MUSUL SORUNU
Lozan’da en fazla tartışılan konulardan biri de Musul Sorunu idi. Lozan’da Batı’nın dikkatine sunulan Musul tezi şöyleydi;
- Musul çoğunlukla Türk’tür
- Coğrafi ve siyasi bakımdan bu vilayet Anadolu’nun ayrılmaz bir bütünüdür
- Henüz hukuken Türkiye’nin bir parçası olan bu topraklar hakkında İngiltere’nin gerçekleştirdiği antlaşmalar köksüzdür.
- Musul vilayeti, memleketimizin diğer birçok kısımları gibi mütarekeden sonra İngilizler tarafından işgal edilmiştir. Bu nedenle tekrar bize dönmelidir. Ne var ki bu tez kabul edilmedi.
- Lozan’da Musul sorunu tam çözülememişti. Türkiye ile İngiltere barıştan sonra ikili görüşmelerle sorunu dokuz ay içinde çözeceklerdi. Çözüm çıkmazsa soruna Milletler Cemiyeti el koyacaktı.
- 1924’te İngiliz yetkililer İstanbul’da (HALİÇ KONFERANSI), Türk yetkililerle görüşmeye başladılar. İngilizler, Hakkari’nin de Irak sınırları içinde olduğunu iddia edince görüşmeler sonuçsuz kalmıştır.
- İngiltere bir yandan Şeyh Sait Olayını tertiplerken diğer yandan da konuyu Milletler Cemiyeti’ne taşımıştır.
- Milletler Cemiyeti, İngiltere’yi haklı buldu. İçeride çözüm bekleyen onlarca sorunu da göz önüne alan Türkiye, Milletler Cemiyeti’nin kararını kabul etti.
- 5 Haziran 1926’da yapılan Ankara Antlaşması gereğince;
- Musul Irak’ta kalacaktır.
- Musul petrol gelirinin %10’u 25 yıl süreyle Türkiye’ye bırakılacaktır.
1926 Ankara Antlaşması’nın Önemi
- Türkiye Irak sınırı çizilmiştir.
- Misakı Milli’ye aykırıdır.
- Türkiye-İngiltere ilişkilerinde yumuşama sürecine girilmiştir.