Keynesyen iktisat, ekonomik durgunlukları ele almak yahut önlemek için toplam talebi yönetmek için etkin hükümet siyasetini kullanmaya odaklanır.
Keynes, teorilerini Büyük Buhran’a reaksiyon olarak geliştirdi ve “klasik iktisat” olarak isimlendirdiği evvelki iktisat teorilerini epey eleştirdi. Aktivist maliye ve para siyaseti, Keynesyen ekonomistlerin ekonomiyi yönetmek ve işsizlikle uğraş etmek için önerdiği esas araçlardır.
Keynesyen İktisat Nedir?
Keynesyen iktisat, iktisattaki toplam harcamanın ve bunun çıktı, istihdam ve enflasyon üzerindeki tesirlerinin makroekonomik bir ekonomik teorisidir. Keynesyen iktisat, 1930’larda Büyük Buhran’ı anlamak gayesiyle İngiliz iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirildi. Keynesyen iktisat, kısa vadede iktisattaki değişikliklere odaklanan bir “talep tarafı” teorisi olarak kabul edilir. Keynes’in teorisi, ferdi teşviklere dayalı ekonomik davranış ve piyasalar çalışmasını geniş ulusal ekonomik toplam değişkenler ve yapılar çalışmasından keskin bir formda ayıran birinci teoriydi.
Keynes, teorisine dayanarak, talebi canlandırmak ve global ekonomiyi buhrandan çıkarmak için artan hükümet harcamalarını ve daha düşük vergileri savundu. Daha sonra, Keynesyen iktisat, hükümetin aksiyoncu istikrarı ve ekonomik müdahale siyasetleri aracılığıyla toplam talebi etkileyerek optimal ekonomik performansın elde edilebileceği ve ekonomik çöküşlerin önlenebileceği kavramına atıfta bulunmak için kullanıldı.
Keynesyen Ekonomiyi Anlamak
Keynesyen iktisat, harcama, çıktı ve enflasyona bakmanın yeni bir yolunu temsil ediyordu. Daha evvel, Keynes’in klasik ekonomik niyet olarak isimlendirdiği şey , istihdam ve ekonomik çıktıdaki döngüsel dalgalanmaların, bireylerin ve girişimcilerin takip etmeye teşvik edecekleri kâr fırsatları yarattığını ve bunu yaparken iktisattaki dengesizlikleri düzelttiğini savunuyordu. Keynes’in bu kelamda klasik teorinin inşasına nazaran, şayet iktisattaki toplam talep düşerse, üretimde ve istihdamda ortaya çıkan zayıflık, fiyatlarda ve fiyatlarda bir düşüşü hızlandıracaktır. Daha düşük bir enflasyon ve fiyat düzeyi, patronları sermaye yatırımları yapmaya ve daha fazla insan istihdam etmeye, istihdamı canlandırmaya ve ekonomik büyümeyi geri kazanmaya teşvik edecektir. Keynes, Büyük Buhran’ın derinliğinin ve kalıcılığının bu hipotezi önemli formda test ettiğine inanıyordu.
Keynes, İstihdam, Faiz, Para ve Paranın Genel Teorisi isimli kitabında ve başka çalışmalarında, durgunluklar sırasında ticari karamsarlığın ve piyasa ekonomilerinin makul özelliklerinin ekonomik zayıflığı artıracağını ve toplam talebin daha da düşmesine neden olacağını söyleyerek klasik teori inşasına karşı çıktı.
Örneğin, Keynesyen iktisat, kimi iktisatçıların, emek talebi eğrileri öbür olağan talep eğrileri üzere aşağı gerçek eğimli olduğu için daha düşük fiyatların tam istihdamı geri getirebileceği fikrine karşı çıkar. Bunun yerine, patronların, eserlerine olan talep zayıf olduğu için satılamayan malları üretmek için çalışanları eklemeyeceklerini savundu. Benzeri biçimde, makûs iş şartları, şirketlerin yeni tesis ve ekipmana yatırım yapmak için daha düşük fiyatlardan yararlanmak yerine sermaye yatırımını azaltmalarına neden olabilir. Bu birebir vakitte genel harcamaları ve istihdamı azaltma tesirine de sahip olacaktır.
Keynesyen İktisat ve Büyük Buhran
Keynes’in Genel Teorisi, sırf anavatanı Birleşik Krallık’ta değil, dünya çapında derin bir depresyon devrinde yazıldığından, Keynesyen iktisat bazen “depresyon ekonomisi” olarak anılır. Ünlü 1936 kitabı, Keynes’in kitabında tasvir ettiği biçimiyle klasik iktisat teorisiyle açıklanamayacağına inandığı Büyük Buhran sırasında ortaya çıkan olayları anlamasıyla şekillenmiştir.
