This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
B Ü T Ü N Y A P I T L A R I R O M A N
KURK MANTOLU MADONNA Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğdu, 2 Nisan 1948'de Kırklareli'nde öldü. İstanbul İlköğretmen Okulu'nu bitiren Sabahattin Ali, Yozgat'ta bir yıl öğretmenlikten sonra, 1928 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nca Almanya'ya gönderildi. 1930'da döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara ortaokullarında Almanca öğretmenliği, Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde memurluk ve Devlet Konservatuvarı'nda dramaturgluk yaptı. 1945'te Bakanlık emrine alındı, İstanbul'da Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkardı. 1948'de bir yazısı yüzünden tutuklandı, üç ay kadar hapis yattı. Sürekli izlendiği için yurtdışına kaçmak istedi, ancak Kırklareli dolaylarında bir kaçakçı tarafından öldürüldüğü iddia edildi. Şiirler, hikâyeler, romanlar yazdı, çeviriler yaptı. İlk yazıları Balıkesir'de Irmak dergisinde çıkmıştı (1925/26). Sabahattin Ali 1930'lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmişti. Öykülerinde; tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatan Ali, insanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı. Öykü kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Sırça Köşk (1947). Halk şiirinden esinlenerek yazdığı şiirlerini Dağlar ve Rüzgâr'da toplamıştı (1934). Sabahattin Ali, romanlarında da insanın ruhuna ayna tuttu ve gerçeğe bu aynadan baktı. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Ma-donna (1943) adlı romanlarında, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağladı. Sağlığında yayımlanmış dokuz kitabına, Varlık dergisinde tefrika edilen Esirler (1936) oyunu da eklenince on kitabı, yedi ciltlik bir külliyat halinde Varlık Yayınları arasında tekrar basılmıştı (1965/66). Bütün Eserleri önce Bilgi Yayınevi'nde, sonra Cem Yayınevi'nde yeniden basıldı. Bu arada Hikmet Altınkay-nak'ın Sabahattin Ali-Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1987) derlemesi de adı geçen dizide çıktı. Yazar üzerine incelemeler arasında Kemal Sülker'in Sabahattin Ali Dosyası (1968), Asım Bezirci'nin Sabahattin Ali/Hayatı, Hikâyeleri, Romanları (1974), Kemal Bayram'm Sabahattin Ali Olayı (1978), Filiz Ali Laslo ile Atilla Özkırımlı'nın Sabahattin Ali (1979), Reşit M. Ertüzün'ün Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985), Filiz Ali'nin "Filiz Hiç Üzülmesin" (1996), Ramazan
Korkmaz'ın Sabahattin Ali (1997) adlı kitapları ve Almanya'da yayımlanan Elisabeth Siedel'in Sabahattin Ali Mystiker und Sozialist adlı çalışması sayılabilir.
kitapları: Bütün Öyküleri I (1997) Bütün Öyküleri II (1997) içimizdeki Şeytan (199 8) Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1998) Kuyuçaklı Yusuf (1999) Bütün Şiirleri (1999) Çakıcı'nın İlk Kurşunu (2002) .Sabahattin Ali'nin YKYdeki öteki.
SABAHATTİN ALI Kürk Mantolu Madonna ROMAN ODO İSTANB UL .
Yapı Kredi Kültür Merkezi İstiklal Caddesi No. Baskı: İstanbul.Ş. Eylül 2004 ISBN 975-363-802-7 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.250 Kürk Mantolu Madonna / Sabahattin Ali Genel Tasarım: Faruk Ulay — Kapak Tasarımı: Nahide Dikel Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1. Şubat 1998 15.. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. Şti. 285 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: (0 212) 2 52 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 29 3 07 23 . 1997 Bu kitabın telif haklan Onk Ajans Ltd. Baskı: Remzi Kitabevi.Ş. Baskı: istanbul.Yapı Kredi Yayınlan . aracılığıyla alınmıştır. 1943 YKY'de 1.967 Edebiyat .
edebiyatı edebiyat dışı alanların hizmetinde. 5 . karamsar ve melankolik bir ruhun patlamaları şeklinde kendini gösteren iç derinliği. diğerini Sait Fa-ik'in temsil ettiği iki farklı -neredeyse karşıt. yeni bir edebiyat merceği altında incelenmeye değer kılmaktadır. Kuşkusuz. yalnızca Sabahattin Ali ile Sait Faik değil. hatta yapıtlarından çıkarılabilecek pek çok örnekle neredeyse geçersiz ve anlamsız kılmaktadırlar. hiçbir gerçek yazar gereği gibi değerlendirilemez.Önsöz Sabahattin Ali'nin talihsizliklerle örülü yaşamı. kimi zaman da bireyin iç dünyasına eğilen şikayetçi. Türk öykü edebiyatının iki karşıt eğiliminin temsilcileri olarak tanınmış ve tanıtılmıştır. pek tabii ki her ikisi de gerçek ve güçlü edebiyatçı kimlikleriyle. onu modern edebiyatımızın kolayca etiketlendirile-meyecek öncü yazarlarından biri olarak. aynı sığ yaklaşımın bir sonucu olarak görülebilir. Bu yaklaşım Sait Faik'i "bireyci". birini Sabahattin Ali'nin. hep Sait Faik ile birlikte. gizemli yönleri hala tam aydmlatılamamış trajik ölümü.çizgi üzerinde görme ve öyle değerlendirme eğilimi de. oldukça kaba ve şematik bir yaklaşımla. Şimdiye dek çoğunlukla. bu sığ değerlendirmeyi çok aşmakta. Çağdaş öykü edebiyatımızın 50'li yıllardan bu yana ürün veren ustalarını da. çeşitli yönleriyle bugün yeniden. ikincil bir "misyon" olarak kabul eden böylesi önyargılı bir yaklaşımla. sanatçı ruhunun tutkulu derinlikleri ile ülke gerçeklikleri karşısındaki toplumsal bilinci arasında kimi zaman kurabildiği uyumlu denge. Sabahattin Ali'yi "toplumcu" etiketleriyle özetlemekte.
Belki. Roman. sınırları kalın çizgilerle belirlenmiş bir akımı içerisine hapsedilmesi ve orada tutulması. Yazarın Berlin'de geçirdiği iki yıllık (1928-30) öğrencilik döneminin esinlemiş olabileceği bu uzun öykünün ilk çeyreğinde.Romanlarından çok öyküleriyle tanınmış olan Sabahattin Ali adına. Kültür ve sanat alanlarında 80'li yıllarda başlayan ve giderek tırmanan vurdumduymazlık. ailesi tarafından 1980'li yılların başında kurulmuş olan ödül kurumu ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. Evet. Sabahattin Ali'nin roman türündeki eserlerindendir. belki bugün bu değerli yazarımızı bize yeni bir ışık altında gösterecek ilginç çalışmalar derlenebilecekti. memuriyet yaşamının küçük ve dar dünyasını ve karşılaştığı hiç de ilginç biri gibi görünmeyen bir başka küçük memuru -Raif efen6 . Kuyucaklı Yusuf (1937) ve İçimizdeki Şeytan (1940) ile birlikte. roman ya da uzun hikaye. Ama yazar olarak. Ama kurgu ve yapı olarak hikayelerinden farklı olan bu eser. atmosferi ve yarattığı etki ile. Eserlerinin yeniden yayımlanması. yeni bir okur kuşağı için Sabahattin Ali'nin yeniden keşfedilmesi olanağını yaratabilirse. o dünyaya ve hayata bakışı ile olsun. Sabahattin Ali'nin yüzeysel olarak "toplumcu yazar" etiketiyle özetlenmesinin te-melsizliğini gösteren güçlü bir örnektir. yeni bir işe giren bir küçük memurun. elbette toplumcudur. kendini. Eserlerinde bu bilincin yansımalarına elbette rastlanmaktadır. yaşadığı ve edebi eğilimler üzerinde etkisini sürdürdüğü dönemin. İkinci Dünya Savaşı'nı önceleyen yıllarda yaşanmış tutkulu ve marazi bir aşkı eksen almakta. yaşamının çileli macerasını belirleyen yazgısı ile olsun.çağrışımlarını taşımaktadır. Kürk Mantolu Madonna (1943). öykü dalının yanısıra inceleme ve eleştiri dalında da özendirici olabilseydi. edebi kişiliğine karşı haksızlık olacaktır. bu edebiyatımız için gerçek bir kazanç olacaktır. Seçici kurul üyelerinden biri olarak katılımcıların ürünlerini değerlendirme fırsatı bulduğum bu ödül. ondokuzuncu yüzyıl Rus anlatı edebiyatının -özellikle de Dostoyevski ve Gogol'ün. Türk edebiyat ortamından bu olanağı da esirgedi. -kendisinin de yaptığı gibi— Kürk Mantolu Madonna'ya uzun hikaye (novella) demek daha doğru olur.
Turgenyef'in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. Hatta pek alelade.d iyi. Raif efendinin saf yüzü. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?'" cümleleriyle tanıtıyor. tamı tamına böyle biri olduğu izlenimini ediniyoruz. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. hiç de sık rastlanmayan özellikleriyle Türk romanının çok özgün bir karakteri olan Raif efendiyi okura: ""Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. müthiş iptilasının 7 . oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. anlatıcının kendisinin de. biraz i dünyadan uzak. böyle bir aptalı sevmenin hicabıyla. Yazarı da etkilemiş olduğunu düşünebileceğimiz esin kaynağına ilişkin bir ipucunu Raif efendinin defterindeki şu satırlarda bulabiliriz sanıyorum: "Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. Berlin'de bir resim galerisinde rastladığı bir kürk mantolu kadın portresinin ruhunda ateşlediği tutkuyu ve o portrenin ressamı ve modeli olan gizemli kadınla yaşadıklarını hikaye ediyor.tanıttığı neredeyse bütünden bağımsız gibi görünen bölüm yer almakta. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: 'Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. hiçbir hususiyeti olmayan. Romanın esas gövdesini oluşturan ikinci bölüm ise. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. bu anlatıcının. Daha ilk satırlarda. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. 20 Haziran 1933 tarihini atarak başladığı bu defterde Raif efendi. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. İlk 60 sayfalık bölümde. bir Rus öyküsünden fırlamışa benzeyen ve o öykülerdeki anlaşılmaz hummalı hastalıklardan biriyle ölüm döşeğine sürüklenen Raif efendinin siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi. on yıl öncesine dönerek.
" Süslerden uzak. İlk basımı 1943 yılında yapılmış olan bu kitabı. sürükleyici bir 'tahkiye' ile kaleme alınmış olan bu defter.kurbanı olup gidiyordu. Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın dil zenginliği ve lezzeti taşıyan bu yapıtlarını "aslından" okumakla tadabileceklerinin bilincinde olmaları. Genç okurların da. en kuvvetli. yazara ve okura saygısından ötürü kutlamak isterim. en derin. edebiyata. onlardan günümüze uzanan. Füsun Akatlı Şubat 2002 8 . yalın. gerçek edebiyat zevkini ancak. dünden bugüne düşen ışığın kaynaklarına ilgi göstermeleri kendi kazançları olacaktır. ama yine de anlatının özünü yansıtmaya çok elverişli görünen şiirli bir dille. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. içinden geçenleri söyleyememek. Türk anlatı edebiyatının küçük ve zarif bir mücevheri gibidir. dilinde ve anlatımında bir sadeleştirmeye gitmek gibi bir edebiyat barbarlığından kaçınan yayınevini. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. altmış yıl sonrasının okuruna sunarken. Halit Ziya'lardan Sabahattin Ali'lere.
KURK MANTOLU MADONNA .
Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. Bu âlemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde. biraz dünyadan uzak. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?" Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız. en basit bir beşer tecessüsü ile. isteseler de istemeseler de işlemeye mahkûm birer dimağları bulunduğunu.Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. hiçbir hususiyeti olmayan. bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç âlemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: "Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. bunun içinde. dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır. muhakkak ki. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. onların da birer kafaları. bu meçhul âlemi merak etsek. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. Raif efendinin saf yüzü. Benim de Raif efendiyi daha yakından tanımam sadece bir tesadüf eseridir. beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur. belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz. 11 . Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Hatta pek alelade. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. Ne zaman kendimle baş başa kalsam.
fakat haftasına yerime adam aldılar.. Ankara'nın harikulade sonbaharını doya doya içime çekerek ruhumda nikbin** bir hava yaratmak istiyordum.Bir bankadaki küçük memuriyetimden çıkarıldıktan sonra -neden çıkarıldığımı hâlâ bilemiyorum. arkadaşlardan habersiz olarak. evvelce bana yemek yedirmelerini serbestçe rica ettiğim ve sıkılmadan ödünç para aldığım arkadaşlarıma karşı bile değişmiştim. İşin garibi. istasyonla Sergievi arasındaki tenha yolda ağır ağır yürüyor. toz mudur. "Vaziyetin nasıl?" diye sordukları zaman. Tek tük muvakkat* işler buluyorum!" diye cevap veriyor ve hemen kaçıyordum. tezgâhtarlık için müracaat ettiğim mağazalardan ret cevabı alınca yeis içinde gece yarılarına kadar dolaşıyordum. fakat yaklaşan kış. Evvelce bana iş bulmaları için müracaat ettiğim ve hiç de fena muamele görmediğim bazı tanıdıklara sokakta rastladığım zaman başımı önüme eğip hızla geçiyordum. 12 . herhangi bir inşaattan dönen ve parça parça elbiselerinin içinde sessiz ve biraz kam* Geçici. akşamüstü. ** iyimser. Sonu çıkmayacağını bile bile girdiğim birçok kabul imtihanlarının hakikaten sonu çıkmayınca nedense gene üzülüyor. sıkıntımın arttığı ve ihtiyaçlarımın beni bugünden yarma çıkarması bile imkânsız hale geldiği nispette. Bir gün. İnsanlara ne kadar çok muhtaç olursam onlardan kaçmak ihtiyacım da o kadar artıyordu. Birkaç tanıdık tarafından ara sıra davet edildiğim içki sofralarında dahi vaziyetimin ümitsizliğini unutamıyordum. sedir üzerinde yatmanın sonu gelmesini icap ettiriyordu. benim de çekingenliğim.Ankara'da uzun müddet iş aradım. acemi bir gülümseme ile: "Fena değil. akasya ağaçlarının ve çam fidanlarının üzerinde yükselen ve buğu mudur. bana sadece tasarruf için dediler. yaz aylarını sürünmeden geçirmemi temin etti. ne olduğu belli olmayan duman. Bir hafta sonra bitecek olan lokanta karnesini yenileyecek kadar bile param kalmamıştı. mahcupluğum artıyordu. arkadaş odalarında. Halkevinin camlarından aksederek beyaz mermer binayı kan rengi deliklere boğan güneş.. Beş on kuruş param.
