1 Cumhuriyet Gerçeği Salih Öztoprak Not: 22 Nisan 15 Mayõs 1998 Yenidüzen gazetesinde yayõ...
Hamamböcüleri
pislikleri temizleyenlerin dergisi
Cumhuriyet Gerçeği Salih Öztoprak Not: 22 Nisan – 15 Mayõs 1998 – Yenidüzen gazetesinde yayõmlanmõş yazõ dizisidir. Yazarõn izniyle hamamböcüleri.org'da dosya olarak tekrar yayõnladõ. Bütün haklarõ yazara aittir. Alõntõ yapõlmasõ hamamböcüleri.org "copyleft" kurallarõ dahiliõndedir.
Copyright © 1998, Salih Öztoprak Copyleft © 2001, hamamboculeri.org -- [email protected]
1- Cumhuriyet Gerçeği Cumhuriyet Neden Susturuldu? Salih Öztoprak Cumhuriyet gazetesi neler yazõyordu ki yayõnlanmaya başladõğõ ilk günlerden bilinen çevrelerin çok sert tepkisini aldõ? Daha ilk sayõlarõndan tehdit edilmeye başlandõ; arabalarõ, bürolarõ, evleri saldõrõya uğradõ. Ve en son sayõsõnõn yayõmlandõğõ günün gecesi gazetenin sahipleri ve yazarlarõ öldürüldüler. Cumhuriyet Gazetesi herşeyden önce sömürgecilere karşõydõ. Dünyanõn her yerinde ezilen halklarõn emperyalizme, sömürgeciliğe karşõ verdikleri savaşlarõ destekliyorlardõ. Kõbrõs Cumhuriyeti’nin Bağlantõsõzlar Blok’unda yer almasõnõ savunuyorlar, Birleşmiş Milletler’de o günlerde görüşülen Tunus, Cezayir gibi sorunlarda Kõbrõs Cumhuriyeti’nin sömürgecilik karşõtõ tutumunu planlõ, devlet ağõrlõklõ ekonomiyi savunuyorlardõ, solcuydular. Ekonominin ancak huzurlu bir ortamda, demokratik bir ortamda gelişebileceğini söylüyorlardõ. Hemen her sayõlarõnda demokrasiyi savundular. Tehdit edilirken, saldõrõya uğrarken bile kimseye kaba güçle yanõt vermeyi düşünmediler. Evlerini taşlayanlarõ bürolarõnda tartõşmaya davet ettiler, eğer fikirlerine güveniyorlarsa onlara gazete köşelerinde yer bile verebileceklerini söylediler. İki toplumun çatõşmasõnõn yalnõzca sömürgecilere yarayacağõnõ, Kõbrõslõlarõ ise felakete sürükleyeceğini usanmadan yazdõlar. Sömürgecilerin olasõ yeni yöntemleri konusunda halkõmõzõ uyarõyor “böl-yönet” tuzağõna düşülmemesi için olanca güçleriyle uğraşõyorlardõ. Onlar barõş için, mutlu bir Kõbrõs, mutlu bir dünya için savaşõmlarõnõ sürdürürken, Türk ve Rum tarafõnda, sömürgecilerin tam da istediği şekilde birbirleriyle çatõşmaya hazõrlanan, Bağlantõsõzlar safõnda yerini alan Kõbrõs devletini yõkmak isteyenler vardõ. Cumhuriyet, ayõrõm yapmadan Türklerin de Rumlarõn da bu konudaki yanlõşlarõnõ eleştirdi. Bu fikirlerinde zamanõn Türkiye Cumhuriyeti ile uyum içindeydiler. Türklükleri ile gurur duyuyor, Kõbrõs’taki barõşõn her şeyden önce Türkiye’ye yarayacağõnõ biliyorlardõ. Tüm yayõn yaşamlarõ boyunca TC yetkilileriyle aralarõnda en küçük bir sürtüşmeye rastlayamazsõnõz. O günlerde Türkiye’de 27 Mayõs Devrimi gerçekleşmiştir ve özgürlük rüzgarlarõ esmektedir. “Cesaretimizi Türkiyemiz’deki özgürlük rüzgarlarõndan” alõyoruz demektedirler. O günlerde Türkiye ile sürtüşme içinde olan zamanõn yöneticileridir. Yolsuzluklarõ yazdõlar, hõrsõzlõklarõ, en önemlisi insanlarõ susturmak için yapõlan baskõlarõ, zulüm, cinayetleri yazdõlar. Ve insanlarõmõzõ “Kõbrõs Türk Halk Partisi” saflarõnda örgütlemeye çağõrdõlar. Ayhan Hikmet, partinin genel sekreteri, Muzaffer Gürkan da eğitim sekreteriydi. 9 Ocak 1961 günkü sayõsõnda şöyle yazõyordu Cumhuriyet: “Belki Cumhuriyet gazetesini yayõnlayanlarõn başõ ağrõyabilir, belki birkaç zorba çõkar ve yazdõklarõmõzõ bize ağzõmõzdan burnumuzdan yedirmeye çalõşõr. Belki birkaç maceracõ, bulanõk suda balõk avlamak için kargaşalõk ve kanlõ hadiseler çõkarmaya 2
teşebbüs edebilir. Fakat hesap soran, Türk toplumunun hür ve demokratik hayata kavuşmasõ için mücadele eden topyekün muhalefet susturulamaz.” Onlar işte bu özellikleri nedeniyle öldürüldüldüler, daha doğrusu ölümsüzleştirildiler. Şimdi Cumhuriyet’in tozlu arşivini karõştõrõp savlarõmõzõ kanõtlamaya çalõşalõm.
3
2- Cumhuriyet Gerçeği Sömürgeye Karşõ Bağõmsõzlõk Konuyla ilgili ikinci yazõmõzõ yayõnladõğõmõz bugün avukat, gazeteci ve Kõbrõs Türk Halk Partisi yöneticileri Ayhan Hikmet ve Muzaffer Gürkan’õn, katledilişlerinin 36. yõlõ. Bu değerli insanlarõn ortadan kaldõrõlmalarõ ise yayõmladõklarõ gazetenin susturulmasõ nedenlerini araştõrõrken nelere, kimlere karşõ olduklarõnõ irdelemeliyiz. Neler yazõyordu Cumhuriyet gazetesi ki susturuldu? Cumhuriyet gazetesi herşeyden önce sömürgecilere karşõ bir milyon insanõnõ kaybetmek pahasõna verdiği kurtuluş savaşõnõ destekliyor, “Bütün sömürgelerin birer birer bağõmsõzlõğa kavuştuğu bu günlerde Cezayir’de Fransõz Emperyalizminin akan kanlar üzerine basarak henüz ayakta durmasõ sadece Fransa için değil, bütün dünya için bir utanç meselesidir” diyordu. Daha o günlerde Cezayir’de, Güney Afrika’da ve pek çok ülkedeki sorunlar hakkõnda doğru saptamalar yapmõştõ Cumhuriyet ve geleceği, bilmin õşõğõndan yararlanarak şaşõrtõcõ bir doğrulukla görebilmişti. “Elbette bir gün gelip Cezayir kurtulacaktõr. Sonuç bundan başka olamaz. Şimdi Arap mahallelerinin daracõk sokaklarõndan yükselen ve sömürgeci kurşunlarõn delip geçtiği yeşil-beyaz özgürlük bayraklarõ elbette layõk olduğu hürmeti kazanacaklardõr.” Mõsõr’daki anti-emperyalist Nasr yönetimini övücü yayõn yapõyor, Suriye, Mõsõr ve Yemen’in emperyalizme karşõ dayanõşma için kurduklarõ Birleşik Arap Cumhuriyet’ini sevinçle karşõlõyordu. Ama o günlerde toplumumuz içerisinde Nasõr’a ve Birleşik Arap Cumhuriyetine iyi gözle bakmayanlar da vardõr. Cumhuriyet onlarõ şöyle uyarõyor: “Son zamanlarda bazõ Türkçe gazetelerde Birleşik Arap Cumhuriyeti Başkanõ Nasõr ise Kõbrõs’taki büyükelçisi Mustafa Lütfi’den bahsederken kullanõlmõş olan dil ve ifade tarzõ her türlü uluslararasõ ahlak ve vicdan ilkelerini ihlal eder bir özellikte idi. Şurasõ açõkça anlaşõlmalõdõr ki kullanõlan küfür lisanõ hiçbir zaman toplumumuzun lehine değildir. Tam tersine, toplumumuzun prestij ve itibarõnõn sarsõlmasõna yardõm eder.” Güney Afrika Cumhuriyet’inde yõllarca egemenliğini sürdüren utanç verici õrkçõ yönetim de Cumhuriyet’in büyüteci altõndadõr ve eninde sonunda bu despot yönetimin yõkõlacağõna olan inancõnõ yazmaktadõr. “Güney Afrika hükümetinin güttüğü õrkçõlõk politikasõ dünyanõn her tarafõnda büyük tepkiler sonucunda Güney Afrika hükümeti Commonwealth’ten ayrõlmak zorunda kalmõştõr. Şimdi de Birleşmiş Milletler’den atõlmasõ için başvuru yapõlmõştõr. Birçok devletin desteklediği başvuru kabul edilir mi? Bunu bilemeyiz, bu iki olayõ insanlõğõn Güney Afrika’daki õrkçõ politikayõ artõk hazmedemediğini göstermektedir.” Gana’da anti-emperyalist Başbakan Umumba’nõn kaçmaya çalõşõrken dur emrine uymadõğõnõ ve vurularak öldürüldüğünü açõklamõştõr. Cumhuriyet bunun planlõ bir cinayet olduğunu öyle ‘kaçma, dur emri’ olmadõğõnõ daha o günlerde yazmõş; nitekim yõllar sonra yurtsever L’Umumba’nõn emir-komuta ile vurulduğu ortaya çõkmõştõ. 22 Ağustos 1961’de Birleşmiş Milletler Fransa’nõn Tunus’tan çekilmesini kararlaştõrmõştõr. Bu kararda Kõbrõs cumhuriyeti’nin de katkõsõ olmasõnõ ve Bağlantõsõz Ülkelerle bilrlikte hareket etmesini sevinçle karşõlamõştõr. 4
Cumhuriyet gazetesi yayõmlanmaya başladõğõ ilk günden Kõbrõs Cumhuriyeti’nin Bağlantõsõz ülkelerle birlikte hareket etmesini savunmuştur. Bağlantõsõz ülkelerin hepsinin uzun müddet sömürge veya yarõ sömürge durumunda kaldõklarõ için dayanõşmaktan başka seçenekleri olmadõğõnõ yazmõştõr. “Dünya savaşlarõnõn en önemli etkeni sömürgeci düşüncedir” diyordu Cumhuriyet. “1919’da Anadolu’yu parçalayan, Cezayir’de bir milyon, Angola’da 300 bin insanõn katliamõna neden olan aynõ sömürgeci düşüncedir.” Ve halkõmõzõn olasõ tertiplere karşõ uyarõyordu Cumhuriyet yazarlarõ: “Sömürgeciler bõrakmak sorunda kaldõklarõ eski kolonilerini unutamamõşlardõr. Yenilmenin, sürülüp çõkarõlmanõn hõncõnõ ve çõkarlarõnõn korunmasõnõ o yerler halklarõ arasõnda çatõşma, kargaşalõk tohumlarõ ekmekte bulmuşlardõr. Bağõmsõzlõğa yeni kavuşan bazõ sömürge halklarõnõn birbirlerine düşmeleri bu yüzdendir.” 23 Nisan 1962’de katledilen Ayhan Hikmet ve Muzaffer Gürkan’õ saygõ ile anõyoruz.
5
3- Cumhuriyet Gerçeği Bağõmsõzlõk, Emek ve Barõştan Yana Dünkü yazõmõzda Cumhuriyet’in sömürge karşõtõ yanõnõ anlatõrken diğer bağõmsõzlõk hareketlerinde olduğu gibi Mõsõr’daki ilerici harekete verdiği deskekten söz etmiş, Kõbrõs’ta yayõmlanan milliyetçi görüşe sahip bazõ gazetelerin, devrin hükümet Başkanõ Abdul Nasõr ve onun Kõbrõs Büyükelçisi hakkõndaki küfür dolu yayõnõnõ da kõnadõklarõnõ söylemiştik. Kimlerin kimin yanõnda olduğunu görebilmek açõsõndan bu örneğin üzerinde durmak istiyorum. Mõsõr, 1952 devriminden bu yana tarafsõz bir dõş politika izliyordu. Bu nedenle Bağdat Paktõ’na katõlmayõ reddetti. Bunun üzerine İngiltere ve Birleşik Amerika Mõsõr’dan silah satmayõ reddettikleri zaman Mõsõr hükümeti, bu gereksinmesini sosyalist ülkelerden gidermeye başladõ. Temmuz 1956’da Mõsõr hükümeti Süveyş Kanalõ’nõn ulusallaştõrõlmasõyla ilgili bir yasayõ kabul etti. Emperyalistler buna silahlõ bir saldõrõyla cevap verdi. İlk saldõran 30 Ekim 1956’da İsrail oldu. Ertesi gün Fransa ile İngiltere de bu saldõrõya katõldõlar. Kahire, Fort Said, İskenderiye ve diğer kentler saldõrganlar tarafõndan bombalandõ. 5 Kasõm’da Sovyetler Birliğini’nin “Eğer saldõrõ durmazsa kuvvet kullanmaya kararlõyõz” ültimatomundan sonra ertesi gün saldõrganlar harekatõ durdurulduklarõnõ ilan ettiler. İtalyan ve Alman faşistlerin desteğiyle kendi ülkesindeki seçimle işbaşõna gelmiş Halk Cephesi’ni ezip binlerce insaõ öldüren İspanya’nõn faşist diktatörü Franko’dan Kõbrõs Radyosu Türkçe haber bülteninde övgüyle söz edilmesini çeker: “Birleşmiş Millletlere ve tarafsõz devletlere saldõran parçalar veriliyor, sanki bu diktatörün propagandasõ yapõlõyordu. Gerek BM, gerekse tarafsõzlar grubunun bir üyesi olan memleketimizin dõş politikasõnõ baltalar nitelikte olan böyle bir propaganda yapma cesaretini nereden buluyorlar?” 27 Ocak 1962 tarihli Halkõn Sesi gazetesinin başyazõsõnda, toplumumuzun İngilizler’le olan ilişkilerinden söz ederken, “onlara yataklarõmõzõ açtõk, yorganlarõmõzõ verdik” şeklinde bir tümce kullanmasõnõ çok garip karşõlar. Cumhuriyet gazetesi ise “Bizim bildiğimiz halkõmõz hiçbir zaman sömürgecilere ne yatağõnõ açmõş, ne de yorganõnõ vermiştir. Halkõn Sesi daha açõk konuşsun ki İngiliz sömürgecilere kimlerin yatak açtõklarõnõ, kucak açtõklarõnõ yazsõn da halkõmõz öğrensin” der. Bir şey daha dikkatini çekmişti Cumhuriyet gazetesi yazarlarõnõn: 27-28 ocak nedeniyle Denktaş’õn yayõmladõğõ mesajda ve Nacak’taki başyazõsõnda27-28 Ocak 1958 mücadelesinin kimlere karşõ verildiğinin yazõlmasõ unutulmuştur”. Denktaş’õn o güne değin yayõmladõğõ hiçbir yazõsõnda da İngiliz sömürgecileri eleştirmediğini belirtir Cumhuriyet. CMC GREVİ Amerikan CMC Maden Şirketi hafta tatillerini de işgünü saymak isteyince Türk-Rum bütün işçiler greve gider. Nacak gazetesi grevin ideolojik olduğunu, Türk işçilerinin greve katõlmamalarõ gerektiğini söyler. Dr. Küçük Türk işçilerinin tatilinin Pazar değil Cuma olduğunu iddia eder. Cumhuriyet gazetesi, milliyetçi zemine çekilmek istenen konunun maden şirketinin tek taraflõ ve iş
6
sözleşmesine aykõrõ olarak tatil kararõnõ ortadan kaldõrmak olduğunu söyler ve işçileri bu haklõ mücadelelerinde destekler. Kõbrõs’ta ve dünyamõzda silahsõzlanmayõ savunan Cumhuriyet, BM’nin genel ve tam bir silahsõzlanmanõn dünya uluslarõna ne gibi ekonomik ve sosyal faydalar sağlayacağõnõ rakamlarla açõklamasõnõn miktarlardaki parayla halklarõn yaşam seviyesi yükseltilebilir.” Londra’da Trafalger meydanõnda yağmurlu bir paskalya gününde onbinlerce insanõn nükleer silahlarõ protestoo için yaptõklarõ protesto gösterisinin genel silahsõzlanma için önemli bir ümit verdiğini yazar. Sovyetler Birliği bilimadamlarõnõn ilk kez uzaya içinde insan bulunan bir uzay gemisi gönderip yeryüzüne indirmeyi başarmalarõnõ bütün dünyada hayret ve takdir uyandõrdõğõnõ yazar Cumhuriyet ve Sovyetler Birliği yöneticilerinin bu büyük başarõlarõnõ ilan ederken, barõş ve silahsõzlanma gerektiğini bir kez daha belirtmelerini takdir ettiklerini ancak, bu vaatlerin sözde kalmamasõ gerektiğini belirtir. 1 Mayõs 1961 Dünya İşçi Bayramõ... Cumhuriyet Amerikalõ işçilerin sekiz saatlik iş günü için verdikleri savaşõmõ anlatõr. Amerikalõ işçiler 75 yõl önce 8 saatlik iş hakkõ kazanmõşken dünyanõn birçok yerinde ve yanõbaşõmõzdaki kendi işçilerimize bu hakkõn verilmediğini söyleyip şu çağrõyõ yapar: “Kõbrõs Türk işçisi! Kendi malõn olan sendikalarda birleş ve eloğlunun çoktan kazandõğõ kutsal hakkõnõ ara. Türk sendika idarecisi! İşçi hareketleri tarihine bir göz gezdir ve omuzlarõna aldõğõn ağõr ve büyük görevin önemini anla”.
7
4- Cumhuriyet Gerçeği Adamõzda Barõş Neden Mümkün Olmasõn? Cumhuriyet’in kõsa yayõn taşamõ boyunca en çok işlediği konu barõş olmuştur. Daha ilk sayõsõnda “Cumhuriyet Büyük Atatürk’ün yurtta barõş, dünyada barõş ilkesine ayak uyduracak ve yurdumuzun, Kõbrõsõmõz’õn Akdeniz’de barõşõn en güzel bir örneğini vermesi için yayõn yoluyla çaba göstermiştir. Onlar Kõbrõs’õn gerçek çõkarõnõn adada düzenli barõş kurulmasõnda olduğuna inanõyorlardõ. Memlekette yapõlacak birçok güzel şeyin olduğunu, gözlerimizi geçmişe değil, geleceğe çevirmemiz gerektiğini söylüyorlardõ. Bilim ve tekniğin õşõğõnda bir kalkõnma yolu tutmak, yurdun sosyal, ekonomik sorunlarõnõ çözmek dururken “komitacõlõk” yollarõna sapmanõn ancak zarar, kötülük ve gerilik getireceğini yazõyor, kuruluşu çağdaş dünyada bu kadar ilgi uyandõran bu devletin maddi ve manevi değerleriyle medeniyet kavramõna ayak uydurabilmesinin ilk koşulunun adada barõşõn, güvenlik ve düzenliğin sağlamca yerleşmesi olduğunu söylüyorlardõ. Bir çatõşmada tahrikçilerin bir yolunu bulup malõnõ da canõnõ da emniyete aldõğõnõ, her zaman tehlikeye girenin yoksul halk olduğuna dikkat çekiyor, hangi taraftan gelirse gelsin kargaşalõk çõkarmak isteyenlerin yakalanõp adalete teslim edilmesini istiyorlardõ. Bu konuda kõşkõrtõcõlara değil Türkiye Büyükelçisi Emin Dirvana’nõn demeçlerine uyulmasõnõ salõk veriyorlardõ. Kõbrõs’õn Kõbrõslõlar’õn olduğunu söylüyor, Türkler ve Rumlar olarak birbirimizin haklarõna hürmet etmemiz, ülkemizi daha mutlu bir seviyeye getirmemiz için çaba göstermemiz gerektiğini yazõyorlardõ. Kõbrõs’õn bağõmsõzlõğõnõn herhangibir devlete veya ulusa bağlanmasõ değil, Kõbrõs’õn Kõbrõslõlar tarafõndan idare edilmesi olduğunu vurguluyor ve Ortaçağ’dan kalma bazõ papazlarõn kilise çanlarõ arasõndan gelen sorumsõz sözleri ve gerçekleri değil, dini efsanelere dayanan modasõ geçmiş fikirlerin Bağõmsõz Kõbrõs Devleti gerçeğini hiçbir zaman değiştirmeyeceğini yazõyorlardõ. Her iki tarafta da bir takõm olumsõz çalõşmalar vardõ fakat buna karşõn ümitlidirler: “Hayal kurmak gibi olmasõn lakin bu memleketin iyi günler göreceğine olan inancõmõz azalmadõ aksine arttõ. Kõbrõs, leyleğin yuvadan attõğõ yavru durumuna düşmeyecektir. İyi günler memlekete yeni politika anlayõşõ da getirir ve bu anlayõşõn temeli insan sevgisi, barõş ve demokrasi ilkeleri olursa geleceğimiz Kõbrõsõmõz’õn güneşli iklimi gibi aydõnlõk olacaktõr” diye yazarlar. Amerika ile Rusya’nõn bile barõş içinde birlikte yaşamayõ düşündükleri ve bunun zorunlu olduğunu hissettikleri bir zamanda gelip geçen bir yağmur bulutunun õslatabileceği bu küçük adada “iki toplumun insanca yaşamasõ neden mümkün olmasõn?” diye düşünüyorlardõ. “Türk gazeteciler olarak toplumumuzun yüksek çõkarlarõnõ korumak, savunmak görevlerimizi sürdüreceğiz. Anayasa’daki haklarõmõzõn gerçekleşmesi için uğraş vereceğiz” diyorlardõ, ancak olaylarõ abartõlõ şekilde aktarmanõn, kuşku tohumlarõ ekmenin iyi sonuçlar vermeyeceğini anõmsatõyorlardõ. 8
Tohumlarõ ya da uluslarõ birbirine düşürmenin bir sinir havasõ içinde tutmanõn kolay olduğunu, zor olanõn ama güzel olanõn aradaki sorunlarõ çözümlemek olduğunu belirtiyorlardõ. Ne yazõk ki onlar var güçleriyle barõşõ kurmaya çalõşõrken beri yanda dirliği, düzenliği yõkmak için yemin edenler vardõ. Cumhuriyet korkmadan her iki kesimi de eleştirir: “Her iki tarafõn şovenistleri ve demagoglarõ bu memleketin yararõ için artõk susmalõdõrlar. Enosis ile Taksim her iki taraf için artõk bir hayal olmuştur. Kõbrõs’ta asõrlarca dost ve kardeş olarak yaşamõş iki unsurun bundan böyle de aynõ şekilde yaşamamalarõ için bir neden yoktur. Bir takõm güçlükleri iyi niyetle aşabiliriz. Enosis kampanyasõnõn bu ülkeyi ne gibi tehlikelere sürüklemiş olduğunu Rum şovenistlerinin takdir etmeleri zamanõ gelmiştir. Taksim tezini ortaya atanlara gelince; devrini doldurmuş olan bu tezin ikide bir ortaya atõlmasõ gereksiz yere Türkiye Milli Birlik Hükümeti’nin başõna dert açmak demektir. Aklõ başõnda her Türk ve Rum’un arzuladõğõ şey sosyal ve siyasal huzurun gerçekleştiğini görmektir.”
