1 milyar 400 milyonu aşkın kişiden oluşan Çin nüfusu, Dünya’daki toplam nüfusun yaklaşık %20’sini oluşturuyor. Bu da Çin’i Dünya’nın en kalabalık ülkesi yapıyor. Hal böyle olunca da Çin’in nüfus özellikleri diğer ülkelerden farklılık gösteriyor.
Çin ile ilgili bilgisi sadece toplam nüfus bazında olan kişiler Çin’i insandan adım atamayacak kadar kalabalık bir ülke olarak düşünebilirler. Özellikle bayram zamanlarında tren istasyonları veya turistik bölgeler aynen bu şekilde olsa da normal zamanda Çin’de yaşamak diğer ülkelerde yaşamaktan çok da farklı değil.En büyük fark, Çin’in nüfus yoğunluğu en fazla olan doğu bölgelerinde birkaç milyon kişinin yaşadığı şehirlerin birbirlerine sadece 15-20 kilometre mesafede bulunması.(bkz.Çin Nüfusu Nerelerde Nasıl Dağılmıştır?)
Genel durum
Çin nüfusu, Dünya nüfusunun yaklaşık %18’ini oluşturuyor. The Atlantic.com sitesinde yayımlanmış olan bir yazı Çin nüfusu ile ilgili ilginç bilgiler içeriyor. İşte o ilginç bilgilerden bazıları:
- Çin nüfusu Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda ve Batı Avrupa’nın toplamı kadar kişiden oluşuyor.
- Aynı zamanda dağılan Sovyetler Birliği, Pakistan, Afganistan, Finlandiya, Polonya, Slovakya, Romanya, Macaristan, Güneydoğu Asya, Japonya, Kuzey Kore ve Güney Kore’nin toplamı nüfusu da Çin nüfusu ile eşdeğer.
- Tüm Afrika, Balkan ve Ortadoğu ülkelerinin toplam nüfusu da Çin’in nüfusu kadar.
- Dünya’nın en kalabalık ikinci ülkesi olan Hindistan nüfusuna, Nepal, Bhutan ve Bangladeş nüfuslarını ekleyince de Çin nüfusu kadar kişiye ulaşılıyor.
Ayrıca:
- Eğer Çin’in Guangdong, Shandong, Henan, Sichuan ve Jiangsu Eyaletleri ülke olsaydı, her biri nüfus bakımından ilk yirmiye girerdi.
- 34 Çin eyaleti içinden 14’ünün nüfusu, A.B.D’deki en kalabalık eyalet olan California’dan daha fazla.
- Çin’de 160’ın üstünde şehrin nüfusu 1 milyon’dan fazla. A.B.D’de nüfusu 1 milyondan fazla olan şehir sayısı sadece 9.
Nüfusu.com sitesinde Çin nüfusunun 1960’dan bu yana değişimi ile ilgili ilgi çekici bir tablo var. Bu tabloya göre 1960’da 667 milyon olan Çin nüfusunun 1963 ile 1974 yılları arasında yıllık %2 dolaylarında büyüdüğü görülüyor. Ardından ülke genelinde çok sıkı bir şekilde uygullanan tek çocuk politikası nedeniyle 1974 ile 1997 yılları arasında Çin nüfusu %1 ile %2 arasında artış gösteriyor. 1997 yılından sonra Çin nüfusu %1’in artında büyüme eğilimine giriyor ve 2010 ile 2011 yıllarında %0.48 artış göstereriyor ki bu oran Çin nüfusunun en az büyüdüğü yılı işaret ediyor.
Nüfusun yaşlanması, ekonomik anlamda Dünya’nın en hızlı kalkınan ülkesi olan Çin’in en son isteyeceği şeylerin başında geliyor. Bu nedenle yaşlanmanın önelenmesi amacıyla tek çocuk politikası önce esnetildi, 2016 yılında ise tamamen kaldırıldı. Şu an Çin’de her ailenin iki çocuk sahibi olmasına izin veriliyor. (Bazı azınlıklar ve kırsal kesimde yaşayanlar için herhangi bir kısıtlama bulunmuyor.)
