MARİN EKSPERLİK MÜESSESESİ ÜZERİNE BAZI AÇIKLAMALAR MARİN EKSPERLİK MÜESSESESİ ÜZERİNE BAZI AÇIKLAMALAR Marin eksper1 tabir edilen meslek erbabı, deniz tekneleri ile alakalı bir konuda bağımsız bir görüşe gerek oluştuğunda başvurulan danışman kişidir. Marin eksperler teknelerle alakalı çok değişik alanlarda inceleme, gözetim ve diğer hizmetleri sunarlar. Genelde kaptanlardan, gemi makine mühendislerinden, gemi mimarlarından ve yat sektöründe değişik tecrübeler kazanmış ve inceleme, kaydetme, deneme, mülakatta bulunma ve yazıya dökme formasyonu olan kişilerden oluşurlar. Olağan Sörveyler Eksperler öncelikle bir yatın, bir teknenin olağan ve planlanmış olaylarını inceleme ve raporlamada hizmet verirler. En kapsamlı inceleme "Alım Öncesi Ekspertizi" de tabir edilen "Pre Purchase Survey"dir. Eksper, alım öncesi, potansiyel alıcı tarafından görevlendirilir. Teknenin bütün öğeleri inceleme altına alınır, teknenin geçmişinde oluşmuş olası düzensizliklerle ilgili emareler aranır.2 "Sigortalanabilirlik Sörveyi", veya "Insurability Survey"de bilirkişi, teknenin denize elverişlilik öğelerini inceler ve teknenin aşırı/ değişik riskler içerip içermediğini, risk seviyesinin kategorisine uygun olup olmadığını inceler. Bu tür sörveyler, bilinmeyen tersanelerce yapılan veya yaşlı teknelerde sıklıkla gündeme gelir. 1 Ekspere uzman, surveyan, sörveyör, bilirkişi de tabir edilebilir. Sigorta eksperi ise, Türkiye'de mevzuatla korunmuş bir meslektir. Bu yazı, sigorta eksperlik mesleği ile alakalı değildir. 2 Bu inceleme türü ile alakalı başka yerde geniş açıklamalarda bulunacağız. Bir teknenin "değeri", karışık ve görece bir kavramdır. Bir tekneye genelde birkaç farklı değer atamak mümkündür. "Değerlendirme Sörveyi"nde eksper, teknenin "piyasa" veya "yerine konulabilme" veya "yeniden yapımı" gibi çeşitli değerlerini imkan dahilinde somut verilere dayanarak raporlar. Bundan öteye bayrak devletlerinin talep ettikleri peryodik sörveyler de gündeme gelen çalışmalardır. İmalat, Tamir, Refit Eksperler, bir teknenin imalatı/ tamiri veya "refit" de tabir edilen ağır bakımı sırasında da roller üstlenirler. Bunlar, imalat/ refit kapsamının belirlenmesi ve kayda geçirilmesinden başlar. Bilahare, eksper ihale şartlarının belirlenmesini ve teknik şartnamelerin düzenlenmesini gerçekleştirir. İcraat aşamasında eksper, imalat/ tamirlerin gözetiminde bulunur, yapılmış işin nitelik ve niceliğinin şartname ve programla karşılaştırır ve bulgularını görevlendiren tarafa sunar. İleri aşamalarda eksper, refit/ bakım/ onarım sonunda konu teknenin eksiksiz devir teslimini gözetir. Nihayet, eksper teslim edilmiş üründeki garanti konularını değerlendirilmesi ve giderilmesinde rol alır. Eksper, bağımsız bir taraf olduğundan, süregelen işi "dışarıdan" bir gözle değerlendirebilir. Eksper "iş körlüğü"nden de fazla etkilenmez. İş körlüğünde, işi icra eden taraf, bütün iyi niyetine rağmen, istek dışı şartlanmalar sonucunda, işin defolarını görmez/ göremez olur. Bu defolar geç aşamada keşfedildiğinde ise, düzeltilmeleri artık pek mümkün olmayabilir ve donatan/ kaptanlar en iyi şartlarda "artık gelecek yıla" gibi tatmin edici olamayan vaatlerle yetinmek durumunda kalırlar. Eksper, bu durumlarda önemli bir "erken ikaz" rolü üstlenir. Bunlardan öteye, tecrübeyle sabittir ki, tekne yapımı, refiti ve hatta kapsamlı onarımları çok dikenli bir yol haline gelebilirler. Engeller ve bilinmezlerle dolu bu süreçler, günlük olarak değişen şartlar ve günlük olarak ortaya çıkan "keşifler", tersanenin veya taşeronun değişen ehliyeti veya ehliyetsizliği, değişebilen finans yapıları, personel ve idari yapıları ve diğer bir sürü etkenlerle doludur. Yine tecrübeyle sabittir ki, başta tolerans gösterilerek yönetilmeye çalışılan bu dikenler, yolun sonuna doğru dayanılmaz hale gelebilir ve bu durum, projede çatlamalara yol açan ve projenin istenilen süre ve nitelikte bitmesini ciddiyetle tehdit eder olur. İşte bu süreçte, eksperler çok değerli katkılarda bulunabilirler ve olası (tersane dahil diğer tarafların bazen öngöremediği) sorunları zamanlıca raporlayabilirler. Ancak, tüm özen, öngörü ve raporlamaya rağmen bazen böyle bir istenilmeyen durumun ortaya çıkması engellenemeyebilir. Eksper bu durumun yönetiminde de saygın ve dengeli bir pozisyon korur ve geniş tecrübeye dayalı tavsiyeleri ile durumun/ krizin çözümüne önemli katkıda bulunur. Olağan Dışı Durumlar Bir diğer konular grubu da, bir teknenin maruz kalabileceği "olağan dışı" durumlardır. Bunlar, genelde "deniz kazası" sınıfına giren olaylardır. Bunlarda da tekne sahibince görevlendirilen eksper, tecrübesi, bilgisi ve yerel ve global bağlantıları marifetiyle, tekne sahibine, çıkarlarını azami koruyacak yolu seçmesinde etken olur. Marin Eksperler çizginin altında fayda sağlarlar mı? Bu sorunun yanıtı kesin bir "evet"tir. Eksperlerin, ehil, basiretli ve çok özenli davranmaları gerekir. Bu bağlamda bir eksper, bir görevlendirmeyi, ancak bu görevlendirme ile görevlendirene bir fayda sağlayabileceğini iyice tarttıktan ve ikna olduktan sonra üstlenir. Yani, başka bir deyimle eksper "atılan taşın ürkütülen kurbağaya değmesini" tartmak ve ona göre işi üstlenmek durumundadır.