kılık kıyafetime baktı. Nitekim araba beş on adım gittikten sonra durdu. kapısı açıldı. Bunların hepsi mevcudiyetlerinden memnun görünüyorlardı. bankadan ayrıldığımdan beri görmemiştim. her şeyi olduğu gibi kabul etmekteydi. evine davet ettiğine pişman olmamış olmalı ki. Tam bu sırada yanımdan hızla bir otomobil geçti. Sık sık görüştüğüm Hamdi'yi. para yardımı yapmasını istemeye geldim zanneder diye çekinmiştim. Güldüm. ayrıldım!" dedim.. "Hiç. beni çağırıyordu. çalıştığı şirketin bazı fabrikalarını dolaşmaktan geliyordu: "Geleceğimi eve telgrafla bildirmiştim. Her şey. Sokuldum.. Yolda anlattığına göre. Hayret etti: "Nereye girdin?" İstemeye istemeye cevap verdim: "Açıktayım!" Beni baştan aşağı bir süzdü. geziniyorum!" "Gel. Şu halde bana da yapacak başka bir şey kalmıyordu. aynı zamanda orman ve kereste işleriyle uğraşan bir şirkette müdür muavini olduğunu ve oldukça iyi bir para aldığını biliyordum. İşsiz zamanımda kendisine müracaat etmeyişim de hemen hemen bunun içindi: İş bulmasını rica etmeye değil de. herhalde hazırlık yapmışlardır. Yoksa seni davet etmeye cesaret edemezdim!" dedi. Makine vesaire komisyonculuğu yapan. üstünde yer yer otomobil lastiği izleri uzanan asfalt. "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. "Hayır. başını uzatmış. elini dostça bir tebessümle omzuma vurarak: 13 . "Hep bankada mısın?" diye sordu.bur yürüyen ameleler. Başımı çevirip baktığım zaman camın arkasındaki çehreyi tanıdığımı zannettim. bize gidelim!" Cevabımı beklemeden bana yanında yer açtı. mektep arkadaşlarımdan Hamdi.
Her zaman ihmalkâr olmayan. Mühimce mevkilere geçen adamların esaslı âdetlerinden biri de galiba eski -ve kendilerinden geri kalmış. o zamana kadar "siz" diye hitap ettikleri dostlarına birdenbire ahbapça "sen" diyecek kadar alçakgönüllü ve babacan oluvermek. Fakat sonra buna lüzum görmeyerek yavaşça dışarı süzüldü. Küçük. Hiç çekinmeden yanımda öpüştüler. Gıpta ettim. karşısındakinin sözünü yarıda kesip rastgele manasız bir şey sormak ve bunu gayet tabii olarak. aldırma!" dedi. misafir odasının ortasında dikilip kaldım. oturun!" demek geçti. Üzeri sırma çiçekli lacivert koltuklardan birine oturdum. yamalı siyah ço-raplarıyla. Hamdi beni yalnız bırakarak yıkanmaya gitti. hatta çok kere şefkat ve merhamet dolu bir tebessümle birlikte yapmak. Ne yapacağımı bilmediğim için onlardan birini aldım. hanıma ait olduğu anlaşılan bir kitap rafında. Bir müddet düşündü. Beni karısına tanıtmadığı için. kimseye haber vermeden gitmeyi ve bu sıkıntılı vaziyetten kurtulmayı düşündüm. Bir eliyle ıs14 . daha açmadan Hamdi kapıda göründü. Galiba zihninden "Buyurun. Hamdi'ye kızmak ve gücenmek aklıma bile gelmedi."Bu akşam konuşup bir çare buluruz. Fakat bu sırada beyaz önlüklü. kenarda. yaşlı bir köylü kadın. hatta bu gibi kaidelere fazlaca dikkat eden ve hayattaki muvaffakiyetinin bir kısmını da bu dikkatine borçlu olan Hamdi' nin beni böyle ortada bırakı-vermesinin sebebini düşündüm. Biraz çirkin. Halinden memnun ve kendinden emin görünüyordu. ne yapacağımı bilmeden. Duvarlarda aile ve artist fotoğrafları. misafirler tarafından bir hayli hırpalanmışa benziyordu. kalkıp. etrafıma baktım. fakat şirin bir evde oturuyordu. fakat cana yakın bir karısı vardı. Sadece. başörtülü. Demek artık tanıdıklara yardım lüksünü bile yapacak hale gelmişti. hiç ses çıkarmadan kahve getirdi.. yirmi beş kuruşluk birkaç romanla moda mecmuaları vardı. Karısı da kapının yanında duruyor ve belli etmeden beni süzüyordu..arkadaşlarına karşı gösterdikleri bu biraz da şuurlu dalgınlıktı. Bütün bunlarla son günlerde o kadar çok karşılaşmıştım ki. Bir sigara iskemlesinin altına dizilmiş bulunan birkaç albüm. Sonra.
benim gibi olmadığına seviniyordu. Erkenden gel. bunu burada yüzüne vuramayacağımdan emin olduğu için pervazsızca konuşuyordu.." Bana rast geldiğinden memnun görünüyordu. eriştiği mertebeleri gösterebildiğine. "Yarın sabah bana uğra" diyordu.. hayatta bir müddet beraber yürüdüğümüz insanların başına bir felaket geldiğini. Şiir. benim halimi düşünerek. küçük bir çocuğa nasihat verir gibi konuşuyor ve bu cesareti hayattaki muvaffakiyetinden aldığını tavırlarıyla göstermekten de hiç çekinmiyordu.. beni gör!" Bunları söylerken mektepte kendisinin de ileri gelen tembellerden olduğunu tamamen unutmuşa benziyordu.. Yahut da. bilirim. Söyledim ya!. bir şeyler düşünürüz. pek çalışkan değildin ama. anlat!" diye sordu.lak saçlarını tarıyor. hemen doğruldum ve elimi uzatarak: 15 . O "Bırak böyle şeyleri canım!" diyerek pratik hayatın muvaffakiyetlerinden. Hamdi de bana aynı hislerle hitap eder gibiydi: "Yazı filan yazıyor musun?" dedi. edebiyat gibi boş şeylerin mektep sıralarından sonra ancak zararlı olabileceğinden bahsetti. Nedense. münakaşa edilebileceğini asla aklına getirmeden. İhtimal. yahut da. "Hiç!. alaka ve merhamet göstermek isteriz. Yerinden kalkar gibi bir hareket yaptı. hikâye!" "Bir faydası oluyor mu bari?" Gene güldüm. Unutma.. bunun ehemmiyeti yok. Sen zeki çocuksundur.. pek ahmakça olduğunu adamakıllı hissettiğim bir gülümseme ile hayran hayran ona bakıyor ve bu halimle kendisine daha çok cesaret veriyordum. nasılsın bakalım. herhangi bir sıkıntıya düştüklerini görünce bu belaları kendi başımızdan savmış gibi ferahlık duyar ve o zavallılara. ötekiyle açık yakalı beyaz frenk gömleğinin düğmelerini ilikliyordu. "Ara sıra.. "E. Yüzümde.. "Bakalım. sanki bize de gelebilecek belaları kendi üstlerine çektikleri için. Kendisine cevap verilebileceğini. Hayat ve zaruretler insana birçok şeyler öğretir.
Bu anda hatırladım.. Halbuki dün akşam evinden çıktığım sırada buna hiç niyetim yoktu. Kapıya kadar geldim. bana fevkalade temiz ve ferahlatıcı geldi. Hava."Bana müsaade!" dedim. Adeta nefsime: "Dün akşam ses çıkarmadan dinledin ve onun sana karşı velinimet tavrı takınmasına razı oldun ya. Elini sıkmaya cesaret edemeden iskemleye iliştim. İçimde bir ümitten ziyade. bunu sonuna kadar götürmeli. bir şey yaparız!" gibi her müracaat ettiğim hayır sahibinden dinlemeye alıştığım beylik sözlerle beni uğurlamış-tı. "Olur. kendimi tezlil edilmiş** görmek arzusu vardı. * Açık. Dışarı çıktığım zaman ortalık adamakıllı kararmış. sen yarın bana uğra! Üzülme canım!" diyerek sırtımı okşadı. Şapkamı alırken: "Hanımefendiye hürmetler!" dedim. Buna rağmen gittim. "Bakalım. Şimdi onun karşısında hakikaten amirim. Ama sen bilirsin!" Beni yemeğe çağırdığını unutmuştum. belirgin. Hademe beni evvela küçük bir odaya alıp bekletti. Dün akşam beni yolda otomobiline alan mektep arkadaşımla. Bana başıyla bir iskemle gösterdi ve işine bakmakta devam etti. Hamdi önünde serili duran bir sürü kâğıt ve içeri girip çıkan bir sürü memurla meşguldü. Ertesi gün. sokak lambaları yanmıştı. haydi bakalım. olur. Derin bir nefes aldım. hatta velinimetimmiş gibi bir şaşkınlık duyuyor ve bu kadar alçalan benliğime bu muameleyi cidden layık görüyordum. "Neden canım. Fakat o tamamen unutmuş görünüyordu. Ham-di'nin yanına girdiğim zaman yüzümde gene o dünkü ahmakça tebessümün bulunduğunu hissettim ve kendime daha çok kızdım. sen buna layıksın!" demek istiyordum. 16 . ** Hakarete uğramış. daha erken. Zaten sarih* bir vâitte de bulunmamıştı. Ağır ağır yürüdüm. öğleye doğru Hamdi'nin şirketine gittim. nedense.. bir şey düşünürüz. biraz tozla karışık da olsa.
. Niçin bırakıp gidemiyordum? Kırk lira aylığı mı feda edemiyordum? Yoksa Hamdi'ye karşı ayıp bir harekette bulunmuş olmaktan mı çekmiyordum? Hayır! Aylardan beri süren işsizlik. Bazı bankalarda ve bilhassa kendi bankamızda işlerimizi takip edeceksin. Ben müdürle konuştum. buna rağmen onun bana dair. kendi işlerine bakarsın. Muvaffakiyetler!" Koltuğundan kalkmadan elini uzattı.. tayinini yapacağız. neysek gene oyduk. ne kadar dıştan. Hadi bakalım!. yalnız mevkiinin icaplarını yaptığını ve bunun da belki hakikaten lüzumlu olabileceğini düşündüm. ne kadar boş ve bilhassa asıl insanlıkla ne kadar az alakası olan şeylerdi. İşin asıl garip tarafı. Sonra ağır ağır. sadece burada bulunuşumaydı. birkaç adım yürüyerek ilk rast geldiğim hademeye mütercim Raif efendinin odasını sordum. Fakat dışarı çıkınca koridorda bir müddet durakladım ve bana tarif ettiği odaya gitmekle burayı bırakıp çıkmak arasında bir hayli tereddüt ettim. yüzüme o cesur ve manalı gözlerini dikerek ilave etti: "Yani bir iş icat ettim. Sonra. kendime de değil... bana iyilik ettiği için. İleride tabii artar. Boş zamanlarında içeride oturur.on iki saatten biraz fazla bir zaman içinde. benim ona dair öğrendiğimiz bazı şeyler. ikimiz de bu değişikliği olduğu gibi kabul ediyor ve tabii buluyorduk. başım önümde. İstediğin kadar şiir yaz......... Yorucu bir şey değil. samimi bir memnuniyet vardı.. Onun aslında hiç de fena bir insan olmadığını. Benim kızgınlığım Hamdi'ye değil. buradan çıkınca nereye gideceğimi. Adeta şirketle bankalar arasında irtibat memuru gibi bir şey. Dün akşamdan beri ne Hamdi.. Fakat sana şimdilik pek fazla veremeyeceğiz: Kırk elli lira. aramızda ne kadar büyük bir mesele hâsıl olmuştu! insanlar arasındaki münasebetleri tanzim eden amiller ne kadar gülünç.. Adam eliyle gayri muayyen bir kapıyı gösterdi ve geçti. bazı küçük ve teferruata ait şeyler bizi ayrı istikametlere alıp götürmüşlerdi. Tekrar durdum.. nerede iş arayacağı17 . Odanın tenhalaştığı bir anda arkadaşım başını kaldırarak: "Sana bir iş buldum!" dedi. Sokuldum ve teşekkür ettim. ne de ben hakikatte değişmiş değildik. Yüzünde.
