birinci bölümünde aşağıdakilerden söz eden kerem karaosmanoğlu kitabı:
- komplo teorisi ifadesi ikinci dünya savaşından sonra kullanılmaya başlanmış
- komplo teorisi insanlık tarihi kadar eski olsa da asıl kimliğini 18. asır aydınlanma çağına uzanır
- on sekizinci yüzyılda birçok dernek, kulüp ve cemaat yapılanmaları kurulur.
- tapınak şovalyeleri, illimünati, masonlar ve yahudiler bu asırdan itibaren bazı yayınların konusunu oluşturur.
- komplo terorilerinin baş kahramanı her zaman yahudiler olmuştur. ortaçağ'da köklü bir yahudi nefreti söz konusudur. hz isa'nın katlinden sorumlu tutulmaları tarihsel arkaplanı oluştururken her türlü kaotik durumun fatırası da onlara mal edilir.
- komplo teorilerinde üç ana nokta söz konusudur:
1. hiçbir şey tesadüf değildir
2. hiçbir şey göründüğü gibi değildir
3. her şey birbiriyle bağlantılıdır
komplo teorilerinde her zaman bir büyük resim
vardır. kötülük hiç uyumaz. bin yıl sonrasının planlarını yapar. gizemlidir. niyeti kötüdür. manici bir dünya görüşü
, yani iyiler ve kötülerin hiç bitmeyen bir savaş yeridir dünya.
komplo teorilerinde her şey birbirine girmiş görünebilir. vatikan müslümanlarla işbirliği yapıyor olabilir; naziler komünistlerle gizli ittifak kurabilir. komplo teorilerinin anlatıldığı kitaplar- filmler aslında bir komplonun ürünü olabilir
- büyük resme baktığımızda herkes birer piyondur. komplolar tek bir merkezden yönetilir.
- '...büyük skandallar patlak verir, rezaletler açığa çıkarılır, komplolar ifşa edilir, şok edici hadiseler, ünlü insanlar ve korkunç felaketler komplo teorilerinin değişmez unsurudur.
- komplo teorileri tarihi hilenin, sahtekarlığın, çalıntı ve uydurma metinlerin de hikayesidir. çok ünlü siyon prokotollerinin sahte olduğu kanıtlanmıştır. bu büyük komploya göre protokoller 1897'de modern siyonizmin kurucusu theodor herzl
tarafından organize edilen ve basel şehrinde yapılan birinci siyonist kongresi'nin gizli tutanaklardır.
- kutsal kase, opus dei, gül haç kardeşliği; dan brown
un da vinci şifresi
sayısız komplo teorisinin öznesi durumuna gelmiştir.
- komploculukla itham edilenler, bazen suçlu oldukları için yahudi; bazen de yahudi oldukları için suçlanır. bu suçlananlardan biri de yahudi olmayan baptist kökenli rockefellar ailesi
dir.
- umberto eco
nun komplo teorileri ve komplo zihniyetine ironiyle yaklaştığı foucault sarkacı
adlı romanında geçen bazı ifadeler türkiyedeki bazı yazarlara malzeme olmaktan kurtulamamıştır.
- komplo teorisyenleri kitaplarında ve konuşmalarında diğer komplo teorisyenlere gönderme yapar.
- blade runner, uzay yolu, matrix, beşinci element, lost... gibi hollywood yapımı dizi ve filmlerin insanlara özellikle bazı mesajlar verilmesi için yapıldığı iddia edilir. (bkz: ramazan kurtoğlu
)
- peki komplo teorileri gerçekten doğru bir önermeyi içeriyor olamazlar mı? burada doğru olup olmamalarından bağımsız olarak sorun çarpık bir metodolojide yatar. karl r. popper
literatüre armağan ettiği yanlışlanabilirlik
( sifiability ) prensibini komplo terorilerine uygulanabilirdir. popper'a göre yanlışlanamayan teoriler bilimsel değildir; bilimsel önermeler deneysellikle ilgili olmalıdır; deneysel değillerse ve yanlışlanamıyorsa bilimsel örgünün içinde sayılmazlar. bir teoriyi yanlışlayacak araçlara sahip değilsek o teori bilimsellikten uzaktır. işte komplo teorileri de doğaları gereği yanlışlanamazlar.
kanıt nerede sorusuna kanıtlar yok edildi diye bir cevap alabilirsiniz.
- komplo teorisyenlerinin her şeyden kuşku duyarken kendi argümanlarından hiçbir kuşku duymamaları da sorunludur.
