Yani Arjantin’i koronavirüs değil ama ekonomik kriz esir aldı.
Arjantin, koronavirüs salgınında Güney Amerika ülkeleri arasında en düşük ölüm sayısına sahip; özellikle Cumhurbaşkanı Alberto Fernández’in sıkı karantina uygulamaları salgının yayılmasına engel oldu; ancak nakit sıkıntısı çeken Arjantin, 500 milyon dolarlık dış borç faiz ödemesini yapamadığı için resmen temerrüde düştü.
Latin Amerika’nın ekonomi, nüfus, askeri ve insan birikimi açısından en büyük iki ülkesi olan Brezilya ve Meksika, koronavirüs ile baş edemeyip neredeye sağlık sistemleri çökerken; Ekvador ve Peru’da koronavirüse teslim olurken; Kolombiya ve Venezuela belirsiz geleceklerini beklerken; 45 milyon nüfuslu Arjantin’de 16 bin 851 vaka, 5 bin 336 iyileşme, 538 ölüm gerçekleşti. (1 Haziran itibarıyla)
Arjantin’de 20 Mart’ta başlayan karantina uygulaması, nisan ve mayıs tarihlerde güncellenerek 7 Haziran'a kadar uzatıldı.
Arjantin’de salgının merkezi durumunda olan başkent Buenos Aires'te okullar ve işletmeler kapatıldı. Kovid-19'un yayılmasını yavaşlatmak için Arjantinliler evlerinde kalmaya zorlandı.
Başkan Fernandez, "Son iki haftada artan vakaların yüzde 87'sinin Buenos Aires'te olmasından ötürü izolasyon süresinin uzamasında itici faktör oldu" dedi.
Güney Amerika ülkesi 65 milyar dolarlık dış borcun yeniden yapılandırma görüşmelerinin ortasında, 500 milyon dolarlık geri ödemeyi yapamadığından Arjantin borcu temerrüde düşürdü.
Yaşanan bu itibar kaybının Arjantin’e itibar açısından olumsuz karşılığı şüphesiz olacaktır.
Ayrıca IMF, Arjantin’in gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) bu yıl yüzde 5,7 oranında daralmasını bekliyor.
Solcu başkan, realist bir strateji geliştirdi
Arjantin, 20 Mart'ta, sadece 100 vaka tespit edildiğinde ülke çapında karantina kararı aldı.
Çünkü Arjantin sağlık sistemi, virüsün yıkıcı etki gösterdiği İspanya, Fransa ve İtalya’dan daha iyi değil; komşu ülkeler Brezilya ve Şili kadar oturmuş ve gelişmiş bir sağlık altyapısına sahip değildi.
Arjantin sağlık sistemi ve sağlık çalışanları sayısı yetersiz olduğundan Başkan Fernandez erken ve agresif eylemde bulunarak karantina kararı almak zorunda kaldı.
Sağlık hizmetlerinden yararlanma tüm Arjantinliler için anayasal bir hak olsa da, medikal bakımın kalitesi; ülkedeki gelir eşitsizliğine göre değişmektedir.
Güney Amerika’nın ikinci büyük ülkesi olan Arjantin’de 45 milyon insan yaşıyor. Arjantinlilerin büyük bir kısmı Buenos Aires'te yaşıyor (13 milyon).
Arjantin sağlık sitemi parçalanmış bir sistem olduğundan oldukça karmaşıktır.
Basitçe tanımlarsak 3 tip sağlık hizmeti sunuluyor:
Birincisi, nüfusun yaklaşık yüzde 10'u kendi sağlık sigortalarını doğrudan satın alıyor. Böylelikle yüksek ücret karşılığında özel hastanelerden en iyi doktor ve hemşirelerden sağlık hizmeti alınıyor.
İkincisi, nüfusun yaklaşık üçte biri (çoğunlukla kırsal kesimde yaşayan yoksullar) yetersiz kamu hastaneleri aracılığıyla sağlık hizmeti alıyor.
Üçüncüsü ise, Arjantinlilerin geri kalanı, 300'den fazla işçi sendikaları aracılığıyla sağlık sigortası yaptırıyor. Bu sendikaların her biri, belirli bir kurumdan sağlık hizmeti alıyor.
