Vergi Hatasının Düzeltilmesi Nedir?
Vergi Hatası; vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden, haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır (Vergi Usul Kanunu -VUK* m.116.)
Vergi hatasının düzeltilmesi ise, yargı yoluna gidilmeksizin vergi hatalarının mükellefin başvurusu üzerine veya kendiliğinden vergi dairesi tarafından idari bir şekilde düzeltilmesidir.
Vergi Hataları Nelerdir ?
Vergi Usul Kanunu’na göre vergi hataları ikiye ayrılmaktadır :
- Hesap Hataları,
- Vergilendirme Hataları
Vergi Hukukunda Hesap Hataları Nelerdir?
Hesap hataları, vergi miktarına ilişkin maddi hatalardır. Hesap hatalarının tamamı yargı yoluna başvurulmasına gerek olmadan idari yollarla düzeltilmektedir. Vergi miktarına ilişkin hesap hataları şunlardır;
Matrah Hataları:
Matrah, ödenmesi gereken vergi miktarının belirlenmesini sağlayan değer veya miktardır. Bu miktara belli bir vergilendirme oranı uygulanarak ödenecek vergi miktarı hesaplanır. Bu matrahın yanlış olarak tespiti hainde ödenecek vergi miktarı da farklılık gösterecektir. Matrahın fazla hesaplanması ödenecek verginin de faza hesaplanması sonucunu doğuracaktır.
Vergi Miktarında Hata:
Vergi miktarındaki hatalar vergi oranlarının ve tarifelerin yanlış uygulanmasından kaynaklanan hatalardır. Vergi oranlarının ve tarifelerinin yanlış uygulanması eksik veya fazla vergi hesaplamasına neden olmaktadır.
Mükerrer Vergilendirme:
Mükerrer vergilendirme, aynı vergi kanunu uygulanarak, aynı vergilendirme döneminde aynı matrahlar üzerinde vergi idaresi tarafından birden fazla vergi istenmesi ve alınması gerekir. Örneğin, veraset intikal vergisinin birden çok mirasçı tarafından verilmesi ve her mirasçıya aynı miktarda vergi tahakkuk ettirilmesi.
Vergilendirme Hataları Nelerdir?
Vergilendirme hataları, vergi mükellefiyetine ilişkin olan tespit ve değerlendirme yapılan hatalardır. (VUK m.18)
- Mükellefin Şahsına Hata: Mükellefin şahsına hata, verginin asıl borçlu yerine başka bir kimse adına kesilmesidir. İsim benzerliği nedeni ile ortaya çıkabilen bir durumdur.
- Mükellefiyette Hata: Mükellef, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişidir. Mükellefiyette hata ise, vergiye tabi olmayan ya da vergiden muaf olan gerçek ve tüzel kişiden vergi istenmesi veya alınmasıdır.
- Verginin Konusunda Hata : Vergi konusuna girmeyen ya da vergiden istisna edilmiş gelir, servet, değer ve belge ve işlemler üzerinde vergi istenmesi ya da alınmasıdır.
Vergilendirme ve Muafiyet Döneminde Hata: Vergilendirme döneminde hata, verginin döneminin yanlış gösterilmesi veya süre itibariyle eksik veya fazla hesaplanmış olmasıdır. Vergilendirme dönemi vergi kanunlarınca vergi tarhına esas olan zaman birimidir. Bu zamanda vergi tarh ve tahsil edilir. Muafiyet dönemi ise, belirli bir süre ya da durumla sınırlı olarak vergi alınmamasıdır. Hiç bir faaliyeti olmayan ve tasfiyeye girmiş bulunan şirket hakkında tarhiyat yapılması bir vergilendirme hatasıdır.
Öncelikle belirtelim ki, yargı denetiminden geçmeyen her türlü vergi hatalarına karşı düzeltme yoluna başvurulabilir. İdarece yapılan tarhiyatlarda idare ile mükellef arasında uzlaşma sağlansa dahi uzlaşılan miktarlar da bir hata söz konusu ise uzlaşılan miktarlardaki hatalar açısından da düzeltme yolundan yararlanılabilir. Yine yargı makamları tarafından verilmiş bulunan kararlarda bulunan hatalar ile ilgili olarak da düzeltme yolundan faydalanılabilir. Fakat, yargı kararındaki hata ile ilgili olarak hatanın konu edilerek açılan bir dava neticesinde verilen bir yargı kararının bulunmaması gerekmektedir.
Vergi hataları, vergi memurlarının yapmış olduğu incelemeler sonucunda ortaya çıkabileceği gibi, mükellefin hatayı fark etmesi durumunda da ortaya çıkabilmektedir.
Vergi Hatalarının Düzeltilmesi Yolları
Vergi hatalarında düzeltme zamanaşımı hak düşürücü süredir. Bu süre vergiyi doğuran olayın doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından başlamak üzere 5 yıldır. Örneğin, 2012 yılının Kasım ayında yapılan bir vergi hatasının düzeltilmesi için zamanaşımı süresi 1 Ocak 2013 yılında işlemeye başlayacak ve 5 yıllık zamanaşımı süresi 2018 yılında dolacaktır. 5 yıllık süre sonunda düzeltilmeyen vergi hataları zamanaşımına uğrar ve artık bu hatalar idare tarafından kendiliğinden düzeltilemez. Ancak bu kuralın şu istisnaları vardır;
- Zamanaşımı süresinin son yılı içinde tarh ve tebliğ edilen vergilerde hatanın yapıldığı tarihten itibaren zamanaşımı ek olarak 1 yıl daha uzar.
