Milli Olimpiyat Komitesi tarihi yanlış
Uluslararası Olimpiyat Komitesi ilk toplantısına Osmanlı Devletini de davet etmişti. Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyeti o zaman henüz yoktu ama 1908'de kurulduğu da yanlış. Doğrusu ise cemiyetin 1914 yılında aşağıdaki belgede yer alan şahıslarca kurulduğu.
Osmanlı Devletiyle Uluslararası Olimpiyat Komitesi arasındaki ilk buluşma 1905 yılındaki Brüksel'de toplanan Spor Kongresinde gerçekleşti. 1905'de Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyeti henüz kurulmamıştı ancak Uluslararası Olimpiyat Komitesi yaptığı toplantıya Osmanlı Devletini de katılımcı olarak davet etmişti.
Ancak Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyetinin resmen kuruluşu ise yaklaşık 9 yıl sonra 1914 yılında gerçekleşebiliyor. Cemiyetin gerçek kuruluş tarihi 1908 değil 1914'dür. Mevcut yayınlarda 1908 yılında kurucuları olarak yer alanlar ise doğru isimler olmayıp gerçek kurucu 1914 tarihli belgede yer alan şahıslardır...
Tarihçi Sezgin Demircioğlu, Osmanlı Arşivlerinde bulduğu belgeyi ve konu hakkındaki makalesini lik kez Haber 7 okurları ile paylaştı.
İşte tarihi gerçekleri değiştirecek makale
Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi'nin Kuruluşu
Milli Olimpiyat Komitesi'nin kuruluşuna ilişkin hâkim görüş Baron Pierre De Coubertin 1907 yılında İstanbul'a yaptığı seyahat esnasında Selim Sırrı Bey'i sözlü olarak Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ni kurmakla görevlendirdiği ve II. Meşrutiyetin ilanını müteakip oluşan özgürlük ortamında cemiyetin kurulduğudur. Cemiyetin kuruluşu Servet-i Fünun'un 5 Ekim 1908 tarihli sayısında okuyucularımızın bildiği gibi, modern olimpiyat oyunlarını yeniden kuran Baron Pierre de Coubertin geçtiğimiz yıl temmuz ayında İstanbul'a teşrif ederek jimnastik üstatlarından Selim Sırrı Bey'i temsilci atamışlardı. Selim Sırrı Bey anayasanın ilan edilmesiyle verdiği sözü yerine getirip Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ni oluşturarak başkanlığı bana tevcih buyurduklarını, genel sekreterliği kendisinin yürüteceği, Hasip Bey, Asaf ve Cevat Rüştü Bey kardeşleri yönetim kurulu üyeliklerine getirdiğini, İçişleri Bakanlığı makamına başvurarak cemiyetin tescili için girişimde bulunduğunu nazik bir mektupla beyan etmektedir.şeklinde ifade edilmişti.[1] Ancak bu bilgileri doğrulayacak ve cemiyetin kuruluşuna resmi olarak gösterecek herhangi bir resmi belgeye kaynakların hiç birinde rastlanılmamaktadır.
Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluşuyla ilgili olarak çalışma yapan şahısların birçoğunun Selim Sırrı Tarcan'ın yakınında bulunan kişiler olması sebebiyle çalışmalarında ortaya koydukları bilgileri Selim Sırrı ile yapılan şahsi sohbetlerde elde etmiş oldukları düşünülmektedir. Şahsi sohbetlerde elde edilmiş ve belgeye dayanmayan bu bilgiler bu hususta yapılan yayınların hepsinde tekrar edilir.
Cüneyt Koryürek yukarıda ki hâkim görüşü herhangi bir hüküm vermeden aktarır.[2] Bu hususta farklı fikir beyan eden tek kişi ise Kurthan Fişek'tir. 1908 yılında Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti ismiyle bir derneğin kuruluşuna tesadüf etmediğini ifade eden Fişek [3] belgeye dayanmadan sadece dinlenen hatıralardan ilham alarak yazılan 1908 tarihli kuruluş hikâyesi kervanına katılmamıştır.
