Sağlıklı insanlar zaman zaman uyku bozuklukları yaşayabilir. Ancak uyku düzeninin bozulması, en yaygın türü olan Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere demansın erken bir göstergesi olabilir. Aslında, uyku düzensizliklerine bağlı semptomlar resmi bir teşhis konulmadan yıllar önce ortaya çıkabilir.
Alzheimer gibi nörodejeneratif durumlar, beyin hücrelerinin sinyal kimyasallarına karşı duyarlılığının azalmasının yanı sıra normal işleyişlerini engelleyen aşırı atık madde birikimini de içerir. Hastalık ilerledikçe ve beyin hücreleri bozuldukça, beynin belirli bölgeleri kaybedilebilir.
Alzheimer'ın tanımlayıcı bir özelliği de beyinde belirli proteinlerin birikmesidir. Bunlar, sirkadiyen ritmimizi düzenlemekten sorumlu olanlar da dahil olmak üzere çeşitli beyin bölgeleri arasındaki etkili iletişimi bozabilir.
Uyku-uyanıklık düzenimizin birincil denetleyicisi, hipotalamusta bulunan suprakiazmatik çekirdektir (SCN). SCN, ışık ve karanlık gibi dış ipuçlarına dayanarak iç saatimizi koordine eder. Vücudun uyku-uyanıklık döngüsünü buna göre senkronize etmek için diğer beyin bölgelerine sinyaller iletir.
Dikkat Edilmesi Gereken İşaretler:
Yetersiz uyku, yüksek tansiyon, diyabet ve obezite de dahil olmak üzere çok çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiğinden, yeterli uyku almak genel sağlığın korunması için hayati önem taşımaktadır.
Araştırmalar, uyku sırasında beynin aktif olarak atık maddeleri temizlediğini ve uyku yetersiz olduğunda bu maddelerin birikebileceğini göstermektedir. Uyku aynı zamanda öğrenme ve hafıza konsolidasyonunda da önemli bir rol oynar. Uyku bozukluğu bu işlevleri bozarak bu alanlarda zorluklara yol açabilir.
Bireylerin dikkat etmesi gereken bazı işaretler vardır:
- Gece boyunca sık sık uyanma
- Akşam ajitasyonu (gün batımı)
New York'taki Northwell Staten Island Üniversite Hastanesi Uyku Tıbbı Enstitüsü Direktörü Dr. Thomas Kilkenny, verdiği demeçte, uzun bir semptom listesinin uyku yoksunluğu ile ilişkilendirildiğini ve bu semptomların Alzheimer'ınkilerle tamamen örtüştüğünü söyledi.
"Her iki durumda da beyin düzgün çalışmıyor ve semptomları tetikliyor" dedi. "Aradaki fark, kısa süreli uyku yoksunluğunda, iyi bir uyku sağlandığında semptomların ortadan kalkması ve işlevin tamamen tersine çevrilebilir olmasıdır" diye ekledi. "Alzheimer'da ise durum böyle değildir."
Araştırmalar, özellikle orta yaştaki uyku bozukluklarının, yaşamın ilerleyen dönemlerinde bilişsel gerileme riskini önemli ölçüde artırdığını göstermiştir.
2021 yılında yapılan bir çalışma, altı saat veya daha az uyuyan 50'li ve 60'lı yaşlardaki bireylerin, yedi saat civarında uyuyanlara kıyasla demans geliştirme riskinin daha yüksek olduğunu ve bu bozukluk için riskin yüzde 30 arttığını ortaya koymuştur.
Yaygın ve tedavi edilebilir bir uyku bozukluğu olan obstrüktif uyku apnesi, Amerikalıların yüzde 25'inden fazlasını etkilemektedir ve bilişsel gerileme ile ilişkilendirilmiştir.