- teoriler yanlışlamaya karşı yeni alanlara saparlar.
- komplo teorileri yazı çıkarsa ben kazanırım; tura çıkarsa sen kaybedersin mantığı içinde çalışırlar. bir tür kısır döngüye hapsolur. çünkü yeni katmanlara bulaşırlar.
- popper a göre modern toplum dinin merkeze alındığı dönemi dünyevi bir bakışla ikame etmiştir, her şeyi kusursuz planlayan kadiri mutlak bir komplocu güç tasarlamıştır
- komplo teorileri karmakarışık bir dünyayı basite indirger.
- 'bütün bunlar tesadüf olabilir mi? ' sorusunu komplo teorisyenleri çok sık kullanır.
- komplo teorisyenlerinin sıklıkla başvurduğu argümanlardan biri de 'kimin çıkarına?' cui bono
kimin avantajına sorusu. bu yaklaşım antik yunan'dan beri komploların ortaya çıkarılması için kullanılırkomplo teorilerinde mantıksal
`düşünce yanlışları:`
- yanlış ikilem
: örnek: isa suda yürümüş, ölü diriltmiştir, bunlar mümkün değildir; o halde isa diye biri hiç olmamıştır
- onay çarpıtması
kendi savımız destekleyen teorilere daha kolay destek sağlarız. ararsan bulursun sloganından hareket eder.
- bundan sonra demek i bundan dolayı
sonuçtan yola çıkarak nedeni bulma yöntemi. horoz ötüyor demek ki güneş doğacak.
- ortak kanıya başvurma safsatası
bir fikri birçok insanın onaylıyor olması doğru olduğu anlamına gelmez. dış güçler söylemi
- ispatlama mecburiyeti safsatası
komplocular kendi teorilerini kanıtlamak yerine karşı tarafın kendi teorilerini çürütmesini ister.
- beraberlik yanılgısı
yanlış bir ihtimal hesabına dayanarak, birbiriyle aynı anda olan iki olayın gerçekleşmesinin, tekine göre daha olası olduğu yaklaşımıdır
- orantılılık çarpıtması
11 eylül gibi mega bir olay birkaç militanın yapacağı iş değildir; fonda daha güçlü bir aktör vardır
- atfetme çarpıtması
ikinci dünya savaşının onca nedeni varken hitler'in kişilik sorunlarına bağlanması
- yansıtma ön yargısı
komploların varlığına inanıyorsanız her açıklanmayan şeyin altında komplo görürsünüz
- geri görüş ön yargısı
bugünkü bilgilerimizden geçmişe bakarak hükümler çıkarma yanılgısı
- bahşedilme etkisi
mesela bütün dünya bizim bor kaynaklarımızın peşindedir.
- bulunabilirlik ön yargısı
bulunan, kolay fark edilen bir verinin abartılması. işiniz vardır ve trafik lambaları hep kırmızı yanar
- dikkatsizlik körlüğü
ağaçlara yoğunlaşırken ormanı gözden kaybetme durumu
- grup- içi yanılgısı
kendi grubunun fikirlerini daha inandırıcı bulursun
- normallik ön yargısı
daha önce olmamış bir felaketin gerçekleşme ihtimalinin az olduğu yargısı
- pembe geçmiş ön yargısı
geçmişi daha pozitif görme yanılgısı
- sonucu onaylama
emperyalistler savaş çıkarmayı sever. savaş çıktı. savaş emperyalistler yüzünden çıktı
- geçici hipotez
komploya inananlar geçici yan teorilerle yanlışlamaya engel olurlar.
- kısır döngü safsatası
yeni dünya düzenini illuminati yönetiyor. çünkü yeni dünya düzeni bunu gerektiriyor
- kuşku üzerine sonuç safsatası
anlam verilemeyen olayları cinler veya uzaylılara bağlama durumu.
- dosya çekmeceye safsatası
sonuçları negatif çıkan araştırmalar rafa kaldırılır
- bağlamından çıkarmak
bazı sözleri bağlamı dışında yorumlamak
- otoriteye yersiz başvuru
ilber ortaylı ya cep telefonu hakkında bir şey sormak.
- dolduruşa getirme
mesela bir tartışmada konuyla hiç ilgisi yokken sen batı uşağısın, yahudi geçmişin var demek
- ayağı ayakkabıya uydurma
99 depreminde gölcükteki askeri zaiyata bakıp buna allah'ın gazabı demek
- teksas keskin nişancı yanılgısı
bir veri bolluğunda ya da havuzunda diyelim, işimize geleni alırız.