Ebeveyn bakımı, erken çocukluk gelişimini şekillendirir. Yeterli ebeveyn bakımının olmayışı olan ihmal, erken çocukluk gelişimi için ciddi bir tehdittir. Strese aşırı maruz kalma – “toksik stres” gelişimi zayıflatırken, ebeveynlerle güçlü ilişkiler koruma sağlar ve direnç geliştirir.
1.Erken çocukluk gelişiminin mekaniği, anahtar kavramlar
Beyin
İnsan beyni, doğum öncesinden yetişkinliğe kadar, çocukluk gelişimi boyunca sürekli olarak gelişir. Bir binanın inşası gibi, temeller erken atılır. Beyin, açıkça tanımlanmış gelişim aşamalarında aşağıdan yukarıya doğru inşa edilir. Gelişim için erken destek bu yüzden çok önemlidir. Daha güçlü bir temel, yalnızca çocuğun belirli bir zamanda daha ileride olduğu anlamına gelmez, aynı zamanda öğrenme ve gelişimin gelecekte daha hızlı ilerleyebileceği anlamına da gelir.
Erken çocukluk gelişimi, beynin son derece hızlı geliştiğini görür. Beynin farklı bölgelerindeki nöronlar arasında her saat milyarlarca yeni bağlantı oluşturulur. Bu hızlı çoğalmanın ardından beyin gelişimi, verimliliğe doğru kayar. Bazı sinirsel bağlantılar daha güçlü ve daha hızlı yapılır ve diğerleri budanır ve kaybolur. Bu arada, beyin, daha gelişmiş becerilerle ilişkili olarak daha sonraki çocukluk ve ergenlik döneminde daha karmaşık bağlantılar kurar.
Beyin gelişimi, temel olarak erken çocuk gelişim aşamalarını şekillendirir. Görme, işitme ve dokunma gibi daha temel kapasiteler daha erken gelişir. Daha sonra iletişim, yüz ifadelerini anlama, akıl yürütme ve karar verme gibi daha karmaşık kapasitelerin gelişimi gelir. Dikkati sürdürme, hedef belirleme, kuralları izleme, sorunları çözme ve dürtüleri kontrol etme gibi üst düzey beceriler, erken çocuklukta gelişmeye başlar ve ergenliğe kadar devam eder.
Çocukların dünya deneyimleri – nasıl gördükleri, duydukları ve hissettikleri ve ebeveynler ve diğer bakıcılarla nasıl ilişki kurdukları – beynin gelişiminin her yönünü şekillendirir. Bu, bazı devreleri güçlendirir ve diğerlerinin kaybolmasına izin verir. Bazı nöral bağlar deneyimle güçlendirilirken bazıları budanır.
Genetik ve epigenetik
Çocukların annelerinden ve babalarından aldıkları genler, onlara erken çocuk gelişimini etkileyen belirli yatkınlıklar ve duyarlılıklar verir. Örneğin, bazı çocuklar doğal olarak diğerlerinden daha az korku deneyimlerler ve daha az korkanlar uzun vadeli anksiyete ve depresyona daha az yatkın olabilirler.
Aile ve toplum içindeki ilişkiler de dahil olmak üzere dünyadaki deneyimler, genlerin doğrudan kendisinden çok genlerin nasıl aktive olduklarını etkileyebilir. Olumlu ve olumsuz deneyimler, gen aktivitesini düzenleyen, “epigenom” da geçici veya kalıcı değişiklikler yaratan proteinlerin üretimiyle sonuçlanır. Genlerin ifade edilme biçimindeki bu epigenetik değişiklikler, sonraki nesil tarafından miras alınabilir. Örneğin, Holokost’tan kurtulan erkek ve kadınların çocukları, aşırı strese tepki ile ilişkili epigenetik değişiklikleri miras almışlardır.
2.Erken çocuk gelişimi alanları
Araştırmacılar, erken çocukluk gelişiminin farklı bileşenlerinin nasıl tanımlanacağını hala tartışıyor olsalar da, bu alanda bir dizi kavram ana akım haline geldi.
En çok tartışılan üç gelişim alanı bilişsel (düşünme), sosyal ve duygusaldır. Araştırmalar, bunların birbiriyle yakından bağlantılı olduğunu göstermiştir. Gelişimleri, tüm beyindeki sinirsel aktivite ile ilişkilidir.
Bağlantılar ayrıca çocukların davranışlarında da görülebilir. Örneğin, çocuklar bakıcılarla ilişkiler yoluyla düşünme becerilerini geliştirirler. Sosyal becerileri yüksek bir çocuk, genellikle bilişsel becerilerini daha hızlı geliştirecektir.
3.Erken çocuklukta temelleri atılan temel beceriler:
Öz düzenleme
Beynin amigdala adı verilen bir bölümünde, genellikle “savaş ya da kaç tepkisi” olarak bilinen, risk ve tehlikeye karşı otomatik ve dürtüsel bir tepkidir. Öz düzenleme, bir duruma daha bilinçli bir yanıt getirme ve o anda nasıl yanıt verileceğini çözme yeteneğidir. Daha planlı yanıtlar, ilk savaş veya kaçma içgüdüsünü etkisiz hale getirebilir. Duyguyu düzenleme yeteneği, kısmen bakıcılarla ilişki yoluyla erken çocukluk döneminde kazanılan hayati bir beceridir.
Yürütücü işlev
Yürütme işlevi, erken çocuk gelişiminde ortaya çıkan, öğrenmenin ve başkalarıyla iyi etkileşim kurmanın temellerini oluşturan bir beceri kümesidir. Araştırmacılar, yürütme işlevini birkaç farklı beceriye ayırdı:
Çalışma belleği – bilgiyi kısa süre saklamak ve kullanmak.
