POST TRAVMATİK STRES BOZUKLULUĞU
A - Aşağıdakilerden her ikisinin de bulunduğu bir biçimde kişi travmatik bir olayla kaşılaşmıştır.
1 - Kişi gerçek bir ölüm yada ölüm tehdidi, ağır bir yaralanma yada kendisinin yada başklarının fizik bütünlüğüne bir tehdit olayını yaşamış, böyle bir olaya tanık olmuş, yada böyle bir olayla karşı karşıya gelmiştir.
2 - Kişinin tepkileri arasında aşırı korku, çaresizlik ya da dehşete düşme vardır.
Not: Çocuklar bunların yerine dezorganize ya da ajite davranışla tepkilerini dışavurabilirler.
B - Travmatik olay aşağıdakilerden biri (ya da daha fazlası) yoluyla sürekli olarak yeniden yaşanır:
Olayın, elde olmadan tekrar tekrar anımsanan sıkıntı ya da algılar vardır. Not: Küçük çocuklar, travmanın kendisini ya da değişik yönlerini konu alan oyunları tekrar tekrar oynayabilirler.
Olayı, sık sık, sıkıntı veren bir biçimde rüyada görme. Not: Çocuklar, içeriğini tam anlamaksızın korkunç rüyalar görebilirler.
Travmatik olay sanki yeniden oluyormuş gibi davranma ya da hissetme (uyanmak üzereyken ya da sarhoşken ortaya çıkıyor olsa bile, o yaşatıyı yeniden yaşıyor gibi olma duygusunu, illüzyonları, hallüsinasyonlar ve dissosiatif “flashback” epizodlarını kapsar).
Travmatik olayın bir yönünü çağrıştıran ya da andıran iç ya da dış olaylarla kaşılaşma üzerine yoğun bir psikolojik sıkıntı duyma.
Tarvmatik olayın bir yönünü çağrıştıran ya da andıran iç ya da dış olaylarla karşılaşma üzerine fizyolojik tepki gösterme.
C - Aşağıdakilerden üçünün (ya da daha fazlasının) bulunması ile belirli, travmaya eşlik etmiş olan uyaranlardan sürekli kaçınma ve genel tepki gösterme düzeyinde azalma (travmadan önce olmayan)
Travmaya eşlik etmiş olan düşünce, duygu ya da konuşmalardan kaçınma çabalar.
Travma ile ilgili anıları uyandıran etkinlikler, yerler ya da kişilerden uzak durma çabaları.
Travmanın önemli bir yönünü anımsayamama.
Önemli etkinliklere karşı ilginin ya da bunlara katılımın belirgin olarak azalması.
İnsanlardan uzaklaşma ya da insanlara yabancılaştığı duyguları.
Duygulanımda kısıtlılık (örn. Sevme duygusunu yaşayamama)
Bir geleceği kalmadığı duygusunu taşıma (örn. Bir mesleği, evliliği, çocukları ya da olağan bir yaşam süresi olacağı beklentisi içinde olmama)
D - Aşağıdakilerden ikisinin ( ya da daha fazlasının) bulunması ile belirli, artmış uyarılmışlık semptomlarının sürekli olması:
Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük
İrritabilite ya da öfke patlamaları
Düşüncelerini belirli bir konu üzerinde yoğunluştırmada zorluk çekme
Hipervijilans
Aşırı irkilme tepkisi gösterme
E - Bu bozukluk, (B,Cved Tanı Ölçütlerindeki semptomlar) 1 aydan daha uzun sürer.
F- Bu bozukluk, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da işlevselliğin önemli diğer alanlarında bozulmaya neden olur.
TRAVMA YASAMIS OLANLARA VE AILELERINE KILAVUZ ,YARDIMCI OLACAK, ABD DE TAM 100 ADET PTSH UZMANINA DANISILARAK HAZIRLANMIS POST TRAVMA STRES HASTALIGI=PTSH TESHIS, TEDAVI BILGILENDIRME BROSURUDUR
TRAVMA; cocukken cinsel tacize,agir ihmale/tacize ugrayanlar, savas yasayanlar, savasa katilanlar, savas nedenli yerlerinden yurtlarindan ayrilip baska sehirlere,baska ulkelere gocmek,multeci olmak zorunda kalanlar, deprem dahil tabii felaketler yasayanlar,agir taciz, tecavuze,inseste,iskenceye ugrayanlar,ani beklenmedik olum yasayanlar,agir trafik kazasi,ucak kazasi gecirenler ve yakinlari, yetiskin olup hala bu travmalari yasayanlar veya travmaya sahit olanlar bu sayfalari da okuyunuz.
[url]www.psychguides.com[/url] Expert Consensus Treatment Guidelines For Posttraumtic Stress Disorder;A Guide For Patients and Familes
Eger siz veya sevdiginiz birisine post travma stres hastaligi PTSD=PTSH teshisi konmussa, probleminize cok ender rastlanan bir sey gibi bakabilirsinizve yalniz oldugunuzu dusunursunuz. Ama bu dogru degildir.Ayni durumda olan bircok insan vardir ve size yardim edilebilir.ABD de yetiskinlerin % 70 si yasamlari boyunca en az bir adet onemli buyuk travma yasamislardir ve cogu da PTSD denen duygusal reaksiyonlar yasamislardir.Su anda nufusun % 5sinin halen PTSD hastaligi oldugu,% 8 zinin de gecmiste bir zamanlar PTSD oldugu bilinmektedir.Erkeklere gore,PTSD kadinlarda iki kat fazla gorulmektedir.sansliyiz ki,size etkin sekilde yardim edebilecek, bu problemi yenmenize ve normal yasama geri donmenize yardim edecek cok etkin tedaviler var simdi. Bu brosur PTSD hakkinda en cok sorulan sorulara cevap vermek icin ABD de 100 adet PTSH uzmaniyla yapilan gorusmelerden,calismalardan alinan cevaplarla hazirlanmistir.
POST TRAVMATIK STRES HASTALIGI PTSD=PTSH NEDIR?
PTSH teshisi konabilmesi icin asiri stres yaratan ve bir seri karakteristik semptomlarin olusmasina ve en az bir ay surmesine sebep olacak bir olay yasanmis olmasi lazimdir.
ASIRI YOGUN STRES YARATAN SEYLER NELERDIR?
Ornekleri sunlardir;
· Ciddi bir kaza veya deprem,hortum,sel felaketleri vs gibi tabii felaket
· Tecavuz veya kriminal saldiri,size karsi agir suc islenmis olmasi
· Savasta gorev almis, savas bolgesinde bulunmus olmak
· Cocuk cinsel tacizi veya fiziksel taciz veya asiri agir ihmal
· Rehine olmak/tutukluluk /iskence gormek/ gocmen olarak yer,ulke,sehir degistirmek zorunda kalmak
· Travmatik bir olaya sahit olmak
· Sevilen birisinin beklenmedik ani olumu
Oteki cins agir ama asiri olmayan stres de insanin cok uzulmesine sebep olabilir ama PTSH ye sebep olmaz (mesela isini kaybetmek, bosanmak, okulda basarisiz olmak, yasli bir aile uyesinin beklenen olumu).