Obstrüktif uyku apnesinin bazı belirtileri şunlardır:
- Yüksek sesle ve kronik horlama
- Ağız kuruluğu veya boğaz ağrısı
- Sinirlilik ve ruh hali değişiklikleri
Uyku Apnesi ve Beyin Dokusu Kaybı Arasındaki Bağlantı
Neurology dergisinde yayınlanan yeni bir çalışmada araştırmacılar, hafıza sorunları yaşamayan ancak beyinde Alzheimer hastalığının nöropatolojik ayırt edici özelliği olarak kabul edilen protein oluşumları olan amiloid plakları sergileyen bireyleri, amiloid plakları olmayan bireylerle karşılaştırdı.
Bulgular, amiloid plakları olan ve aynı zamanda daha şiddetli uyku apnesi olan kişilerin, hafıza ve Alzheimer hastalığı ile ilişkili bir bölge olan hipokampus da dahil olmak üzere medial temporal lobda daha düşük beyin maddesi hacimleri sergileme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, uyku apnesi ile beyin hacminin azalması arasında bir ilişki olduğunu gösterdi.
Kilkenny, serebral atrofi olarak adlandırılan nöron ve ara bağlantılarının kaybının inme, multipl skleroz ve enfeksiyonlar gibi beyin yapısını etkileyen çeşitli durumlarda meydana geldiğini de sözlerine ekledi. "Bu hastalıklar ilerledikçe beyin giderek daha fazla hacim kaybeder" dedi. "Beyin hacmindeki kayıp devam ettikçe bilişsel yetenek azalır ve bunama başlar."
Bununla birlikte, Alzheimer hastalığı erken evrelerinde bile beyin kimyasında uyku düzenini bozan ve bilişsel gerilemeyi hızlandıran belirli değişikliklere neden olabilir.
Alzheimer ve Uyku: Bir Kısır Döngü
Araştırmalar, Alzheimer hastalığının erken evrelerindeki bireylerin, uykunun düzenlenmesinde rol oynayan bir hormon olan melatonin seviyelerinin, hastalığı olmayanlara kıyasla daha düşük olabileceğini göstermektedir. Melatonin üretiminin azalmasının, suprakiazmatik çekirdek ile melatonin salgılanmasından sorumlu epifiz bezi arasındaki nöronal sinyalizasyonun bozulmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Beyindeki nörodejenerasyon, uyanıklığı ve uykuyu destekleyen alanları da etkileyebilir. Örneğin, Alzheimer hastalığı karar verme ve bilişsel işlevlerde rol oynayan prefrontal korteksi bozabilir. Bu bölge hasar gördüğünde, uykuya dalma, uykuda kalma güçlüğü ve gündüz uyuşukluğu gibi uyku bozukluklarına yol açabilir.
Melatonin Takviyeleri Yardımcı Olabilir mi?
Melatonin takviyelerinin faydalı olabileceğini düşündüren kanıtlar vardır.
Çalışmaların sistematik bir incelemesi, 12 haftadan uzun süreli melatonin tedavisinin Alzheimer hastalarında bilişsel işlevi etkili bir şekilde iyileştirebileceğini göstermektedir. Ayrıca, inceleme, hafif Alzheimer hastası olan bireylerin, orta derecede Alzheimer hastası olanlara kıyasla melatonin kullanımından daha fazla fayda sağlayabileceğini öne sürmektedir.
Bu önemlidir, çünkü belli bir noktadan sonra uyku yoksunluğunun neden olduğu hasar kalıcı hale gelebilir ve potansiyel olarak bunama gelişimine katkıda bulunabilir.
Kanıtlar ayrıca bazı bilişsel kapasitelerin yeterli uyku sağlandıktan sonra bile bozulmaya devam edebileceğini göstermekte, bu da uyku kaybının biliş üzerinde uzun vadeli sonuçları olabileceğini ortaya koymaktadır.
Kilkenny, "Bu durum, sık uyku yoksunluğu dönemlerinin bunamaya yol açan kalıcı bir bilişsel gerilemeyi tetikleyebileceğini düşündürmektedir" dedi. "Bu nedenle, yeterli uyku süresinin ve uyku kalitesinin korunması, bilişsel performansın en üst düzeyde tutulması açısından hayati önem taşımaktadır."
George Citroner
Sağlık bölümümüz Ata Kültür Yuvası tarafından desteklenmektedir.