Öbür ekonomistler, iktisattaki rastgele bir yaygın gerilemenin akabinde, kendi çıkarları için daha düşük girdi fiyatlarından yararlanan işletmeler ve yatırımcıların, aksi engellenmediği sürece, çıktı ve fiyatları bir istikrar durumuna getireceklerini savundular. Keynes, Büyük Buhran’ın bu teoriye karşı çıktığına inanıyordu. Çıktı düşüktü ve bu müddet zarfında işsizlik yüksek kaldı. Büyük Buhran, Keynes’i iktisadın tabiatı hakkında farklı düşünmeye teşvik etti. Bu teorilerden, ekonomik krizdeki bir toplum için tesirleri olabilecek gerçek dünya uygulamaları kurdu.
Keynes, iktisadın doğal bir istikrar durumuna döneceği fikrini reddetti. Bunun yerine, rastgele bir nedenle ekonomik bir gerileme başladığında, bunun işletmeler ve yatırımcılar ortasında yarattığı endişe ve kasvetin kendi kendini gerçekleştirme eğiliminde olacağını ve daima bir ekonomik sakinlik periyoduna ve işsizliğe yol açabileceğini savundu. Buna cevaben, Keynes, ekonomik düşünce periyotlarında hükümetin yatırımdaki düşüşü telafi etmek için açık harcamaları üstlenmesi ve toplam talebi istikrara kavuşturmak için tüketici harcamalarını artırması gereken bir konjonktür tersi maliye siyasetini savundu.
Keynes, o sırada İngiliz hükümetini hayli eleştiriyordu. Hükümet, ulusal defterleri dengelemek için refah harcamalarını büyük ölçüde artırdı ve vergileri artırdı. Keynes, bunun insanları paralarını harcamaya teşvik etmeyeceğini, böylelikle ekonomiyi cansız ve toparlanıp başarılı bir duruma geri dönemeyen bırakacağını söyledi. Bunun yerine, hükümetin iktisattaki tüketici talebini artıracak bir bütçe açığını kapatmak için daha fazla para harcamasını ve vergileri kesmesini önerdi. Bu da, genel ekonomik aktivitede bir artışa ve işsizliğin azalmasına yol açacaktır.
Keynes, emeklilik yahut eğitim üzere makul bir emel için olmadığı sürece çok tasarruf fikrini de eleştirdi. Bunu iktisat için tehlikeli gördü, zira ne kadar çok para dingin durursa, iktisattaki büyümeyi teşvik eden o kadar az para olur. Bu, Keynes’in derin ekonomik buhranları önlemeye yönelik teorilerinden bir başkasıydı.
Birçok ekonomist Keynes’in yaklaşımını eleştirdi. Ekonomik teşviklere karşılık veren işletmelerin, hükümet, fiyatlara ve fiyatlara müdahale ederek ve piyasanın kendi kendini düzenliyormuş üzere görünmesini sağlayarak bunu yapmalarını engellemediği sürece, ekonomiyi bir istikrar durumuna döndürme eğiliminde olacaklarını savunuyorlar. Öte yandan, dünya derin bir ekonomik buhran devrine saplanırken yazan Keynes, piyasanın doğal istikrarı konusunda o kadar optimist değildi. Mevzu sağlam bir iktisat yaratmaya geldiğinde hükümetin piyasa güçlerinden daha yeterli bir pozisyonda olduğuna inanıyordu.
Keynesyen İktisat ve Maliye Siyaseti
Keynes’in öğrencisi Richard Kahn tarafından geliştirilen çarpan tesiri, Keynesyen konjonktür aykırısı maliye siyasetinin en önemli bileşenlerinden biridir. Keynes’in mali teşvik teorisine nazaran, hükümet harcamalarının enjeksiyonu sonunda ek ticari faaliyetlere ve hatta daha fazla harcamaya yol açar. Bu teori, harcamaların toplam çıktıyı artırdığını ve daha fazla gelir ürettiğini öne sürüyor. Emekçiler ekstra gelirlerini harcamaya istekliyse, gayri safi yurtiçi hasılada (GSYİH) ortaya çıkan büyüme, başlangıçtaki teşvik ölçüsünden bile daha büyük olabilir.
Keynesyen çarpanın büyüklüğü, marjinal tüketim eğilimi ile direkt alakalıdır. Konsepti kolaydır. Bir tüketiciden yapılan harcama, daha sonra ekipman, personel fiyatları, güç, materyaller, satın alınan hizmetler, vergiler ve yatırımcı getirileri için harcayan bir işletme için gelir haline gelir. Bu emekçinin geliri daha sonra harcanabilir ve döngü devam eder. Keynes ve takipçileri, tam istihdamı ve ekonomik büyümeyi etkilemek için bireylerin marjinal tüketim eğilimlerini artırarak, bireylerin daha az tasarruf etmesi ve daha fazla harcaması gerektiğine inanıyordu.
Bu teoride, mali teşvik için harcanan bir dolar, sonunda büyümede birden fazla dolar yaratır. Bu, ulusal ölçekte politik olarak tanınan harcama projeleri için münasebet sağlayabilecek hükümet ekonomistleri için bir darbe üzere görünüyordu.
Bu teori, akademik iktisatta onlarca yıldır baskın paradigmaydı. Sonunda, Milton Friedman ve Murray Rothbard üzere öbür ekonomistler, Keynesyen modelin tasarruf, yatırım ve ekonomik büyüme ortasındaki ilgiyi yanlış temsil ettiğini gösterdi. Birçok iktisatçı, mali teşvikin özgün çarpan modelinin önerdiğinden çok daha az tesirli olduğunu kabul etse de, birçok iktisatçı hala çarpan tarafından oluşturulan modellere güveniyor.
Keynesyen teoriyle yaygın olarak ilişkilendirilen mali çarpan, iktisattaki iki geniş çarpandan biridir. Başka çarpan, para çarpanı olarak bilinir. Bu çarpan, kısmi rezerv bankacılığı sisteminden kaynaklanan para yaratma sürecini tabir eder. Para çarpanı, Keynesyen mali karşılığına nazaran daha az tartışmalıdır.
Keynesyen İktisat ve Para Siyaseti
Keynesyen iktisat, sakinlik periyotlarına talep istikametli tahlillere odaklanır. Devletin ekonomik süreçlere müdahalesi, işsizlik, eksik istihdam ve düşük ekonomik taleple çabada Keynesyen cephaneliğinin değerli bir modülüdür. İktisada direkt hükümet müdahalesine yapılan vurgu, Keynesyen teorisyenleri, hükümetin piyasalara hudutlu iştirakini savunanlarla karşı karşıya getirir.
Keynesyen teorisyenler, iktisatların kendilerini çok süratli bir halde istikrara kavuşturmadıklarını ve iktisatta kısa vadeli talebi artıran etkin müdahaleye gereksinim duyduklarını savunuyorlar. Fiyatların ve istihdamın, piyasanın gereksinimlerine karşılık vermede daha yavaş olduğunu ve yolda kalmak için hükümet müdahalesini gerektirdiğini savunuyorlar. Ayrıyeten, fiyatların da süratli reaksiyon vermediğini ve para siyaseti müdahaleleri yapıldığında sadece kademeli olarak değişerek Keynesyen iktisadın Monetarizm olarak bilinen bir koluna yol açtığını savunuyorlar.
Fiyatların değişmesi yavaşsa, bu, para arzını bir araç olarak kullanmayı ve borçlanmayı ve borç vermeyi teşvik etmek için faiz oranlarını değiştirmeyi mümkün kılar. Faiz oranlarını düşürmek, hükümetlerin ekonomik sistemlere manalı bir formda müdahale etmesinin ve böylelikle tüketim ve yatırım harcamalarını teşvik etmesinin bir yoludur. Faiz indirimlerinin başlattığı kısa vadeli talep artışları, ekonomik sistemi canlandırır, istihdamı ve hizmetlere olan talebi tekrar canlandırır. Yeni ekonomik faaliyet daha sonra devam eden büyümeyi ve istihdamı besler.
Keynesyen teorisyenler, müdahale olmadan bu döngünün bozulduğuna ve pazar büyümesinin daha istikrarsız ve çok dalgalanmaya meyilli hale geldiğine inanıyor. Faiz oranlarını düşük tutmak, işletmeleri ve bireyleri daha fazla borç almaya teşvik ederek ekonomik döngüyü canlandırmaya yönelik bir teşebbüstür. Daha sonra ödünç aldıkları parayı harcarlar. Bu yeni harcamalar ekonomiyi canlandırıyor. Fakat faiz oranlarını düşürmek her vakit direkt ekonomik güzelleşmeye yol açmaz.
Monetarist ekonomistler, ekonomik zahmetlere bir tahlil olarak para arzını yönetmeye ve faiz oranlarını düşürmeye odaklanırlar, lakin çoklukla sıfır hudut sorunundan kaçınmaya çalışırlar. Faiz oranları sıfıra yaklaştıkça, faiz oranlarını düşürerek ekonomiyi canlandırmak daha az tesirli hale gelir zira bu, yalnızca nakit olarak para tutmak yahut kısa vadeli Hazine tahvilleri üzere yakın ikameler yerine yatırım teşvikini azaltır. Faiz oranı manipülasyonu, yatırımı teşvik edemiyorsa, yeni ekonomik faaliyet oluşturmak için artık kâfi olmayabilir ve ekonomik düzgünleşme sağlama teşebbüsü büsbütün durabilir. Bu bir tıp likidite tuzağıdır.
Faiz oranlarını düşürmek sonuç vermediğinde, Keynesyen ekonomistler, başta maliye siyaseti olmak üzere öteki stratejilerin kullanılması gerektiğini savunuyorlar. Başka müdahaleci siyasetler, işgücü arzının direkt denetimini, para arzını dolaylı olarak artırmak yahut azaltmak için vergi oranlarını değiştirmek, para siyasetini değiştirmek yahut istihdam ve talep geri gelene kadar mal ve hizmet arzı üzerinde denetimler koymaktır.