklara sahiptirler. Erkek, dişiden ufakça daha büyüktür. Erkek, dişiden ufakça daha büyüktür. Gençlerin, tüyle kaplanan bir maskesi ve kahverengimsi sarı veya tarçın rengi tüyü vardır. Balıkçıl'ları andırmakla birlikte, genellikle daha iri yapılı olna bu kuşların gagası daha kalın, başı kısmen tüysüz, ayaklarındaki arka parmak küçük ve iyice yukarıdadır.Uçarken uzun boyunlarını öne, uzun bacaklarını geriye doğru uzatırlar.Kökeni çok eskiye dayanan bu kuşlar bilinen ilk fosillerine Saha Cumhuriyeti'nde rastlanmıştır.Ama avlanma ve Yaşam'a ortamlarının yok olması nedeniyle çok azalmıştır.Ak turnalar en gösterişli kuşlar arasındadır.Genellikle bataklıklarda ve çayırlık alanlarda yaşar; küçük hayvanları bitkisel maddeleri yerler.Bataklıklarda daha kuru bir yer seçerek otlar ve bitki saplarıyla hazırladıkları yuvaya dişi genellikle iki tane kahverengi benekli yumurta bırakır.
4 hafta kuluçkaya yatar.Bu dönemde erkek dişiyi terk eder.Ak turnalar aynı yuvayı yıllarca kullanabilir.Kahverengi hav tüyleriyle kaplı yavrular yumurtadan çıktıktan kısa bir süre sonra koşmaya başlar.Yavruların soluk borusu basittir.Ama zamanla uzar, kıvrımlanarak kornoya benzer karşık bir yapı kazanır.Soluk borusu göğüs kemiğinin öne doğru çıkıntı yapan karinasına yerleşmiştir.Bu dönmeden sonra büyük sürüler halinde toplanan ak turnalar ekim ayında yükseklerden, genellikle ‘V’ biçiminde sıralar halinde uçuşlarıyla büyük göçlere başlarlar.Tek eşli olan bu kuşlar dans ederek başlattıkları bereberlikleri boyunca danslarını sürdürürler.Adım atmaya benzer koşmaları olan büyük kuşlardır. Ot yerler.Ak turnalar dış görünşlerinin leylekleri anımsatan bir biçimde çok uzun bacaklı olmasına karşın onların yakın akrabası değildirler.Sesleri tizdir ve çın çın öter.Böcek, örümcek küçük memeli, tohum meyve, yeşil bitkilerle beslenir. Bu tür, Saha Cumhuriyeti ve batı Sibirya'da arktik Rusya'da görülürler. Uzun mesafe göçmenidirler.
TELLİ TURNA
Telli turna (Anthropoides virgo), turnagiller (Gruidae) familyasına ait bir kuş türü.
155-180 cm kanat açıklığı, 85-100 santimetre uzunluğunda, bayağı turnadan ufakça daha küçük ama benzer kuş tüyü olan bir turnadır. Göçmendirler, Afrika ve güney Asya'da kışlarlar.
Telli turnalar genellikle, kış boyunca kuru otlaklarda bulunurken, üreme mevsimi esnasında bataklık alanlar yaşam yeri olarak tercih edilir. Nemli bataklıklar, bozkır habitatları ve çayırlar, seçilebileceği diğer alanlardır. Türkiye'de şu anda 11 telli turna vardır. Nesli tükenmekte olan kuşlar arasındadır.
MEZGELDEK
Mezgeldek (Tetrax tetrax), toygiller (Otidae) familyasına ait açıklık alanlarda ve tarlalarda yaşayan bir kuş türü.
Özellikler
Hepçildirler. Tohumlar, böcekler ve küçük canlılarla beslenirler. 3-5 yumurta bırakırlar. Sülünler gibi yaklaşık 45 cm büyüklüğünde, 90 cm kanat açıklığına sahiptirler.
Yayılış
Güney ve merkezi Avrupa ile batı ve merkezi Asya'ya yayılış gösterirler. En güneydeki Avrupalı kuşlar çoğunlukla yerleşiktir ama diğer popülasyonlar kışın güneye göç ederler. Bu kuşları yıl boyunca Trakyada görebilirsiniz ama batı Anadolu'da sadece göç zamanında görülmektedirler.
HUBARA
Hubara (Chlamydotis undulata), toygiller (Otidae) familyasına ait bir kuş türü. Daha önceleri Asyalı alt tür olarak kabul edilen alt tür şimdi, ayrı bir tür olarak ayrılmıştır Chlamydotis macqueenii. Bunlar, Chlamydotis cinsinin tek üyeleridir. İki türün arasındaki çizgi ise Sina Yarımadasıdır.
Özellikler
60 cm büyüklüğünde, 140 cm kanat açıklığındadır. Kahverengi yukarısı ve beyaz aşağısı vardır, boynunun kenarlarının aşağısında siyah bir çizgi vardır. Uçuşta, uzun kanatlardaki büyük siyah alanları ve uçuş tüylerinde kahverengiyi gösterirler. Chlamydotis macqueenii türünden ufakça daha küçük ve daha koyu renktir. Eşeyler benzerdir ama dişi daha küçüktür ve daha gri yukarıya sahiptir. Diğer toygiller gibi, bu türün, baş ve boğazın beyaz tüylerini kaldıran ve başı geri çekiyor olan gösterişli bir göstermesi vardır.
Davranış
Sesli olarak neredeyse sessizdirler. 2-4 yumurta, yere koyulur. Bu tür hepçildir, tohumlar, böcekler ve diğer küçük yaratıkları yerler.
Yayılış
Kanarya Adaları, kuzey Afrika ve Pakistan'da üreme gösterirler. Hubara, sahasında büyük ölçüde yerleşiktir. Bu tür, çöller ve diğer çok verimsiz kumlu alanlarda görülür.
TOY
Toy (Otis tarda), toygiller (Otididae) familyasından çok ürkek bir kuş türü. Türkiye'nin en büyük kuş türü olan toy, aynı zamanda dünyaca en büyük uçabilen kuşlardan biridir.
Dış özellikleri
Erkek toyların kanat açıklığı 260 cm uzunluğa, ağırlıkları ise 18 kg'a ulaşabilir. Dişi toylar bu ölçülerin ancak yarısına varırlar ve en fazla 8 kg ağırlığına ulaşırlar.
Toylar kahverengi lekeli, iri bacaklı büyük kuşlardır. Yetişkin erkeklerin tüylerden oluşan bir sakalları vardır.aynı zamanda ülkemizde en fazla elazığ'da bulunur.
Dağılımları
Toylar Moğolistan'dan İspanya'ya kadar varan geniş bir coğrafyada yaygın olsalarda, yaşadıkları küçük bölgeler birbirinden kopuk şekildedir. Çoğu ülkelerde soyları çoktan tükenmiştir ve günümüzde bulundukları ülkelerde soyu tükenme tehlikesi ile karşı karşıyadır.
Günümüzde toy populasyonları şu ülkelerde bulunmaktadır: Ülkemizde ise en fazla MUŞ civarında bulunur.