mı bilmemek... Ve artık tamamıyla pençesine düşmüş olduğum bir cesaretsizlik... İşte beni o loş koridorda tutan ve oradan geçecek olan diğer hademeyi beklemeye sevk eden bunlardı. Nihayet rastgele bir kapıyı araladım ve içeride Raif efendiyi gördüm. Onu evvelden tanımıyordum. Buna rağmen, masasının başına eğilmiş gördüğüm bu adamın başkası olamayacağını derhal hissettim. Sonradan bu kanaatin nereden geldiğini düşündüm. Hamdi bana: "Bizim Almanca mütercimi Raif efen-; dinin odasına senin için bir masa koydurdum, kendisi sessiz sedasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz" demişti. Sonra herkese bay, bayan denildiği bu sıralarda ondan hâlâ efendi diye bahsediyordu. İhtimal bu tariflerin kafamda yarattığı hayal orada gördüğüm kır saçlı, bağa gözlüklü, tıraşı uzamış adama pek benzediği için hiç çekinmeden içeri girmiş, başını kaldırıp dalgın gözlerle bana bakan zata: "Raif efendi sizsiniz, değil mi?" diye sormuştum. Karşımdaki bir müddet beni süzdü. Sonra hafif ve adeta korkak bir sesle: "Evet, benim! Siz de galiba bize gelen memursunuz. Biraz evvel masanızı hazırladılar. Buyurunuz, hoş geldiniz!" dedi. İskemleye geçip oturdum. Masanın üzerindeki soluk mürekkep lekelerini, çizgileri seyretmeye başladım. Bir yabancı ile karşı karşıya oturulduğu zaman âdet olduğu üzere oda arkadaşımı gizliden gizliye tetkik etmek, kaçamak bakışlarla hakkında ilk -ve tabii yanlışkanaatler edinmek istiyordum. Fakat onun bu arzuyu hiç hissetmediğini ve başını tekrar önündeki işe eğerek ben odada yokmuşum gibi meşgul olduğunu gördüm. Öğleye kadar bu hal devam etti. Ben artık gözlerimi pervasızca karşımdakine dikmiştim. Kısa kesilmiş saçlarının tepesi açılmaya başlamıştı. Küçük kulaklarının altından gerdanına doğru birçok kırışıklar uzanıyordu. Uzun ve ince parmaklı ellerini önündeki kâğıtlar arasında gezdiriyor ve sıkıntı çekmeden tercüme yapıyordu. Ara sıra, bulamadığı bir kelimeyi düşünür gibi gözlerini kaldırıyor ve bakışlarımız karşılaşınca yüzünde gülümsemeye benzer bir hareket oluyordu. Yandan ve tepeden bakınca hayli yaşlı göründüğü halde çehresinin, hele böyle gü18
lüşme anlarında, insana hayret verecek kadar saf ve çocukça bir ifadesi vardı. Sarı ve altları kırpılmış bıyıkları bu ifadeyi daha çok kuvvetlendiriyordu. Öğle üzeri yemeğe giderken, onun yerinden kımıldanmadığını, masasının gözlerinden birini açarak önüne kâğıda sarılmış bir ekmek ve bir küçük sefertası gözü çıkardığını gördüm. "Afiyet olsun!" diyerek odayı terk ettim. Günlerce aynı odada karşı karşıya oturduğumuz halde hemen hemen hiçbir şey konuşmadık. Başka servislerdeki memurlardan birçoğuyla tanışmış, hatta akşamüzeri beraber çıkarak bir kahvede tavla oynamaya bile başlamıştık. Bunlardan öğrendiğime göre, Raif efendi müessesenin en eski memurla-rındandı. Daha bu şirket kurulmadan evvel, şimdi bizim bağlı olduğumuz bankanın mütercimiymiş, oraya ne zaman geldiğini kimse hatırlamıyordu. Başında oldukça kalabalık bir aile bulunduğu, aldığı ücretle ancak geçinebildiği söyleniyordu. Bu arada kıdemli olduğu halde, şuna buna bol bol para savuran şirketin, onun ücretini neden artırmadığını sorunca, genç memurlar gülerek: "Hımbılın biridir de ondan. Doğru dürüst lisan bildiği bile şüpheli!" diyorlardı. Halbuki Almancayı gayet iyi bildiğini ve yaptığı tercümelerin pek doğru ve güzel olduğunu sonradan öğrendim. Yugoslavya'nın Susak limanı üzerinden gelecek dişbudak ve köknar kerestelerinin evsafına veya travers delme makinelerinin işleme tarzına ve yedek parçalarına dair bir mektubu kolayca tercüme ediyor, Türkçeden Almanca-ya çevirdiği şartname ve mukavelenameleri şirket müdürü hiç tereddüt etmeden yerlerine yolluyordu. Boş kaldığı zamanlarda masanın gözünü açıp, oradan dışarıya çıkarmadan, dalgın dalgın kitap okuduğunu görmüş ve bir gün: "Nedir o, Raif bey?" diye sormuştum. Sanki bir kabahat yaparken yakalamışım gibi kızarmış, kekeleyerek: "Hiç... Almanca bir roman!" demiş ve hemen çekmeyi kapatmıştı. Buna rağmen şirkette hiç kimse onun bir ecnebi dili bileceğine ihtimal vermiyordu. Belki de hakları vardı, çünkü hal ve tavrında hiç de lisan bilen bir insan kılığı yoktu. Konuşurken ağzından yabancı bir kelime çıktı-C,ı, herhangi bir zaman dil bildiğinden bahsettiği duyulmamış; 19
elinde veya cebinde ecnebi gazete ve mecmuaları görülmemişti. Hulasa, bütün varlıklarıyla: "Biz Frenkçe biliriz!" diye haykıran insanlara benzer bir tarafı yoktu. Bilgisine dayanarak maaşının artırılmasını istemeyişi, başka ve bol ücretli işler aramayı-şı da, hakkındaki bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Sabahları tam vaktinde geliyor, öğle yemeğini odasında yiyor, akşamları, ufak tefek alışverişlerini yaptıktan sonra hemen evine gidiyordu. Birkaç kere teklif ettiğim halde kahveye gelmeye razı olmadı. "Evde beklerler!" dedi. Mesut bir aile babası, diye düşündüm, bir an evvel çoluğuna, çocuğuna kavuşmaya can atıyor. Sonradan hiç de böyle olmadığını gördüm, fakat bunlardan daha ileride bahsedeceğim. Onun bu devamlılığı ve çalışkanlığı, dairede horlanmasına mâni olmuyordu. Bizim Hamdi, Raif efendinin tercümelerinde küçük bir daktilo hatası bulsa, hemen zavallı adamı çağırıyor, bazan da bizim odaya kadar gelerek haşlıyordu. Diğer memurlara karşı daima daha ihtiyatlı olan ve her biri bir türlü iltimasa dayanan bu gençlerden fena bir mukabele görmekten çekinen arkadaşımın, kendisine asla mukabeleye cesaret edemeyeceğini bildiği Raif efendiyi bu kadar hırpalaması, birkaç saat geciken bir tercüme için kıpkırmızı kesilerek bütün binaya duyuracak şekilde bağırması gayet kolay anlaşılabilirdi: İnsanları, kendi cinslerinden biri üzerinde kudret ve salahiyetlerini denemek kadar tatlı sarhoş eden ne vardır? Hele bunu yapmak fırsatı, birtakım ince hesaplar dolayısıyla, ancak muayyen bazı kimselere karşı kendini gösterirse. Raif efendi, ara sıra hastalanır ve daireye gelemezdi. Bunlar çok kere ehemmiyetsiz soğuk algınlıklarıydı. Fakat senelerce evvel geçirdiğini söylediği bir zatülcenp onu fazla ihtiyatlı yapmıştı. Ufak bir nezlede hemen evine kapanıyor, dışarı çıktığı zaman kat kat yün fanilalar giyiyor, dairede bulunduğu zamanlar asla pencere açtırmıyor ve akşamüzerleri boynuna, kulaklarına atkılar dolayıp, kaim fakat biraz yıpranmış paltosunun yakasını iyice kaldırmadan gitmiyordu. Hasta zamanlarında da işini ihmal etmezdi. Tercüme edilecek yazılar bir odacı ile evine gönderilir ve birkaç saat sonra aldırılırdı. Buna rağmen müdürün ve bizim Hamdi'nin Raif efendiye karşı muamelele20
işlerini görüyor. dedim. seni şu mızmız. birkaç gün yokluktan sonra her gelişinde adamcağızı: "Nasıl? İnşallah artık bitti ya?" diye iğneli geçmiş olsunlarla karşılarlardı. bizim odaya kadar gelmiş. artık ben de Raif efendiden sıkılmaya başlamıştım. sırf daktiloların Raif efendiye ehemmiyet vermemeleri yüzünden geç kalmış olan bir tercüme için Hamel i. o oldum olası böyle yaşamaktaydı. Arkadaşların anlattığına göre. Bir gün gene. Elimde bir evrak çantasıyla bankaları ve siparişlerini kabul ettiğimiz devlet dairelerini dolaşıyor. Buna rağmen karşımdaki masada canlı olduğundan şüphe ettirecek kadar hareketsiz oturan. Bununla beraber. en haksız ithamlarına hep aynı sakin ve ifadesiz bakışla mukabele ediyor. tercüme yapan veya çekmesinin gözündeki "Almanca romanını" okuyan bu adamın sahiden manasız ve sıkıcı bir mahluk olduğuna kanaat getirmiştim. ara sıra bu evrakı tanzim edip müdüre veya müdür muavinine izahat vermek için masamın başına geçiyordum. hastalıklı haline rağmen atmıyoruz!" demek isteyen bir şey vardı. anlayamadığım bir itiyatla birtakım kitaplar okuyor ve akşamları alışverişini yapıp evine dönüyordu. Kendisinin herhangi bir şekilde heyecanlandığını şimdiye kadar gören yoktu. nebatlarınkinden pek de farklı olmayan bir hayat bulunduğunu tahmin ediyordum: Bir makine gibi buraya geliyor. oldukça sert bir sesle: "Daha ne kadar bekleyeceğiz? Size acele işim var. iskemlesinden süratle doğrularak: 21 . Hâlâ Macar şirketinden gelen mektubun tercümesini getirmediniz!" diye bağırmıştı. Öteki. birbirine tıpkı tıpkısına benzeyen bu bir sürü günlerin ve hatta senelerin içinde. Ruhunda herhangi bir şeyler olan bir kimsenin bunları ifade etmek arzusuna mukavemet edemeyeceğini düşünüyor. İhtimal. Amirlerinin en yersiz. Şirkette pek fazla oturduğum yoktu. gideceğim. Bunu ikide birde yüzüne vurmaktan da çekinmezler. hastalık zamanları yegâne değişiklikti.rinde: "Bak. bu kadar sessiz ve alakasız bir insanın içinde. yaptığı tercümeleri daktiloya verir ve alırken hep aynı manasız tebessümle rica ve teşekkürde bulunuyordu.
"Ben bitirdim efendim! Hanımlar bir türlü yazamadılar. ben de onlara söyledim!" Hamdi daha çok bağırdı: "Bana cevap vereceğinize size havale edilen işi yapın!" Ve kapıyı vurarak çıktı. Beş on basit fakat fevkalade ustaca çizginin içerisinde bütün hüviyetiyle o vardı. bütün bu manasız sahne esnasında bana küçük bir nazar atmaya bile lüzum görmeyen Hamdi'yi düşündüm. Nihayet kalemi yanına bıraktı. tekrar daktiloların odasına gitti. önüne bakıyordu. Ben. sinirli bir adamın. Yazı yazmıyor. üzerine bir şeyler çizdiği kâğıdı aldım. kendinden emin bir tebessümün belirdiğini görür gibiydim. Eli kâğıdın üzerinde ağır ağır hareket ediyor ve o. herhangi bir şeyle meşgul olması değildi. farkında olmadan. fakat onun biraz evvel odanın ortasında nasıl avaz avaz bağırdığını gören bir insan için yanılmaya imkân 22 . Başkalarının aynı benzeyişi bulacaklarını pek zannetmem. "Ben size bu işin hepsinden acele olduğunu söylemedim mi?" "Evet efendim. Avuç içi kadar kâğıdın üzerinde Hamdi'yi görüyordum. bir adımda karşı masaya vardım ve Raif efendinin. Eline bir kurşunkalem alarak kâğıdı karalamaya başladı. Hatta dudaklarının kenarında. Raif efendi de onun arkasından çıkarak daktilolara tekrar yalvarmaya gitti. Yüzünde insanı hayret. Gördüğü şeyden memnun olduğunu. Ben gözlerimi hiç ayırmadan ona bakıyordum. hatta hiddete sevk eden o sarsılmaz sükûn vardı. Bu sefer yüzünde yepyeni bir ifadenin peyda olduğunu görünce şaşırdım: Adeta birisine acır gibi bir hali vardı. Kendilerine başka işler verilmiş!" dedi. Hemen fırladım. ikide birde durup gözlerini küçülterek. hatta teker teker araştırılınca belki hiçbir tarafı benzemiyordu. sarı bıyıklarının hemen alt tarafında. yüzünü saran o belli belirsiz gülümsemeden anlıyordum. karaladığı kâğıdı uzun uzun seyretti. Bu sırada tekrar içeri giren Almanca mütercimi. birtakım çizgiler çiziyordu. Meraktan yerimde duramıyordum. Buna bir göz atınca hayretimden donakaldım. Fakat bu hareketi. yerine geçerek başını önüne eğdi. Kalkacağım sırada o doğruldu.