9
5- Cumhuriyet Gerçeği Usulsülükler, Yolsuzluklar, Hõrsõzlõklar Cumhuriyet her zaman adaletli ve dürüst bir yönetimi savunmuş, yolsuzluklarõn, usulsüzlüklerin üstüne gitmiştir. Celal Hordan’õn topladõğõnõ kabul ettiği 28 bin sterlinlik yardõmõn nasõl 12 bin sterline düşürüldüğünü defalarca sormuştur. Menderes devrinde gönderilen yardõmlarõn hesabõnõ sormuş ve gelecek tüm yardõmlarõn denetlenmesini istemiştir... Büyük bir inşaat işine girişen ‘önemli bir kişinin’ belediyeye ödenmesi gereken inşaat ruhsatõ harcõnõ ödemediğini, belediyenin kendisine yaptõğõ başvurularõ da, işgal ettiği makamõn otoritesinden istifade ederek baştan savdõğõnõ yazmõştõr. Yine inşaat işine merak sarmõş diğer bir zatõn da muhtaç ve borçlu köylüye yardõm için kullanõlmasõ gereken kooperatif paralarõndan, uzun vadeli ve yüzde dört faizli 10 bin Kõbrõs Lirasõ almayõ başardõğõnõ öğreniyoruz. Başvuranõn arzusuna göre, õsmarlama elbise diker gibi, õsmarlama barem cetveli düzenlediğini, başvurunun arzusuna uyularak yeni baremin, eski baremin son kademesinden başladõğõnõ okuyoruz. Meğer o zamandan başlamõş diplomanõn, bilginin yerini torpilin almasõ. Kõbrõs Cumhuriyeti’nin kurulmasõyla akõllarõnõn kenarõndan bile geçirmedikleri mevkilere ve dolayõsõyle para ve şöhrete kavuşan bazõ zatlarõn, şehirlerde konaklar, sahillerde villalar yaptõrõp, elbise değiştirir gibi araba değiştirir, hatta evlerinin mobilyalarõnõ bile Avrupa’dan getirten yoksul halk ile konuştuklarõnda muhtemel eleştiri dileklerini önlemek için hep “zaten bu cumhuriyet yaşamayacak, yarõn ne olacağõ belli değil” gibilerinden her şeyi kötüye yoran sözler söylediklerini öğreniyoruz. Batõlõ ülkelerin Dõşişleri’ne daima en seçme, en bilgili elemanlarõ tayin ettiklerini, Dõşişleri konularõnõn ancak belirli yüksek vasõflarõ olan elemanlarõn içinden çõkõlacak konular olduklarõnõn bilinmesine karşõn bizde, arkasõ olan ehliyetsiz kişilerin böyle yerlere yerleştirildiğini yazõyorlar. Cumhuriyet muhalefet görevini cesurca ve dürüstçe sürdürürken, bundan gocunanlar onlar hakkõnda gerçek dõşõ suçlamalar yapmaktadõrlar. Ayhan Hikmet şöyle yanõtlar onlarõ: “Şunu açõkça duyuyorum ki, korkacak, utanacak veya sayõn milletimizden gizleyecek hiçbir tarafõmõz yoktur. Bundan dolayõ bir sayõn yazarõmõzõn ileri sürdüğü teklifi kabul eder ve tarafsõz bir yerde entellektüel kişilerin huzurunda tartõşmaya hazõr olduğumuzu açõklarõm.” Ancak şunu belirtmek isterim ki, böyle bir tartõşmaya Anavatan siyasi çevrelerinin değerli temsilcileri başkanlõk etmeli ve anavatanõn değerli basõn mensuplarõ böyle bir tartõşmayõ yerinde takip etmelidirler. Çünkü böyle bir tartõşmada ileri süreceğimiz ve kanõtlarla ispat etmeye hazõr olduğumuz, anavatanõ da ilgilendiren konular vardõr.” Doğaldõr ki çamur atanlar açõk tartõşmaya yaklaşmazlar ve Cumhuriyet yoluna devam eder.
10
Bugün içine düştüğümüz düzensizliklerin, yozlaşmanõõn temelleri meğer o günlerden atõlmaya başlamõş: “Toplum olarak sakat bir idare anlayõşõnõn çeşitli ve tuhaf görünüşleri ile karşõlaşmaktayõz. Acõsõnõ zamanla daha derinden duyacağõmõz, manevi tahriplerinin derecesini zamanla daha açõk göreceğimiz bir durumdur bu. Çekinmeden ‘sakat’ diye niteleyebileceğimiz bu idare analayõşõnõn pratikleri, yapõlan bazõ tayinlerde açõkça adam kayõrma, buna ek olarak yine bazõ tayinlerde usulsüz davranõşlardõr. Birçok görevlere tayinler daha o mevkinin münhalleri duyurulmadan yapõlmaktadõr.” Bu usulsüz tayinlere örnek olarak da Cumhuriyet o günlerde yapõlan Enformasyon Dairesi Müdür Yardõmcõlõğõna yapõlan tayini gosterir. Tepeden inme bir emirle usulsüz olarak bu önemli göreve getirilen kişinin bu teknik göreve uygun ne gibi özellikleri olduğunu sorar: “Kaç yabancõ dil bilir? Gazetecilikte, yayõn ve basõn işlerinde deneyimi var mõ? Meselenin bu taraflarõndan vazgeçtik, bari yüksek tahsili olan birisi ya da hiç olmazsa tanõnmõş bir yazar, bir edebiyatçõ mõdõr bu zat? Meğer radyonun da ilkeleri daha o zamandan biçimlenmeye başlamõş. Alõnan haberlerin aslõnõ esasõnõ tetkik etmek, bunlarõ tarafsõzlõk anlamõnda süzgeçten geçirmek varken, radyonun tek bir siyasi grubun organõ imiş gibi hareket ettiğini; Halkõn Sesi, Milli Birlik ve Nacak gazetelerinde yayõnlanan olaylarõ partizanca sunan haberlerin gökten zembille inmiş gibi aynen Kõbrõs Radyosu’nun Türkçe bölümünde okunduğunu öğreniyoruz. “Radyo bütün vatandaşlarõn ödediği vergilerle çalõşan ve dolayõsõyla bütün vatandaşlarõn malõ olan bir kurumdur. Üstelik yayõnõnõn her dakikasõ devlete liralara mal olmaktadõr. Bu durumda bazõ kişilerin raklamõ olmaktan öteye gitmeyen bir takõm haberleri coşkuyla yazmak devletin vatandaşlara eşit davranmasõnõ gerektiren ilkelerle ne dereceye kadar bağdaştõrõlabilir? Sadece bu bakõmdan değil, memleketimizde demokrasinin kökleşmesi ve partizan görüşün ortadan kalkmasõ bakõmõndan da radyonun bağõmsõzlõk ve tarafsõzlõğõnõ cesaretle korumasõ gerekmektedir.” Hele Vakõflarla ilgili bir haberi okurken sanki otuz yedi yõldõr önceki değil dünkü gazeteyi okuyoruz. Vakõflar yönetim kurullarõndaki kişilerin, Vakõflarda çalõşanlarõn ne kendileri ne de eşleri veya ortaklarõ vasõtasõyla Vakõflar İdaresi ile anlaşma yapamayacaklarõ bilinmesine karşõn birçok kez bu kuralõn ihlal edilmiş olduğunu yazõyordu. Yapõlan usulsüzlüklerin sadece toplum vicdanõna onulmaz yaralar açmakla kalmayacak, Anlaşmalarla tesbit edilen haklarõmõzõn kötüye kullanõldõğõ şeklinde yorumlara da zemin hazõrlayabileceğine dikkat çekiyordu Cumhuriyet yazarlarõ.
11
6- Cumhuriyet Gerçeği Sürekli Olarak Yapõcõ Fikirler Ürettiler Olanaklar dardõr, yeni kurulmuştur devletimiz. Halkõnõn büyük çoğunluğu yoksulluk sõnõrõnõn altõndadõr. Ama ya yöneticilerimiz? “Binlerce vatandaş açlõk ve sefaletle ümitsiz bir kavgaya tutuşmuş bocalayõp dururken, Hükümet çeşitli gerekçeler ileri sürerek maaşlar, bol ödenekler tesbit etmeye devam ediyor. Bir yanda ekmeği aslanõn ağzõnda bile bulamayan binler ve on binler... Öte yandan bir füze gibi kademe kademe daha lüks, daha konfora kavuşan onlar, yüzler!... Bu devlete yalnõzca yüksek maaşlar ve ödenekler için hizmet etmek isteyenler varsa yolun başõnda belli olur. Kõbrõs Devleti’nin özverili, alçak gönüllü elemanlara ihtiyacõ vardõr. Mahalle ve köy kahveleri işçilerle dolup taşar, göçmen vapurlarõ bu toprağõn üçüncü mevkilerine doldurup götürür ve sefaletin doğurduğu nice aile facialarõ artarken bir kõsõm insan nasõl “tatili, hayatõn sefasõnõ sürdürebilir anlayamõyoruz.” Cumhuriyet gazetesi, Rumlar’õn bizden beş misli daha kalabalõk olmalarõna karşõn Cemaat Meclisleri’nde 23 vekil bulundurmalarõna karşõn bizim Cemaat Meclisimizde 30 vekil bulundurulmasõnõ da doğru bulmuyor. Cemaat Meclisimiz bütçesinin büyük bir kõsmõnõ maaşlara harcamak yerine okul, kooperatifler gibi yararlõ ve verimli yerlere taksim edilmesini savunuyor. Yapõlan yatõrõmlarõn da gelir getirici değil lüks için yapõldõğõnõ okuyoruz: “Evlaf’õn şu komik “Anadolu Kulübü” macerasõna itilmesinden ve bu girişimin toplumumuza 5-6 bin liraya mal olmasõndan sonra biz sanõyorduk ki artõk böylesine yetersiz ve verimsiz işlere girişilmeyecektir! Yanõlmõşõz. Bu yoksul halkõn parasõnõ leğen örtüsü benzeri gereksiz ve verimsiz girişimin yeni uygulamalarõna bakõn” deyip şu örneği gösteriyor Cumhuriyet. Girne’nin 2 mil kadar batõsõnda Licodissa bölgesinde, Templon deresinin döküldüğü yerdeki kayalõk ve çakõllõk bir kõyõ parçasõyla dere boyundaki dar bir araziyi Cemaat Meclisi bütçesinden tam 19 bin lira ödeyerek satõn alõyorlar. Oysa malen para ettiği bir devirde (1956’da) burasõnõ bir Rum, bir İngiliz’den 6 bin liraya satõn almõştõ. Sonra da kõyõsõ kayalõk, denizi çakõllõk bu yerin plaj ve yat tesisi haline getirilmesi için binlerce lira harcõyorlar. Evkaf İdaresi’nin de 60 bin liraya satõn aldõğõ Çömlekçi Çiftliğinin 20 bin lira da masrafla 80 bin lira mal ettikten sonra dönüp burayõ senesi 3 bin liraya kiraladõğõnõ okuyoruz. Yatõrõlan paranõn senelik faizi ile 7 bin liradõr. Yani seneden 3 bin liradan fazla bir zarar vardõr bu işte. Doğal kumsallar dururken kayalõklara plaj yapõlõr, dökülen kamyonlarca kumu deniz alõr götürür. Fabrika yapmak dururken dünya kadar para harcanarak koskoca bir otel yapõlõr sonra da bu otelin odalarõnda kimleri yatõracağõz diye kara kara düşnülür. Üstelik park yeri düşünülmeden yapõlan otel için etrafõndaki sağlam gelirli dükkanlarla tarihi bir caminin yõkõlmasõ kararlaştõrõlõr. Çarşõ geleneklerimize uymayan bodrumlu teraslõ işhanõ yapõlõr, başõboş kalõnca da içinde Cemaat Meclisiyle Maarif Dairesi yerleştirilir. Anavatan göçmenleri için çimento gönderir biz yat limanõ yaparõz. Daha o günlerden ülkemizin bir turizm cenneti olabileceği saptamõşlardõr Cumhuriyet yazarlarõ. Dağla denizin, Akdeniz güneşiyle korlarõn, çeşitli devirlerden kalma yapõtlarla modern 12
konforlu eski bir buluşma kaynaşma yeri olduğunu yazarlar. “Çok tanrõlõ devirlerden kalma bir toprak kalõntõsõyla ilk Hristiyanlõğõn ya da ilk İslamlõğõn bazõ önemli alanlarõnõ belirleyen yerler yan yanadõr. Eski Akdeniz uygarlõklarõnõn (Ctrk, Finike, Roma) eserleri tarih sõrasõyla;Ortodoks Latin ve İslam (Türk) eserleri takip eder. Her biri kendi dünyasõnõn, kendi inanç ve geleneğinin eseri olan çeşitli yapõlar, tatlõ bir Akdeniz iklimi içinde ziyaretçilerini beklemektedir.” Yalnõzca eleştirmiyor her konuda fikirler üretmektedir Cumhuriyet Gazetesi: Topraksõzlara toprak dağõtõlmasõnõ, daha ileri, verimli tarõm yöntemleri öğrenilmesini, olmayan küçük parçalara bölünmesinin önlenmesini, gerektiği yerde İsrail’deki gibi toplu parçalara bölünmesini önlemenin, gerektiği yerde İsrail’deki gibi toplu çalõşma esasõna dayanan çiftlik işlemleri kululmasõnõ önermektedirler. Kalkõnmanõn ancak köklü bilimsel plan ve ekonomik olanaklarla gerçekleşebileceğini gözlerler. Yerli endüstrinin korunmasõnõ ve gelişmesi için erken zamanda bazõ ithalat sõnõrlandõrmalarõn gerektiğini artõrõlmasõnõ ancak bunu yaparken yeri mallarõn kalite ve fiyatlarõn denetlenmesi geretiğini savunurlar. Köylünün emeğinin, alõn terinin tam karşõlõğõnõ görememesinin en önemli nedeninin köylünün üretimini değerlendirme şeklinin aksaklõğõ olduğunu saptarlar. Köylü ürününü düşük bir bedelle elinden çõkarõrken, şehirdeki tüketici bunlar için gayet yüksek fiyat ödemek zorunda kalmaktadõr. İşte bu durumun önüne kooperatifler kurmak suretiyle geçilebileceğini söylerler: “Bir tarftan köylümüzü kooperatifler çerçevesi içinde örgütleyip, bunlarõn ürününü pazara tek elden ve kooperatifler vasõyasõyla sevk edilen eşyalarõn çarşõya arz edilmesini sağlamak gerekmektedir. Yeni oluşmakta olan yönetici sõnõfõn ekonomik ayrõcalõklarõ da eline geçirmesi ve gittikçe güçlenmesinin yarõn için ciddi bir sosyal sorun olacağõnõ saptamõşlardõr. Bu yeni sõnõfõn oluşumuyla, yurdumuzda halk tabakalarõ arasõndaki ekonomik farklarõn daha da büyümesinin ve az gelişmiş ülkelerin toplum hayatõnõn karakteristik vasfõ olan çok zenginler ile çok fakirlerin durumunun ülkemizde de belireceğinden ürkmektedirler. Bunun önünün ise aşõrõ kazançlarõn sõnõflandõrõlmasõ ya da belli bir kazanç seviyesinden sonra ağõr vergiler konmasõ gibi önlemlerle alõnabileceğini söylemektedirler.
13
7- Cumhuriyet Gerçeği Her Sahada Devletçilik Sovyetler Birliği ile ekonomik ilişkiler gündeme geldiğinde Cumhuriyet yazarlarõ bu fikri sempatiyle karşõladõlar. “Resmen ifade edilmemekle birlikte Sovyet tekliflerinin en az Amerikalõlar’õnkiler kadar cazip olacağõ muhakkaktõr. Sovyetler’in Kõbrõsla ayrõca bir ticaret anlaşmalarõ imzalamak istedikleri ve böyle bir anlaşmaya varõrlarsa bizden önemli miktarda tarõmsal ürün ve madeni alabilecekleri belirtilen hususlar arasõndadõr. Sovyetlerin yardõmõ ve ticari anlaşma teklifleri gerçeklerşirse, bununla ihracatõmõzõn teşvik göreceği, Kõbrõs ürünlerinin değer kazanacağõ apaçõktõr.” Ve öngörüleri gerçekleşir. Sovyetler Birliği ile Kõbrõs Cumhuriyeti arasõnda ticaret başlar. Cumhuriyet sevinçlidir: “Ufukta güzel günler vardõr. Mesela aklõmõza gelir miydi ki Kõbrõs Cumhuriyeti Sovyetler Birliği’yle ticaret ilişkileri kuracak ve bu yõl olduğu gibi portakallarõmõzõn ağaçlarda, kuru üzümlerimizin depolarda çürümesinin önüne geçilebilecektir? Bugün Rusya ile yarõn da başka bir devletle anlaşmalar yapmaktan bizi kimse hiçbir yorum ile engelleyemeyecektir.” Cumhuriyet yazarõ ve Kõbrõs Türk Halk Partisi Genel Sekreteri Avukat Ayhan Hikmet, temeslarda bulunmak üzere gittiği İstanbul’da düzenlediği basõn toplantõsõnda şunlarõ söyler: “Bugün toplumumuz için en büyük tehlike göçtür. Her geçen gün bir çõğ gibi büyüyüp gelişmekte olan dõşa akõmõn başlõca nedenleri, önü alõnamayan işsizlik ve ekonomik kriz kadar ve hatta daha fazla, toplum arasõndaki devam eden baskõ ve tedhişte aranmalõdõr. Ayrõca toplum yönetiminden sorumlu olan kimselerin yanlõş tutumlarõ, plansõz ve progaramsõz uygulamalarõ toplumu kendini besleyemez hale düşürmüştür. Şimdiye kadar üretimi artõracak şekilde hareket edileceğine, tüketimi teşvik edici bir siyaset güdülmüştür. İki toplumun bir arada yaşayamayacağõ ve toplumlararasõ gerginlik olduğu şeklindeki propaganda da halk üzerinde olumsuz etki yaratmõştõr.” Memlekette geçmişteki baskõ rejiminin sürdürülmek istenmesi Cumhuriyet yazarlarõnõ rahatsõz etmektedir. Onlar kalkõnmanõn ve mutluluğun ancak demokratik bir ortamda gerçekleşebileceğine inanmaktadõrlar. Hükümetin beş yõllõk kalkõnma planõnõ olumsuz bulduklarõnõ bir kez daha belirtirken bu planõn kağõt üzerinde kalmamasõ için, memlekete yararlõ olabilecek bir şekilde uygulanmasõ için memleketimizde huzur ve emniyetin sağlanmasõ gerektiğini söylerler: “Planõn tatbik sahasõna konulabilmesi için gerekli olan hem dõş kredilerin, hem de iç yatõrõmlarõn teşviki ancak memleketteki barõş ve huzurun kurulmasõ, vatandaşõn mal ve can emniyetinin geri gelmesi ile mümkündür.” Devamlõ surette havanõn hiçbir surette planõn tatbik edilmesi için uygun bir zemin yaratmadõğõnõ yazarlar. “Sõk sõk işlenen cinayetlere, adam dövme, tehdit etme, korkutma hareketlerine bir son verilmelidir. Toplumlararasõnda iyi ilişkiler kurulmasõnõ önleyecek, toplumlar 14
arasõnda kuşku yaratabilecek özellikteki amaçlõ söylentiler son bulmalõ, yatõrõmcõlarõn, iş sahiplerinin yeni yatõrõmlar yapabilmesi için gerekli bir güven havasõ yaratõlmalõdõr.” Memlekette barõşõn ve huzurun yeniden kurulabilmesi için vatandaşõn hükümetle işbirliği yapmasõnõn kaçõnõlmaz bir zorunluluk olduğunu söylerler. Hükümetin emniyet mekanizmasõndan daha büyük bir faaliyet beklediklerini belirterek halkõmõzõ da suçlarõn önlenmesinde suçlularõn ortaya çõkarõlmasõnda emniyet güçlerine her konuda yardõmcõ olmaya çağõrõrlar. Baskõlar, adam dövmeler, cinayetler ile ilgili kõsõmlarõ daha sonraki bölümlere bõrakarak, Cumhuriyet yazarlarõnõn ekonomik konulardaki görüşlerini okumayõ sürdürelim: Yabancõ sermayenin memleketi ancak milli sermayeyi takviye etmek amacõyla girmesine izin verilmesi gerektiğine inanõrlar. Bu amaçla da memlekete gelecek yabancõ sermayenin ya hükümet kanalõyla veyahut da hükümet kontrolünde ve kredi şeklinde girmesine izin verilmesi gerektiğini, bu arada en düşük faiz oranõnõ teklif eden sermayenin yeğlenmesini ve yabancõ sermayenin biçbir surette ne siyasi, ne askeri ve ne de başka herhangibir koşula bağlõ olmamasõna dikkat edilmesini yazõyorlardõ. Böyle olunca bütün girişimler, yerli girişimciler tarafõndan yapõlacaktõr. Kişisel girişimin yetersiz olduğu durumda ya hükümetin katõlõmõyla özel girişim ortaklaşa çalõşacak, veyahut girişim ve yatõrõm hükümet tarafõndan yapõlacaktõr. Cumhuriyet Gazetesi, yapõmõzõn devletçiliğe daha uygun olduğuna inanmaktadõr: “Türk toplumu olarak ekonomik yapõmõz devletçiliğe gayet uygundur. Bunun en güzel kanõtõnõ da Büyük Atatürk’ün Türkiye’nin kalkõnma hamlelerinde devletçiliğe verdiği önem oluşturmaktadõr. Kõbrõs’ta da elektrik gibi, telefominikasyon gibi iktisadi devlet kuruluşlarõnõn sömürge hükümetinin bütün ekonomik baskõlarõna karşõn sağladõklarõ başarõlar üzerinde ibretle düşünmeye değer.” “Başlõ başõna bir konu olan ilaç fiyatlarõyla kalitesinin kotrolu konusunu çeşitli açõlardan değerlendirmek ve gerekli tedbirleri almak memleketin çõkarlarõ bakõmõndan elzemdir” diyorlardõ. Bu sorunun en iyi çözümünü ise her türlü ilaç ve tõbbi malzemenin doğrudan doğruya devlet tarafõndan ithal edilmesi olacağõnõ, vatandaşlarõn kalite ve fiyat bakõmõndan uygun ilaca kavuşabilmesi için başka çõkar yol görmediklerini söylüyörlardõ. Aynõ şekilde ancak hekimliğin devletleştirilmesiyle sağlanabileceğini belirtiyorlar, devlet girişimine olabildiğince çok önem verilmesini salõk veriyorlardõ: “Kõbrõs gibi az gelişmiş memleketlerin gerçek kalkõnmasõnõn ancak, mümkün olan her sahada geniş çapta devletçilik teşebbüsüyle sağlanabileceğini tekrarlamak isteriz.”
