Anayasanın 25'inci maddesi, görevini yerine getiremeyen başkanların bu makamdan nasıl uzaklaştırılacağına ilişkin süreci belirliyor. Sözkonusu madde, yazar Michael Wolff'un kitabında, Beyaz Saray çalışanlarının Başkan Trump'ın akıl sağlığından kaygı duyduklarını ifade ettiklerini yazması üzerine gündeme geldi
Trump kitabı gündeme getirdi: ABD’de başkanların azledilmesi nelere bağlı?
ABD Başkanı Donald Trump, göreve geldiği ilk günden bu yana icraatlarıyla tartışmaların odağında hep.
Rusya’yla ilişkileri sorgulanıyor sürekli. Mayıs 2017’de Rus Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov ile yaptığı görüşmede bir başka ülkeden gelen çok gizli bir istihbaratı paylaştığı kamuoyuna yansımış, Trump da bunu haklı olduğu iddiasıyla doğrulamıştı.
O dönem Trump'ın görevinden azledilmesi sürecinin başlatılması yoluna bazı çağrılar yapılmış, ardından Federal Soruşturma Bürosu (FBI) Başkanı James Comey'den eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Michael Flynn hakkında Rusya ile ilişkilerinden dolayı açılan soruşturmanın kapatılmasını istediği ortaya çıkmıştı.
Bunun üzerine FBI’ın yakın zamanda soruşturma başlatması ve son olarak yazar Michael Wolff'un kitabında, Beyaz Saray çalışanlarının Başkan Trump'ın akıl sağlığından kaygı duyduklarını ifade ettiklerini yazmasının ardından azledilme sürecini bir kez daha gündeme getirdi.
Amerikan Anayasasının 25'inci maddesi, görevini yerine getiremeyen başkanların bu makamdan nasıl uzaklaştırılacağına ilişkin süreci belirliyor.
Amerika’nın Sesi’nde yer alan derlemeye göre, başkanlık hiyerarşisinde başkandan sonra gelen kişi olan başkan yardımcısının göreve getirilebileceği durumlar şöyle sıralanıyor:
- Başkanın ölmesi,
- Görevden alınması,
- İstifa etmesi,
- Görevini yerine getiremeyecek duruma düşmesi.
Başkan John F. Kennedy'nin 1963 yılında suikast sonucu öldürülmesi bu sürecin örneklerinden.
Bir başka örnek ise Richard Nixon'ın Watergate skandalı sonrası istifa etmek zorunda kalması.
Trump, “azledilme süreci”ni bir kez daha gündeme getiren kitaba oldukça öfkeli. Ne ki, “Ben sadece akıllı değilim, aynı zamanda bir dâhiyim” paylaşımı yapması da bu işe ne kadar kafayı taktığını gösteriyor.
Beyaz Saray ise ”tamamen fantezi ürünü” olarak tanımlıyor kitabı.
Anayasanın ilgili maddesi, başkanın kendi iradesi dışında görevden uzaklaştırılmasına yol açacak durumlarla ilgili olarak çok kısa bir açıklamaya yer veriyor.
Ancak daha önce hiç uygulanmamış bu kural. Madde, başkan yardımcısı ve kabinedeki çoğunluğunun, ”makamının görev, güç ve yetkilerini yerine getirememesi” durumunda başkanı görevden almak için harekete geçebileceğini ve başkan yardımcısının, bu yetkileri derhal üstlenebileceğini öngörüyor ve sürecin şöyle işletilmesi gerekiyor:
“Öncelikle başkan yardımcısı ve kabine çoğunluğunun, başkanın görevini yerine getirememe durumuyla ilgili yazılı bir açıklamayı, Senato'nun başkan yardımcısından sonra gelen ikinci en kıdemli üyesine ve Temsilciler Meclisi başkanına sunması gerekiyor.
Eğer başkan görevlerini yapabileceğine kanaat getirirse göreve uygun ve yetkin olduğunu bildiren yazılı açıklamayı Senato'nun ikinci en kıdemli üyesine ve Temsilciler Meclisi başkanına sunması şartı aranıyor. Başkan yardımcısı ve kabine çoğunluğunun, bu yazılı açıklamayı aldıktan sonraki dört gün içinde, başkanın hâlâ görevini yerine getiremeyecek hâlde olduğunu bildiren bir başka mektubu Kongre'ye sunmaması durumunda başkan, koltuğuna yeniden oturuyor. Kongre'nin böyle bir durumda 48 saat içinde toplanması ve 21 gün içinde konuyu tartışması gerekiyor.
Başkanın görevlerini yerine getiremez durumda olduğuna ilişkin Kongre kararının, Temsilciler Meclisi ve Senato'nun üçte iki çoğunluğu tarafından alınması gerekiyor.
Üçte ikilik çoğunluğun sağlanamaması durumunda başkan, yasaya göre makamının güç, görev ve yetkilerini yeniden üstleniyor.”