Uluslararası Olimpiyat Komitesi ile Osmanlı Devleti arasındaki tespit edebildiğimiz ilk ilişki 9-15 Haziran 1905 tarihinde Bürüksel'de Belçika kralı himayelerinde Uluslararası Olimpiyat Komitesince organize edilecek Milletlerarası Spor ve Eğitim Kongresi sebebiyle bizzat Baron Coubertin tarafından yapılan davet olmuştur. [4] Davet mektubuna yapılacak kongrenin programı da eklenmişti. Programda Baron Coubertin başkanlığında kurulmuş bulunan tertip komitesinin 18 ülkeden 27 üyesi bulunmaktaydı.
Kongre daveti üzerine Meclis-i Mahsus'da yapılan müzakere sonucunda İstanbul'dan katılımcı göndermenin bir maliyet yaratacağı düşüncesiyle Bürüksel Maslahatgüzarı Mihran Kavafyan'ın katılımcı olarak görevlendirilmiştir. Ancak Meclis-i Mahsus'da yapılan görevlendirme ile ilgili tarihin 13-14 Haziran 1905 olması sebebiyle 9-15 Haziran tarihli kongreye Kavafyan'ın iştirak edip etmediği hakkında herhangi bir kanaate varmak zordur. Ancak IOC'nin Lozan'daki arşivlerinde Mihran Kavafyan'ın 1905'de ki toplantıya 21 ülkeden 200 katılımcıyla birlikte iştirak etiği yolunda bilgiler yer almaktadır. [5]
Komiteyle Osmanlı Devleti arasındaki ilişkiler komite tarafından yapılan toplantılara Osmanlı temsilcilerinin katılımlarıyla devam etmiştir. Uluslararası Olimpiyat Komitesi üyesi olarak ilk kez 1909'da Berlin oturumuna katılan Selim Sırrı Tarcan, daha sonra 1910 Lüksemburg, 1911 Budapeşte, 1912 Basel ve Stockholm, 1913 Lozan, 1914 Paris ve 1925 Prag oturumlarına katıldı. [6]
Kuruluş tarihi ve kurucularıyla ilgili kafa karışıklığı olan Osmanlı Milli Olimpiyat Komitesi'nin kuruluşu ile ilgili Osmanlı Arşivi'nde tespit ettiğimiz belgelerle kesin bir kanaate varabilmekteyiz.
1916 Paris Olimpiyatları'na hazırlık olmak üzere Paris'te yapılacak toplantı için Osmanlı Devleti delegesi olarak Selim Sırrı Bey'in davetini de içeren mektup Baron Coubertin tarafından 16 Haziran 1914 tarihinde Paris Osmanlı Sefareti'ne yazılmıştır. Mektupta Coubertin Osmanlı Devleti'nin 1916'da Berlin'de yapılacak olimpiyatlarına katılabilmesi için 1914 yılında Paris'te toplanacak kongreye katılacak olan Selim Sırrı Bey'in Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ni zamanında teşkil edeceğini ümit ettiklerini, ancak komitenin teşkiline dair henüz bir haber alamadıklarını, sefirin Osmanlı Hükümeti'ni bu konuda uyardığı takdirde Selim Sırrı Bey'in görevini kolaylıkla yerine getirebileceğini bildirmekteydi. Osmanlı pehlivanlığı ve jimnastikçiliğinin olimpiyatlarda temsil edilememesinin üzüntü verici olduğunu bildirmekteydi.[7] Pierre De Coubertin tarafından Osmanlı Paris Sefareti'ne yazılan ve sefaret tarafından İstanbul'a gönderilen yazının ekinde Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin Haziran 1914'da Paris'de 1916 Berlin olimpiyatlarına hazırlık amacıyla yapacağı toplantının programı ve davet mektubu yer almaktaydı. [8] Gelen davet üzerine Selim Sırrı Bey'in toplantıya iştirak edebilmesi için gerekli görevlendirilmenin yapılması husussundaki talebini de içeren raporu Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluşuyla ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmaktadır. Selim Sırrı raporunda özetle,
Bundan 20 yıl önce Baron Coubert'in kurmuş olduğu Beynelminel Olimpiyat Komitesi'nin faaliyetleri olarak çeşitli başkentlerde statlar yapılmıştır. İlk olimpiyat 1896 yılında Atina'da yapılmıştır. O tarihten sonra 1990 Paris, 1904 St Louis, 1908 Londra ve 1912'de Stokholm'de olimpiyat müsabakaları yapılmış ve 1916'da Berlin'de yapılması düşünülmektedir. Bu yarışlarda milletler kendilerini gösterebilmek için fikren ve bedenen iyi eğitim görmüş gençlerini seçerek gönderiyorlar. Ancak bu yarışmalara katılmanın bazı şartlara tabidir. Yarışlardan önce Avrupa başkentlerinden birinde toplantılar yapılarak ülkeler gönderecekleri sporcuları bildiriyorlar. Bu toplantılara veliahtlar, prensler başkanlık ettiği gibi komite toplantılarına meclis ve üniversite salonları tahsis ediliyor ve komiteler kendi başkanlarını seçiyor.
