Mastit, memede kızarıklık, şişme, hassasiyet, ısı artışı ve ağrıyla ortaya çıkabilen, meme dokusunun infeksiyon içeren veya içermeyen, inflamatuar bir hastalığıdır.
Hastalık enfektif olmayan bir inflamasyondan, infeksiyöz bir hastalığa ve son olarak da abse formasyonuna kadar gidebilir.
İçindekiler
- Mastit Nedir?
- Granülomatöz Mastit
- Emziren Annelerde (Lohusa) Mastit
- Mastit Neden Olur?
- Süt Kanalında Tıkanıklık
- Memede Bakteriyel Enfeksiyon
- Mastit Belirtileri Nelerdir?
- Mastit Tanısı Nasıl Konulur?
- Mastit Tedavisi
- Evde Yapılacak Uygulamalarla Mastit Nasıl Geçer?
- Mastit Olmamak İçin Ne Yapılmalıdır?
Mastit Nedir?
Staf. Aureus ve streptokoklar en sık etken mikroorganizmalardır. Mastit en çok emziren annelerde gördüğümüz laktasyon mastiti şeklindedir. Mastit daha az sıklıkla emzirmeyen kadınlarda ve erkeklerde de ortaya çıkabilir. Emzirmeyen kadınlarda görülen mastitlere nonlaktasyonel (laktasyona bağlı olmayan) mastit adı verilir. Emzirmeyen kadınlarda ortaya çıkan mastitlerde altta yatan bir meme kanseri olma ihtimali göz ardı edilmemeli ve bunun için gerekli tetkikler mutlaka tamamlanmalıdır.
Emzirme dışı memede oluşan mastitlerden periduktal mastit, meme başı etrafında başlar ve %90 sigara ile ilişkidir. Yaş ortalaması 35 olan genç hastalarda görülür. Sigaranın meme başı arkasındaki süt kanallarında tahribata yol açtığı ve bakterilere karşı eğilimi arttırdığı düşünülmektedir.
Ayrıca memede nadir de olsa tüberküloz mastiti ve mantara bağlı mastit, sarkoidoz gibi hastalıklara bağlı mastitler görülebilir. Tüberküloz mastitis ve diğer mastitler, ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde ve bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda (AIDS, kronik böbrek yetmezliği gibi) daha sık görülmektedir.
Diğer bir mastit tipi, İdiopatik granülamotöz mastit denilen, nedeni bilinmeyen otoimmün (bağışıklık sistemi elemanlarının meme dokusuna karşı normalden fazla reaksiyon göstermesi) mastittir.
Granülomatöz Mastit
Doğurganlık çağında kadınlarda sıklıkla tek taraflı memede kitle, deriye fistülize apse odakları ve inflamasyonla karakterize, memenin iyi huylu ancak klinik şekli ile meme kanseri ile karışabilen bir hastalığıdır. Tedavisi ise klasik bir mastit gibi değildir. Steroid ve immün supresif ilaçlar tedavide kullanılır.
Emziren Annelerde (Lohusa) Mastit
Mastit, genellikle emziren kadınlarda, meme dokusunun iltihaplanması sonucu oluşur. Emziren kadınlarda yaygın olarak görülen bir sağlık sorunudur. Bu duruma laktasyonel mastit (puerperal) adı verilir. Ufak, bölgesel bir kızarıklıktan meme absesine kadar değişik şekillerde görülür. Ancak mastit sorunu yaşayan kadınların bebeklerini emzirmeye devam etmesi oldukça önemlidir.
Sıklıkla karşılaşılan laktasyonel mastit dediğimiz doğum sonu emziren annelerde görülen mastit, %3-20 oranında görülür. En sıklıkla da doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde ortaya çıkar. Laktasyon süresince herhangi bir zamanda görülebilse de 3 aydan sonra görülme oranı azalmaya başlar.
Mastit Neden Olur?