PTSH HASTASININ UC ADET ANA TIP SEMPTOMU VARDIR;
1-Sunlarla belirlenen,hayatindaki travmatik olayi tekrar yasamak;
· Olayin asiri stres yaratan,aniden ortaya cikan hatirlanmasi olayi vardir
· Flashbacks=flesbekler ki bunlar siz uyanikken sanki olay o anda, simdi tekrar oluyor gibi yasanmasi duygulari yasanir
· Gece kabuslari-olayin kendisi veya ruyada korkutucu goruntuler sik sik gorulur
· Insana olayi hatirlatan, tetikleyen olaylara kisinin asiri abartili duygusal ve fiziksel reaksiyonlari vardir
2-Sunlarla belirlenen kacis, engelleme ve duygusal hissizlik/katilasma vardir;
· Travma ile ilgili aktivitelerden,yerlerden ,dusuncelerden,hislerden veya konusmalardan tamamen,asiri bir sekilde kacis
· Ilginin kaybolmasi
· Baska insanlardan kendini uzak ve kopmus hissetmek
· Kisitlanmis duygular
3-Asagidakilerde artis gorulur;
· Uyumada zorluk
· Sinirlilik ve ofke nobetleri,kizginlik puskurmeleri
· Konsantre olmakta zorluk
· Uyku saatleri dahil asiri uyanik ve korunma amacli asiri dikkatli olmak
PTSH ILE ILGILI BASKA NE PROBLEMLER VARDIR?
Yukarda aciklanan 3 tip ana PTSH semptomu travmalarda en cok gorulen reaksiyonlardir.Ama yine sik gorulen, yasanan baska semptomlar da vardir.PTSH semptomlari basarili bir sekilde tedavi edildikce bunlarin cogu iyileseceklerdir-daha iyi duruma geleceklerdir.Ama bazilari da ilave tedaviler gerektireceklerdir.
PANIK ATAKLAR
Travma yasayan kisilerde, travmayi hatirlatan bir seye maruz kaldiklarinda panik atak gorulebilir (mesela tecavuz eden kisiye benzeyen bir adam gorduklerinde,kotu bir kazadan sonra arabayla yolculuk etmek,evini,mahallesini yerle bir eden bir tayfun yasamis insan tekrar bir firtina olusmasi haberi duydugunda gibi). Panik atak,fiziksel veya psikolojik semptomlarin da eslik ettigi cok yogun korku veya rahatsizlik duygusudur.Fiziksel semptomlar kalbin hizli atmasi,yarisir gibi hizli carpmasi, terleme,vucudun titremesi veya ellerin vs titremesi,nefes alamama, boguluyormus gibi hissetmek,goguste agri,mide bulantisi,soguk ter dokmek , usumek, alev/ates basmasi,hissizlik veya biryerlerine igneler batiyor gibi hissetmek. Kiside hem de psikolojik semptomlar da gorulebilir ki bunlar- kendini gercekten varmis gibi, gercekmis gibi hissetmemek,veya insanlardan ,cevreden kopmus hissetmek,veya aklini kacirdigindan korkmak,olmekte oldugunu veya kalp krizi gecirdigini sanmak.
ASIRI ENGELLEME ,KACIS DAVRANISI
PTSH nin karakteristik bir semptomu da travmayi hatirlatan seylerden kacmak, engellemektir. Ama bazen bu engelleme,kacis orijinal travmanin onlenmesi sinirlarinin cok otesine kadar gider ve gunluk yasamin her turlu cephesini kapsar.Bu o kadar agir bir duruma gelebilir ki,kisi evden disari cikamaz ve sadece yaninda birisi oldugu zaman disari cikabilir.
DEPRESYON
Travma yasayan bircok insan sonra depresyona girer ve artik daha onceleri hoslarina giden, keyif aldiklari seylerden hoslanmaz olurlar.Ve de gereksiz sucluluk ve kendini suclama duygulari gelistirirler ve yasanan travma tecrubesinin kendi suclari oldugunu dusunurler ki bu tamamen yanlistir;dogru degildir.Mesela tecavuze ugrayan bir kurban kisi, araba park edilen alanda aksamin erken saatlerinde arabasina yurudugu icin kendini suclar;endustri felaketlerine ugrayan bir kurban neden kendisinin patlamayi onleyebilecek bir olmayan motor sesi vs yi duymadigini dusunup kendini suclar.
INTAHARA MEYILLI DUSUNCE VE DUYGULAR
Bazen depresyon o kadar agirlasir ki,insanlar artik yasamaya degmeyecegini dusunurler. Yapilan calisma ve arastirmalara gore,tecavuz kurbanlarinin % 50 si gibi cok buyuk bir cogunlugu intahar dusunceleri yasadiklarini rapor etmektedirler.Eger bir travmatik olaydan sonra siz veya sevdiginiz birisinin intahar dusunceleriniz varsa,derhal profosyonel bir danismana basvurmak ve bu durumu asmaniz icin gereken yardimi almaniz cok onemlidir.
BAGIMLILIK=ALKOL VE OTEKI UYUSTURUCULAR
PTSH li ,travma yasamis kisiler cektikleri acilari oldurmek icin alkol ve uyusturuculara basvurabilirler.Ayni zamanda receteli ve/veya recetesiz satilan oteki ilaclari da amclari disinda kullanabilirler.Bu anlasilabilir bir reaksiyondur ancak uygunsuz sekilde alkol ve uyusturucu kullanmak kisideki semptomlari/belirtileri daha da azdirir/tetikler/kotulestirir ve basarili sekilde tedavi olmalarini da cok guclestirir. Alkol ve uyustuucular sadece gecici rahatlama saglarlar; ama uzun vadede zaten su anda kotu olan durumu daha da kotulestirirler.Alkolsuz ve uyusturucusuz bir sekilde,problemle yuzlesmek,sizin daha kisa surede iyilesmenizi saglar ve daha az problem yasarsiniz.
DISLANMIS VE IZOLE EDILMIS OLMAK ,YALNIZLIK HISLERI
PTSH li hastalara asiri sosyal destek verilmeli,yardim edilmelidir,ama onlar cogunlukla kendilerini cok yalniz hissederler ve tecrubeleri,yasadiklari yuzunden izole olmus hissederler ve baskalarindan yardim istemek onlar icin cok zordur.Ozellikle de kendilerinin neler yasadiklarini anlayabilecek insan bulabileceklerine inanmalari cok zordur. PTSH semptomlari hemde bu insanlarin sosyal olarak fonksiyonlarini surdurmelerini cok zorlastirir. Mesela yabanci birisi tarafindan saldirilmis,veya tecavuz edilmis birisi tum yabancilardan korku duymak hisleri ,endiseleri yasayabilir.Asiri yogun bir travmadan sonra evlilik ve aile ici yanlis anlasilmalar da oldukca sikdir.
