Periyodik Sistem
Doğada bulunan elementlerin daha kolay incelenebilmesi, arandığında daha kolay bulunabilmesi için belirli özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Elementlerin sınıflandırılması sonucunda periyodik sistem oluşmuştur. Elementlerin sınıflandırılmasının tarihsel gelişimini şu şekilde özetleyebiliriz:
- Johann Döbereiner: Elementlerin sınıflandırılması ile ilgili ilk çalışmayı yapmıştır. Benzer özellik gösteren elementleri üçlü gruplar oluşturmuştur.
- Alexandre Beguyer de Chancourtois: İlk periyodik çizelgeyi oluşturmuş olup elementleri dikey sütunlarda olacak şekilde bir silindir çevresine sarmal olarak sıralamıştır.
- John Newlands: O zamana kadar bilinen 62 elementi atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. İlk 8 elementten sonraki elementlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin tekrarladığını fark etmiş ve bunu müzikteki oktav kanununa benzetmiştir.
- Dimitri İvanovic Mendeleyev: Elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. Ancak bazı elementlerin yeri bulunması gereken yerden farklı olmuştur. Periyodik sistemde boşluklar bırakarak daha bulunmamış elementleri tahmin etmiştir. Periyodik sistemin babası olarak bilinir.
- Lothar Meyer: Mendeleyev ile aynı zamanda elementleri benzer biçimde sınıflandırmıştır. Elementleri sıralarken fiziksel özelliklerine göre sıralamayı yapmış ve Mendeleyev gibi tablodaki bazı yerleri boş bırakmıştır.
- Henry Moseley: O dönemde atom numaralarının(proton sayılarının) keşfedilmesiyle elementleri proton sayılarına göre sıralamış ve sıralamaya uymayan bazı elementlerin tam olarak sıralamaya uyduğunu farketmiştir. Günümüzde kullanılan periyodik tablonun temellerini atmıştır.
- Gleen Seaborg: Periyodik tablonun en altına iki satır ekleyerek (Lantanit ve Aktinitler) en son şeklini vermiştir.
Periyodik Sistem
Elementlerin atom numaralarına(proton sayılarına) göre sıralandıkları tabloya periyodik tablo adı verilir. Periyodik tabloda:
- Periyodik cetvelde düşey sütunlara grup yatay sıralara da periyot denir. Periyodik cetvelde 18 grup, 7 periyot vardır.
- Gruplardan 8 tanesi A grubu, 10 tanesi ise B grubudur.
- Aynı grupta bulunan elementlerin değerlik elektron sayıları(son katmanlarındaki elektron sayısı) aynı olduğundan kimyasal özellikleri benzerdir.
- Periyodik tabloda 118 tane element bulunmaktadır.
- Hidrojen ve Helyum elementleri tablodaki istisnalardır. Hidrojen 1A grubunda bulunmasına rağmen bir metal değil gaz halde bir A-metaldir. Helyum ise 8A grubunda bulunmasına rağmen son katmandaki elektron sayısı 2’dir.
Periyodik tabloda soldan sağa doğru gidildikçe;
- Atom numarası (proton sayısı) ve kütle numarası artar.
- Periyot sayısı değişmez, grup numarası artar.
- Atom hacmi (çapı) azalır.
- Değerlik elektron sayısı (son yörüngedeki elektron sayısı) artar.
- Metalik özellik azalır, a-metalik özellik artar.
- Elektron alma isteği artar.
Periyodik tabloda yukarıdan aşağıya gidildikçe;
- Atom numarası (proton sayısı) ve kütle numarası artar.
- Periyot numarası artar, son katmanında elektron sayıları değişmez.
- Metalik özellik artar, a-metalik özellik azalır.
- Atom hacmi (çapı) artar.
- Elektron verme isteği artar.
Bilgi: Periyodik tabloda en güçlü metaller sol alt tarafta, en güçlü a-metaller ise sağ üst tarafta yer alır.
Periyodik tabloda bazı grupların özel isimleri bulunmaktadır. Bunlar;
Periyodik elementlerin yerleri elektron dağılımları yapılarak bulunabilir. Yörünge (katman) sayısı periyot numarasını, son yörüngedeki elektron sayısı(değerlik elektron sayısı) ise A grubundaki grup numarasını verir. Örneğin,
Hazırlayan: Serkan BOLCA – Fen Bilimleri Öğretmeni