Ukrayna savaş zamanında Bağımsızlık Günü’nü nasıl kutladı?
Ukrayna savaş zamanında Bağımsızlık Günü’nü nasıl kutladı?
24 Ağustos'ta Ukrayna, bağımsız olduğu ülkenin (o zamanlar farklı bir isim ve biçimde de olsa) işgaline karşı savaşırken bağımsızlığının 31. yıldönümünü kutladı.
Bu Bağımsızlık Günü'nde Rusya, Ukrayna'nın merkezindeki Chapline kasabasının tren istasyonunu füzelerle bombalayarak en az 25 Ukraynalıyı öldürdü ve daha fazlasını da yaraladı.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra yeni bir evreye hazırlık dönemi yaşandı. Bu evre, eski Sovyetler Birliği toprakları boyunca en aktif yanardağ olan Kafkasya'nın aralarında bulunduğu eski hesapların tasfiyesini de içeriyordu. Baltık ülkeleri, Ukrayna ve Orta Asya benzersiz örneklerdi ve er ya da geç hepsi krizlerle karşı karşıya kalacaktı.
Dünyanın en büyük üçüncü nükleer cephaneliğinin ve SSCB'nin Karadeniz Filosunun varlığının yanı sıra tarihi ve stratejik faktörler, Ukrayna'yı özellikle önemli kılmıştı.1994 yılında, Rusya Federasyonu, Ukrayna, İngiltere ve ABD, “Ukrayna'nın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'na katılımıyla bağlantılı olarak verilen güvenlik güvenceleriyle ilgili memorandumu” imzaladılar. Bu anlaşma uyarınca, Ukrayna'nın nükleer cephaneliği Rusya'ya devredildi ve Ukrayna, nükleer olmayan bir devlet olarak Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'na katıldı. Buna karşılık, imzacılar Ukrayna'nın bağımsızlığına, egemenliğine ve mevcut sınırlarına saygı gösterme taahhüdünde bulundular.
Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) doğuya doğru genişletilmesine ilişkin verilen sözlerin tutulmaması ve tehdit gibi bir takım mazeretler bulunsa da, anlaşmanın imzalanmasından 20 yıl sonra garantör devletlerden biri olan Rusya, garanti verilen ülkenin yani Ukrayna’nın bir kısmını işgal etti. Aradan 8 yıl geçtikten sonra garantör, işgalini genişletme aşamasına geçti.
SSCB döneminde Kırım, Nikita Kruşçev'in başkanlığı döneminde Ukrayna'ya devredilmesi kararının alındığı 1954 yılına kadar Rusya sınırları içinde yer alıyordu. Yıllar sonra, 2014'te Rusya, “nüfusunun büyük çoğunluğunun referandumdaki tercihine” dayanarak Kırım'ı işgal etti ve ardından yarımadayı Rus topraklarına kattı.
Kırım'ın artık sonsuza kadar Rus olduğu sonucu neredeyse hakim oldu. Uluslararası toplumun çoğunluğu Rusya'nın Kırım'ı ilhakını reddetse de, bu Rusya Devlet Başkanı Putin'i etkilemedi. Tepkileri "eylem içermeyen tepkilerden ibaret" olarak değerlendirdi. Hatta 2018'de yaklaşık 3,5 milyar dolara mal olan 19 kilometrelik bir köprüyle yarımadayı Rusya anakarasına bağladı.
2014'ten farklı olarak Ukrayna direnişçi görünümünde ve Batı, Putin'in beklemediği bir şekilde onu destekliyor. Ukraynalı lider, Ukraynalıların Kırım dahil tüm işgal altındaki topraklarını geri alma kararlılığına dikkat çekiyor. Yarımadadaki hedeflere yönelik saldırılar artıyor. Rus Saki Hava Üssü'ne yapılan saldırı, can kayıplarına ve savaş uçaklarının imhası dahil olmak üzere büyük hasara neden oldu. Ukrayna Cumhurbaşkanı Kerç Köprüsünü vurmakla da tehdit etti.