Arjantinli işçi sendikaları Obras Sociales’i (Türkiye’de Sosyal Güvenlik’e karşılık gelir) yönetmektedir.
Arjantin'de 300'den fazla Obras Sociales var, kişi ve meslek tipine göre çeşitlilik gösteriyor.
Arjantin hükümetinin, karantina kararını almadan önce, başkan Fernandez ve Sağlık Bakanlığı, mart ayı başında ülkenin en iyi virolog, epidemiyolog ve bulaşıcı hastalık doktorlarından oluşan bir komite ile bir araya geldi. Bu kurul, bir dizi koronavirüs salgınını önleme kararı aldı.
Fernández, Kovid-19'un Arjantin’in sağlık sistemine neler yapabileceğini anladı ve hızlı bir şekilde harekete geçti. Bunu yaparken, bölge valililerini de teşvik etti.
Arjantin’de herhangi bir izolasyon önlemi alınmasaydı; sağlık sistemine yetersiz fon ayrıldığı da düşünüldüğünde ülke de 250 bin ölümün olabileceği bekleniyordu.
10 Nisan'da düzenlediği basın toplantısında Başkan Ferndandez, hükümetinin karantina kararı almak için kullandığı projeksiyonları ilk kez paylaştı ve şöyle dedi:
Eğer hiçbir şey yapılmasaydı, modellemeye göre 45 bin kişiye yeni koronavirüs bulaşacağı tahmin ediliyordu. Bugün, resmi rakamlara göre, sadece 2 bin 277 kişi de Kovid-19 tespit edildi. Karantina, bulaşma eğrisini düzleştiriyordu.
Başkan Fernández'in Latin Amerika'daki en sert halk sağlığı acil durumunu ilan etti. Arjantin’e gelen tüm yabancılar 14 gün boyunca kendi kendine karantinaya aldı.
Arjantin Ulusal Bilimsel ve Teknik Araştırma Konseyi’nde biyoinformatik olan Rodrigo Quiroga, “Arjantin diğer ülkelerle karşılaştırıldığında çok hızlı hareket etti” dedi ve şu açıklamada bulundu:
Bu, sınırların hızlı bir şekilde kapatılması, yüksek enfeksiyon oranına sahip ülkelerden gelenlerin zorunlu izolasyonu ve okulların kapatılmasını içermektedir. Bu önlemler, karantina ile birlikte, pandeminin ilk aşamasında vaka sayısını azalttı.
Brezilya ve ABD gibi Arjantin de çeşitli partilerin kontrolü altında federalist bir il sistemine sahip. Ancak Brezilya ve ABD'den farklı olarak, Arjantin’de her vali karantinanın iyi bir fikir olduğunu kabul etti.
Nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu, kaliteli sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu Buenos Aires'in yoksul banliyölerinde virüsün yayılmasını kontrol etmek imkansız olabilirdi.
Nitekim işgücünün neredeyse yarısı, bu segmentte çalışıyor. Her ne kadar 2 milyondan fazla insan, asgari ücretinin yarısı kadar devlet desteğine başvursa da, onurlu bir hayat sürdürmeleri için çalışmaya devam etmeleri gerekiyor.
Nihayetinde Fernandez’in aldığı realist kararlar, Arjantin devletinin güçlü ve zayıf yanlarını yansıtıyor.
Özellikle sağlık bakanlarının görevlerinden el çektirildiği Peru ve Ekvador gibi ülkelerde ortaya çıkan felaket görüntülerine rastlanılmaması; sağlık sisteminin yetersizlikleri de göz önüne alındığında Arjantin açısından bir iftihar vesilesi olacaktır.
Başkan Fernandez, danışman çevresini genişletecek kadar akıllıydı ve en ihtiyatlı muhafazakar tavsiyelere kulak verdi.
Ekonomik açıdan inanılmaz derecede riskli olan güçlü bir karantina politikası seçmekte de cesurdu. Bu bağlamda başkan Fernandez, tehlikeyi öngördü, çok hızlı ve tutarlı bir şekilde tepki gösterdi.
Arjantin, koronavirüs ile başa çıktı; ama borçlarını ödeyemedi
Arjantin, koronavirüs salgını nedeniyle 1 Eylül'e kadar tüm iç ve uluslararası ticari uçuşları yasakladı.
