VESTİBÜLER TESTLER
Prof. Dr.Figen Gökçay
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı
Vestibüler sistemin işlev bozukluğu algısal, oküler motor, postural ve otonomik dört özellik ile karakterizedir. Bu özelliklerin kliniğe yansıması ise vertigo/dizziness, nistagmus, ataksi ve bulantı/kusma şeklindedir. Vestibüler işlevin farklı yönleri ile ilişkili bu dört özellik santral sinir sisteminin farklı yerlerinden kaynaklanır. Vestibüler sendromlarda tanı disiplinler arası bir yaklaşımı gerektirir. Ayrıntılı bir öykü tanı koymada temeldir. Dikkatli ve sistematik nöro-oftalmolojik / nöro-otolojik bakı özellikle santral ve periferik vestibüler bozuklukları ayırt etmede önemlidir. Yatak başı testlerle vestibüler sistemin işleyişi ve patolojisi hakkında önemli derecede fikre sahip olmak mümkünse de bazı testler tanıyı kanıtlamada yol gösterici olur. Göz hareketlerini değerlendirmek, semisirküler kanalları, otolitleri test etmek, spasiyal algılamayı ve postüral kontrolü değerlendirmek için yardımcı incelemeler yapılır.
- Göz hareketleri elektro-nistagmografi (ENG), video-okulografi ile değerlendirilir.
- Semisirküler kanal fonksiyonu; horizontal kanal için bitermal kalorik test, her üç kanal için ise rotasyon testi ve vestibulo-oküler (VOR) gain değerlendirilmesi kullanılır.
- Sakkül fonksiyonu için vestibüler-evok miyojenik potansiyeller (VEMP) yapılır.
- Postüral kontrol posturografi ile değerlendirilir.
ENG: Göz hareketlerini kantitatif olarak kayıtlamak için horizontal ve vertikal olarak her bir göze iki elektrot yerleştirilir. Göz hareketleri ile ortaya çıkan korneo-retinal potansiyel kayıtlanır
.
Bitermal kalorik test: Dış kulak yolu 30 ºC soğuk, 44 ºC ılık su ile uyarılır. Özellikle horizontal semisirküler kanal uyarılır. Vestibüler parezi saptanması periferik vestibüler lezyonu gösterir.
Rotasyon testleri: Pasif rotasyon testi için rotasyon sandalyesi kullanılır. Hastaya 0.01-1.5 Hz arası frekanslarda rotasyonlar yaptırılır. Ortaya çıkan göz hareketleri elektro-okulografi veya infrared video monitörleme ile kaydedilir. Kalorik testlere üstünlüğü termal uyaranın ulaşıp ulaşmadığı kuşkusunu taşımaması nedeniyle daha güvenilır olması ve değişik frekanslı uyarıların kullanılabilmesidir. Dezavantajı ise bilateral uyarı nedeniyle tektaraflı lezyonların saptanmasındaki güçlüktür. Horizontal VOR ölçümleri karanlıkta veya gözler kapalı iken yapılır. Göz hareketleri baş hareketleri ile karşılaştırılır. Genellikle iki ölçüm kullanılır. Birisi gain (kazanç), diğeri faz değiştirmedir. Gain; maksimum yavaş faz göz hızının maksimum stimulus hızına bölünmesi ile elde edilir. Gain 1.0 ise VOR mükemmeldir. Yani gözlerle baş senkron bir şekilde karşı yöne hareket etmektedir. Rotasyon testşleri bilateral vestibüler kaybı ortaya koymada uygun bir yardımncı incelemedir.
Vizüel-oküler kontrol testleri: Sakkadik, yavaş izleme göz hareketleri ve optokinetik uyarı ile göz hareketleri ENG ile kayıtlanır. Optokinetik uyarı için çizgili bir silindir görme alanında saat yönü ve tersi yönde hareket ettirilir.
VEMP: Klik sesine yanıt olarak sternokleidomastoid kasından kayıtlanan potansiyellerdir. VEMP in sakküler makulanın medial bölgesinden (striola) orjin aldığı gösterilmiştir. Otolit fonksiyonu ve santral lezyonlar için yapılmalıdır. Meniere hastalığında sıklıkla elde edilmemekle birlikte klinik güvenirliği halen değerlendirilmektedir.
Posturografi: Postural sallanmanı değerlendirilmesidir. Bir platformun üzerinde duran kişinin basınç merkezi ağırlık merkezine karşılık gelir. Dik durma sırasında sinir sistemi duysal modalitelerin tümünü kullanır. Sallanma hastanın yaşı ilerledikçe ve hangi nedenle olursa olsun dengesizlikle artar. Ancak statik yüzeyler denge sorunun ortaya konmasında yeterli olmayabilir. Bu nedenle dinamik posturografi aletleri kullanılır. Gözler kapatılarak somatosensoriel ve görsel uyaranlar ortadan kaldırılmış olur. Bilateral vestibüler etkilenmesi olan bireyler posturografide düşük performans gösterirler. Ancak periferik ve santral yerleşimli patolojileri ayırt edemez.
Kaynaklar:
- Fife TD, Tusa RJ, Furman JM et al. Assessment: Vestibular testing techniques in adults and children. Report of the Therapeutics and Technology Assessment Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology 2000; 55: 1431-1441.
- O’Neill G. The caloric stimulus. Temperature generation within the temporal bone. Acta Otolaryngol 1987; 103: 266-272.
- Baloh RW, Sills AW, Honrubia V. Impulsive and sinusoidal rotatory testing: a comparison with results of caloric testing. Laryngoscope 1979; 89:646-654.
- Murofishi T, Shimizu K, Cheng H, Takegoshi PW. Diagnostic value of prolonged latencies in the vestibular evoked myogenic potential. Arch otolaryngol Head Neck Surg 2001 b; 127:1069-1072.
- Baloh RW, Jacobson KM, Beykirch K, Honrubia V. Static and dynamic posturography in patients with vestibular and cerebellar lesions. Arch neurol 1998; 55:649-54.