2Elektriğin hayatımızdaki yeri ve önemi: Elektrik, hayatımızın en önemli parçalarından biridir.Onsuz hiçbir şey yapılamaz.Yemek yerken, televizyon seyrederken, yolda giderken, temizlik yaparken, çalışırken tüm hayatımız elektrikle iç içedir.
3ELEKTRİKElektrik evde ve işte modern hayat için vazgeçilmezdir.
4Elektrik Akımı:İletkenden (ya da alıcıdan) birim zamanda geçen elektrik yükü (elektron) miktarına akım denir.Akım, elektronların hareketiyle ortaya çıkar. İletken maddelere elektrik alanı uygulandığında elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne doğru hareket eder. Bu harekete "Elektrik Akımı" denir.Birimi ise "Amper" 'dir.İletkenin herhangi bir noktasından 1 saniyede 6,25x1018 elektron geçmesi 1 Amperlik akıma eşittir.Akımlar "Doğru Akım" (DC) ve "Alternatif Akım" (AC) olarak ikiye ayrılır.
5Doğru akım:Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişmeyen akıma doğru akım denir.Doğru akım genelde elektronik devrelerde kullanılır. En ideal doğru akım en sabit olanıdır. En sabit doğru akım kaynakları da pillerdir.Alternatif akımı doğru akıma dönüştüren doğrultmaçlar vardır.
6Alternatif (değişken) Akım: Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akıma alternatif akım denir.Alternatif akım büyük elektrik devrelerinde ve yüksek güçlü elektrik motorlarında kullanılır.Evlerimizdeki elektrik alternatif akım sınıfına girer. Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, aspiratör ve vantilatörler direk alternatif akımla çalışırlar. Televizyon, müzik seti ve video gibi cihazlar ise bu alternatif akımı doğru akıma çevirerek kullanırlar.
7Ohm Kanunu:Bir elektrik devresinde; Akım, Voltaj ve Direnç arasında bir bağlantı mevcuttur.Bu bağlantıyı veren kanuna OHM KANUNU adı verilir.“Bir iletkenin iki ucu arasındaki potansiyel farkının, iletkenden geçen akım şiddetine oranı sabittir.”R = V / İ şeklinde ifade edilir. Burada R dirençtir. Bu direnç rezistans veya empedans (frekansa bağlı olarak değişen direnç) olabilir. V volttur. İ de akım yani Amperdir.
8Elektrik kuvvetli akım tesisleri: Elektrik enerjisinin üretilmesini, özelliğinin değiştirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini, dağıtılmasını ve mekanik enerjiye, ışığa, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesislerdir.Elektrik iç tesisleri:Yapıların içindeki her türlü alçak gerilim tesisleri, evlere ait, bağ, bahçe tesisleri ile sürekli tesislerin işletmeye açılmasına kadar kurulmuş geçici tesisler.
9Koruma topraklaması: Gerilim altında olmayan iletken tesis bölümlerinin topraklayıcılara veya topraklanmış bölümlere doğrudan doğruya bağlanmasıdır.Topraklama direnci: Topraklayıcının yayılma direnci ile topraklama iletkeninin direncinin toplamıdır.Küçük gerilim: Anma gerilimi 50 Volt’a kadar olan gerilim değeridir.Alçak gerilim:Etkin değeri 1000 Volt ya da Volt’ un altında olan fazlar arası gerilimdir.Yüksek gerilim:Etkin değeri 1000 Volt’ un üzerindeki fazlar arası gerilimdir.
10İSG TÜZÜĞÜMadde Elektrik tesisatı,cins ve hacmine göre ehliyetli elektrikçiler tarafından yapılacak,bakım ve işletmesi sağlanacaktır.Madde Nemli ve tozlu yerlerle geçici olarak nemli olan,ıslak,korozif, yangın tehlikesi arzeden ve yüksek sıcaklığı olan yerlerde yapılmış ve yapılacak elektrik tesisatı ile bina dışına yapılmış elektrik tesisatı,Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği ve Fenni Şartnamesine uygun olacaktır.