Sanki on senelik arkadaşımı ilk defa bugün sahiden tanıyordum.yoktu. Aynı zamanda bu resim bana birdenbire Raif efendiyi de izah etmişti. biraz evvel beliren ışığa rağmen. belirgin. önünde bütün küçüklüğü ile çırpınan birine karşı taş gibi durmaktan başka ne yapabilirdi? Bütün teessürlerimiz. bu. sonra bunları ayırmak istiyor ve büsbütün çıkmaza giriyordum. çok kere de istihfaf ediyordum**. Zalimlik ve zavallılığın iştiraki hiçbir yerde bu kadar vazıh*** olarak gösterilmemiştir.. ** Küçümsüyordum. **** Düş kırıklıklarımız. Hayvanca bir hiddet ve tarifi imkânsız bir bayağılıkla. daha doğrusu onun ruhunun resmiydi. mustatil* şeklinde açılmış duran bu ağız. benim için tekrar merak verici bir mahiyet almıştı. Her şeye hazır bulunan ve kimden ne gelebileceğini bilen bir insanı sarsmak mümkün müdür? Raif efendi. benim uzun zamandan beri görmek istediğim halde bir türlü göremediğim insandı. Yüzünün bütün iptidai ve vahşi ifadesine rağmen acınacak bir tarafı vardı. birçok tezatların bulunduğunu seziyordum. Hamdi hakkında birbirine zıt bir sürü hükümler verip duruyordum.. Fakat hayretimin asıl sebebi bu değildi: Ben şirkete girdiğimden. karşısındakinin ta içini bu kadar keskin ve açık gören bir insanın heyecanlanmasına ve herhangi bir kimseye kızmasına imkân var mıydı? Böyle bir adam. İşte Raif efendinin birkaç çizgi ile ortaya koyduğu Hamdi. Asıl şahsiyetiyle. *** Açık. Kafamda onun hakkında. Onu bazan mazur görmeye çalışıyor. inkisarlarımız****. Evet. Şimdi onun sarsılmaz sükûnetini. bugünkü mevkiinin ona verdiği şahsiyeti birbirine karıştırıyor. beklenmedik taraflarınadır. Elimde tuttu* Dikdörtgen. 23 . baktığı yeri delmek istediği halde aciz içinde boğulmuşa benzeyen bu çizgi halindeki gözler. Etrafını bu kadar iyi tanıyan. karşımıza çıkan hadiselerin anlaşılmadık. birkaç dakika evvel şurada duran Hamdi'nin. insanlar ile mü-nasebetlerindeki garip çekingenliğini gayet iyi anlıyordum. kanatları mübalağalı bir şekilde yanaklara kadar genişleyen ve böylece çehreye daha vahşi bir ifade veren bu burun. hiddetlerimiz. yani aylardan beri.
"Hakkı da var. " dedi. Onunla konuşmak.. hakiki hüviyetine dair bir şeyler öğrenmek için her fırsattan istifadeye kalktım. "Ara sıra. Hiç de böyle olmadı.. " Resmi avucunun içinde buruşturarak kâğıt sepetine attı. bu aile arasındaki vaziyetini yakından görünce hakkındaki merakım büsbütün arttı. Onun şaşıracağını. "Herhalde yanlışlar vardır. mutat hastalıklarından birinde gittim. fakat geç kalmıştım. " Tekrar dışarı çıktı. Burada sadece baktığını sahiden gören bir göz değil.ğum resmin çizgilerindeki isabet. manasız şeyler. Dostluğumuz dıştan ne kadar ilerlerse ilerlesin. Evine ilk defa olarak... Elimdekini çabucak masaya bırakmak istedim. "Daktilo hanımlar pek acele yazdılar!" diye mırıldandı.. Hatta ailesini. bir müddet resimle meşgul olmuştum!.. Hamdi yarına kadar tercüme edilecek bir yazıyı hademe ile göndermek istiyordu: 24 . Götürüp vereyim bari.. el alışkanlığıyla bir şeyler karalıyorum. nazik. hakkı da var!" diye söyleniyordum. O benim bu fazla sokulganlığımı fark etmez göründü.. gördüğünü bütün incelikleriyle tespit etmesini bilen bir hüner de vardı.. " dedim. bana merak vermeye başladı.. Kapı açıldı. Bundan sonra Raif efendinin her hali... Görüyorsunuz ya. Can sıkıntısı işte. bunun bir heveskâr elinden çıkmadığını gösteriyordu. Bunu yapan kimsenin uzun seneler resimle uğraşmış olması lazımdı... Kendisine yaklaşmak için attığım her adım beni birçok yeni muammalarla karşılaştırıyordu. Hakkı da var. sahiden manasız ve ehemmiyetsiz olan hareketleri bile. fakat daima arada bir boşluk bırakan tavrını muhafaza etti. içi bana daima kapalı kaldı. Her zamanki yabancı ve dalgın gülüşüyle kâğıdı elimden alarak: "Senelerce evvel. Macar şirketinden gelen mektubun tercü-meleriyle bana doğru yaklaşan Raif efendiye özür diler gibi: "Çok güzel bir resim.. fakat okumaya kalksam Hamdi beyi daha çok kızdıracağım. sırrını ele vereceğimden korkacağını sanmıştım. Gözlerimle kendisini takip ettim. Bana karşı.
benimle alay etmek isteyen şımarık ifade vardı. Bunu söylerken de benim bu kibar muameleye hiç layık olmadığımı kaş ve gözleriyle anlatmak ister gibiydi. Erkenden karanlık çöken sokaklarda yürümeye başladım. Yüzünde nedense hep o beni küçük görmek. yarı otu25 . yapmacık bir tavırla yüzünü buruşturup dudaklarını bükerek: "Buyurun!" dedi.. Bir haftadan beri şirkete uğramıyordu. sarı boyalı bir bina. Fincanı elimden alırken: "Babam rahatsız efendim. Kız beni evvela misafir odasına aldı. siz içeri buyurun!" dedi. Raif efendi bu yataklardan birinde. Mevsim kış ortalarıydı. hem ziyaret etmiş olurum" dedim."Bana ver. Ankara'nın asfalt döşeli yollarına hiç benzemeyen bozuk kaldırımlı dar mahalleleri geçtim. alçak ceviz sigara masaları ve bir kenarda kocaman bir radyo odayı dolduruyordu. hatta pahalı şeylerdi.. veya bir hastane koğuşu gibi yan yana bir sürü beyaz karyolaların dizili durduğu küçük bir odaydı. Yemek odası olarak kullanıldığı anlaşılan holde büyük ve açılıp kapanır bir masa. Burası evin diğer taraflarına hiç benzemiyen. Birbiri arkasına yokuşlar ve inişler vardı. Hademelerden biri Ismetpaşa mahallesindeki evi tarif etti. Zili çaldım. Kırmızı kadife koltuklar. Her tarafta. Bak bakalım nesi var. adeta şehrin bittiği yerlerde. "Pekâlâ. beyaz örtülerin altında. yan taraftaki mutfaktan dışarı yemek kokuları vuruyordu. Buradaki eşya da güzel. Evin içi hiç de zannettiğim gibi değildi. Kapıyı on iki yaşlarında bir kız çocuğu açtı. Ra-if efendinin alt katta oturduğunu biliyordum. krem rengi dantel ve gemi şeklinde yazılmış bir "Amentü" levhası asılıydı. kenarda içi kristal takımlarla dolu bir büfe vardı. Bu sefer fazla uzadı!" Hakikaten bu sefer hastalığı biraz uzun sürmüştü. masaların üstünde ve ka-napelerin arkalığında ince işlenmiş. Raif efendinin yattığı odaya girince büsbütün şaşırdım. adeta bir leyli mektep yatakhanesi. sola saptım ve köşedeki kahveye girerek evi öğrendim: Taş ve kum yığılı arsaların arasında tek başına duran iki katlı. Babasını sorunca. yatağından çıkamıyor. Küçük kız birkaç dakika sonra kahve getirdi. Uzun bir yolun sonunda. Yerde güzel bir Sivas halısı duruyor.
Karşımdakinin sırtında. Hep beraber oturuyoruz. kadın çorapları.. sırttan çıkarılıp atılıvermiş birkaç ipekli elbise ile doluydu. liseye gidiyor." 27 . Şöyle iliştim. Bir aralık odanın kapısı açıldı. vişneçürüğü boyalı adi elbise dolabının içinde rastgele asılmış elbiseler. " dedi. alacalı bulacalı. karyolanın ayakucunda üst üste asılmış duruyordu. öğleden kaldığı anlaşılan kirli bir çorba tabağı.... gürültüden ve bağıra bağıra konuşmalardan eve aile efradından birinin geldiği anlaşılıyordu. Odada insanı şaşırtacak bir kargaşalık hüküm sürüyordu..... Elbiseleri benim bulunduğum tarafta. Oturmak için bir iskemle aradım. sığamıyoruz da. Odayı darmadağın ediyorlar. Odayı gözden geçirdiğimi hisseden ev sahibi: "Ben burada çocuklarla beraber yatarım. İçeri kırk yaşlarında. "Kalabalık mısınız?" "Eh. Hasta adam: "Şuraya oturuverin canım!" diyerek yatağın ayakucunu gösterdi. tayyörler ve bunların altında düğümlü bohçalar vardı. kesik saçları kulaklarına ve yüzüne dökülmüş... teneke bir tepsi içinde.. kapısı yarı açık duran. Öteki ona cevap vermeden beni işaret ederek: "Daire arkadaşlarından. Baldızımın da çocukları var. " Bu sırada dışarıda ikide birde zil çalıyor. iki kayınbiraderim. epeyce! Bir yetişkin kızım var.. Odada bulunan iki iskemlenin üzeri de yün hırkalar. şişmanca bir kadın girdi.. İki tane. Raif efendinin kulağına eğilip bir şeyler söyledi. Bir kenarda. Sonra baldızım ve kocası. dirsekleri delinmiş. Zaten küçük ev. "Refikam. Başını karyolanın beyaz demirlerine dayamıştı. Bir de sizin gördüğünüz.. ağzı açık küçük bir sürahi ve bunların yanında. şişeler veya tüpler içinde bir sürü ilaç duruyordu... Ayrı çıkmaya imkân yok. yünden örme bir kadın hırkası vardı. Raif efendinin başucundaki komodinin üzerinde... Ankara'da ev derdi malum." diye takdim etti.rur bir vaziyette yatıyor ve gözlüklerinin arkasından beni selamlamaya çalışıyordu.
Kadın çıktıktan sonra bana dönerek: "Bizim evde de ekmek almak bir mesele. yanına bıraktı.. Yarma lazımmış. Alakamın sahi olup olmadığını araştırır gibiydi. Yüzüme baktı. Cesaret edip kalkamıyorum!" Bakışlarında garip bir tecessüs vardı. Uzunca sürdü. Okumadılar. cevap vermedi.. Uç adımlık yer!" "Gece vakti bacak kadar çocuğu bakkala nasıl yollarım? Bu soğukta.Sonra karısına dönerek: "Ceketimin cebinden al!" dedi. Kadın bu sefer kulağına filan eğilmeden söylendi: "Ayol. Hem git desem bile beni dinler mi?" Raif efendi düşündü.. Birdenbire doğrulup elimi tuttu: "Ziyaretinize teşekkür ederim oğlum!" dedi.." "Teşekkür ederim.. Bir hastalandık mı gönderecek adam bulamazlar!" dedi. birdenbire sözünü keserek sordu: "Tercüme için bir şey mi getirdiniz?" "Evet. Bacanak İktisat Vekâleti'ndedir. Sen de bir türlü kalkamadın!" "Nurten'i yollayıver. para için gelmedim. kim gidip alacak. İçimi çekerek kalktım. birer işe yerleştirdi. sonra kız. sanki nihayet bir çare bulmuş gibi başını sallayarak: "Gider. 27 . Hatta çehresinin ifadesi sualimi hiç duymamış intibaını bırakıyordu. "İkisi de işe gidiyorlar. gider!" dedi ve önüne baktı. Fakat birkaç dakika sonra: "Hayır. Onlar da bizim gibi memur. "Ben de hastalığınızı merak ettim. Sabahleyin hademeyi gönderecekler!" Kâğıtları aldı. ufak değiller!" dedi. sonra.. düşündü.. Onu inandırmak için birçok şeyler yapmaya hazırdım.. ellerinde bir orta mektep şahadetnamesi* bile yok!" Sonra. * Diploması.. fakat ilk defa olarak herhangi bir şekilde bir heyecan ifade ettiğini gördüğüm gözleri çabucak eski ifade-sizliklerine ve o her zamanki bomboş tebessüme döndüler. Pek üstüme vazifeymiş gibi: "Kayınbiraderleriniz küçük mü?" diye sordum..
üzerimde pek iyi bir tesir bırakmamıştı. fakat birtakım genç insanlarda gördüğüm bu garip itiyat: Tanımadıkları. Gerçi bazı akşamlar daireden beraber çıkarak evine kadar yürür. ilk defa gördükleri bir insanı pek tuhaf bir şey telakki etmek merakı. Hakikaten Raif efendiyle aramızda bugünden sonra bir yakınlık hâsıl oldu. Ara sıra: "Bizim kız riyaziyeden* gene kırık numara almış!" der sonra hemen lafı değiştirirdi. yirmi beş yaşımı doldurmamıştım. Fakat bunlar da. sessiz insan olarak kaldı. kırmızı mobilyalı misafir odasında birer kahve içerdik. bom* Aritmetikten. bu çocukların hepsiyle ahbap oldum. Kendisini ilk ziyaret ettiğim akşam karşılaştığım aile efradı. O hep aynı kapalı. Fakat bu esnada ya hiç konuşmaz yahut da havadan sudan. Küçük Nurten bile ablasına ve dayılarına uymak için çırpınıyordu. benim arkamı dönmemi beklemeden fısıldaşıp gülmeye başlamışlardı. hayretimi uyandırıyordu. Sonradan bu eve her gidişimde aynı şeyi gördüm. o yaşlardaki her kof insan gibi. çoluk çocuğuna dair bir şey söylediği nadirdi. Hiç de fena insanlar değillerdi. 28 . Yalnız boş. Onun bana karşı olan muamelesinin değiştiğini pek söyleyemeyeceğim. hatta bazan içeri de birlikte girerek. Hele benimle samimi olduğunu. ilk rastladığının suratına gülmeyi bir nevi üstünlük alameti sayanlardandı.Sesinde bir sıcaklık vardı. Evine. birbirlerine sokularak. bu eve gidip geldikçe. Sonradan. İsmetpaşa mahallesindeki kaldırımların bozukluğundan bahsederdik. Ben de bu hususta bir şey sormaktan çekiniyordum. Ben de henüz gençtim. Ankara'nın pahalılığından. Raif efendinin vaziyetinin de pek hoş olmadığını ve bu kalabalığın içinde onun fazla ve lüzumsuz bir şey gibi durduğunu fark ediyordum. bana içini açtığını iddia etmek aklımdan bile geçmez. Hastanın yanından çıkıp holden geçerken ortadaki büyük masanın etrafına dizilmiş gördüğüm iki delikanlı ile on beş on altı yaşlarında bir genç kız. Gülünecek bir tarafım olmadığını biliyordum. İçimden geçenleri sezmişe benziyordu.