Mastit gelişimindeki temel mekanizmalar; meme içinden sütün yeterince boşalamaması, sütün meme içinde göllenmesi ve süt içinde bakteri üremesidir.
Süt Kanalında Tıkanıklık
Laktasyonel mastit gelişiminin en sık nedeni memede süt birikimidir. Süt vermek deneyimle öğrenilen bir durumdur. Emzirme tekniğinin yetersiz olması, aynı pozisyonda emzirmek, yeni doğan bebeğin emiş gücündeki zayıflık, memedeki sütün yeterince boşaltılamamasına yol açar. Ayrıca nadir de olsa sütü boşaltan kanalların akışına engel olan dıştan bası gibi nedenlerle de oluşabilen bu süt stazı bakteriler için besi yeri oluşturmakta ve mastite zemin hazırlamaktadır.
Memede Bakteriyel Enfeksiyon
Normalde cilt üzerinde çok sayıda bakteri bulunur. Dolayısıyla mastit meme üzerindeki ciltte olan bu bakterilerden de kaynaklanabileceği gibi, meme ucundaki çatlak, çizik benzeri bir açıklıktan da bakteriler meme dokusu içerisine ilerleyebilir. Meme ucundaki yara ve çatlaklar; hem ağrıya neden olarak emzirmeyi etkilerken hem de bebeğin ağzının içinde ve cilt florasında bulunan bakteriler için giriş kapısı oluşturmaktadır.
Ayrıca annenin kullandığı uygunsuz materyalden yapılmış göğüs pedleri, meme başında irritasyona neden olarak mastit için zemin oluşturabilir.
Mastitin başlaması ile vücutta enfeksiyona karşı vücudun savunma sistemine ait birtakım sitokinler enfeksiyon alanına giderek enfeksiyon yanıtını başlatırlar. Bu da ağrı, şişlik, kızarıklık ve ısı artışı şeklinde kendini belli eder.
Mastit oluşumunda risk oluşturabilecek başka faktörler de vardır.
Bu faktörler:
- Daha önce mastit geçirmiş olma
- Meme ucunda oluşan çatlaklar, yaralanmalar
- Doğru emzirme tekniklerinin uygulanmaması
- Aşırı yorgunluk ve stres
- Yetersiz beslenme
- Sigara içmek
- Nadiren uzun süreli sıkı sütyen takmak, dar kıyafetler giymek, emniyet kemerini tam meme üzerine gelecek şekilde takmak, kucakta ağır eşya taşımak gibi memedeki süt akışını kısıtlayabilecek davranışlar olarak sıralanabilir.
Mastit Belirtileri Nelerdir?
Mastit bulguları hastalığın derecesine göre farklılık gösterebilir. Ancak mastit belirtileri genellikle hızlı ilerleme eğilimindedir.
Sık görülen mastit belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Memede kızarıklık, şişlik ve doku sertliği,
- Memede ısı artışı,
- Memede ilgili meme dokusuna dokunulduğunda şiddetli ağrı hissedilmesi,
- Sürekli veya emzirme sırasında oluşan yanma hissi,
- Koltuk altı lenf bezlerinde şişkinlik,
Mastitte enfeksiyon ilerlediğinde yukarıdakilere ek olarak:
- Anksiyete, stresli olma hali
- Ateş
- Titreme
- Yorgunluk, halsizlik
- Keyifsiz hissetme
- Genel vücut ağrısı gibi belirtiler de görülebilir.
Mastit tedavi edilmediğinde bazı komplikasyonlar gelişebilir. Bu komplikasyonlar şöyledir:
- Tekrarlayan Mastit: Bir kere mastit geçiren kadınlarda bu durumun tekrarlama riski daha fazladır. Mastitin tekrar tekrar oluşması genellikle tedavinin yetersiz olmasından ya da tedaviye geç başlanmasından kaynaklanır.
