Koronavirüse karşı geliştirilen aşıların etkinlik yüzdesi nasıl hesaplanıyor?
Salgına karşı geliştirilen aşıların güvenilir olması ve herkese uygulanabilmesi için bazı şartlar yerine getirilmelidir. Bu şartlar için yapılması gerekenler ise uzun zaman alacak çalışmalar gerektirmektedir.
Öncelikle aşıların onay alabilmesi için önünde 3 aşamalı bir klinik deney bulunmaktadır. İlk iki aşamada aşı yalnızca küçük gruplara uygulanmaya başlanır. Aşılar sonucunda bir güven elde edilebilirse ve bir bağışıklık sağlaması söz konusu olursa üçüncü aşamaya geçilir. Üçüncü aşamada ise aşı, artık binlerce kişide denenmeye başlar.
ETKİNLİK NASIL HESAPLANIR?
Etkinlik verilerini anlatmak için daha net bir örnek vermek gerekirse, 200 kişi düşünün. 100 kişiden oluşan ilk gruba plasebo denilen bir nevi tuzlu su olan bir karışım enjekte edilir. Diğer 100 kişilik gruba ise deneyi yapılan aşı enjekte edilmektedir. Bu iki grup sürekli olarak kontrol altında tutulmaktadır. Diyelim ki yalnızca tuzlu su enjekte edilen gruptan hastalığa 10 kişi, aşı olan gruptan da 1 kişi yakalansın. Aşının etkinliğini hesaplamak için öncelikle ilk gruptaki hasta sayısı olan 10 alınır ve ikinci gruptaki hasta sayısı olan 1 sayısından çıkartılır, yüzde 10'dan yüzde 1 çıkarılarak yüzde 9 sayısı elde edilir. Elde edilen bu yüzde 9 sayısı ise aşı grubunda yer alan tüm kişi sayısına bölünür. Yüzde 9/100 yapılır. Çıkan sonuç 9/10 olmaktadır. Yani 0,9. Bu sayının da yüzdeliğinin alınabilmesi için 100 ile çarpılması gerekir. Sonuç olarak elde edilen sayı yüzde 90 olur. Elde edilen bu sayı da aşının etkinlik yüzdesini vermektedir.
Bazı aşıların etkinlik yüzdelerini vermek gerekirse:
Pfizer/BioNTech aşısı etkinlik oranının yüzde 95 olduğunu söylüyor. Moderna'nın etkinlik oranı ise yüzde 94.5 olurken, Sputnik yüzde 95, Oxford Üniversitesi&AstraZeneca aşısı ise yüzde 70 ile yüzde 90 arasında değişiklik gösteriyor.