15
8- Cumhuriyet Gerçeği
Ekonomik Kalkõnma Programõ Cumhuriyet, Kõbrõs nüfusunun yarõdan fazlasõnõn geçimini doğrudan doğruya tarõmdan temin etmesine karşõn, hatta Türk toplumunda bu oranõn yüzde yetmişe yaklaşmasõna karşõn milli gelirin aldõğõ payõn yüzde kõrkõn altõnda olmasõnõ köylü sõnõfa yapõlan bir haksõzlõk olarak niteler. Tarõmsal alandaki geriliğin öncelikle teknik gelişmeden yeterince yararlanõlmayõşõna bağlar. Ayrõca toplumumuzdaki ziraat mühendislerinden gerektiği kadar yararlanõlmasõnõn önemli bir kayõp olduğunu söyler. Cemaat Meclisi’nin ziraat mühendislerini ve diğer teknik elemanlarõ örgütlemesi ve bunlarõ verimli iş sahalarõna yöneltmesinin önde gelen görevlerinden olmasõ gerektiğini belirtir. Aynõ şekilde köylerdeki kültür ve eğitim kurumlarõnõn da tarõmsal gelişmeye hizmet edecek şekilde yeniden düzenlenip geliştirilmesini önerirler. Cemaat Meclisi’nin köylünün tarõmsal gereksinmelerini temin yoluna gitmesini, uzun vadeli borçlar vererek köylüyü faizcinin sömürüsünden kurtarmasõ gerektiğini yazar. Cumhuriyet, hayvan yemi, suni gübre gibi köylü sõnõfõnõn sürekli ihtiyacõ olan maddelerin özellikle kooperatifler vasõtasõyla temin edilmesini ve hatta bu gibi ihtiyaç maddelerinin yerel olarak yapõlmasõ imkanlarõnõn araştõrõlmasõnõ ister. Ayrõca özellikle dõş Pazar bulma konusunda da mutlaka Kooperatif Dairesi’nin çalõşma yapmasõ gerektiğini vurgular. Cumhuriyet otuz yedi yõl önce çarşõmõzõn durumunu yazarken sanki bugünkü halini anlatõyor: “Geçmişte çarşõnõn gidişinin ilmi prenisplerine göre tanzim edilmesi, çarşõda bir mal enflasyonu yaratõlmasõnõn gerektiği hususunda çarşõyõ uyaran olmadõ. Halbuki ilgililer günün birinde memlekette paranõn suyunu çekebileceğini ve dolayõsõyla da halkõn satõn alabilme gücünün azalabileceğini görebilmeli, esnafõ ve sanatkarõ ona göre uyarmalõydõ. Bunu yapan olmadõ. Acõ bir gerçektir ki bugün pek çok dükkan sahibi kendi yazgõsõ ile başbaşa bõrakõlmõş durumdadõr. Bugün hemen herkes ‘acaba bu gidişimizin sonu ne olacaktõr’ sorusunu sormaktadõr.” Yaşanan her siyasi krizin ekonomiyi biraz daha bozduğuna inanmaktadõr Cumhuriyet. Kõbrõs halkõnõn yüzde sekseninin günlük geçimlerini kazanamadõklarõnõ, halkõn yarõdan fazlasõnõn geçmişte biriktirdikleri üç beş kuruşla geçindiklerini, kesatlõk ve işsizliğin dehşetle vatandaşõn belini büktüğünü yazar. Köylü ve küçük esnaf boğazõna kadar borç içindedir. Gençler ise işsiz dolaşmakta, bir yol parasõ uyduranlar ise soluğu Londra’da almaktadõr. “Siyasi yolunu Anavatanõmõzõn yapõcõ ve barõşçõ işaretiyle çizmiş bulunan Türk toplumu, bu kararlõlõğõnõ ekonomik sahaya da yaymak, takip edeceği ekonomik yolu çizmek durumundadõr.” der Cumhuriyet. Siyasi kararlõlõğõn ekonomik programla desteklenmeyişi halinde toplumumuzun her geçen gün ekonomikman yõpranmasõna ne yazõk ki engel olunamayacağõnõ yazar.
16
Bunun için de Kõbrõs’õn içinde bulunduğu gerçekler ve imkanlar õşõğõnda toplumumuza bir ekomomik kalkõnma programõ yapmak zorunluluğu vurgular. Kõbrõs Türk toplumunun Evkaf, belediyeler, kooperatif şirket ve bankalar, çiftçi birliği ve bunlar gibi kuruluşlar üzerinde denetim kurmuş bulunan Türk Cemaat Meclisi toplumumuzun bilimsel ilkelere dayanan ekonomik kalkõõna programõnõ gerçekleştirecek durumda olduğuna inanõr. Toplumumuzun bünyesinde gazetelerinde ve topluma açõk toplantõlarda esaslõ şekilde tartõşõldõktan sonra böyle bir ekonomik kalkõnma programõnõn fazla gecikmeye meydan vermeden hazõrlanmanõn zorunlu ve yaşamsal olduğunu vurgular. Türk toplumunun sonsuza kadar kararsõzlõk içinde kalamayacağõnõ, Kõbrõs Türklüğünün ekonomik olarak her geçen gün yõpranmadõğõnõn acõ bir gerçek olduğunu söyler. “Sõrasõ gelmişken şunu kaydetmeliyiz ki Türk Cemaat Meclisi Başkanõnõn ‘Kõbrõs Türk Cemaatinin ekonomik kalkõnmasõ toplumumuzun vicdanõna kalmõştõr sözü asla gerçeklere dayanmadõğõ gibi bu konuda Türk Cemaat Meclisi’ne düşen ödevi asla örtbas edemez. Çünkü Kõbrõs Türk toplumu geleceğini manevi bir değer olarak vicdan üzerine değil plan ve program üzerine kurmak zorundadõr. Ara seçimlerde halkõmõzõn ilgisizliğinin hiç de iyi bir haber olmadõğõnõ yazar Cumhuriyet. Bu durumun böyle sürmemesi için de halkõmõza sömürge devrinin çoktan sona erdiğini, halkõn bu memleketin gerçek sahibi olduğunu, memleket idaresinde ne yüce bir güç olduğunu kuvvetle telkin etmek gerektiğini söyler. Bunu ise memleketçi, cesur, dünyadan haberi olan gerçek aydõnlarõn çabasõyla mümkün olacağõnõ belirtir. Bu yolda tek tek davranõşlar olduğunu, hatta belirli bazõ başarõlar kaydedileceğini, ancak bir güç birliği yapõlmadõkça bütün iyi niyetli çabalarõn çöle akõp giden nehirler gibi yokolmaya mahkum olduğunu hatõrlatõr ve onlarõ göreve çağõrõr: “Gerçek aydõnlarõn ilkeleri, sağlam memleket ve dünya görüşü olan bir siyasi kuruluş etrafõnda birleşmeleri zamanõ gelmiştir. Türk toplumunun sosyal ve politik tepkilerin ve kendi kendine olan güvenini yitirmiş bir kütle haline gelmesi istenmiyorsa bu yapõlmasõ ve gerçek aydõnlar halkla elele verilmelidir.”
17
9- Cumhuriyet Gerçeği Enosis Mücadelesi Yõkõm Getirecek Cumhuriyet ülkemizde barõşõ, demokrasi ve sosyal adaleti savunurken, yanlõş yazanlarõ Türk olsun, Rum olsun, Cemaat Meclisi Başkanõ, Cumurbaşkanõ olsun korkusuzca eleştirirdi. Bugünkü yazõmõzda Rumlar için yapõlan eleştirileri veriyoruz. “Bazõ Rum gazetelerinin hal şovence neşriyatta bulunduklarõnõ ve toplumumuzun ulusal duygularõnõ incitmek yolundan vazgeçmediklerini üzüntüyle görmekteyiz ve bazõ Türk gazetelerinin ise bunlarõ ele alarak bir Türk’e yaraşan bakõşla cevaplandõracak yerde, çarpõşmadan ve büyük tehlikelerden bahsederek toplumumuz arasõnda sinirlilik havasõ yarattõklarõnõ üzüntüyle gözlemlemekteyiz. Gönül ister ki bu tür olumsuz yayõn yerini, Kõbrõs Cumhuriyeti’nin geleceği bakõmõndan, yararlõ ve ümit verici yazõlara bõraksõn. Herkesçe bilinen bir gerçektir ki Kõbrõs Cumhuriyeti iki esas toplumun karşõlõklõ saygõya dayanan ortaklõğõ ilkesi üzerine kurulmuştur.” Cumhuriyet gazetesine göre bir kõsõm Rum gazetelerinin Cumhuriyet rejiminin açõkça aleyhinde olan yayõna devamlarõ açõk-kapalõ Enosis özlemleri, bazõ kilise mensuplarõnõn tahrikçi demeçleri Cumhuriyet idaresine ve dolayõsõyla iki toplumun gelecekteki ilişkilerine olan güvenceyi zedelemektedir. Beri yandan 30-70 oranõn bir türlü ileri devranõnõ daha başõnda köstekleyecek özelliktedri. Bir kõsõm Rum basõnõyla bazõ politikacõ ve kilise mensuplarõnõn açõkça Enosis propaganda ve teşvik yapmalarõnõn iki toplumun yüksek çõkarlarõnõ zedeleyebilecek safhalara kadar gidebileceğini uyarõrlar: “Dün olduğu gibi bugün de biz Türkler Enosis fikrini katiyen benimsemiyoruz. İngiliz devrinde Enosis tehlikesi başõmõzda Demokles’in kõlõcõ gibi asõlõ durmuştur. Bu tehlike bizi haklõ, derin endişelere sevketmiştir. Türk idaresisnin çekildiği yerlerde kalan Türklere hayat hakkõ tanõmadõğõ veya çok zor, dayanõlmaz şartlarõn dayatõldõğõ gerçeği bizi Rum vatandaşlarõmõzõn Enosis özlemleri karşõsõnda uyanõk bulunmaya zorluyordu. Seksen yõllõk siyasi, ekonomik hatta toplumsal tarihimizin hep bu tehlikeye karşõ tedbir düşünerek, derleyip toparlamak, kurtuluş yollarõ aramakla geçmiştir.” Cumhuriyet gazetesi Kõbrõs’ta artõk yeni bir devrin açõldõğõnõ, Kõbrõs Cumhuriyeti’nin artõk bir gerçeklik olduğunu, Türk toplumunun da Kõbrõs Devleti’nin politik, toplumsal ve ekonomilk yaşamõ içinde vazgeçilmez bir unsur olduğunun iyice benimsenmesinde büyük yarar gördüğünü vurgular: “Türk toplumunun hissiyatõnõ, görüşlerini dikkate almamak, hakkõnda iyi temennilerimiz olan Cumhuriyet rejiminin geleceği için hayõrlõ bir tutum sayõlmaz.” Cumhurbaşkanõ Makarios’un dağ köyü Kilisesi’nde yaptõğõ konuşmada Zürih ve Londra Antlaşmalarõnõ savunmasõnõ takdir ettiklerini, ancak kuruluşundan bu yana bir yõl geçtiği halde iki toplumu yakõndan ilgilendiren askõdaki bazõ sorunlarõn henüz halledilmemesinin bir kõsõm fanatik çevrelerin insafsõzca ve hatta bilinçsizce yeni idareyi cephe almalarõnõn bazõ vatandaşlarõ kötümserliğe düşüren etkenler olduğunu yazar.
18
Cumhurbaşkanõ’nõn inisiyatif kullanarak anlaşmalarõn ruhuna uygun olarak hazõrlanan Anayasa’nõn henüz tam olarak uygulanmayan bir kõsõm asõl maddelerinin uygulama safhsõna konmasõnõ isterler. İki gün sonra Kõbrõs, bağõmsõzlõğõnõn birinci yõlõna erişecektir. Ancak anlaşõlmasõ güç nedenlerden dolayõ o gün herhangi bir kutlama töreni yapõlmayacaktõr. Bu durum Cumhuriyet yazarlarõnõ çok üzer: “Bağõmsõzlõğõnõn yõldönümünü kutlamayan memleket olur mu? Olurmuş işte. Zaten bit yõl içinde bağõmsõzlõğõmõza karşõ yine bazõ Cumhuriyet vatandaşlarõ tarafõndan öylesine insafsõz hücumlar yayõlmõş, açõk veya kapalõ öylesine tertiplere girişilmiştir ki, onlar içerden başkalarõ da dõşardan nasõl da bağõmsõzlõğõmõzõ yõkmayõ başaramadõk hayret etmek gerekmektedir. Kendi ülkemizde kendi başõmõza buyruk olmanõn mutluluğunu duyamamak ne kadar acõdõr.” Milliyetçi Rum gazetesi Ethniki yazarlarõndan Polikarplon Ionnides’in bir yazõsõnda “Anayasanõn barbar işgalcisinin boyunduruğu” deyimini kullanmasõ Cumhuriyet gazetesinden büyük tepki görür. Bir kõsõm Türk ve Rum gazetelerinin iyi niyetle Kõbrõs’ta barõş ve huzurun geri gelmesi, anlaşmalarõn uygulanmasõ ve toplumlar arasõnda karşõlõklõ saygõya dayanan dostluğun kurulmasõ yolunda yayõn yaptõklarõ bir sõrada Bay Ionnides’in Türk toplumu aleyhinde kullandõğõ bu çirkin ifadenin yõkõcõ olmaktan, memleketin geleceği hakkõnda endişe yaratmaktan başka bir işe yaramadõğõnõ söyler. “Bay Ionnides’in fikirlerini yazmakta özgür olduğunu ancak ne Türk toplumuna hakaret etmeye, ne de toplumlararasõnda kurulmaya çalõşõlan uyumu bozacak yayõn yapmaya hakkõ olmadõğõnõ belirtiriz.” Milliyetçi Ethiniki gazetesinin her fõrsatta Türk ulusunun ve toplumumuzun ulusal duygularõnõ incitmesinin yanlõş ve yõkõcõ bir ziyani tutum olduğunu vurgular ve bu tür yayõnlara son vermesini ister. Cumhuriyet, “Rum memurlar Türk bakanlarõ dinlemiyor öyleyse siz de Rum bakanlarõ dinlemeyin” şekindeki tutumun çok yanlõş olduğunu, böyle bir kararõn Türk toplumunun değil, Kõbrõs anlaşmalarõnõ kendi küçük politik avantajlarõ uğruna çökertmek isteyen fanatik bazõ Rum çevrelerin amaçlarõna hizmet ettiğini anõmsatõr. Eleftheria gazetesi Anayasa’da Türkiye’nin, Türk Toplumunu ve ‘Batõ’nõn Kõbrõs’taki gerçek çõkarlarõnõ göz önünde bulunduracak düzenlemeler istemektedir. (Ne ilginçtir geçtiğimiz yõllarda Denktaş da ‘Kõbrõs’ta Batõ’nõn çõkarlarõnõ görüşmeye hazõrõz’ demişti. S.Ö.)
19
10- Cumhuriyet Gerçeği Makarios’un Tutumu Üzüntü Verici Onlar mutlu bir Kõbrõs, mutlu bir dünya için savaşõmlarõnõ sürdürürken, Türk ve Rum tarafõndan sömürgecilerin tam da istediği şekilde birbilrleriyle çatõşmaya hazõrlanan Bağlantõsõzlar safõnda yerini alan Kõbrõs devletini yõkmak isteyenler vardõ. Cumhuriyet, ayõrõm yapmadan Türkler’in de Rumlarõn’da bu konudaki yanlõşlarõnõ eleştirdi. Bugün de onlarõn Rum yetkililere yaptõğõ eleştirilerini aktarmayõ sürdürüyoruz. Rum Cemaat Meclisi Başkanõ Dr. Spiridakis’in, Rum Cemaat Meclisinin 70-30 Nisbetinden ve Bakanlar Kurulu’nun Türk üyelerinin kontrolünden arõnmõş yegane kurum olduğunu söylemesini Cumhuriyet gazetesi tepki ile karşõlar. Mantõk yoluna değl kolay olan milli duygularla oynamak yoluna gittiğini söyler. “Şovenistçe çõkõşlar yaparak mevkilerini kuvvetlendirmek ve böylelikle bazõ geçici avantajlar elde etmesini kolay bir tutum olmakla birlikte özellikle huzura ve toplumlararasõ ilişkilerin iyileşmesine pek muhtaç memleketimiz için hayõrlõ bir hareket tarzõ olmadõğõnõ hatõrlatõrõz.” Gelir Vergisi Yasa Tasarõsõ için yaratõlan krizin bir tarftan “Türkler’in her istediğine evet mi diyeceğiz?” kopleksi içinde bulunan bir kõsõm şoven düşünceli Rum milletvekilleriyle, öte yandan Cumhuriyet rejiminin sağlõklõ çalõşmasõnõ köstekleyici fikir ve uygulamalarõyla tanõnmõş çevrelerin direktifi ile hareket eden bazõ Türk üyelerinin inatçõ tutumlarõ sonucu olduğuna inanõr: “Ne kadar acõdõr ki yapõcõ fikir ve uygulamalarõyla tanõnmõş Türk üyelerden Ahmet Mithat Berberoğlu’nun çabalarõ dahi bu inatçõ tutuma etki edememiştir” der. Cumhuriyet, mevki icabõ devlet işlerinde meydana gelen siyasi krizleri çözümlemek görevini taşõyan Cumhurbaşkanõ Makarios’un da Gelir Vergisi Yasa Tasarõsõ’nõn geçirilmesi karşõsõnda göstermiş olduğu tutumu düşüncesiz, inatçõ olarak niteler ve politik krizi daha da şiddetlendirdiğini söyler. Cumhurbaşkanõ Yardõmcõsõ Dr. Küçük’le hemen temasa geçipsöz konusu çõkmaza uygun bir çözüm arayacak yerde, sorumlu devlet makamõnda bulunan Makarios’un demecinde bazõ Anayasa maddelerini tanõmayacağõnõ söylemesini, üzüntüyle karşõlar ve büyük bir yanlõş olarak değerlendirir. Bu hatalar zincirine daha büyük bir halkayõ Rum muhalefet partisinin yayõn organõ olan “Ethniki” gazetesinin şovenistçe kaleme alõnan makalesi olduğunu yazar. Bu makalede Meclisin karşõlaştõğõ yapay bunalõma çare aramak yerine çok nazik bir konu olan statükonun bir üslupla tekrarlanmõş ve böylelikle toplumlar arasõnda yaratõlmak istenen yapay gerginlik daha ciddi bir özellik almõştõr. Cumhuriyet bu davranõşõ şiddetle kõnar: “Hiçbir ciddi muhalefet organõna yakõşmayan bu hareketi Kõbrõs Türk Toplumu adõna ayõplar ve Rumlar muhalefetinden yurt sorunlarõna daha büyük bir ciddiyetle eğiliş beklediğimizi belirtiriz.” Cumhuriyet, meydana gelen siyasi kriz kaşõsõnda CumhurbaşkanõYardõmcõsõ Dr. Küçük’ün krizin çözümüne yarayacak şu õlõmlõ ve yapõcõ ifadeleri kullandõğõnõ yazar:
20
“Ben şahsen şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de Anayasamõza ve bununla kurulan düzene saygõ gösterilmesini temin için bütün ilgili taraflar üzerinde fazla nüfuz kullanmaktan vaz geçmeyeceğime halkõ temin etmek istiyorum.” Denktaş’õn tutumunun diğer anlaşmazlõklardakinden farklõ olmadõğõnõ ve bu konudaki demecinin, kendilerini “Bağõmsõz Türk Meclis Grubu” olarak adlandõran Onbirler’in demeçleriyle krizi artõrmak bakõmõndan adeta birbirleriyle yarõştõğõnõ söyler. Cumhuriyet gidişi beğenmemektedir. Toplumumuzun gerçek çõkarõnõn, Anayasa’nõn bütün olarak uygulanmasõnda ve bunun tersi darvanõşlarõ savunan maceracõ politika görüşünün artõk terk edilmesi gerektiği uyarõsõnda bulunur. Aynõ konuda Makarios’a yeni eleştriler yöneltir: “Yurdumuzdaki siyasi bunalõmõn çözümsenecek yerde, günden güne arttõğõnõ üzülerek görmekteyiz. Pek yakõn bir geçmişe kadar ağõr başlõlõğõ ve devlet adamõ olarak tanõdõğõmõz Cumhurbaşkanõ Makarios’un bazõ kötü niyetli baskõlara dayanmayarak kendi kendini aşõrõ ve iki toplumun arasõnõ açõcõ demeçlerde bulunmak alanõna kaptõrmasõ üzüntü vericidir.” Ekonomik bağõmsõzlõklarõnõ örtmek için eskiden beri, politikacõlarõn başvurduklarõ ucuz siyasi başarõ yollarõ konusunda halkõ uyarõr Cumhuriyet yazarlarõ. Bazõ Rum politikacõlarõn sõk sõk tertiplenen törenler sõrasõnda çift manaya giden sözler kullanmasõnõn “bitmeyen mücadele”den söz etmelerinin nedeninin bu olduğunu söyler. Rumlarõn bu tutumunun daha başa geçtikleri gün, gelecek seçimlerdeki kaçõnõlmaz sonlarõnõ gören bazõ Türk politikacõlarõna yanlõş yönetimlerini örtbas etmek, yõpranaan kişiliklerini yeni kimliklere uydurma fõrsatõnõ verdiklerini yazarlar. Başlatõlan “cephe edebiyatõnõn da amacõnõn bu olduğunu belirtir. Herşeye rağmen umutludur Cumhuriyet: “Bu siyaset oyunlarõnõn da sonu gelecektir. Bu adada kendi başõmõza buyruk olarak yaşayõp kanayan yaralarõmõza merhem bulacağõmõz, bir gerçek kalkõnma yolu tutabileceğimiz günler de gelecektir.”