Ulusal Sivil Havacılık İdaresi, Arjantin içinden ticari uçuşlar için bilet satışlarını durdurdu.
Uluslararası havacılık ajansı IATA, “Arjantin hükümetine, kararın ikili anlaşmaları ihlal ettiğini’’ yazan bir mektup gönderdi. Ancak Arjantin’in aldığı karar değişmedi.
Arjantin, İspanya’nın yaptığı gibi özel hastaneleri kamulaştırmadı; ancak kriz sırasında yardımlaşmayı güvence altına aldı, böylece sağlık sisteminde hasta yatağı sıkıntısı yaşanmadı.
Başkan Fernández de, vakalarda bir artış olması durumunda bir dizi triyaj merkezi inşa etmek için silahlı kuvvetleri hazır tuttu; böylelikle, Arjantin devleti kitlesel seferberliğe hazır hale geldi.
Bununla birlikte, kamu kaynakları gerekenden daha az ve hükümet karantinayı çok uzun süre uzatamayacaktır, çünkü ekonomi bunu sürdüremez.
Özellikle de yoksul mahallelerde yaşayan Arjantinliler açısından karantina hayatı sürdürülemez noktaya ulaştı.
Fernandez hükümeti, soysal politikalarda güçlü adımlar attı. Emekliler, sosyal yardım alan kişiler ve 33 bin 750 pezodan (yaklaşık 3.500 TL) daha az kazanç elde eden hanelerin temel hizmetlerin kesilmemesini sağladı.
(Bu hizmetler elektrik, gaz, su, mobil ve sabit sabit hatların yanı sıra internet ve kablolu televizyon ödemeleri bulunuyor.)
Ayrıca tüm kira zamlarını askıya aldı ve tahliyeleri yasakladı.
Fernández, işçilerin işten çıkarılmalarını iki ay süreyle yasakladı. Yerli işçiler ve diğer düşük gelirliler, asignación universal por hijo (evrensel çocuk yardımı) ve asignación para embarazadas (hamile kadınlara ödenek) için 10 bin peso (yaklaşık 1,020 TL) taahhüt etti.
Yaklaşık 8 milyon Arjantinliye sübvanse etti. Ticari büyüklükleri ne olursa olsun, her işvereni Programa de Asistencia de Emergencia al Trabajao y la Producción'a (İş ve Üretim için Acil Yardım Programı) kayıtlı hale getirildi.
Küçük işletmelerin vergilerini yüzde 95'e kadar ertelemek ve çalışanlarının her biri için aylık asgari ücretin yüzde 50 ile 100'ünü ödemek şeklinde yardımda bulundu.
Fernandez hükümeti, salgın sırasında yoksullara yiyecek ve gelir sağlamak için ‘yemek programlarına’ fon sağladı.
Hükümet, işsizlik sigortasını güçlendireceğini açıkladı. Spekülatif fiyatlandırmayı önlemek için temel gıda maddeleri için fiyat kontrolü belirledi.
İşsizler için Nisan ayı boyunca 10.000 pezo (1050 TL) yardım etti. Maliye Bakanlığı temel gıdalar, kişisel hijyen ve sağlık ürünlerinde 30 gün boyunca fiyat kontrollerini açıkladı.
Bankamatik hizmetlerinde ücret almasını yasakladı. Haciz askıya alındı ve ipotek ödeme imkanı sunuldu.
Tıbbi malzeme üreten yerel şirketlere kredi imkânları verildi. Ücretli yolların ödemesi askıya alındı.
Arjantin, ekonomiyi ayakta tutmak için 83 milyar dolarlık döviz borcu yeniden yapılandırmak için bankaları zorladı.
Fernandez, "Her şeyden önce insanlarla ilgileneceğim," ve “Hedeflere ulaşıyoruz ama savaşı henüz kazanmadık” dedi.
Fernandez karantinayı genişletti ve ekonomik sonuçların olacağını da kabul etti.
Nitekim Merkez Bankası'nın yayımlanan aylık anketine göre, “Arjantin ekonomisi bu yıl yüzde 7 küçülecek.’’