eşya üzerinde bir saniyeden daha fazla duramıyor ve doğduğu andan beri mahkûm olduğu sebepsiz bir iç sıkıntısını aksettiriyordu. İktisat Vekâleti'nin en küçük iki memuru olan Vedat'la Cihat'm daire arkadaşlarını. yüzleri ve elleri daima kirli ve benizleri daima soluk olan çocuklarına. ()tuz otuz iki yaşlarında. Raif efendinin büyük kızı Necla'nın da mektep arkadaşlarını çekiştirmekten. İktisat Vekâleti şube müdürlerinden Nurettin bey ise bizim Hamdi'nin bir başka türlüsüydü. boyalı ve ondüleli saçlarını tüllü şapkasının altına yerleştirmeye uğraşırken gördüm. kah!" Raif efendinin baldızı Ferhunde Hanım. Ferhunde hanımın kocası. anlayamadığı melun bir düşmanın musallat ettiği iki ceza gibi kızıyor. Boncuk mavisi gözleri. kıh!" "Kız bizim Orhan'ı nasıl tersledi. sırtına bir ipekli elbise geçirip alelacele boyanarak gezmeye gitmekten başka bir şey düşünecek halde değildi. onlara gülmek suretiyle kendilerini tatmin edebiliyorlar. İçlerinin esneyen boşluğu karşısında ancak başka başka insanları istihfaf ve tahkir etmek. Konu29 . kah. Üstleri başları daima bakımsız. Kendisini ancak birkaç kere.boş mahluklardı. Kah. üç ve dört yaşlarındaki iki çocuğu ile uğraşmaktan ve bunları ablasına bırakmak fırsatını bulur bulmaz.. Yaptıkları münasebetsizlikler hep buradan geliyordu.. henüz otuz yaşlarında olduğu halde. Konuşmalarına dikkat ederdim. kıh. bir görseydin. Daha oldukça genç. gözlerinin ve ağzının kenarını sayısız buruşukluklar kaplamıştı.ırkaya tarayıp berber çırakları gibi kabartan. süslenip sokağa çıkacağı sırada kirli elleriyle üstüne dokunmamaları için onları yanından nasıl uzaklaştıracağını bilemiyordu. büfenin üstündeki aynada. kendilerinde de aynen mevcut olan birtakım giyiniş ve hareket garabetlerini yalnız başkalarında görüp alaya alarak fıkır fıkır gülmekten başka işleri yoktu: "Muallâ'nm düğünde giydiği o tuvalet neydi ayol? Kıh. şahsiyetlerinin farkına varıyorlardı. "Nasılsınız?" dedikten sonra bile büyük bir hikmet savurmuş gibi dudaklarını birbirine yapıştırarak hafifçe başını sallayan bir adamdı. kumral ve dalgalı saçlarını ihtimamla .
Hiç kimse evin nasıl döndüğünü sormuyor. daha kırk yaşına gelmeden ihtiyarlayan. Nurettin bey: "Bu ne biçim şey canım?" derken adeta: "Benim verdiğim yüzlerce lira nereye gidiyor Allah aşkına?"demek ister gibiydi. evin bütün masrafı bizim Raif efendinin cılız ücretine yüklenmekteydi. iki kayınbiraderin eline geçen otuz beşer liradan da bir hayır olmadığı için.) Sonra üstüne başına çok dikkat ediyor. boş zamanlarında yığın yığın çocuk çorabı yamamak ve kız kardeşinin birbirinden haşarı "yumurcaklarına" bakmakla geçirdiği halde.. Boyunlarına yedi liralık eşarp takan kayınbiraderler ise : "Ben bu yemeği sevmedim. aldığı maaş kendisinin ve karısının giyimine ancak yetmekte. hayatta muvaffak olmak için mühim meziyetleri vardı: Bir kere kendisini. bütün gününü mutfakta yemek pişirmek. sizin söyledikleriniz de laf mı? Siz ne bilirsiniz sanki?" diyen bir tebessüm dolaşırdı. her gün tıraş oluyor. büyük bir itimatla. bir şeye dudak büküp burun kıvırmak suretiyle. Buna rağmen.. fakat orada ancak biraz lisan. pek hayran oldukları bu enişteden geçtiğini zannediyorum. istisnasız herkesi istihfaf etmek suretiyle etrafında-kileri kıymetine inandırıyordu. yıpranmış pantalonlarını kendi nezareti altında sıkı sıkı ütületiyor. (Ev halkmdaki bu istihfaf illetinin onlara. Bir sanayi mektebini bitirdikten sonra dericilik tahsil etmek üzere nedense italya'ya gönderilmiş. sonraları öğrendiğime göre. Hatta. kendisini çok daha yüksek bir hayata layık gördüğü için. Bununla beraber. Raif efendinin. pek yüksek makamlara layık görüyor ve bilip bilmediği her vadide olur olmaz fikirler yürütmek. yeni bir tatsızlık çıkarıyordu.surken insanın yüzüne sabit gözlerle bakar ve bu esnada gözlerinin içinde: "Yahu. yemekleri beğenmemek. evde zavallı ihtiyardan başka herkesin borusu ötüyordu. " yahut: "Ben doymadım. bana sucuk kızartıver!" diye Mihriye ablalarını sofradan 30 . çorabın en fantazisini bulmak için bir cumartesi gününü dükkân dükkân gezmeye hasredebiliyordu. bana yumurta pişir. gevşemiş etleri. ayakkabının en şıkını. sadece. bir de mühim adam tavırları almayı öğrenmişti. göbeğine kadar sarkan memeleriyle acayip bir şişmanlığı birleştiren karısı Mihriye hanım. bir türlü ev halkına yaranamıyordu.
bütün mahalleyi gürültüye boğabiliyordu. Raif beyin peşini bırakmayan. holdeki ve misafir odasındaki intizam bir dereceye kadar Necla'nın eseriydi. hatta kendileri de iştirak etmek suretiyle. bunu ceplerinden vermeye kıyamayarak. Fakat ötekiler de. misafirlerin gözüne görünmeyen kısımlarındaki perişanlığına mukabil. ona hoş görünmek için türlü türlü roller yapan. Sanki cansız bir makine sabahleyin birtakım siparişlerle dışarı bırakılıyor. herhangi bir akşam ekmek almak için on bir kuruş lazım olunca. şimdi bu kadar manasız bir insanla aynı evde oturmaktan sıkılır gibiydi. evde onun yokluğu ile varlığı müsavi gibiydi. Kendisiyle gündelik ihtiyaçlardan ve para meselelerinden başka bir şey konuşmazlardı. niçin daha lüks bir hayat lemin etmediğine kızıyorlar. bir hayli sıkıntıya katlanmışlardı. çok kere bunları da Mihriye hanım vasıtasıyla halletmeyi tercih ediyorlardı. mobilya mağazalarına senelerce taksit ödemişler. odasında hasta yatan Raif efendiyi daldığı uykudan uyandırıyorlar. sonra da. ('hemmiyetsiz ve kıymetsiz bir sıfır olduğundan emin bulunuyorlardı. Bu yüzden. fakat aynı zamanda onun bir hiç. Oldukça aklı başında bir insana benzeyen Necla ile. nişandan sonra eve her gelişinde müstakbel bacanağına da gönül alacak bir şey getirmeyi unutmayan Nurettin bey bile. Fakat şimdi kırmızı kadife takımlar misafirleri takdirle başlarını sallamaya sevk ediyor ve on iki lambalı radyo. Camekânlı büfede dizili duran altın yaldızlı kristal içki takımı ise. Beş sene evvel. bu da yetmiyormuş gibi onun niçin hâlâ iyi olmadığına ve bakkala kendisinin gitmediğine kızıyorlardı. akşamüzeri kolları dolu bir halde dönüyordu. En küçüğünden en büyüğüne kadar herkes onu fark etmez görünüyordu. Evin. sık sık getirip beraber rakı içtiği arkadaşlarına karşı Nurettin beyi asla küçük düşürmüyordu. Ferhunde hanımla evlenmek istediği sıralarda. Bütün bu yükleri çeken Raif efendi olduğu halde.kaldırıp mutfağa yollamaktan hiç çekinmiyorlar. temasta bulundukları ahbaplarına karşı evlerinin suratına bu şekilde bir maske geçirmeyi muvafık bulmuşlardı. Onun niçin daha fazla para kazanmadığına. 31 .
Böyle * Merhameti. neden adeta diğerlerine karşı bir saygısızlıkta bulunmuşlar gibi rahatsız bakışlarla karşılaştıklarını artık kendisi de düşünmüyor. ** Bağlı. ihtimal eniştelerinin. belki bunu fark bile etmiyordu. onun kendi evlatları tarafından küçük görülmemesi. ondan bir şeyler. kırk yılda bir bunu yapacak olurlarsa. hanım. Ara sıra: "Nasılsın. kocasıyla elinden geldiği kadar meşgul oluyor. bir fıkaraya gösterilen yalancı merhamet gibi bir özentilik vardı. Yalnız karısı. çocuğunun manasız bir kırıtışı. Bazan büyük kızına gözlerini diker. 32 . bir angarya savarmış gibi bir acelecilik. babalarına karşı umumi havaya uymuşlardı. tatlı bir şeyler bekler gibi dururdu. Aylardan beri sırtına bir kere bile mutfak elbisesinden başka bir şey giymeye vakit bulamayan bu kadına hakikaten acır gibiydi. ba-zan onu karşısına alarak çocukların sınıf geçme vaziyeti. Raif efendinin de karısına karşı garip bir rikkati* vardı. fakat kocasının ve kendisinin bu sofralara neden oturmadıklarını. senelerden beri bir saniye bile hafiflemeyen işler ve geçim dertleriyle biraz aptallaşmışa benzeyen Mihriye hanım. Ona gösterdikleri sevgide. Şimdi onları sofradan kaldırmayalım!" diyor. Fakat diğer aile efradına karşı en küçük bir manevi bağla merbut** olduğunu gösterecek alametler yoktu. Fakat bu anlar çabucak geçer. sıcak. Raif efendinin bu halleri üzerinde çok düşündüm. yersiz bir gülüşü ile sanki aradaki boşluk birdenbire kendini gösteriverirdi. Akşam yemeğinde bir misafir bulunduğu zaman kardeşlerinin veya Nurettin beyin: "Eniştem gidip alıversin!" diye yüksek sesle emretmelerine meydan vermemek için kocasını yatak odasına çekerek tatlı olmaya çalışan bir sesle: "Haydi. teyzelerinin ve dayılarının tesirleriyle. yaklaşan bayramın masrafları hakkında konuşurdu. bugün çok yoruldun mu?" diye sorar. horlanmaması için gayret ediyordu. şu bakkaldan sekiz yumurta ile bir şişe rakı alıver.henüz ilk mektebe devam eden Nurten bile. onun hastalığıyla alakalarında.
Raif efendi büyük kızından. " Kırgınlık. sofrada veya odada Raif efendiden pek istihfafla bahsedildiği sıralarda hızla kapıyı vurup çıktığı oluyordu. Yüzünün hareketlerinde. Yalnız. bu insanların birbirlerine karşı duydukları müthiş yabancılığı gidermeye imkân yoktu. içinde saklanıp kalmış olan insanlığın ara sıra nefes almak için yaptığı hamlelerden ibaretti ve muhitinin senelerce sabırlı bir çalışma ile vücuda getirdiği sahte şahsiyet. Necla'dan bir şeyler bekler gibiydi. fakat onun göründüğü gibi olmadığına emindim. bu kalın dış kabuklara rağmen içinde sahici insandan bir şeyler kaldığını zannettirecek alametler mevcuttu. 33 . Bütün mesele.evet. haklarında daima yanlış hükümler verilen insanların zamanla bu yalnızlıklarından bir gurur ve acı bir zevk duymaya başladıklarını biliyordum. belki de gençliğimin verdiği tahammülsüzlükle. Fakat. söylediğim gibi. kendisine ruhen tamamen yabancı insanların onu adamdan saymamalarını hoş görmekle kalmıyor. Şirkette olsun. böyle bir adamın kendisine en yakın insanlardan isteyerek kaçmasına imkân yoktu. körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar. Babasına karşı arsızlığını hakaret derecesine getirmeye çalışan kardeşi Nurten'i azarlayışmda bazan hakiki bir infial* seziliyor. bunu ben de bilmiyordum. Fakat bu haller. etrafmdakilerin onu tanımamasındaydı ve o da kendini tanıtmak için herhangi bir teşebbüste bulunacak adam değildi. fakat hiçbir zaman etrafın hu hareketini haklı bulacaklarını tasavvur edemiyordum. evde olsun. Gerçi etrafları tarafından anlaşılmayan. İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense. bunda adeta bir nevi isabet de buluyordu. ağzını. Bundan sonra aradaki buzu çözmeye. Raif efendinin bu adeta korkunç sessizliğine kızıyordum. ellerini oynatmakta boyalı teyzesini taklit eden ve bütün manevi kuvvetini de eniştesinin ukalalığından alan bu kızın. asıl hüviyetinin başkaldırmasına meydan vermeyecek kadar kuvvetliydi.bir adamın -nasıl bir adamın.
karşımda ses çıkarmadan çalışan bu adamdan. Onun sessiz sedasız yaşayışı. gözleri bütün ifadesini kaybediyor. Onun da benden memnun olduğunu hissediyordum. Hatta bunun aksine olarak çok alıngan. Hâlâ daha bir şey konuşmamıştık. bulmaları ve birbirlerinin içini seyretmeleri için konuşmanın neden muhakkak surette lazım olmadığını. Böyle zamanlarında tercüme yapmayı da ihmal ediyor. ona daha çok bağlanmama sebep oldu. insanların birbirlerini aramaları. Kendisine ağır gelen bu hadisenin tekrarını görmemek için yaptığı bu harekette beni kendisine mahrem etmiş olması.Birçok vesilelerle. içmiyor!" demişti. ne öğrendiğimi iyice bilmediğim halde. Fakat artık buna hayret etmiyordum. fakat on gün sonra ikinci bir defa evlerine gidişimde hemen dışarı seslenerek: "Kahve pişirmeyin. fakat her türlü yakınlaşmayı meneden bir sesle cevap veriyordu. küçülüyor ve kendisine hitap edildiği zaman yavaş. çok kere kalemi yanına bırakarak saatlerce önündeki kâğıtları seyrediyordu. tabiatın güzelliği karşısında yanlarında konuşmadan gidecek birini aradıklarını anladım. neden bazı şairlerin boyuna. bana senelerce ders veren birinden öğrenebileceğimden çok daha fazla şeyler öğrendiğime emindim.Yalnız bazı günler birdenbire vahşileşiyor. Her insana ve ilk tanıştığımız sıralarda bana karşı gösterdiği o ürkek ve çekingen hali kalmamıştı. Yalnız önüne bakar gibi duran gözlerinden hiçbir şey kaçmıyordu. hiç sesini çıkarmamış. gayet ince görünüşlü ve dikkatliydi. insanların zaaflarına merhametle ve edepsizliklerine eğlenerek bakışı kâfi bir irade değil miydi? Beraber yürüdüğümüz zamanlar yanımda gidenin bir insan olduğunu bütün kuvvetimle hissetmiyor muydum? Bu sıralarda. Bir gün bana getirilecek kahve için kızlarının dışarıda birbirleriyle yavaş sesle: "Sen pişir!" diye münakaşa ettiklerini duymuş. Yanımda ağzını açmadan yürüyen. tahammül edişi. onun hisleri kütleşmiş bir adam olmadığını fark etmiştim. Onun şimdi bütün mesafelerin ve zamanın arkasına çekilmiş olduğunu ve oraya kimseyi bırakmayacağını seziyor ve hiç sokulmak teşeb34 .