Yakın zamana kadar birçok sebeple Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ni kurmak mümkün olamamıştır. Stokholm'de 1912 yılında yapılan olimpiyatlara Osmanlı Hükümeti tarafından temsilci olarak gönderildim. Fakat oradaki gençlerle baş edecek kadar idmancılarımız eğitim görmemiş olduklarından Osmanlı gençliği maalesef yarışamamıştır.
Milli Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluşu için geçen sene [1913] yapmış olduğum müracaatıma Osmanlı Hükümeti onay vermiş ve Teşrifat-ı Umumiye Müdürü İsmail Cenani Bey, Ayan azasından Velid Efendi, Bahriye zabitlerinden Mustafa, Mirliva Mahmut Bey, Osmanlı Bankası eski müdürlerinden Pançeri Beyler'den oluşan Cemiyet Merkez Heyeti'ni 4 ay önce [Ocak 1914] kurdum ve durumu Couberdin'e bildirdim.
Birkaç seneden beri Futbol, yaya yarışları, atlamalar gibi spor dallarında faaliyet gösteren gençlerimizin 1916 yılı olimpiyatlarına gitmelerine izin verildiği takdirde daimi üyesi bulunduğum IOC'nin Haziran 1914'de yapılacak toplantısına gitmeme ve olimpiyatlara katılacak gençlere izin verilmesini arz ederim. [9]
Belgeden de anlaşılacağı gibi Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluş tarihinin 1914 başı olduğu açıktır. Cemiyetin kurucuları olarak Teşrifat-ı Umumiye Müdürü İsmail Cenani Bey, Ayan azasından Velid Efendi, Bahriye zabitlerinden Mustafa, Mirliva Mahmut Bey, Osmanlı Bankası eski müdürlerinden Pançeri Bey'dir. Ancak Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi'nin kuruluşunu Selim Sırrı Bey'le birlikte gerçekleştiren bu insanlarla ilgili olarak ne Selim Sırrı Bey'in hiçbir bilgi vermemesini izah etmek mümkün değildir.
Uluslararası Olimpiyat Komitesinin Kurucusu ve Başkanı Baron Coubertin'in 1916 Berlin Olimpiyatları için Pariste 1914 yılında yapılacak toplantıya Osmanlı delegesi olarak Selim Sırrı Tarcan'ı davet mektubu
Belgenin değerlendirilmesiyle şu sonuçlara varabiliriz
1-Osmanlı Olimpiyat Komitesi II Meşrutiyet'in ilanını müteakip 1908'de değil 1914 yılı başlarında ayında kuruluştur.
2-Cemiyetin kurucularının Selim Sırrı, Teşrifat-ı Umumiye Müdürü İsmail Cenani Bey, Ayan azasından Velid Efendi, Bahriye zabitlerinden Mustafa, Mirliva Mahmut Bey ve Osmanlı Bankası eski Müdürü Pançeri Beyler olduğu.
