Telif haklarına yeni düzenleme
Kamuoyunda "Telif Hakları Yasası" olarak bilinen, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı TBMM Başkanlığına sunuldu.
"Telif Hakları Yasası" olarak da bilinen, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı TBMM Başkanlığına sunuldu.
Tasarıyla, kanuna "icracı sanatçı" ve "fonogram yapımcısı" ve "film yapımcısı" tanımları eklendi.
Tasarıya göre, fikir, yöntem, teori, matematiksel kavram, günlük haber ve olay gibi eser niteliğini haiz olmayan unsurlar, bu kanun kapsamında korunmayacak.
Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve sonraki bir aşamada bilgisayar programı oluşmasını sağlayacak nitelikteki hazırlık tasarım çalışmaları da dahil olmak üzere, her biçimdeki bilgisayar programları ilim ve edebiyat eserleri arasında yer alacak.
İçeriğinin seçimi veya düzenlenmesi itibarıyla derleyenin hususiyetini taşıyan veri tabanları da derleme eser kapsamında olacak.
Kayıt ve tescil belgeleri haciz ve rehin işlemleri ile hapis hakkına konu olamayacak.
Bir eserin fiziki nitelikteki aslını veya çoğaltılmış nüshalarını kiralamak, ödünç vermek, satışa çıkarmak veya diğer yollarla dağıtmak suretiyle yayma hakkı, münhasıran eser sahibine ait olacak. Mimarlık eserleri ile uygulamalı sanat eserleri, kiralama ve ödünç verme haklarına konu olmayacak.
Kiralama ve ödünç verme hakkı saklı kalmak kaydıyla, eserin aslı veya nüshalarının hak sahibinin izniyle yurt içinde veya dışında mülkiyeti devredilerek satış veya dağıtıma sunulmasından sonra bu nüshaların yeniden satışı veya dağıtılması, yayma hakkını ihlal etmeyecek.
Bir eserin aslı veya çoğaltılmış nüshalarının kiralanması veya ödünç verilmesi, eser sahibinin çoğaltma hakkına zarar verecek şekilde eserin yaygın kopyalanmasına yol açamayacak.
Bir eserin umumi mahallerde doğrudan doğruya gösterilmesi, çalınması, okunması veya oynanması gibi herhangi bir suretle temsili hakkı, münhasıran eser sahibine ait olacak.
Bir eserin herhangi bir suretle umuma iletilmesi hakkı münhasıran eser sahibine ait bulunacak. Umuma iletim hakkı özellikle eserin veya temsilinin radyo, televizyon, uydu ve kablo gibi telli veya telsiz vasıtalarla yayınlanmasını, yayınlanan eserin yeniden iletilmesini, eserin bir tespit, yayın veya yeniden iletim yahut dijital ağlar vasıtasıyla umumi mahallerde iletilmesini, eserin, telli veya telsiz araçlarla kişilerin bireysel olarak seçtikleri yer ve zamanda herhangi bir yöntemle erişimine sunulmasını kapsayacak.
Sinema eserinin sahibi ve film yapımcısı arasında akdedilen yapım sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe eser sahibi, yayın, yeniden iletim ve erişime sunma haklarını yapımcıya devretmiş sayılacak.
Bu halde yahut anılan hakların yapımcıya veya bir başkasına sözleşmeyle devri ya da kullanım salahiyetinin verilmesi durumunda dahi eser sahibi, eserin hukuka uygun bir şekilde ilk gösterim veya umuma iletim tarihinden hangisi önce ise o tarihten itibaren 5 yıl geçtikten sonra bu eseri yayınlayan, yeniden ileten ve erişime sunanlardan uygun bedel alma hakkına sahip olacak. Dizi filmler bakımından bu süre 6 yıl olacak. Bu hak devir ve feragate konu edilemeyecek ve sadece meslek birlikleri aracılığıyla takip edilebilecek.
Devletin faydalanma salahiyeti dışındakiler hariç, koruma süresinin bitiminden sonra herkes, eser sahibine tanınan mali haklardan faydalanabilecek. Mali haklar için öngörülen koruma süreleri, tazmin amaçlı olanlar dahil olmak üzere uygun bedel hakları bakımından da uygulanacak.