Fernandez hükümeti, 22 Mayıs'a kadar tahvil sahipleri ile 65 milyar dolarlık borcu yeniden yapılandırma anlaşması yapamadığı için borçlarını ödeyemedi ve Arjantin temerrüde düştü.
Daha fazla oku
-
Arjantin-IMF krizi; tefecilerin merhameti!Node ID: 139456
Kovid-19 dünya ekonomilerini durdurmadan önce, Arjantin zaten ciddi mali sıkıntılar yaşıyordu.
Şubat ayında, Başkan Alberto Fernández, ülkenin en büyük alacaklısı Uluslararası Para Fonu (IMF) ile görüşerek Arjantin'in vadesi gelen 100 milyar dolarlık borcunu ertelemeyi umuyordu.
Arjantin, özel tahvil sahiplerinden önemli ölçüde daha düşük faiz ödemelerini kabul etmelerini ve bu ödemeleri 2023 yılına kadar ertelemelerini istemişti. Lakin çoğu tahvil sahibi teklifi reddetti.
Arjantin borçlarını temerrüde düşürdü; IMF ve yatırımcılar merhametli olacak mı?
Koronavirüs yayılmadan önce de Arjantin ekonomisi kriz içindeydi. Ancak daha sonra Fernández yönetimi ülkeyi hızla kapattı ve bölgedeki en sert karantina önlemlerini aldı.
Arjantin, Kovid-19 ölümlerin nispeten düşük olmasına rağmen, ekonomik durgunluk ülkeyi iyice tahrip etti. Ancak bundan sonra ne olacağı belirsiz.
Sonuçta, tüm dünya ekonomik çöküş içinde. Arjantin temerrüde düşen ilk ülkelerden biri olabilir, ancak sonuncusu olmayacak.
Uluslararası Para Fonu'ndan (IMF) 100'den fazla ülke şu anda acil kredi istiyor. Fon kilitlendi.
Arjantin şimdiden rekor düzeyde 57 milyar dolarlık IMF kredisine sahip. Fernandez hükümet ülkeye maksimum rahatlık sağlamak için krediyi yeniden müzakere edecek.
Önemli olan soru şu: IMF ve yatırımcı fonlar Arjantin’e karşı merhametli olacaklar mı?
Bu soruyu cevaplamak için, bu denklemdeki kilit oyuncuların çıkarlarını ve teşviklerini incelememiz gerekir.
Ülkedeki yolsuzluk ve borç temerrüt kaydı göz önüne alındığında, Arjantin tahvillerine asla yatırım yapmamaları gerekirdi; ancak tahvillerdeki yüksek getirilerin cazibesi onları ekonomik ve politik gerçeklere kör etti.
Dolayısıyla insani krizin istisnai eylem olması, Arjantin’in borç ödeme konusunda daha ağır hareket etmesine neden oluyor.
Şahsi beklentim, bu borç eninde sonunda uzatılacak veya affedilecektir. Ancak bu süre zarfında Arjantinliler ekonomik krizin yakıcı etkisini hissetmeye devam edecek.
IMF’ye göre, 2019 sonunda Arjantin, gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 88'ine eşdeğer 323 milyar dolarlık borcu vardı.
Arjantin ihracatı şu anda borcu geri ödemek için yeterli döviz üretmiyor. IMF kredi geri ödeme programı 2021'de 4,9 milyar dolar, 2022 ve 2023'te 18 milyar dolar civarında.
Borç giderimi, salgınla mücadele etmenin ve ekonomiyi sürdürülebilir bir yola sokmanın tek yoludur.
Krizden önce, Dünya Bankası, Arjantin'deki kentsel yoksulluğun yüzde 35,5 ve çocuk yoksulluğunun yüzde 52,3 olduğunu tahmin ediyordu. IMF 2020 yılında GSYİH'da yüzde 5,7 daralma öngörüyor.
Arjantin'in borcunun çoğu ABD doları olarak fiyatlandırıldı ve son zamanlarda Arjantin para biriminin olan pezo ile dolar faiz ödemelerini yaptı.
Bu yüzden başkan Fernandez, ödemeleri ertelemek ve zamana yayarak borçların bir kısmını yeniden yapılandırmaya çalıştı.
Bazı alacaklılar, Arjantin'e geri ödeme için daha fazla zaman verilmesi gerektiğini kabul ederken, birçoğu faiz indirimine yanaşmadı.