21
11- Cumhuriyet Gerçeği Dr. Küçük’ü ve Türk Bakanlarõ Dõşlamak Yanlõş Cumhuriyet gazetesi 16 Ağustos 1960’tan 23 Nisan 1962’ye kadar haftalõk olarak yayõmlandõ. Bir tek kez bile akşamadan her hafta düzenli olarak çõktõ. Savunduklarõ görüşleri destekleyen başka bir yayõn yoktu. Geriye kalan günlük ve haftalõk gazeteler onlarõn karşõsõndaydõ. Özellikle, uzun süre R.R. Denktaş’õn yöneticiliğini yaptõğõ Nacak gazetesi onlarõ sõk sõk hainlikle suçladõ. Geçtiğimiz günlerde Cumhuriyet gazetesi gündeme geldiğinde sayõn Cumhurbaşkanõ, Ayhan Hikmet ve Muzaffer Gürkan için “Onlar Yorgacis’in casuslarõydõ” diyerek, bu konudaki görüşünün değişmediğini belirtti. Ne acõdõr ki bir süre önce, 26 Şubat 1998 tarihinde Avrupa gazetesinde yayõmlanan bir anõda avukat Menteş Aziz’in “Bilgiyi Denktaş’tan alõrdõm, Yorgacis’ten aldõğõm parayõ da Denktaş’a verirdim” şeklinde ifade verdiğini okuduk. Bu konuda ne Menteş Aziz, ne de bir başkasõndan yalanlama yapõldõğõnõ da okumadõm. Yorgacis Kõbrõs Cumhuriyeti’nin ilk İçişleri Bakanõydõ eski EOKA’cõydõ ve CIA ile yakõn ilişkileri olduğu söyleniyordu. Daha sonra Yunanistan’daki Cunta lideri Papadopulos’a suikast düzenleyen ünlü anarşist Panagulis’e yardõmcõ olduğu ortaya çõkmõş ve hemen sonra öldürülmüştü. Panagulis’in yakõnlarõ onu Yorgacis’in tuzağa düşürüldüğünü yazmõşlardõ. Cumhuriyet yayõn yaşamõ boyunca sömürge karşõtõ, emperyalizm karşõtõ bir tavõr aldõ, ABD’nin uluslararasõ konularda her zaman karşõtõ olan Bağlantõsõzlar Hareketi’ni destekledi. Ekonomi, politika olarak da “Mümkün olan her yerde, olabildiğince çok devleçiliği savundu. Böyle görüşlere Sahip insanlar nasõl Yorgacis’in casusu olabilir?” diyerek onlarõn Yorgacis’i eleştiren bir yazõsõyla Rum yetkililerle ilgili eleştirilerini vermeyi sürdürelim: Cumhuriyet, ‘Yorgacis’in Affolunmaz gafõ’ başlõğõ altõnda Limasol’da bir açõlõş töreninde, Kõbrõs Türk Toplumu’nun duygularõnõ incitici ve Türk ulusu hakkõnda suçlamalarla dolu bir söylev verdiği iyazar. Bu sözlerin, ada yönetminde önemli makamlar işgal eden bazõ kişilerin şovenizmi kendi kişisel yükselişleri için sõçrama tahtasõ olarak kullanmaktan daha kurtulamadõklarõnõn ibret verici yeni bir kanõtõ olduğunu söyler ve şöyle der: “Memleketimizin içinde bulunduğu parasal ve ekonomik güçlükleri şovenistçe meydan söylevleriyle geçici olarak unutturma çabalarõna artõk son verilmelidir. Biz eminiz ki Rum vatandaşlarõmõzõn ezici çoğunluğu Yorgacis’in fikirlerine asla katõlmamaktadõr. Kõbrõs halkõ toplumlarõn ulusal duygularõnõ incitici sorumsuz söylevler değil, toplumlararasõ karşõlõklõ saygõ ve işbirliğine dayanan kalkõnma özlemektedir.” Onlar işlerin, ekmek kavgasõnõn içinde didinip duran barõşsever Kõbrõs halkõna kalsa, toplumlar arasõ ilişkilerin çoktan eski normal durumuna dönebileceğine inanõyorlardõ. Fakat tahrikçilerin, istismarcõlarõn her iki toplumun da sağduyusunu bozmak için basit zabõta olaylarõnõ bile işlerine geldiği gibi istismardan çekinmediklerini görüyorlardõ.
22
Oysa Kõbrõs Ceza Yasasõ’nda halkõ heyecana düşürenlere, kamuoyunu saptõranlara, yani kõsacasõ tahriklere karşõ cezalar vardõr: “Hiç olmazsa buna dayanarak tahrikçiliği sabit olanlara karşõ devlet harekete geçemez mi?” diye barõşõn korunmasõ için adeta yalvarõrlar. Cumhurbaşkanõ Muavini Dr. Küçük’ün, Kõbrõs’õn dõş siyaseti ile ilgili konularda gerek kendisine ve gerekse Cumhuriyet Hükümeti’nin Türk Bakanlarõna söz hakkõ tanõmadõğõ nedeniyle Yüksek Anayasa Mahkemesine başvurduğunu okuyoruz. Cumhuriyet gazetesi Kõbrõs Cumhuriyeti’nin dõş siyasetini, sömürge karşõtõ, bağlantõsõzlar yanlõsõ tutumunu her fõrsatta takdir etmesine karşõn Dr. Küçük’e yapõlannõn Anayasa’ya aykõrõ olduğunu ve bu saygõsõzlõğõn düzeltilmesini ister. Elen yetkililerinin de her fõrsatta belirttikleri gibi Kõbrõs Cumhuriyeti İdaresi gerek Bakanlar Kurulu gerekse diğer yönetsel organlarõ ile bir bütün olduğunu ve õrk, din, ulus temeline göre kurulmuş olmadõğõnõ anõmsatõr ve her konuda Cumhurbaşkanõ Muavini ve Türk Bakanlarõ’nõn, Cumhurbaşkanõ ve Elen Bakanlar gibi söz hakkõ olduğunu ve bu halkõn Cumhuriyet’in Türk yetkililerine tanõnmamasõõn çok önemli bir yanlõş oldğunu ve Anayasa’ya aykõrõ olduğunu söylerler. Cumhuriyet yazarlarõ ne yazõk ki onlarõn ölümünden sonra da geçerli olan şöyle bir saptama paparlar: “Kõbrõs Cumhuriyeti’nin kululuşundan bu yana ne zaman iki toplumun ilişkilerinde bir normale yöneliş olduysa çok geçmeden bu olumlu gelişmeler sabotaja maruz kalmõştõr. Cumhuriyet’in ilanõndan bu yana olup bitenler araştõrõcõ bir gözle incelendiğinde bu yargõya varõlabilir. Her iki tarafta barõş ortamõnõ bozan aşõrõlarõn olduğuna inanõrlar: “Temiz düşünceli, namuslu vatandaşlarõn kurulmasõnõ özledikleri barõş ve kalkõnma ortamõnõ bozanlarõn arasõnda başlõca aşõrõlar yer almaktadõr. Her iki tarafõn aşõrõlarõ...” Görüyoruz ki Cumhuriyet yazarlarõ küçük boyutlu gazetelerinde ülkemizde ve dünyada barõşa, demokrasiye ve insan haklarõna karşõ olanlarõ Türk olsun, Rum olsun korkusuzca eleştirdiler. Ne İngiliz, ne Fransõz sömürgecileri, ne de Güney Afrika’nõn õrkçõ yönetimi kurtulabildi sivri kalemlerinden. Peki Türkiye’ye karşõ neler düşünüyordu Cumhuriyet yazarlarõ? Yarõnki yazõmõzda bu konuyu irdeleyeceğiz.
23
12- Cumhuriyet Gerçeği Sarper: “Kõbrõs Cumhuriyeti Yaşayacaktõr” Bugünkü yazõmõzda Cumhuriyet’in Türkiye’ye bakõş açõsõnõ irdeleyeceğiz. Cumhuriyet yazarlarõ Avukat Ayhan Hikmet ve Avukat Muzaffer Gürkan’õn yöneticileri olduğu Kõbrõs Türk Halk Partisi kurulduğu günkü açõklamasõnda şu sözlerle belirtir Türkiye’ye karşõ duygularõnõ: “Partimiz için herşeyden önce- Anavatanõmõz Türkiye ve Türk halkõ kutsal varlõklardõr. Bu bakõmdan Anavatanõmõza bağlõlõğõmõzõ belirtmek isteriz. Bu arada anavatana bağlõlõğõmõzõn ayrõlmaz bir vechesi olarak, büyük Türk inklaplarõna olan sevgi, saygõ ve mutlak bağlõlõğõmõzõ iftiharla açõklarõz. Cumhuriyet, Kõbrõs politikasõ güderken Türkiye’nin çõkarlarõnõn mutlaka gözönünde bulundurmak gerektiğine inanmaktadõr: “Partiler üstü bir siyaset çizerken iki nokta önemle dikkate alõnmalõdõr. Birincisi Kõbrõs’taki siyasi şartlarla Anayasa ve ayni zamanda Türkiyemiz’in çõkarlarõ gözönünde tutulmalõdõr. Veziroğlu’nun o günlerde de sahnede olduğunu anlõyoruz şu yazõdan: “Yanõlõrsõn Veziroğlu, biz hiçbir yerde sayõn Drivana’nõn ve İnönü’nün teşvikçimiz olduğunu söylemedik yalnõz bazõ çevrelerin- Menderes’in yaptõğõ gibi kiralayõp karşõmõza diktiği ve ‘bize önemli yerden söylediler. Türkiye sizi sevmiyor’ dedirttikleri bedbahtlara cevap olarak ‘Biz gerçek büyükelçi Dirvana’nõn ve gerekse Milli Birlik Komitesi’nin basiretli Kõbrõs siyasetinden bir adõm çõkmõyoruz’ deriz. Bu istismar mõ Veziroğlu?” “Sonra Veziroğlu, sizin karşõ olduğunuz Büyükelçi’nin demecini onayladõ diye değerli milletvekilimiz Berberoğlu’na dil uzatmõyorsunuz ve toplum kan dökerken onun nerede olduğunu soruyorsunuz. Berberoğlu’nun ne derece temiz bir geçmişi olduğunu bütün toplum biliyor. (CTP kurucusu ve en kõdemli üyesi avukat A. M. Berberoğlu’ndan söz ediyorlar. S.Ö.) Cumhuriyet, Türkiye Dõşişleri Bakanõ Selim Sarper’in Türkiye Hükümeti’nin mevcut anlaşmalar çerçevesinde Kõbrõs’ta Türk-Rum kardeşliğini devam ettirmek için herşeyi yazmakta olduğunu söylemesini sevinçle karşõlar. Selim Sarper Cumhurbaşkanõ Makarios ve Cumhurbaşkan Yardõmcõsõ Dr. Küçük Türk-Rum dostluğunun devam etmesine hizmet ettiklerine inanmakta ve Kõbrõs halkõna şöyle seslenmektedir. “Bu hususta bazõ zorluklara ve karõştõrõcõlara aldõrmayõnõz. Kõbrõs Cumhuriyeti yaşayacaktõr.” Türkiye Dõşişleri Bakanõ ufak sorunlarõn büyük meseleler haline getirilmesinin yanlõş olduğuna inanmaktadõr. “Rumlar’õn Kõbrõslõ Türklere baskõ yaptõklarõ henüz bir dedikodudan öteye gitmemektedir. Bunun üstünde daha fazla durmak manasõz olacaktõr. Meselelere karşõ hal çareleri ararken, hal çarelerini mesele haline getirmemeliyiz.” Cumhuriyet Gazetesi Selim Sarper’in yukarõdaki iki demecinin savunduklarõ Kõbrõs politikasõnõn doğruluğunun kanõtõ olduğunu yazar: “Devrim Hükümeti Dõşişleri Bakanõ Sayõn Selim Sarper’in birbirini tamamlayan bu iki tarihi demeci Zürih ve Londra anlaşmalarõna sadõk kalmak ve Kõbrõs 24
Cumhuriyeti’nin yaşamasõ için gerekeni yapmak şeklnde özetleyebileceğimiz Türkiye Devrim Hükümeti’nin Kõbrõs siyasetinde hiçbir değişiklik olmadõğõnõ açõkça göstermektedir.” Cumhuriyet yazarlarõ daha o günlerde yanlõşõn üzerine yanlõşla gidilmemesini görüşmüşlerdi. Herhangibir Rum parti veya zümrenin sorumsuzca ileri sürebileceği Enosis talebi karşõsõnda Türk toplumunun tutumunun Cumhuriyet rejiminin savunmak olmasõ gerektiğini söylüyorlardõ. Ve bunu yaparken tutarlõ olunmasõ ve hergün değişik tezler üretilmemelidir derler. “Bir gün anlaşmalarõn tatbiki, bir başka gün ise hem Kõbrõs’ta üçlü idare kurulmasõ hem de adanõn taksim edilir gibi üç ayrõ ve birbirine zõt tezi savunmakla Halkõn Sesi refikimiz gülünç bir duruma düşmektedir: “Kõbrõs Devleti’nin idare meknizmasõ Türk ve Rum toplumlarõnõn hak, hürriyet ve yetkilileri arasõnda kurulmş hassas bir dengeye dayanmaktadõr. Bu, inceden inceye hesaplaşmak ve binbir emekle taş taş üzerine konulmak suretiyle kurulmuş bir binaya benzetilebilir. Bu binanõn bir taşõnõ bile yerinden çõkarmaya teşebbüs etmek, yaşamõn yõkõlmasõ tehlikesini doğurabilir ve tabii ki bundan en çok bina içinde oturanlar zarar görür. Bundan dolayõ bu yapõyõ olduğu gibi ayakta tutmak, öncelikle bütün bina sakinlerinin ortak menfaatleri gereğidir. Bu düşünce iledir ki Kõbrõs halkõnõn ahenk ve işbirliği zihniyetiyle hareket edip içinde yaşadõklarõ binayõ asla thelikeye sokmadan huzur ve mutluluğa ulaştõrmalarõnõ candan arzulamaktayõz.” Cumhuriyet, bu açõklamadan şu sonucu çõkarõr: “Halkõmõzõ hala daha tahrik edenler ve milli duygularõnõ istismar edenler bu yurdun ve halkõmõzõn hizmetinde olmadõklarõ gibi Anavatanõn izinde de değillerdir. Egemenliklerini sürdürmek için terör estirenler Türkiye Büyükelçisi Emin Dirvana’nõn kendilerine karşõ olduğunu görünce onu Türkiye Dõşişleri bakanlõğõna şikayet etmişlerdir. Selim Sarper’in yaptõğõ açõklamada Dirvana’nõn çok iyi bir insan olduğunu söylemesi ve karõştõrõcõlara prim vermemesi Cumhuriyet’i sevindirir. Dõşişleri bakanõ’nõn bu cümleleriyle, Anavatan Hükümetinin Büyükelçiye olan güvenini bir kez daha açõk olarak belirtmek isterken Demokrat Parti ruhundan hala kendilerini kurtarmayan bazõ maceracõ politikacõlarõn şikayet niteliğindeki curnallara da gereken cevabõ vermiş olduğunu belirtir. “Aslõnda hür fikirli ve demokratik düşünceli aydõnlar başta olmak üzere toplumumuzun yüzde doksandokuzu daha ilk görevlerinden başlayarak iyi bir insan olduğu kadar, haksever, tarafsõz, yetenekli bir diplomat olduğunu takdir etmiştir. Bu, tarafõmõzdan ne bir övgüdür ne de yaltaklanmak için söylenen sözlerdir. Geniş Türk halk yõğõnlarõ arasõnda basit bir araştõrma yapmak zahmetine katlanan vicdan sahibi her şahõs bu gerçeği hemen gözlemleyecektir. “Kõbrõs Türk Toplumu, Ekselans Dirvana’nõn seçkin kişiliğinde özgürlük ve demokrasi õşõklarõnõ ve 27 Mayõs bilincini görmektedir. Ancak, modern dünya görüşünden yoksun-parmakla sayõlabilecek kadar az bazõ maceracõ politikacõlar, gün õşõğõndan korkan yarasalar gibi el altõndan Büyükelçi aleyhinde bir akõm yaratmak çabasõndadõrlar. Bu çevrelerin, kiraladõklarõ bazõ biçareleri toplumumuz arasõnda düşük Demokrat Parti idarecilerinin propagandasõnõ yaptõrmak istemeleri henüz unutulmamõştõr.
25
Baskõ ve yõldõrma siyasetiyle halkõmõzõ bilinçsiz bir sürü haline getirmek isteyen bu maceraperestlerin, oyunlarõnõ bozan her şahsõn ve yapõcõ bir siyaseti, o şahõs Türkiye Büyükelçisi olsa bile- kötülemek istemeleri doğaldõr.
26
13- Cumhuriyet Gerçeği Enver Ramadan’õn Öldürülmesi Siyasi Cinayet Cumhuriyet yazarlarõ can havliyle Kõbrõs halkõna sömürgeci güçlerin oyununa gelmemeleri için adeta yalmvarõrken beri yanda her iki toplumdaki maskeli şahõslar Rumlarla Türkler arasõndaki iyi ilişkileri savunanlarõ sindirmek için iş başõndadõrlar. Belki hepsi de politik değil ama arka arkaya cinayetler işlenmekte failler bir türlü yakalanamamaktadõr. Asayişsizlik alõp başõnõ gitmektedir. Filya köyünde Evangelos Yuannu adõnda bir Kõbrõslõ Rum vurularak öldürülmüştür. Maşera Manastõrõ silahlõ kişilerce basõlmõş ve üzerilerine gönderilen jandarmalar da yaralanmõştõr. Limasol’da seri halde cinayetler işlenmektedir. Hafta geçmiyor ki bir yurttaş güpegündüz tabanca kurşunlarõyla yerlere serilmesin… Cumhuriyet yazarlarõ haykõrmaktadõr: “Hükümeti uyarmak istiyoruz. Her türlü tedhiş hareketlerine karşõ amansõz bir savaş açõlmalõdõr. Yeter artõk bu halkõn çektiği… Bu memlekette medeni şartlar içinde yaşamak en kabul hakkõmõzdõr.” 21 Kasõm 1960 tarihinde köylerine dönmeye başlayan At Totorolu Türkler’in barõnmakta olduğu caminin dõşõnda bir bomba patladõ. Patlatõlan bomba insanca hiçbir zaiyata neden olmamõşsa da memleketin barõş havasõnõ sarsacak bir özelliği vardõr. Cumhuriyet bu bomba hadisesini hazõrlayanlarõ memleket çõkarlarõnõn düşmanõ olarak görür ve lanetler. Peter Gray isimli genç bir İngiliz mimar Kõbrõs’a çalõşmak üzere geldiği on beşinci gün yanõnda eşi olduğu halde Girne’de alõşveriş yaparken güpegündüz vurularak öldürülmüştür. Cumhuriyet, bu cinayetin, Kõbrõs Cumhuriyeti Maliye Bakanõnõn bazõ mal görüşmeleri yapmak üzere Lonrda’da bulunduğu bir sõrada işlenmesinin akla başka ihtimaller getirdiğini yazmakta ve sormaktadõr. “Acaba görevi Kõbrõs Cumhuriyetini yõkmak olan silahlõ bir grup mu vardõr?” Asprometri köyünde bir kahvehaneye giren maskeli silahlõ kişi orada bulunanlarõn yüzlerini duvara dönmelerini istemiş sonra da masa başõnda içkisini yudumlamakta olan bir Rum jandarma erini vurarak öldürmüştür. Peter Gray’in Girne’de öldürülmesi olayõnõn İngiliz gizli servisi olduğu konusundaki haber yalanlanmoõştõr. İngiliz askeri işlerine giden su borularõnõn patlamasõnõn Kõbrõs yandaşlarõnõn itham altõnda bõrakõlmasõ amacõyla ayni kara kuvvetlerinin işi olduğuna inanõldõğõnõ yazmaktadõr Cumhuriyet ve halka şöyle seslenir: “Vatandaşlarõmõzõn memlekette yer almakta olan ve ancak Kõbrõs’ta siyasetlerini entrikalarla yürütebileceklerine inanan sömürgecilerin çabalarõna hizmet eden olaylar karşõsõnda uyanõk bulunmalarõ ve bu entrikalara alet olmaktan kaçõnmalarõ gerektiğine inanmaktayõz. Sömürgeciler şunu bilmelidirler ki bu gibi sinsi faaliyetlerinin iç yüzü, uyanõk Kõbrõs vatandaşlarõnõn gözünden kaçmaktadõr. Ve Cumhuriyet Gazetesine ilk tehdit: “30 Temmuz 1961 gecesi gazetemizin baskõya verileceği bir sõrada bizce bilinen bazõ dindar eller tarafõndan kapõmõzõn altõndan bir yazõ bõrakõlmõştõr. Açõktan açõğa her 27
bakõmdan Anavatanõmõz’õn tutumuna siyasetine, taban tabana zõt bir ifade ve fikir mahiyeti taşõyan bu yazõ hakkõndaki yorumlarõmõzõ gelecek sayõmõzda yayõmlayacağõz.” Muhalif Rum “Demokratik Birlik Partisi Asbaşkanõ Dr. Ionnis Polidorides silahlõ saldõrõya uğramõştõr. Söz ve düşüncelerinden kolayõ bir Cumhuriyet vatandaşõnõn böylesine vahşice bir saldõrõya uğramasõnõn yapana da yaptõrana da hiçbir şey vermeyeceğini belirtir Cumhuriyet: “Zaten dõş görünüşteki kabadayõlõk belirtisine karşõn, bu tür davranõşlar düşünceye karşõlõk vermeyen saldõrganõn zaaflõğõnõ göstermektedir.” Bu gibi tedhiş hareketlerinn memleketimizi ileriye değil, aksine geriye ortaçağlarõn karanlõğõna götüreceğine inanan Cumhuriyet memleketimizin iç huzurunu olduğu kadar dõş saygõnlõğõnõ da sarsõcõ özellikte olan ve ancak vahşet diye nitelediği bu iğrenç saldõrõ olayõnõ şiddetle lanetler. Cumhuriyet aldõğõ haberlerden üzüntüyle öğrenmektedir ki Menderes devrin armağanõ olan baskõ ve tehdiş hareketleri şehir ve kasabalarda çok azalmasõna karşõn adanõn her tarafõndaki köylerimizde hala daha bütün şiddetiyle devam etmektedir. Köylüler büyük bir korku içinde olduklarõndan kendilerine yapõlan baskõ ve yõldõrma hareketlerini ilgililere ve yetkili makamlara şikayet etmekten çekinmektedirler. Cumhuriyet Kõbrõs Türk halkõna çağrõ yaparak baskõ ve tedhiş hareketlerini hiç çekinmeden gazete yönetimine bildirmelerini rica eder. Kandu köyünde Enver Ramadan adlõ yoksul işçinin siyasi sebeplerle öldürüldüğünü açõklar Cumhuriyet. Enver Ramadan, baskõya ve haksõzlõğa karşõ koymak cesaretini gösterdiği için öldürülmüştür. Evli ve en büyüğü altõ yaşõnda olan üç çocuk babasõ olan maktül, 15 Ağustos sabahõ köyün ana yurdundan geçmekteyken, önce yol üzerindeki boş bir evden atõlan iki el silahla vurulmuştur. Daha sonra da üç kişi olan katiller, bulunduklarõ yerden çõkarak yerde yatan Enver Ramadan’õn yanõna gelmiş ve zavallõya bu defa da tabanca ile altõ defa ateş etmişlerdir. Katillerin pusuya yattõklarõ evin arkasõnda bir bahçe bulunmakta ve bahçeden sonra bir dere ve dağ gelmektedir. Cinayetten sonra katillerin, kaçmaya uygun olan bu dağ yolunu takip edeceklerine yirmi metre ötedeki kahveye yönelmeleri ve olayõ görüp de yerinden kõpõrdamayanlarõn bu pervasõz tutumlarõyla etrafa bir de göz dağõ vermek istemeleridir. Asayişsizlik olaylarõ fasõlalarla sürüp gitmektedir. 23 Eylül gecesi Atalasa ormanõnda cereyan eden silahlõ tecavüz olayõ bunlardan biridir. Aynõ gün sabahõ bir Rum taksi şöförü Mağusa civarõnda arabasõnõn içinde tabanca kurşunlarõyla delik deşik vaziyette bulunmuştur. Cumhuriyet gidişattan endişelidir: “Memleketimizde bir cana kõymayõ bir tavuk kesmek kadar doğal addeden bir sõnõf türemişe benziyor. Hemen her olayda faillerin yakalanmayõşõ bu gibilere adeta cesaret veriyor. Kanunlara, nizamlara saygõsõzlõk, kabadayõlõk almõş yürümüştür.”
