KORONA VİRÜSÜN ÇALIŞMA HAYATINA VE SOSYAL GÜVENLİK HAKLARINA ETKİSİ
Dünya korona virüs şokunu yaşamaktadır. Sağlık sisteminin de tıkanmasına neden olan bu hastalıktan kurtulmanın çareleri de aranmaktadır. İnsandan insana geçen bu bulaşıcı hastalık olan korona virüsten korunmak için “evde kal” çağırıları yapılmaktadır.
Evde kal çağrıları ile birlikte ekonomik ve sosyal hayat durma noktasına gelmiştir. Bütün ülkeler, kendi bütçeleri imkanlarıyla insanların korunması için “ekonomik destek paketlerini” açıklamıştır. Sokağa çıkma yasağı alan ülkelerin destek paketlerinin büyüklüğü dikkat çekmiş; en büyük destek paketini 2 trilyon dolar olarak ABD yürürlüğe koymuştur. Gelişmiş ülkelerin destek paketlerinin çok büyük tutarlarda olması, istihdamı ve işyerlerini korumaya büyük kaynaklar ayırmasıdır. Bu paketlerle, sağlık hizmetlerine daha fazla kaynak ayrılmış ve ekonomik yönden zayıf olan geniş kesimlere yardım edilmektedir.
COVID-19 Krizine Yanıt
Korona virüs nedeniyle ciddi ölçüde azalan ekonomik faaliyet bağlamında şirketleri desteklemek için acil durum önlemlerinin bir parçası olarak, birçok hükümet ve sosyal güvenlik kurumu, sosyal güvenlik katkı yükümlülüklerini geçici olarak erteledi veya azalttı.
Bu tür önlemlerin temel amacı, işverenler için acil ekonomik yükü azaltmak, şirketlerin krize dayanmasını desteklemek ve böylece istihdam seviyelerini güvence altına almaktır.
Alınan önlemler şu ana kadar üç ana stratejiye dayanmaktadır:
1- Katkı oranlarında azalma;
2- Katkı yükümlülüklerinden geçici muafiyet
3- Ödeme sürelerinin uzatılması
1- Sosyal güvenlik katkı oranlarında azalma
Çin'de, Guangzhou Şehri ve Sichuan Eyaletinin yerel hükümetleri, büyük işletmelerin iş kazası, yaşlılık ve işsizlik sigortası programlarına işveren katkılarını azaltmıştır. Tayland'da sosyal güvenlik primleri hem işverenler hem de çalışanlar için Ağustos 2020'ye kadar yüzde 5'ten yüzde 4'e düşürüldü.
2- Katkı yükümlülüklerinden muafiyet
Brezilya, üç aylığına işverenleri Kıdem Tazminatı Garanti Fonu'na (FGTS) katkılarından kurtarıyor. Benzer şekilde; Çin'deki bazı iller, geçici olarak küçük ve orta ölçekli işletmeleri Haziran 2020'ye kadar emeklilik, işsizlik ve işle ilgili yaralanma sigortası programlarına işveren katkılarını ödemekten muaf tutmaktadır. Almanya ve İspanya'da, çalışanlarının çalışma saatlerinde azalma sağlayan şirketlere katkı muafiyeti verilecektir. Sosyal güvenliğin devam eden finansmanını sağlamak için, bu katkılar sırasıyla Almanya Federal İş Kurumu ve İspanya'nın Sosyal Güvenlik Genel Hazinesi tarafından karşılanacaktır. Arjantin'de, özellikle turizm, ulaşım ve otel sektörlerinde, korona virüs bağlamında geliri ciddi oranda azalan işverenler, sosyal güvenlik primlerinden muaf tutulmaya başvurabilirler. Japonya'da, ulusal emeklilik programındaki sigortalılar, işsizler ya da işin kapatılması ya da askıya alınması durumunda katkılarından feragat edebilirler.
3- Sosyal güvenlik primlerinin ödenmesinde erteleme
Sosyal güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmekte güçlük çeken işverenler, Cezayir'de üç aya kadar ve Japonya'da bir yıla kadar olan ödeme süresinin uzatılması için başvurabilirler. Fransa'da işverenler, üç ay boyunca sosyal güvenlik primlerini ertelemek için de başvurabilir. Şirketler için daha yaygın olmakla birlikte, Belçika ve Fransa'da olduğu gibi serbest meslek sahipleri için sosyal güvenlik katkı paylarının ödenmesini erteleme olasılığı da uygulanmıştır. İkinci durumda, serbest meslek sahibi aynı zamanda gelirdeki bir düşüşü hesaba katmak için katkı oranlarını yeniden ayarlayabilir ve istisnai finansal yardım için başvurabilir. Katkılar 2021 yılına kadar ertelenebilir.
COVID-19'un mevcut bağlamında, hükümetler bu önlemleri ekonominin tüm sektörlerini kapsayacak şekilde önemli ölçüde genişletmekte ve yeniden tanımlamaktadır.
Türkiye’nin Tedbirleri:
Koronavirüs ile mücadele eden Türkiye, zor bir süreç yaşamaktadır. Üretimin devam etmesiyle, sokağa çıkma yasağı arasında karar vermekte zorlanan bir ülke konumuna gelen Türkiye, salgını farklı bir yöntemle engellemenin yollarını aramaktadır.
Hizmet sektörü başta olmak üzere işyerlerinin faaliyetlerine ara vermesi karşısında en büyük risk, işten çıkarmaların yaşanmasıdır. İşten çıkarmaların yaşanmaması için iş sözleşmeleri askıya alınmalı, işsizlik sigortası etkin uygulanmalıdır. İş sözleşmesi askıda olan işçilerin kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanması için son üç yılda 450 gün işsizlik sigortası prim ödeme koşulu aranmamalıdır. İstihdamın korunmasına yönelik en kapsamlı bir tedbir olan kısa çalışmadan, her bir işçimizin yararlanması ve istihdamın korunması hedeflenmelidir. Üç ay süreyle ödenen kısa çalışmadan yararlanan işçiler, ücret seviyelerine göre 1.561,50 TL ile 4.414,50 TL arasında ödenek almaktadır. Üç aylık ödeme süresini Cumhurbaşkanı üç ay daha artırmaya yetkilidir.
Diğer taraftan, Sosyal Güvenlik Kurumu'nca, Korona virüs salgınına karşı tedbirler kapsamında; bütün emeklilerin, talep etmeleri halinde, maaşlarının evde ödeneceği duyuruldu.
Ayrıca; KDV, Muhtasar, KDV tevkifatı ve Geçici Vergi Beyannameleri ile 2019 yılı Gelir Vergisi Beyannamesinin verilme ve ödeme sürelerinin 6 ay süre ile ertelenmesi; SGK ve Bağ-Kur primlerinin Mart, Nisan, Mayıs ve Haziran dönemi ödemelerinin 6’şar ay ertelenmesi de sağlandı.