TÜKENDİ
Hayvan Hakları & Veganizm, bağdaşık iki konu üzerine yazılmış klasik metinlerden oluşan özgün bir seçki. Birçok yazar ve kuramcı, meseleyi etik, politika, felsefe, ekoloji gibi farklı alanlarda detaylı bir şekilde tartışıyor. Zülâl Kalkandelen'in sunuş yazısıyla hazırlanan kitap, tartıştığı alan üzerine farkındalığı arttırmak için sunulmuş alternatif bir tasarı olarak hem akademik çalışmalara destek, hem de konunun teorik yanlarına odaklanacak yeni okurlar için hazırlandı.
Hayvan Hakları & Veganizm; Romalı denemeci ve tarihçi Plütarch’tan “Et Yemek Üzerine”, Alman besteci ve kuramcı Richard Wagner’den “Yiyecek Olmama Hakkı” ve “Avcı İnsan ve Acıya-Empati”, İngiliz kuramcı William Andrus Alcott’tan “Et Yiyicilik ve İnsan Katliamı” ve Fransız anarşist kuramcı Élisée Reclus’tan “Vejetaryenlik üzerine” gibi eski klasik metinlerle, Princeton Üniversitesi Bioetik Profesörü Peter Singer'dan "Hayvanlar Acıyı Hisseder mi?" ve "Vejetaryen Bir Felsefe", Felsefe Profesörü Deane Curtin'den "Bağlamsal Ahlakçı Vejetaryenlik", Çevrebilim ve Felsefe Profesörü Dale Jamieson'dan "Hayvanat Bahçelerine Karşı" gibi çağdaş klasik metinleri bir araya getiriliyor. Bu metinlerin yanında Hayvan Hakları & Veganizm üzerine yazılmış birçok farklı akademik ve yarı-akademik metin de kitapta okura sunuluyor.
Gazeteci Zülâl Kalkandelen'in sunuş yazısıyla hazırlanan kitap, tartıştığı alan üzerine farkındalığı arttırmak için sunulmuş alternatif bir tasarı olarak hem akademik çalışmalara destek, hem de konunun teorik yanlarına odaklanacak yeni okurlara bir kaynak olmak amacıyla hazırlandı.
Eğer diğer insanların da acıyı tıpkı bizim gibi hissettiğini varsayarsak, aynı çıkarımın hayvanlar için de geçerli olmadığını iddia etmek için bir sebep olabilir mi? Neredeyse bütün harici belirtiler bizi insanlarda görülen acının diğer canlı türlerinde, özellikle bize en yakın canlı türleri olan memeliler ve kuşlarda da aynı şekilde var olabileceği sonucuna götürüyor. Acıyla kıvranma, yüz buruşturma, inleme, kesik kesik ses çıkarma ya da çağrının herhangi bir başka türünü kullanma gibi davranışsal belirtilerin tamamı, acının kaynağından uzaklaşmaya yönelik birer girişimdir. Ayrıca, bu hayvanların sinir sistemlerinin bizimkine fazlasıyla benzediğini biliyoruz. Onlar da tıpkı bizim gibi, bize acıya sebep olan durumlarda, kan basıncında ani yükseliş, gözbebeklerinde genişleme, terleme, nabız artışı ve uyarım devam ederse kan basıncında düşüş gibi fizyolojik tepkiler verirler.
*
Vejetaryenlik üzerine ortaya koyulan sağduyulu, insancıl, faydacı ve ahlaki kimi argümanlara, çevresel faktörleri de eklemek isterim. Bu argüman adını sağlamlaştırmak adına bazı varsayımlarda bulunmak gerekirse, sağlıklı ekosistemler değerli bulunmaktadır. Ve bir ekosistem, değerinin en azından bir kısmını insanların ya da daha genel ifadeyle bilinçli canlıların faydasına bağımlı olmamasına borçludur. Bu, insanların/bilinçli canlıların değerini inkar etmek anlamına gelmez. Yalnızca sağlıklı bir ekosistemin değerinin tamamen bunlara bağlı olmadığının tescilidir.
*
Kadınların vejetaryenliği seçmesinde cinsiyet merkezli sebepler olduğu için, ataerkil toplumdaki erkekler için ahlaki vejetaryenlik, kadınlarla dayanışma halinde olma kararını gösterebilir. Bu aynı zamanda, “hakiki insan” olmak için, ideolojik otoriteye direnme kararını belirtir. Hakiki insanlar, Amerikan Sığır Konseyi’nin bizi inandırmaya çalıştığı gibi, “hakiki yemek” yemek zorunda değillerdir.
*
Hayvanat bahçeleri bize doğadaki yerimizle ilgili gerçek olmayan bir duygu veriyor. Hapsedilmek, hayvanlar ile insanlar arasındaki farklılıkların altını çizmektedir. Onlar, bize keyif vermek, kendi amaçlarımız için kullanılmak üzere orada bulunuyorlar. Ahlak ve belki de hayatta kalabilmemiz için, türler üzeri bir tür olmaktansa, türler arasında tek bir tür olarak yaşamayı öğrenmemiz gerekiyor. Bunu yapabilmek için, hayvanat bahçelerinde öğrendiklerimizi unutmalıyız. Çünkü hayvanat bahçelerinin bize öğrettiği şey yanlış ve tehlikelidir, yürürlükten kaldırılmaları hem insanlar hem de hayvanlar açısından daha iyi olacaktır.