1960'larda ve 1970'lerde ABD astronotlarını ay'a götüren Apollo komuta modülü, yüksek teknoloji ürünü bir kova, kablo ve devreler oldu. Hacimli uzay giysilerindeki üç erkeğin, 11 gün boyunca, uzaya ve yere sıçradığı sırada kapsülün içine girmiş olduğunu hayal etmek zor.
Şimdi içerideki üç astronotun aynı anda hastalandığını, öksürdüğünü, hacklediğini ve hapşırdığını hayal edin. Bu, 1968 yılında, Apollon 7 ekibinin Dünya yörüngesindeki komuta modülünü test ettiği zaman oldu.
Astronotlar Wally Schirra, Walt Cunningham ve Donn Eisele hepsi aynı anda baş soğukluğuyla geldi. Astronotların yeniden girişleri sırasında kasklarını sıkmayacak kadar sıkıntı çeken o kadar da kötü bir durumdu. Uçuşun çoğu için, üçlü hapşırıyor, öksürüyordu ve soğuk algınlığı yapan insanların yaptığı her şeyi yapıyordu [kaynak: Klunger].
George Clooney ya da Sandra Bullock filmi "Gravity" filminde hapşırmasa da, gerçek astronotlar bunu yapıyor. Ayrıca öksürür ve burunlarını üflerler. Apollo 8'deki Frank Borman, ayın ilk insanlı görevi, kusma ve ishali vardı [kaynak: Howell]. Tüm bu güzel olaylar, bir uzay gemisinin rahat sınırlarında veya bir kask ile bir uzay yürüyüşünde olabilir. Uzaydaki astronotu hapşırtıran şeyler, hepimizin Dünya'da hapşırmasını sağlayan şeylerle aynı şeydir. Ne olduklarını öğrenmeye hazır mısın?
Burunlarımız elektrik süpürgeleri gibidir. Burun delikleri boyunca havaya her emiş yaptığımızda, toz, kir, bakteri ve virüs parçalarını soluyoruz. Bizim burun delikleri, olarak bilinen kıllar kirpiklerburnun kemikli rafları gibi, tahriş edici maddelerin çoğunu filtreleyin carbinates. Bu savunmalara rağmen, bazı mikroplar kaçar ve burun geçişine gider. Bu olduğunda, burundaki minik sinirler, beynin alt bacağında oturan medullaya bir sinyal gönderir. Vücudun komuta merkezi olan beyin, göğüs ve boğazdaki kasların sıkılaşmasını söyler. Ayrıca gözlerin kapanmasını ve ağzın kapanmasını söyler. Boğaz ve göğüs sözleşmesi olarak, bir kişi [kaynak: Washington Post] hapşırır.
Hapşırma tam olarak kötü bir şey değil. Öksürme ve kusma gibi hapşırma, vücudumuzun bizi hasta eden şeylerden kurtarabilmesini, burun boşluğunu tükürük ve tahriş edici bir mukus akışıyla temizlemesini sağlar. Bununla birlikte, hapşırma, bildiğiniz gibi, sinir bozucu, hatta daha çok uzayda. Çünkü uzay kapsülleri ve uzay istasyonları dev mikro yerçekimi petri tabaklarıdır. Mikro yerçekimi ile birleştirilen sıkı mahaller mikroplar için mükemmel bir üreme alanı sağlar [kaynaklar: Klunger, Orenstein].
Eğer bir insan yeryüzünde hapşırır ya da öksürürse, o kişinin ağzının çekimleri yer çekiminden önce 3 ila 6 feet (1 ila 2 metre) uçar ve yere düşer [kaynak: Orenstein]. Uzayda, mikroplar uzun bir süre boyunca askıda kalır. Eninde sonunda yerleştiklerinde, gösterge panelleri, mutfak eşyaları, laboratuar ekipmanları, tuvalet oturakları ve hatta yemek masasına inerler. Dahası, mikro yerçekimi insan bağışıklık sistemine zarar verir, bu da astronotların yavaş hareket eden, yüksek uçan mikroplardan hasta olma ihtimalini artırır.
Mikrogravitenin bulaşıcı hastalıklar üzerindeki etkisini araştıran Brown Üniversitesi'nden Dr. Leonard Mermel'e göre, 106 NASA uzay aracından, 742 mürettebat üyesi arasında 29 bulaşıcı hastalık vakası rapor edilmiştir [kaynak: Orenstein].
