Dikkatin odaklandığı nokta konusunda uzun vadeli ve kısa vadeli bakış açılarının belirleyiciliği elbette çok önemli bir unsur. Piyasa analistleri ve finansal varlıkların alım ve satımını yapan profesyoneller kısa vadeye odaklanırken, ekonomistler daha uzun vadeye bakma eğiliminde oluyorlar. Zira ekonomistlerin bakış açısında yapısal unsurların değerlendirilmesi, ekonomik değişkenlerin içinde bulundukları trendlerin sürdürülebilir olduğu ya da olmadığı noktasında anlık ya da günlük piyasa hareketlerine göre daha büyük önem taşıyor.
- bankacılık ağırlıklı bir finans sisteminin var olduğunu,
- bankaların sermaye yeterlilik rasyolarının Basel kriterlerine göre tutmadığını,
- bankacılık kesiminin kendi sorunları nedeniyle reel kesime yönelik kredi mekanizmalarını hareketlendiremediğini,
- bankacılık kesimine önceki dönemlerde sağlanan likiditenin Avrupa Merkez Bankası'na mevduat olarak geri döndüğünü,
- bu ekonomik alanın sağlıklı bir enflasyon oranı üretecek dinamizme sahip olmadığını ve bir deflasyon tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu,
- bu ekonomik alan içindeki bazı ülkelerin resesyonda olduğunu
ortaya koyarsak, genişleyici bir para politikası karşısında daraltıcı maliye politikalarının uygulanmasını önerir misiniz?
Aynı soruyu yine bazı ek varsayımlarla Japonya için de soralım. Bu defa varsayımlarımız şunlar olsun:
- kültürel nedenlerle marjinal tasarruf eğiliminin yüksek olduğu bir nüfus var,
- 1990'ların başından bu yana yüzde sıfır düzeyindeki faize rağmen ekonomik canlılık ifade edecek bir enflasyon oranı üretilemiyor,
- yakın bir geçmişte yaşanan bir doğal afetin sebep olduğu kamu harcamaları artışına rağmen büyümeye geçilemiyor,
- büyüme konusunda yapısal sorunlar engel teşkil ediyor.
Tamam, küresel krizle beraber kapitalist sistemin ve ekonomi teorisinin pek çok varsayımının sorgulanması gerektiğini dile getiriyoruz da bütün mesleki kitapları yeniden yazalım demedik. Bu kadar temel konuların bu kadar es geçilerek ekonomik kararların alınmış olmasına karşı söyleyecek ya da yazacak bir şey bulamıyorum.
Ekonometrik bir ölçümle, genişleyici para politikasının miktarının büyümeye katkısıyla daraltıcı nitelikte bir maliye politikasının büyümeyi ne kadar kısacağına bakarak genel olarak ekonomik büyümenin hangi düzeyde gerçekleşeceğini tahmin etmeye çalışabilirsiniz. Ancak, varsayımlarda ve/veya ölçümleme yöntemlerinde hata yaparsanız ortaya koyduğunuz politikalar hedeflemediğiniz sonuçlar verebilir. Avrupa ve Japonya'nın ne gibi ekonometrik analizler sonucunda kararlar aldıklarını bilmiyorum ama bir yerlerde bir terslik olduğu kesin.
Hem Avrupa'da, hem de Japonya'da veriler derdini yeteri kadar anlatmıyor mu zaten? Biz susalım, veriler konuşsun. Ekonomik gidişat, trendler ve veriler. Yazıya başlarken, birbirlerini etkiliyorlar demiştim. Günlük verilerin altındaki ekonomik yapılardan söz etmiştim. Bir de bu yapılarla oynayan karar alıcılar var. Sorunun içinde, şekil değiştiren kapitalizm karşısında yenilenmeye ihtiyaç duyan bir ekonomi teorisi var ama diğer yanda da bir üniversitenin ekonomi bölümünde anlatılan makro ekonomi dersini nasıl anladıklarını anlayamadığımız ekonomi yöneticileri var. Bu kadar da olur mu? Bilemiyorum. Benim kafam epeyce karışık bu konuda.
Arda Tunca
(İstanbul, 08.09.2014)