11ELEKTRİK İLE İLGİLİ FEN ADAMLARININ YETKİ VE SORUMLULUKLULARI Elektrik Tesisatı cins ve hacmine göre ehliyetli elektrikçiler tarafından tesis edilerek bakım ve işletmesi sağlanmalıdır.Bu hususta Elektrik ile ilgili Fen Adamlarının Yetki ve Sorumlulukluları Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulması gerekir.1. inci Grup: En az 3 veya 4 yıl yüksek teknik öğrenim görenler.2. inci Grup: En az 2 yıllık yüksek teknik öğrenim görenler ile ortaokuldan sonra en az 4 veya 5 yıl mesleki ve teknik öğrenim görenler.3. üncü Grup: En az lise dengi mesleki ve teknik öğrenim görenler, lise mezunu olup bir öğrenim yılı süreyle Bakanlıkların açmış olduğu kursları başarı ile tamamlamış olanlar ile 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitimi Kanunu’nun öngördüğü eğitim sonucu ustalık belgesi alanlar.(Elektrik İle İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev Ve Sorumlulukları Hak. Yönetmelik Madde:3)
12ELEKTRİK İLE İLGİLİ FEN ADAMLARININ YETKİLERİ Elk. İç tesisi plan, proje hazırlanması ve imzalanması işleriElk. iç tesisi yapım işleriİşletme ve bakım işleriMuayene ve kabul işleri1.Grup:50 KW150 KW400 V1500 KW35KVKendileri tarafından yapılan tesislerin bakım, muayene, bağlantı ve kabulü için gerekli işlerin tamamlanması,2.Grup:30 KW125 KW1000 KW35 KV3.Grup16 KW75 KW500 KWYeterli elektrik bilgisi olmayan kimseler yardımcı olarak çalıştırıldığında, bunlara önceden gerekli bilgiler ve talimatlar verilmeli, açıklamalar yapılmalıdır.
13İletkenlerin üzerinden geçtiği yer En küçük düşey uzaklıklar (m) GÜVENLİK MESAFELERİ:Hava hattı iletkenlerinin en büyük salgı durumunda üzerinden geçtikleri yerlere olan en küçük düşey uzaklıklarıİletkenlerin üzerinden geçtiği yerHattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi (kV)0-1 (1 dahil) 1-17, ,En küçük düşey uzaklıklar (m)Üzerinde trafik olmayan sular (suların en kabarık yüzeyine göre)4,5*568,5Araç geçmesine elverişli çayır, tarla, otlak vb.5*79,5Araç geçmesine elverişli köy |ve şehir içi yolları5,5**812Şehirlerarası karayolları7912Ağaçlar1,52,535Üzerine herkes tarafından çıkılabilen düz damlı yapılar3,548,7Üzerine herkes tarafından çıkılmayan eğik damlı yapılar2Elektrik hatları4,5Petrol ve doğal gaz boru hatlarıÜzerinde trafik olan sular ve kanallar (bu uzaklıklar suların en kabarık düzeyinden geçebilmeli taşıtların en yüksek noktasından ölçülmelidir.)6İletişim (haberleşme) hatları1Elektriksiz demiryolları (ray demirinden ölçülmelidir)810,5Otoyollar14* Yalıtılmış hava hattı kabloları kullanıldığında bu yükseklik değerleri 0,5 m. azaltılmalıdır.
14Gerilim altındaki iletkenlere mutlak yaklaşma mesafesi; VoltSantimetre (cm.)6501.5003050.00050120200350
15ELEKTRİĞİN TEHLİKELERİ Elektrik görülemediğinden ve etkisi kısa sürede ortaya çıktığından gizli bir potansiyel tehlike olarak işyerlerinde ağır iş kazalarına neden olmaktadır.