Yayımlanmış bir eserin eğitim, öğretim veya bilimsel araştırma sürecinde örnekleme maksadıyla doğrudan veya dolaylı olarak kar amacı güdülmeksizin yüz yüze okunması, çalınması, oynanması, gösterilmesi veya uzaktan eğitim yöntemleriyle eğitime katılan kişi sayısıyla sınırlı olarak ve hak ihlallerini engellemeye yönelik teknolojik önlemlerin alınması kaydıyla erişime sunulması serbest olacak. Bütün bu hallerde eser sahibinin ve eserin adının mutat şekilde açıklanması zorunlu olacak.
Basılı ilim ve edebiyat eserlerinin kamuya açık kütüphaneler tarafından ödünç verilmesi serbest olacak. Ancak zorunlu eğitim ve öğretim hizmeti veren kurumların kütüphaneleri hariç olmak üzere ödünç verenler, eser sahibi ile eseri yayımlayanlara tazmin amaçlı bir bedel ödemekle yükümlü bulunacak. Bu bedel kütüphane kullanıcılarına yansıtılamayacak. Bu bedelin en az yarısı, ödünç verme hakkını devretmiş olsa dahi eser sahiplerine ait olacak.
Kamuya açık kütüphaneler ve müzeler ile arşivlerin, koleksiyonlarında bulunan eserleri muhafaza etmek amacıyla dijital veya diğer ortamlarda, doğrudan veya dolaylı ekonomik ya da ticari menfaat gütmeksizin çoğaltmaları serbest hale getirilecek.
Alenileşmiş bir eserin karikatür, parodi veya pastiş amacıyla kullanılması serbest olacak.
Eserin ticari menfaat güdülmeksizin çoğaltılması
Eserlerin gerçek kişiler tarafından doğrudan veya dolaylı ekonomik ya da ticari menfaat güdülmeksizin şahsi kullanım amacıyla çoğaltılması serbest olacak. Bu serbesti bilgisayar programları, elektronik veri tabanları ve mimarlık eserleri ile hukuka aykırı olarak çoğaltıldığı veya umuma iletildiği aşikar olan eserler hakkında uygulanmayacak.
Teknolojik bir işlem sürecinin ayrılmaz ve esaslı parçası olup tek amacı bir eserin hukuka uygun olarak kullanımını veya bir ağ içerisinde üçüncü kişilere iletimini sağlamak olan ve bağımsız bir ekonomik değer taşımayan geçici veya arızi nitelikteki çoğaltmalar serbest olacak.
Müzik notaları hariç olmak üzere bir eserin, fotokopi ya da aynı sonucu doğuracak yöntemlerle kağıt veya benzeri materyal üzerine, talebe bağlı olarak kısmen çoğaltılması serbest olacak ancak çoğaltma hizmetini ücret karşılığı gerçekleştiren veya ücretsiz olsa dahi doğrudan ya da dolaylı ekonomik menfaat sağlamak suretiyle yaygın şekilde çoğaltma hizmeti veren gerçek veya tüzel kişiler, eser sahibi ve eseri yayımlayanlara tazmin amaçlı bir bedel ödemekle yükümlü bulunacak. Bu bedelin en az yarısı, çoğaltma hakkını devretmiş olsa dahi eser sahiplerine ait olacak.
Tasarıya göre radyo-televizyon kuruluşlarının, yayınlama hakkına sahip oldukları eserlerin, kendi olanaklarıyla kendi yayınları için geçici olarak kaydını yapmaları serbest olacak.
Geçici kayıt, özel kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, hak sahiplerince verilen yayın izninin sona ermesini müteakip silinecek. Ancak nadir nitelikte bir belgesel olan kayıtlar kamuya ait arşivlerde muhafaza edilebilecek.
Tasarıyla, umuma açık mahallerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanılması ve veya iletilmesine ilişkin esaslar, tahditlerin uygulanması ve teknolojik önlemlerin sınırı, yeniden düzenleniyor.
Bu kapsamda, umuma açık mahallerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanılması ve veya iletilmesine ilişkin esaslar meslek birliklerine ilişkin hükümlerle birlikte ele alınacak.
