Size bir soru: Sevgiliniz telefonunu masanın üzerine bırakıp odadan çıksa ne yapardınız? Şöyle bir göz atmak ister miydiniz? Yoksa zaten düzenli olarak takipte misiniz?
Bunlardan birine evet dediyseniz yalnız değilsiniz. İlişkisi olan insanların önemli bir kısmı sevgilisinin telefonuna en az bir kez gizlice bakmış; birçoğu da bundan pişmanlık duymadığını söylüyor.
2018 yılında Joe'nun dört yıllık ciddi bir ilişkisi vardı. 20'li yaşların başında olan çift birlikte yaşıyordu. Ancak aralarında duygusal bir mesafe vardı ve ilişkileri inceldiği yerden kopmak üzereydi.
Joe, "Sonlara doğru, küçük kavgalar çıkarmak gibi kötü bir alışkanlığım vardı ve açıkçası bu da işleri daha fazla gerginleştirdi" diye anlatıyor. Joe uzaklaştıkça, kız arkadaşı ona ve ilişkiye daha fazla tutunmaya çalıştı ki bu da Joe'nun kendini boğulmuş hissetmesine neden oldu. İlişkiden bıkan Joe kafa dağıtmak istedi ve Sarah adında başka biriyle yakınlaştı.
Minik bir şüphe tohumuyla başlayan süreç, kronik bir güven eksikliğine ve toksik bir paranoyaya dönüştü. Kız arkadaşı Joe'nun tüm dijital varlığını gözetlemeye başladı. WhatsApp mesajlarını; Instagram, Twitter ve Facebook mesajlarını düzenli olarak okuyordu ancak Joe bunun farkında bile değildi.
Kız arkadaşı ayrıca Joe'nun telefonuna gizlice Find My uygulamasını indirmiş ve Joe'nun haberi olmadan onu takip edebilmek için kendisini eklemişti. Gereksiz bir kavgadan kaçınmaya kararlı olan Joe, planları ya da Sarah ile iletişimi sorulduğunda kız arkadaşına yalan söylemeye başlamış ve her seferinde yakalandığının farkına varmamıştı.
Kız arkadaşı ayrıca Joe'nun telefonuna gizlice Find My uygulamasını indirmiş ve Joe'nun haberi olmadan onu takip edebilmek için kendisini eklemişti.
Snooping, birinin bilgisi veya rızası olmadan telefonunu veya eşyalarını karıştırma eylemi. Bazı insanlar bunun bir ilişki bitirme sebebi veya güvene ihanet olduğunu söylerken, diğerleri bunun işlevsiz bir ilişkide önemli bir araç olduğunu savunuyor. 2019 YouGov anketi, neredeyse her beş Amerikalıdan birinin partnerinin telefonunu izinsiz karıştırdığını ve bu kişilerin yüzde 73'ünün bundan pişmanlık duymadığını ortaya koydu.
Merak etmenin etiği ve yazılı olmayan kuralları neler? Sevgilinin telefonunu karıştırmak kabul edilebilir bir davranış mı?
Gizlilik ihlali bir güven sorunu göstergesi
Joe ve kız arkadaşının ilişkisi, kız arkadaşın bulduğu bir kanıt sonucu yaşanan yüzleşme ile sonlandı. İlişkilerine dönüp baktığında, 27 yaşındaki genç erkek, eski sevgilisine sempatiyle bakıyor ama yine de onun kişisel alan ve eşyalara saygı göstermemesinin son derece yanlış olduğunu savunuyor.
"Bence bu onun tahammül edilemez bir duruma verdiği tepkiydi ki ben de ona herhangi bir güvence vermiyor ya da duygusal olarak çok açık davranmıyordum."
"Beni kaybetmekten korkuyordu. Kontrolü tekrar eline almak için telefonumu karıştırıp sakladığım bir şeyler aramak zorunda kaldı." Joe eski sevgilisinin yaptıklarını hoş görmediğini ama bu durumun oluşmasında oynadığı rolü de kabul ettiğini söylüyor.