Temerrüde düşmenin ciddi sonuçları olabilir. Bu temerrüt ayrıca Arjantin'in güvenilir olmayan bir borçlu olarak görülmesine yol açtı.
22 Mayıs'ta yaşanan temerrüt, zaten koronavirüs pandemisinin yol açtığı huzursuzluk nedeniyle daha fazla finansal türbülansa neden olacaktır.
Arjantin yeniden iflasla karşı karşıya
Arjantin, İspanya’dan bağımsızlığını ilan ettiği 200 yıllık geçmişinde toplam 9 kez temerrüde düştü.
Ülke, 1827, 1890, 1951, 1956, 1982, 1989, 2001, 2014 yıllarında ve son olarak 2020 Mayıs’ta temerrüde düştü. Ancak Arjantin, kredilerini yeniden yapılandırmaya devam etti.
1827 ve 1890 yıllarında Londra piyasalarından borç alarak, 1951 ve 1956 yılları askeri darbelerden ötürü Amerikan piyasalarından, 1982 yılında altyapı yatırımları nedeniyle özel yatırımcılardan, 1989’da Londra ve Amerikan piyasalarından kredi alarak borçlarını kapattı.
2001, 2014 ve 2020 temerrütleri ise IMF, Hedge ve diğer yatırım fonlarından kredi alarak giderilmeye çalışıldı.
Ancak ekonomik krizler, sosyal patlamayı beraberinde getirdiğinden Arjantin’de asayiş olayları bitmek bilmedi.
Arjantin ve alacaklılar arasında anlaşmaya dair işaretler nedeniyle 2 Haziran'a kadar bir mutabakata varmak için son bir tarih daha verildi. Toplam borç hacmi tarihteki en büyük ulusal iflas olacak gözüküyor.
Arjantin şubat ayından bu yana tahvil faiz ödemesi yapmadı. Arjantin Ekonomi Bakanı Martin Guzman, 2023 yılına kadar ödemeleri askıya almak ve daha sonra faiz oranlarını azaltmak için masaya koyduğu teklif, yatırım firması Black Rock tarafından reddedildi.
Arjantin Ekonomi Bakanlığı, 2020 mali yılı için düzeltilmiş öngörüler yayımladı:
Bakanlık, genel ekonominin yüzde 6,5 oranında küçüleceğini ve Arjantin'in yüzde 3,1'lik temel mali açığa sahip olacağını öngördü.
Ayrıca 2021'de yüzde 3 küçülme, 2022 yüzde 2,5 küçülme ve 2023'ten 2030'a kadar yüzde 1,7 durağan bir durum öngörüyor.
Ülke borç almaya devam ettikçe ve pezo değer kaybettiği için Arjantin hükümetinin borcu artıyor.
Bugün, 1 dolar, 68,55 pezo değerinde (29 Mayıs itibariyle) IMF’den kredi almadan 1 yıl önce, 2017 başlarında dolar 15 pezonun biraz üzerindeydi.
Dolayısıyla Arjantin, yüksek enflasyon ve gittikçe pahalı borçlanma maliyetleri nedeniyle borçları yenilemek için mücadele ediyor.
Arjantin daha önce tahvil sahiplerinden borç geri ödemesi konusunda üç yıllık ödemesiz indirim talep etmişti.
Bunlar 37,9 milyar dolarlık faizde yüzde 62 indirim ve 3,6 milyar dolarlık sermaye üzerinde yüzde 5,4’tü.
Alacaklılar bu planı reddetti; ve Arjantin hükümeti, haziran sonuna kadar daha fazla tahvil ödemesi gerekeceğinden tahvil sahipleri konuyu mahkemede çözmeyi seçebilir.
Alacaklı fonlar ise üç yıllık bir ödeme durdurulması, faiz indirimleri ve 2030'a kadar geri çekilen teklifin, yüzde 35'ten fazla değere eşit olduğunu hesaplıyor ve faizin daha da artırılması gerektiğini söylüyor.
Arjantin’in ana alacaklıları arasında Black Rock, Fidelity, Paris Club, Ad Hoc Bondholder Group var.