ABD, Ukrayna'yı askeri teçhizatla destekleme kampanyasına öncülük ediyor. Biden yönetimi, bu yılın başından bu yana Ukrayna'ya 10,6 milyar dolarlık askeri yardım sundu. İki gün önce Başkan Biden, hava savunma sistemleri, füzeler ve insansız hava araçları dahil olmak üzere 2,9 milyar dolarlık yeni bir yardım paketi açıkladı. Almanya Başbakanı, ülkesinin Ukrayna'ya 500 milyon avroyu aşan bir başka silah teslimatı yapacağını duyurdu. İngiltere, Hollanda, Fransa ve Polonya, Ukrayna'nın savaş çabalarına katılan ülkeler arasında yer alıyor.
Ukrayna'ya askeri teçhizat tedarik oranı, Rus tarafının kullanılmış, kayıp silah ve mühimmatı ikame oranından daha fazla görünüyor. Buna bir de savaşta kaybedilen çok sayıda Rus askeri ekleniyor. Tüm bunlar Rusya için sıkıntılı konular olmalı.
Son şok, Putin'in Ukrayna politikasını tamamen destekleyen aşırı milliyetçi Aleksandr Dugin'in kızı Dariya Dugin'in öldürülmesiydi. Şok edici olan yanı, birinin bu eylemi güvenli Moskova'nın merkezinde gerçekleştirmiş olması.
Savaşın diğer tarafındaki Rusya, Batı yaptırımlarına göğüs germek için önlemler alıyor ve bakım gereklilikleri bahanesiyle Avrupa'ya gaz sevkiyatını azaltmak gibi elindeki her şeyle karşılık veriyor. Rus yetkililerin tehditkar açıklamaları, Avrupalı müşterileri olumsuz etkileri en aza indirecek önlemler almaya zorlayabilir. Örneğin, Almanya şu anda kışa hazırlık olarak enerji tasarrufu önlemleri uyguluyor.
Avrupa Birliği, Rusya'nın bağımsız bir devleti işgalini reddetme ve karşılık verme gerekliliğinde hemfikir olabilir. Ancak üye devletler, hangi adımların atılması gerektiği ve çizgiyi ne kadar aşabilecekleri konusunda farklı görüşlere sahip görünüyor.
Örneğin Finlandiya ve Estonya, Rus vatandaşlarına turist vizesini durdurma fikrini ortaya attı. Aslında bunu uygulamaya da başladılar ve şimdi AB'den bu konuda ortak eylem talep ediyorlar, ancak tüm AB ülkeleri bunu onaylamadı. AB'nin bu konuyu birkaç gün içinde görüşmesi bekleniyor.
BM de aktif olmaya çalışıyor ve ülkelerinden kaçmak zorunda kalan yaklaşık 6,5 milyon Ukraynalıya yardım ediyor. Bir de gıda krizi sorunu ile nükleer felaket tehdidi var.
Rusya, Avrupa'nın en büyüğü olan Zaporijya Nükleer Santrali’ne el koydu ve şimdi, nükleer tesis olmasının koruyucu kalkanı altında kendisini bir üs ve mühimmat deposu olarak kullanıyor. İkinci bir Çernobil felaketi yaşanmasından korkuluyor ve bu nedenle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Vladimir Putin'i arayarak Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun santrali incelemek üzere ziyaret etmesi için onayını almaya çalıştı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Volodimir Zelenski ile bir araya geldiği Lviv ziyaretinde de bu konu gündeme geldi ama tüm bu ilgiye rağmen, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun ziyareti henüz gerçekleşmedi.
Doğru görünen tek şey, Ukrayna'dan tahıl ihracatına onay vermek için Temmuz ayında İstanbul'da imzalanan uluslararası anlaşma. BM Genel Sekreteri Lviv'den dönüş yolunda, anlaşmanın uygulanmasını denetleyen İstanbul'daki Ortak Koordinasyon Merkezi'ni ziyaret etti. Merkezde Türkiye'den 14, Rusya'dan 22 ve Ukrayna'dan 12 olmak üzere 71 kişi çalışıyor. 20 Ağustos'ta Türkiye Savunma Bakanı, Ağustos ayının ilk gününden bu yana, Ukrayna limanlarından hareket eden veya oraya ulaşan 51 geminin 656.349 ton Ukrayna tahıl ürününü taşıdığını belirtti.
Umarız diğer alanlarda varılacak diğer anlaşmalar nihayetinde savaştan başka bir şeyle sonuçlanır.