Bilim adamları, uzay gemisinin neden insan bağışıklık sisteminin patlak vermemesine yol açtığını tam olarak anlayamıyor. Yaraların iyileşmesi daha zordur ve vücudun enfeksiyonla mücadele eden hücreleri Dünya'da olduğu gibi verimli bir şekilde çalışmazlar. Bu arada, bir astronot hastası yapabilen patojenler aniden kasları filizler ve daha güçlü hale gelir. 2006 ve 2008'de NASA, uzay mekiğinde yetersiz yer çekiminin gıda zehirlenmesinden sorumlu bulaşıcı bakterileri nasıl etkilediğini görmek için uzay mekiğinde salmonella gönderdi. Bakterilerin uzay versiyonunu besleyen fareler hastalanma ihtimalinin üç kat daha fazla oldu. Dünya-bağlı suşu ile enfekte olmuş farelere göre daha hızlı öldüler. Salmonella ve diğer uzay mikropları yüzeylere daha iyi yapışırlar ve antimikrobiyal ajanlar karşısında güldürler. Bu, Dünya'da uzaydan daha az etkilidir [kaynaklar: Associated Press, Klunger, Orenstein].
Uzaydaki astronotların hapşırma ve öksürük gibi küçük bir merakı yok.
Hızlı hapşırma
Yeryüzünde hapşırıcılar havaya 5.000 bakteri yüklü su damlacıkları gönderirken 100 mil (161 kph) hıza kadar seyahat edebilirler [kaynak: Washington Post].
Yine de hapşırma gerçekleşir ve astronotun, özellikle de Mısırlı bir mumyadan daha sıkı bir uzay giysisine sarılmışlarsa, hazırlıklı olması gerekir. Astronotlar sadece ağızlarını örtemez ve "afedersiniz" diyemezler. Kıdemli uzaylı bir oyuncu olan Dave Wolf, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun dışında dolaşırken birkaç kez hapşırmak zorunda kaldı. Wolf'un anahtarı, hapşırma dürtüsü geldiğinde kafanı alçaltmaktır. Eğer değilse, siperinizi bertaraf edeceksiniz ve tükürük ve sümüğü camdan temizlemenin bir yolu yok [kaynak: Malik].
Bilim adamları bütün bu hapşırma, korsanlık ve öksürüğün etkilerinin Mars'a ya da başka bir gök cisimine uzun bir uzay boşluğuna felaket olabileceğini söylüyorlar. Bir astronotta uzun bir uyku bozukluğu ya da enfeksiyon, tüm mürettebatı [kaynakları: Klunger, Orenstein] enfekte ederek dış uzayda kolaylıkla yeniden uyandırılabilir.
Bir uzay yolcusu ne yapmalı? Anahtar, uzayda tahriş edici, bakteri ve diğer mikropların sayısını sınırlamaktır. NASA halihazırda bir uzay aracının içindeki devridaim havasını fırçalamak için yüksek teknolojili filtreler kullanıyor.Astronotlar, dezenfekte edici mendiller, cerrahi maskeler ve solunum maskeleri ile de silahlandırılmaktadır. Ancak bu yeterli olmayabilir. Daha büyük hava filtreleri işe yarayabilir, ancak bu aç-aç temizleyicileri, her volt elektriğin önemli olduğu yerlerde kullanmak mümkün değildir. Bilim adamları, belki de sorunun üstesinden gelmenin en iyi yolunun, başkaları için tarama yaparken, grip ve diğer hastalıklar için astronotları aşılamak olduğunu söylüyorlar.
Bulaşıcı hastalık uzmanı Mermel ayrıca antimikrobiyal malzeme ile yaşam ve çalışma alanlarını duvar kağıdını ve ayak pedallı tuvalet olanaklarını yeniden tasarlamayı önermektedir. Yeryüzünde olduğu gibi, ISS'deki tuvaletler de bir boşluk kapsülün ağırlıksızlığından kaçabilen aşağılık ve bakteri ile kaplıdır. Aslında, 2011 yılında astronotlar, uzay istasyonuna kötü bir koku verdikten sonra kendi özellerini düzeltmek zorunda kaldılar. Astronotlar, 90 milyon dolar değerindeki sıhhi tesisatla, [kaynak: Chow] 'un çalışmasını sağlamaya çalışmak zorunda kaldı.
Tabii ki mikroplar sinir bozucu eleştirmenler ve tüm bu önlemler işe yaramayabilir. Eğer durum buysa, gelecekteki uzay görevlileri doku ve soğuk tıbbın yanında iyi stoklanmalıdır.
Achoo!
Gesundheit!
Sadece kayıt için, son birkaç gündür sıcak ve nemli geçti ve alerjim hiç kimsenin işi gibi atmadı. Bu yazı yazılırken 20 kez hapşırmalıydım. O kadar kötüydü ki, tuvalet kağıdı almam gerekti, çünkü dokularım bitiyordu. Keyfini çıkarın!