GUVENSIZLIK VE ALDATILMISLIK HISLERI
Muthis felaket bir tecrube yasadiktan sonra, baska insanlara guveninizi kaybedebilir ve aldatildiginizi dusunebilir veya dunyanin ,kaderin veya hatta Tanrinin sizi aldattigini dusunebilirsiniz.Ama iyilesmek icin yardim istemeniz ve oteki insanlara sizi anlama sansini vermeniz sarttir.Terapistinizle,ve/veya spiritiuel danismaninizla baglantilarinizi tekrar kurabilmek icin cok yol alabilirisiniz.
OFKE,KIZGINLIK VE SINIRLILIK
Travma yasamis ve ayakta ve hayatta kalmayi basarmis kisilerde ofke ve sinirlilik cok sik gorulen bir reaksiyondur.Tabii ne zaman bize kotu muamele edilse,ozellikle de saldiriya ugradigimizda,haklarimiza tecavuz edildiginde ofke,kizginlik tabii ve anlasilabilir bir reaksiyondur. Ancak asiri ofke iyilesmeyi engeller ve kisinin evde,iste ve tedavide oteki insanlarla bir arada yasamasini zorlastirir.
GUNLUK YASAMDA AGIR FONKSIYON BOZUKLUGU
PTSH li,travma yasamis bazi kisilerde hem sosyal olarak hem de iste veya okulda, travmadan sonra uzun zaman agir fonksiyon bozukluklari gorulebilir.Mesela sadirilan/tecavuz edilen kurban hava karardiktan sonra evden cikmayi reddedebilir,boylece de agir sekilde sosyal ve keyif aktivitelerini engeller.Kisi konsantre olabilme yeteneklerini yitirir ve isindeki yapmak zorunda oldugu sorumluluklarini yerine getiremeyebilir.Cinsel tacize/tecavuze ugrayan kurban cok korku dolu oldugu icin yalniz basina bir evde kalamayabilir ve 10 sene bagimsiz ve tek basina yasadiktan sonra ailesi ile birlikte yasamak zorunda kalabilir.Derhal ve hemen tedavi ile bu problemlerin olusmasi da engellenebilir.
GARIP INANCLAR VE ALGILAMALAR
Ara sira agir travma yasamis birisi gecici olarak garip fikirler veya algilamalar gelistirebilir/ yasayabilir;mesela olmus bir aile uyesini gercekten gorebilmek veya onunla konusabilmek gibi.Bu semptomlar korkutucudurlar ve deluzyonlari ve halusinasyonlara benzerler;ama genellikle gecici sure yasanir ve siklikla da kendiliklerinden yok olurlar.
ASIRI YOGUN STRES VERICI BIR OLAY YASAMIS KISIDEKI OLAYLAR NASIL GELISIR,NE KADAR SURER?
Travmadan sonra psikolojik rahatsizliklarin ne kadar surecegi cok degisir herkese gore.Bazi insanlarda az veya hic uzun sureli olmayan etkiler gorulur;oysa bazilari trav,adan sonra aylarca,hatta yillarca problemler yasayacaklardir ve de bir profosyonel tarafindan tedavi edilmedikce iyilesmeyeceklerdir.Travmaya karsi muhtemel kisisel reaksiyonlar agirlik derecesine gore asagida siralanmistirlar.
TRAVMAYA SADECE KISA VE HAFIF REAKSIYON
Bazi insanlarda travmadan ,cok buyuk felaket tecrubeden sonra hic problem gorulmeyebilirse de, travmadan sonra en azindan bazi semptomlarin gorulmesi daha sik gorulur.Bunlar tedavi edilmeden cogunlukla kendiliginden gecerler.
AKUT STRES BOZUKLUGU
Akut stres hastaligina ,semptomlar 1 aydan daha az surerse teshis konur-ama bircok insanda yasanandan daha agirdir.Bu PTSH denebilmek icin cok kisadir ama daha sonra PTSH gelismesi riskini arttirmaktadir.
AKUT PTSH
Semptomlar bir aydan daha fazla surdugunde,ve kisinin fonksiyonlarina ciddi sekilde engel oluyorsa,teshis PTSh dir.Eger semptomlar 1-3 ay surduyse ,buna akut PTSH denir.Travmadan sonra bir aydan fazla agir semptomlar yasayan herkes saglik profosyoneline basvurmalidir.
KRONIK PTSH
Semptomlar 3 aydan daha fazla surerse,buna kronik PTSH teshisi konur.PTSH bir kere olusunca,tedavi olmadan gecmez,iyilesmez ve kesinlikle yardim istemeniz,saglik profosyoneline gitmeniz gerekir.
GECIKMIS/ERTELENMIS PTSH
PTSH semptomlari genellikle travmadan hemen sonra,genellikle ilk haftalarda baslamasina ragmen,bazen de travmadan aylar veya hatta yillar sonra ortaya cikar.Bu daha cok travmatik olayin yildonumunde yasanir daha cok;veya baska bir tavma daha yasanirsa ve hele de bu insan veya olay daha onceki orijinal olayi hatirlatiyorsa.
NEDEN BAZI KISILER TRAVMADAN SONRA IYILESIRLER,BAZILARI IYILESMEZLER?
Henuz neden bazi insanlarin travmadan sonra iyilestiklerini bazilarinin yillar sonra bile aci cektiklerini,semptomlari yasadiklarini bilemiyoruz.Ama asagidaki faktorler kiside PTSH olusmasinda etken olacaklardir;
· Travmanin daha agir olmasi
· Travmanin daha uzun yasanmis olmasi
· Kisinin travmaya yakin olmasi
· Travma daha tehlikeli oldukca
· Kisinin birden fazla defa travmatize edilmis olmasi
· Travmanin kisiye baska kisilerce yapilmis olamsi-tecavuz gibi
· Kisi arkadaslarindan ve ailesinden negatif reaksiyonlar aldiysa
Mesela eger birisine gercekten silahla ates edildigini gorurseniz veya size ates edilirse,sizde PTSH muhtemelen gorulecektir;ama silahla ates edilmeyi sadece dyduysaniz ve cinayeti daha sonra ogrendiyseniz durum baskadir.Hayati tehlikede olan tecavuz kurbani muhtemelen kronik PTSH olacaktir yine tecavuz edilmis ama hayatinin tehlikede olmadigina inanan oteki kurbana gore. Insanlar depremler,tayfunlar/hortumlar yasayanlara gore dahi ,aslinda TECAVUZ EDILDIKLERINDE VE ISKENCE EDILDIKELRINDE PTSH OLACAKLARDIR.Tecavuz edilen kadinin erkek arkadasi,kadini daha dikkatli/yeterince dikkatli olmadigi icin suclayabilir veya kurbanin arkadaslari onu anlayis ve sevgiyle,sempatiyle dinlemeyebilirler ve ona kesinlikle derhal,hemen “olayi unutmasini ve hayatina devame tmesini” soyleyebilirler.
