Psikososyal rehabilitasyon, kişilerin bağımsızlığa ulaşmak için motive oldukları ve hedeflerine ulaşmak için uyum sağlayabilecekleri temel fikrine dayanmaktadır. Kullanılan mevcut yaklaşımlar, ortaya çıkan, gelecek vaat eden uygulamaların yanı sıra kanıta dayalı en iyi uygulamaların bir kombinasyonudur. Hangi spesifik stratejiler kullanılırsa kullanılsın, odak noktası sosyal ve psikolojik işleyişi yeniden sağlamaktır.
Spesifik psikososyal rehabilitasyon tedavileri, kişinin ihtiyaçlarına ve mevcut kaynaklara bağlı olarak vakadan duruma önemli ölçüde değişir. Süreç son derece kişiselleştirilmiş, kişi merkezli ve işbirliğine dayalıdır. Etkili rehabilitasyon, hastanın yaşamını ve işleyişini ele alan kapsamlı bir planı içerir ve bir PSR uzmanı genellikle sürecin yalnızca bir parçasıdır. Plan genellikle bir psikiyatrist, klinik psikolog veya lisanslı bir danışman tarafından denetlenir ve süreç tipik olarak danışanla bireysel olarak ve toplum ortamında çalışmayı içerir.
PSR Kişinin Güçlü Yönlerine Dayanır
Psikososyal tedaviler, zayıflık alanlarına odaklanmak yerine, danışanları güçlendirmeye ve mevcut yeteneklerini geliştirmeye odaklanır. Bu yetenekler, gözlem, modelleme, eğitim ve uygulama yoluyla diğer önemli yaşam becerilerinin geliştirilebileceği bir temel oluşturmaya yardımcı olur. Psikososyal rehabilitasyonun ele alabileceği bazı belirli alanlar, aşağıdakileri artırmak için tasarlanmış beceri eğitimi ve deneyimleri içerir:
• Esneklik ve zihinsel dayanıklılık
• Problem çözme
• Benlik saygısı
• Sosyal beceriler
• Stres Yönetimi
Bu, belirli becerilere odaklanan bire bir eğitim oturumları yoluyla gerçekleştirilir, yemek pişirme veya eğlence gibi diğer yaşam alanlarındaki eğitim ve deneyimleri birleştirmeyi de içeri. Bu tür deneyimler, kişilerin becerilerini güvenli bir ortamda, PSR uzmanlarının gözetimi ve desteği ile uygulamalarına olanak tanır.
PSR Bütünseldir
Psikososyal rehabilitasyon, kişinin yaşamının genel zihinsel ve fiziksel iyiliğine katkıda bulunan alanlarını ele almaya çalışır. Bu alanında çalışan profesyoneller, bir dizi bireysel ve toplum temelli psikolojik hizmetler sunar. Ruh sağlığı uzmanları, her hastanın ihtiyaçlarını belirlerken aynı zamanda fiziksel ve sosyal çevreye bakar, hizmet planı geliştirir ve diğer profesyonellerle birlikte çalışırlar. PSR uzmanları, her bir hastanın durumuna bakarak ve topluluklarında olabildiğince bağımsız bir şekilde yaşamak ve işlev görmek için neye ihtiyaçları olduğunu belirlemeye yardımcı olu. Bu genellikle, hastanın hangi hizmetlere ihtiyacı olduğunu belirlemeyi, bu hizmetleri toplulukta konumlandırmayı ve bu hizmetlerin sunumunu koordine etmeyi içerir.
PSR Kişi Odaklı
Hasta, başarmayı umduğu şey için hedefler belirlemede rol oynar ve her hastanın hedefleri, özel ihtiyaçları veya endişelerine göre kişiselleştirilir. Rehabilitasyon süreci, terapistin danışanın hedeflerinin ne olması gerektiğine karar vermesi ile ilgili değildir. Bunun yerine, kişi neyi başarmak istediğini belirleyebilir ve daha sonra odak noktası, bu hedeflere ulaşmak için ihtiyaç duydukları desteği ve kaynakları sağlamaktır.
İlgi Alanları
Psikososyal rehabilitasyon yoluyla ele alınan temel alanlar arasında temel yaşam becerileri, aile ilişkileri, akran ve sosyal ilişkiler, istihdam, eğitim, eğlence, sağlık ve zindelik yer alır.
İş
Çalışmanın ruh sağlığı üzerinde yararlı etkileri vardır ve kişilerin kendilerini üretken hissetmelerine yardımcı olabilir, bu nedenle mesleki yardım, psikososyal rehabilitasyonun önemli bir bileşenidir.
