Roman nasıl bir edebi türdür?
Roman yaşanmış ya da yaşanabilecek olayları zamana ve kişiye bağlayarak anlatan geniş kapsamlı yapıtlardır. Kahramanlar bütün yönleriyle tanıtılır. Romanlarda kişi sayısı öyküye göre daha fazladır.
Roman teriminin kaynağı, Latince; gerçek veya gerçeğe yakın, hayali bir olayın nesirle hikayesi anlamına gelen "romanus" kelimesidir. İnsanların maceralarını, iç alemlerini, toplumsal bir olayı ya da durumu ayrıntılı bir biçimde anlatan türdür. Roman, diğer edebiyat türleriyle kıyaslandığında oldukça yeni bir edebiyat türüdür. Geçmişi fazla olmamasına rağmen, çok sayıda ve çeşitte roman kaleme alınmıştır. Bu da romanın genel bir tanımını yapmayı zorlaştırmıştır. Bu yüzden yazar, eleştirmen ve kuramcıların roman tanımları birbirine benzemez.
Roman, 18 ve 19. yüzyıllarda gelişme göstermiştir. Bu gelişmenin sebepleri arasında basım tekniğinin ilerlemesi, okur yazarlığın halk arasında yaygınlaşması sonucu yazarların halka yönelmesi ve halktan insanların günlük yaşamlarının ele alınması vardır. Böylelikle roman, 19. Yüzyıl'da özellikle İngiltere'de (Charles Dickens), Fransa'da (Victor Hugo, Balzac, Gustave Flaubert, Emile Zola) ve Rusya2da (Tolstoy, Dostoyevski) gelişmeye başlamıştır.
20. Yüzyıl'da roman anlayışında önemli değişiklikler olmuştur. Roman; psikoloji, sosyoloji ve tarih alanlarındaki gelişmelerden etkilenmiştir. 20. Yüzyıl başlarında Marcel Proust, Henry James, Joseph Conrad gibi yazarlar klasik gerçekçi roman anlayışından daha farklı bir roman geleneği başlatmıştır.
Yeni roman; James Joyce, Franz Kafka, Virginia Woolf ve daha birçok yazar tarafından geliştirilerek 1920'li yıllarda zirveye ulaşmıştır. Daha çok modern olarak anılan yeni romanda olay örgüsü, anlatımda art ardalık, karakter gibi unsurlar önemlerini kaybederek örüntü, simge, imge, ritim, bakış açısı gibi unsurlar ön plana çıkmıştır.
1950-19602lı yıllar roman alanında yeni gelişmelerin olduğu bir devirdir. Postmodern adı verilen çağdaş roman akımı ilk eserlerini bu dönemde vermeye başlamıştır. Postmodern roman akımı, 19. Yüzyıl klasik gerçekçi ve modern roman anlayışını reddetmiştir. Postmodern romancılara göre yazarın görevi, insan, toplum ya da dünya hakkında düşüncelerini belirtmek, gerçekliği aktarmak değildir. Modern sanatçıların şekil kaygıları da postmodern romanlarda görülmemektedir.
Romanda olaylar anlatılırken genellikle şu yöntemlerden yararlanılır: Olaylar kimi zaman üçüncü kişinin ağzından, kimi zaman da birinci kişinin ağzından aktarılır. Roman karakterlerin birinin ya da birkaçının yazdığı hatıra defteri şeklinde de olabilir. Roman kahramanlarının birbirlerine gönderdikleri mektuplar da romanı meydana getirebilir.
Edebiyatımızda ilk realist roman Recaizade Mahmut Ekrem'in Araba Sevdası'dır.
Edebiyatımızda ilk çeviri roman Yusuf Kâmil Paşa'nın Fenelon'dan çevirdigi Telemaque2tır.
Edebiyatımızda ilk psikolojik roman Mehmet Rauf'un Eylül'üdür.
Edebiyatımızda ilk edebi roman Namık Kemal'in İntibah'ıdır.
Edebiyatımızda ilk tarihi roman Namık Kemal'in Cezmi adlı eseridir.
Edebiyatımızda ilk yerli roman Şemsettin Sami'nin Taassuk-ı Talat ve Fitnat'ıdır.
Edebiyatımızda Batılı anlamda ilk roman Halit Ziya'nın Mai ve Siyah'ıdır.
Dünyada modern romanın ilk örneği Cervantes'in yazdıgı Don Kişot'tur.