Sucluluk ve yogun kizginlik/ofke iyilesmeyi engelleyebilir.Sizin icin onemli olan oteki kisilerle travmatik olaylari paylasmamaniz,travmanin etkilerini asmanizda sizi cok zorlayabilir.Nihayet uyusturucular (alkol dahil) kullanilmasi da,travmadan sonra yasananlarla basa cikmak beceri ve kapasitenizi yokedecek ve isinizi zorlastiracaktir.
PTSH NIN TEDAVISI
Ptsh DE IKI TURLU TEDAVI ETKILIDIR;PSIKOTERAPI VE ILACLAR.bazi kisiler PTSH den sadece psikoterapilerle iyilesirler;bazilarininsa psikoterapi+ilac kombinasyonlarina ihtiyaclari vardir;bazilarininsa sadece ilaclara ihtiyaci vardir.Siz ve doktorunuz sizin icin en iyisi hangisi konusacaksiniz.
Eger sizde sunlar varsa tek basina psikoterapi sizin icin en iyi cozum olabilir;
· Semptomlariniz hafiftir
· Hamilesiniz veya bebeginize sut veriyorsunuz
· Ilac kullanmamayi tercih ediyorsunuz
· Ilaclarla birbirine karisacak ve ters etkileri olabilecek bir tibbi hastalik durumunuz vs var
Eger sunlar varsa genellikle ilacla tedaviye ihtiyac vardir;
· Semptomlariniz agirdir veya uzun surmustur
· Baska bir psikiatrik durumunuz da var-mesela depresyon veya endise –ve bu da sizin PTSH den iyilesmenizi zorlastiriyor
· Intahar dusunceleriniz var
· Yasaminizda cok fazla stres yasiyorsunuz
· Gunluk yasam fonksiyonlarinizda cok zorlaniyorsunuz
· Tek basina psikoterapilere gidiyorsunuz ama hala bircok rahatsiz edici PTSH semptomlari yasiyorsunuz
PSIKOTERAPI
PTSH uzmanlari bunu tedavide ozellikle 3 tip psikoterapiler oldugunu soyluyorlar-endiseyi yonetmek,kognitive terapi,olayi yasamak/YUZLESMEK terapisi.Oyun terapileri ise PTSH li cocuklarda faydali bir tedavidir.
ENDISEYI YONETMEK TERAPISI
Endiseye hakim olmak,yonetmek terapisinde,terapist psikolog size PTSH semptomlari ile daha etkili basa cikabilmeniz icin asagidaki becerileri ogretecektir;
· Gevseme teknikleri egitimi- Korku ve endiselerinizi ,vucudunuzdaki ana kas gruplarini sistematik olarak gevseterek kontrol etmeyi ogrenirsiniz
· Nefes almak teknigi egitimi- yavas ve karindan nefes alarak gevseme ve/veya genellikle korkutucu fiziksel duygular yaratan-kalp carpintisi,bas donmesi,uyusma-gibi hos olmayan korkutucu yan etkileri olan,korktugumuzda yasanan hizli ve cabuk nefes almayi onlemeyi ogrenirsiniz
· Pozitif dusunme ve kendi kendine konusma teknigi-negatif dusuncelrin yerine poztif dusunceleri koymayi ogrenirsiniz-mesela travmayi.stres veren olayi hatirlatici durumlarda “Kontrolumu kaybediyorum” yerine “daha once basardim ve simdi de tekrar basarabilrim “ demek.
· Kendine guvenmek,kendini ifade edebilmek-isteklerini,dusuncelerini ve duygularini baskalarini dislamadan ifade etmeyi ogrenirsiniz
· Dusunceyi durdurmak-kendi kendine icinden “dur’ diye bagirarak, stres veren sikintili dusunceleri durdurmayi, yenmeyi basarabilirisiniz.
KOGNITIF TERAPI
Terapist sizin duygularinizi rahatsiz eden ve gunluk yasamda fonksiyon gostermenizi zorlastiran mantiksiz olan inanclarinizi degistirmenize yardimci olur.Mesela travma kurbanlari genellikle gercekci olmayan bicimde kendilerini suclayabilirler daha dikkatli olmadiklari icin veya savasa giden bir kisi ise,arkadasinin olumunden dolayi kendini suclayabilir.Kognitif terapinin amaci size ozellikle de uzuntu veren dusuncelerinizi tanimayi,onlarla karsi gercekci olmanizi,delil var miyi olcmenizi, ve de daha sonra,sizin daha dengeli duygulari basarmaniz icin daha gercekci dusunceleri benimsemenizi saglar;yardimci olur.
YUZLESME TERAPISI
Bu terapide, terapist size travmayi hatirlatan ve simdi gunluk hayatinizda realistik olmayan yogun korkulariniza sebep olan ozel durumlarla, insanlarla, objelerle, hatiralarla, veya duygularla yuzlesmenize yardim eder .Bu ikis ekilde yapilabilir;
· Hayalinizde yuzlesmek- terapist size israrla ve surekli travmatik hatiralarinizi anlatmanizi soyler –ta ki artik sizde bu anlattiklariniz eskisi kadar yuksek sevityede strese sebep olmayana kadar
· Realiteyle yuzlesmek-Terapist size su anda emin tehlikesiz olan,ama sizin yogun korkularinizi tetikledigi icin yapmaktan kacindiginiz seylerle yuzlesmenizi saglar;yardimci olur-mesela bir kaza gecirdikten sonra tekrar araba kullanmak, asansorde saldirildiktan sonra tekrar asansore binmek,evde soyulduktan sonra eve geri gitmek vs.O durumdan kacmak yerine, o durumda olmakta israr ettiginiz surece,kendinizi zorladiginiz surece korkulariniz yavas yavas yok olacaktir.Bu duruma kendinizi tekrar tekrar zorlamakla da ,kokrtugunuz durumun artik tehlikeli olmadigini ve durumla emin bir sekilde basa cikabildiginizi gosterecektir size.
OYUN TERAPISI
PTSH li cocuklari tedavide kullanilir.Terapist baska turlu basa cikilamayan, daha direkt konusulamayan, baslatilamayan konulara,basliklara oyunlari kullanarak girer.Bu cocuklarin travma hatiralari ile basa cikmalarini ve iyilesmelerini saglar.
EGITIM VE DESTEK DANISMANLIGI
Uzmanlar PTSH li kisilerin ve ailelerinin ,PTSH semptomlarini ogrenmelerini ve degisik tedavilerin oldugunu bilmelerini cok onemli buluyorlar.PTSH semptomlarini cok uzun suredir yasiyorsaniz bile, onlari kontrol edebilmek icin ilk adim problemi anlamaktir ve buna yardimci olabilmek icin neler yapilabilecegini ogrenmektir.
OTEKI PSIKOTERAPI TIPLERI
Baska psikoterapi yontemleri de vardir-goz hareketleri ile EMDR,hipnoterapi,,,,,,ve psikodinamik psikoterapi gibi oteki teknikler de PTSH tedavisinde kullanilmislardir ve bazi insanlara yardimci olabilir.Ama gorusu alinan PTSH uzmanlari bu terpailerin .yukarda detayli verilen terapiler gibi oldukca etkili olmadiklarini soylediler.
