Vezin nedir?
Edebiyatta mısraların düzenini sağlayan ölçülere verilen ad. Her dilin kendi öz benliğinden doğan bir ahenk ölçüsüdür. Kelime anlamı tartı, düzen olan vezin; bir manzumenin bütün mısraları arasında bir ahenk bir uyum sağlama yoludur. Yazılı Türk Edebiyatında ilk vezinli söyleyiş, Göktürk kitabelerine Yollug Tegin’in yazdığı şu mısralardır:
Yigirmi kün olurup
Bu taşka bu tamga kop Yollug Tegin bitidim
Bu mısraların üçü de toplam 7 hece tutan sözlerle söylenmiştir. Türkler, edebiyat tarihinde bu uyumu heceler düzenine ve sayısına göre sağladılar. Buna hece vezni denmektedir. (Bkz. Hece Vezni) Bazı dillerde hecelerin sesleri ne denk ne de eşittir. Bu dillerde heceler ya uzun, ya kısa, bazen çok uzun ve çok kısa olabilir. Hecelerin sesi denk olmayan böyle dillerde ahenk, heceleri saymakla sağlanamaz. Böyle dillerde ahenk, uzun ve kısa hecelerin seslerine göre tertiplenmiş kalıplarla sağlanır. aruz vezinleri böyle ses kalıpları ile tertiplenmiştir (Bkz. Aruz). Nazımda hecelerin seslerine göre gelişen vezin, yalnız aruz vezni değildir. Mesela bir kısım Avrupa dillerinde böyle ses kalıplarına, yahut hecelerin seslerine ve vurgularına göre ahenkleşmiş vezinler vardır. Bunun sebebi, bu dillerde çok kere iki hece yerini tutacak kadar uzun, bazen uzun sesli heceler bulunmasıdır. Ahenkleri, hecelerinin vurgulu, vurgusuz, uzun veya kısa oluşları gibi ses ölçüleriyle sağlanan vezinlere ritmik (rythmique) vezinler denir
Bir ara hece vezni çağdaş Türk şiirinde tamamen yerleşmişse de kısa bir süre sonra "serbest vezin" veya vezinsiz şiir geleneği kurulmuştur. Bugün Türk şairlerinin bir kısmı vezinsiz şiir yazmaktadır. Bu arada heceyle hatta aruzla yazanlar da vardır.
Sözlükte "vezin" ne demek?
1. Tartı.
2. Ölçü.
Vezin kelimesinin ingilizcesi
n. measure, meter, metre [Brit.], prosody, rhythm
Köken: Arapça