... siz misiniz?" dedi. Raif efendinin halini bu sefer biraz düşkün buldum. Merakımı çabucak gidermek için sordum: "Kendinizi nasıl üşüttünüz? Herhalde soğuk algınlığı olacak!. Benzi pek sarı. Ne oluyor bilmem. "Biraz evvel uykuya daldı. Fakat her şeyi sırasıyla anlatacağım. atkılar içinde kendini nasıl muhafaza edeceğini bilmeyen bu adamın herhangi bir ihtiyatsızlıkta bulunacağına ihtimal verilebilir miydi? Mihriye hanım tekrar gelerek: "Kapı çalınca uyanmış.. Her zamanki çocukça tebessümü bana daha ziyade yüzün adalelerini yoran bir sırıtma gibi geldi. ekseriya böyle günleri takip ettiğini fark etmiştim. Sıhhatine bu kadar dikkat eden. Kadın çabucak oraya koştu. Kadın beni misafir odasına aldı: "Ateşi var. yün fanilalar.. Bunun sebebini pek çabuk. nefesi pek süratliydi. Ortada hiçbir şey yokken birden nevri dönüyor. Öksürdüğü zaman göğsü adamakıllı sarsılıyor ve hırıldıyordu. "Teşekkür ederim!" Sesinde hafif bir kısıklık vardı. Ben hayret içinde kaldım. Buyurun!" dedi. garip bir tesadüfle. kendine de hiç dikkat etmiyor. daha derine kaçmışa benziyordu.. Yalnız içimi bir endişe kaplıyordu: Çünkü Raif efendinin hastalıklarının. camların altında.. Sonra da işte böyle yatağa seriliveriyor." Bu sırada yandaki odadan Raif efendinin sesi işitildi... Çocuk değil ki.. fakat pek hazin bir şekilde öğrendim. geçmiş olsun!" dedim. İsterseniz uyandırayım!" "Hayır! Rahatsız etmeyin. Nasıl?" dedim. Şubat ortalarında bir gün Raif efendi gene şirkete gelmedi.. 35 . şikâyet eden bir sesle ilave etti: "Ah oğlum.. "Buyurun.. Akşamüzeri evine uğradığım zaman kapıyı karısı Mihriye hanım açtı.. Başını alıp gidiyor... "Ne oldunuz gene Raif bey." Uzun müddet yatağının beyaz örtüsüne bakarak durdu... Gözleri de.. Oturup insanla iki laf etmez ki. Bu sefer sancıdan da bahsediyor!" Sonra.büsünde bulunmuyordum..
. "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim.. Keçiören yokuşunun alt başına kadar gelmişim........ Hızlı mı yürüdüm nedir.." Sonra. Sıcak bastı.. Biraz da kar sepeliyordu. Telaşla cevap verdi: "Yok canım. Gece vakti yalnız başıma dolaşmak isterim. " "Bir yere mi gittiniz?" "Hayır. yolda mı üşütüyor nedir.Çocuklarıyla karısının beyaz karyolaları arasına sıkışmış duran küçük bir demir soba... Ziraat Enstitüleri tarafına gitmiştim... Ara sıra aklına esip. odayı fazla sıcak yapmıştı. Ne bileyim. Kim bilir. göğsünü bağrını açarak saatlerce dolaşmak Raif efendiden beklenir şey değildi. fazla söylemiş olmaktan korkar gibi acele acele: "İnsan ihtiyarladıkça böyle oluyor galiba!" dedi. Önümü açtım... evin gürültüsü mü canımı sıkıyor nedir!. Mektepten dönen büyük kız içeri girdi... "Çoluk çocuğun ne kabahati var!" Dışarıda gene gürültü.... Buna rağmen karşımdaki üşür görünüyordu. 36 . hep böyle oluyor. diyor sonra da kendini orada mı üşütüyor. tenha yollarda. İçim sıkıldı galiba. Kaç defadır böyle oldu.. Hava da rüzgârlıydı. Yorganım boğazına kadar çekerek: "Evet. "Dün akşam yemekten sonra biraz dışarı çıkmıştım. " Gece vakti..." Onun herhangi bir şeye içi sıkıldığını söylemesi beni şaşırttı. hızlı konuşmalar başlamıştı. soğuk aldım galiba!" dedi... Ara sıra olur.. Kahvede ne var bilmem!" Paltosunu sıyırıp bir iskemlenin üzerine attıktan sonra. hemen dışarı çıktı.. hastalanıveriyor..... ben biraz kahveye gideceğim. Herhalde üşüdüm.... "Biraz fazla yürümüşüm.... babasının yanaklarını öptü: "Nasıl oldun babacığım?" Sonra bana dönerek elimi sıktı: "Efendim. kar ve rüzgârda. Şöyle azıcık dolaşmak istedim. Raif efendinin bu hallerine alışmışa benziyor ve fazla ehemmiyet vermiyordu.
. bir hayli ilerlemiştim. bu kuvvetle mücadele ederek ilerlemek bana zevk veriyordu. solda. ancak sarhoş olduğum zamanlar hissettiğim. Canım yemek istemediği için odama çıkmayı ve biraz kitap okumayı düşündüm. basık salaş kahveleri vardı. yapraklarını dökmüş ağaçlarıyla bahçeler başladı. Sebep filan yoktu. Yolun iki tarafında evvela otomobil tamir atölyeleri. Saatlerce. Etrafıma bakmayı unutmuş. Saat sekizi geçiyordu. oturduğum otelin önüne geldiğimi gördüm. Geriye dönerek kenarları çamurlu asfalt üzerinde Keçiören istikametinde yürüdüm. tepeye doğru tırmanan evler. Bu sırada.. Burada. günlerce gidebileceğimi zannediyordum. Dışarı çıkıp evin yolunu tuttuğum sırada düşünmeye daldım. Karar vermeden yürüyüp gelmiştim. müthiş bir yürümek ve koşmak arzusu vardı. hiçbir hayret yoktu. O da gözlerini bana çevirmişti ve bunlarda hiçbir izah. hayatının bu gayesizliği değil miydi?.. iki karyolanın zor sığdığı bir odada bir arkadaşla beraber oturuyorduk.. Rüzgâr çoğaldığı için adeta göğsümden biri iter gibi oluyor. Yakamı kaldırdım. Hızlı ve rutubetli bir rüzgâr esiyordu. Hiç. kendisine en yakın olanlara karşı bile.. İlerideki siyah ve kayalık tepeler henüz biraz aydınlıktı ve onlara sürünüp geçen bulutlar 37 . biraz çukurda. Birdenbire niçin buralara geldiğimi düşündüm. Yolun iki tarafındaki ağaçlar rüzgârdan inliyor ve gökyüzünde bulutlar. Şu halde ne istiyordu?.. büyük bir hızla koşup gidiyordu.. bana niçin hakikati söylediğini merak ediyor fakat bundan biraz da gurur duyuyordum: Bir insana başkalarından daha yakın olmanın gururunu.Hastanın yüzüne baktım. hiçbir ihtirası olmadığı.. Onu gece vakti sokaklara düşüren acaba içinin bu boşluğu. bir alaka duymadığı muhakkaktı. Ben ev halkına niçin bu yalanı söylediğini değil. insanlara. işine gitmek için tuvalet yaparken Arapça şarkılarının en cırlaklarını bu sıralarda söylüyordu. Sonra sağ tarafta.. içimde. fakat derhal vazgeçtim: Otelin altındaki kahvede gramofon tam bu saatlerde sesini son haddine kadar yükseltiyor ve yanı başımızdaki odada yatan Suriyeli bar artisti.. Acaba Raif efendi hakikaten basit ve içerisi bomboş bir adam değil miydi? Hayatta hiçbir gayesi.
yüzünün nasıl bir şekil aldığını tasavvur etmek istiyordum. Buraya neden geldiğimi şimdi anlamıştım: Onu ve onun kafasının içinden geçenleri burada daha iyi göreceğimi zannediyordum. çapkınlıktan mı geliyorsun?" dedi. Bir de ben bu halimle kalkıp başka bir insanın kafasının içini tahlil etmek. Bunu zannetmek için pek saf ve ancak benim kadar gafil olmak lazımdı. şapkamı uçurmak isteyen rüzgârdan.. uğuldayan ağaçlardan ve koşup giderken birçok şekillere giren bulutlardan başka bir şey görmüyordum. Dün akşam buralarda başka bir adam.. Fakat işte ben. koşar gibi yürüyordu.. insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!. Bu başın içinde neler vardı? Bu baş. onun gibi yaşamak demek değildi. Gözlerimi yumarak ilerliyor ve ıslak havayı içime çekiyordum. Rüzgâr kısa ve seyrek saçlarının arasına giriyor. kim bilir nasıl tutuşan başına. Dünyanın en basit. Kafamdan söküp attığım sual tekrar belirdi: Niçin buralara geldim?. kızlarının genç vücutlarıyla karısının yorgun uzuvlarm38 ... hatta en ahmak adamı bile. Arkadaşım yatağına uzanmış kitap okuyordu. Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz? Uzun zaman uyuyamadım. bu hasta. belki biraz sonra kar da sepelemeye başlayacaktı. Kahvenin gramofonu ve Suriyeli kadının şarkısı kesilmişti. İnsanlar birbirlerini ne kadar iyi anlıyorlardı. onun düz veya karışık ruhunu görmek istiyordum.. bu yaşlı vücudu neden buralara sürüklemişti? Raif efendinin o karanlık ve soğuk gecenin içinde nasıl yürüdüğünü... Raif efendi beyaz örtülü yatağında. şapkası elinde ve göğsü bağrı açık. en zavallı. Onun yaşadığı yerde yaşamak. Hızlı hızlı otele döndüm. gözlükleri buğulanarak. Rüzgâr dün akşamkine pek benziyordu. Bana yandan bir göz attı: "Ne o...sanki buralarda kendilerinden birer parça bırakıyorlardı. dıştan bir serinlik veriyordu.
daha acı ve insafsız bir tavırla ilave etmişti: "Ben onlar için hiçbir şey değilim. nerelerde dolaşıyordu?. "Ölsek ne olacak sanki. Gerçi biraz fazla telaş ediyorlar. ne oluyor bunlara? Hemen ölüyor muyuz?" diye söylenmişti. Senelerden beri iş yapmaktan düşünmeyi bile unutmuşa benzeyen kadın... Yalnız kaldığımız zamanlar bundan şikâyet etmiş.. ateşler içinde yatıyordu... Çıplak ayaklarında eğril-miş topuksuz terlikler ile dört tarafa koştuğunu hâlâ görüyor ve her rast geldikleri insana imdat ister gibi takılıp kalan bakışlarını hâlâ üzerimde hissediyorum. ama bunu böyle tefsir etmek doğru değil. büyük bir şaşkınlık içinde hastanın odasına girip çıkıyor.dan odaya yayılan havayı koklayarak. Şimdi çekilip gideceğimden korkuyorlar... arkasına hardal lapası korken elinden havluları veya tabağı düşürüyor.." Sonra. Nurettin beyin getirdiği ihtiyar doktor. hardal lapası tavsiye etti ve öksürük ilacı yazdı. Belki de ev halkını telaşlandırmaktan çekiniyordu. Necla annesi kadar kendini kaybetmiş olmamakla beraber. Fakat bütün bunlar Raif efendiyi daha çok sıkıyor gibiydi. içeride veya dışarıda daima bir şey unutuyor ve hiç durmadan aranıyordu.. Mihriye hanımla Necla'nın halleri hakikaten insana endişe verecek gibiydi. Akşa-müzerleri hastayı yoklamaya geldiğim zaman kızarmış ve şişmiş gözlerinden onun biraz evvel ağlamış olduğunu fark ediyordum.. "Bunlar ne biçim laflar. Son günlerde mektebe gitmiyor ve babasını bekliyordu. Ben iki üç akşamda bir uğruyor ve her defasında onu biraz daha çökmüş buluyordum. Hiçbir şey değildim. Senelerden beri aynı evde beraber yaşadık. Onlara ne? Ben onlar için neyim?." "Aman Raif bey" dedim..... Her zamanki gibi basit bir soğukalgmlığma benzemiyordu.. büyük bir üzüntü içindeydi. Gözleri kapalıydı ve ruhu kim bilir nerelerde... Bu adam kimdir diye merak etmediler. Bu sefer Raif efendinin hastalığı biraz uzunca sürdü. Fakat kendisi fazla telaş etmiyor ve hastalığına ehemmiyet vermez görünüyordu. hatta bir kere: "Yahu. Karınız ve kızınız!" 39 ..