ILACLARLA TEDAVI
PTSH de degisik bazi ilaclar kullanilabilir.
SSRI ANTIDEPRESANTLAR
PTSH nin semptomlarini tedavide ,uzmanlar en iyi ilk secimin SSRI denen (SELECTIVE SERATONIN REUPTAKE INHIBITOR) anti depresyon ilaclari oldugunu soyluyorlar.ABD de suanda 5 adet SSRI vardir;
· Zoloft (sertraline)
· Paxil (parotexetine)
· Prozac (fluoxetine)
· Luvox (fluvoxamine)
· Celexa (citalopram)
OTEKI YENI ANTI-DEPRESYON ILACLARI
Uzmanlar oteki yeni ikiadet anti depresyon ilacini da cok etkili bulmaktalar.Ve bunlardan birisi de,eger SSRI lar ise yaramadiysa veya yan etkileri nedeniyle baska bir ilaca gecilmesi gerektiyse, tavsiye edilmektedir;
· Serzone (nefazodone0
· Effexor (venlafazine)
Doktorunuz bazen baska ilaclari yazabilir recetenize,ozellikle de yukardaki yeni ilaclardan birisi sizde tedaviye cevap vermediyse.
TRICYCLIC ANTI DEPRESYON ILACLARI
Imipramin,amitripty-line (Elavil)gibi bu ilaclar da PTSH de faydalidir ama genellikle ilk secilmesi gereken ilaclar degildirler cunku yan etkileri daha fazladir yeni anti depresyon ilaclarina gore.
MOD TABILIZE EDICI ILACLAR
Uzmanlar divalproex(Depatoke) gibi mood stabilize edici ilaclarin anti depresyon ilaclarina ilave edilmesini tavsiye etmektedirler eger kisi kismen cevap veriyorsa tedaviye.Mood satbilize edici ilaclar bipolar hastalikta= manik depresiv hastalikta genel tedavide kullanilan ilaclardir ve bipolar+PTSH birlikte teshis konan hastalara da tedavide kullanilmasi tavsiye edilir.Ozellikle de PTSH belirtilerinden belli semptomlari ,mesela cok belirgin irritabilasyon ve kizginlik/ofke tedavisinde.
ANTI ENDISE ILACLARI
Benzodiazepine denen ilaclar endiseyi azaltir genellikle kisa surede veya ara verilerek tekrar kullanilarak.Bunlar;
· Valium (diazepam)
· Xanax (alprazolam)
· Klonopin (clonazepam )
· Ativan (lorazepam)
Eger gecmiste veya su anda uyusturucu/alkol problemleriniz varsa doktorunuz size benzodiazepine yazmamalidir; cunku bu ilaclara bagimlilik kazanabilirsiniz.
BuSpar (buspirone) de endise tedavisinde uzun vadeli kullanilan baska bir ilactir ve ise yaramaya baslamasi bircok haftalar alabilir.bagimlilik yaratmadigi icin cok buyuk avantaji vardir.
HANGI ILACLAR HANGI SIRADA ONCELIKLE KULLANILIR VE ILACLARI BIRLESTIRMEK
Cogunlukla SSRI ilaclarindan biri tedavideki ilk secim olacaktir.Eger bu tedavinize yardimci olmazsa,doktorunuz baska bir ilac verebilir,belki de nefazodone veya venlafaxine.Ucuncu secim de ,eski tricyclic anti depresyon ilaclarindan biri olabilir.Doktorunuz hem de baska bir tip ilacla bu ilacinizi birlestirebilir de;ozellikle de mod stabilize edici ile anti depresyon ilacinizi birlestirebilir eger tek ilacli tedavideki ilaciniz sizin tedavinize sadece kismen cevap verdiyse.(mod=mood stabilize edici ilaclar).Doktorunuz ayrica BuSpar veya benzodiazepine gibi endise onleyici=anti endise ilaci da ekleyebilir anti-depresyon ilaci recetenize/tedavinize.
ILAC TEDAVISI GENELDE NE KADAR SURER?
Akut PSTH de (ki bu sizin semptomlariniz eger 3 aydan az surduyse), uzmanlarin cogunlugu ilaclariniza 6-12 ay devam edilmesini tavsiye ediyorlar.Kronik PTSH de ise (semptomlariniz 3 aydan fazla surduyse),ilaclarinizi en az 12-24 ay almaniz ve hatta eger onemli semptomlariniz hala varsa belki daha da uzun sure kullanmaniz istenmektedir.
PTSH TEDAVISINDE KULLANILAN ILACLARIN YAN ETKILERI NELERDIR?
Her ilacin,ozellikle de ilk kullanilmaya baslandiginda yan etkileri vardir.Eger ilaci almaya devam ederseniz,genellikle buna alisirsiniz ve yan etkileri de kendiliklerinden yok olurlar.Ama bazen ilacin dozunun azaltilmasi gerekebilir bunun basarilmasi icin-doktorunuza bahsedin.Gorulen herhangi bir ilac yan etkisini mutlaka doktorunuza soyleyin ki probleminize yardimci olabilmek icin ilacin dozu tekrar ayarlansin.KENDI BASINIZA ILACI KULLANMAYA ASLA SON VERMEYIN.
Yeni tip anti-depresyon ilaclari mide bulantisi,diskilama belirtileri,kilo kaybi veya kilo almak, seksuel fonsiyonda bozulma,uyku bozukluklari ve artan sinirlilik hallerine sebep olabilirler. Yukarda siralanmis yan etkileri yani sira,eski tip depresyon onleyici ilaclarda ise,agiz kurulugu,kabizlik,bas donmesi, uykulu olma hali,ve kalp atislarinda degismeler gorulebilir.Benzodiazepine ler ise kiside sakinlestirici/uyutucu etkiye, yorgunluk, unutkanlik, yerinde duramamak/stabil olmamak,dikkat eksikligi,araba kullanmada reaksiyon bozulmasina/eksilmelerine, fiziksel bagimliliga yol acabilir.
PTSH LERDE RELAPSLERDE,TEKRAR ALEVLENMELERDE ILAC SECIMLERI
Ilaclariniza son verildikten sonra eger sizi endiselendiren,problemli PTSH semptomlari tekrar baslarsa,doktorunuz muhtemelen daha once size yardimci olmus olan ilac/ilaclara baslayacaktir tekrar.Eger ilaclarinizi alirken,tekrar relaps gorulurse,o zaman doktorunuz muhtemelen ilaclarinizi yukarda anlatilan siralamada, bir otekine gecerek degistirecektir VEYA KULLANMAKTA OLDUGUNUZ ILACA BIR ILAC DAHA ILAVE EDECEKTIR.
