BİLİNÇ BOZUKLUĞU – BİLİNÇ KAYBI
Bilinç bozukluğu – bilinç kaybı ; beynin normal faaliyetlerindeki bir aksama nedeni ile uyku hâlinden başlayarak, hiçbir uyarıya cevap vermeme hâline kadar giden bilincin kısmen ya da tamamen kaybolması hâlidir.
Bilinç Bozukluğu Nedenleri
Bilinç düzeyi değişikliğine neden olan faktörler üç grupta incelenebilir. Beyin, beyin sapı, kafa içi basıncı artıran nedenler: Beyin sapının üst bölümünde işlev bozukluğuna neden olan durumlar:
- Serabral hemorajiler
- Serabral enfarktüsler
- Epidural hematomlar
- Beyin tümörleri
- Supdural hematomlar
Beyin apseleri Retiküler aktivatör sistemi baskılayan durumlar;
- Serebellar abseler
- Enfarktüs
- Pons ya da serebellar abseler
- Tümörler
Kan akımı ve oksijenlenmeyi azaltan metabolik nedenler:
- Nöron hastalıkları
- Karaciğer, akciğer, endokrin bezler, böbrek gibi organların hastalıkları
- Alkol, ilaç ve diğer nedenlerle ortaya çıkan zehirlenmeler
- Sıvı-elektrolit, asit-baz dengesizlikleri
- Travma ve nöbet sonrası durumlar
- Enfeksiyonlar
- Beslenme yetersizliği
- Hipoglisemi
- Anoksi ya da iskemi
Isı düzenleme mekanizması bozuklukları Psikojenik nedenler ; Histeri , Katatoni
Bilinç Bozukluklarının Sınıflandırılması
Bilinç bozuklukları genel olarak bayılma (senkop), koma ve havale şeklinde sınıflandırılabilir.
Bayılma (Senkop) : Beyne giden kan akışının azalması sonucu, kısa süreli, yüzeysel ve geçici olarak bilincin kaybedilmesi durumudur. Bayılmaya neden olabilen durumlar;
- Korku, aşırı heyecan
- Açlık
- Uzun süre ayakta hareketsiz kalma
- Aşırı sıcak ortamlar
- Kan şekerinin düşmesi
- Yorgunluk, aniden ayağa kalkma
- Kapalı ortam, kirli hava
- Ağrı
Bazı enfeksiyon hastalıkları Belirti ve bulgular;
- Baş dönmesi, baygınlık, yere düşme
- Bacaklarda uyuşma
- Bilinçte bulanıklık
- Üşüme, terleme
- Yüzde solgunluk
- Hızlı ve zayıf nabız
Bayılmada ilk yardım;
- Hasta ya da yaralı sesli veya omuzundan hafif sarsılarak verilen uyaran ile bilinç yönünden kontrol edilmelidir.
- Solunum yolu açıklığı ve dolaşım kontrol edilmelidir. Duruma göre gerekiyorsa suni solunum ya da kalp masajı yapılmalıdır.
- Hasta ya da yaralı sırt üstü yatırılmalı ve ayakları 30 cm yukarı kaldırılmalıdır.
- Hasta ya da yaralının bilinci kapalı ise koma pozisyonu verilmelidir.
- Kusma varsa yan pozisyonda yatırılmalıdır.
- Sıkan giysileri gevşetilmelidir.
- Etraftaki meraklılar uzaklaştırılmalıdır.
- Olay yeri güvenliği sağlanmalıdır.
- Hastaya yiyecek içecek verilmemelidir.
- Bayılmanın nedeni araştırılmalıdır.
- Sağlık ekipleri gelene kadar hasta ya da yaralının her 2-3 dk bir solunumu kontrol edilmelidir.
- Kendine gelmeye başlayan hasta hemen ayağa kaldırılmamamalı ve yürütülmemelidir.
- Tıbbi yardım 112 Acil Yardım Merkezi’nden istenmelidir.