Zihinsel esneklik (veya bilişsel esneklik) – dış uyaranlara yanıt olarak hızla uyum sağlama. Kendini kontrol etme (veya engelleyici kontrol) – dürtüsel davranışa direnme. Bir görev boyunca odak ve dikkati sürdürmek.
Sorunları çözmek.
Kurallara uymak.
Hedeflerin belirlenmesi.
Daha sonra daha fazla ödül için “anında hazzı” ertelemek.
Yürütme işlevinin geliştirilmesi, erken çocukluk gelişimi aşamalarının önemli bir parçasıdır. Üç yaşına gelindiğinde, temel yönetici işlevler devreye girer – basit kuralları hatırlamak ve uygulamak. Beceriler büyük ölçüde üç ila beş yaş arasında gelişir, ancak ergenlik dönemine kadar gelişmeye devam eder.
Erken çocuk gelişiminin bu daha ileri aşamaları, beynin farklı bölümlerinde hareket eden sinir devrelerinin hızının ve etkinliğinin artmasını içerir.
4.Ebeveyn bakımı erken çocuk gelişimini şekillendirir
Ebeveynlerden, daha geniş aileden ve bir çocuğun hayatına dahil olan herkesten duyarlı bakım ve dünya deneyimi, çocukların gelişimini şekillendirir. Araştırmacılar, ebeveynler ve bakıcılarla karşılıklı eylemleri tanımlamak için “hizmet et ve geri dön” terimini icat ettiler.
Çoklu ilişkiler, çocuğun gelecekte güçlü ilişkiler sürdürme becerisini geliştirerek sosyal ve duygusal gelişimi geliştirir. Birden fazla istikrarlı ve şefkatli ilişkisi olan bir çocuğun güçlü bir
avantajı vardır. Tersine, istikrarlı ve duyarlı bir ilişkisi bile olmayan bir çocuk ciddi bir dezavantaja sahiptir.
Araştırmacılar, bakıcıların çocukların becerilerini uygulayabilmeleri için yaratabilecekleri ortamı tanımlamak için “iskele” terimini kullandılar. İskele, rutinler oluşturmayı, sosyal davranışları modellemeyi, yaratıcı oyunu etkinleştirmeyi, sosyal bağlantıyı kolaylaştırmayı ve fiziksel egzersizi teşvik etmeyi içerir.
5.Sağlıklı erken çocuk gelişimine yönelik tehditler: ihmal ve toksik stres
İhmal
Dünyadaki çocuklara yönelik en yaygın risk, ihmal olarak bilinen duyarlı bakım eksikliğidir: Dünyadaki tüm çocuklara kötü muamele vakalarının% 78’i ihmalle ilgilidir ve bu, erken çocuk gelişimi üzerinde fiziksel istismardan daha zararlı bir etkiye sahip olabilir.
Fiziksel istismar gibi, ihmal de çocukları uygun ilişkilerden mahrum bırakarak beynin erken çocukluktaki gelişimini ciddi şekilde bozar ve böylece biyolojik stres-tepki sistemlerinin gelişimini değiştirir. İhmal, çocukların sonraki yaşamlarında çok sayıda kötü sonuçla ilgilidir – zihinsel sağlık, fiziksel sağlık, sosyal ilişkiler ve eğitim başarısı.
Toksik stres
Zorluklarla nasıl başa çıkılacağını öğrenmenin bir parçası olarak stres, erken çocuk gelişiminin normal ve önemli bir parçasıdır. Bir tehdit, tehlikeyi azaltmak için hızlı bir tepkiyi destekleyen kortizol hormonu ile ilişkili fizyolojik değişiklikleri tetikler. Basit streslere maruz kalan ve yetişkinlerle güçlü ilişkilerle korunan bir çocuk, stresle başa çıkmayı ve strese tepki sistemini düzenlemeyi öğrenir. Güçlü ilişkiler, sevilen birinin ölümü, ciddi yaralanma veya yerel bir felaket gibi olayların neden olduğu yüksek stres seviyelerinin potansiyel olarak zarar verici etkilerini de hafifletebilir.
Toksik stres olarak adlandırılan aşırı ve uzun süreli stres, erken çocuk gelişiminin normal bir parçası değildir. Toksik stres örnekleri arasında fiziksel ve duygusal istismar, kronik ihmal, uyuşturucu veya akıl hastalığı nedeniyle yetersiz bakım, kalıcı yoksulluk ve uzun süreli şiddete maruz kalma sayılabilir.
Kaosa ve sürekli tehdide maruz kalma, öz düzenlemenin gelişimini bozarak çocukları içgüdüsel bir kavga ve kaçma tepkisine hapseder. Erken çocukluk gelişim aşamalarını baltalayan toksik stres, yaşamın sonraki dönemlerinde pek çok kötü sonuçla ilişkilidir.
İlişkiler yoluyla direnç oluşturma
Bakıcılarla ilişkiler, çocukları stresin olumsuz etkilerinden korumanın anahtarıdır. Yaşamın erken dönemlerinde bu tür bir bakım, toksik stresin zararlı etkilerini önleyebilir veya hatta tersine çevirebilir.
Direnç, strese maruz kalan bir çocuk aynı zamanda güvenilir ve besleyici ilişkilere eriştiğinde ortaya çıkar. Bir çocuğun strese karşı artan fizyolojik tepkisi, şefkatli bir yetişkinle ilişki kurarak geri yüklenebilir. Bakım veren bir yetişkinin varlığında strese maruz kalmak, çocuğun durumda bir miktar kontrol hissetmesini ve kendi kendini düzenlemesini geliştirmesine yardımcı olabilir.
Kategori : Psikolojik Danışman Ve Rehber
Yazının Kaynağı : Zehra Işıklı Doktor Takvimi