... konulu sunumlar: "ZİYA PAŞA Eski ile yeninin, Divan şiiri ile Tanzimat nazmının yan yana yaşadığı bu dönem, alışkanlıklarla yenilik heveslerinin bileşimine çalışılan bir."— Sunum transkripti:
1ZİYA PAŞAEski ile yeninin, Divan şiiri ile Tanzimat nazmının yan yana yaşadığı bu dönem, alışkanlıklarla yenilik heveslerinin bileşimine çalışılan bir çabanın izlerini taşır.
2ZİYA PAŞAZiya Paşa, bütün kimliği ve kişiliğiyle, ömrünün sınırları ve davranışlarıyla, keskin dönemeçlerdeki vazgeçişleri vebirbirini inkâr eden girişimleriyle... Tanzimat devrini en iyi belirleyen bir kararsızlığın temsilcisidir.
4Sadâret Mektubi Kalemine girerek memurluğa başlar, ZİYA PAŞAyaşlarındaSadâret Mektubi Kaleminegirerek memurluğa başlar,görevi mabeyin kâtipliğine dönüşünce (1855),Babıâli karşısındaSaray yanında yer alır.
5Bundan sonraki ömrü hep bu şartlanmayla geçecek, ZİYA PAŞABundan sonraki ömrü hep bu şartlanmayla geçecek,Âli Paşa'ya karşı aldığı tavır onun bütün kişiliğini damgalayacaktır.
6Aile bakımından bir desteğe dâyanamamanın eksikliğini ZİYA PAŞAAile bakımından bir desteğe dâyanamamanın eksikliğiniZiya Bey, saraya yaranmakta bulacağını sanır;zeki, haris ve acelecidir.
7ZİYA PAŞABilgisinin ve yeteneğinin ödeneğini çabucak ister. Kıbrıs (1861) ve Amasya (1863) mutasarrıflıkları, umut ettiği mevkileri kendisine sağlamadığı için genel bir kırgınlık içindedir.
8ZİYA PAŞADevlet memurluğu ile gazete yazarlığını birlikte sürdürmek ister; dengenin Babıâli Paşalarına kaydığını görünce Mustafa Fazıl Paşa'nın çağrısını kabul ederek Paris'e kaçar (1867).
9ZİYA PAŞANe var ki Namık Kemal'in Magosa'da bulunduğu sıralarda Ziya Paşa, padişah hizmetinde ve yüksek mevkilerdedir:
10(Paşalığı bu mülkî görevlerinin rütbesidir), ZİYA PAŞAMaarif müsteşarlığında (1876),.. Suriye, Konya ve Adana valiliklerinde vezir rütbesiyle bulunur(Paşalığı bu mülkî görevlerinin rütbesidir),
12Viardot'dan Endülüs Tarihi çevirisi(1863), ZİYA PAŞATerci-i Bend (1859),Viardot'dan Endülüs Tarihi çevirisi(1863),Cheruel ve Lavallee'den Engizisyon Tarihi çevirisi (1882), Moliere'den manzum Tartuffe çevirisi (Riyanın Encamı, 1881),
13ZİYA PAŞATerkib-i Bend (İsviçre, 1870), Rousseau'dan Emile çevirisi (1870), Âli Paşa'yı yermek için düzenlediği Zafernâme (1868),
14Edebiyattan çok politikaya adanan kişiliğiyle bütün bu çalışmaları ZİYA PAŞAEdebiyattan çok politikaya adanan kişiliğiylebütün bu çalışmalarıo alandaki uğraşına basamak yapmak ister.
15ZİYA PAŞAEski doğu nâzımlığının bütün kolay yollarına başvuran Ziya Paşa, toplumun ortak kanılarını tutucu bir taraflılıkla beyitler haline getirir.
16ZİYA PAŞAHalka öğüt verme, yol gösterme konusunda kendinde hak bulur. Böylece beyitlerinin bir çoğu atasözü gibi dillerde dolaşacaktır.
17ZİYA PAŞABirçok kaynaklar hariciye nazırlığına çok yaklaşan Ziya Paşa'nın sadrazamlığa göz diktiğini söylerler.
18ZİYA PAŞAKendisine engel saydığı Âli Paşa ile sonuna kadar uğraşır ve yurt sorunlarını hep ona bağlı kinlerle hınçların ardından görür.
19ZİYA PAŞABütün dertlerin kişi değişikliğiyle, Âli Paşa’nın uzaklaştırılmasıyla çözüleceğine inanan bencil ve temelsiz iyi adam teorisi (Rüya),
20ZİYA PAŞAaşırı övgü yoluyla yerginin son sınırına varmayı hedef tutan manzum-mensur mizahı (Zafernâme),
21ZİYA PAŞAönsözünde edebiyatımıza genel bir bakış bulunan antolojisi (Hârâbat ve Mukaddimesi), değerini ve etkisini yüceltmeye yaramaz.
22ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“
23ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi' “ «Şiir ve İnşa» (Şiir ve Nesir), Ziya Paşa'nın Londra'daki Hürriyet gazetesinde (7 eylül 1868) yayınlanan uzun bir makalesidir.
24ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi' “ Şiiri, «kelâm-ı mevzun = vezinli söz» diye tanımlayarak başlayan yazı, «şiir her kavimde tabiîdir» yargısına dayanarak Osmanlı şiirinin ne olduğunu araştırır.
25ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Divan şiirini,Arap-Fars dil ve edebiyatınınçok açık bir taklidi olduğu için suçlar:
26ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ «..Acaba bizim mensup olduğumuz milletinbir lisanı ve şiiri var mıdırve bunu ıslah kabil midir?diye asla mülâhaza etmemişlerdir»
27ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ içinde üçte bir oranında Türkçe kelime bulunmayan münşeat eserlerini de anan Ziya Paşa, yazının amacını yitirdiğini belirtir: «..garibi şurası ki böyle anlaşılamayacak ibare yazabilmek hüsn-i kitabetten addolunuyor».
28ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Sonra bu durumun tarihçesini örneklerle açıklayan yazar, o günkü Türkçe’nin öğretilmesinin hemen hemen imkânsız olduğunu ispatlayarak, şiirimizle nesrimizin geriliğinden yakınır:
29ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ «..Vah bize! Yazık bize!Bu hale göre bizim millette tabiî hal üzre ne şiirve ne de inşâ vardemek olur».
30ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Hemen ardından yazısınınana fikrini koyar:«Hayır, bizim tabii olanşiir ve inşamıztaşra halkıyla İstanbul ahalisinin avamı beynindehâlâ durmaktadır.
31ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Bizim şiirimizhani şairlerin nâmevzun diye beğenmedikleriavam şarkıları ve taşralardave çöğür şairleri arasındadeyiş, üçleme ve kayabaşı-tabir olunan nazımlardır»
32ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Millî bir edebiyat içinHalk kaynağına ve diline başvurmak gereğini belirtipbu alandaki ihmallerin kısa zamanda giderilebileceğini açıklar;
33ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ kendi kuşağının zor yazışını,dil güçlüklerini örneklerle anarak şu son yargıya ulaşır: «Bu fenalığı def için tabiata ittiba' etmeli».
34ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Namık Kemal Magosa sürgünü iken Ziya Paşa önemli görevlerdedir ve bir divan edebiyatı antolojisi hazırlayarak başına manzum bir önsöz koyar (1874, Hârâbat, üç cilt, Arap, Fars,Türk şiir antolojisi).
35ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Divan şiirimizin tarihine toplu bir bakış olan bu önsöz,«Şiir ve İnşa»daki düşüncelerin hemen hemen tersidir; halk şiiri küçümsenir ve Ziya Paşa kendi şiirlerine bol yer verirken Namık Kemal'i unutmuş görünür.
36ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Divan edebiyatının açık bir propagandası saydığı bu dönek çalışmadan ötürü Namık Kemal, iki eleştirisi ile esere karşı çıkacak, arkadaşının tutarsız davranışını suçlayacaktır.
37ZİYA PAŞA “Şiir ve İnşa» makalesiyle Hârâbat Mukaddimesi“ Kişisel çıkarlarını sürdürme amacıyla Ziya Paşa'nın ileri geçmişinden geri dönen bu tutumu, onun bütün dengesizliğini gösterir.
38TERKİB-İ BEND«Bent» denilen bölümlerden oluşur. Bentler, «hane» ve «vasıta> oda verilen bölümlerin birleşmesiyle kurulur.
44TERKİB-İ BEND -TERCİ-İ BEND Terkib-i bent ve terci-i bent, dinsel, düşünsel konuları işler.
45TERKİB-İ BEND -TERCİ-İ BEND Ayrıca toplumsal eleştiriye yönelik olanları da vardır, (örneğin 16. yüzyıl ozanı Bağdatlı Ruhi'nin terkib-i bendi, zamanının toplumsal yaşamını, bu yaşama egemen olan dinsel bağnazlığı eleştiren bir manzumedir.)