Tahditler, ancak eserden normal yararlanmaya aykırı olmadığı ve eser sahibinin meşru menfaatlerine makul sayılamayacak şekilde zarar vermediği durumlarda uygulanabilecek.
Teknolojik önlemlerin düzenlemede öngörülen tahditlerin uygulanmasına engel teşkil etmesi halinde hak sahipleri, kullanıcıların bu tahditlerden yararlanmalarını temin edecek tedbirleri almakla yükümlü olacaklar. Kullanıcılar, mahkemeden hak sahiplerince bu tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilecekler.
Bu hüküm kişilerin bireysel olarak seçtikleri yer ve zamanda bir sözleşmeye dayalı olarak erişimine sunulan eserler hakkında uygulanamayacak.
Tasarıda Hakların Toplu Yönetimi konusunda da düzenleme yapılıyor.
Eser ve bağlantılı hak konuları üzerindeki mali hakların kullanımına ilişkin tarifelerin tespiti, sözleşmelerin yapılması, gelirlerin tahsili ve hak sahiplerine dağıtılması, kullanımların izlenmesi ve gerektiğinde hakların korunması amacıyla idari, hukuki ve cezai yollara başvurulması gibi hak yönetim faaliyetleri; yegane veya esas amacı birden fazla hak sahibi adına, müşterek menfaatleri doğrultusunda hakların toplu yönetimini sağlamak olan ve kar amacı gütmeyen, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz meslek birlikleri tarafından yürütülecek.
Meslek birlikleri, rekabetin korunmasına dair hükümler saklı kalmak kaydıyla, düzenlemenin uygulanmasıyla ilgili iş ve işlemlerde, yetkilendirildikleri hakların etkin bir şekilde takibi ve korunması amacıyla birlikte hareket edebilecek ve diğer meslek birliklerine yetki devrinde bulunabilecekler.
En az iki meslek birliği bir araya gelerek Kültür ve Turizm Bakanlığından izin almak suretiyle tüzel kişiliği haiz ortak Iisanslama birliği kurabilecekler. Düzenlemenin meslek birliklerine ilişkin hükümleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde ortak Iisanslama birlikleri hakkında da uygulanacak.
Meslek birlikleriyle ilgili esaslar
Meslek birlikleri, zorunlu organlarının asıl üye sayısının üç katı kadar üye olma niteliklerini taşıyan gerçek veya tüzel kişiler tarafından imzalanacak tüzüğün, kuruluş beyannamesiyle birlikte bakanlığa sunulmasıyla tüzel kişilik kazanacak.
Meslek birliklerinin toplu hak yönetim faaliyetinde bulunabilmesi için bakanlıktan faaliyet izni alması zorunlu olacak. Kuruluşundan itibaren bir yıl içinde faaliyet izni alamayan meslek birlikleri kuruluş amacını gerçekleştirmemiş sayılacak.
Üye sayısı bakımından gerekli koşulları yerine getirmesi ve bakanlıkça, bu meslek birliğinin haklarını etkin şekilde yönetebilecek idari ve ekonomik yetkinlik ile temsil kapasitesinin bulunduğuna karar verilmesi halinde aynı alanda yeni bir meslek birliğine faaliyet izni verilebilecek.
Düzenlemedeki haklar, ülke içinde kurulan meslek birlikleri dışında başka birlik, demek ve benzeri kuruluşlar tarafından yönetilemeyecek.
Meslek birliklerinin görev ve yükümlülükleri
Tasarıyla meslek birliklerinin görev ve yükümlülükleri de belirleniyor.
Buna göre meslek birlikleri; faaliyetlerini etkinlik, katılımcılık, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine göre yürütmek, üyelik şartlarını ayrımcılık yapmaksızın objektif ve şeffaf şekilde belirlemekle yükümlü olacak.
