... konulu sunumlar: "AFETLERLE İLGİLİ TANIMLAR VE TERMİNOLOJİ"— Sunum transkripti:
1 AFETLERLE İLGİLİ TANIMLAR VE TERMİNOLOJİ Dr. Alper BEDER
2 Afet normal yaşam koşullarını bozan, etkilediği toplumun başetme kapasitesini aşan düzeyde sıkıntıya yol açan bir olaydır.Tehlike (etken) ve incinebilirlikbir araya geldiğinde afet oluşur.
3 Afet Etkilenen bölgenin tıbbi yanıt kapasitesini (tıbbi bakım ve halk sağlığı hizmetleri) aşacak sayıda yaralıya(fiziksel, ruhsal, sosyal)yol açan bir olaydır.
4 Afet Etkilenen bölgedeki yaralıların (fiziksel, ruhsal, sosyal) idaresi için, o anda mevcut kaynaklar iletıbbi yanıt kapasitesi(tıbbi bakım ve halk sağlığı hizmetleri) arasında dengesizlikle sonuçlanan bir olaydır.
5 Doğal ya da insanlardan kaynaklanan bir felaket nedeniyle insanlara AfetDoğal ya da insanlardan kaynaklanan bir felaket nedeniyle insanlaraonurlu bir yaşam sürdürebilmeleri için normal koşullarda verilen desteğin sağlanamaması durumudur.
6 AfetToplumun olağan yaşam düzenini bozan, onun yanıt verme ve uyum sağlama kapasitesini aşarak,dış yardıma gereksinim doğuran,büyük miktarlarda can ve mal kaybı ile sonuçlanan ekolojik olaylardır
7 5 öğeye sahiptir Herhangi bir nedenle ekolojik denge bozulur, Bu bozukluk olağan yaşamı ortadan kaldırır,Bu olağan dışılık, büyük can ve mal kayıplarına neden olur,Sonuçlar, yerel toplumun yanıt verme ve uyum kapasitesini aşar,Dış yardıma gereksinim duyulur.
8 Bu öğeler toplu olarak gözden geçirildiğinde bir olay ya da olgununafet olarak nitelenmesinde,esas belirleyici olan;dış yardıma gereksinim duyulmasıdır.
9 Dış yardımyalnızca merkezi hükümet ya da uluslar arası düzeydeki; yani büyük çaptaki yardımlar değildir.Olayın olduğu yerdeki toplum biriminin(köy, kasaba, kent)kendi olanakları ile olayla baş edemeyerek, herhangi bir dış kaynaktan; komşu birimden (köy, kasaba, kent), merkezi hükümetten veya uluslar arası düzeydenyardıma gereksinim duyması demektir.
10 Olağandışı Durum Yaygın bir biçimde ortaya çıkan ve ağır hasar, yaralanma,can ve mal kaybına yol açan,toplumun kendi olanaklarıylabaş edemeyeceği büyüklükte bir yıkıma neden olan,ulusal ve uluslar arası yardımı gerektirenolay ya da durum
11 Olağandışı durumların ortak özellikleri Ani olarak meydana gelirler veçabuk bir biçimde eyleme geçmeyi gerektirirler.Normal koşullara göre düzenlenentıbbi kaynaklar yetersiz kalır.Olağandışı durumdan etkilenenkişi sayısının fazla olması,olabildiğince fazla sayıda yaşam kurtarmak amacıyla var olan kaynaklarınetkin bir biçimde kullanılmasını gerektirir.
12 Olağandışı durumların ortak özellikleri Ortaya çıkan maddi ve doğal hasar olaydan etkilenenlereulaşmayı zorlaştırır ve/veya tehlikeli hale getirir.Çevre kirliliği ve epidemi risklerine bağlı olaraketkilenen insanların sağlığınıolumsuz yönde etkiler.
13 Bu nedenlerle olağandışı durumlar ulaşım hizmetlerindengıda desteğine,güvenlik,yangın söndürmegibi hizmetlere dek uzananbir çok farklı müdahale tiplerini ilgilendiren çok yönlü bir yanıt gerektirir.
14 Afet Tıbbı bir afet anında ortaya çıkan ani sağlık ihtiyaçları ile etkilenen toplumdaki mevcut kaynaklar arasındaki orantısızlığı mümkün olanen yüksek sayıda yaralıyı kurtaracak şekilde idare eden bir tıp dalıdır.