46Terkib-i Bend – Ziya Paşa Bir katre içen çeşme-i pür-hûn-ı fenadanBaşın alamaz bir dahi bârân-ı belâdanYokluğun kan doluçeşmesinden bir damla içen,bir daha bela yağmurlarındanbaşını alamaz.IV-1
47Terkib-i Bend – Ziya Paşa Asude olam dersen eğer gelme cihâneMeydâne düşen kurtulamaz seng-i kazadanEğer mutlu olayım dersenbu cihana gelme;(çünkü) meydana düşen,"kaza" taşından kurtulamaz.IV-2
48Terkib-i Bend – Ziya Paşa Sâbit-kadem ol merkez-i me'mûn-ı rızâdaVareste olup dâire-i havf u recâdanKorku ve ümit (yalvarma) dairesinden kurtulup razı olmanın (hoşnutluğun, tevekkülün) emniyetli merkezinde sabit ayaklı ol.IV-3
49Terkib-i Bend – Ziya Paşa Dursun kef-i hükmünde terâzû-yı adaletHavfın var ise mahkeme-i rûz-ı cezadanCeza gününün mahkemesindenkorkun varsahükmünün elinde adalet terazisi bulunsun (yargıların adaletli olsun).IV-4
50Terkib-i Bend – Ziya Paşa Her kim ki arar bûy-ı vefa tab'-ı beşerdeBenzer ana kim devlet umar zıll-ı hümâdanİnsanın yaratılışında vefakokusu arayan kişi,Hüma kuşunun (devlet kuşunun) gölgesindedevlet (mevki, saadet, ikbal) arayan kişiye benzer.IV-5
51Terkib-i Bend – Ziya Paşa Bî-baht olanın bağına bir katresi düşmezBaran yerine dürr ü güher yağsa semâdanGökten yağmur yerine inci veelmas yağsabahtsız olanın bağınabir damlası (tanesi) düşmez.IV-6
52Terkib-i Bend – Ziya Paşa Erbâb-ı kemâli çekemez nakıs olanlarRencîde olur dîde-i huffâş ziyadanEksik olan kişilerolgun kişileri çekemez;(nitekim)yarasanın gözüışıktan incinir (rahatsız olur).IV-7
53Terkib-i Bend – Ziya Paşa Her âkile bir derd bu âlemde mukarrerRahat yaşamış var mı gürûh-ı ukalâdanHer akıllının bu âlemde birderde uğrayacağıkararlaşmıştır (bellidir); akıllılar topluluğundan,rahat yaşamış olan var mı?IV-8
54Terkib-i Bend – Ziya Paşa Hâlletmediler bu lügâzın sırrını kimseBin kafile geçdi hükemâdan fuzalâdanErdemli kişilerden vefilozoflardan bin kafile (gelip)geçti; (ama) bu bilmeceninsırrını kimse hâlledemedi.IV-9
55Terkib-i Bend – Ziya Paşa Kıl san'at-ı Üstâd'ı tahayyürle temaşaDem urma eğer ârif isen çûn ü çerâdanEğer arif isen "nasıl" ve"niçin'lerden bahsetme(bunlarla uğraşma);Üstad'ın sanatınıhayretle seyret.IV-10
56Terkib-i Bend – Ziya Paşa İdrâk-i me'âli bu küçük akla gerekmezZîrâ bu terâzû o kadar sıkleti çekmezYüce anlamı idrak etmekbu küçük akla gerekmez (aklınişi değildir); zira bu terazi (akıl)o kadar ağırlığı çekmez.IV-11
57Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Verdük dil ü can ile rızâ hükm-i kazayaGam çekmezüz uğrarsak eğer derd ü belâyaBiz canı gönülden kaderin hükmüne razı olduk.(Bu yüzden) dert ve belaya uğrasak da gam çekmeyiz.V-1
58Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Koyduk vatanı gurbete bu fikr ile çıkdukKim renc-i sefer bâis ola izz ü âlâyaYolculuk zahmeti bize değer veyücelik kazandırır düşüncesiylevatanı bırakıp gurbete çıktık.V-2
59Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Devr eylemedük yer komaduk bir nice yıldurUyduk dil-i dîvâneye dil uydı hevâyaYıllarca dolaşmadıkyer bırakmadıkBiz deli gönüle uyduk,gönül de kendi havasına (arzularına) uydu.V-3
60Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Olduk ne yere varduk ise ışka giriftarAlındı gönül bir sanem-i mâh-JikâyaNereye vardıksaaşka tutulduk.Gönül, ay yüzlü bir güzele kapıldı.V-4
61Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Bağdâd'a yolun düşse ger ey bâd-ı seher-hîzÂdâb ile var hizmet-i yârân-ı safâyaEy sabah yeli! Bağdat'a yolundüşerse eğer, hoş anlaryaşadığımız dostlarasaygıyla varve hizmetlerinde bulun.V-5
62Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Rûhî'yi eğer bir sorar ister bulunursaDerlerse buluştun mı o bî-berg ü nevayaEğer Ruhi'yi arayan soran bulunur da hiçbir şeyikalmayan o zavallıyarastladın mı derlerseV-6
63Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Bu makta-ı garrâyı oku ebsem ol andaMalûm olur ahvâlimiz erbâb-ı vefayaOrada bu parlak maktayı (sonbeyti) oku ve sus;durumumuz o vefalı dostlaramalûm olurV-7
64Terkib-i Bend – Bağdatlı Ruhi Hâlâ ki biz üftâde-i hûbân-ı Dımışk'uzSer-halka-i rindân-ı melâmet-keş-i ışkuzBiz hâlâŞam güzellerinin âşığıyız,aşk uğruna rüsva olup kınananrintler halkasının başıyız.V-8