16ELEKTRİĞİN TEHLİKELERİ Elektrik akımı geçen canlı vücutlar üzerinde yanık yaraları ve adale krampları oluşturduğundan, kazaya uğrayan kişi elektriğe tutulduğu yeri bırakamaz.Elektrik kazalarının etkisi, gerilim taşıyanparçalara dokunma anında vücuttan geçenakımın şiddetine bağlıdır.
17Elektrik akımının insan vücudundaki etkileri ! İnsan vücudundan geçen 50 Hz’ likalternatif akımın farklı şiddetlerinin fizyolojik etkileri:Akım şiddeti Fizyolojik belirtisi0.01 mA Akımın hissedilme sınırı,elde gıdıklanma1-5 mA Elde uyuşma, el ve kol hareketinin zorlaşması5-15 mA Elde, kolda kramp başlaması, tansiyon yükselmesi15-25 mA Kasılmalar artar, ancak kalp etkilenmez25-80 mA Tahammül edilebilir akım şiddetidirmA Kalpte fibrilasyon meydana gelir, şuur kaybolur
18Vücut üzerinden topraklanan iletim yolu gerilim değerine göre farklılık gösterir. Alçak gerilim değerlerinde bu yol dolaşım sistemi yani kalp üzerinden meydana gelir.Bu nedenle alçak gerilimlerin öldürücü etkisi kalp fibrilasyonundan (şok) kaynaklanmaktadır.
19Yüksek gerilimlerde vücuda uygulanan elektriksel alan şiddetinin daha fazla olması nedeniyle dolaşım sistemi dışındaki bir çok organ da iletken hale gelir.Özellikle iletim yolunda bulunan deri dokusunun direnç etkisi nedeniyle oluşan aşırı ısı doku yanmasına neden olur.
20Elektrik çarpması geçirmiş kazazedelerde; Bilinç kaybıSolunum-kalp durmasıElektrik yanıklarıÇarpmanın etkisiyle yerinden fırlama-düşme sonucu kafa, omurilik, göğüs veya karın yaralanmaları
21Elektrik Kazalarının oluş nedenleri ! Bilgisizlik,Yalıtımla ilgili problemler,Çalışanların kendilerine aşırı güvenmeleri, risk alması,Acelecilik, dikkatsizlik ve özen göstermeme,İş disiplinine/kurallara uymama,Kişisel Koruyucuların kullanılmaması,Periyodik kontrollerin yapılmaması,Cihazların metal gövdelerinin iyi topraklanmaması,Mecburi olmadığı halde yüksek gerilimle çalışmak,Talimat olmadan arızaya müdahale etmek.
22ÖNLEMLERAlçak gerilimli tesislerde yapılacak işlere girişilmeden önce elektrik kesilmelidir,yalıtkan bir eşya üzerinde durulmalıdır,İyi durumda bulunan yalıtkan eldivenler ve sapı yalıtkan aletler kullanılmalıdır,Çıplak iletkenler civarında çalışırken baret, yalıtkan altlıklı iş ayakkabısı ve iş elbisesi giyilmelidir,
24Elektrik makinelerine ilişkin bağlantıları, çalışma sırasında meydana gelebilecek titreşimlere dayanıklı olacak şekilde yapılmalıdır.
25ELEKTRİK TESİSLERİNDE ORİJİNAL OLMAYAN, YAMANMIŞ VE TEL SARILARAK KÖPRÜLENMİŞ SİGORTALAR KULLANILMAMALIDIR.
26onarım bitirilmeden devreye akım verilmemeli. Kontrol, bakım ve onarımı yapılacak makine ve elektrik devrelerinin, kurulumu sırasında,motor veya teçhizatın enerji kaynağı ile bağlantısını kesilmeli,akımı kesen şalter veya anahtarların açık durumda olmaları ve bu şekilde kalmaları sağlanmalı,onarım bitirilmeden devreye akım verilmemeli.akım kesen şalter veya anahtarlarda kilitleme tertibatı bulunduğundan veya şalter ve anahtarların üzerine, çalışma yapıldığını gösteren ikaz levhaları asıldığından emin olunmalı.çalışma yerinde gerilim yokluğu tespit edildikten sonra bakım onarım çalışmaların başlanmalıdır.