Nurettin bey. karım ve kızım. Yalnız dikkat etmek lazım. Yüzünde ümitsiz bir tebessümle: "Beni orada da rahat bırakmazlar ki!" diye mırıldandı. "Ne oluyorsunuz Raif bey?" dedim. çukura kaçan gözlerini açarak: "Bugün biraz iyiyim!" dedi. adeta müteessir bir edayla: "Peki ama. Raif efendi evvela hastaneye gitmeyi istiyor. onun göğsü hırıldayarak nefes alışını seyrediyordum.." O zaman. hiç konuşmadan." Başını öte tarafa çevirdi. Üşütmeyin. bir cuma günü akşamı Raif efendinin başucundaki iskemleye oturmuş. Hasta.... Bir gün. bu daha ne kadar devam edecek?. Odada başka kimse yoktu. Yanı başındaki komodinin üzerinde. o kadar mühim değil. Hatta hastaneye kaldırsanız daha iyi olur!" dedi... "Elbette. ev halkını teskin etmek için bir dahiliye mütehassısı getirdi. hâlâ aklımdadır. kalbi de sağlam. Bu adam uzun uzun muayeneden sonra hastalığın zatürree olduğunu söyledi ve etrafındakilerin şaşkınlığını görünce: "Yok canım. ilaç şişelerinin arasında duran büyük bir cep saati odayı madeni bir sesle dolduruyordu. Nurettin bey de.... Holdeki iskemlelerden birine çökerek avaz avaz ağlamaya başladı."Evet.." diye sordu. Yalnız kalmak istediği her halinden belliydi. Ama işte o kadar.. haysiyetine dokunulmuş gibi yüzünü buruşturarak: "Ne münasebet?" dedi. "Orada hiç olmazsa kafamı dinlerim!" diyordu. Hep böyle devam edecek değil ya. "Evinde herhalde hastaneden iyi bakılır!" Doktor omuzlarını silkerek gitti. 40 . Sualinin hakiki manasını anlamış ve dehşete düşmüştüm. atlatır.. Sesindeki bıkkınlık onun ne kastettiğini gösteriyordu. Son sözlerinden bir şey anlamamış ve başka bir şey sormaktan çekinmiştim.. Maşallah bünyesi mukavim. fakat etrafındakilerin bunu ne kadar şiddetle reddettiklerini görünce. o da sesini çıkarmaz oldu. Mihriye hanım hastane lafını duyunca büsbütün kendini bıraktı.
Acele ile gözü çektim. kederden sevince. bir sefertası gözü. ötekinde birtakım kâğıtlar ve tercüme müsveddeleri vardı. Üst göze anahtarı sokarken ürperdim: Raif efendinin senelerden beri oturduğu iskemlede oturduğumu ve onun her gün birkaç defa yaptığı hareketi tekrar ettiğimi şimdi fark etmiştim.. Evvela alttakileri açtım. Bütün basit insanlarda olduğu gibi. benim masanın üst gözünü aç. bir çatal ve Singer marka burgulu bir çakı vardı... gazele kâğıdına sarılmış bir sabun parçası. hüzün dolu ve derin bir gülümseme vardı. gözün içinde ne varsa hepsini getir!" dedi. Hanımın söylediği havluyu getiriver." Bu sırada Mihriye hanım içeri girdi. Sağ tarafta üst üste üç göz vardı.. Raif efendinin gözlerinde. Burası da boş gibiydi. ne lüzum var? Yetmez mi artık?. biri bomboştu. "Ne varsa. " dedi. Zahmet olacak ama. Karyolanın ayakucunda asılı duran ceketini başıyla göstererek: "Şurada.. Yalnız bir kenarda oldukça kirli bir havlu. Bunları çabucak bir 41 ..Gözlerini gözlerime dikerek. Şimdi kafası eskisi gibi ev dertleri. Şu senin havluyu beyefendi getiriverse!" Raif efendi peki makamında başını salladı." Tekrar başı yastığa gömüldü.. Bizim yolculuk artık başka yere. onu al da. Hastanın halindeki ufak bir iyilik karısının bütün telaş ve heyecanlarını alıp götürmüştü. heyecandan sükûnete geçiyor ve bütün kadınlar gibi her şeyi çabucak unutuyordu. Kadın dolapta bir şeyler arayıp aldıktan sonra tekrar çıktı.. "Yarın akşam getiririm!" Gözlerini tavana dikerek uzun müddet sustu. Bizim hanım galiba benim bir daha şirkete gidemeyeceğimi sezdi... Bana sokularak: "Bugün iyice!" dedi.. sağ cebimde bir anahtar olacak. Ertesi günü akşamüzeri şirketten ayrılmadan evvel Raif efendinin masasına gittim.. Birdenbire başını bana çevirdi: "Orada. yemek ve çamaşır işleriyle doluydu. ısrarla sordu: "Peki ama.. "Artık bunu da atlattı inşallah!" Sonra kocasına döndü: "Pazara çamaşır yıkanacak.
. onun en yakınları: Karısı. Raif efendinin bir daha bu iskemleye oturmaması ve bu çekmeceyi bir daha açmaması ihtimali zihnimden çıkmıyordu. Bir kanepeye yan yana oturmuşlar. Sapsarı kesilmiştim.. Kalbim hızla atmaya başladı. bir insanın yaşamakla ölmek arasındaki büyük köprüde çabalaması korkunç bir şeydi. 42 . Kim olursa olsun.. İğne yapıyor. Hakikaten ta dipte defter gibi bir şey vardı. çocuk avutmanın ne kadar acemisi olduğu anlaşılıyordu.. Genç kız: "Babam gene fenalaştı!" dedi. Onu da alarak diğer eşyanın arasına koydum ve dışarı fırladım. Adeta aile efradından biri gibi olmuştum ve ev halkı beni yabancı telakki etmiyordu.kâğıda sardım. ağlıyor. Çok korktuk. Büfenin aynasında kendimi gördüğüm zaman oldukça şaşırdım. İçeride bir insan canıyla uğraşırken onun yakınlarından birine kirli bir havlu ve eski bir çatal uzatmak pek münasebetsiz bir şey olurdu. Gözü yerine iterek ayağa kalktım. Sonra. yahut uyuyordu. başını koluna dayamıştı. Müthiş bir iç sıkıntısıyla kıvrandıkları ve evi bırakıp çıkamadıkları için kendi kendilerine içerledikleri belliydi. benim onlardan fazla alaka ve teessür göstermeye hakkım olmadığını düşündüm. Raif efendinin baldızı Ferhunde. sigara içiyorlardı. akrabaları dururken. Biraz ötede. fakat her halinden. Odanın içinde kaldıkça. İçeri girmedim. Biraz yaklaşıp bakınca Raif efendinin kayınbiraderleri Ci-hat'la Vedat'ı gördüm. iki çocuğunu kucağına oturtmuş. Holdeki iskemlelerden birine oturarak kâğıda sarılı paketi önüme koydum. Mihriye hanım birkaç kere dışarı çıktığı halde bu zavallı eşyayı ona vermeye utanıyordum. Evde gene büyük bir telaşla karşılaştım. Bu sırada gözüm misafir odasının aralık kapısından içeri ilişti. Eniştem doktor getirdi. fakat arka taraflarda herhangi bir şeyin kalmış olabileceği aklıma gelerek gözü yeniden çektim ve elimle içini araştırdım. " Ve hemen hastanın odasına daldı. Kapıyı Necla açtı ve beni görünce: "Sormayın. Ayağa kalkıp ortadaki büyük masanın etrafında dolaştım. "Bugün iki defa fenalık geldi. şimdi yanında. sormayın!" diye başını salladı. kızları. Nurten bir koltuğa oturmuş. onların gürültü etmelerine mâni olmak için bir şeyler söylüyor.
yüzünü buruşturarak birtakım işaretler yaptı. Şimdi annesiyle beraber.. büyük bir merakla.Hastanın kapısı açıldı ve doktor.. anlaşılmaz birkaç kelime mırıldandı. Fakat bunu gören hasta. tanıyamamış gibi bana bir müddet baktı. Nurettin bey kaşlarını çatarak sordu: "Tehlikeli mi?" Doktor. evi terk etti. Atlatacak inşallah!" dedim. Mihriye hanım bize işaret etti. hastanın halinin bende uyandıracağı tesiri görmek istiyorlardı. Gördüğümden müsterih olmuş gibi bir tavırla hafifçe başımı salladım. hele hastanın karısı tarafından taciz edilmemek için paltosunu ve şapkasını çabucak giydi ve Nurettin beyin daha evvel avcunda hazırlamış olduğu üç gümüş lirayı yüzünü buruşturup alarak. Bütün lakaytlığına rağmen canı sıkılmış bir hali vardı. Bunu fark ettiğim için bütün kuvvetimle kendime hâkim olmaya çalıştım. Sonra. Necla sokuldu: "Bir şey mi istedin babacığım?" "Haydi. Mihriye hanımla Necla. elini yataktan dışarı çıkararak bileğimden yakaladı ve: " Nöbet. siz biraz çıkın!" Sesi pek hafif ve kesikti. böyle vaziyetlerde her meslektaşının verdiği cevapla mukabele etti: "Belli olmaz!" Ve başka suallere maruz kalmamak. "Yanından ayrılmayın ve akse* gelirse o iğnelerden yapın" diyordu. sol tarafımda adeta baş başa vermiş duran kadınlara dönerek. önlerinde gözleri kapalı yatan adama bakıyorlardı. Hasta gözlerini araladı. arkasında Nurettin beyle beraber. İçeri baktım. zoraki bir gülümseme ile: "Korkulacak bir şey yok herhalde. Yavaşça hastanın kapısına sokuldum. 43 . çıktı. Sonra büyük bir gayret sarf ederek başını karısına ve kızına çevirdi. Genç kız beni görünce başıyla işaret ederek çağırdı.
Onu bir kere bile açıp bakmamış.. Necla: "Babacığım.. serlevha filan yoktu. biliyorum!" demek isteyen bir hareketle çabuk çabuk başını salladı ve onlara. İçimde mukavemet edilmez bir merakın gitgide büyüdüğünü hissediyordum. Bu kadar merasim bunu sormak için miydi? Hasta hâlâ yüzüme bakıyor ve gözleri.. Raif efendi tekrar kolunu çıkarmış ve elimi tutmuştu. O zaman Raif efendi. Yavaşça defterin yapraklarını karıştırdım. Paketi süratle açıp içindeki havlu vesaireyi kapının arkasındaki bir iskemlenin üzerine koydum. iri ve intizamsız harfler. "Okuma!" dedi ve başıyla odanın karşı tarafını işaret ederek mırıldandı: "Onu şuraya at!. İki kadın da yüzüme sorgucu gözlerle bakarak odayı terk ettiler."Sen gitme!" dedi. tamamen unutmuş olduğum. Raif efendi: "Biliyorum. çıkmaları için. İlk defa bu anda mahut siyah kaplı defteri hatırladım. " Alt tarafını okuyamadım. gayet acele yazıldığı belli satırlar vardı. elimdeki paketi gösterdi: "Hepsini getirdin mi?" Evvela anlayamayarak yüzüne baktım. Sonra defteri elime alarak Raif efendiye gösterdim: "Bunu mu istiyordunuz?" Başıyla "evet" diye işaret etti. tekrar işaret etti. " diye söylendi.. Kadınlar biraz şaşırmışlardı. Raif efendinin bu neviden bir defteri olacağı aklıma bile gelmezdi. Tek çizgili sahifelerde. kolunu çıkarmasana!. " 44 . içinde ne olduğunu merak etmemiştim. İlk sahifeye bir göz attım. Sağ tarafta 20 Haziran 1933 tarihi ve hemen bunun altında şu satırlar vardı: "Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. büyük bir merak içindeymiş gibi parlıyordu.
sözüme devam ettim.. Mika levhaların arkasında parlayan kızıl gözleriyle demir sobayı gördüm. Göğsümün içi titreyerek. "Yazık değil mi? Size uzun zaman arkadaş olmuş bir defteri manasız yere yakmak doğru mu?" "Lüzumu yok!" dedi ve başıyla tekrar sobayı gösterdi.. "Sobaya mı?" "Evet!" Bu anda merakım büsbütün arttı. hiç olmazsa bir gün geri bırakamaz mısınız?" Gözleriyle: "Neden?" diye sorarak yüzüme baktı Başladığım şeye devam etmek ve son bir çareyi denemek için ona daha çok sokuldum ve kendisine karşı duyduğum bütün alaka ve sevgiyi gözlerimde toplamaya çalıştım. yalnız bu gece bende bırakmaz mısınız? Bu kadar zaman arkadaşlık ettik. Her şeyinizi insanlardan kıskanmakta haklısınız. "Bu defteri bir gece.. benim için imkânsızdı: "Ne münasebet.Gösterdiği tarafa baktım. Raif efendinin defterini ellerimle yok etmek.. "Evet.. Fakat bunu bir müddet. "Sizi anlıyorum Raif bey!" dedim. Aylardan beri beni kendisine yaklaştırmaktan kaçan bu adama karşı ruhumda biriken sitemleri de sanki bu anda or-laya döküyordum: 45 . Buna rağmen sizin gözünüzde herkes gibi bir hiç olduğumu söyleyerek mi beni bırakıp gitmek istiyorsunuz?" Gözlerim yaşarmıştı. bana kendinize dair hiçbir şey söylemediniz. Sizi merak etmemi tabii bulmuyor musunuz? Bana karşı da bu kadar saklanmaya muhakkak lüzum görüyor musunuz? Dünyada benim için en kıymetli insansınız. Raif bey!" dedim.. insanlara kendinden hiçbir şey bırakmak istemeyen ve yalnızlığını. gayet iyi anlıyorum. Bu defteri yakmak istemeniz de doğru. "Artık lüzumu yok!" Onu bu fikirden vazgeçirmenin mümkün olmayacağını anladım. ölüme giderken bile beraber alan bu adama karşı içimde nihayetsiz bir merhamet ve onun mukadderatına karşı nihayetsiz bir alaka uyandı. Herkesten sakladığı ruhunu ihtimal ki bu deftere dökmüştü ve şimdi onunla beraber gitmek istiyordu.
