Tolkien ve C.S. Lewis’ten düz dünya saçmalığı üzerine
Ocak 1926’da Oxford’daki Magdalen Koleji’nin yeni bir üyesi ilk dersini verdi. Yalnızca ayakta durulabilen sınıfta izleyicileri oturabilsin diye onları büyük bir odaya yönlendirmesi gerekiyordu. Bu, nesiller boyu lisans öğrencilerini eğittiği bir kariyerin başlangıcıydı. Oxford’da birçok kez verdiği derslerden biri, sonunda 1964’te The Discarded Image: An Introduction to Medieval and Renaissance Literatür adıyla yayımlandı.
Bu kişi geç Ortaçağ İngiliz edebiyatı uzmanı, Narnia Günlükleri yazarı C. S. Lewis’ten başkası değildi (1898–1963). Lewis, akademik çalışmasında, Ortaçağ dönemi insanlarının Dünya’nın düz olduğunu düşündüğü mitine karşı çıktı ve “Fiziksel olarak bakıldığında Dünya bir küredir; Orta Çağ’ın tüm yazarları bu konuda hemfikirdir” diye yazdı. Ancak iş kendi dünyasını yaratmaya geldiğinde dünyayı düz yaptı. Serinin üçüncü kitabı Şafak Yıldızının Yolculuğu’nda Kral Caspian, Doğu Okyanusu boyunca bir keşif gezisine liderlik eder. Gemi şafağa doğru yol alırken doğan güneş giderek büyür. Okyanusun uzak tarafında su tatlı, sığ ve zambaklarla kaplıdır. Geminin önüne bir su duvarı geldiğinde mürettebattan bir fare, küçük bir kayığa biner ve su duvarından geçerek ortadan kaybolur. Ötede güvertedeki insanlar Aslan’ın topraklarının yüksek dağlarını, belki de orta çağ efsanesindeki dünyevi cenneti seçebilir.
Lewis, Yerküre teorisinin düz bir dünyada yaşayan biri için ne kadar fantastik olabileceğini anlamış görünüyordu. Ama aynı zamanda bir şeyi olduğu gibi kabul ettiğimizde merak etmeye ne kadar alıştığımızı da gördü. Narnia düzdü çünkü harita pa mundi’ye göre modellenmişti; kitap Hıristiyan sembolizmi açısından zengindi ve gezegenimiz bilimin ortaya çıkardığı dünyadan farklıydı.
Eserlerinde dünyayı düzleştiren tek yazar C.S. Lewis değildi. Arkadaşı ve bir başka Ortaçağ edebiyatı uzmanı J.R.R. Tolkien de aynısını yaptı. Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit’teki olaylar yuvarlak bir dünyada geçiyor ama Tolkien’e bu her zaman böyle değildi. Bu kitaplardaki olaylardan binlerce yıl önce, Númenor adasındaki kötü adamlar, uzak batıdaki elflerin topraklarını istila etmeye çalışmışlardı. Karanlık lord Sauron, Númenórluları, bunu yaparak ölümsüzlüğü elde edebileceklerine inandırarak yozlaştırmıştı. Elfler kurtuluş için dua etti. Ilúvatar adı verilen Tanrı, Ölümsüz Topraklar’ı dünyanın çemberinden söküp, onu insanlar için tamamen erişilemez hale getirdi. Númenor’u yutan büyük bir uçurum açıldı. Sonunda Ilúvatar’ın yetkilendirdiği tanrılar, Orta Dünya’nın sınırlarını geriye doğru eğdiler. . . onu bir küre haline getirdiler, böylece bir adam ne kadar uzağa yelken açarsa açsın, bir daha asla gerçek Batı’ya ulaşamayacak, sonunda başladığı yere geri dönecekti.
Tolkien’in akademik uzmanlığı Anglo-Sakson edebiyatıydı ve özel tutkusu da Eski İngiliz destanı Beowulf’tu. Bu hikaye diskten oluşan bir dünyada geçer. Tolkien’in 1936’da Beowulf hakkında verdiği bir ders olan ‘Canavar ve Eleştirmenler’de, şairin ve dinleyicilerinin gökyüzünün erişilmez çatısının altında, garsecg ile çevrelenmiş kıyısız deniz olan eormengrund’u, büyük Dünya’yı düşündüklerini belirtti. ‘. Şiirle ilgili yorumunda bu konuyu genişletti ve MS 800 civarında eğitimli insanların Dünya’nın yuvarlak olduğunun pekâlâ farkında olabileceğini, ancak bunun esere yansımadığını ve muhtemelen onu dinleyenlerin hayal dünyasının bir parçası olmadığını açıkladı.
İngiltere’nin Yunanlılar ya da Vikingler gibi tam anlamıyla gelişmiş bir mitolojisi yok. Tolkien bir tane yaratmak istiyordu. Bu bilimsel bir çalışma olmadığından, ister İrlanda destanları ister Fransız aşk romanları olsun, diğer ilgili kültürlerdeki hayatta kalan hikayelerden esinlenmekte özgürdü. Örneğin Tolkien, zamanın başlangıcında tüm ülkenin iki ağaçla aydınlatıldığını yazmıştı; bu fikir, Büyük İskender hakkındaki ortaçağ aşk romanlarından birindeki bir pasajdan esinlenilmiştir.
Tolkien’in bir başka etkisi olan İskandinav mitolojisine göre, dünyanın merkezinde büyük bir dişbudak ağacı olan Yggdrasil duruyordu. Köklerinde insanların ve devlerin dünyaları bulunacaktı. Her ne kadar Kuzey Amerika’yı kısa süreliğine kolonileştirmiş büyük denizciler olsalar da, Vikinglerin hayal gücünde yuvarlak bir dünyaya yer yoktu.
Tolkien’in ilk enkarnasyonunda Orta Dünya’yı düzleştirmesinin nedeni, bir zamanlar tüm halkların dünyayı böyle gördüğünün kabul edilmesi olabilir. Ölümsüz Topraklar’ın ve Orta Dünya’nın parçalanması, insanlığı ruhsal alemden uzaklaştıran bir masumiyet kaybını temsil ediyordu. Ancak Tolkien mitosunun bu yönünden pişmanlık duymaya başladı. 1939’da ‘Peri Hikayeleri Üzerine’ başlıklı bir konferansta Tolkien, ‘ikincil inancın’ önemini ve fantastik romanların gerçeğe benzemek için uyması gereken kuralları tartışmıştı. Düz Dünya’nın “astronomik açıdan saçma” olması nedeniyle testi geçemediğini düşünüyordu. Ne yazık ki Silmarillion’un hikayesinin böylesine ayrılmaz bir parçasını değiştirmek için artık çok geçti ve bu yüzden onu asla tamamlayamadı.
big think’de James Hanmen’in makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.