PTSH DEN KAYNAKLANAN ILGILI OTEKI PROBLEMLERIN TEDAVISI
Bazen PTSH li kisilerde ilave tedavileri de gerektirecek kadar agir depresyon belirtileri gorulur.Ozellikle de eger intahar dusunce ve hisleri yasiyorsaniz,mutlaka tedavi olmaniz gerekir.Doktorunuz size psikiterapi veya ilac tedavisi veya ikisini birlikte tavsiye edebilir sizin depresyonunuzun ne kadar agir olduguna gore. Psikoterapinin iki cinsi, kognitif-davranis terapisi ve interp[ersonal/kisilik terapisi ozellikle de depresyon icin faydalidir.Doktorunuz hem de anti depresyon ilaci verebilir henuz birini kullanmiyorsaniz.
Bazen PTSH li insanda oteki endise semptomlari gorulur,mesela panik hastaligi gibi ve bu da ilave ek tedavi gerektirir.Doktorunuz size ozel endise yonetimi tekniklerinin psikiterapilerle ogretilmesini ve /veya semptomlarinizi azaltmak icin receteye ilac yazabilir.
Sansliyiz ki halen PTSH yi tedavide en etkili olan anti depresyon ilaclari,hem de endise ve depresyonu tedavide kullanilan ilaclardir. Doktorunuz PTSH semptomlarinizi ve varsa herhangibir endise ve depresyonla ilgili problemleri tek bir ilacla tedavi edebilir boylece.
PTSH si olan kisiler siklikla rahatlayabilmek icin alkol ve oteki uyusturuculara basvururlar. Ancak alkol dahil uyusturucu kullanimi PTSH den tedavi olup iyilesmek sansinizi cok zorlastirir cunku iyilesebilmek icin travmanin hatiralari ile yuzlesmeniz gerekir,kacmak,unutmak degil.Eger tedavinize engel olan alkol/uyusturucu probleminiz varsa,doktorunuz sizin ozel tedavi merkezlerine kaydolmanizi saglayabilir ve uyusturucu/alkol kullanimizin tedavisine baslanabilir.
NEDEN COK FAZLA INSAN GEREKLI VE UYGUN SEKILDE PTSH TEDAVISI OLMAK ICIN BASVURMAZLAR?
PTSH li insanlar yardim istemek,tedavi olmak icin basvurmazlar.Bunun nedeni cunku bir problemleri oldugunu farketmeyebilirler veya problemin tedavi edilebilecegini bilmezler.Hem de travmanin sebep oldugu bu istenmeyen hos olmayan zor dusunce ve hislerin yasandigi travmayla ilgili herseyden kacmak gibi bir tabii egilimleri vardir.PTSH nin kendi kabuguna cekilme,toplumdan uzaklasmak,sucluluk duygulari veya guvensizlik gibi tipik semptomlari da kisinin ,en azindan bazilarinin, yardim isteme ve tedavi olmalarini zorlastirir.
Son 10 yilda PTSH =Post Travma Stres Hastaligi hakkindaki bilgilerimiz cok fazlalasti ve bu hastalikla ilgili cok genis arastirmalar yapildi ve medyanin dikkatine sunuldu.Bu da PTSH li insanlarin kendilerinde var olan semptomlari/belirtileri tanimalarina,anlamalarina ve tedaviye basvurmalarina,doktora gitmelerine sebep oldu.Etkin bircok tedavi sekli vardir ve tedaviyle iyilesmek,kendini cok daha iyi hissetmek sansi da artik mumkundur.
PTSH YI ONLEMEK YONTEMLERI VAR MIDIR?
Insanlarin kendilerine aci verecek seyleri onlemeye tabii bir yatkinliklari vardir ve de travmatik hatiralarla surekli iliskili bicimde yasamak da cok aci verici bir tecrubedir.Ancak eger travmanin hatiralarini bastirmak ve yok saymak isterseniz,kacarsaniz, PTSH semptomlari/ belirtileri muhtemelen daha da agirlasacaktir ve daha da uzun surecektir. Iste bu nedenle de travma hatiralari ile yuzlesmek,duygulari hissetmek,ve bunlarla basa cikmayi ogrenmek cok cok onemlidir.Ayni zamanda size destek verecek, yasadiklarinizla ilgili travma duygularinizi paylasacak insanlara ulasmak,paylasmak cok yardimcidir.Travmadan sonra sucluluk hissetmek dogaldir ve sikca yasanir ama hem de mantiksizdir ve hic de yardimci degildir bu duygu insana.Guvendiginiz oteki insanlara bu sucluluk duygunuzu anlatmak,paylasmak, olup bitenlerin sizin sucunuz olmadigini gormenize,anlamaniza yarar.En kisa surede eskiden surekli yaptiginiz seyleri yapmaga ,gunluk hayatiniza donmeniz lazim.
KENDI TEDAVIME YARDIMCI OLMAK ICIN BEN NE YAPABILIRIM?
PTSH den iyilesirken kendi tedavinize yardimci olabileceginiz bircok sey yapabilirsiniz;
· Hastaliginiz hakkinda bilgilenin-herseyi ogrenin
· Baskalari ile bu problemler hakkinda konusun
· Size travmayi hatirlatacak durumlar,hisler,seylerle yuzyuze gelin;ayni ortamlara gidin,tekrar yasanan duygularin,anlarin ustune gidin
· Tedavi olun
· Eger ilac verilmisse,ilacinizi/ilaclarinizi size receteye yazildigi gibi aynen kullanin ve varsa yan etkilerini doktorunuza bildirin
· Alkol veya uyusturuculari,receteli veya recetesiz bu amacla kullanilan ilaclardan uzak durun
· Tedaviden vazgecmeyin;umidinizi yitirmeyin
· Size destek verecek,bilgilendirecek,yardim edecek bir gruba uye olun;mesela tecavuz edilmis ve/veya insest yasamis kadinlar-insanlar grubu, gay yardimlasma grubu, savasa katilmis gaziler/ erler/ askerler grubu,savas yasamis siviller yardimlasma grubu, iskenceye ugramislarin olusturduklari bir destek ve bilgilendirme grubu,inseste ve cocuk tacizine ugramis yetiskinlerin bilgilendirme ve destek grubu,depremde sevdiklerini kaybetmisler destek grubu,cocuklari/sevdikleri intahar etmis kisilerin bilgilendirme ve destek grubu vs vs.
AILELER VE ARKADASLAR YARDIMCI OLMAK ICIN NE YAPABILIRLER?
ONA DUYGUSAL DESTEK VERIN VE IYI,SABIRLI BIR DINLEYICI OLUN.
Arkadas ve ailelerin agir bir tarvmadan sonra sevdikleri kisiyi aci cekerken seyretmeleri cok aci verici olabilir.Malesef aklinizla,mantikla size uygun gelen ,sizin bulacaginiz cozumler kisinin daha da izole olmasina ve umidini kaybetmesine yol acabilir.Suphesiz siz tekrar tekrar kisiye artik gecmiste olanlari yasamaktan vazgecmesini soyleyerek yureklendirmek,cesaretlendirmek istersiniz ve basit sekildetravmayi unutmasini ve hayatina devam tmesini soylersiniz.Malesef bu cok akli basinda tavsiyeler genellikle hic de yardimci degildir bu durumda ve herseyin daha da kotulesmesine sebep olacaklardir.
