Çölyak hastalığı, gluten tüketildiğinde ince bağırsağa zarar veren otoimmün bir hastalıktır. Gluten buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir. Çölyak hastalığı olan insanlar glüten yediğinde, bağışıklık sistemi ince bağırsağı kaplayan küçük parmak benzeri çıkıntılar olan villuslara saldırarak tepki verir. Bu hasar, ince bağırsağın besinleri düzgün bir şekilde emmesini engelleyebilir.
Çölyak hastalığı insanları farklı şekilde etkilediği için teşhis edilmesi zor olabilir. Sindirim sisteminde veya vücudun diğer kısımlarında ortaya çıkabilen 200’den fazla çölyak hastalığı belirtisi vardır. Bazı kişilerde çölyak hastalığı çocukken, bazıları ise yetişkinlikte gelişir. Bunun nedeni hala bilinmiyor.
Çölyak hastalığı olan bazı kişilerde hiçbir belirti yoktur ancak yine de çölyak hastalığı kan testi pozitif sonuç verir. Diğerlerinde kan testi negatif olabilir ancak bağırsak biyopsisi pozitif olabilir. Ancak çölyak hastalığı olan tüm kişiler, herhangi bir belirti gösterse de göstermese de uzun vadeli komplikasyon riski altındadır.
Çocuğunuzda Çölyak Hastalığı Var mı?
Sindirim semptomları bebeklerde ve çocuklarda daha sık görülür. Çocuklarda en sık görülen çölyak hastalığı belirtiler şunlardır:
- Karın şişkinliği ve ağrı
- Endişe ve depresyon
- Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve öğrenme güçlükleri
- Kronik ishal
- Kabızlık
- Diş minesinde hasar
- Gecikmiş ergenlik
- Gelişme başarısızlığı
- Tükenmişlik
- Gaz
- Baş ağrıları
- Demir eksikliği anemisi
- sinirlilik
- Mide bulantısı ve kusma
- Soluk, kötü kokulu dışkılar
- Nöbetler ve kas koordinasyon eksikliği
- Kısa boy
- Kilo kaybı
Çölyak Hastalığınız Var mı?
Yetişkinlerde en sık görülen çölyak hastalığı belirtileri şunlardır:
- Karın ağrısı
- Şişkinlik ve gaz
- Kognitif bozukluk
- Kabızlık
- İshal
- Depresyon ve anksiyete
- Tükenmişlik
- Baş ağrısı veya migren
- Demir eksikliği anemisi
- Kaşıntılı, kabarcıklı deri döküntüsü (dermatitis herpetiformis)
- Eklem ağrısı
- Kaçırılan adetler
- Ağız ülserleri ve aftlar
- Mide bulantısı ve kusma
- Osteoporoz ve osteomalazi
- Periferik nöropati
- Dalağın işleyişinde azalma (hiposplenizm)
- Kilo kaybı
Çölyak hastalığının tanısı kan testi, üst endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi ile konulabilir. Çölyak hastalığının tedavisi yoktur ancak glutensiz sıkı bir diyet uygulanarak semptomlar kontrol altına alınabilir. Glutensiz beslenme, buğday, arpa, çavdar ve bunların türevleri de dahil olmak üzere gluten içeren tüm gıdalardan kaçınmak anlamına gelir.
Glutensiz bir diyet uygulayan çölyak hastalığı olan kişiler kendilerini daha iyi hissetmeyi ve besin emiliminin iyileşmesini bekleyebilirler. Ancak şunu unutmamak gerekir ki az miktardaki gluten bile ince bağırsağa zarar verebilir, bu nedenle glutenden uzak durmak konusunda çok dikkatli olmak önemlidir.
Çölyak hastası olabileceğinizi düşünüyorsanız teşhis ve tedavi için bir doktora görünmeniz önemlidir. Erken tanı ve tedavi, anemi, osteoporoz ve bazı kanser türleri gibi komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir.
Çölyak hastalığı hakkında bilmeniz gereken bazı ek şeyler:
- Belirli genlere sahip kişilerde daha sık görülür.
- Tip 1 diyabet ve romatoid artrit gibi diğer otoimmün hastalıkları olan kişilerde daha sık görülür.
- Ameliyat, hamilelik veya enfeksiyon gibi belirli olaylarla tetiklenebilir.
- Çölyak hastalığının tedavisi yoktur ancak glutensiz bir diyet uygulanarak semptomlar kontrol altına alınabilir.
- Glutensiz beslenme ömür boyu sürecek bir taahhüttür.
Klasik, Klasik Olmayan ve Sessiz Çölyak Hastalığı
Dünya Gastroenteroloji Örgütü’ne göre çölyak hastalığı klasik ve klasik olmayan olmak üzere iki türe ayrılabilir.
Klasik çölyak hastalığında hastalarda ishal, steatore (soluk, kötü kokulu, yağlı dışkı) ve çocuklarda kilo kaybı veya büyüme geriliği gibi malabsorbsiyon belirtileri ve semptomları vardır.
Klasik olmayan çölyak hastalığında, hastalar malabsorbsiyonun açık belirtileri olmadan hafif gastrointestinal semptomlara sahip olabilir veya görünüşte ilgisiz semptomlara sahip olabilir. Karın şişliği ve ağrısı ve/veya demir eksikliği anemisi, kronik yorgunluk, kronik migren, periferik nöropati (ellerde veya ayaklarda karıncalanma, uyuşma veya ağrı), açıklanamayan kronik hipertransaminazemi (karaciğer enzimlerinde yükselme) gibi diğer semptomlardan yakınabilirler. ), azalmış kemik kütlesi ve kemik kırıkları ve vitamin eksikliği (folik asit ve B12), kilo vermede zorluk, geç menarş/erken menopoz ve açıklanamayan kısırlık, diş minesi kusurları, depresyon ve anksiyete, dermatit herpetiformis (kaşıntılı deri döküntüsü), vb.
Sessiz çölyak hastalığı aynı zamanda asemptomatik çölyak hastalığı olarak da bilinir. Hastalar herhangi bir semptomdan şikayet etmezler ancak yine de ince bağırsaklarında villöz atrofi hasarı görülür.
Çalışmalar, hastaların herhangi bir semptom göstermediğini düşünmelerine rağmen, sıkı bir glutensiz diyet uyguladıktan sonra daha iyi sağlık durumlarına sahip olduklarını ve asit reflü, karın şişkinliği, şişkinlik ve gazda azalma bildirdiklerini gösteriyor.
Çölyak hastalığına yakalanma riski 10’da 1 olduğundan, belirtileri yaşasın ya da göstermesin birinci derece akrabalar mutlaka taranmalıdır. İkinci derece akrabalarda da hastalığa yakalanma riski yüksektir.
Çölyak hastalığının hastaları etkileyebilme yollarının sayısı, tıp fakülteleri ve birinci basamak uzmanlık programlarındaki eğitim eksikliği ile birleştiğinde, Zayıf tanı oranına katkıda bulunmaktadır. Şu anda çölyak hastalığı popülasyonunun %80’inin teşhis edilemediği tahmin edilmektedir.