DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI(İDRAR VEYA DIŞKI KAÇIRMA)
Enürezis(idrar-çiş kaçırma) denilen durum tekrarlayıcı şekilde gece yatağına ya da gündüz kıyafetlerine idrar kaçırması durumudur. Enkoprezis(dışkı kaçırma) tekrarlayıcı şekilde dışkı kaçırması veya dışkının uygunsuz yerlere yapılmasıdır.
Tanı Nasıl Konulur?
Enürezis: Çocuğun beş yaşından büyük olması, bu davranışın üç ay süreyle devam etmesi ve haftada en az iki kez çıkması veya işlevselliğini yani günlük hayatını etkilemesi veya buna sebep olabilecek başka bir hastalığının olmaması(sara hastalığı, şeker hastalığı vb.) gerekir. Sadece gece veya gündüz olabileceği gibi hem gece hem gündüz de olabilir. Doğumdan beri olabileceği gibi daha sonra da başlayabilir.
Enkoprezis: Çocuğun dört yaşından büyük olması, bu davranışın üç ay süreyle devam etmesi ve ayda en az bir kez oluşması veya işlevselliğini yani günlük hayatını etkilemesi veya buna sebep olabilecek başka bir hastalığının olmaması(ilaç kullanımı vb.) gerekir. Doğumdan beri olabileceği gibi daha sonra da başlayabilir.
Sebepleri Nelerdir?
Enürezis:
- Genetik etkenler: ebeveynlerde benzer durumun olması riski üç ila beş kat arttırmaktadır.
- İdrar torbası ile ilişkili problemler: idrar torbası kası ile ilişkili kasılma problemi, idrar torbası hacmi azlığı(sık bir şekilde wc ye giderler ve sıkışırlar)
- Su tutucu hormonun eksik salınması(vazopresin-antidiüretik hormon)
- Uyku bozukluğu: belirgin bir bozukluk yoktur ama uyandırılmaları daha zor olur.
- Uygun olmayan tuvalet eğitimi
- Tuvaletten korkma ya da iğrenme
- Psikososyal stresörler(vefat, boşanma, hastalık, kardeş doğumu vb.)
Enkoprezis:
- Genetik: kabızlığa yatkınlık açısından önemlidir. Dışkı kaçırma ile direkt ilişki yoktur.
- Sindirim sistemi: kabızlık, diyet(posası az, düzensiz beslenme, yeteri kadar sıvı almama).
- İlaç: bazı ilaçlar kabızlık yapabilmektedir.
- Uygun olmayan tuvalet eğitimi
- Tuvaletten korkma ya da iğrenme
- Psikososyal stresörler(vefat, boşanma, hastalık, kardeş doğumu vb.)
Sıklıkları ve Seyirleri
Beş yaşındaki çocukların % 20’ si yatağını ıslatabilmektedir. Sıklığı yaşla birlikte azalmaktadır. 7 yaşında bu oran % 10 ‘a ergenlikte % 2’ye düşmektedir. Dışkı kaçırma sıklığı % 1-7 arasında değişmektedir.
Hem dışkı kaçırma hem de idrar kaçırma nadiren tek başına görülmektedir. Gece idrar kaçıranlarda % 30, gündüz idrar kaçıranlarda % 40, dışkı kaçıranlarda % 50 civarında eşlik eden psikiyatrik bozukluk(dikkat eksikliği, anksiyete, depresyon vb.) saptanmıştır. Eşlik eden belirtiler açısından da değerlendirilmesi gerekir.
Çocuklarda Ne Tür Sonuçları Olabilir?
Dışa atım bozuklukları, hem çocukların hem de ailelerin yaşam kalitesini belirgin olarak olumsuz etkiler. Çocukta başarısızlık duyguları ve büyüyememenin üzüntüsü olabilir. Benlik saygısını olumsuz yönde etkiler. Aile içi çatışmalara sebep olabilir. Çocuğun yaşamını kısıtlar hale gelir(başka yerde yatamama, kampa gidememe vb.).
Tedavi Seçenekleri
Tedavi seçimi nedensel etkenlere, çocuğun yaşına, sorunun sıklığına, sonuçlarına ve tedavinin aciliyetine göre yapılır.
- İlaç tedavileri: acil etki gereken durumlarda daha ön plana çıkarlar. Örnek: yurda gidecek veya kampa katılacak olma vb.
- Davranışçı yöntemler-ödüllendirme vb.
- Sıvı kısıtlaması
- Kabızlığın önlenmesi veya tedavi edilmesi
- Alarm cihazı(alt ıslatma için en etkili tedavi yöntemlerinden bir tanesidir)
- Düzenli tuvalet alışkanlığı kazandırma
- Diyet düzenlemesi
Tüm bunlar kişiye ve ihtiyaca göre düzenlenir. Bundan dolayı bir uzmandan yardım alınması daha yararlı olacaktır.