Uzun vadede,kisinin iyilesmesi ve tekrar kaliteli bir yasam surmesi sansi cok arttirilacaktir eger siz onun travmatik tecrubelerini, acisini ve ilgili hatiralarini, hatirladiklarini sizinle paylasmasini,anlatmasini cesaretlendirirseniz, dinlerseniz, anlarsaniz.PTSH li kisinin travmatik olayi tekrar,tekrar,tekrar anlatmasi, konusmasi aile uyelerinin, arkadaslarin da sempatiyle, anlayisla, sabirla dinlemeleri yapabilecekleri en iyi seydir.Acisini ve hislerini paylasmasi mumkun olunca PTSH li kisi kendisini daha az yalniz hissedecektir.Arkadaslar ve aile onemli duygusal destek olabilirler ve kisinin yasadigi travmadaki gercek olmayan sucluluk duygularindan kurtulmasina yardimci olabilirler.Yapabileceginiz en onemli sey ona su mesaji vermektir;”Sen suclanamazsin,suclu degilsin-ve sen yalniz degilsin”. Kisinin iyilesmesi surecinde gercekci beklentiler icinde olmaniz da cok onemli-kisiden cok fazla veya cok az seyler beklemeyin.
Varsa PTSH li sevdiginiz kisinin destek gruplarina katilmasini saglayin-cesaretlendirin. Asiri travmalar yasamis insanlarla ayni grupta bulunmak,kisilere yalniz olmadiklarini anlamalarina ve semptomlari ile basa cikma ve kendi iyilesmelerini basarmalarini saglar.
HASTALIK HAKKINDA BULABILDIGINIZ HERSEYI OGRENIN
Eger ailenizden birisi,arkadasinizda PTSH varsa, hastalik ve tedavisi hakkinda herseyi ogrenin.Bu size eger bilgili olmazsaniz,sizi ofkelendirecek veya basa cikmanizi cok zorlastiracak davranislari anlamaniza yarayacaktir.Bu sayfalarin sonunda kaynak olarak bircok kitap verilmistir.
KISIYE TEDAVIDE KALMASI,SURDURMESI ICIN CESARET VERIN
Tedavisi sirasinda terapist ,sevdiginiz kisinin travma duygulari ile tekrar ve surekli yuzlesmesini deneyebilir.Bu cok zor olabilir ve semptomlarda ve stres seviyesinde gecici bir artis gorulebilir. Aile ve arkadaslardan duygusal destek verilmesi ozellikle de bu donemde cok faydalidir.Bazen de bu terapinin bir parcasi olan yuzlesme calismalarina yardimci olabilirisniz;mesela ciddi bir trafik kazasindan sonra tekrar araba kullanmasina yardimci olmak,cantasinin kapildigi yerlerde suruklendigi sokaktan tekrar gecmek vs gibi.
Sevdiginiz kisinin tedaviye sadik kalmasi ve surdurmesi zor olabilir;ozellikle de terapisti tum korkutucu ve onu uzen hatiralarla yuz yuze gelmesini isteyince.Eger sevdiginiz kisi bu terapi tedavisinden vazgecmeyi dusunuyorsa,sizin desteginiz cok buyuk farklilik yaratacak,ona yardimci olacaktir tedavisinin surdurulebilmesi icin.
AILENIZIN BIRLIKTE TERAPIYE KATILMASINI DUSUNEBILIRISNIZ-FAMILY COUNSELING
Eger aile uyenizden birisinde PTSH semptomlari varsa ve bu sizin ailenizin fonksiyonlarini ciddi sekilde engelliyorsa, terapiste ailenizin birlikte terapiye alinmasini isteyebilirisniz.Boyle danismanlik hizmeti verilmesi kominikasyonlarin ve ailenizin tekrar normale donmesine yardimci olur;durum iyilesebilir,normale doner.
SON DUSUNCELER
PTSH=Post Travma Stres hastaligindan ne kadar uzun suredir rahatsiz olsaniz da,bunu yenmeniz ve iyilesmeniz icin,yasaminizi onemli olcude iyilestirmek icin birseyler yapilabilir.Tedavinin sizden de birseyler isteyecegini onceden kabul etmeniz cok onemlidir-aci veren ve hic tekrarlamamasini istediginiz travma tecrubelerinizi tekrar ziyaret etmeniz ve bazi yan etkileri olabilen ilac kullanmaniz istenebilir.Ama eger tedaviye karar verir ve teslim olursaniz,ve sadik kalirsaniz,tedaviden vazgecmezseniz, yakinda kendinizi cok daha iyi hissedeceginiz sansi cok yuksektir ve yasam kalitenize tekrar kavusabilirsiniz.Hayatinizi tekrar geri kazanabilirsiniz.PTSH malesef cok aci vericidir-ama sansliyiz ki tedavi edilebilen bir durumdur ve siz iyilesebilirsiniz.