Ayrıca, hakların yönetimini hakkaniyete uygun koşullarda gerçekleştirmek, yönettikleri haklarla ilgili tarife ve artış gerekçeleri ile bu tarifelere ilişkin indirim ve ödeme kolaylıklarını süresinde duyurmak, yönettikleri haklara ilişkin her türlü bedelin tahsilini ve dağıtımım adil, şeffaf ve düzenli bir şekilde gerçekleştirmek, yönettikleri hakları korumaya yönelik tedbirleri almak, bu amaçla gerekli hallerde idari, hukuki ve cezai yollara başvurmak, haklarla ilgili eserlere ve bağlantılı hak konularına ilişkin veri tabanını oluşturmak, güncellemek ve kamunun bilgisine sunmak ile mevzuatta ve tüzüklerinde verilen diğer görevleri yerine getirmek de meslek birliklerinin görev ve yükümlülükleri arasında yer alacak.
Hiç kimse meslek birliğine üye olmaya zorlanamayacak
Tasarıyla meslek birliklerinin üyelik ve yetkilendirmelerine ilişkin de düzenlemeye gidiliyor.
Bu kapsamda hiç kimse meslek birliğine üye olmaya ve bu birliklerde üye olarak kalmaya zorlanamayacak.
Meslek birlikleri, faaliyet alanına giren haklara ilişkin üyelik taleplerini kabulden ve bu hakların yönetiminden haklı ve objektif gerekçeler bulunmaksızın kaçınamayacak. Meslek birliği üyeleri sermaye koymak, zarara ve hukuki mesuliyete iştirak etmekle yükümlü tutulamayacak.
Meslek birlikleri, hak sahipleri tarafından verilen yazılı yetki belgesi veya düzenlemeyle tanınan yetki çerçevesinde hakları yönetecek.
Yetki belgesi verilmesi, belge konusu mali hakkın veya kullanma yetkisinin devri sonucunu doğurmayacak, meslek birliğine sadece hakkın yönetim yetkisini verecek. Yönetim yetkisi meslek birliğine geçen haklar, ticari olmayan kullanımlar hariç, bireysel olarak yönetilemeyecek.
Yetki belgesine konu her hakkın türü ve kapsamı meslek birliğinin kriterlerine uygun olmak koşuluyla hak sahibince belirlenecek. Yetki belgesi, içeriğinde bulunan haklar bakımından hak sahibinin mevcut ve ileride meydana getireceği eserler ile bağlantılı hak konularını kapsayacak. Yetki belgesinin süresinin belirlenmesinde takvim yılları esas alınacak.
Süresinin bitiminden önce hak sahibinin meslek birliğine verdiği yetkiyi geri alması veya üyeliğin herhangi bir sebeple sona ermesi halinde yetki belgesi o yılın sonuna kadar geçerliliğini koruyacak.
Meslek birliklerinin denetimi
Meslek birlikleri, idari ve mali açıdan Kültür ve Turizm Bakanlığının denetimine tabi olacak. Bakanlık, mali denetimin bağımsız denetim kuruluşlarına yaptırılmasını meslek birliklerinden isteyebilecek. Denetimler sırasında istenecek her türlü bilgi ve belgenin verilmesi veya bunlara erişimin sağlanması zorunlu olacak.
Denetimlerde, kuruluş amaçlarını veya görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği, iş ve işlemlerinde mevzuata aykırılık bulunduğu, idari veya ekonomik kapasitesini ya da temsil kabiliyetini esaslı bir şekilde kaybettiği, tespit edilen meslek birliği bakanlıkça yazılı olarak uyarılacak.
Tespitin niteliğine göre bir aydan az olmamak üzere verilecek makul bir süre içerisinde eksikliğin veya aykırılığın giderilmesi istenecek. Bu süre içerisinde gerekli tedbirlerin alınmaması veya alınan tedbirlerin yeterli görülmemesi halinde, meslek birliği ikinci kez uyarılacak.
İkinci uyarıya rağmen eksikliğin veya aykırılığın giderilmemesi halinde, bakanlıkça üç ay içerisinde genel kurulun olağanüstü toplanması sağlanacak. Uyarının gereğini yerine getirmeyen kişilere bakanlıkça tedbiren görevden el çektirilebilecek ve genel kurul olağanüstü toplanıncaya kadar bu kişilerin yerine görev yapmak üzere bakanlıkça atama yapılacak veya yedek üyeler göreve çağrılacak. Görevden el çektirilenler, genel kurulda aday olamayacak.