28
14- Cumhuriyet Gerçeği
Yabancõ Güçler Bozgunculuk Yaratmak İstiyor. Kandu’da en büyüğü altõ yaşõnda üç çocuk babasõ yoksul bir işçinin güpegündüz herkesin gözü önünde öldürülmesi olayõnõ resimleriyle yayõnlayan bazõ Kõbrõs Türk gazeteleri ciddi bir araştõrmaya gerek görmeden ve toplumlar arasõnda doğurabileceği huzursuzluğu hiç hesaba katmadan söz konusu cinayetin Rumlar tarafõndan işlendiğini haber vermişlerdi. Oysa Londra’da yayõmlanan ve sonraki yõllarda ünü bütün dünyaya ulaşan, şiirleri bir çok dile çevrilecek olan Kõbrõslõ ozan Osman Türkay’õn yönettiği Kõbrõslõ Türk’ün Sesi gazetesinin 19 Ocak 1962 tarihli altõncõ sayõsõnda hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde cinayetin Türkler tarafõndan işlendiğini yazmaktadõr. Kandu cinayetinin işleniş tarzõnõ bizzat gören ve Lonrda’da bulunan şahiterin gerektiği takdirde Kõbrõs’a gelip gönüllü oalrak makemede tanõklõk yapmaya hazõr olduklarõnõ açõklamõşlardõr. Cinayetle ilgili yapõlan ihbarlarda, bir şahsõn Enver Ramadan’õn öldürülmesinden on beş gün evvel köy kahvesinde maktulün tanõdõklarõndan yaşlõ bir vatandaşa Enver Ramadan’õn ismini söyleyerek “Söyle kendisine… on beş güne kadar kefeni biçilmiştir” şeklinde konuştuğu anlatõlmaktadõr. Kahvehane halkõnõn da duyduğu bu sözlerõn söylenmesõ üzerinden 15 gün geçmeden Enver Ramadan vurularak öldürülmüştür. Cinayetten sonra yapõlan adli soruşturmada, cinayetin aydõnlanmasõna yarayacak bilgiye sahip olan maktülün karõsõ Menekşe Enver’in ifadesine baş vurulmadõğõ, onun yerine yaşlõ bir kadõncağõz olan annesinin bilgisine başvurulduğu, gazeteye yapõlan ihbarda ayrõca belirtilmektedir. Cumhuriyet, araştõrma yapmadan bu cinayetin resimli haberle birlikte Rumlar tarafõndan işlendiğini yayan Kõbrõs Türk gazetelerinin olaydan ders çõkarmasõnõ ister: “Gönül isterki bu gibi gazeteler sonraki tutumlarõnda gerçek güneşinin er-geç doğacağõnõ önceden hesaplayarak, huzursuzluk yaratacak balonlar uçurmaktan vazgeçsinler ve yurttaşlara karşõ olan sorumluluklarõnõ kavrayabilsinler. (Ne yazõk ki benzer yanlõşlar sonralarõ da yapõldõ… 1965 yõlõnda orta 1’i bitirdiğimizde bizi askere almõşlardõ.Çocuktuk ve arkadaşlarõmõzdan birisi silahõ kucaklarken yine öğrenci bir mücahidi vurarak öldürmüştü. Günlerden 14 Temmuz’du ve Bayrak Radyosu’nun 13.30 haber bülteninde “Rumlar Lefke’de bir Türk gencini vurarak şehit ettiler” dendiğini duydum. Vuran çocuk sõnõfõmõzõn en zeki öğrencisiydi, o olaydan sonra bir daha kendini toplayamadõ, zar zor liseyi bitirdi ve bir daha dönmemek üzere Kõbrõs’õ terketti”. 19 Ekim 1961 gecesi Lefkoşa’da Osman Manyera Mustafa isimli bir mimarõn, kaldõğõ apartmana girerek silahlõ beş kişinin saldõrõsõna uğradõğõnõ okuyoruz. Osman Manyera’yõ silah tehdidi ile bir otomobile binmeye zorlayan saldõrganlar Kermiya’ya sürmüşler ve orada kendisini dövmüşlerdir. Baf’da 23 Ekim gecesi aynõ saatlerde üç eve birden yerli mal üç bomba atõlmõştõr.
29
24 Ekim sabahõ Pirga ovasõnda davar bekleyen iki Türk gencinin maskeli ve silahlõ kişiler tarafõndan kaçõrõlõp dövülmesinden iki gün sonra gece çalõştõğõ Haravgi (Komünist AKEL Partisinin yayõn organõ –S.Ö.-) gazetesinde işini bitirip evine dönmekte olan bir Rum matbaa işçisinin Lefkoşa’da vurularak öldürüldüğünü okuyoruz. Gazetelerde zavallõ işçinin öldürülmüş vaziyetteki fotoğrafõ. Yere sõrt üztü düşmüştü, yanõnda devrilmiş bisikleti, bisikletinin dümeninde de plastik sepeti… Cumhuriyet, Londra’da yayõmlanan Kõbrõslõ Türk’ün Sesi Gazetesinden bir alõntõ daha yapar. Londra’da bulunan Halil isimli bir Türk genci başõndan geçenleri anlatmaktadõr: Lefkoşa’da bir sinamada oturduğu sõrada yerinden kaldõrõlõp otomobille keyfi bir ceza yerine götürülmüş orada başõna torba geçirilmiş boğazõ bir tabanca tehdidi ile sõkõlarak elleri ayaklarõ bağlanarak ve uzun bir işkenceden sonra salõverilen genç kõsa bir süre sonra Londra’ya göç etmiştir. Eğer susmak niyetleri yoksa Londra’ya kaçanlar için de kurtuluş yoktur. Ünlü ozanõmõz Türkay’õn yönettiği gazete Londra’da bulunan bazõ Kõbrõslõ Türkleri sindirmek için bir tedhişçi gurubun Kõbrõs’tan gönderildiğinin öğrenildiğini yazar. Aynõ günlerde Nacak Gazetesi Londra’dan K. L. imzasõyla gönderilen tüyler ürpertici bir mektup yayõmlamõştir. Kendi ulusundan insanlarõ Londra’ya gönderilecek cani ekipleri tarafõndan merhametsizce öldürülmelerini dileyen ve Kõbrõs Türk toplumunun medeni özelliğini medeni dünya önünde lekeleyecek bir anlam taşõyan bu mektubu Nacak’õn iri başlõklarla yayõmladõğõnõ öğreniyoruz. Nacak daha ileri giderek bu gibi olasõ cani ekiplerinin terör ve cinayet kampanyasõna kurban gidebilecek olan Londra’da yerleşmiş bazõ Türkleri bol keseden ve çalakalem vatan hainliği ile damgalanmõştõr. Söz konusu mektubu gönderen fikir sapõğõna Nacak’õn muhabbetle selam gönderdiğini de öğreniyoruz. Hava kararmakta zorbalar giderek sertleşmektedir. Cumhuriyet yazarlarõ ise akõllara durgunluk verecek bir cesaret ise onlarõn arkalarõndaki güçleri ve amaçlarõn halkõmõza duyurmaya çalõşmaktadõr: “Türkiye’de girişilen yabancõ tahrik faaliyetlerinin burada da sahneye konmak istendiğine şüphe yoktur. Uyanõk olmalõyõz. Yabancõ düşmanlar Türkiye’yi sömürebilmek için Menderes ve Zorlu gibilerin yeniden iktidara gelmelerini isterler. Bu arzu ve ihtiras iledir ki Türkiye’deki gerici ve Atatürk düşmanõ unsurlarõ harakete geçirmek gibi alçakça çarelere başvurmuşlardõr. Aynõ lanetli eller, burada da içimizdeki gericiler vasõtasõyla akõllarõnca fesat ve bozgunculuk yapmaya çalõşõyorlar.
30
15- Cumhuriyet Gerçeği Üç Öğrenci Kõza Tecavüz Türkiye’de devrin hükümeti yönetimi sivillere devretmeye hazõrlanmakta, ancak hükümet bir türlü kurulamamaktadrõ. Türkiye politik tarihinde birçok özgürlüğün kapõlarõnõn açõldõğõ dönem olan 27 Mayõs 1960 dönemi kapanmak üzeredir. İşte Türkiye’de bir yönetim boşluğunun olduğu bu dönemde Kõbrõs’ta zorbalar baskõlarõnõ yeniden artõrdõlar. Kullandõklarõ gerekçe hep aynõdõr: “Milli davamõza zarar veriyorlar...” Büyük bir ibret ve derin bir nefretle gözlemliyoruz ki kendilerine dalkavukluk etmeye tenezzül etmeyen aydõnlarõ her vesile ile lekelemeye yeltenen tekelci çevreler ve bunlara bağlõ olan bazõ gazeteler, gazetemiz aleyhine giriştikleri yalan ve iftira kampanyalarõndan vazgeçmiş değildir. Bu gibi gazetelerin milli davalara aykõrõ bir yol takip etmekte olduğu iftirasõ gelmektedir. “Halbuki gazetemiz yayõn hayatõna atõlalõ beri Türk milletinin ve onun ayrõlmaz bir parçasõ olan Kõbrõs Türk toplumunun yüksek menfaatlerini göz kõrpmadan savunmuş ve savunmaktadõr. Öte yandan bizze saldõranlarõn menfaatlerine zõt olduğu içindir ki bilinen tekelci çevreler Kõbrõs Türkhürriyet hareketinin sesi olan gazetemize ikide bir saldõrmaktadõrlar. 1950 ile 1960 yõllarõ arasõnda Anavatanõmõzõ felaketten felakete sürükleyen düşük iktidarõn çõğõrtkanlõğõnõ yapmaktan uzak kalmakla, toplumumuzu baskõ be tedhiş gibi yüz kõzartõcõ sapõklõklarõn etkisinden mümkün olduğu kadar kurtarmak için 27 Mayõs 1960 Devriminin nurlu izinde yayõn yapmõş bulunmakla, Anavatanõn siyasetine ayak uyduracak Zürih ve Londra Anlaşmalarõna, Cumhuriyet Anayasasõ’na ve Kõbrõs Cumhuriyeti’nin yaşatõlmasõ idealine gönülden bağlanmakla gazetemiz mutludur ve gerek bugünün gerekse geleceğin Türk kamuoyu önünde alnõ açõktõr. “Öte yandan yõllarca toplumumuzu sõmsõkõ bağlayan baskõlar zincirinin kopmadan devamõnõ özleyen gerici ve zorbalõk hayranõ çevreler hürriyetin sesi olan gazetemizi susturmak ve onun satõlõp okunmasõna engel olmak ümidiyle halkõ korkutmak kampanyasõna köylerde devam etmektedirler. Zamanla bunlarõn yüzlerindeki maskeler elbette düşecek ve akõbetleri hüsran olacaktõr.” 28 Aralõk 1962 gecesi Avukat Ayhan Hikmet’in arabasõ sert cisimler kullanõlarak hasara uğratõldõ. Ayhan Hikmet, arabasõna tecavüz eden kişiye kibarlõğõnõ hiç bozmadan şöyle seslenir: “Bu hareketi yapan şahsõn hangi çevrelerin amaçlarõna hizmet ettiğinden hiç şüphem yoktur. Ancak bu gibi tehdit hareketleri toplumumuzun demokratik gelişimi yönündeki çalõşmalarõna bir engel oluşturmayacaktõr. Bu korkunç harekete başvuran kimseye sesleniyorum. Biz bir fikir mücadelesi yapõyoruz, sen bizim fikrimizi beğenmiyorsan seni yazõhaneme gelerek benimle görüşmeye ve kendi fikirlerini savunmaya davet ederim. Burada söz veririm ki polise hiçbir şikayette bulunmayacağõm. Fakat eğer bu fõrsattan istifade etmezsen senin her türlü fikirden ve medeni cesaretten yoksun biri olduğunu halk huzurunda ilan etmekte tamamõyla haklõ olacağõm.” 31
Bir takõm maskeli şahõslar köy kahvelerini basmakta, vatandaşlarõ “şunu yapmayacaksõnõz, şunu etmeyeceksiniz...” diye tehdit etmekte ve para koparmaktadõr. Cumhuriyet halka, hükümete yardõmcõ olmalarõnõ ve böylece yurdumuzun birtakõm maskeli zorbalarõn kol gezdiği bir diyar olduğu izlenimine son verilmesini ister. Birkaç gün sonra bir gece sabaha karşõ bu kez Avukat Ahmet Muzaffer Gürkan’õn arabasõ Lefkoşa’da saldõrõya uğrar. Cumhuriyet gazetesi yaszarõnõn arabasõnõn bütün lastikleri delik deşik edilmiş ve boyasõnõn bir kõsmõ tahrip edilmiştir. Muzaffer Gürkan polise verdiği ifadede kuşku duyduğu kişinin aynõ gece tehdit eden bir Türk olduğunu bildirmiştir. Cumhuriyet’e Larnaka’dan gelen bir mektupta, gerek Larnaka kasabasõnda korkutma ve sindirme hareketi bütün şiddeti ile sürmektedir. En ufak bir eleştride bulunan bir kimse derhal susturulmalõdõr. Öte yandan okul öğrencisi olan en az üç genç kõzõn õrzõna geçmiş olan bir kişi, hükümetin süren baskõ ve korkutmadan dolayõ kõz babalarõ şikayette bulunmadõğõndan yakasõnõ adaletin pençesinden kurtarmõş vaziyettedir. Güzel Sanatlar Derneği elemanlarõ televizyonda “Yõkõk Bina” isimli bir piyes oynamõştõr. Halkõn çok beğendiği bu piyes bazõ kimselerin hiç de hoşuna gitmemiştir. Çünkü içinde “açlõk” ve “işsizlik” sözleri olan bu piyes onlara göre “sol eğilimlidir”. Oyundan sonra televizyon görevlilerinden birini gören Savunma Bakanõ Osman Örek’in “Sen buraya gel bakalõm. Açlõk ve işsizlikten söz eden oyunlara televizyonda nasõl yer veriyorsunuz?” diyerek bu memuru azarladõğõnõ öğreniyoruz. Türkiye’de hükümet kurulmasõnõn gecikmesini fõrsat bilen zorbalar toplum üzerindeki baskõ hareketlerini artõrmõşlardõr. Türk köylerinde yapõlan genel baskõlara ek olarak bağõmsõz Türk aydõnlarõnõn sindirilmesi için de tehditler sürmektedir: “İsmi yanõmõzda saklõ olan ve tedişçi gruplara bağlõ olduğu pekiyi bilinen ve maalesef memuriyette bulunan bir zorba geçen gün yolun tenhalõğõndan istifade ederek arabasõyla gazetemiz yazarõ Avukat Ayhan Hikmet’e yaklaşõmõ ve en bayağõ küfürlerle bu arkadaşõmõza söverek kendisini tehdit etmiştir. “Bu olayõ da diğer çirkin ve utandõrõcõ olaylar gibi Türk kamuooyunun bilgisine sunarken şimdi toplumumuz arasõnda demokrasinin kökleşmesini lütfen izin vermiş gibi bir tavõr takõndõğõ bilinen baskõcõ çevrelerin yüzlerindeki maskeyi indirmiş bulunuyoruz.”
32
16- Cumhuriyet Gerçeği
Dr. İhsan Ali’nin Yazõlarõ Cumhuriyet gazetesinde zaman zaman Dr. İhsan Ali’nin de yazõlar yayõmlanmaktadõr. Bilindiği gibi Dr. İhsan Ali başarõlõ bir doktor, Baf’ta çok sevilen bir kişiydi. Ayhan Hikmet ve Muzaffer Gürkan’la birlikte Kõbrõs Türk Halk Partisi’nin yöneticileri arasõndaydõ. Özgür düşünceli aydõnlar üzerine faşizmin bütün ağõrlõğõyla yüklenmesi üzerine yaşamõnõn geriye kalan kõsmõnõ Rum kesiminde sürdürmüştür. 6 Eylül 1969 günü şöyle yazar Dr. İhsan Ali: “Demokrasi rejiminde muhalefet, iktidarõn uygulamalarõnõ eleştirmek ve onu denetlemek için kurulmuyor mu? Muhalefet iktidarõn yaptõklarõnõ eleştirmeyecek olduktan sonra varlõğõnõn manasõ kalmaz. Esasen bu hoşgörüsüzlükleri yüzündendir ki, burada bir muhalefet var yahut kurulmak üzeredir dendi mi iktidardakiler küplere biniyorlar. Derhal ileri sürdükleri olay “birlik ve beraberlik bozulacak” fikridir. Bu söz artõk demode olmuştur... Herkesin bugün kabul ettiği bir gerçek vardõr. O da nedir bilir misiniz? Muhalefetsiz demokrasi olmaz. Muhalefetin olmadõğõ yerde ancak diktatörlük hüküm sürer. İşte bu gerçeğe inandõğõmõz içindir ki bu memlekette Cumhuriyet kurulduktan sonra bir muhalefet partisinin luzumu üzerinde õsrar ediyoruz. Ve böyle bir partinin vücuda getirilmesini sağlamak amacõyladõr ki “Cumhuriyet” gazetesi yayõna girmiştir. Bu hususta hürriyete aşõk aydõnlarõn desteğini görmeyi gönül arzu etmektedir. Bu memlekette şimdiye kadar Türk toplmunun dikta rejimi yüzünden ne çileler çektiğini bilenlere sorunuz. Buna artõk son verilmelidir. İktidarda bulunanlarõ ikaz etmek fikir ve söz hürriyetini sağlamak Türk toplumunun menfaatine olmak üzere çalõşmak bir muhalefet partisi vücuda getirmek bizce Türk aydõnlarõnõn en kutsal görevi olmalõdõr.” Dr. İhsan Ali’nin 19 Eylül 1960 günü yayõmlanan yazõsõ yöneticilerin aldõklarõ yardõmlarõ insanlarõmõz üzerinde bir baskõ aracõ olarak kullanmak isteyebilecekleri endişesi üzerindeydi: “Biliyoruz ki Demokrat iktidarõ zamanõnda Türkiye’ye su gibi yabancõ para akmõştõ. Bu muazzam paralarõn bir kõsmõ bağõş ve bir kõsmõ da borç olarak verilmişti. Memlekete gelen bu paralarla Türkiye’nin kõsa bir zaman zarfõnda parmakla gösterilebilecek bir seviyeye erişeceği tahmin ediliyordu. Halbuki maalesef böyle olmadõ. Plansõzlõk ve programsõzlõk yüzünden on yõllõk Demokrat iktidarõnõn memleketi ekonomik olarak nasõl bir çõkmaza soktuğu malum. Ama yalnõz plansõzlõk ve programsõzlõk degil; partizan zihniyetin tesiri altõnda işlenmiş bir takõm yanlõş hareketler de memleketin ekonomisini çökertmeye neden olmuştur. Yapõlan borçlardan bir sürü partizan beslemek ve partiyi tutmak için az mõ harcandõ? Bu paralarladõr ki Demokrat demokrasi namõna bir şey bõrakmadõlar. Ve yine bu paralarladõr ki Türk Milletinin haklarõna saygõ gösterilmedi. Bu acõ gerçeği bakõnõz İnönü ne kadar usta bir dille ifade etmiştir: “Dõşardan bin minnetle alõnan yardõmlarõn içeride Türk milletinn haklarõna saygõsõzlõk için araç olarak kullanõlmasõnõn karşõsõndayõz. 33
Gerçekten İnönü’nün belittiği gibi dõşardan alõnan yardõmlara dayanarak vatandaşlara baskõ kullanmak çok fecidir. Anavatan’da gerçekleşmiş bu yobazlõklarõ bildiğimiz içindir ki burada da belirtilerine şahit olmaktayõz. Mesela; Türkiye hükümeti Kõbrõslõlar için burs veriyor. Bu burslar federasyon kanalõyla dağõtõlmaktadõr. Böyle olunca vatandaşa baskõ yapõlabilir. Nitekim bazõ vatandaşlarõn bu yüzden tesir altõnda kaldõklarõnõ esefle gördük. Gerçi Federasyon siyasi bir kuruluş değildir. Ve belki de onun için kendisine bu görev verilmiştir. Fakat araştõrõlõnca Federasyonun siyasi bir rol oynadõğõ görülmektedir. Bundan dolayõdõr ki burslarõn doğrudan doğruya dağõtõlmasõ, aracõ konmadan dağõtõlmasõ, daha doğru bir hareket olacaktõr. Acõ duyarak söylemek isteriz ki bu, yapõlan baskõ hareketlerinin tek bir örneğini oluşturmaktadõr... Borçlusunuz: ödünç para istiyorsunuz; siyasi durumunuz araştõrõlacak ve ona göre verilecek. O halde Anavatan hükümetinin Kõbrõs Türklerine yardõm yaparken bu durumlarõ dikkate almasõnõ istemek bizim için bir görevdir. Çünkü dõşarõdan almõş olduğu yardõmlarõ istismar ederek vatandaşlar üzerinde demokratik iktidar nasõl maddi ve manevi baskõ kullanmõş ise aynõ şeylere burada da şahit olacağõmõzdan korkuyoruz... Ve tabiidir ki bu suretle yapõlacak yardõmlar Türkiye’de olduğu gibi birçok vatandaşõn yozlaşmasõna neden olacaktõr. Sonuç olarak bulunduklarõ güç durumda birçok köylümüzü kurtarmak, çeşitli sahalarda Türk toplumunun gelişmesini sağlamak amacõyla yapõlacak yardõmlarõn kontrol ve denetleme sistemine tutulmasõnõ görmek isteriz.” 26 Eylül 160 tarihli Cumhuriyet’de de Dr. İhsan Ali’nin bir yazõsõna rastlõyoruz. “Rumlarla dostluk ilişkilerini ikide bir gündeme getirmekten ne gibi bir maksat güdüldüğünü anlamak zordur. Bu dostluk uğruna acaba hangi Türk menfaatlerini feda ettim? Bu vesile ile şunu belirtelim ki 6-7 Eylül hadiselerini bir zümre burada alkõşlarken biz lanetleyip durmuştuk. Milli Birlik Komitesi soruşturma Kurulu, 6-7 Eylül hadiselerinin, Selanik’te Atatürk’ün evine atõlan bombalarõn sorumlularõnõ meydana çõkarmaya çalõşõrken 1958’de iki toplum arasõndaki kanlõ hadiselere neden olan Kõbrõs’kaki bomba hadiselerinn de aynõ kökenli olduğunu hatõrda tutar ona göre işlem yaparsa burada da milliyetseverlerle hainler daha kolyaca ayõrt edilebilecektir.” Tarih Dr. İhsan Ali’yi haklõ çõkaracaktõr. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin bol Amerikan yardõmõ alõndõğõ Menderes döneminde o zamanki Türk makamlarõna görevlendirilmiş bir MİT subayõnõn Selanik’te Atatürk’ün evine bomba yerleştirilmesinin ardõndan İstanbul’da körüklenen insanlar altõ bine yakõn dükkanõ yakõp yağmalamõş, kiliseleri, Rum okullarõnõ harap etmiştir. İşte bu dönemde Kõbrõslõ Türkler arasõnda yeraltõ çalõşmalarõ başlatõlmõş ve sonradan R. R. Denktaş’õn “Türk Haber Ajansõ’na bombayõ dostlarõmõz koymuştu” diye açõkladõğõ bombalama olayõ gerçekleşmişti. Ardõndan Rum dükkanlarõ yakõlmõş kanlõ çatõşmalar olmuştu.
