XVII. YÜZYILDA OSMANLI – AVUSTURYA VE OSMANLI – İRAN İLİŞKİLERİ
a. Osmanlı – Avusturya İlişkileri
Osmanlı Devleti ile Avusturya arasındaki mücadelelerin temel sebebi, Macaristan’a egemen olma isteğidir. Kanuni Sultan Süleyman Çağı’nde sağlanan sulh ortamı 1593 senesine kadar aynı ritimde devam etti.
Fakat,
a) 2 ülkenin karşılıklı hudut ihlalleri
b) Avusturya’nın ödemesi gerekli olan vergileri ödememesi
gibi nedenlerden ötürü sulh bozuldu.
Savaşın ilk senelerinde Osmanlı kuvvetleri büyük başarılar kazandılar. Fakat ilerleyen dönemlerde Avusturya’nın direnişi arttı ve harp uzadı.
III. Mehmet (1595 – 1603) hükümet adamlarının tavsiyelerine uyarak silahlı gücün en başında sefere çıktı. Osmanlı Ordusu Eğri Kalesi’ni fethetti. Haçova Savaşı’nda Avusturya Ordusu’nu mağlubiyete uğrattı (1596).
III. Mehmet’in, geriye dönmesinden ardından Kanije Kalesi alındı.
Sonrasında Avusturya Ordusu Kanije’yi kuşattı, fakat Tiryaki Hasan Paşa, Kanije önlerinde Avusturya silahlı gücünü bozguna uğrattı. (1601).
Osmanlı kuvvetleri 1605’te Estergon’u fethetti. Bu gelişmelerden sonra Eflak, Boğdan ve Erdel Beyleri Osmanlı egemenliğini tekrardan kabul ettiler.
Zor vaziyette olan Avusturya’nın sulh talebi üzerine Avusturya ve Osmanlı arasında Zitvatorok Antlaşması (1606) imzalandı.
Zitvatorok Antlaşması’na göre;
1) Avusturya, Osmanlı Devleti’ne harp tazminatı ödeyecekti.
2) Avusturya, bundan önceki gibi senelik vergi ödemeyecekti.
3) Avusturya arşidükü, Osmanlı padişahına eşdeğer sayılacak ve kendisine cesar (imparator) denilecekti.
4) Eğri, Estergon ve Kanije Kaleleri Osmanlılarda kalacaktı.
1533 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı sadrazamına eşit sayılan Avusturya arşidükünün Zitvatorok Antlaşmasıyla Osmanlı padişahına eşit sayılmasını Osmanlı-Avusturya ilişkileri açısından değerlendiriniz.
Zitvatorok Antlaşmasıyla Osmanlı Devleti’nin Avusturya üzerindeki üstünlüğü ve müeyyide gücü bitmiştir . (Avusturya arşidükünün Osmanlı padişahına isabet sayılması ve vergilerin kesilmesi bu vaziyetin göstergesidir)
DİKKAT: Osmanlı Devleti’nin Avusturya’ya bir takım tavizler vermesinde; Anadolu’da Celali İsyanları’nın artması ve İran Savaşları’nın sürmesi sebep olmuştur. Avusturya’nın, Avrupa’da Otuz Yıl Savaşları’yla (1618-1648) uğraşması, Osmanlı Devleti’nin ise Celali Ayaklanmaları ve İran savaşlarıyla uğraşıyor olması, 2 hükümet aralarında uzunca bir sulh çağı yaşanmasına sebep oluyor. Avusturya’nın Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanan Erdel Beyliği’ni desteklemesi ile başlayan harp Vasvar Antlaşmasıyla sonuçlandı. (1664)
Vasvar Antlaşması’na göre;
– Uyvar ve Novigrad Kaleleri Osmanlı Devleti’nde kalacak, Zerinvar Kalesi ise Avusturya’ya bırakacaktı.
– Avusturya, Erdel’in Osmanlı egemenliğinde meydana geldiğini kabul edecekti.
– Osmanlı Devleti’nin belirlediği kişi , Avusturya tarafından Erdel Beyi olarak tanınacaktı.
II. Viyana Kuşatması konu anlatımını okumak için tıklayınız.
Kutsal İttifak konu anlatımı için tıklayınız.
Karlofça ve İstanbul Antlaşması konu anlatımı için tıklayınız.