FAYDALANABILECEGINIZ OTEKI KAYNAKLAR
[url]www.adaa.org[/url] Endise Hastaliklari Amerikan Cemiyeti-ADAA –165 adet kendi kendine yardim gruplaridir-tuketici veprofosyonellere egitim malzemeleri vardir
[url]www.try-nova.org[/url] Kurbanlara Ulusal Yardim Organizasyonu-NOVA
[url]www.nvc.org[/url] Kurban Ulusal Merkezi
[url]www.istss.org[/url] Milletlerarasi Travma Stres Calismalari Cemiyeti
[url]www.ndmda.org[/url] Ulusal Depresyon ve Manik–Depresiv Cemiyeti-NDMDA
[url]www.nmha.org[/url] Ulusal Mental/Beyin Davranis Sagligi Kurumu-NMHA
[url]www.mentalhelp.net[/url] Ulusal Mental Saglik Tuketicilerin Kendi Kendine Yardim Merkezi
[url]http://www.trauma-pages.com/[/url] David Baldwin, PhD’s Trauma Pages
DAHA FAZLA BILGI ICIN ASAGIDAKI KITAPLAR TAVSIYE EDILMEKTEDIR
ADAA’den satin alinabilir bu kitaplar [url]www.adaa.org[/url]
1. Allen JG- COPING WITH TRAUMA;A GUIDE TO SELF UNDERSTANDING .American Psychiatric Press,1995
2. Brooks B, Siegel PM. THE SACRED CHILD;HELPING KIDS OVERCOME TRAUMATIC EVENTS.John Wiley,1996
3. Coffey R. UNSPEAKABLE TRUTHS AND HAPPY ENDINGS;HUMAN CRUELTY AND THE NEW TRAUMA THERAPY.Sidran press,1998
4. Davidson,JRT,Foa EB,eds. POSTRAUMATIC STRESS DISORDER;DSM-IV AND BEYOND, American psychiatric Press,1993
5. Finney LD.CLEAR YOUR PAST;CHANGE YOUR FUTURE.New harbinger,1997
6. Foa EB, Rothbaum BO. TREATING THE TRAUMA OF RAPE;COGNITIVE-BEHAVIORAL THERAPY FOR PTSD.Guilford,1998
7. Frances,AF,First MB. YOUR MENTAL HEALTH,Scribner,1999
8. Gorman,J. THE ESSENTIAL GUIDE TO PSYCHIATRIC DRUGS..St Martin’s,1995
9. Herman JL.TRAUMA AND RECAOVERY.basic Books. 1997
10. Matsakis,A.TRUST AFTER TRAUMA;A GUIDE TO RELATIONSHIPSFOR SURVIVORS AND THOSE WHO LOVE THEM.New Harbinger,1998
11. Porterfield KM.STRAIGHT TALK ABOUT POST-TRAUMATIC STRESS DISORDER;COPING WITH THE AFTERMATH OF TRAUMA.FACTS ON FILE,1996
12. Rothbaum,B, Foa E. RECLAIMING YOUR LIFE AFTER RAPE.Psychological coorporation,1999
13. Hepsinin kaynagi- bu brosurun kaynagi- [url]www.psychguides.com[/url] Expert Consensus Treatment Guidelines For Posttraumtic Stress Disorder;A Guide For Patients and Familes
“….bir psikologa da gitmem gerektigini söylemissin.. dr xxx bey ile görüsmeye basladigimizda ayni zamanda oradaki psikolog ile de görüsüyorduk sonra bana ikimizle birden görüsemezsin dediler.. yani senin ortak calismalari gerektigini düsündügün insanlar ya ben ya da onunla görüs dediler.. ben de hic biri ile görüsmemeye karar vermistim.. ta ki, kötü bir gece daha gecirip xxx beye tekrar gidene kadar.. o günden sonra da bir daha psikologdan bahsedilmedi.. Dr xxxxxx bey de hic bahsetmedi, ilac tedavisinin yanit vermeyecegi hic bir depresyon yokmus.. “ Gece Mavisi- COCUK CINSEL TACIZI/INSEST yasamis ve ayakta kalmak mucadelesi ve tedavisi hala devam eden ve bu mucadelede hepinizin destegine ihtiyaci olan,yardimla,destek ve sevgiyle ,TEDAVI VE TERAPILERLE birlikte yardim edebileceklerimizden biri o da . Onun oteki “sonsuz travma siirleri “ ve ask hikayesi ise [url]http://www.izedebiyat.com/yazi.asp?id=6589[/url]
PTSH VAR MI BENDE NASIL EMIN OLABILIRIM?
PTSH ciddi ama tedavi edilebilen bir tibbi hastaliktir.Bu hastalik kisilik zayifligi belirtisi de degildir.Eger sizde PTSH olabileceginiz dusunuyorsaniz,asagidaki sorulara cevap verin ve bu ceklisti doktorunuza gosterin
· Hic yasaminizi tehdit eden ve asiri yogun korku,caresizlik ve dehsete sebep olan bir olay yasadiniz mi veya sahit oldunuz mu? Evet, Hayir
· Bu olayi en azindan asagida siralanmis sekillerden birindeki gibi tekrar yasiyor musunuz?
1. Ruyalarinizda tekrar tekrar korkulu,stresli goruntuler yasiyorsunuz veya ruyalarinizda bunlari yasiyorsunuz.Evet,Hayir
2. Olay tekrar oluyormus gibi hissediyor veya tekrar yasiyor gibi mi hareket ediyorsunuz? Fleshbekler veya adeta o olayi tekrar yasadiginiz hisleri var.E,H
3. Size olayi hatirlatan seylerle karsilastiginizda cok yogun fiziksel ve/veya duygusal stres,korku yasiyor musunuz? Evet,hayir
· Olayi hatirlatan seylerden kaciyor musunuz ve daha once hissetmenize gore kendinizi adeta uyusmus hisediyormusunuz asagidaki bircok sekilden en az ucunde anlatildigi gibi?
1. Bu konu hakkinda dusunce,duygu veya konusmalardan kaciyor musunuz?E,Hayir
2. Size bunu hatirlatan aktivitelerden,yerlerden,veya insanlardan kaciyor musunuz? E,H
3. Bu olayin onemli kisimlarini,buyuk bir kismini hatirlamiyorsunuz degil mi? E,H
4. yasaminizdaki onemli aktivitelere ilginizi kaybediyorsunuz mu? E,H
5. Oteki insanlardan kendinizi kopmus,uzaklasmis mi hissediyorsunuz? E,H
6. Dugu ve hislerinizin yelpazesindeki seceneklerinizin kisitlandigini,sinirlandigini mi dusunuyorsunuz?E,Hayir
7. Geleceginiz kuculmus,cekmis,kisalmis gibi bi hissediyorsunuz-mesela meslek hayatinizda kariyeriniz,evlilik,cocuklar veya normal bir yasam suresi beklentilerinizde degisiklikler var mi? E,H
· Asagidakilerden 2 veya daha fazlasi sizi rahatsiz ediyor mu?
1. Uyumada probleminiz var mi? E,H
2. Sinirlilik ve kizginlik/ofke puskurmeleri, krizleri var mi? E,H
3. Konsantre olmada problemler var mi? E,H
4. Her an nobet tutuyormuscasina etrafa karsi dikkatli misiniz?E,H
5. Asiri abartili saskinlik ,sasirmak,ani reaksiyon tepkiniz mi var? E,H
· Semptomlariniz gunluk yasaminizin akisini etkiliyor,engelleiyor mu?E,H
· Semptomlariniz en az 1 ay surdu mu? E,H
Birden fazla hastaligin bir arada yasanmasi teshis konmasini ve degisik durumlarin birlikte tedavisini zorlastirabilir.PTSH ni zorlastiran oteki hastaliklara depresyon,ve alkol/uyusturucular dahildir.oteki problemler sizde de var mi anlamak ve tedavi olmak icin,lutfen asagidaki sorulari cevaplayin.
· Uyku uyuma ve yeme/beslenme aliskanliklarinizda degisiklikler yasadiniz mi?E,H
· Bircok gun sunlari hissediyor musunuz?
1. Uzgun veya depresyonlu?E,H
2. Hayatla,yasamla hic ilgili degil misiniz?E,H
3. Degersiz veya suclu? E,H
· Gecen sene boyunca alkol ve uyusturucu kullaniminiz
1. isinizle,okulla veya aile hayatinizla ilgili sorumlulularinizi yerinize getirememe basarisizligi ile sonuclandi? E,H
2. Sizi tehlikeli durumlarla basbasa birakti-mesela alkol/uyusturucu etkisindeyken araba kullandiniz? E,H
3. Tutuklandiniz Mi?E,H
4. Sizin icin ve aileniz icin problemlere sebep olmasina ragmen alkol/uyusturucu kullanmaya devam ettiniz mi? E,H