- İlan yolu ile tebliğ edilip vergi mahkemesinde dava konusu yapılmaksızın tahakkuk eden vergilerde mükellefe ödeme emrinin tebliği edildiği tarihten itibaren zamanaşımı ek olarak 1 yıl daha uzar.
- İhbarname ve ödeme emrinin ilan yoluya tebliğ edilen vergilerde 6183 sayılı kanuna göre haczin yapıldığı tarihten başlayarak zamanaşımı süresi bir yıl daha uzar.
Vergi Mahkemesine Dava Açma Süresi İçinde Düzelme Yoluna Başvurulması
Vergi Usul Kanunun (VUK) 122. maddesi uyarınca mükellefi vergi işlemlerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairelerinden yazılı olarak isteyebilirler. Düzeltme talebini içeren dilekçe vergi dairesine elden verileceği gibi, posta ile taahhütlü olarak da gönderilebilir. Vergi Dairesi Müdürleri kendilerine intikal eden düzeltme işlemlerini 30 gün içinde karara bağlarla. Vergi Dairesi Müdürlüğü yapmış bulunduğu inceleme sonucunda düzeltme işlemini kabul ettiği taktirde düzeltme işlemi yapılır. Düzeltme tarh işlemine karşı yapılmış ise, tarh düzeltirili ve düzeltildiğine dair düzeltme fişi mükellefe tebliğ edilir. Düzeltme tahakkuk işlemine karşı yapılmış ise, yapılan düzeltme üzerine mükelleften fazladan alınan vergi var ise bu mükellefe iade olunur. Bu durumda da düzeltme fişi ile birlikte mükellefe parasını bir yıl içinde iade alması almadığı taktirde bu hakkının düşeceği kendisine tebliğ edilir.
Vergi hatalarında düzeltme işlemini yerinde görülmediği takdirde bu yazı ile mükellefe bildirir. Mükellefin düzeltme istemine 60 gün içinde cevap verilmemesi durumunda yine düzelme işlemi reddedilmiş sayılır. Mükellef düzeltme isteminin reddi bildirimi veya düzeltme isteminin reddedilmiş sayılmasından itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesine dava açma yoluna gidebilir.
Vergi Daireleri tarafından tarh ve tahakkuk edilen ve mükelleflere tebliğ edilen cezalarla ilgili olarak mükellefin bir vergi hatasını tespit etmesi durumunda yasal 30 günlük olan dava açma süresi içerisinde mükellef vergi dairesine başvurarak düzeltme isteminde bulunabilir. Dava açma üresi içerisinde yapılan düzeltme başvuruları dava açma süresini durdurur. Mükellefin 30 günlük dava açma süresinin 10. gününde vergi dairesine başvurarak düzeltme isteminde bulunduğunu varsayarak, Vergi dairesi müdürlüğü tarafından 30 gün içinde istemin reddedilmesi veya 60 gün içinde cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılması halinde ret kararının kendine tebliği veya reddedilmiş sayılma gününden itibaren kalan 20 gün içinde vergi mahkemesinde dava açmak gerekecektir. Bazen vergi dairesi müdürlüğü tarafından kesin olmayan cevaplar verilmekte ya da ek belgeler istenmektedir. Bu durumda bekleme süresi en fazla 6 ay olmalıdır.
Vergi Mahkemesine Dava Açma Süresi Geçtikten Sonra Düzeltme Yoluna Başvurulabilir mi?
Vergi hatalarında düzeltme istemlerinin dava açma süresi geçtikten sonra yapılması da mümkündür. Mükellef vergilendirme hatasını dava açma süresinden sonra fark etmiş olabilir. Bu durumda mükellef Vergi Dairesine yazılı dilekçe ile bizzat ya da posta ile taahhütlü olarak başvurabilir. Bu durumda da Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından gerekli inceleme yapılarak 30 gün içinde istemin reddine veya kabulüne ilişkin bir karar verilmesi gerekmektedir. Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından 30 gün içinde düzeltme isteminin reddine karar verilmesi veya Vergi Dairesi tarafından 60 gün içinde cevap verilmemesi durumunda istemin reddedilmiş sayılması halinde, ret kararının mükellefe tebliği veya kararın reddedilmiş sayıldığı tarihten itibaren 60 gün için Maliye Bakanlığına şikayet yolu ile başvurularak düzeltme isteminde bulunulabilir. Bu başvuruda posta ile taahhütlü olarak yapılabilir. Bu başvurunun da reddedilmiş veya reddedilmiş sayılmasından itibaren 30 gün içinde Vergi Mahkemesinde dava açabilir. Şikayet yolu ile yapılan başvurularda tahakkuk eden vergilerin tahsili işlemi durdurulmamaktadır.
Dava açma süresini kaçırıldığı her durumda düzeltme ve şikayet yoluyla yeniden dava açma hakkı elde edebilir mi?
Dava açma süresinin kaçırılması durumunda, düzeltme veya şikayet yolu yeniden kullanılarak dava açma hakkı elde edilemez. Dava açma yolu, sadece hesap hataları ve vergilendirme hataları için söz konusudur. Kendisine ihbarname tebliğ edilen ve yasal süre içinde dava açmayan mükellefin, düzeltme veya şikayet yolu ile dava hakkını kazanması söz konusu olmayacaktır.
Düzeltme ve Şikayet İdari Yollarından Sonra Açılan Davalarda Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vergi hatalarında düzeltme ve şikayet üzerine açılan davalarda görevli yargı yeri şikayet dilekçesinin verildiği Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün bağlı bulunduğu yerin Vergi Mahkemesidir. Örneğin, İstanbul’da herhangi bir Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne şikayet yolu ile başvurulmuş bulunulması durumunda görevli yargı yeri İstanbul Vergi Mahkemeleridir.