Kırmızı Dev Nokta: Jüpiter'in Üzerindeki Göz Nedir?
Jüpiter'deki "Kırmızı Göz" İsimli Girdap Neden Halen Devam Ediyor?
-
- 3 dakika
- 7,370
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Stres durumunda kortizolün bağışıklık sistemini baskilamasinin ne gibi bir faydası var?
- Kaos olmadan düzen olur mu?
- Neden bakterilerin ribozoumu ökaryotlar'ın ribozomundan daha küçüktür? Boyut farkının canlıya sağladığı faydalar nelerdir? Niye böyle evrimleş miştir?
- Notalarla (8) oluşturulabilecek müzik kombinasyonu kaç tanedir? Vebunun bir sonu var mıdır?
- Eğer sonsuz güçlü bir tanrı varsa bu tanrıdan olan bütün özellikler de mi sonsuz olmalı?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Science Daily isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Jüpiter'in fotoğrafta gösterilen "lekesi", devasa bir fırtınadır. Dev gezegende Büyük Kırmızı Nokta, Kırmızı Leke ve Kızıl Göz gibi isimlerle anılan bu fırtına tam 300 yıldır devam ediyor ve Dünya'dan 2 kat büyüklüktedir. Daha yakın zamanlarda, Büyük Kırmızı Nokta'nın yarısı büyüklüğünde yeni bir fırtına oluştuğu gözlemlendi. Bu fırtınaya Küçük Kırmızı Nokta ismi verildi. Henüz bu fırtınanın ne kadar köklü bir fırtına olacağı bilinmiyor.
Bu fırtınadan 1635 yılında Leander Banditus'un gözlemlerinden beri haberdarız. Bu fırtına, "kalıcı bir fırtına" olarak tanımlanıyor ve "Kırmızı Dev Nokta" olarak isimlendiriliyor. Her 6 Dünya gününde (her 14 Jüpiter gününde) 1 tur atıyor. Doğu-batı yönünde 24.000 ila 40.000 kilometre arasında bir genişliğe, kuzey-güney yönünde ise 12000-14000 kilometre uzunluğuna sahip.
Harvard Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırmacı olan Pedram Hassanzadeh ve California Üniversitesi'nde sıvı dinamikleri konusunda profesör olan Philip Marcus bu gizemi açıklayabileceklerini düşünüyorlar. Çalışmaları aynı zamanda okyanus girdapları ile yıldız ve gezegen oluşumların katkıda bulunabilecek fikirler içeriyor. Hassanzadeh şöyle diyor:
Şu anki duruma göre kırmızı leke oluştuktan birkaç yüzyıl sonra yok olması gerekiyordu ama halen burada.
Kırmızı lekenin içindeki ve çevresindeki türbülanslar ve dalgalar onun enerjisini dağıtıyor. Aynı zamanda ısısı dağıldığı için enerjisi de azalmalı. En sonunda ise kırmızı leke iki tane farklı yönlerdeki jet akışının ortasına oturmuş. Bu onu yavaşlatmalıydı. Bazı araştırmacılar kırmızı lekenin küçük girdapları yutarak enerjisini koruduğunu öne sürüyor. Marcus ise şöyle anlatıyor:
Bilgisayar modellemeleri bunun işe yaradığını gösterdi ama gerçekte kırmızı lekeyi bu kadar uzun süre hayatta tutacak kadar küçük girdapların çok olmadığı biliniyor.
Gizem, bilinmezliğini sürdürürken, Hassanzadeh ve Marcus kendi modellemelerini oluşturdular. Diğer modellemelerden faklıydı çünkü 3 boyutluydu ve çok yüksek çözünürlüğe sahipti. Çoğu girdap modellemesi yatay rüzgarlardan oluşuyordu ki bu enerjinin büyük kısmının olduğu bölümdür. Ama gerçekte girdapların dikey rüzgarları vardır fakat daha az enerjiye sahiptir. Hassanzadeh şöyle söylüyor:
Daha önceki modellemelerde sadece yatay rüzgarları kullandılar çünkü dikey rüzgarların önemsiz olduğunu düşündüler ya da çok küçük dikey rüzgarlar eklediler çünkü modellemesi oldukça zorluydu.
Ve sonunda dikey rüzgarların kırmızı lekenin gizeminin çözümünü barındırdığı anlaşıldı. Dikey rüzgarlar soğuk gazları yukarıdan merkeze indirirken aşağıdaki sıcak gazları da merkeze çıkarıyordu. Bu sayede girdabın kaybolan enerjisi yenileniyordu.Model aynı zamanda jet akışlarından rüzgarın girdabın çalındığını ve bu sayede enerji pompalandığını da gösterdi.
Hassanzadeh’a göre bu modelleme aynı zamanda dünyadaki girdapların neden uzun sürdüğünü açıklamada da kullanılabileceğini düşünüyor.
Fırtına Üzerindeki Siyah Nokta Ne?
NASA'nın meşhur Hubble teleskobu, Nisan 2014'te Jüpiter'in gerçek renkli fotoğraflarını çekerken, Jüpiter'in de dosdoğru "onlara baktığını" fark etti. Jüpiter'in üzerinde dev bir göz gibi gözüken, aslında Jüpiter'in ekvatorunun 22 derece güneyinde yer alan bir antisiklonik fırtınanın ortasında, simsiyah bir karaltı gördüler:
Fırtınayı asırlardır biliyor olsak da, ortasındaki kapkara nokta pek aşina olmadığımız bir durum. Aslında bilim insanları için buna benzer bir görüntü çok nadir görülen bir durum değil. Çünkü bu, bir "ay tutulması"ndan ibaret.
Jüpiter'in uydularından Ganymede, Io, Europa ve Callisto'nun gölgeleri sık sık Jüpiter üzerine vuruyor. Ancak bu fotoğrafı özel kılan, bu gölgenin tam Kırmızı Dev Nokta'nın üzerindeyken Hubble tarafından yakalanması. Bu sefer gölgesi düşen, Ganymede idi...
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Stres durumunda kortizolün bağışıklık sistemini baskilamasinin ne gibi bir faydası var?
- Kaos olmadan düzen olur mu?
- Neden bakterilerin ribozoumu ökaryotlar'ın ribozomundan daha küçüktür? Boyut farkının canlıya sağladığı faydalar nelerdir? Niye böyle evrimleş miştir?
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/10/2020 11:06:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2919
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Fizik> Astronomi
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Fizik> Astronomi> Gezegen Bilimi> Gezegensel Yüzey Bilimi
- Atmosfer Jüpiter Europa