

100. YILDÖNÜMÜNDE KÛT’ÜL AMARE SAVAŞI
1-IRAK(MEZOPOTAMYA) CEPHESİ
Irak cephesi, İngilizlerin petrol yataklarını ele geçirmek, Osmanlıların İran’a girerek Hindistan’ı tehdit etmelerini önlemek ve kara yoluyla Rusya’ya ulaşmak amacıyla; Bahreyn (15 Ekim 1914) ve Basra'yı (23 Kasım 1914) işgali üzerine açıldı. Arap askerlerle karma Osmanlı kuvvetleri işgalleri durduramadı. İngilizler, İran'a yönelip Ahvaz'ı da ele geçirdiler.
Basra'yı geri almak amacıyla, 20 Aralık 1914'te cephe komutanlığına atanan Yzb. Süleyman Askeri Bey, aşiretlerden ve gönüllülerden topladığı kuvvetlerle, 12 Nisan 1915'te İngilizlere taarruz etti. Şuaybiye Savaşı’nda başarılı olamayınca intihar etti.
2-OSMANLI’NIN SON BÜYÜK ZAFERİ KÛT’ÜL AMARE SAVAŞI
Dicle ile Fırat’ın birleştiği Şattülarap’ın kuzeyinde bulunan Kût’ül Amare’yi ele geçirmek için bir kolorduyla saldırıya geçen İngilizler, 6 Ocak 1916 tarihli Şeyh Saad Muharebesi’nde 4.000 askerini kaybederek geri çekildi. Bu muharebede Osmanlı birliklerine geri çekilme emrini veren 9. Kolordu Komutanı Miralay ‘Sakallı’ Nurettin Bey görevinden alınarak, yerine Enver Paşa’nın kendisinden bir yaş küçük amcası Mirliva Halil Paşa getirildi. İngiliz Ordusu, 13 Ocak 1916 tarihli Vadi Muharebesi’nde 1.600, 21 Ocak Hannah Muharebesi’nde 2.700 kayıpla geri püskürtüldü. Mart başında tekrar saldırıya geçen İngilizler, 8 Mart 1916’da Sabis mevkiinde Miralay Ali İhsan Bey komutasındaki 13. Kolordu’ya hücum ettiyse de 3.500 asker kaybederek geri çekildi.
19 Nisan 1916’da VI. Ordu Komutanı Mareşal Von der Goltz Paşa, Bağdat’ta bulunan karargâhında tifüsten ölünce, yerine Mirliva Halil Paşa getirildi. 29 Nisan 1916 Townshend birlikleri, diğer 13 general, 481 subay ve 13.300 er ile birlikte Osmanlı Kuvvetleri’ne teslim oldu. Bu tarihi zafer üzerine VI.Ordu Komutanı Mirliva Halil Paşa, ordusuna şu mesajı çekti:
“ORDUMA
Arslanlar!..
Bugün Türkler'e şeref ü şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın müşemmes semasında şühedamızın ruhları şad ü handan pervaz ederken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum.
Bize ikiyüz seneden beri tarihimizde okunmayan bir vakayı kaydettiren Cenab-ı Allah'a hamdü şükür eylerim. Allah'ın azametine bakınız ki, binbeşyüz senelik İngiliz Devleti'nin tarihine bu vakayı ilk defa yazdıran Türk süngüsü oldu. İki senedir devam eden Cihan harbi böyle parlak bir vaka daha göstermemiştir.
İşte Türk sebatının İngiliz inadını kırdığı birinci vakayı Çanakkale'de, ikinci vakayı burada görüyoruz.
Bugüne KUT BAYRAMI* namını veriyorum. Ordumun her ferdi, her sene bu günü tesit ederken şehitlerimize yasinler, tebarekeler, fatihalar okusunlar. Şühedamız, hayatı ulviyatta, semevatta kızıl kanlarla uçuşurken, gazilerimiz de gelecekteki zaferlerimize gözcü olsunlar.
Mirliva Halil
Altıncı Ordu Komutanı
29 / Nisan / 1916- Bağdat”
3-İNGİLİZ İNADI VE 5.KOL FAALİYETLERİ IRAK CEPHESİNİ ÇÖKERTTİ.
1917 yılı başında bir kısım İngiliz birlikleri, General Townshend'in yardımına geldiyse de İran'da Hamedan'a kadar sürüldüler. Bir yıl boyunca 5.Kol faaliyetlerini yoğunlaştıran İngilizler, Gertrude Bell, Lawrence ve Yahudi Sara Aaranson aracılığıyla sızdıkları Osmanlı Ordusu’ndaki gelişmeleri öğrenirken, Arapların bir kısmını kendi saflarına çekmeyi başardılar.
İngiliz birlikleri diğer cephelerden aktarılan kuvvetlerle güçlenip, tekrar taarruza geçtiler. 11 Mart 1917'de General Maude yönetimindeki İngilizler Bağdat’a girerken, Halil Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri Bağdat'ı boşalttı.
Osmanlı kuvvetlerinin Bağdat'ı geri alma teşebbüsü başarılı olamadı. Samerra'yı da ele geçiren İngiliz Ordusu, petrol yatağı Musul'a doğru ilerlemeye başladı.
Bağdat'ı geri almak için 24 Haziran 1917’de Başkomutan Vekili Enver Paşa ordu Komutanları ile Halep’te bir toplantı yaptı. Toplantıya Kafkas Ordular Grubu Komutanı Ahmet İzzet Paşa, IV.Ordu Kom.Cemal Paşa,VI.Ordu Kom.Halil Paşa, VII.Ordu Kom.Mustafa Kemal Paşa, Erkanı Harbiye’den Mahmut Kamil Paşa, Genelkarargâh Kurmay Başkanı Bronzard Paşa, IV.Ordu Kurmay Başkanı Albay Ali Fuat, III.Ordu Kurmay Başkanı Yarbay Goze, Kafkas O.G.Kur. Başkanı Yarbay Falkenhavzen, VI.Ordu Kurmay Bşk. Kreçmar katıldı.
VI. Ordu'yla Halep'te kurulan VII. Ordu birleştirilerek, General Falkenhayn komutasında Yıldırım Ordular Grubu kuruldu.
Özel olarak kurulan bu Grubun, olduğu gibi Alman Subayların elinde olması Türk subaylarına huzursuzluk verdi. Almanlar sadece yardım değil, Osmanlı Ordusu mekanizmasının içine el koyarken, İstihbaratçı Yzb. Şolt’un çalışmaları bile denetlenemedi.
Halep'te hazırlıklar sürerken, İngilizler Tikrit'e kadar ilerlediler.
1918 yılında aldıkları takviyelerle iyice güçlenen İngiliz birlikleri, tüm çabalara rağmen ana hedef Musul'a giremediler.
Irak cephesi, Osmanlıların en uzun süre savaştığı ve zafere rağmen kaybettiği cephedir.
Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından dört gün sonra 3 Kasım 1918'de, mütarekeye aykırı şekilde hileyle Musul’u işgal eden İngilizler, hedeflerinden vazgeçmeyeceklerini kanıtladılar.**
*Osmanlıların her yıl bayram olarak kutladığı zafer, daha sonra Ordu dışında unutuldu. 1952’de Türkiye NATO’ya girdikten sonra tamamen unutturuldu.
**Konu ile ilgili detaylı bilgiyi yakında basılacak I.Dünya Savaşı’nın Serencamı&ÇANAKKALE kitabımda bulabilirsiniz.
AYTEN BAŞABAŞ DİRİER