- Apse: Tedavi edilmeyen ve kronik mastit haline gelen durumlarda memede dokusunda püy toplanması ve apse oluşumu görülebilir. By durumda apse cerrahi olarak drene edilmelidir.
- Sepsis: Sepsis, memedeki enfeksiyonun vücut geneline yayılması sonucu oluşur. Nadir olarak görülmekle birlikte sepsis çok ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Mastit Tanısı Nasıl Konulur?
Mastit tanısı için genellikle hastanın hikayesi ve muayenesi yeterli olur. Doktor hastaya şikayetlerinin ne olduğunu, şikayetlerini arttıran veya azaltan durumları, emzirme düzenini sorabilir. Muayenede ise; memeler; renk değişikliği, ısı artışı ve boyut gibi özellikler açısından değerlendirilir. Memede dokunmayla ağrı hissedilen bölgelerin olup olmadığına bakılır. Hikaye ve muayene memede iltihap ile uyumluysa mastit tanısı konulabilir.
Ultrasonografi tanıyı koymada son derece destekleyicidir. Ultrasonografi, doku enflamasyonunu, heterojeniteyi, apse oluşup oluşmadığını gösterir.
Mastit ve sonrasında oluşabilecek meme apsesi tanısı için görüntüleme yöntemleri sonrası girişimsel yöntemler kullanılarak (iğne ile apse drenajı, örnek alma) küçük apseler kontrol altına alınabilir.
İnflamatuar meme kanseri olarak isimlendirilen bir kanser türü, memede mastit ile benzer belirtilerin oluşmasına neden olur. İnflamatuar meme kanseri nadir olarak görülse de doktor tanıdan emin olmak için meme ultrasonu veya mamografi ve meme MR (Manyetik rezonans görüntüleme) gibi görüntüleme tekniklerinden yardım alabilir. Hastadaki mastit belirtileri tedaviye rağmen geçmiyorsa kanser riskini ekarte etmek için memeden biyopsi alınabilir.
Mastit Tedavisi
Mastit tedavisinde çoğunlukla ilaç tedavisi yeterli olur. Mastit tedavisi için kullanılan ilaçlar şöyledir:
- Antibiyotik: Enfeksiyona bağlı mastit durumunda 7-10 günlük antibiyotik kullanımı gerekli olabilir. Reçete edilen antibiyotik tamamen bitene kadar kullanılmalıdır. Bazı hastalar, belirtilerin hafiflemesiyle birlikte antibiyotik kullanımını bırakır. Ancak bu durumda mastitin tekrarlayabileceği, geçmeyen mastit sorunu oluşabileceği unutulmamalıdır. Mastit tekrarladığında enfeksiyonu ortadan kaldırmak için daha güçlü antibiyotiklere ihtiyaç duyulabilir.
- Ağrı Kesiciler: Parasetamol gibi ilaçlar mastitte memede hissedilen ağrının azaltılmasını sağlar.
Seçilen ilaçların süte geçip bebeğe zarar verebileceği unutulmamalı ve uygun antibiyotik seçilmelidir.
Mastitin tedavisi sırasında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta emzirmenin bırakılmaması hatta daha sık aralarla emzirilmesi gerektiğidir. Bebeğin annesini emmeye devam etmesi, memedeki süt akışını düzenler ve mastit semptomlarının şiddetlenmesini önler. Ayrıca özellikle ilk 6 ayda bebek için ideal besinin anne sütü olduğu unutulmamalıdır.
Mastit sırasında emzirmenin bırakılması, memede süt birikiminin artmasına ve apse gelişimine yol açabilmektedir. Mastitli hastalarda apse gelişiminden şüphelenilirse ultrasonografi yapılarak apse olup olmadığı kontrol edilmelidir. Apse bulunursa ultrasonografi eşliğinde drenaj veya cerrahi yöntemle apsenin boşaltılması gereklidir. Drene edilen sıvının mikrobiolojik olarak incelenmesi yani kültür ve antibogram yapılması gereklidir.