Çin Nüfus Yoğunluğu
Çin’in Türkiye’den 13 kat daha büyük bir coğrafyaya yayılmasından yola çıkarak aslında Çin’in varolan nüfusu kaldırabileceği varsayılabilir. Zira World Popular Review sitesinde verilen bilgilere göre Çin, kilometre başına düşen 145 kişi ile Dünya’da nüfus yoğunluğu en fazla olan 81. ülke. Çin nüfusu ile ilgili en büyük problem eyaletlerin nüfusunun çok düzensiz bir şekilde dağılmış olması.
Çin genelindeki nüfus yoğunluğu İsviçre ve Çek Cumhuriyeti’ndeki nüfus yoğunluğu ile hemen hemen aynı düzeyde. Ama aynı nüfus yoğunluğu ülkenin en doğusunda kilometre başına 320 kişiye kadar çıkabiliyorken, batı ve kuzeyde kalan bazı bölgelerde 15 kişiye kadar düşebiliyor.
Çin’deki nüfus yoğunluğunun Türkiye ile karşılaştırılması Çin’deki nüfus dağılımının daha belirgin bir şekilde gözde canlandırılmasını sağlayabilir. Çin’in en gelişmiş eyaletlerinden biri olan Jiangsu Eyaleti hemen hemen Ege bölgesi kadar bir alana yayılmış olmasına rağmen 80 milyonu aşkın kişiyi barındırıyor. Öte yandan Çin’in Güneybatısında bulunan Tibet eyaleti Türkiye kadar bir alan kaplamasına rağmen Tibet’te yaşayan kişi sayısı sadece 2 buçuk milyon.
Çin’in nüfus dağılımı ile ilgili bu dengesizliğin en önemli nedenlerinden birkaçı doğu bölgelerinin denize yakın oluşu, bu bölgedeki coğrafi yapı ve iklimin yaşamaya çok elverişli olması. Denize uzak olan kuzey bölgeleri çok karasal ve soğuk, güneybatı bölgeleri de çok dağlık alanlardan oluşuyor.
Kadınlar-Erkek Dağılımı
Çin’de kadın erkek nüfusu oran olarak diğer ülkelerden biraz farklı. Öyle ki Çin’de nüfusun %51.27’sini erkekler oluştururken %48.73’ünü kadınlar oluşturuyor. Bu da Çin’deki erkek nüfusunun kadın nüfusundan 3.000.000’dan daha fazla olması anlamına geliyor.Bazı Çinli erkekler zaman zaman şakayla karışık da olsa evelenecek kız bulamamaktan şikayet etse de bu dengesizliğin temel nedeninde geleneksel doğu kültürün etkileri yatıyor. Geleneksel yaşamın benimsendiği yerlerde erkek çocuk sahibi olmak isteyenlerin kız çocuk sahibi olacaklarını anladıktan sonra kürtaj olması nedeniyle erkek sayısı oran olarak çok öne geçti. Bu durumun önüne geçmeye çalışan Çin hükümeti, Çin genelinde hamilelik esnasında bebeğin cinsiyetinin söylenmesini yasakladı. Kürtaj ise yasallığını korumaya devam ediyor.
2013’te yapılan bir araştırmada Çin genelindeki ortalama yaşam süresinin 74.99 yıl olduğu belirlendi.Bu rakam erkekler için 72.96 yıl iken, kadınlar için 77.27 yıl oldu.Gelişmiş bölgelerde ortalama yaşam süresinin ortalamanın üstünde olması çok normal. Örnek olarak, Şangay’da birkaç yıl sonrası için hedeflenen ortalama yaşam süresi 82 yıl ki bu süre İsviçre gibi en gelişmiş ülkelerdeki ortalama süre ile hemen hemen aynı düzeyde.
1970’li yıllarda uygulamaya konulan ve 40 yılı aşkın bir süre boyunca çok ciddi bir şekilde uygulanan “tek çocuk politikası” nedeniyle Çin’de doğum oranı %0.57’lere kadar düştü.İstatistikler iş gücü konusunda Çin’e önemli sinyaller vermeye başladıktan sonra Çin hükümeti bu konuya bir çözüm aramaya başladı. Önce bazı koşulları sağlayan ailelere ikinci çocuk hakkı verildi. 2015 yılında ise hiçbir şart aranmaksızın bütün aileler iki çocuk hakkına sahip oldu.
