aslında, bu lafoloji
biliminin [klasik kültür ve felsefe araştırmalarına "lafoloji" diyen bilim adamları da varmış, bunu çiğdem dürüşken
hoca'dan işittiğimizde tebessüm etmiştik. aslında derinde bazı mevzuları kavrayamamış oldukları yatmakta.] içindeki her bireye, ta en baştan çakılı ve zamanla demirbaş
karakterli bir sorudur bu.
eski çağ'ın [tabi ki kastettiğim, yunan
ve roma
medeniyetleridir.] ilk filozofu homeros
ise, [aristoteles
bu savı öne sürmüştür.] onun yazdığı ya da [bu muallaktaki bir mevzudur, o halde, "homeros'un destanları" deyip geçemeyiz bu iki destana (ilias
ve odysseia
)] halk tarafından zaten bilinen ve sözlü anlaıtm yoluyla insandan-insana aktarılan bu hikayelerin inandırıcı karakteri bulunmaktadır ki, mevzu bahis edilen tanrılar, zamanın tanrılarıdır, o tanrılar ki yarı insan gibidirler, hata
yapabilirler, kapris
yapabilirler, ihtiras
kurbanı olabilirler, karı dırdırı çeken zeus
vardır mesela tanrılar listesinin başında, insan gibi düşünülmüşlerdir. ee o zaman, "homeros bir dünya görüşünün habercisi, dünya ve hayatın bir yorumcusudur." [antik felsefe
, walther kranz
, türkçesi: suad y. baydur
., sosyal yayınlar
]
evrenin sorgulanmasından evvel, ilias ve odysseia destanlarında öyle sahneler vardır ki; aslında dönemin her türlü toplum yorumunun bir göstergesidir. homeros, insanlar
ve insan hayatı
üzerine yaptığı sayısız gözlemleri çok kere birleştirerek genel bir yargıya da varır. kanımca homeros diye biri yaşamamıştır, yaşamışsa bile bir destanı böylesine yerli yerine oturtmamıştır. [şüpheci
yaklaşmıyorum, mantıklı
yım.] halkça zaten söylenmekte olan hikayeler, türlü ozanlar tarafından kimi zaman abartılarak, kimi zaman çarpıtalarak yeniden sunulmuş olabilir, bu da şunu gösterir; halkın arasında yaşayan şairler, halkın istediği veya zaten halktan aldıklarını lirizm
e dökebilirler, bunun sonucunda da şu olur; destanlar halkın inanışlarına göre şekillenir, yani beklenen sunulur, sunulan da beklentiyi karşılar. her iki destanın kimi yerlerinde geçen; bir şair dinleyen insan kalabalıkları, şaire önem verirler kimi zaman etkilenirler, kimi zaman kendilerini, şiirlerde anlatılan kahramanların yerlerine koyarlardı, bu ne demektir?
eski çağ insanı inançlıydı, demektir. yoksa homeros 'a atfedilen ikinci destan odysseia 'nın başlangıcında, baş tanrı
[zeus] insanların, kötülüğün nedeninin kendilerinde değil de, tanrılarda aramalarını eleştirmiştir, "insana mesaj da, ihtiyacı olduğunda verilir." gerçeğini hatırlarsak, inançların sağlamlaştırılması açısından, başlıkta sorduğum soruya olumlu cevap vermeme sebeptir.
yine bu tartışmada; bilgin paul mazon
, ilias destanını bir bütün olarak incelerken, 1. den 24. bölüme kadar bir ana olayın süregeldiğini göstermiş ve şu sonuca varmış; her biri tutarlı bir bütün olan bölümler belki homeros 'un eseridir, ama ilias destanına yabancıdır. homeros yaklaşık 1500 dize tutan asıl ilias destanını yarattıktan sonra, onu eklemelerle genişletip 16.000 dizelik bugünkü metin haline getirmiş olabilir. ama bu işi başka bir ozan da yapmış olabilir. bunun üzerinde ısrarla duruyorum ki eserin kim tarafından, nasıl yazılmış olduğu -ki fikrimi belirttim- nasıl halak ait olduğu mühimdir, olayları yaşandıkları dönem çerçevesinde incelemek lazım, yani söylenen türküler aynadır başlıktaki sorunu cevabına, biraz da bu konuda çok emek vermiş azra erhat
hocamıza kulak verelim;
"..homeros, yaşamış büyük bir ozandır. o, büyük bir destan geleneğinin başlangıcında değil, ortasında bulunuyordu, yani troya efsanelerini kendi yaratmamış, yalnızca biçimlendirmiştir. bu efsaneler arasında bir seçme yapmış ve seçtiği destan olaylarını sıkı bir düzen içinde, bir bütün olarak kurmuştur.
..
homeros destanları gerçek bir dünyayı anlatır. bu gerçeğin iki tarih tabakası üzerine yayılmasına şaşmamalı: ozan bir kendi gördüğü, yaşadığı çağı anlatır, bir de eski çağlar üzerine bildiklerini. gördüğü ile duyduğunu birleştirirken kimi çelişkilere düşmesi olağan değil de nedir?
..
homeros, iliada 'yı yazdı mı, yazmadı mı? ilyada 'yı yarattı ya, eserini kendisinin ya da bir başkasının kaleme alması o kadar önemli değildir. [bu konuda azra hocam'a katılmıyorum.] kaldı ki efsane geleneği içinde bu bilinçli seçmeyi yapan ozanın, yazının bilindiği bir çağda, aslında okunmaya yarayan destanını yazı ile yazması da akla uygun geliyor. ama öyle değilse, yani destanları homeros kendi kaleme almamış da bir başkası almışsa, bu başkası da kimi eklemeler yapmışsa, bundan ne çıkar?.."