- Koma Yutkunma ve öksürük gibi koruyucu reflekslerin ve dışarıdan gelen uyaranlara karşı tepkinin azalması ya da yok olması ile ortaya çıkan uzun süreli tam bilinç kaybıdır.
Komaya neden olabilen durumlar ,Beyin ile ilgili durumlar,
- Kafa travmaları
- İnme
- Beyin tümörleri
- Beyin zarının iltihaplanması
Beyin kanamaları Zehirlenmeler; Aşırı alkol, ilaç, uyuşturucu vb. kullanımı .
Metabolik sorunlar;
- Diyabet (şeker) hastalığı
- Karaciğer yetmezlikleri
- Üre artması
- Ağır enfeksiyonlar
Nörolojik sorunlar ; Sara (epilepsi) , Havale Vücut sıcaklığının düşmesi ve genel vücut donması
Aşırı oksijen eksikliği ya da CO2 zehirlenmesi: Belirti ve bulgular;
- Yutkunma, öksürük gibi tepkilerin kaybolması
- Sesli ve ağrılı uyarılara tepkisizlik
- Işığa karşı tepkisizlik
- İdrar ve gaita kaçırma
- Kusma
- Çok derin bilinç kaybı
Komada ilk yardım
Bilinç bozukluğu – bilinç kaybı oluşan bireye, öncelikle bayılmaya yönelik ilk yardım uygulanır. Bireyin bilinci kısa sürede normale dönmez ise, koma pozisyonu verilir ve tıbbi yardım istenir. Tıbbi yardım gelinceye kadar;
- 3-5 dakikada bir solunum ve nabız kontrol edilmelidir.
- Sıkan giysiler gevşetilmelidir.
- Ağız içinde yabancı cisim olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Solunumu varsa ve herhangi bir yaralanması yoksa koma pozisyonu verilmelidir.
Koma pozisyonu (yarı yüzükoyun-yan pozisyon);
- Bireyin döndürüleceği tarafa diz çökülür.
- Bireyin karşı tarafta kalan kolu karşı omzunun üzerine konur.
- Karşı taraftaki bacağı dik açı yapacak şekilde kıvrılır.
- Bireyin ilk yardımcıya yakın kolu baş hizasında omuzdan yukarı uzatılır.
- Birey karşı taraf omuz ve kalçasından tutularak bir hamlede çevrilir.
- Üstteki bacak kalça ve dizden bükülerek öne doğru destek yapılır.
- Alttaki bacak hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır.
- Başı uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda hafif öne eğik konur. Diğer el ile yüz ve çeneye destek yapılır. Tıbbi yardım gelinceye kadar bu pozisyonda tutulur.
Havale
Bilinç bozukluğu – bilinç kaybı durumlarından biri de havaledir. Havale, aniden anormal nöronal aktivasyaon sonucu başlayan şuur kaybı, nefes alamama ve kasılma ile seyreden klinik tablodur. Tıp dilindeki adı konvülsiyondur. Havaleye neden olabilen durumlar;
- Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları
- Beyin enfeksiyonları
- Yüksek ateş
Bazı hastalıklar (Üremi, hepatik koma, serabral anoksi) Havale tipleri; Ateşli havale , Sara krizi (Epilepsi)
Ateşli havale: Ateşli hastalıklar sonucu vücut sıcaklığının 38°C’nin üstünde seyretmesi durumunda oluşur. Genellikle 6 ay–6 yaş arasındaki çocuklarda rastlanır. Ateşli havalede belirti ve bulgular;
- Vücut sıcaklığının artması
- Titreme
- Kaslarda kasılmalar
- Bilinç bulanıklığı
Ateşli havalede ilk yardım;
- Solunum yolu açıklığı sağlanmalıdır.
- Öncelikle hasta oda sıcaklığında su ile ıslatılmış havlu ya da çarşafa sarılarak ateş düşürülmeye çalışılmalıdır.
- Ateş bu yöntemle düşmüyorsa oda sıcaklığında bir küvete yatırılmalı ya da duş aldırılmalıdır. Tıbbi yardım 112 Acil Yardım Merkezi’nden istenmelidir.