34
17- Cumhuriyet Gerçeği İngiltere’den Zorbalara Destek Cumhuriyet gazetesi yayõn yaşamõna başladõğõ ilk günlerden baskõlar, tehditlerle karşõlaşõr. Onlar uzlaşma yanlõsõdõrlar, bir kan davasõ gütme niyetleri yoktur. Kõbrõs Türkleri ve Türkiye kamuoyuna açõklayabilecekleri, ilgi çekici birçok konular olduğunu ancak geçmiş dönemi deşmek istemedikleirni, tahrik edilmedikleri, iftiraya uğramadõklarõ sürece de bunu yapmayacaklarõnõ duyurdular. Hiç kimseye şahsi kinlerin bulunmadõğõnõ, kim tarafõndan yapõlõrsa yapõlsõn iyi işleri daima alkõşlayacaklarõnõ ve zararlõ faaliyetleri de korkmadan, fakat yapõcõ bir ruhla eleştireceklerini açõklarlar. Karşõ taraf acõmasõzdõr ama, üstelik en ağõr iftiralarla saldõrmaktadõr. Buna karşõn efendice yansõtõrlar: “Yazõlarõnõz masabaşõ hazõrlanmõş kişisel fikir değil, halkla temasa geçerek, halkõn düşüncelerini ve sorunlarõnõ yansõtan yazõlardõr. Biz ‘İngiliz şurada kalmalõdõr. İngilizler Türk haklarõnõn koruyucularõdõr (!)’ diye sömürgecilerin borusunu öttürmedik... Biz yalan haber vererek ve ortaya asõlsõz sözler yayarak, savunmasõz Türk gençlerinin tanklar altõnda çiğnenmesine vesile olmadõk. Kardeş kanõna girmedik, Türk’ü Türk’e vurdurup küçük yavrularõn öksüz, genç kadõnlarõn korumasõz, dul kalmasõna neden olmadõk. Biz, Arslan Zorlu’lar ve Yavuz Mendereslerle el ele vererek medeni dünya nezdinde Türkiyemizin şerefini zedelemesine neden olan 6-7 Eylül olaylarõnõn yaratõlmasõnda başrolü oynamadõk. Biz, demokrasi inançlarõna ve hür fikirlere kurşun sõkõldõğõ, sopa sallandõğõ o karanlõk günlerde dahi ümidini ve Türk halkõnõn demokratik ve hürriyetsever güçlerine olan güvenimizi asla yitirmedik.” Sürüp giden baskõlardan, tedhiş ve tehditlerden vatandaşlarõn artõk kurtarõlmasõ gerektiğine inanmaktadrõlar. Korkunun yurttaşõn kendi içine kapanmasõna, çevresinde olup bitenle ilgilenmemesine, kötümserliğe saplanõp kalmasõna neden olduğunu, bu içine kapanõklõğõn toplumumuzu bir ortaçağ Ste Düzeni’ne doğru hõzla ittiğini yazarlar. “Bunun önü alõnmalõdõr, yurttaşõn yaşama sevincini yeniden kazanmasõ gereklidir” derler. Cumhuriyet 1957 sonundan başlayarak 1960 senesinin ortalarõna kadar Kõbrõs Türk toplumunun, tarihinin en karanlõk devrelerinden birini yaşadõğõna inanmaktadõr. Bu devrenin belirgin özelliğinin eli sopalõ, beli tabancalõ, acaip kõlõklõ zavallõlarõn toplumu bir koyun sürüsü gibi idare etmeye çalõşmasõ olduğunu, halkõn bu devirde çok çektiğini yazar: “Tahammül edebilenler sustular, hürriyet güneşinin doğacağõ günleri beklediler. Tahammül edemeyenler evi, barkõ terk edip memleketten göç ettiler.” Cumhuriyet gazetesinin okunmasõnõ, dağõtõlmasõnõ önlemek için zorbalõk yapõlmaktadõr. Bazõ kahvehanelerde Cumhuriyet yõrtõlmakta, yazarlarõ ağõza alõnmayacak küfür ve ithamlara maruz kalmaktadõr... Köylere “Bu gazeteyi okumayacaksõnõz, bu adamlarõ köylerinize sokmayacaksõnõz” şeklinde haberler salõnmaktadõr. Kõbrõs Türk Halk Partisi’nin toplantõlarõna katõlmamalarõ için insanlar tek tek tehdit edilmektedir. Cumhuriyet korkuya pabuç bõrakmaz: “Bizim mücadelemiz demokratiktir, barõşçõdõr ve toplumumuzun kalkõnmasõnõ hedef almaktadõr. Bizim çalõşmalarõmõzdan kuşkulananlar, olumlu gelişmeye set çekmek 35
isteyenler şunu açõkça bilsinler ki Türk toplumu, tarihsel gelişiminin normal akõşõnõ takip etmektedir. Bunu hiçbir güç alsa durduramayacaktõr.” “Geçmil devrin eli sopalõ kahramanlarõ: Dikkat ediniz, bindiğiniz dalõ kesiyorsunuz. Bu toplum geçirmiş olduğu acõ deneyimlerle ulusal çõkarlarõnõn nerede olduğunu biliyor. Bu yõkõcõ çabalarõnõz yüreklerinizdeki uğursuz maskenin indirilmesine asla engel olamaz. Toplum gerçek yurtseverin hangileri, şarlatanlarõn da hangileri olduğunu seçecek denli deneyim sahibidir. Aziz Türk halkõ size sesleniyoruz: Bugün geleceğimiz kõymetli Türkiye Hükümetimiz tarafõndan garanti altõna alõnmõştõr. Artõk korku perdesi kalkmalõdõr. Ulusal ve toplumlarõn kalkõnmasõ ancak özgürlük içinde mümkündür. Palavracõ, sahte kahramanlardan korkmak Türklük hasletine yakõşan bir şey değildir.” Onlar bu baskõlarõn ilk kez Kõbrõs’ta yaşanmadõğõnõn çok iyi bilincindedirler. “Diktatorya türedilerinin, demokratik fikir ve akõmlarõnõn en acõmasõz düşmanõ kesildiklerini tarih ilk defa kaydetmiş değildir. Diktatorya devrinin türedileri, demokrasi filizlerinin yeşerdiğini gördükçe kudurur, sağa-sola saldõrõr, yalana, ikiyüzülüğe ve her çeşit kanunsuz, iğrenç vasõtalara başvurur. Cinayet dahi işlemekten çekinmez. “Diktatör türedi yalnõz kendilerine inanmõştõr. Kurtarõcõ, vatansever, sadece kendisidir. Ona kimse soru, hesap soramaz. Hatasõnõ gösteren, eleştiren vatan hainidir; kesilmelidir, asõlmalõdõr. Bu türedilerin son örnekleri Kore ve Türkiye halkõnõn zalimleri Sinpman Ree ve Adnan Menderes’tir.” 1957 yõlõndan sonra memlekette vahşi ormanlarõn kanunsuzluk ve aşsayişsizliğin hakim olmaya başladõğõnõ okuyoruz... Sokak ortalarõnda dövülen, öldürülen insanlar, “iane” ismi altõnda rüşvet veya haraç vermeye mecbur bõrakõlanlar; dükkanlarõndaki eşyalarõ “yabancõ malõdõr” diye el konulan dükkan sahipleri, Rumlar’dan alõşveriş etti diye cezaya çarptõrõlan vatandaşlar, ağõzlarõnõ açamaz, hiçbir şikayette bulunamaz olmuşlardõr... Memlekette egemen olan İngiliz sömürgecileri bu kanunsuz hareketleri önleyici önlemler alacakarõna, elebaşlarõnõ teşvik ediyorlar, gereken her türlü desteği kendilerinden esirgemiyorlardõ. 1957 yõlõndan beri devam ettirilen kanun dõşõ hareketlerin ancak beş-on baskõcõ ve tedhişçi çevre mensubunu servet sahibi yapmõş, büyük halk kitlelerini ise işsiz, parasõz ve hatta aç denilebilecek bir duruma düşürdüğünü yazarlar.
36
18- Cumhuriyet Gerçeği
Yaz Denktaş Yaz İnsan demokrasiyi nasõl savunur? Okullarõmõzda bir gün bu konuda okutulacak kitaplara girebilecek güzellikte bir yazõyla başlõyoruz bugün Cumhuriyet gerçeğini anlatmaya. Lütfen dikkatli okuyun bu yazõyõ ve sonra da kesip saklayõn. Bedeli çok ağõr olmuştur çünkü bu tümcelerin: “... Dünyanõn neresinde olursa olsun, demokrasi fidancõklarõ serpildikçe, gövdelenmeye yüz tuttukça, diktatör türediler sonunda geriye birçok milli zararlar ve yaralar bõrakarak ya inatçõ İspanyol boğalarõ gibi tepine tepine can verirler ya akrep gibi zehirli iğneleriyle kendi kendilerini iğneleyerek intihar ederler veya zulüm ettikleri halkõn gazabõna uğrayarak tarümar olurlar.” “Biz ‘Cumhuiryet’ gazetesinin mensuplarõ, Kõbrõs’ta toplumumuz arasõnda demokrasi söz ve fikir hürriyeti sancağõnõ açtõğõmõzda, memleketimizdeki diktatorya devri türedilerinin içinde çalkalandõklarõ ruh durumunu, kendi kendilerinden başka kimseye inanmadõklarõnõ, kendi kendilerinden başka vatansever bulunacağõnõ kabul etmediklerini, bizi vatan ve millet haini, yabancõ çõkarlarõna hizmet eden satõlmõşlar olarak ilan edeceklerini çok iyi bilemekte idiler. Biliyorduk ki seçtiğimiz yol sarp çetin ve dikenlidir. Ama bu yolculuğa çõkarken içimizde sağlam bir inanç vardõ. Herşeye rağmen diktatoryaya karşõ demokrasinin mutlaka galip geleceği inancõ. Bu inançla yola koyulduk, halka başvurduk, kõsa bir süre içinde onlarca köy ziyaret etitk, kaza merkezlerinde dolaştõk, her sõnõf halktan binlerce vatandaşla temas ettik, dert yandõk, dert dinledik... Burada büyük bir sevinç duyarak huzur içinde belirteliim ki, gerek bu temaslarõmõzõn sonucu ve gerekse Anavatanõmõzdaki demokratik gelişmeler bizi demokrasi ve hürriyet davasõna dünden daha fazla bağladõ, inancõmõzõ bir kat daha artõrdõ. Ama bu, diktatorya zihniyetinin memleketimizde, toplumumuz arasõnda tamamõyla yenildiği demek değildir. Diktatorya devri türedilerinin davalarõnõn çürük olmasõna karşõn, ellerinde henüz güçlü fakat geçici silahlarõ vardõr. İki yüzülük, yalan, milli ve vatani duygularõ istismar, baskõ, birçok durumda alõşkanlõk haline gelen korku ve bahanecilik, diktatör türedilerinin yararlandõklarõ silahlardõr. Ama buna karşõ toplumumuzun da uyanõşõ ve direnmesi özellikle 27 Mayõs Devrimi’nden sonra demokrasiye karşõ güçlü bir eğilimi vardõr. Türk köylüsü ve şehirlisi diktatorya türedilerinin keyfi emirlerine ve yasalarõna karşõ baş kaldõrmaktadõr. Köylü ve şehirli artõk sopa, yumruk ve silah karşõsõnda boyun eğmemektedir. Türk halkõ artõk gösterileri, emredileni mecbur edileni değil, kendi beğendiğini okumakta, kendi beğendiğini dinlemekte ve kendi beğendiği şahõslarõ seçmekte ve desteklemektedir. İşte bütün bunlar karşõsõnda türedilerin, iki yüzülüğe, yalana, küfre, ulusal duygularõn istismarõna dayanan silahlarõnõn değeri kalmayacak ve diktatoryaya karşõ demokrasi mutlaka galip gelecektir.
37
Bu gazetenin mensuplarõ olarak bize gelince, diktatör türedilerin bütün ikiyüzlülüklerine, iftiharlarõna, küfürlerine karşõn görev ve hak bildiğimiz demokrasi yolunda devam edeceğiz.” Cumhuriyet yazarlarõnõn en çok çatõştõğõ gazete Nacak’tõr, en çok çatõştõğõ kişilerden biri de Denktaş... Cumhuriyet, O’nun Kõbrõs Türklerinin yakõn tarihini yazacağõnõ öğrenmiştir, kendilerine tavsiyeleri vardõr: “Yaz sayõn Denktaş, unutma yaz ‘1930-60’ yõllarõnda Kõbrõs Türkleri isimli eserine yaz ki Türk toplumu arasõna bir Rauf Raif Denktaş yetişmiştir. Yaz ki bu zat uzun zaman İngiliz sömürge devrinde memurluk yaparak İngiiz maaşõ almõştõr. Yaz ki bu zat ansõzõn İngiliz memuriyetinden ayrõlmõş ve kendini ‘gönüllü’ olarak toplumun hizmetine vermiş, ama gene de arkadaşlarõnõn teklifini reddedememiş ve toplumun şilin şilin verdiği paracõklardan meydana gelen Federasyon bütçesinden her ay 100 K.L. almayõ kabul etmiştir. “Unutma, yaz ki bu zat bilinen usullerle, seçimsiz oarak Cemaat Meclisi’ne girmiş ve başkan olmuştur. Ve yaz ki ‘Cemaata gönüllü olarak işleyeceğiz, para için işlemek isteyenler saflarõmõzdan ayrõlsõn’ diye nutuk çektiği halde sözünde durmamõş, bir taraftan avukatlõğõnõ yaparak para kazanõrken diğer taraftan da ayda şu kadar saat Cemaat Meclisi için çalõşõyorum diyerek, ekmek parasõnõ bile zor kazanan Türk köylüsünün, Türk esnaf ve işçisinin sõrtõndan senede 2400 K.L. alõyor. Ve yaz ki sonra da bu zat “Bu memlekette milli haklarõmõzõ gözetmek şartõyla iki toplumun işbirliği yapmasõ ve dost geçinmesi, her iki toplumun yararõnadõr” diyenlere hücüm etmektedir. “Unutma Denktaş, eserine yaz ki bu memlekette mahkemeniz suçsuz Türkü-Türke vurduran, Türkü-Türkten korkutan, Türkü-Türkten nefret ettiren ‘Vatanseverler!’ vardõr. Yaz ki bu ‘vatanperverlere!’ uyarak kendi din kardeşini, kan kardeşini vuranlar şimdi vicdan azabõ çekmektedir.” Cumhuriyet tek başõnadõr. Anacak haftada bir o kadar küçük boyutta çõkacak parasal güce sahiptir. Karşõ tarafõn ise haftalõk günlük gazeteleri vardõr. Radyonun ve meclis kürsüsünün de desteğiyle bakalõm neler yazõyormuş bu gazeteler: “Yapõcõ hiçbir fikri çekemeyen ve herkesçe bilinen fikir yobazlarõnõ, mideci yazarlarõ sütunlarõnda barõndõran bazõ gazeteler ikide-bir gazetemize en ağõza alõnmaz küfürlerle ve kullanõla kullanõla aşõnmõş birtakõm iftiralarla saldõrmaktadõrlar. Bu gibi gazeteler yarõ çõplak kadõn resimleri yayõmlamaktan tutunuz da filan sinema yõldõzõnõn hangi yemeklerden hoşlandõğõna varõncaya kadar her nesneyi neşretmeyi unutmazlar. Fakat iş toplumumuzun bugünkü acõklõ durumunu aksettirmeye, aksak olarak yürütülen toplum davalarõnõ ele almaya işçi ve çiftçi dertlerini dile getirmeye geldi mi bu gazetelre dut yemiş bülbüller gibi susmayõ tercih ederler. Falan iş yerinde işçilerimizin aldõklarõ gündelikler acõnacak derecede düşükmüş, filanca işyerinde Türk işçileri haklarõnõ elde etmek için grev ilan etmişler, şu veya bu hastalõğa karşõ işçimizin korunmasõ sözkonusu olmuş, her sahada toplumumuzun parasõ israf ediliyormuş, bir yandan açlõktan verem olanlar, öte yanda tõksõrõncaya, patlayõncaya kadar analardan geçinenler varmõş, bu gazeteye võz gelir.
38
19- Cumhuriyet Gerçeği Başõmõz Ezilebilir Fakat Muhalefet Susturulamaz Cumhuriyet, yayõmlanmaya başladõğõ günden beri gerek gizli gerekse açõk olaark gazeteye, okuyuculara, gazeteyi köylere götüren şöfşrlere, matbaaya baskõlar ve tehditler yapõlmakta, Kõbrõs Tğrk Halk Partisinin toplantõlarõnõ dağõtmak için çirkin taktiklere başvurulmalõdõr. 21 Ocak 1961 günü “Polise Değil Milletimize Bildiriyoruz” başlõklõ yazõda Cumhuriyet yazarlarõ üzücü yeni bir olay duyurdular: “... Bugün Kõbrõs Türküne, Türkiye’nin, aydõn, hür fikirli, demokrasiden yana devrimci çevrelerine duyurmak istediğimiz bütün bunlardan daha önemli ve daha üzücü bir olaydõr. “Bu sütunlardan Türk kamuoyuna açõklarõz ki, Türk toplumunun en yüksek en en sorumlu makamõnõ işgal eden, Türk Cemaat Meclisi Başkanõ Sayõn Rauf Raif Denktaş, milletin malõ olan Cemaat Meclisi kürsüsünden sanki de parti meclisi kürsüsüymüş gibi gazetemize hücumlarda bulunuyor, görgü-terbirye kurallarõna uymayan tehdit be küfürler savuruyor. Görüşmeleri takip etmek için gazetemiz mensuplarõndan Avukat Ayhan Hikmet’in Meclis’te görünüşü dahi sayõn Denktaş’õn sinirlenmesine ve meclis görüşmelerini bõrakarak gazetemize hücuma geçmesine yeterli oluyor. Halbuki mevki itibariyle Cemaat Meclisi Başkanõnõn tolerans sahibi ve Türk toplumuna örnek olmasõ gerekiyordu. Ne kadar acõdõr ki sinirlerine hakim olamayan Sayõn Dentaş, tõpkõ Menderes’in yaptõğõ gibi Meclis kürsüsünden gazetemizin temsilcisini özel odasõna çağõrarak en ağõr ve yakõşõksõz bir dille tehdit ettikten sonra, ‘nereye istersen git, istersen polise git sana yaptõklarõmõ söyle’ diye korkusun ve güçlü olduğunu göstermek istiyor. “Hayõr Sayõn Denktaş biz bu yaptõklarõnõ polise değil millete bildireceğiz. Kõbrõs Türk ve Türkiye kamuoyu önüne sereceğiz. Gerek Türkiye2deki hadiselerden, gerekse seçim toplantõlarõ zamanõnda Kõbrõs’ta ‘Kahrolsun diktatörler’ diye haykõrarak baskõya karşõ nefretini ilan eden Türk halkõnõn hareketlerinden, gerekse Türkiye’de okuyan öğrenci temsilcilerinin Kõbrõs’taki baskõnõn idarecilerini açõklayan bildirilerden ders almasõnõ bilmeyen Sayõn Denktaş geriye döner ve doğru yolu bulur diye şunlarõ hatõrlatacağõz. Denktaş bey belki Cumhuriyet gazetesini yayõnlayanlarõn başõ ezilebilir! Belki birkaç zorba çõkar ve yazdõklarõmõzõ bize ağzõmõzdan burnumuzdan yedirmeye çalõşõr; Belki birkaç maceracõ bulanõk suda balõk avlamak için kargaşalõk ve kanlõ olaylar çõkarmaya teşebbüs edebilir. Fakat soran, Türk toplumunun hür ve demokratik hayata kavuşmasõ için mücadele eden topyekün muhalefet susturulamaz. Çünkü Muhalefet sadece Cumhurieytin sütunlarõndan gelmiyor. Görmesini bilen, muhalefeti çarşõda, sokakta, köyde, her yerde görüyor. Sayõn Denktaş ‘bir gün gelip de saklanaacak delikbulamayacak’ olanlar hürrüyet ve demokrasiyi vermek istemeyenlerdir ve bunun en taze örneği de yassõada’dõr. Geri dön Denktaş henüz vakit vardõr.2 Yukardaki tümceler Cumhuriyet’in biçiminin (uslubunun) ne denli kibar olduğunun gçstergesidir. Evleri taşlanõr, arabalarõ saldõrõya uğrar, ölümle tehdit edilirlerken bile
39
karşõtlarõnõ efendice yanõtlarlar... Yalnõz bir tek kez öldürülmeden bir gün önce en son olaya çok sinirlenirler ve 23 Nisan günkü gazetelerinde bir-iki kaba sözcük kullanõrlar. Onlar, kendilerine bu denli baskõ yapõlmasõnn nedenlerini çok iyi bilirler yine de karşõtlarõnõn bu konudaki çelişkilerini aöõğa öõkarmak için sorarlar: “Cumhuriyet’in kapanmasõnõ neden istiyorsunuz? Menderes devrine Kõbrõs Türklerine yapõlan pardõmlarõn hesabõnõ sorduğu ve yeni yardõmlarõn denetlenmeye tabi tutulmasõnõ istediği için mi? Yoksa adam dövmenin, kanunsuz hareketlerin, faşist yöntemlerin önlenmesini istediği için mi? Yoksa Kõbrõs’õn geleceğini anlaşmalar çerçevesinde iki toplumun samimi dostluk ve işbirliğinde gören Türkiye Dõşişleri’nin siyasetini onayladõğõ ve takdir ettiği için mi kapansõn Cumhuriyet? “Demokraatik düşünceli ve Atatürkçü olduğumuzu iddia eden sizler için Cumhuriyet gazetesiniçin bir huzurlsuzluk unsuru olsun_ Büyük atatürk ‘Gerçek doğrular fikirlein çatõşmalarõndan doğar’ buyurmamõşlarõ mõ idi? Siz ki Atatürkçüsünüz, bõrakõnõz fikirler çatõşsõn ve gerçekler daima meydana çõksõn. Buyurunuz, yazõnõz-hatta tenezzü ederseniz Cumhuriyet’te de yazõnõz ve görmediğiniz kanõtlara samimiyete dayansõn. Eğer bir gün demokrasinin ne olduğunu anlatmak isterse birilier 32 ve 35 yaşlarõndayken öldürülen bu insanlarõn yazdõklarõnõ mutlaka örnek göstermelidir... Kendilerini ölümle tehdit edenlere gazetelerinde köşe verebilecek denli kendine güveniyordu onlar ve fikir özgürlüğüne inanõyorlardõ. Cumhuriyet yazarlarõnõn Rum yöneticileri için yazõlarõ eleştirileri daha önceki yazõlarõmõzda uzun uzun vermiştik. Rumlarõn yaptõğõ bir yanlõşa biz de yanlõş yaparak yanõt vermemeliyiz diyorlardõ. “Halkõn Sesi, Bozkurt ve Nacak gazeteleri son günlerde aşõrõ ve yõkõcõ Rum çevrelerinin ENOSİS kampanyasõna karşõlõk olarak Zürih ve Londra Anlaşmalarõnõn çökmesini istemekte ve Türkiye Devrim Hükümetinin tutumuna aykõrõ bir yol tutarak Taksim tezini savunmaktadõrlar. Örneğin, Halõn Sesi’nin 5 Ağustos 1961 tarihli sayõsõndaki başyazõda şunlar hayret ve ibretle okumaktayõz. “Bu yolun Taksim’e gittiğini bildiğimiz içindir ki Kõbrõs halklarõna ayrõ self determinasyon uygulamasõna hiçbir itirazõmõz yoktur. Ayni tarihli Bozkurt Gazetesinde ise “Adayõ devamlõ bir barõşa kavuşturacak yegane çõkar yol Kõbrõs’ta yaşayan halklara self determinasyon hakkõ (Ayrõ egemenlik) tanõnmasõdõr, denilmektedir. Nacak Gazetesinin sürekli yayõnõ da bu özelliktedir.