3-1912 Stokholm Olimpiyatları'na ferdi katılım haricinde resmi olarak sporcu gönderilemediği.
4-Pierre De Coubertin'in davet yazısı ve Selim Sırrı Bey'in raporunda 1907 yılında Coubertin'in İstanbul seyahati ile ilgili hiç bir bilgi yer almamaktadır. Osmanlı Olimpiyat Komitesi'nin kuruluşunun anlatıldığı bir raporda Coubertin'in İstanbul'a bir seyahati olmuşsa ve cemiyetin kurulma görevi bu seyahat esnasında verilmişse Selim Sırrı Bey'in bundan bahsetmemesi akla yatkın gelmemektedir.
5-Coubertin 16 Ocak 1914 tarihli yazısında Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluşuna ilişkin belgenin henüz kendisine ulaşmadığını ifade ederken, Selim Sırrı Bey'in 3 Mayıs 1914 tarihli yazısında ise cemiyetin kuruluşunun Coubertin'e bildirildiği söylemektedir. Coubertin'in yazısının yazıldığı tarihle Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluş tarihinin birbirine çok yakın olması sebebiyle Selim Sırrı Bey'in yazısının o esnada Coubertin'e henüz ulaşmadığı düşünülmektedir
Osmanlı Arşivinde tespit ettiğimiz diğer bir belge de ise1908 yılı ile 1913 yılları arasında İstanbul Vilayeti'nce kuruluş işlemleri yapılan 212 cemiyeti incelediğimizde aralarında Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'ne bulunmadığını görmekteyiz.[10]
Yukarıda zikredilen 2 belge Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluş ve kurucuları hakkında yapılan çalışmalarda ortaya çıkan yanlışlık ve kafa karışıklıklarını gidererek gerçekleri ortaya çıkarmıştır.
Ülkemizde Osmanlı Milli Olimpiyat Komitesi kuruluşu ve tarihi ile ilgili hazırlanan yayınların tamamına yakınında yanlış bilgiler üzerine kurgulanmış, belgeye dayanmayan çalışmalardır. Osmanlı Olimpiyat Cemiyeti'nin kuruluşu ile ilgili çalışmaların tamamına yakınının Selim Sırrı Tarcan'ın çevresinde olanlar ya da ikinci kuşak olarak o insanlardan bu bilgileri dinleyenler olması yanlışların zincirleme olarak devam etmesine sebep olmuştur. Çalışmalarda dikkat çeken diğer bir hususta II. Abdülhamit'le ilgili sert eleştirilerdir. Baskılar, o dönemde dernek kurmanın imkânsızlığı, hatta bir kaç insanın bir araya gelmesi kovuşturmaya sebep olabileceği ve II. Abdülhamit'in tahttan ayrılması ve cemiyetin II Meşrutiyetin ilanı üzerine oluşan özgürlük ortamında kurulduğu hemen hemen tüm kaynaklarda sıklıkla ifade edilmiştir. Bu durumu Selim Sırrı Tarcan'ın İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin İstanbul gurubunun Rıza Tevfikle birlikte ileri gelen üyelerinden bir olması sebebiyle II Abdülhamit'e karşı duyduğu reaksiyon ile açıklamak herhalde yanlış olmaz. Yapılan yayınlarda II. Abdülhamid'le ilgili yer alan yapılan ağır eleştirilerin yeniden kritik edilmesinin gerekliliği aşikârdır.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] İstanbulluoğlu, age, s. 16-17
[2] Olimpiyadlar, Cüneyt Koryürek, İstanbul, 2003, s 103-104
[3] Kurthan Fişek, Devlet Politikası ve Toplumsal Yapıyla ilişkileri Açısından Spor
[4] BOA İ HR 5/1323 Ca 7
[5] Koryürek, age, s. 103-
[6] İstanbulluoğlu, age, s. 14
[7] BEO MF MKT 1197/49-1
[8] BEO MF MKT 1197/49-2
[9] BEO MF MKT 1197/49-3
[10] BOA DH EUM AYŞ 64/48