15 Afet Tıbbı Çeşitli sağlık disiplinlerinin (Örn; pediatri, epidemiyoloji, enfeksiyon hastalıkları, beslenme, halk sağlığı, acil cerrahi, sosyal tıp, toplum hekimliği, uluslar arası sağlık kuruluşları, vb.)afet yönetimi ile ilgili diğer disiplinlerleişbirliği içinde,afetten kaynaklanan sağlık sorunlarını önlemek, bunlara anında yanıt vermek verehabilite etmek için birlikte çalışması
16 AFET/OLAĞANDIŞI DURUMLARIN SINIFLANDIRILMASI Doğal olaylara bağlı olarak oluşan afetlere doğal afetler,İnsan eylemleriyle/eliyle oluşan afetlere yapay afetler denmektedir.
17 Doğal Afetler/Doğal Olaylar Sonucu Ortaya Çıkan Olağandışı Durumlar Deprem,sel,fırtınagibi doğa olayları sonucu ortaya çıkan olağandışı durumlardır
18 Doğal Afetler/Doğal Olaylar Sonucu Ortaya Çıkan Olağandışı Durumlar Genellikle neden olan olaydan ibaret değildirler. Kalkınma ile olağandışı durumlarınsosyal ve ekonomik etkileri ve sonuçları arasındasıkı bir bağlantıdan söz edilmektedir.Az gelişmişlik ile doğal olaylara bağlı olağandışı durumlar arasında bir kısır döngünün bulunduğu, doğal olaylara bağlı olağandışı durumlar vebunların ortaya çıkardığı yıkımın kalkınma hızını azalttığı, azgelişmişliğin de doğal afetlerin oluşturabileceği yıkımı ve hasarı arttırdığı ifade edilmektedir.
19 Doğal Afetler/Doğal Olaylar Sonucu Ortaya Çıkan Olağandışı Durumlar Yerkürenin;litosfer (taşküre),atmosfer (gazküre) vehidrosfer (suküre) katmanlarında,sürüp giden doğal hareketlerin tetiklemesi sonucunda gelişen afetler bu başlık altında toplanır.
20 Taşküre Hareketlerine Bağlı Afetler Taşküreyi oluşturan kütlelerin(yerkabuğu, magma)hareketleri sonucunda(deprem, yanardağ patlaması, heyelan/landslide ve yer çökmesi/subsidence)oluşabilen afetlerdir.
21 Taşküre Hareketlerine Bağlı Afetler en sık tekrarlayanıve en büyük yıkım vekırımlara neden olanıdepremdir.
22 Depremlertellürics (magma hareketleri sonucu oluşan derin merkezli depremler),earthquake (fay kırılmalarına bağlı yüzeysel merkezli depremler),tsunamik (deniz merkezli olması nedeniyle, kırım ve yıkımlarını büyük dalgalar ile oluşturan depremler)sınıflandırılır ve adlandırılır.
23 Kayıtlarda bulunan ve çok büyük kırımlara neden olan depremler oluş sırası ile Shen Shu/Çin Depremi (1556 yılında ve ölüm)Pekin Depremi (1731 yılında ve ölüm)Kalküta/Hindistan Depremi (1737 yılında ve ölüm)Lizbon/Portekiz (1755 yılında ve ölüm) veMessina/İtalya Depremi’dir (1908 yılında ve ölüm).Yakın tarihin en büyük depremi ise, Tangushan/Çin Depremi’dir yılında ve 8.2 Richter ölçeği büyüklüğünde olan bu depremde, yapıların %90’ı yerle bir olmuş vekişi yaşamını kaybetmiştir.1939 Erzincan ve 1999 Marmara depremleri dedünyadaki en büyük depremleri arasındadır.
24 En büyük kırımlı yanardağ patlaması, Yanardağ patlamalarıtaşküre hareketlerine bağlı olan afetler içinde ikinci sırada yer alır.En büyük kırımlı yanardağ patlaması,1815 yılında Tambora Yanardağı/Endonezya patlamasıdır ( kişi ölmüştür).Yanardağ patlamaları can ve mal kaybına neden olmakla beraber yoğun atmosfer kirliliği ile, süreğen çevre sorunlarına da yol açmaktadır.