40
20- Cumhuriyet Gerçeği Cumhuriyet Nasõl Susturuldu? Sayõn Denktaş’õn kõrk yõl önce de Avrupa kentlerinde başka, Kõbrõs’ta başka konuştuğunu okuyoruz: Kõbrõs Cumhuriyeti’nin yaşayamayacağõnõ, Kõbrõs’taki iki toplumun arasõnda karşõlõklõ saygõ esasõna dayanan dostluğun kurulamayacağõnõ Nacak Gazetesi fanatiklik derecesine varan bir õsrarla savunmaktadõr. Diğer taraftan kõsa bir süre öncesine kadar Nacak’õn sahibi bulunmuş olan ve halen Nacak’õn ilham kaynağõ olan eski Federasyon Başkanõ R. R. Denktaş, evvelki hafta İsviçre’nin Cenevre şehrinde tertiplenen manevi silahlanma konferansõnda yaptõğõ bir konuşmada “Akdeniz mucizevi anlaşmalarla geleceğe ümitle bakmaktadõr” dedi. 14 Ağustos 1961 günkü yazõsõnda Ayhan Hikmet’in ülkemizdeki baskõcõlara tarihten örnekler vererek, sosyal gelişmelerin zor kullanõlarak durdurulamayacağõnõ anlatmaya çalõştõğõnõ görüyoruz: “Her türlü zulüm ve işkence imkanlarõnõ ellerinde bulunduran Engizisyoncular malum yollarla Galile’ye suçunu itiraf ettirmişler ve Galile’nin “Dünya güneşin etrafõnda dönmez” demesini sağlamõşlardõ. Galile ancak vücudu çürüdükten, gözleri görmez bir hale geldikten sonra zindandan serbest bõrakõlmõştõr. Fakat adõmõnõ zindan koğuşundan dõşarõ atar atmaz, Galile’nin ilk sözü: “Dünya yine de dönüyor” olmuştu. Galile’den önce Bruno gibi, Sercetus gibi hür düşüncenin, insani duygularõn önderliğini yapmõş, akõl ve mantõğa, duygu ve hõrsa hakim olmasõ gerektiğini savunmuş yüce kişiler, devrin idarecileri tarafõndan idama mahkum edilmişler, odun yõğõnlarõ üzerinde canlõ canlõ yakõlmõşlardõ. “Aklõn batõla, hür düşüncenin tartõşmasõz kabul edilen inançlara karşõ olan mücadelesi bugün de dütün şiddeti ile devam ediyor. Engizisyoncularõn halefi olan zümreler bugün de hala daha karşõmõzda durmaktadõrlar. Kendi şahsi hõrs ve çõkarlarõ için batõlõ putlaştõmadan, gerçeği ve güzeli baltalamaktan çekinmiyor, utanmõyor bu zümreler. Lakin normal seyrini takip eden tarihin akõşõ içinde baskõcõ ve gerici çevreler hergün biraz daha yõpranmakta, hergün biraz daha gerilemektedirler. Akõl ve mantõğõn, hür düşüncenin, insani duygu ve görüşlerin dünyada mutlaka egemenliğini kuracağõ günler yakõndõr. Ancak batõla karşõ aklõn, tartõşmasõz kabul edilen inançlara karşõ hür düşüncenin temsilcisi olan kişilerin cesaretle öne atõlmasõ, korkusuzca davalarõnõ savunmasõ gerekir. İnsanlõğa hizmet ancak bu yoldan mümkündür ve unutulmasõn ki bugün savunduklarõ fikilrerden ötürü bir Bruno, bir Sercetus gibi yakõlsalar bile yarõn yakõldõklarõ meydanlarda heykelleri adileleşecektir. Çünkü dünya yine de dönüyor.” Nacak’õn, İngiliz haberalma albayõ Bylord Jones’un anõlarõnõ yayõnlayacağõ açõklamasõ ve son anda bundan vazgeçmesi Cumhuriyet’in dikkatinden kaçmaz. “Nacak, bir İngiliz haberalma albayõnõn anõlarõnõ yayõmlamakla Kõbrõs Türk toplumunun ulusal çõkarlarõna ne gibi bir hizmette bulunacağõnõ sanmõştõ acaba? Ve son saat Nacak’õ bu yayõndan vazgeçiren etken ne olmuştur?... Başkalarõnõn gözünde çöp arayan kendi gözündeki merteği görmelidir.” 41
O zaman da sol görüşlü insanlarõn halkõn açlõğõndan ve işsizliğinden söz etmeleri hoş karşõlanmõyordu. “Nacak halkõn açlõğõndan ve işsizliginden bahsetmemize pek sinirleniyor. Ne yapalõm bizim çervemizin, bizim tanõdõğõmõz toplumun baş dertleri bunlardõr. Nacak arzu ederse kendi kokteyl partilerinden, yeşil oyun masalarõndan, yat sefalarõndan, sonradan görmelerin lüks yaşayõşlarõndan bahsetmekte serbesttir. Baskõcõ çerveler Cumhuriyet Gazetesine ve yazarlarõna yaptõklarõ yetmezmiş gibi sõk sõk Türkiye’ye gidip yöneticilere asõlsõz suçlamalar iletmektedirler. “Becerip yürütemedikleri memleket ve toplum işlerini tamamen yüzüstü bõrakmõşlar ve gerçek aydõnlarõ lekeleme kampanyasõ açmõşlardõr. Bu gibilerin bazõ makamlar ve kişiler nezdinde yaptõklarõ itiraflar tesbit edilmiştir. Bunlar öyle itiraflar ve suçlamalardõr ki ahlaktan veya vicdandan zerre kadar nasibi olan hiçbir kimse bu gibi sözleri ağzõna dahi alamaz. “Bağõmsõz aydõnlardan şimdi bir ses yükselmektedir. Bu insafsõz müfritler açõk tartõşmaya davet olunmaktadõr. Bağõmsõz aydõnlar bizi jurnal ettikleri makamlar ve şahõslar hakem olsunlar. Bizi suçlayanlar, suçlamalarõnõn bu küçük bir zerresini ispat edebilirlerse her cezaya karşõyõz, ya etmezlerse onlarõn yüzü acaba zerrece kõzaracak mõ?” demektedirler. “Yukarõdaki daveti bütün kalbimizle destekleriz. Bu saygõsõz kimseler gerçekten erkekseler, söyledikleri sözün doğruluğuna inanõyorlarsa işte meydan buyursunlar. Temelini karşõ düşünceye körü körüne bir düşmanlõk üzerine oturtanlar bugün olduğu gibi dün de tutarsõzdõrlar. “Fileleftreos gazetesinin geçen hafta gazetemizden söz eden bir yazõ yayõmlanmasõnõ Nacak bize karşõ bir hücum nedeni yaptõ. Ayni Nacak Gazetesi, kõsa bir süre önce Elefheira’da yayõmlanan Denkaş’õ öven bir yazõyõ iftihar vesilesi yapmõştõ. (Eleftheria Gazetesi Londra ve Zürih Anlaşmalarõnõ bozmak çabalarõ ve Kõbrõs’ta batõnõn çõkarlarõnõ gözetecek yeni bir anlaşma önermesi üzerine Cumhuriyet tarafõndan çeşitli kez kõnanmõştõ. S.Ö.) Dünyaca ünlü ozan Osman Türkay’õn da adayõ baskõlar nedeniyle terkettiğini okuyoruz Cumhuriyet’te. “Esasen Bozkurt Gazetesinden ve dolayõsõyla Kõbrõs’tan ayrõlarak, ilk önce Türkiye ve daha sonra siyasi durum ve bizdeki siyasi anlayõş düşüklüğüyle memleketimizdeki serbest fikir beyanõnõn güçlüğüdür. Fikir ve düşüncelerini serbestçe ifade edebilmek için memleket dõşõna çõkmak zorunda kaldõm.”
42
21- Cumhuriyet Gerçeği
Barut Kokusu ve Kan Yerine Barõş 21 Ağustos 1961 günü Cumhuriyet “Talep Ediyoruz” başlõğõ altõnda karşõtlarõndan yanlõş yolda olduklarõnõ anlayõp susmalarõnõ ister: “Toplum menfaatlarõnõ yabancõ emellere satanlarõn, ‘Cemaata hizmet ediyoruz’ maskesi altõnda toplumumuzu uçurumudan uçuruma sürükleyenlerin; bir gün ‘Statükonun devamõn isteriz’, bir gün ‘Lord Winster Anayasasõ’nõ kabul edeceğiz’, bir gün ‘Lordcliffe Anayasasõ lehimizedir’, bir gün Mac. Millan’õn teklifleri kabul edilmelidir’, bir gün ‘Muhtariyet istemeyiz’ başka bir gün ‘Adanõn taksimini isteriz’, bir gün de ‘Cumhuriyert rejimi yürümeyecektir’ diyen her türlü siyasi görüşten mahrum olanlarõn; “Toplumumuza hizmeti, hayranõ olduklarõ Menderes’lerin, aslan Zorlu’larõn yolunda yürüyerek millet parasõyla servet biriktirmek manasõnda anlayanlarõn; “Toplum parasõyla İsviçre ve İngiltere bankalarõnda servet Türkiye ve Londra’da malmülk sahibi olanlarõn; “Yoksul ve işsiz halk’açõz okumak isteriz’ diye haykõrõrken kokteyl partilerinde, kumar masalarõnda ‘Lüks hayat’ sürenlerin; “Her türlü baskõ, tedhiş ve zormala ile toplumumuza en kötü zulmü yapanlarõn, bu memleketteki varlõğõmõzõ tehlikeye sokan göçleri önleyici tedbirler almak yerine göç edenlerin arkasõndan ‘Ohhh ellerinden kurtulduk’ şeklinde sevinç naralarõ atanlarõn, sõrf doğruyu yazdõğõ, gerçek toplum davalarõnõ savunduğu için; harp barut kokusu ve kan yerine yurtta barõş ve refah istediği için gazetemizi baskõ, tehdit ve tehdiş ile yõldõrmaya çalõşanlarõn yanlõş yolda olduklarõnõ anlayõp susmalarõnõ talep ederiz.” 28 Ağustos 1961 günkü Cumhuriyet’te Ayhan Hikmet gerçek mõllõyetçiliğin nasõl olabileceğini yazar: Gerçek millici alçak gönüllüdür. Milletine yaptõğõ himzetlerin en büyük mükafatõnõn, görevini yapan insanlarõn duyulan iç huzuru olduğunu kavramõştõr. Gerçek millici hiçbir zaman şahsõnõn reklamõnõ yapmaz, yaptõrmaz da. Gerçek millici şarlatan değildir, o meydan nutuklarõ çekip ‘ben… şunu yaprõm.. ben… millici… onlar hainler…’ demez. Gerçek millicinin milletinin değer yargõsõna, zekasõna, eğriyi doğrudan ayõrabilme gücüne ,inanci vardõr. Gerçek millici kendisi hakkõnda hüküm vermeyi milletine bõrakõr. Milletine kalõplaşmõş fikirleri, ham hükümleri zorla kabul ettirmeye çalõşmaz. “Gerçek millicinin özü ile zözü birdir. Kendisi ‘parolamõz Türk’ten Türk’edir derken, karõsõnõn yabancõ dükkanlardan alõş veriş yapmasõna göz yuman, bir bağ pazõ için fakir fukarayõ dövdüren, kendisi yaptõğõ inşaatõn bütün malzemesini yabancõdan alan kimse hiçbir zaman gerçek millici değildir. “Gerçek millici milletin bağrõndan kopmuş, milleti ile haşõr neşir olmuş, milleti ile birarada yaşamakla iftihar eden kimsedir. Yapay aristokratik sõnõflar yaratan, kendi aristokratik çevresine çekilen, toplumun işsizlik, parasõzlõk ve açlõğõ ile alay eden kimse
43
millici değildir. Milleti ile yegane ilgisi ancak parlak nutuklar çekmek için kürsüye çõkmak olan kimse de gerçek millici değildir. “Gerçek milllici, toplumu açlõk ve sefalet içinde kavrulurken hiçbir zaman ‘lüks hayat’ özlemi duymaz.” Aynõ günkü gazete Türkiye Devrim Hükümeti’nin, düşük hükümet tarafõndan alõnan Dr. İhsan Ali’nin Türkiye’ye giriş yasağõ kararõnõn iptal etmesini sevinçle karşõlar. “Böylelikle onu asõlsõz suçlamalarla Türkiye’ye jurnalleyen kötü niyetlilerin maskesi düşüp fenalõk dolu çehrelerinin zavallõlõğõ olmaktadõr.” Yüzde 30-70 nisbetinin uygulanmasõ için Anayasa Mahkemesi’nde sorunun çeşitli yanlarõnõ kapsayacak şekilde bazõ Türk memurlarõ tarafõndan dört dava açõlmasõna karar verilmiştir. Türk Memurin Cemiyeti, açõlacak olan davalarla ilgilenmeye karar vermiş ve bu konuda avukat Rauf Denktaş’a başvurmuştur. Denktaş’õn bu dava için 800 K.L. istemesini doğru bulmaz Cumhuriyet: “Vaktinin büyük bir kõsmõnõ kişisel yazõhanesinde mesleğiyle ilgilenmekle geçiren Denktaş, ya aldõğõ yüksek maaşa karşõlõk bütün zamanõnõ Cemaat Meclisi’ne vermeli ve kişisel işlerle ilgilenmemeli, yahut da Cemaat Meclisi işleri ile şimdiye kadar olduğu gibi günde ancak birkaç saat ilgilenecekse emeğine karşõlõk daha az bir ücret almalõdõr. Böyle yaparsa 1960 yõlõndaki seçim nutuklarõnda Cemaat Meclisi’ndeki çalõşmalarõn parasõz olacağõ yolundaki sözünü de tutmuş olacaktõr.” Koşullar 1958’lerdeki gibi olsa Cumhuriyet’in yirmi ay değil yirmi gün bile yaşatõlmayacağõnõ biliyordu yazarlarõ: “Bugüne değin hakkõmõzda düşünülen ‘tedbirler’ancak insafõz hücumlar ve ağõr ithamlar şeklinde ortaya çõkmõştõr. Çeşitli ağõzlarda onlara bağõmlõ kalemlerin bize uygun gördükleri suçlamalarõ, Rum emellerine hizmet, komünistlik, milli davaya ihanet… şeklinde özetleyebiliriz. Bu tür suçlamalarõn bir teki bile vaktiyle bir kişinin veya kuruluşun mahfõna neden olabilirdi. Ama bizim topuna bizden marus kaldõğimiz bu suçlamalara göğüs gerebilmemiz Türkiye’mizdeki 27 Mayõs Devrimi’nin getirdiği hürriyet rüzgarlarõ sayasindedir. “Aleyhimize açõlan iftira kampanyasõnõn sökmediğini gören çevrelerin son zamanlarda yeniden giriştikleri taktik, ne yapõp yapõp gazetemizin satõşõnõ baltalamaktõr. Bu kampanya okuyucularõmõza şu veya bu şekilde etki edip gazetemizi okumalarõna engel olamak veya doğrudan dağõtõcõlarõmõzõ korkutup gazetenin satõşõna engel olmak şeklindedir.” Bu gün de zaman zaman gündeme gelen “şarklõ” yaklaşõm o gündlerde elbette daha yaygõn, daha pervasõzdõ: “Şarklõ’nõn elinde gayet zehirli bir silah vardõr. İftira. ‘Şarklõ’, çõkarlarõnõn elden gideceğini gördüğü an, her türlü kahpeliğe başvuracak karakterdedir. Arkadan adam vurdurup öldürtmek, gece adam kaçõrõp dövdürmek onun için basit birer olaydõr. Bunlarõ yapmadõğõ an ise zulüm görmüş bir insan rolünde arzõ endam edecek şekilde ve çekemediği bazõ kimseleri en adi ifiralarla lekeleyecektir.