Mastit sırasında annelerin emzirmeye devam etmekle ‘bebeğe mikrop bulaşır’ düşüncesi yanlıştır. Üstelik anne sütü yüksek miktarda antienflamatuar içerikler barındırır, bu da bebek için koruyucu bile olmaktadır.
Bazen anneler bebeğin mastit sırasında hastalıklı memeyi emmek istemediğinden yakınırlar. Sütün tadının değişmesinden kaynaklı bu durumda meme mutlaka pompa ile boşaltılmalıdır.
Evde Yapılacak Uygulamalarla Mastit Nasıl Geçer?
Memesinde mastit olan kadınlar için yapılabilecekler şöyledir:
- Bebek sık sık emzirilmelidir.
- Emzirmeye ilk olarak mastitli meme ile başlanması önerilir. Bebek açken memeyi daha güçlü emecektir ve böylece sütün boşaltılması daha kolay olacaktır.
- Emzirme sonrası memede süt kalırsa sütü sağmak gerekir.
- Bebeği sürekli aynı pozisyonda emzirmek yerine değişik şekillerde emzirmek de önemlidir.
- Memenin yukarısından meme ucuna doğru masaj yapılması, emzirme esnasında süt akışını kolaylaştıracağından mastit gelişimini önlemede olumlu etki gösterebilir.
- Bol sıvı almak,
- İstirahat etmek,
- Ilık duş almak ve memeye ılık –sıcak kompres rahatlatıcı olacaktır.
Mastit Olmamak İçin Ne Yapılmalıdır?
Emziren annelerde memede ağrı ve sertlik çok sık görülüyor. Bu durumun devam etmesini ve mastit hastalığına dönüşmesini engellemek için doğru emzirme tekniklerinin uygulanması çok önemlidir.
Emzirmede yapılması önerilen yöntemler;
- Memenin sütle aşırı bir şekilde dolmasından kaçınılmalı, bebek sık sık emzirilmeli,
- Bebeğin meme ucunu ve başını doğru ve tam bir şekilde kavradığından emin olunmalı, gerekirse el yardımıyla meme ucu bebeğin ağzına yerleştirilmeli,
- Memeden süt gelmesi biraz gecikiyorsa, emzirme öncesi el ile masaj yapılarak birkaç damla süt gelmesi sağlanmalı,
- Bebek farklı pozisyonlarda emzirilmeli ve tüm kadranların boşalması sağlanmalı,
- Emzirme sonrasında memede süt kalırsa fazla süt sağılmalı,
- Günlük olarak meme ucu kontrol edilerek yara, çizik var mı diye bakılmalı,
- Meme ucu nemliliği koruyucu kremlerle desteklenmeli,
- Emzirme öncesinde memeye ılık-sıcak kompres uygulanmalı ve masaj yapılmalı,
- Bebek sütten kesileceği zaman birden değil, yavaş yavaş kesilmeli,
- Sıkı sütyenler ve dar kıyafetler giyilmemeli, meme üzerinde baskı oluşturulmamalı,
- Günlük duş alımı ve hijyene dikkat edilmelidir.
- Probiyotik kullanımı önerilebilir. Probiyotiğin, mastit gelişimini önleyici etkisine dair çalışmalar bildirilmektedir.
Mastit özellikle emzirme dönemindeki kadınlarda sık görülen bir sağlık sorunudur. Mastitin erken dönemde teşhis edilerek tedavisine başlanması ise oldukça önemlidir. Bu sayede anne bebeğini rahatça emzirmeye geri dönebilir. Ayrıca mastit tedavisindeki gecikmeye bağlı komplikasyonların oluşması engellenir. Dolayısıyla memesinde hassasiyet, kızarıklık gibi belirtileri olan kadınlar vakit kaybetmeden bir meme cerrahına başvurmalıdır.