Çoğu insan gizlilik ihlalinin kabul edilemez olduğu konusunda hemfikir. Pew Araştırma Merkezi Amerikalıların yüzde 70'inin bu görüşte olduğunu ortaya koydu. Ancak bir ilişkisi olan insanların yüzde 34'ü gizlice partnerinin telefonuna baktığını söyledi. Peki, bunun nedeni ne?
Bence bu onun tahammül edilemez bir duruma verdiği tepkiydi ki ben de ona herhangi bir güvence vermiyor ya da duygusal olarak çok açık davranmıyordum."
Danışman psikolog ve Chelsea Psikoloji Kliniği'nin kurucularından Dr. Elena Touroni, "Snooping, genellikle güven sorunu yaşayan bireylerle bağlantılı oluyor" diye açıklıyor ve ekliyor: "Bu davranış kendini koruma ve derinlerde yatan bir kaygıyı yönetme ile ilgili." İlişkiden şüphe duymak için hiçbir nedenin olmadığı bir senaryoda bile, bu şablon nedeniyle kişi partnerinin özel hayatına burnunu sokmaya zorlanabilir.
Eğer bir ilişki sağlıklı değilse, o zaman snooping dış tetikleyicilere verilen bir yanıt olarak yorumlanabilir. Yine de bu sağlıksız bir başa çıkma yöntemi ve sorunu ele almanın daha iyi yolları var. Touroni'nin snooping konusundaki tutumu net: "Bu davranış asla kabul edilemez. Daha önce yaşanan bir sadakatsizlik tecrübesi gibi bu davranışı bir zemine oturtabileceğimiz nedenler olabilir. Ancak bu nedenler karşımızdaki kişinin özel hayatına saygısızlık yapmayı kabul edilebilir kılmaz, sadece daha anlaşılır hâle getirir."
Telefon karıştırmanın arkasında duranlar
Oysa telefonu karıştırılan her kişi için, karşı tarafta bunu yapmak zorunda bırakılan biri var.
Leila 2015 yılında eski erkek arkadaşının telefonunu gizlice karıştırmış ve onun başka birine aşık olduğunu öğrenmiş. "İş yerinde sürekli bu kızdan bahsediyor, beni onunla kıyaslıyor, onunla takılmak için beni ekiyor ve sürekli ona mesaj atıyordu" diyor. Leila erkek arkadaşına defalarca o kadına karşı bir şeyler hissedip hissetmediğini sormuş ama adamın manipüslasyonları sonucu kadın paranoyakça davrandığına ve mental durumunun iyi olmadığına ikna olmuş.
O sırada üniversitenin ikinci sınıfında olan Leila'nın bu ilk ciddi ilişkisiydi ve bir partnerle neyin normal neyin anormal olduğu konusunda çok az bilgisi vardı. Durum, Leila duştayken adamın telefonunda bir mesaj gördüğünde doruğa ulaştı.
En yakın arkadaşıyla mesajlarında kıza aşık olduğunu ama kızın bir erkek arkadaşı olduğunu söylüyordu"
"Arkadaşından 'ona gerçeği söyle' diye bir mesaj gelmişti. En yakın arkadaşıyla mesajlaşlarında kıza aşık olduğunu ama kızın bir erkek arkadaşı olduğunu söylüyordu" diyor. Leila yıkılmış bir hâlde eski sevgilisiyle yüzleşmiş ve onun evinden ayrılmış, ancak adam durumu yanlış anladığına dair Leila'yı ikna etmiş.
Bir ay sonra ise Leila ile ilişkisini bitirmiş ve söz konusu iş arkadaşıyla bir ilişkiye başlamış. "Şimdi evliler" diyor Leila. Bugüne kadar eski sevgilisinin telefonunu karıştırdığı için hiç pişmanlık duymamış. "Aldığım en iyi karardı" diyor. "O zamandan beri bunu yapmadım çünkü hiçbir zaman ihtiyaç hissetmedim."