44
22- Cumhuriyet Gerçeği Yurdumuzun Kana Boyanmasõnõ Özleyenler Var 1 Ocak 1962 günkü Cumhuriyet’te Ayhan Hikmet’in faşizmin evrelerini anlatan nefis yazõsõnõ okuyoruz. Onun dünyada olup bitenler hakkõndaki engin bilgisine ve öngörülerine hayran olmamak elde değil: “Faşizme giden yol belli hatlar takip eder. Herhangi bir memleketin içinde bulunduğu iktisadi krize bir hal çaresi bulmaktan aciz iktidar sahipleri, iş ve ehmek ihticyacõ içinde kõvranan halkõn derlerini unutturmak için onlarõn dikkatlerini başka yiönlere çevirmek ihtiyacõ hissederler. Bu takdirde iktidar sahiplerinin istisnasiz olarak takip ettikleri yol halkõn duygularõyla oynamaktõr. Bu amaçla halka sövenist filirler aşõlamaya çalõşõrlar; sõk sõk düşmanlardan ve bulunmayan tehlikelerden bahsederler. “Pek doğaldõr ki bu arada iktidar sahiplerinin ciddi olarak ilgilendikleri biricik konu açlõk ve sefalet içinde kõvranan halkõn kanõnõ emerek kişisel servetleini artõrmak konusudur. Halk açlõk içinde kõvranõrken onlar kokteyl partilerindedirler. Halk soğuktan donarken onlar kumar masalarõnda avuç dolusu para savurmatan çekinmezler. Onlar için en büyük meşguliyet plaj sefalarõdõr, yat yarõşlarõdõr. “Faşizme giden ikinci adõm (ki bu devrede iktidar sahipleine dikatör taslağõ demek daha doğrudur) vatandaşõn demokratik haklarõnõ gasbetmektedir. Sadece diktatör taslaklarõnõn kafasõnda bulunan tehlikelerin önlenmesi için bir takõm fedekarlõklarda bulunulmasõ gerektiği söylenir; bütün fedakarlõklarõn ise halktan gelmesi beklenir. Diktatör taslaklarõ her türlü rezalete ve alçaklõğa başvuracak, fakat halk kitleleri ağzõnõ açõp şikayet etmeyecek. Hatta en küçük bir eleştiride dahi bulunmayacaktõr. Böyle bir hareket suç olur ve tedhişçi usullerle cezalandõrõlõr. Bu devrede diktatör taslaklarõ kan kokusu almõş canavarlara dönerler. Onlarõn kötülüklerinden halkõn ne õrzõ ve namusu, ne malõ ne de canõ emin değildir. Diktatör taslaklarõ sõk sõk halk huzuruna çõkõp şu veya bu maksatla, ama gerçekte kendi cepleri için para toplarlar. Fakat toplanan paranõn hesabõ hiçbir zaman halka verilmez. “Yukarõda kõsaca bassettiğimiz noktalar tarihin çeşitli devirlerinde beliren faşist diktatörlerin gerici faaliyetlerindeki ortak noktalardõr. Ama tarih bize her faşist diktatörün kaçõnõlmaz yazgõsõnõn ne olduğunu da göstermiştir. İşte Hitler, Mussolini, Batista ve Trujilo ve işte aynõ yolda yürüyerek her geçen gün kaçõnõlmaz sonunda biraz daha yaklaşan Franko, Salazar ve daha küçük çaptaki diktatör taslaklarõ. “Bu maceracõ yola gidilmesini önleyecek, birtakõm diktatör taslaklarõnõn toplumlarõ keyfi bir şekilde idare etmesini engelleyecek olan halk güçleridir. Halk ne derece uyanõk olursa, halklarõnõ ne derec savunursa, diktatör taslaklarõnõn kötülükleri o derece önlenmiş olur. 45
Bu bakõmdan tarih önünde halka düşen görev, gücünü kavramõş ve zafere inanmõş olarak mücadeleye atõlmak, her engeli yõkacak bir kararlõlõk ve güçlülük göstermektir. Böyle bir davranõşõn sonu mutlaka halkn, hakkõn ve demokrasinin zaferidir. Cumhuriyet, birtakõm çevrelerin varlõklarõnõ ancak toplumsal gerginlik ortamõnda sürdürebileceğinin bilincindedir. “Varoluş ancak toplumlararasõ gerginlikle sürdürülebileceğini bilen Nacak gazetesi, toplumumuz için zararlõ olan yapay gerginliği körüklemeye devam ediyor. Bu arada toplumumuzun gerçek çõkarlarõnõn barõş içinde ekonomik kalkõnma yoluna gidilmesi gerktiğiini kanõtlayan gazetemize karşõ Nacak, isminden beklenen bir insafsõzlõkla saldõrmağa devam ediyor. Çünkü Nacak barõş ve huzur havasõnõn kimlerin çõkarlarõnõ zedelediğini biliyor. Onun için, varsõn memlekette bir veryansõn havasõ gitsin, yine Türk Türk’ü dövsün, yine kardeş kardeşi öldürsün ve bu toz durmadan istifade edecek birkaç kişi toplum parasõyla servet biriktimeye devam etsin. “Nacak geçen hafta bize yeni bir iftirada bulundu; kendilerini jurnal ediyormuşuz. İlahi Nacakçõlar, ustanõza sorsaydõnõz gerçek jurnalcõlarõn kim olduğunu öğrenirdiniz. Egemen çevrelerin her sõkõştõklarõnda başvurduklarõ Birlik ve egemenlik çağrõlarõnõ şöyle yanõtlar Cumhuriyet: “Bugün toplumumuzun birlik ve beraberliğe her zamankinden fazla muhtaç olduğunu bilmeyen, kavramayan yoktur. Ancak birlik ve beraberlik halkõn putlaştõrõlmõş kişilerin peşinde koyun sürüleri gibi gitmesi demek değildir. Birlik ve beraberlik, toplumun bir bütün olarak kalkõnmasõnõ hedef tutan bilimsel esaslara göre hazõrlanmõş ilan ve programlar etrafõnda halkõn birleşmesi demektir. Londra’da yayõmlanan “Daily Express” gazetesi EOKA’nõn yedinci yõl dönümü törenleri konusunda verdiği bir haberde “EOKA savaşçõlarõ yürüyüş yaparken Türkler skandalõ” diye yazar. Bunu ele alan Türkçe bir gazete ise tahrik tuzağõna düşerek ileri geri yayõnda bulunmuştur. Cumhuriyet’in yaklaşõmõ ise farklõdõr: “Gürültücü bir sansasyon gazetesi olan “Daily Express” gazetesi, söz konusu yazõsõyla Kõbrõs Türk toplumunu bir maceraya sürüklemek çabasõnda bulunmuştur. O kadar ki sözkonusu gazete 1 Nisan 1962 günü Türklerin sokaklara dökülüp bir meydan savaşõ vermelini özlemiştir. Bu özlemin gerçekleştiğini görmeyince de Kõbrõs Türk toplumuna çatmõştõr. ‘Daily Express’ gazetesine göre bir memleketteki iki toplumun birbirinin boğazõna sarõlmamasõ ayõptõr, mertliğe yakõşmaz. “Daily Express gazetesinin sözkonusu kõşkõrtõcõ yazõsõ da göstermiştir ki, bu güzel yurdun kana boyanmasõnõ özleyen bazõ çevreler hala bu kötü malsatlarõndan vazgeçmemişlerdir. İçte ve dõşta hala tahrik kol gezmekte, çeşitli yollarla Kõbrõslõlarõ birbirine düşürmek ve toplumlararasõ keşmekeşin karanlõkarõna, felaketlerine ve mahrumiyetlerine yeniden bizleri atmak istemektedirler.” “Yabancõ bir gazetenin bizden bahsetmesini kontrol etmek bizim elimizde değildir ve şayet bir Bulgar gazetesi bizden bahsettiyse bunu ilk defa Nacak gazetesinden işittik. Ancak sözü geçen gazete ve yazõyõ Nacak nereden temin etti? Ve bunu kendisine Bulgarca’dan kim tercüme etti acaba? Yoksa hatõralarõnõ Nacak’ta yayõmlayan Lavrens’in yolunun yolcusu istihbarat albay Byford Jones gibi bir albay mõ bu haberin kaynağõ olmuştur?”
46
23- Cumhuriyet Gerçeği Camiler ve Rumlar Okuluna Saldõrõ 24 Mart 1962 Cumartesi gecesi saat 02.00 sularõnda bilinmeyen kişilerin Lefloşa’da Bayraktar ve Ömerge camilerine yerleştirdiği bombalarõn patlamasõ sonucu bu iki camimize önemli hasar yapõlmõştõr. Olay yerinde inceleme yapan polis görevlilerinin verdiği bilgiye göre camiye 5 adet saatli bomba yerleştirilmiş ve patlatõlmalarõ için caminin elektrik tesistatõndan yararlanõlmõştõr.Cumhuriyet halkõmõzõ uyarõr: “Bu patlamalarõn, toplumumuzun arasõnda doğacak yeni gerginlik ve çatõşmadan fayda uman yabancõ bir devletin aleti olan bir teşkikatõn eseri olduğu muhakkaktõr. Nitekim bu üzücü olaylarõn hazõrlanõş şekli, yapanlarõn bu gibi işlerde deneyim sahibi elemanlar olduklarõ ve patlamalarõn uzun ve serinkanlõ bir hazõrlama sonucu olduğu izlenimi vermektedir.Öte yandan saldõrõnõn 1958 olaylarõ sõrasõnda bile herhangi bir yõkõma uğramayan bu iki camiye yapõlmasõ saldõrganlarõn ne gibi siyasi çabalar güttüklerini açõkça göstermektedir. Ayrõca bu üzücü olaylarõn iki toplum arasõndaki ilişkilerin düzelme yoluna gittiği bir zamnda gerçekleşmesi üzerinde dikkatle ve ibretle durulmasõnõ gerektirir. Gerçekten de bombalama olayõndan bir ay önce yayõmlanan 26 Şubat 1962 tarihli Cumhuriyet, Vergi Yasasõ nedeniyle ortaya çõkan gerginliğin atlatõlmak üzere olduğunu belirtmiş, Cumhurbaşkanõ Makarios’un ve Cumhurbaşkan Yardõmcõsõ Dr. Küçük’ün verdiği õlõmlõ demeçleri ve Belediyeler yasasõ’nõn Temsilciler Meclisi’nde gürültüsüzce bir müddet daha uzatõlmasõnõn, iyiye gidişin belirtileri olduğunu yazmõştõ. Cumhuriyet bomba olaylarõnõn faillerinin meydana çõkarõlmasõ konusunda polisin gereken gayreti göstermediğini, tahkikatõn ilk ve en önemli bölümü olan parmak izlerinin tespiti konusuna gereken önemi vermediğini üzüntü ile ibretle gözlemlemiştir. Olay anõnda ilgili polis yetkilileri olay yerini kordon altõna almanõn ve toplumlararasõ ilişkileri baltalayan ajanlarõn geride bõraktõklarõ bazõ aletler ve patlamayan bir bomba üzerindeki parmak izlerini tesbit etmeden binaya insanlarõn girmesi engellenmemiştir. Cumhuriyet bomba olaylarõndan sonraki gelişmelerin Kõbrõs Cunhuriyet’nin esas dayanağõnõ oluşturan toplumlararasõ barõşa Türk, Yunan ve Kõbrõs hükümetlerinin verdikleri önemi gösterdiğini belirtir: “Özellikle Anavatanõmõz’õn Kõbrõs Büyükelçisi Ekselans Emin Dõrvana’nõn diplomatik gelenekleri memleket iyiliği için bir tarafa bõrakarak, haklõ olarak heyecanlanan Türk gençliğini yatõştõrmasõ, toplumlar atasõnda çõkmaza ramak kalan herhangi bir üzücü olayõ önlemiştir. Bu konu ve yüksek akõllõlõk halkõmõzõn olduğu kadar yabancõlarõn gözünden kaçmamõş ve yabancõ basõnda, haklõ övgü yazõlarõnõn yayõmlanmasõna neden olmuştur.” Siyasõ havanõn huzura ermesinbi sağlayan en önemli ve en yapõcõ temaslarõ da şöyle sõralar Cumhuriyet: “Türkiye Cumhuriyeti Kõbrõs Büyükelçisi Ekselans Emin Dõrvana’yõ kabul eden Cumhurbaşkanõ Makarios ona, Bayraktar-Ömerge olayõnõn aydõnlatõlmasõ konusunda faal bir şekilde çalõşacak olan Türk ve Rumlar’dan oluşacak bir komitenin kurulmasõ için Cumhurbaşkanõ yardõmcõsõ ile anlaşacağõnõ bildirmiştir. Anavatanõmõzõn 47
Büyükelçisi, Cumhurbaşkanõ’nõn demecinden dolayõ Türkiye Hükümeti’nin, Kõbrõs hükümetinin tutumunu memnunlukla karşõladõğõnõ bildirmiştir… Daha sonra Cumhurbaşkanõ ve Cumhurbaşkanõ Yardõmcõsõ görüşerek sözkonusu komisyonun kurulmasõ konusunda prensip anlaşmasõna varmõşlardõr. Gerek Ankara, gerekse Atina’da resmi sözcüler tarafõndan verilen demeçler Türk kutsal yerlerine yaõlan iğrenç saldõrõlarõn Kõbrõs’ta yaşayan iki esas toplumu arasõndaki iyi ilişkilerin ve ada huzurunun düşmanlarõnõn eseri olduğunun belirmesi Cumhuriyet’i, olayõn hemen ertesinde yaptõğõ saptamanõn aynõsõ olduğu için sevindirmiştir. Cumhuriyet, bu olaylar nedeniyle Türkiye, Yunanistan ve Kõbrõs hükümetlerinin olumlu tutumlarõnõn her türlü takdirin üerinde olduğunu yazar. “Kõbrõs Cumhuriyeti ve toplumlararasõ ilişkiler büyük ve başarõlõ bir sõnav vermiştir” diyerek sömürgecilerin benzer taktikleri başka ülkelerde de uyguladõklarõnõ anlatõr. Vaktiyle Hindistan’da Hindular’la Müslümanlar’õ birbirine düşürmek isteyen tahrikçiler bazõ dini inanõşlarõ istismar yoluyla emellerine ulaşõyorlardõ. Hindularca çok kutsal sayõlan ve bu yüzden kõlõna bile dokunulmayan bir beyaz inek bulup keserler ve Hindu mahallesine atatlardõ. Bu işin müslümanlar tarafõndan yapõldõğõ düşüncesine kapõlan Hindular galeyana gelip müslümanlara salar, ondan sonra kan gövdeyi götürürdü. Bayrakatar ve Ömerge camilerinin bombalanmasõndan sonra Aykasyano Rum okulunun yakõlmak istenmesini görünce iki toplumun arasõnõ bozmak isteyen vicdansõzlarõn “Beyaz İnek” yönteminden esinlenmiş olduğunu söyler Cumhuriyet: “Tahrikçiler bize kabuslu bir hafta geçirttiler, fakat gene de istedikleri olmadõ. Çünkü ne Kõbrõs o zamanlarõn gözü kapalõ Hindistan’õ ne de Türk Rum toplumlarõ öylesine kör bir inancõn esiridirler.” Olaylarõn yatõşmasõndan taraflarõn akõlcõ yaklaşõmlarõ çok etkili olmuş, Cumhuriyet de bütün gücüyle gerilern sinirleri yatõştõrmaya çalõşmõştõ: “Akyasyano Rum okulunun yakõlmak istenmesi üzerine tahrik edilerek sokaklarda gösteri yapan Rum gençlerine hatõrlatalõm ki, Elen toplumunun düşmanõ Türk toplumu değil, Türk toplumunu düşman olarak tanõtmak isteyenlerdir. Yani Elen gençliği, Türk ve Elen toplumlarõnõn düşmanlarõnõ bir ve ortak olduğunu bilmelidir. “Cumhuriyet açõkça, bu olaylarõn asõl sorumlularõnõn sömürgeciler olduğunu belirtmiştir. Buna karşõn Nacak Gazetesi Cumhuriyet’in, bombalama olaylarõnda Türk toplumunu sorumlu gösterdiğini yazar. 23 nisan 1962 günkü son sayõsõnda (Gecesi yazarlarõ öldürülmüş ve gazete bir daha yayõmlanamamõştõ) onlarõ yanõtlar. Bu yanõtta Cumhuriyet yayõn yaşamõ boyunca ilk kez kabaca bir-iki sözcük kullanõr: “Nacak’õn eğer gazetecilik adabõndan zerrece nasibi olsaydõ 9 Nisan 1962 taihli sayõmõzõn ikinci sayfasõndaki “Bombalar, Yangõn ve Düşündürdükleri” başlõklõ yazõmõzdaki “Bomba ve yangõn olaylarõndan ötürü Türk Toplumu’nun hiçbir sorumluluğu olamayacağõnõ kesinlile ifade etmek isteriz” cümlesini okuduktan sonra geçen haftaki yalan ve çarpõtmalarla dolu yazõlarõnõ yayõmlamaktan çekinir ve utanõrdõ. Evet, tekrar ediyoruz. Bomba hadiselerinin sorumlusu alçak, adi ve satõlmõş herifin kim olduğunu aklõ-selim sahibi herkõs tahmin etmiştir. Bu alçağõn, bu satõlmõşõn yüzündeki maskenin indirileceği gün yakõndõr. Ve o gün geldiğinde bu alçakça bomba
48
hadiselerinden dolayõ Türk toplumunun sorumlu tutulamayacağõnõ kesinlikle ifade edebilecek olan yine biz olacağõz.” Bu satõrlarõn yayõmlandõğõnõn gecesi Ayhan Hikmet yatağõnda uyurken, Muzaffer Gürkan da evine girerken kurşun yağmuruna tutularak öldürüldüler. Cumhuriyet gazetesi de bir daha yayõmlanmaz.
49
24- Cumhuriyet Gerçeği Cumhuriyet Neden Susturuldu? Türkiye Büyükelçisi Emin Dõrvana’nõn cinayetlerle ilgili 25 Nisan 1962 tarihli Halkõn Sesi gazetesindeki demeci: “23-24 Nisan gecesi Lefkoşa’da Kõbrõs Türk hukuk ve basõn ailesinin iki genç mensubuna karşõ işlenen cinayeti en derin üzüntü ile öğrenmiş bulunuyorum. Kederli ailelerine, meslektaşlarõna ve bütün Kõbrõslõ Türk Cemaatine en derin teessür ve taziyelerimi sunarõm. “Bütün tarihi boyunca davranõşlarõ, milli karakterinin en bariz vasfõnõ teşkil eden mertlik huyuna uygun olan asil Türk Milleti, hangi maksatla yapõlõrsa yapõlsõn, her türlü tedhişçiliği daima nefretle karşõlamõş ve böyle alçakça usullerin bünyesine sokulup yerleşmesine meydan vermemiş ve meyda vermeyecektir. 42’nci yõldönümünü daha dün kutladõğõmõz Atatürk’ün kurdõğu Milli Hakimiyet Türkiyesinde ise fikirlere silahla değil, fikirle mukabele edilmesi prensibi hakimdir ve bütün Hür Dünya’da olduğu gibi Türk Milleti’nde de sonsuza dek bu prensip hakim olacaktõr. Bu bakõmdan bütün sosyal ve siyasi davranõşlarõnõ Türk Milleti’nin bu değişmez vasõflarõna uygun olarak tutmak durumunda bulunan Kõbrõs Türk Toplumu’nun da kendi toplum bünyesi içinde tedhişçilik alçaklõğõnõ sokamayacağõ aşikardõr. Kõbrõs Türk toplumunun sosyal, ekonomik ve kültürel kalkõnmasõ hür ve demokratik usullere göre siyasi gelişmesinde, maddi, ve manevi önemli sorumluluklar taşõyan Türkiye’nin Kõbrõs Türk Toplumu’nun bu tür iğrenç tecavüzlerden masun bulundurulmasõna ve Anayasasõ ile teminat altõnda olan hak ve hürriyetlerinin hiç bir suretle zedelenmemesinin azami titizlikle karunacağõ şüphesizdir.” DR. KÜÇÜK Fikri sorulduğu zaman Dr. Küçük şu sözleri söylemiştir. “Bu gibi gayri kanuni fiillerin tarafõmdan katiyen tasvip edilmediğini ve aynõ zamanda bunu yapanlarõn, ancak Cemaatõmõz arasõnda ve Kõbrõs içinde düzen ve emniyeti ihlal etmekten başka bir amaca hizmet edemeyeceği düşüncesindeyim. “Biz Kõbrõs Türkü’nün öteden beri takip ettiğimiz ağõrbaşlõlõk ve disipilinli hareket, bu gibi sorumsuz olarak ve kanuna aykõrõ olarak hareket eden kimselerin işledikleri cinayetlerle uyumlu değildir.” R.R. DENKTAŞ Düşüncesi sorulduğu zaman R.R. Denktaş şunlarõ söylemişti: “İki Türk’ün bu şekilde öldürülmesi hepimiz için çok üzücü bir olaydõr. Dr. Küçük bu mesele hakkõnda Kõbrõs Türkü’nün duygularõnõ beyan etmiştir. Buna tamamen katõlõr bu hadiseleri onaylamadõğõmõzõ açõklamayõ faydalõ buluyorum.”
50
HAŞMET GÜRKAN Akõn Gazetesi 26 Nisan 1962 tarihli sayõsõnda cinayetlerin Kõbrõs Türk’ünün tarih ve medeniyetini lekelediğini yazar. Haşmet Gürkan’õn adayõ terketmeden önce verdiği demeç şöyleydi: “Kõbrõs Basõnõna, inanõlmaz bir vahşet ile susturulan kara bahtlõ “Cumhuriyet gazetesinin hayatta kalan bir mensubu, maktul Avukat-Gazeteci Ahmet Muzaffer Gürkan’õn kardeşi ve maktul Avukat- Gazeteci Ayhan M. Hikmet’in yakõn bir fikir arkadaşõ olarak, Kõbrõs’tan ayrõldõğõm bu günde bilinen bazõ gerçekleri tekrarlamata fayda görmekteyim. “a) Gürkan ile Hikmet, Türkiye’nin Kõbrõs politikasina uygun olarak Kõbrõs’ta Türk ve Rum toplumlarõnõn barõş içinde yaşayõp Anayasa Çerçevesi içinde işbirliği yapmalarõ idealini yõlmadan savunduklarõ için, iki toplumun yaklaşmasõnõ arzulamayan, aksine buna engel olmak isteyenler tarafõndan öldürülmüşlerdir. Korkunç cinayetin esas sebebi budur. Bu yüzden bu menfur cinayet tamamõyle siyasi sebeplerle işlenmiştir. b) Gürkan ile Hikmet Türk toplumu içinde demokratik düzenin kurulmasõ, söz ve vücdan hürriyetinin gerçekleşmesi için de uğraşõyorlardõ. Demokrasiden ürken tekelci çevreler toplumumuz içinde muhalefetin doğmasõnõ istemiyorlardõ. Bu husus menfur cinayetin diğer bir sebebidir. c) Cinayet, işleyenler de, cinayetten sorumlu olarak da maalesef bazõ Türklerdir. Bununla beraber masum Türk toplumunu her türlü kuşkudan arõndõrmak isterim. Türk toplumu geçmişte olduğu gibi şimdi de her türlü tedhiş hareketin gönülden lanetlemektedir.” CEMAAT MECLİSİ Türk Cemaat Meclisi Basõn İrtibat Bürosu tarafõndan yayõnlanan basõn bülteninin 30 Nisan 1962 tarihli sayõsõnda gerek camilerdeki bombalõ saldõrõlardan, gerekse iki Türk gazetecinin öldürülmesinden Rumlar sorumlu tutulur. SABİHA HİKMET Ayhan Hikmet’in eşi Sabiha Hikmet’in olayla ilgilei mahkemeye verdiği ifade: “O gece saat 01.45’de silah sesiyle uyandõğõm zaman maskeli bir şahsõn kocamõn başucunda durarak kendisine tabanca ile ateş ettiğini gördüm. Kapõda başka bir şahõs durmaktaydõ. Ateş eden şahõs dört kurşun attõktan sonra geri çekildi ve bu defa öbür şahõs ilerleyerek üç kurşun da o attõ. Maskeli şahõsar konuşmuyorlar, işaretle anlaşõyorlardõ. Sonra ikisi de çõkõp gittiler. Pencereden baktõğõmda yanlarõnda bir maskeli daha gördüm. Zafer Sinemasõ istikametinde kaçõyorlardõ. Biraz uzaklaştõktan
51
sonra yüzlerindeki maskeleri çõkardõlar. Bu şahõslardan bir tanesinin ayağõ hafif aksamaktaydõ. Yürüyüşünden kendisini birisine benzettim. Ondan şüpheleniyorum.” Sabiha Hikmet olayõn öncesiyle ilgili şunlarõ anlattõ: “Kocam daima telefonla ve mektupla tehdit edilmekteydi. Cinayetten bir hafta evvel kocamõn yazõhanesinde bulunduğum bir sõrada, meçhul bir şahõs telefon ederek o anda içeride bulunmaya Ayhan’la konuşmak istemiş, Ayhan’õn içeride olmadõğõnõ kendisine söyleyince de bana şöyle demişti:”Kocanõza dikkat ediniz. Hayatõ tehlikededir. Ayhan Bey ve Ahmet Bey’in hayatõ için bir evde toplantõlar yapõlmaktadõr.” “Ayhan yazõhaneye gelince kendisine aldõğõm telefon konuşmasõnõ söyleyerek çok endişeli olduğumu söyledim, fakat O buna ehemniyet vermeyerek “öyleyse sen bir daha yazõhaneye gelme, sinirlerin bozulacak. Ben böyle telefonlarõ her gün alõrõm” dedi. “Kocam Türkiye’ye gidip orada basõn toplantõsõ tertipleyerek adaya döndükten sonra bazõ arablõ şahõslarõn bizi takip ettiğini fark ettim. Kocama bu durumu söyleyince önce önemsemedi, fakat bir müddet sonra O da şüphelenmeye başladõ ve bu arabalarõn numaralarõnõ aldõ. Bu arabalardan bir tanesi hadise gecesi evimizin önünden geçti ve içindeki şahõslardan bir tanesi başõnõ dõşarõ çõkararak evimize baktõ. Bu arabanõn numarasõnõ size verebilirim.” Ayhan Hikmet ve Muzaffer Gürkan öldürüldükten sonra geride bõraktõklarõ genç eşleri de çok baskõlar gördüler, cinsel tacize uğradõlar. Bu baskõlara dayanamayan Sabiha Hikmet Rum kesimine kaçtõ ve yaşamõnõ orada sürdürdü. İsmet Gürkan ise her türlü baskõya göğüs gererek Türk kesiminde kaldõ.
52