Sadece Black Rock bünyesinde 6,84 trilyon dolar varlığı yönetiyor ve dünyanın en büyük varlık yöneticisidir.
(Küresel finans değerlerinin beşte biri tutarındaki 14 trilyon dolar bu şirketin işlemlerinde görünüyor. Black Rock aynı zamanda birçok ülkenin merkez bankasına, maliye bakanlıklarına, devlet fonlarına, Amerikan emeklilik fonlarına, sigortalara ve vakıflara danışmanlık da yapıyor. Black Rock Amerikan bankalarıyla petrolcülük ve silah şirketlerinin de büyük hissedarları arasında, şirketin Türkiye’de de yatırımları söz konusu).
Borç ve finansal kriz uzmanı Carmen Reinhart, “Arjantin'in özel hayatını yeniden yapılandırmak için borç esastır” sözleriyle “borç ötelemenin salgınla mücadele etmenin ve ekonomiyi sürdürülebilir bir yola koymanın tek yolu olduğunu” söyledi.
Muhtemelen şu an derin mali sıkıntı içinde 30-40 ülke var. Bu yıl ve gelecek yıl, pandemiden toparlanmak, ekonomiyi canlandırmak, hükümet gelirlerini geri kazanmak ve acil durum harcamalarını için borçların yeniden finanse etmeleri gerekiyor
Sonuç olarak Arjantin’de, temerrüde girmeye oldukça istekliydi. Çünkü gerek Arjantin, gerekse dünya ekonomisi karantinaya alındığına göre, Fernandez hükümetinin meşru bir mazereti var.
Arjantin’de 7 Haziran sonunda ülke 80 günlük sosyal izolasyonu tamamlamış olacak. Ancak Arjantin’in en büyük gecekondu bölgesi Villa 31’de insanlar artık kendilerini tecrit edemiyor.
Özellikle suların kesilmesinden ötürü vaka sayısında bir artış yaşanıyor.
Buenos Aires Sağlık Bakanlığı Ofisi, “İnsanlar izolasyona saygı göstermeyi bırakırsa, durum daha da kötüleşebilir’’ dedi.
Karantina ile ‘sosyal yorgunluk’ iklimi arasındaki hassas çizgi hayati önem taşıyor.
Bu bağlamda yatırımcılar/alacaklılar, ülkelerin finansal yüklerini hafifletmek için müzakereleri/taksitlendirmeleri kabul etmedikçe; piyasalarda mazereti onaylamadıkça; Arjantin gibi birçok ülkenin de temerrüde düşmesi kaçınılmaz.
Dolayısıyla başka bir temerrüt girmek, başka bir kriz döngüsünü yeniden başlatarak, yatırımların geri kazanımlarını da sıkıntıya sokacaktır.
Arjantin'in borcunun temerrüde düşmesi Latin Amerika'da finansal türbülans yaratmayacak gibi görünse de, pandemi küresel ekonomiyi sarsarken bu yıl rekor sayıda temerrüt bekleniyor.
Petrol üreticisi Ekvador ve Ortadoğu’dan Lübnan, mart ve nisan aylarında temerrüde düşen ülkeler arasındaydı.
Arjantin’de sıkıntılar yeni değil. Ülke, yıkıcı devalüasyonlar, banka ve finansal piyasa çöküşü ile tekrarlanan politik ve ekonomik krizlere birçok kez maruz kaldı.
Kamu harcamalarını azaltmak istemeyen iflas eden hükümetler, genellikle para basmayı veya dolar borç almayı tercih etti.
Nitekim Fernandez de trilyonlarca pezo yardımı para basarak yapıyor.
Arjantin'in artık bankalara daha fazla güvenerek ve sermaye kontrollerini ve piyasa müdahalelerini sürdürerek içe doğru dönmesi bekleniyor.
Arjantin, bazı tahvil ödemelerini aralık ayına kadar erteledi. Yabancı finansörlerinin çıkmaza girmesi, Arjantin'in de onlara ihtiyacı olduğuna ikna etmelerini gerektiriyor.
Lakin kötü bir ortaklık gibi, kimse diğerinin kalması için yalvarmadığı bir noktadayız.
Alınacak karar, sadece Arjantin için değil tüm uluslararası finansal sistem için emsal teşkil edecektir.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish