Paranoya, aşırı endişe veya korkuyla karakterize edilen, sıkça mantıksız kuruntularla bilinen bir rahatsızlıktır. Kelime Yunanca'da, "παράνοια" (paranous) "düpedüz delilik" anlamına gelir (para = dışarıda; nous = akıl, aklını kaçırma) ve terim geçmişte kuruntu, delirme durumlarını ifade etmek için kullanılmıştır.
Paranoya nedir?
Paranoya, kişinin kendisini tehdit ve tehlikede altında olduğunu düşünmesidir. Bu tehdit ve tehlikenin gerçek bir temeli olmayabilir veya kişinin yorumu ile gerçek durum arasında büyük bir fark olabilir. Paranoya, kişinin düşüncelerini, davranışlarını ve ilişkilerini olumsuz yönde etkileyebilir.
Paranoyanın belirtileri
Paranoya, aşağıdaki belirtilerle kendini gösterebilir:
Kişi kendini sürekli tehdit altında hisseder.
Kişi başkalarının kendisine zarar vereceğini düşünür.
Kişi başkalarının kendisi hakkında konuşmadığını düşünür.
Kişi başkalarının kendisini takip ettiğini düşünür.
Kişi başkalarının kendisine karşı komplo kurduğunu düşünür.
Kişi başkalarının düşüncelerini okuyabildiğini düşünür.
Kişi başkalarının onun eylemlerini kontrol ettiğini düşünür.
Paranoyanın nedenleri
Paranoyanın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, aşağıdaki faktörlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir:
Beyin hasarı: Beyindeki bazı hasarlar, paranoyanın gelişmesine neden olabilir.
Psikolojik bozukluklar: Şizofreni, anksiyete bozuklukları ve kişilik bozuklukları, paranoya ile ilişkili olabilir.
Madde kullanımı: Madde kullanımı, paranoyaya neden olabilir veya var olan paranoyayı şiddetlendirebilir.
Travma: Travmatik bir olay, paranoya gelişimine yol açabilir.
Paranoyanın tedavisi
Paranoyanın tedavisi, altta yatan nedene bağlı olarak değişebilir.
Psikolojik destek: Paranoya, psikolojik bir bozuklukla ilişkiliyse, psikoterapi yardımcı olabilir.
İlaç tedavisi: Şizofreni ve diğer bazı psikolojik bozukluklar, ilaç tedavisi ile kontrol altına alınabilir.
Madde bağımlılığı tedavisi: Madde bağımlılığı, paranoyaya neden oluyorsa, madde bağımlılığı tedavisi gereklidir.
Paranoya ile başa çıkmak
Paranoya ile başa çıkmak zor olabilir. Ancak, aşağıdaki ipuçları yardımcı olabilir:
Dostlarınız ve ailenizle konuşun. Onlardan destek isteyin ve paranoya ile başa çıkmanıza yardımcı olmalarını sağlayın.
Psikolojik destek alın. Bir terapist, paranoyayı anlamanıza ve başa çıkmanıza yardımcı olabilir.
İlaç tedavisi alın. Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli olarak kullanın.
Madde kullanımından kaçının. Madde kullanımı, paranoyayı şiddetlendirebilir.
Stresi azaltın. Stres, paranoyayı tetikleyebilir. Stresi azaltmak için egzersiz, yoga veya meditasyon gibi aktiviteler yapabilirsiniz.
Sonuç olarak
Paranoya, ciddi bir psikolojik rahatsızlıktır. Paranoya ile başa çıkmak zor olabilir ancak doğru tedavi ve destek ile kontrol altına alınabilir.