Olağanüstü genel kurul toplantısı yapılmasına rağmen aynı eksiklik veya aykırılığın devam etmesi halinde meslek birliğinin faaliyet izni iptal edilecek.
Denetimlerde, birliğin iş ve işlemlerinde açık ihmali veya suistimali görülenler, eylemin niteliği ve ağırlığına göre bakanlıkça her zaman görevden el çektirilebilecek.
El çektirmeler nedeniyle zorunlu organların üye sayısı, üye tam sayının yarısının altına düşerse bakanlıkça üç ay içerisinde genel kurulun olağanüstü toplanması sağlanacak. Genel kurul olağanüstü toplanıncaya kadar boş üyeliklere bakanlıkça atama yapılacak.
Hak sahipleri ile meslek birlikleri arasındaki, toplu hak yönetiminin işleyişiyle ilgili olmayan münferit ihtilaflar bakanlığın denetimine tabi olmayacak. Ancak bakanlık gerekli görmesi halinde tarafları arabuluculuğa teşvik edebilecek.
Toplu hak yönetimi
Tasarıyla hangi hakların toplu olarak yönetileceği de belirleniyor.
Hak sahiplerinin bireysel olarak takip etmeleri ve kullanıcılarla bireysel olarak izin sözleşmesi imzalamaları fiilen mümkün bulunmayan hakların takibinin etkinleştirilmesi, hak sahiplerinin bu haklar dolayısıyla elde edecekleri gelirlerin artırılması ve kullanıcılar açısından da çok sayıda hak sahibine ulaşma ve sözleşme yapma güçlüğünün ortadan kaldırılması için toplu hak yönetimi uygulaması getiriliyor.
Bu haklar, tek meslek birliğinin faaliyet gösterdiği sektörlerde bu meslek birliği, birden fazla meslek birliğinin faaliyet gösterdiği sektörlerde ise bakanlıkça yetkilendirilen ortak lisanslama birliği tarafından yönetilecek. İlgili meslek birliklerinin yetkili ortak lisanslama birliğine katılım talepleri reddedilemeyecek. Birden fazla meslek birliğinin faaliyet gösterdiği sektörlerde ortak lisanslama birliğinin oluşturulamaması halinde bakanlık, bu alandaki yetkiyi ilgili meslek birliklerinden birine verecek. Bu haklar bakımından toplu hak yönetim yetkisi sadece yetkili meslek birliği veya yetkili ortak lisanslama birliği tarafından kullanılacak.
Hakların yönetimi hususunda meslek birliğini yetkilendiren ve yetkilendirmeyen hak sahipleri arasında gelirlerin dağıtımı ve kesintiler yönünden ayrım yapılamayacak.
Meslek birliklerini yetkilendirmeyen hak sahipleri adına elde edilen gelirler beş yıl süreyle saklanacak. Bu süre içinde hak sahiplerinin başvurmaması halinde bu gelirler sosyal ve kültürel faaliyetler ile eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere ilgili meslek birlikleri arasında temsil kabiliyetleri oranında paylaştırılacak.
Eser ve bağlantılı hak konularını umuma ileten mahaller ile çoğaltma yapan işletmeler, bulundukları bölgenin özelliği, kapasitesi ile nitelik ve niceliği, eser ve bağlantılı hak konularının sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz bir parçası ve ürün ya da hizmete katkısı olup olmadığı ve benzeri hususlar dikkate alınmak suretiyle tarife tespitine esas olmak üzere bakanlık tarafından sınıflandırılacak veya tasnif dışı bırakılacak.
Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun çerçevesinde faaliyet gösteren radyo-televizyon kuruluşları Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından, kanun dışında kalan ve umuma iletim yapan diğer kuruluşlar ise tarife tespitine esas olmak üzere sınıflandırılacak.
Bu düzenleme kapsamında sınıflandırılan mahal, işletme ve kuruluşlar kullandıkları eser ve bağlantılı hak konularına ilişkin listeleri, teknik olarak imkansız olmadıkça meslek birliklerine bildirmek zorunda olacak.
Kaynak: AA