27Tablo veya pano üzerindeki sigorta, şalter ve anahtarların üzerine, kumanda ettiği yeri gösteren etiketler konulmalıdır.
28KKDYüksek gerilim hücrelerinde yalıtılmış tabure, kauçuk eldivenler, neon lambalı ıstankalar, manevra çubuğu, yangın söndürme cihazları, topraklama- kısa devre teçhizatı ve manevra talimatı vb. bulundurulmalı.
29İŞYERLERİNDE SÜREKLİ OLARAK TAŞINABİLİR VEYA UZATMA İLETKENLER KULLANMAMAYA DİKKAT EDİLMELİ .
30Seyyar uzatma kabloları kullanılmadığı zamanlarda ; prize bağlı bırakılmamalı,yerde serili halde bulundurulmamalı,bu kablolara ekleme yapımamalı,ezilmiş ve izolasyonu hasar görmüş kablolar kullanılmamalıdır.
31Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve benzeri el aletleri uygun şekilde yalıtılmış olduğundan ve yağdanlıkların, süpürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının saplarının akım geçirmeyen malzemeden yapılmış olduğundan emin olunmalı.
32Taşınabilir elektrikli aletler ile çalışanlar, bol elbiseler giymemeli, işe uygun izole eldiven kullanmalıdır.Elektrikli el aletleri kullanılmadan önce yetkili kimselere kontrol ettirilmeli, topraklaması arızalı, motoru fazla kıvılcımlı, priz, fiş, anahtar ve bağlantı kablosu bozuk olanlar kullanılmamalıdır.
33Elektrikli el aletleri kullanılmadığı zamanlarda, kablosunun prizden çekilip toplayarak uygun yerlerde muhafaza edilmelidir..
34Besleme ve kaynak kabloları, üzerinden taşıt geçmesi halinde zedelenmeyecek ve bozulmayacak şekilde korunmalıdır.Elektrik kaynak makinelerinin temizlenmesi, tamir ve bakımı veya yerinin değiştirilmesi sırasında makineleri şebekeden ayırıp elektriği kesilmelidir.! Kaynak makinelerinin bakım ve onarımı yetkili elektrikçiler tarafından yapılmalıdır.
35Aydınlatma tesisleri: ELEKTRİK İÇ TESİSLERİNDE GÜVENLİKAydınlatma tesisleri:İşyerlerindeki aydınlatma tesisatı Türk Standartlarına ve Elektrik İç Tesisler Yönetmeliğinde belirtilen hükümlere, teknik usul ve koşullara uygun şekilde yapılmalı ve işletilmelidir.
36Fiş-Priz Sistemleri:Fişler, aynı tesiste kullanılan farklı gerilimler için kullanılan prizlere sokulamayacak yapı ve özellikte olmalıdır.
37Sigortalar:Alternatif veya doğru akım devrelerinde kullanılan sigortalar kapalı bir tablo içine monte edilmeli,
38Gerilim altındaki bölümler: Elektrik kabloları gerilim değerine uygun olarak yalıtılmalı ve bu kablolarla bunların bağlantı ve kontrol tertibatı dış etkilere karşı uygun şekilde korunmalıdır.İletkenler mekanik ve kimyasal etkilerden korunmuş olarak yerleştirilmelidir.Çalışma yerinde gerilim yokluğu tespit edildikten sonra bakım onarım çalışmalarına başlanmalıdır.
39Tevzi tabloları:İşyerinde çalışanların erişebileceği yerlerde bulunan tevzi tabloları, panoları ve kontrol tertibatı ile benzeri tesisat, kilitli dolap veya hücre içinde olmalıdır.
40Transformatörler ve kondansatörler: Transformatör, kondansatör ve benzerlerinin konulduğu işyerlerinin yeteri kadar havalandırılması sağlanmalı ve duvarları ile kapıları yangına dayanıklı olmalıdır.
