Bilim, tarih boyunca insana birçok yönden çok şey katmıştır. Her defasında bizi şaşırtıp hayatımızı biraz daha kolaylaştırmıştır.
Başlı başına bilimsel bir başarı olan fotoğraf, bazı önemli bilimsel gelişmeleri, bilim insanlarını ve keşifleri kaydetmeyi başarmıştır. Bu yazımızda tarihteki bazı önemli gelişmelerin fotoğraflarını sizlerle paylaşacağız.
1- Hubble eXtreme Deep Field
25 Eylül 2012 tarihinde yayınlanan eXtreme Deep Field (Olalağanüstü Derin Alan) veya XDF isimli bu fotoğraf, NASA Hubble teleskobunun 10 yıl boyunca çektiği fotoğraflar birleştirilerek oluşturuldu. Bu görsel, evrenin başlangıcına dair bir ipucu.
Görüntüde görülen galaksilerin 13.2 milyar yıl öncesinde oluştuğu ve evrenin yaklaşık 13.7 milyar yaşında olduğu tahmin edilmektedir. Evrenin şu ana kadarki en derin bu görüntüsü, uzak-yakın birçok gök adayı gözler önüne seriyor. Öyle ki, evrenin gördüğümüz bu kısmı, Fornax takım yıldızının içerisinde bir alandır.
2. Solvay Konferansı (1927)
Halen yapılmakta olan bilim insanlarının en önemli buluşmalarından olan Solvay konferansları, fizik ve kimyadaki gelişmeleri tartışmaları konu edinen bir toplantıdır. Bu konferans, 1912 Belçikalı sanayici Ernest Solvay tarafından kurulan Uluslararası Solvay Fizik ve Kimya Enstitüleri tarafından organize edildi.
Ekim 1927’de gerçekleştirilen bu konferansın konusu, elektronlar ve fotonlar idi. Yukarıdaki fotoğrafla belgelenen buluşmaya; Albert Einstein, Marie Curie, Niels Bohr, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger, Max Planck gibi birçok önemli bilim insanı katıldı. 29 katılımcının 17’si Nobel ödülüne layık görülmüştür.
Konferansın ana teması; Einstein’ın liderliğini yaptığı bilimsel realistler ile Bohr’un liderliğini yaptığı enstrümantalistler (araçsalcılar) arasındaki tartışmaydı.
3. Trinity Nükleer Deneme
Trinity isimli New Mexico’nun 56 km güneydoğusunda gerçekleştirilen bu deneme, ilk defa bir nükleer silahın patlaması olarak 16 Temmuz 1945’te tarihteki yerini aldı. Bu patlama, atom çağını başlatma amacında olan Manhattan bilim insanlarının çabalarının bir sonucuydu. Kısa bir süre sonra Nagazaki’de patlayacak olan bu silahın isim babası, Los Alamos Laboratuvarı yöneticisi J. Robert Oppenheimer’di ve John Donne’nın bir şiirinden ilham almıştı.
“İsim, çalıştığımız alan ile ilgili değil. Neden bu ismi seçtiğimi çok bilmiyorum. Fakat içimdeki hisleri ve aklımdan geçenleri biliyorum.”
4. Trinity Nükleer Deneme
Bu ünlü görüntü, astronom Carl Sagan‘ın önerisiyle 14 Şubat 1990 yılında Voyager I uzay aracı tarafından çekildi. Voyager I bu fotoğrafı çektiğinde Dünya’dan 6 milyar km uzaktaydı. Hal böyleyken Dünyamız, uzayın şaşırtıcı genişliğini vurgularcasına soluk bir nokta görüntüsü verip bu fotoğrafta bir piksel kadar kendine yer bulabilmiş. Carl Sagan, “Pale Blue Dot” (Soluk Mavi Nokta) kitabında bu fotoğraf ile ilgili şöyle diyor:
“O noktaya tekrar tekrar bakın… O burası… Evimiz… Bu biziz… Sevdiğiniz herkes, tanıdığınız herkes, göçüp giden herkes burada yaşadı. Sevinçlerimiz ve üzüntülerimizin tamamı, kendinden emin binlerce din ve ideoloji, her kahraman ve korkak, her uygarlığın yaratıcısı ve yok edicisi, her kral ve köylü, her anna-baba ve umutlu çocuk, her aşık genç çift, her ahlak öğreticisi, her yozlaşmış politikacı, her “süperstar”, her “üstün lider”, türümüzün her aziz ve ve günahkar bireyi orada yaşadı. Soluk bir ışık…”
5. Tesla Laboratuvarında
Bu olağanüstü fotoğraf, 1899 yılında Tesla’nın Kolarado Springs’teki laboratuvarında çekildi. Tesla, yüksek voltajlı elektrik vericisi yıldırımlar saçarken yanında oturuyor ve birşeyler okuyor. Fotoğrafçı Dickenson V. Alley tarafından tanıtım amaçlı, çift pozlama tekniğiyle oluşturulan bu “sahte” fotoğraf, Tesla’nın ününe ün kattı. Kolarado Springs notlarında Tesla, bu fotoğrafın gerçek olmadığını itiraf edecekti.
