Çeviri veya düzelti adımlarında kısaltmalarla karşılaştığımızda eminim birçoğumuz bir duraksıyordur. Şimdi buna nasıl ek getireceğim, okunuşuna göre mi yazsam son harfine göre mi yazsam, şimdi burada nokta var ama ben yine bir kesme işareti koymalı mıyım ya da santimetrekare veya metreküp gibi ifadeleri rakam ve simgelerle yazarken kesme işareti gerekir mi ki burada gibi soruların yanıtını ilgili kaynaklardaki ifadelerle aşağıda görebilirsiniz.
TDK’ye göre:
- Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır: cm’yi, kg’dan, mm’den, kr.un vb.
- Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: BDT’ye, TDK’den, THY’de, TRT’den, TL’nin vb.
- Kısaltması büyük harflerle yapıldığı halde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır: ASELSAN’da, BOTAŞ’ın, NATO’dan, UNESCO’ya vb.
Necmiye Alpay’a göre başka dillerden gelen kısaltmalar:
- Yerleşmiş bir okunuşları varsa bu okunuşa göre ek alır.
TV kanalı CNN, Türkçede “sienen” okunuşuyla yerleştiğinden ekler bu okunuşa uygun şekilde getirilmelidir: CNN’e, CNN’i, CNN’de vb.
- Yerleşik olmayan yabancı kısaltmalara ise Türkçe kurallar uygulanmalıdır.
Ayrıca,
- Noktayla biten kısaltmalarda kesme işareti kullanılması gerekmiyor ve ekler kelimenin okunuşuna göre getiriliyor: vb.ne (ve benzerine), yy.da (yüzyılda), Alm.dan, İng.yi vb.
UYARI: Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir: No.lu, No.suz
- Üs işaretli kısaltmalara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılmaz ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: cm³e (santimetreküpe), m²ye (metrekareye), 64ten (altı üssü dörtten) vb.
Kaynaklar
Alpay, Necmiye, Türkçe Sorunları Kılavuzu, Metis Yayınları, 6. Basım, 2018.
Dragoman Yayınlarından Temiz Türkçe Kılavuzunu Amazon.com.tr’den satın alabilirsiniz.