41Akümülatör tesisleri: Kurşun-asitli sabit akümülatör tesisleri, tabanı aside dayanıklı malzemeden yapılmış, iyi havalandırılmış ve özel yapılmış odalarda veya hücrelerde bulundurulmalıdır. Akümülatör odaları kuru havalı, serin ve sarsıntısız olmalı, sıcaklık değişmelerinden korunmalıdır.Akümülatörlerin bulunduğu yerler tercihen doğal havalandırmanın yeterli olabileceği biçimde yapılmalıdırAnahtar, priz vs. gibi işletme sırasında alevlenmeye sebep olabilecek kıvılcım çıkaran elektrik araçları akü odalarının dışına konulmalıdır.
42Seyyar İletkenler:İşyerlerinde sürekli olarak taşınabilir veya çekme iletkenler kullanılmamalıdır. Ancak işin gereği olarak geçici olarak kullanılacağında gerekli iş güvenliği tedbirleri alınmalıdır.Taşınabilir iletkenlerin kullanılması gereken yerlere yeteri sayıda ve uygun şekilde topraklanmış elektrik prizleri tesis edilmelidir.
43El aletleri:Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavidalar ve benzeri el aletleri uygun şekilde yalıtılmış ve yağdanlıkların, süpürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının sapları akım geçirmeyen malzemeden yapılmış olmalıdır.
44Elektrik kaynak makinelerinde güvenlik: Elektrik kaynak işlerinde ehil kaynakçılar çalıştırılmalıdır.Elektrik kaynağı işlerinde çalışan işçilere, işin özelliğine uygun kaynak maskesi, deri eldiven, yanmaz önlük, iş ayakkabısı gibi kişisel korunma araçları verilmelidir.Elektrik kaynağı yapılan yerler, başka işçilerin çalıştığı yerlerden ayrı olmalı veya işçilerin çalışmasına engel olmamalı şekilde ışık geçirmeyen taşınmaz veya taşınabilir uygun paravanalarla ayrılmış olmalıdır.
45Yıldırımdan korunma:Çıplak hava hatları tehlike alanına girmeden son bulmalı ve bu uçlarda dış aşırı gerilim yükselmelerine karşı uygun koruyucu parafudr gibi cihazlar bulundurulmalıdır.Yüksek binalar, yıldırıma karşı yürürlükteki mevzuatın öngördüğü sistemlerle donatılmalıdır.Tamamen çelik konstrüksiyon binalarla saç ve borulardan imal edilmiş tank ve benzeri çelik depoların yeterli bir topraklamaya tabi tutulması bu hususun yetkili teknik eleman tarafından kontrol edilerek yeterliliğinin belgelendirilmesi zorunludur.
46TOPRAKLAMAAlternatif ve doğru akımlı çalışan çıplak metal kısımlı elektrik cihazları uygun şekilde topraklanmalıdır.Topraklama tesisatı, yürürlükteki Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak yapılmalı ve işletilmelidir.
47Kaçak akım rölesi:Elektrikli el aletleri üzerinde meydana gelebilecek kaçakların tehlikeli gerilim seviyesine gelmeden önce alete gelen elektrik devresini kesen kaçak akım röleleri de uygun bir iş güvenliği tedbiridir.
48Elektrik akımı işyerlerinde sık rastlanan bir işyeri tehlikesidir –– ve öldürebilir !
50Bu mümkün değilse; Elektrik kazalarında ilk iş olarak; Enerji kesilmeli,Bu mümkün değilse;-Kazaya uğrayan kişinin elektrikle olan teması ortadan kaldırılmalı.Bunun için o an çevrede bulunabilen kuru tahta parçası, giyim eşyası gibi yalıtkan maddelerle temas yerine müdahale edilerek kişinin elektrikle teması kesilmelidir.-Kaza anında kazaya müdahale ederken kazazedeye temas edilmemelidir !