Peki, neden bazı insanlar partnerlerinin telefonunu karıştırmak zorunda kalıyor? Psikoterapist, çift danışmanı ve The Phone Addiction Workbook (2019) kitabının yazarı Hilda Burke, özel hayatın gizliliğini ihlal etmenin, güven eksikliğinin bir göstergesi olduğunu söylüyor. Burke'e göre bunun tek istisnası, güven ihlalinden sonra kişinin partnerine telefonunu kontrol etmesi için izin vermesi.
Burke, "İzin verilmediği takdirde bu davranış kesinlikle bir mahremiyet ihlali" diyor. (ayrıca sadece sevgilinizin değil, iletişimde bulunduğu herkesin mahremiyetini ihlal etmiş oluyorsunuz) Ancak Leila'nınki gibi bilgi aramaya gidilen ve bulunan bir durumda Burke, aldatmanın gerçekleştiğinin sezgisel düzeyde 'bilindiğine' inanıyor.
Hislerin doğru çıkması
Her ne kadar Leila bir şeylerin yolunda gitmediğine dair bir içgüdüye sahip olsa ve sezgilerini destekleyecek bir kanıta ihtiyaç duysa da gizlice karıştırmanın riski, beklenmedik ya da hayal ettiğinizden de kötü bir bilgi bulabilmeniz.
Alisha meraktan sevgilisinin telefonunu kontrol ettiğinde de böyle olmuştu. O zamana kadar bunu hiç yapmamıştı. "Eski sevgilisiyle tekrar görüştüğünü fark ettim ama beni rahatsız eden bu değildi" diyor. "Beni asıl rahatsız eden şey, ona 'Senin için kalbimde her zaman bir yer olacak' gibi mesajlar gönderdiğini görmekti."
Alisha gizlice baktığı için hatalı olduğunu biliyordu, bu yüzden kendini ifşalayıp sevgilisiyle yüzleşmek yerine bu bilgiyi içselleştirdi ve ilişkiden uzaklaşmaya başladı. Altı ay sonra çift ayrıldı. Görünüşte bunun nedeni artık iyi anlaşamıyor olmalarıydı, ancak sonunda Alisha bu mesajları gördüğünü eski sevgilisine söyledi. "Şok olmuştu" diyor.
Bazı insanlar için snooping, gelecekteki partnerlerine olan güvenlerini ortadan kaldırıyor ve yeni keşfedilmiş bir snooping fobisi yaratıyor. Öte yandan diğerleri içinse bu davranış, partneri ve ilişkisi hakkındaki gerçekleri öğrenmek adına önemli bir araç oluyor.
Beni asıl rahatsız eden şey, ona 'Senin için kalbimde her zaman bir yer olacak' gibi mesajlar gönderdiğini görmekti."
Peki snooping konusunda sınırları nasıl belirleyebiliriz?
Burke, ilişkinin başından itibaren açık olmanın en iyisi olduğunu söylüyor. "Örneğin, bir partnerinizin izinsiz olarak telefonunuzu karıştırmasından etkilendiyseniz, yeni partnerinize bunun sizin için bir tehlike işareti olduğunu bildirin" diyor.
Benzer şekilde, daha önce sevgilinizin telefonunu karıştırarak aldatıldığınıza dair kanıtlar bulduysanız, "en iyisi partnerinizle bu konuda konuşmak ve her ikinizin de sınırlarının nerede olduğunu belirlemek olabilir" diyor.
Hayatımızın yarısını telefonlarımızda yaşadığımız bu modern dünyada, uygulamalar ve sosyal medya sayesinde sadakatsiz olmak artık her zamankinden daha kolay. Bu nedenle sevgilinizin telefonunu gizlice karıştırmanın bu kadar yaygın olması da hiç şaşırtıcı değil. Ancak belki de dürüst ve açık bir iletişim şekli ile oluşturulan güven, insanların kendi ilişkilerinde dedektif olma dürtüsünü doğal olarak ortadan kaldırabilir.
Kaynak: Ruchira Sharma, Mashable'da muhabir, Ceyda Yetim yerelleştirdi.