Başkalaşım Kayaçları,Heykeltraşlar ve inşaatçılar taşı dayanıklı olduğundan dolayı, yazarlar ise yazılarında değişmezliğin sembolü olarak kullanırlar.
Başkalaşım Kayaçları Özellikleri
Ama yine de, taşın elde edildiği kayaçlar, bazı şartlar altında değişime uğrarlar. Bazı kayaçlar yapı ve kimyasal bileşimleri yönünden çok fazla değişirler.
O kadar kî kayacın ilk oluşumunu sağlayan maddeler tanınmaz hale gelir. Böyle müthiş değişikliklere uğrayan kayaçlara, metamorfik (latince’de “Başkalaşmış” demek tir) kayaçlar denir.
Metamorfik Kayaçlar Nasıl Oluşur
Metamorfik kayaçlar ısı, basınç ve kimyasal reaksiyonların ortak etkisi altında oluşurlar. Yerkabuğunun derinliklerinde kalan kayaçlar dünyânın iç ısısının etkisiyle yumuşayıp akıcı (tam sıvı değil) kıvama gelirler. Dağların oluşumu sırasında görülen aşırı basınç etkisiyle akarak şekil değiştirirler.
Kıtaların kayması ya da dağ oluşumu sırasında kayaçlara etki eden basınç, onların başkalaşması için (metamorfiz ma) yeterli şartları sağlar. Aynı zamanda, bu basınç, minerallerin kristal yapılarının değişerek yeni minerallere dönüşmesini sağlayabilir, örneğin, mika çoğunlukla bu yolla oluşmaktadır.
Kayaçların kimyasal değişimleri birkaç şekilde olur. Sıcalc su, buhar ve gazlar kayacın oksijenini alır, ya da kayaç içinde dolaşan sıvı ve gazların yapılarında bulunan kimyasal maddeler kayaç içindeki küçük boşlukları doldurur. Metal yataklarının oluşum şekli böyledir.
Başkalaşmış kayaçlarda kristalleşme diğer kayaçlardan daha belirgindir. Yüzeyinde değişik renklerde bantlar görülür. Bu bantlar, başkalaşma sırasın daki basınca uyarak, bazan eğri, bazan birbirine bitişmiş, bazan da daireler halindedir.
Metamorfik Kayaçlann Diğer Kayaçlarla Karşılaştırılması
Daha yerküresi oluşurken, içinde mağma vardı.Mağma, fırsat buldukça, yanardağ püskürmeleriyle yeryüzüne çıkarak, bazan da derinlerde boşluklara dolup yavaşça soğuyarak, yeni kayaçlar oluşturmaktadır Eriyik haldey ken soğuyarak oluşan kayaçlara mağ matik kayaçlar denir. En yaygın olanları granit ve bazalttır.
Mağmatik kayaçlar da tekrar ısındıklarında fiziksel ve kimyasal değişime uğrayıp metamorfik kayaç olurlar, örneğin, bazalt başkalaşım sonucu şist oluştflv Bazaltın aksine, şistte mika vardır.
Dağlar, tepeler ve diğer arazi şekilleri nehirler ve buzullarla aşınırlar. Aşınma sonucu; çakıl, kum ve çamur halinde kayaç kırıntıları taşınarak uygun yerlerde birikirler. Zamanla,Kimyasal reaksiyonlar ve basınç etkisiyle bn birikintiler sertleşir ve tortul kayaçları oluşturur. Tortul kayaçlarda başkalaşım sonucu metan.orfik kayaç lara dönüşebilirler. Kuvarsit, kumtaşı nın başkalaşmış şeklidir. Camsı bir görünüşü olan kuvarsit en dayanıklı kayaçtır.
Organik maddelerin çökeltileri sertleşince kireçtaşı ve kömür gibi kayaç ya da kayaca benzer tabakalar oluşurlar. Başkalaşım sonucu; kireçtaşı, mermer; kömür ise antrasit olur. Başkalaşım sırasında, kayaç içinde dolaşan sıcak su, buhar ve gazların taşıdığı metallerin birikmesiyle kayac. cevherli duruma geur. Çinko, bakır ve kurşun gibi değeni metallerin cevherleri bu şekilde oluşurlar. Metamorfik kayaçlarda bulunan cevherler bir çok yerde işletilmektedir. Montana’daki bakır madenleri örnek gösterilebilir. Buradaki kayaçlar öyle şiddetli başkalaşıma uğramışlardır ki bugün bilfîi ilk kayacın ne olduğu anlaşılamanıştır.