6. Dirac ve Feynman’ın Konuşması
1963 yılında Varşova’da çekilen bu fotoğrafların kahramanları: fizikçi Richard Feynman ve kuantum mekaniğinin kurucularından Nobel ödüllü fizikçi Paul Dirac.
Anton Z. Capri’nin “Fiziğin Tarihçesi” isimli kitabına ilham verici bir hikayeye yer veriliyor.
Pauli ve Dirac bir zamanlar birlikte trene binerler. Pauli sessizliği bozmak için pencereyi işaret etti ve gördüğü bazı koyunlar için: “Koyunlar yeni kırpılmış gibi görünüyor.” Dışarıdaki koyunları inceleyen Dirac, “En azından bizim gördüğümüz tarafları…” diye yanıtladı.
7. Fotoğraf 51
Fotoğraf 51, DNA’nın ilk görüntüsüdür. Bu gelişme DNA’nın yapısını anlamamız için kritik bir eşikti. Çift sarmalı açıkça gösteren bu görüntü, Mayıs 1952’de Londra’da Rosalind Franklin’in doktora öğrencisi Raymond Gosling tarafından çekildi. Fotoğraf; Francis Crick, Maurice Wilkins ve James Watson’ı Nobel ödülüne kadar götüren, DNA’nın kimyasal modelini geliştirme çalışmalarına da önayak oldu.
8. Buzz Aldrin Ay’da
20 Temmuz 1969’da çekilen bu fotoğraf, Ay’ın yüzeyinde yürüyen Apollo 11 astronotu Buzz Aldrin’e ait. Apollo 11’in lider astronotu Neil Amstrong tarafından çekildi.
9. Nils Bohr ve Albert Einstein’ın Kuantum Mekaniği Üzerine Tartışması
1920’lerde fizik camiasında kuantum mekaniğinin kuşattığı alanın yorumlanması üzerine önemli tartışmalar yaşanıyordu. Bir tarafta, teorilerinde, fiziksel sistemlerin yalnızca olasılıkları olduğunu ve birileri onları ölçene kadar belirli özelliklerin olmadığını iddia eden Nils Bohr ve Werner Heisenberg; öbür tarafta, “Tanrı zar atmaz!” diyerek varlığın bağımsız gerçekliklere sahip olduğunu savunan Albert Einstein. 1925 yılında çekilen bu fotoğraf, kuantum “mücadele”sinin ruhunu temsil ediyor gibi.
10. Earthrise
24 Aralık 1968’de, Apollo 8 astronotu William Anders tarafından, ayın yörüngesinde dolaşan ilk insanlı yolculuk sırasında çekilmiş bir başka NASA fotoğrafı. Fotoğrafçı Galen Rowell’a göre bu görsel, en etkili doğa fotoğrafı. Ay’ın çorak ve renksiz yüzeyi ve Dünya’nın canlı renkleri… Bu fotoğraf birçok insanın dini görüşlerini ve hayata karşı duruşunu değiştirdi. Hatta ABD Posta Servisinin damgasında da kullanıldı.
İşte fotoğraf çekildiği esnada Anders ile görev lideri Frank Borman arasında geçen konuşmalar:
Anders: Aman Tanrım! Manzaraya bak. İşte Dünya! Bu çok güzel…
Borman: Hey fotoğraf çekme! Bu planlarımız arasında değil.
Gülüşmeler…
Anders: Jim! renkli film var mı? Renk rulosu için yardımın lazım.
Borman: Harika!
Şevket ÜNCÜ
Matematiksel