İş bulmak ve sürdürmek genellikle sosyal bağlantıları geliştirebilir, özgüveninizi artırabilir ve genel yaşam kalitesini iyileştirebilir. Psikososyal rehabilitasyon çalışanları ayrıca hastalara iş bulma ve sürdürme konusunda yardımcı olur. Bu, kişilerin mesleki beceriler geliştirmesine, toplumdaki istihdam hizmetlerine bağlamayı, kariyer planlamasına ve ulaşım yardımı sağlamayı içerebilir. PSR sürecinin bu yönü, iş başvurularını doldurma veya iş görüşmelerini uygulama yardımı içerebilir. Diğer durumlarda, müşteriler becerilerini geliştirebilecekleri ve uygulayabilecekleri geçici veya desteklenen çalışma ortamlarında çalışabilirler.
İlişkiler
Sosyal beceriler ve kişilerarası işlevsellik, psikososyal rehabilitasyonun önemli parçalarıdır. Beceri eğitimi, insanların aile, iş, okul, arkadaşlıklar ve romantizm dahil sosyal dünyalarında daha iyi işlev görmelerine yardımcı olmaya odaklanır. Bu, duygusal anlayış, kişilerarası problem çözme, sözlü ve konuşma yetenekleri veya sözsüz iletişim ile ilgili becerilerin öğretilmesiyle başarılır.
Topluluk İşleyişi
Psikososyal rehabilitasyonun en önemli hedeflerinden biri, akıl hastalığı olanların toplumlarıyla daha iyi bütünleşmelerine yardımcı olmaktır. Bu nedenle, uzmanlar genellikle topluluk ortamlarında ve konumlarında hastalarla birlikte çalışır. Örneğin, PSR hizmetleri alan bir çocuk, okul ortamlarında bir ruh sağlığı uzmanıyla birlikte çalışabilir, ancak çocuk ayrıca yerel işyerlerine, doktor muayenehanelerine, kütüphanelere ve diğer durumlara sosyal gezilerde zaman geçirebilir. Bu ortamlarda sosyal ve yaşam becerilerini uygulamak, danışanların deneyim kazanmalarına ve günlük yaşamın bir parçası olarak karşılaşabilecekleri etkileşimleri prova etmelerine olanak tanır.
PSR’nin amacı, müşterilerin topluluklarıyla olabildiğince tam bir şekilde meşgul olmalarına yardımcı olmaktır ve süreçte kullanılan stratejilerin çoğu, müşterilerin topluluklarına tam olarak entegre olmalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bunu yapmak yalnızca bir kişinin yaşam kalitesini iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda sürekli bir sosyal destek ağı oluşturmaya da yardımcı olur.
Psikososyal Rehabilitasyonun Etkinliği
PSR tedavilerinin sonuçlarını ve etkililiğini araştıran araştırmalar halen devam etmektedir, ancak bu yaklaşımların genel olarak yararlı bir etkiye sahip olduğunu gösteren kanıtlar vardır.
PSR Yaşam Becerilerini Geliştirebilir
Şizofreni ve duygusal bozukluk hastaları üzerinde yapılan bir araştırma, psikososyal rehabilitasyonun aile ilişkileri, iletişim, toplum katılımı, öz bakım, para yönetimi, ulaşım ve mesleki yetenekler gibi çeşitli beceri alanlarında önemli faydalarla bağlantılı olduğu bulunmuştur.
PSR Genel Sağlıktan Yararlanabilir
Yapılan araştırmalar, PSR’nin bir kişinin refahını ve görünümünü iyileştirmeye yardımcı olabileceğini göstermiştir. Yayınlanan bir çalışmada, ciddi duygusal rahatsızlıkları olan çocukların % 78’i, 13 aylık psikososyal rehabilitasyondan sonra psikolojik semptomlarda ve psikososyal işlevsellikte önemli gelişmeler göstermişlerdir.
PSR Ciddi Psikiyatrik Durumlarda Yardımcı Olabilir
Psikososyal tedavilerin gözden geçirilmesi, bu yaklaşımların şizofreninin iyileşmesinde de umut vaat ettiğini göstermiştir. PSR’de sıklıkla kullanılan sosyal beceri eğitimi ve bilişsel iyileştirme gibi rehabilite edici stratejilerin sosyal işlevsellik, iş kurtarma ve bağımsız yaşam gibi önemli alanların ele alınmasında yardımcı olduğu bulunmuştur.
Psikososyal rehabilitasyon her zaman gerekli değildir, ancak kapsamlı bir tedavi programının yardımcı bir parçası olabilir. İyileşmeyi teşvik ederek, yaşam kalitesini artırarak ve toplum entegrasyonunu teşvik ederek, PSR, bir akıl sağlığı sorunu teşhisi konmuş kişiler için önemli bir kaynak olabilir. Bu tür hizmetler, ruh sağlığı sorunları olan kişilerin becerilerini geliştirmelerine, güçlü yönlerini belirlemelerine, yaşamlarında, işlerinde ve ilişkilerinde başarılı olma kapasitelerini geliştirmelerine yardımcı olabilir.
Kaynakça:
ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1636121/
nursing.theclinics.com/article/S0029-6465(02)00068-3/fulltext
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu