Yak-141, tek süpersonik VTOL uçağıdır.
60'ların ve 70'lerin uçak üreticilerinin coşkusu
O zaman, VTOL projeleri kelimenin tam anlamıyla düzinelerce damgalandı. Bu tür uçakların geleceğin olduğuna inanılıyordu. "Doğrudan şehir merkezinden evlerin ve küçük alanların çatılarından başlıyorlar", "vertiportlar" donatılacak, yolcular "şehrin çok dışında bulunan hava limanlarına seyahat ederek zaman kaybetmek zorunda kalmayacaklar." Basın, VTOL uçağını kullanmanın “talimini” bu şekilde tanımladı.
Ordu, sivillerden farklı olarak VTOL projelerini birbiri ardına geliştirdi ve uyguladı. Fotoğraf: YouTube.com
Alman uçak mühendisleri de "ateş" ile "enfekte oldular" ve bu nedenle tüm çalışmalar büyük bir duygusal yükseliş üzerinde yapıldı.
Proje Dornier Do 31
İkinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgiden sonra, Almanların kendilerini silahlandırma yetenekleri sınırlıydı. Bunun, 1960'ta Almanya'nın “tamamen” bir askeri uçak değil, gelecekte bir yolcu versiyonu da edinen bir nakliye uçağı geliştirmesinin nedenlerinden biri olması mümkündür. Ancak yeni uçak hala, bombardıman uçaklarını ve avcı uçaklarını desteklemek için oluşturulan uçaklar için gereksinimleri içeren NATO'nun Temel Askeri Gereksinim 4'e dayanıyordu.
Çalışma bir gizlilik atmosferinde gerçekleştirildi: projeye bu tür konularda deneyime sahip İngiliz şirketi Hawker Siddeley'den mühendislerin ve NASA'nın dahil edilmesi planlandı.
Un seçimi ve testler
Almanlar, en uygun olanı bulmak için çeşitli uçak planlarını karşılaştırdı. Bir helikopter, iki tip motorla donatılmış bir uçak - kaldır-ve-uç ve turbojet motorları ve ayrıca döner vidalı bir araba olarak düşündük. Aynı zamanda müşterinin gereksinimleri de dikkate alındı: minimum 3 ton kargo ağırlığı ve 500 km uçuş menzili. Sonuç olarak, şu sonuca vardılar: en iyi seçenek, kaldırma ve yürüyen tesisatlara ve bir turbojet motoruna sahip bir aparattır.
Sadece 8 kaldırma motoru var ve sayılarının 14'e çıkacağı varsayıldı. Fotoğraf: YouTube.com
Seçimin doğruluğunu onaylamak için, gelecekteki uçağın gerçek boyutlarına sahip bir kafes çerçevesi şeklinde bir test tezgahı yaptılar. Çapraz çubuğa 4 adet Rolls-Royce RB108 yürüyen motor takıldı. İkisi, dıştakiler yön değiştirdi, diğer çift hareketsiz kaldı. "Sayfa" 247 "uçuş" yaptı. Daha sonra 4 prototip üretildi:
✅ E1'in ana motorları yoktu ve sadece düz uçuşta test edildi
✅ E2 yerde test edildi
✅ E3, gerekli tüm motorlara sahip eksiksiz bir otomobildi
Son seçenek, klasik bir yüksek kanatlı uçaktır. Tasarımcılar, kaldırma ünitelerini kanatların uçlarında bulunan motor kaportalarına yerleştirdiler. Her birinin dört Rolls-Royce RB162'si vardı.
Çalışma Alman bilgiçliği ile gerçekleştirildi: 3 prototip yapıldı. Fotoğraf: YouTube.com
Artı, "normal" motorlar. Görünüşe göre on tane vardı! Genel teknik veriler:
✅ kanat açıklığı - 18,06 m
✅ uzunluk, yükseklik - 20,88 ve 8,53 m
✅ motor itişi - 1996 kgf (kaldırma) ve 7031 kgf
✅ ortalama hız - 644 km/s
✅ menzil - 1800 km'ye kadar
✅ tavan - 10,515 km
✅ kapasite - 36 kişi
✅ mürettebat - iki pilot
İlk dikey havada süzülerek kalkış, 14.07.1967/XNUMX/XNUMX tarihinde gerçekleşti. Yıl sonunda, yatay bir uçağa geçiş ve iniş ile tam teşekküllü uçuşlar tamamlandı. Makine tüm modlarda yüksek stabilite gösterdi.
Deneysel uçağın kokpiti kelimenin tam anlamıyla aletlerle dolu. Fotoğraf: YouTube.com
Ertesi yıl, 1968, uçak özel bir sergi sırasında Hannover'de gösterildi. Cihaz birçok yabancı firmanın dikkatini çekti ve NASA sonraki testlerin maliyetinin bir kısmını bile ödedi. İlk pratik uçuş, 27.05.1969 Mayıs XNUMX'da Münih'ten gelen otomobilin havacılık fuarına katılmak için Paris'e gittiği zaman gerçekleşti.
Almanya'dan Fransa'ya uçuş, son şüphecileri ikna etti: dikey kalkış taşıyıcısı bir gerçektir. Fotoğraf: YouTube.com
"Yol boyunca" VTOL uçağı, sınıfında aynı anda 3 resmi kayıtlı rekor kırdı:
✅ azami hız - 513 km/s
✅ tavan - 9,1 km
✅ mesafe - 681 km
1969'un sonunda, Do 31 E3, yarısından fazlası dikey kalkış ve iniş olmak üzere 200'den fazla uçuş gerçekleştirdi. Testler sırasında tek bir kaza olmadı, hatta zor bir durum! Deneysel uçaklar için çok nadir bir olay.
Dornier Do 31 E3 nasıl uçtu ve uçtu?
Kalkış turbojet motorların yardımıyla uçak yükseldi. Gezinirken, düşük hızda ve geçici modda, makineyi kontrol etmek için sıcak gaz jetleri kullanan bir sistem kullanılır. Boyuna hareket, sol ve sağ ana santralin memelerini zıt yönlerde saptırarak gerçekleştirilir. Yukarı ve aşağı hareket etmek için, enerji santrallerinin itme seviyesi basitçe değişir.
Sürümler Do.31 E
Başarıdan cesaret alan Alman mühendisler, on, on iki ve ardından 31 kaldırma motorunu içeren başarıyla test edilmiş bir uçağa dayalı olarak daha geniş bir Do.25-14 taşıyıcı geliştirdiler. Do.231'in yolcu versiyonuna gelince, otomobili hareketsiz halden havaya kaldıran 12 Rolls-Royce RB.202 ünitesi zaten mevcut olmalıdır. Motorlar, gürültü seviyelerini azaltmak için 5,935 tf'lik bir itme gücüne ve 9,5'lik yüksek bir baypas oranına sahipti. Bir binek otomobilin ortalama 100 km/s hızla 1 km'de 900 kişiye kadar taşıması gerekiyordu.
Yolcu VTOL uçakları diğer ülkelerde de geliştirildi: örneğin, İngiltere'de Hawker Scilly HS.141 idi. İç hatlarda, kısa mesafelerde kullanmak istediler. Uçak, yüz kişi ve 670 km uçuş menzili için tasarlanmıştır.
İngiliz yolcu VTOL Hawker Siddeley V/STOL bir proje olarak kaldı. Fotoğraf: YouTube.com
İlginç bir şekilde, yolcu VTOL uçaklarının yapımıyla ilgili "ateş", SSCB ve ABD gibi büyük ülkeleri geçti. Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri'nde, FH-V4 VTOL gibi makinelerin projeleri vardı, Sovyetler Birliği'nde, dikey kalkışlı “modernize edilmiş” bir Yak-40 ve Tu-124'ün oluşturulmasını coşkuyla tartıştılar. Ancak, her iki durumda da, her şey kağıtla sınırlıydı.
Sonuç?
Son (not - başarılı) uçuş 1970 yılında gerçekleşti ve uçağın iyileştirilmesi için daha fazla çalışma kısıtlandı. Resmi sebep açıklandı: geleneksel astarlara kıyasla düşük ekonomik verimlilik ve yüksek proje maliyetleri. Daha sonra ortaya çıktığı gibi, iş “zamanında” durduruldu: 1973'te patlak veren petrol krizi “sayesinde”, yakıt fiyatları keskin bir şekilde yükseldi ve VTOL uçağı geleneksel uçaklardan çok daha fazlasını harcadı. 1979'un ikinci dalgası yakıt maliyetini daha da artırdı. Bütün bunlar, bu arada, sivil VTOL uçaklarıyla ilgili birçok projeye son verdi. Sadece askeri gelişmeler kaldı ve daha sonra sınırlı miktarlarda.
NATO hiçbir zaman dikey bir kalkış taşıyıcısı almadı - bir müze parçası oldu. Fotoğraf: YouTube.com
Dornier Do 31, başarıyla ve tekrar tekrar gökyüzüne çıkan tek nakliye VTOL uçağıdır. Bugüne kadar, "dikey"in üç prototipinden sadece ikisi hayatta kaldı: Dornier Müzesi'nde bulunan E1 ve Deutsches Müzesi'nde "ebedi dinlenme" bulan E3.
Bir VTOL uçağı fikri, çıkmaz sokak değildir. Günümüz hava taksileri biraz farklı tasarımlara sahip olsa da bir yerden göğe yükselmeye çalışan geçmişin arabalarını andırıyor. Ve bu, VTOL konseptinin "gömülmediği" anlamına gelir - sadece başka biçimler aldı.