2015 yılındaki tahminlere göre Çin nüfusunun %16.5’ini 0-14 yaş arası çocuklar oluşturuyor. Yaşları 15 ile 64 arasında değişen kişilerin oranının %73 iken, 65 yaş ve üzerindeki insanların oranı %10.5.
En Kalabalık Çin Şehirleri
Çin ile ilgili birçok konuda çok çeşitli bilgiler içeren İngilizce site China Highlights‘da en kalabalık Çin şehirleri ile ilgili bir yazı mevcut. İşte bu yazıya göre nüfusu en fazla olan 10 Çin şehri:
Şangay – 23.4 milyon
Çin’in hiç kuşkusuz en gelişmiş şehri. Çin’in en doğusunda yer alır. Sahip olduğu liman sayesinde Çin ekonomisinin kalbi haline gelmiştir. Aynı zamanda modern Çin’in Dünya’ya açılan en önemli kapısıdır.(bkz.Şangay: 25 Milyonluk Dev)
Pekin – 18.8 milyon
Herkesin bildiği gibi Pekin, Çin’in başkenti. Çin’in kuzey bölgesinde yer alır. Uzun yıllardır süregelen hava kirliliği ile büyük bir kararlılıkla savaşmakta ve olumlu sonuçlar görmeye başlamıştır. Nüfus bakımından Şanghay’dan sonra ikinci olsa da trafik yoğunluğu bakımından Şanghay’dan daha yoğun trafiğe sahiptir.
Tianjin – 12.8 milyon
Pekin’in hemen yanıbaşında yer alır. Dünya’nın en yoğun konteyner limanlarından birine sahiptir. Adı Türkiye’de çok bilinmese de Çin için çok önemli bir şehirdir.
Shenzhen – 12.7 milyon
Çin’in en güneyinde, Hong Kong ile Guangzhou şehirleri arasında yer alır. Özellikle elektronik ürünlerin üretimi konusunda çok tanınır. Bulunduğu konum Shenzhen’in hızla gelişmesi ve kalkınmasını sağlamıştır.
Guangzhou – 11.6 milyon
Ticaretle uğraşanların çok yakından tanıdığı şehir. Çin’in en güneyinde Shenzhen’in batısında yer alır. Dünyaca ünlü Canton Fuarı her yıl Guangzhou’da düzenleniyor. Çin ekonomisinin kalkınmasında en büyük paya sahip şehirlerden biri. Kişi başı milli gelir açısından da Çin’de en yukarıdaki şehirlerden biri.
Chengdu – 10.2 milyon
Çin’in batısında yer alan en kalabalık şehir. Çin’in sembolü pandaların anavatanı. Acılı ve çok çeşitli yemekleri ile meşhur.
Dongguan – 8.3 milyon
Çin’in güneyindeki Guangdong Eyaleti’nde bulunan Dongguan çok tanınmasa da çok büyük bir üretim şehri. Birçok kişiye göre büyük Çin şehirleri arasından en fakir olanı.
Chongqing – 8.2 milyon
Dağları, sisli havası ve Yangtze Nehir turları ile ünlü şehir. Herhangi bir eyalete bağlı olmayan dört Çin şehrinden biri. Çinliler’in severek yediği Hotpot yemeğinin anavatanlarından biri.
Shenyang – 7.9 milyon
Çin’in kuzeydoğu bölgesinin en kalabalık şehri. Aynı zamanda Liaoning Eyaleti’nin başkenti. Kuzeydoğu Çin’in en traihi şehirlerinden biri.
Wuhan – 7.9 milyon
Çin’in kısmen iç bölgesinde yer alır. Sahil şehirlerine oranla daha geleneksel yapıdadır. Shanghai ile Chongqing arasındaki bölgede yer alması Wuhan’ın önemini arttırmış ve Wuhan’ı önemli bir ticaret merkezi haline getirmiştir.