Sara krizi (Epilepsi): Beyinde ani ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak duyu, hareket, algılama, bilinç ya da davranış değişikliklerine neden olan kronik tekrarlayıcı nöbetler epilepsi olarak tanımlanmaktadır.
Sara krizi nedenleri; Serebral , Biyokimyasal , Posttravmatik
İdiyopatik Serabral faktörler: Travma, enfeksiyon, beyin absesi, yüksek ateş, menenjit, subaraknoid kanama, vazospazm ve damar yapısı ile ilgili anomalilerin neden olduğu beyin dolaşım bozuklukları, serabral faktörlere bağlı sara krizine neden olan durumlardır. Biyokimyasal faktörler: Alkol ve ilaç zehirlenmeleri, elektrolit dengesizlikleri, diabetes mellitus (şeker), karbondioksit ve kurşun zehirlenmeleri, gebelik, menstürasyon, sara krizine neden olan biyokimyasal faktörleri oluşturur.
Posttravmatik faktörler: Kaza ve yaralanmalraın neden olduğu kafa travmaları, doğum travmaları, sara krizine neden olan posttravmatik faktörlerdir. İdiyopatik faktörler; Bu epilepsiler yeni doğan ve infantlarda konjenital beyin defektleri, beyin yaralanmaları ya da hipoksi, hipoglisemi, hipokalsemiye bağlı metabolik nedenler sara krizine neden olan idyopatik faktörlerdir. Sara krizinde belirtileri ve bulgular;
- Hastada ön haberci denilen normalde olmayan kokuların, tatların ve ses lerin hissedilmesi, adale kasılmaları gibi ön belirtiler oluşur. Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır.
- Yoğun ve genel adale kasılmaları görülebilir, 10–20 saniye kadar nefesi kesilebilir.
- Dokularda ve yüzde morarma gözlenir.
- Kaslarda kısa ve genel kasılma, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması(bazen ağızdan köpük gelmesi), idrar kaçırma görülebilir.
- Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir.
- Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.
- Hastanın başı ve kaslarında ağrı oluşur.
Sara krizinin (epilepsinin) hafif belirtileri;
- Bir noktaya doğru dalgın bakış ve kişinin hayal alemine dalmış gibi görünmesi
- İstemsiz mimik ve hareketler
- Dudak ısırma gibi durumlar
- Anlamsız konuşma ve tekrarlayan davranışlar
Dikkati dağıtacak derecede bellek kaybı Sara krizinde (Epilepside) ilk yardım;
- Bireyin nöbet geçireceği hissedildiği zaman ilk alınması gereken önlem bireyin zarar görmesini engellemektir.
- Öncelikle, olayla ilgili güvenlik önlemleri alınmalıdır.
- Hasta güvenli bir yere yatırılmalıdır. Başın altına yumuşak malzeme konularak yaralanma önlenmeye çalışılmalıdır.
- Bireyin boynunu sıkan giysiler gevşetilmelidir.
- Nöbet başladıktan sonra çene kilitlenmiş ise açılmaya çalışılmamalıdır. Bireyin nöbet geçireceği hissedilirse dişlerinin arasına rulo yapılmış bir mendil, solunum yolunu tıkamayacak şekilde yerleştirilerek dil ve dişler korunmaya çalışılmalıdır.
- Hasta bağlanmamalı, sıkıca tutulmamalı, kriz sürecinin tamamlanması beklenmelidir.
- Soğuk su dökme, soğan, kolonya koklatma ya da tokat atma gibi uyarılardan kaçınılmalıdır.
- Kasılmalar durduktan sonra, bireye koma pozisyonu verilmeli rahatlatılarak bireyin uyuması sağlanmalıdır.
- Tıbbi yardım 112’den istenmelidir.
Efor OSGB İstanbul; Tecrübeli İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleriyle İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinizde kaliteli ve güvenilir OSGB’dir. Efor OSGB ile Geleceğe GÜVENLE Bakın!