25 Suküre Hareketlerine Bağlı Afetler en önemli olanıaşırı yağışve bunun sonunda oluşan seldir.Bu afet tipinde afet esnasındakikayıplar dışında sonradan oluşanbulaşıcı hastalıklar ikincil ölümlere neden olabilmektedir.
26 Hidrosfer Hareketlerine bağlı Afet Deniz merkezli volkan patlaması,deprem veya büyük fırtınalara bağlı olarak oluşan dev dalgalar hidrosfer hareketlerine bağlı diğer bir afet türüdür.Endonezya’nın Karakotoa adasındaki volkan patlaması sonunda oluşan veyüksekliği 35 metreye ulaşan dalgalar civarındaki 300 yerleşim yerini yerle bir etmiştir.
27 Gazküre Hareketlerine Bağlı Afetler Hava, atmosferin katmaları arasında ya da yerkürenin bölgeleri arasında devamlı olarak yer değiştirmektedir.Havanın bu hareketlerinin (rüzgar) hızı çok fazla olduğunda, önüne gelen her şeyi sürükleyerek, kırım ya da yıkımlara neden olur.Bu yıkımlarını, kendi sürükleme gücü yanında genellikle,aşırı yağış ve sel ya da deniz kabarmalarına neden olarak yapar. Bu nedenle de genel olarak fırtına ya da kasırga olarak adlandırılır.Rüzgarın saatteki hızı 120 kilometreden daha büyük ise kasırga denmektedir.Rüzgar hızının 284/km/saate ulaştığı 1970 Bangladeş Kasırgası bir milyon insanın ölümüne neden olmuştur.
28 Yerkürenin katmanlarının birlikte katıldığı ve ekolojik dengenin Süreğen AfetlerYerkürenin katmanlarınınbirlikte katıldığı veekolojik dengeninyavaş yavaş bozulmasına bağlı olarak gelişen afetlerdir.
29 çölleşme (desertification), kuraklık (drought), kıtlık (famine) ve Süreğen Afetlerçölleşme (desertification),kuraklık (drought),kıtlık (famine) veormanların yok olması
30 Bu tür afetlerin ortak özelliği yavaş gelişmesidir. Süreğen AfetlerBu tür afetlerin ortak özelliğiyavaş gelişmesidir.Süreğen afetlerin oluşmasındaekolojik dengenin insanlık eliyle bozulmasının payı daha büyüktür.Süreğen afetlerden en çok bilineni,Güney Sahara’da yaşanan kıtlıktır.Bu olaydan milyonlarca insan etkilenerek hayatlarını kaybetmişlerdir.
31 Doğal afetlerden ilk üçü ani etkili ya da akut seyreden afetlerdir, dördüncüsü ise yavaş ya da kronik başlangıçlı afetlerdir.
32 İnsan Eylemleriyle/Eliyle Oluşan Afetler / Yapay Afetler Doğa olaylarının dışında kalan ve insanların yaşam, üretim, sosyal ve politik faaliyetleri sırasındaortaya çıkan olağandışı durumlarinsan eliyle oluşan olağandışı durumlar adı altında toplanmaktadır.
33 Çölleşme, ormanların yok olması Her türlü insan eylemleri sırasında ya da sonucunda oluşan yıkım ve kırımlar bu grupta yer almaktadır.Endüstriyel/teknolojik (kazalar, kimyasal/radyoaktif sızıntılar, patlamalar, yangınlar)Çevre KirliliğiÇölleşme, ormanların yok olmasıİnsan yerleşim alanlarında ortaya çıkan felaketlerSavaş, iç çatışmalar, silahlı saldırılarEtnik ayrımcılık veya etnik temizlik amaçlı“Göç”e zorlanma
34 olmak üzere iki kategoriye ayrılır. Kendi içinde bilerek ve isteyerek yapılanlarkaza/ihmal ile oluşanlarolmak üzere iki kategoriye ayrılır.
35 İstemli yapay afetlerin en çok bilinenleri nükleer savaş,konvansiyonel savaş,kitlesel nüfus hareketleribüyük sabotajlardır.
36 İstemsiz yapay afetlerden en çok bilinenleri ise; nükleer kaza,toksik emisyon,baraj çökmesi,maden ve diğer büyük iş kazalarıulaşım kazalarıdır.