. Hep ben. evvela alnımdan. bu ancak fevkalade büyük ve sahici kederlerde görülen.. Hiçbir şey. ağlamaya başlamıştım. Defteri sobaya atıp dışarı kaçmayı düşünüyordum. eğildim.. hıçkırıksız ağlayışlardan biriydi. kendine doğru çekti. Nihayet gözleriyle defteri işaret ederek: "Oku. Fakat bunun istisnaları yok mu? Olamaz mı? Unutmayın ki siz de bu insanlardan birisiniz. Hatta benim bile!. göreceksin!" dedi."insanlardan itimadınızı çekip almakla belki haklısınız. Ben de büyük bir ruhi yorgunluk duymaya başlamıştım. gözünüzün önünde yakarım!" dedim. biraz evvelki titizliğine hiç benzemeyen bir tavırla: "Ne yaparsan yap!" makamında omuzlarını silkti... hayır!" diyordu. gözlerini kırpmadan bana bakıyordu.. sessiz... Hayatının en mühim kısımlarını ihtiva ettiği muhakkak olan bu defterle bile artık alakasını kesmiş bulunduğunu anladım... Başımı kaldırınca gözlerinden şakaklarına doğru yaşlar sızdığını gördüm. Öksürüyordu. Hasta başını şiddetle sallayarak sözümü kesti. bilhassa insanların size ne yaptıklarını bilmek istiyorum. sonra yanaklarımdan öptü. Ondan ayrıl46 . Bunu bekliyormuş gibi hemen siyah kaplı defteri cebime koydum.. Ayrılmak için elini öptüm. siz de beni anlayınız! Sizin sonunda bulunduğunuz yolun ben daha başlarmdayım. Nihayet son bir gayretle: "Raif bey." Birdenbire sustu ve çenesi göğsüne düştü. "Yarın sabah getirir. "İnsanlar bana hiçbir şey yapmadılar. Hep ben. Bir şeyler mırıldanıyordu. Hasta tekrar gözlerini açtı:. Ben de kendimi tutamamış..." Sözüne devam edemedi." Bu sözlerin.. ağır bir hastaya söylenecek şeyler olmadığını hatırlayarak sustum. O da susuyordu.." dedim. Yaptığınız nihayet manasız bir hodbinlik olabilir. nefesini yüzümde hissediyordum: "Hayır. Doğrulmak istediğim zaman beni bırakmadı. İnsanları öğrenmek. Raif efendi bunları saklamak veya silmek için hiçbir harekette bulunmuyor. "Hiç kimsenin kabahati yok. Hasta. Bu sahnenin onu yorduğu muhakkaktı. Daha hızlı nefes alıyordu.
Ben de yaşayacağım... Şimdiye kadar olduğu gibi. Fakat bunun bu kadar korkunç. Otele geldiğim zaman arkadaşımı uyumuş buldum.. bundan sonra beni hiç bırakmayacaklarını biliyorum. Yazık!. Ama nasıl yaşayacağım!.. Unutup gittiğimi zannettiğim bu hatıraların. ne anlatabilirim? On seneden beri hiç kimseye bir şey söylediğimi hatırlamıyorum.. Şu kosko-ı.ıman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba? Kime... Kapının önünde bekleyenlere yüzümü göstermemek için adeta koşarcasına holden geçtim ve sokağa fırladım.. Deli olacağım. bir şeyler... tekrar dudaklarını kımıldattı. Yalnız bir şeye dayanmak artık benim için mümkün değil: I ler şeyi kafamda yalnız başıma saklayamayacağım. boş yere bütün insanları kendimden uzaklaştır47 . Hangi hain tesadüf dün onları yolumun üstüne çıkardı ve beni. Yazık!" dedi ve gözlerini kapadı. bu kadar acı olacağını tasavvur edememiştim. İnsan tahammül edemeyeceğini zannettiği şeylere pek çabuk alışıyor ve katlanıyor. Söylemek.. senelerden beri dalmış olduğum derin uykudan.. Kime?. Hiç durmadan "Yazık!.. birçok şeyler anlatmak istiyorum.. Duyulur duyulmaz bir sesle: "Seninle hiç şöyle uzun boylu konuşamadık evladım.. artık yavaş yavaş alıştığım hissiz uyuşukluktan ayırdı. Boşuna yere herkesten kaçmış.. Yolda soğuk bir rüzgâr yanaklarımı kuruttu. " diye söyleniyordum. Raif efendi. Bundan sonraki hayatım nasıl dayanılmaz bir işkence olacak!. Artık birbirimize veda etmiş bulunuyorduk. Ama ben dayanacağım.manın bana güç geleceğini biliyordum... Yatağa girerek başucumdaki küçük lambayı yaktım ve derhal Raif efendinin siyah kaplı mektep defterini okumaya başladım: 20 Haziran 1933 Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı.. yahut öleceğim dersem yalan söylemiş olurum.
mışım; ama bundan sonra başka türlü yapabilir miyim? Artık hiçbir şeyin değişmesine imkân yok... Lüzum da yok. Demek böyle olması icap ediyormuş. Yalnız söyleyebilsem... Bir kişiye olsun içimdekileri dökebilsem... Bunu sahiden istesem bile artık böyle bir insan bulmama imkân yok... Bende arayacak hal kalmadı... Kalsa da aramam... Zaten bu defteri neden aldım? Küçük bir ümidim olsa, dünyada en sevmediğim bu yazmak işine kalkışır mıydım? İnsanın muhakkak kendini boşaltması lazım... Dünkü hadise olmasaydı... Ah, dün her şeyi öğrenmiş olmasaydım... Şimdi eski ve belki de rahat hayatım devam edecekti... Dün sokakta giderken iki kişiye rast geldim. Birini ilk defa görüyordum, öteki de dünyada bana belki en uzak insanlardan biriydi. Bunların hayatım üzerinde bu kadar müthiş tesirleri olabileceği aklıma gelir miydi? Fakat mademki bir kere yazmaya karar verdim, her şeyi sükûnetle ve baştan anlatmalıyım... Bu takdirde birkaç sene, hatta on on iki sene geriye gitmek lazım... Belki de on beş... Fakat sıkılmadan yazacağım... Belki manasız tafsilat arasında asıl korkunç tarafları boğmak, onların tesirinden kurtulmak mümkün olur. Belki yazacaklarım yaşadığım kadar acı olmaz ve ben biraz ferahlarım. Birçok şeylerin zannettiğimden daha ehemmiyetsiz, basit olduğunu görüp kendi heyecanımdan utanırım... Belki... Babam Havranlıydı. Ben orada doğdum ve büyüdüm. Orada ilk tahsilimi yaptım, sonra bir müddet, bize bir saat kadar uzaktaki Edremit idadisine gidip geldim. Umumi Harbin son senelerinde, on dokuz yaşlarında askere alındım; fakat daha talimgahta mütareke ilan edildi. Kasabaya döndüm. Tekrar idadiye devam edip bitirmedim. Zaten okumaya pek hevesim yoktu. Araya giren bir senelik zaman ve o sıralarda bu havalide hüküm süren karmakarışık vaziyet beni tahsilden soğutmuştu. Mütarekeden sonra bütün bağlar gevşemiş, ne doğru dürüst bir hükümet, ne de muayyen bir fikir ve hedef kalmıştı. Bazı mmtakalar ecnebi kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, birdenbire türeyen bir sürü çeteler, türlü türlü namlar altında, ba4B
• m düşmana karşı cephe kurarak, bazan köyleri soyarak faaliydi gösteriyor; dün bir kahraman olarak ismi ağızdan ağıza do-l.ışan bir sergerdenin bir hafta sonra tenkil edildiği ve ölüsünün Edremit'te Konakönü meydanında asılı durduğu ilan ediliyordu. Böyle bir devirde, dört duvar arasına kapanarak Osmanlı tarihi veya musahabat-ı ahlâkiye* okumak pek cazip bir şey değildi. Yalnız, memleketin oldukça hali vakti yerindelerin-den sayılan babam, nedense beni okutmak sevdasına düşmüş-lü. Akranlarımdan birçoğunun çapraz fişeklikler takıp mavzeri sırtlayarak çeteliğe çıktığını, bunlardan bir kısmının düşman, bir kısmının eşkıya tarafından öldürüldüğünü görünce, benim de akıbetimden korkmaya başlamıştı. Hakikaten ben de boş durmak istemiyor, gizli gizli hazırlanıyordum. Fakat bu sırada işgal kuvvetleri kasabaya geldiler ve her türlü kahramanlık heveslerim, içimde boğulup kalmaya mahkûm oldu. Birkaç ay serseri gibi dolaştım. Arkadaşlarımın çoğu ortadan kaybolmuştu. Babam beni İstanbul'a göndermeye karar verdi. Nereye gideceğimi o da bilmiyor, "Bir mektep bul, oku!" diyordu. Daima biraz beceriksiz ve mahcup bir çocuk olduğum halde babamın bana böyle söylemesi, oğlunu ne kadar az tanıdığını göstermeye kâfiydi. Ne olsa, içimde bazı cihetlere doğru gizli birtakım arzular duyuyordum. Mektepteyken hocalarımın takdirini kazandığım bir ders vardı: Oldukça iyi resim yapıyordum. İstanbul'daki Sanayii Nefise Mektebi'ne** girmek ara sıra aklımdan geçer ve bana tatlı hayaller kurdururdu. Zaten küçükten beri hakikatten ziyade hayal dünyasında yaşayan sessiz bir çocuktum. Tabiatımda manasız denilecek kadar ileri giden bir çekingenlik vardı ki, çok kere etrafım tarafından yanlış anlaşılmama, aptal yerine konmama sebep olur ve beni üzerdi. Hiçbir şey beni, hakkımdaki bir kanaati düzeltmek mecburiyeti kadar korkutmazdı. Sınıfta arkadaşlarımın yaptığı bir kabahat daima benim üzerime atıldığı halde ben kendimi bir kelime ile olsun müdafaaya cesaret edemez, eve döndüğüm zaman bir kenara saklanıp ağlardım. Annemin ve bilhassa babamın bana sık * Ahlak sohbetleri. ** Güzel Sanatlar Akademisi. 49
sık: "Yahu, sen kız olacakmışsm ama yanlış doğmuşsun!" dediklerini hatırlıyorum. En büyük zevkim evin bahçesinde veya derenin kenarında yalnız başıma oturup hülyalara dalmaktı. Bu hülyalar, hareketlerimle büyük bir tezat teşkil edecek kadar cesurca ve genişti: Okuduğum sayısız tercüme romanlarındaki kahramanlar gibi, her sözüme tereddütsüz itaat eden maiyetimle beraber ortalığı kasıp kavurduğum, bir mahalle ötede oturan ve içimde şeklini pek tayin edemediğim tatlı arzular uyandıran Fahriye ismindeki bir kızı, yüzümde bir maske ve belimde çifte tabancalarla, dağlardaki muhteşem mağarama kaçırdığım olurdu. Onun evvela nasıl korkup çırpınacağmı, sonra, önümde tir tir titreyen insanları, mağaradaki emsalsiz zenginliği görünce nasıl büyük bir hayrete düşeceğini ve nihayet yüzümü açınca, saklayamadığı bir sevinçle nasıl haykırarak boynuma atılacağını tasavvur ederdim. Bazan büyük kâşifler gibi Afrika'da gezer, yamyamlar arasında görülmemiş maceralar geçirir, bazan meşhur bir ressam olur ve Avrupa'yı dolaşırdım. Bütün okuduğum kitaplar, Misel Zevako'lar, Jül Vern'ler, Aleksandr Duma'lar, Ahmet Mithat Efendi'ler, Vechi Bey'ler kafamda silinmez şekilde yer tutmuşlardı. Babam bu kadar okumama kızar, bazan romanları alıp atar, bazan geceleri odama ışık verdirmezdi. Fakat benim her şeye bir çare bulduğumu, küçük kaytan fitilli idare lambasının ışığı altında kendimden geçerek "Paris Esrarı"nı veya "Sefiller"i okuduğumu görünce tazyikinden vazgeçmişti. Elime geçen her şeyi okuyor ve her okuduğum şeyin, ister Mösyö Lökok'un maceraları, ister Murat Bey'in tarihi olsun, tesiri altında kalıyordum. Eski bir Roma tarihinde, Mucius Scaevola isminde bir murahhasın* düşmanla sulh müzakeresi yaparken, kendisine teklif edilen şartları kabul etmezse öldürüleceği yolundaki tehdide cevap olarak, kolunu yanı başındaki ateşe sokup dirseğine kadar yaktığını ve bu sırada sükûnetle müzakereye devam ederek, böyle tehditlerle korkutulamayacağmı gösterdiğini okuduğum zaman, elimi aynı şekilde bir ateşe sokmak ve aynı meta* Elçinin. 50
şehir benim tahammül edemeyeceğim kadar hayâsız ve karmakarışık olmuştu. fakat bundan çabuk vazgeçmiştim: İçimdekileri herhangi şekilde olursa olsun dışarıya vurmak korkusu. Mütareke seneleriydi. Havran'a dönmek için babamdan para istedim. çıplak ve mahrem bir halde yakalanmış bir kadın gibi şaşırıyor. En büyük bir acıya yüzündeki tebessümü muhafaza ederek tahammül eden bu adamın hayali beni hiçbir zaman terk etmemiştir.. Dışarıyı alıp bir kâğıda aksettirmekten. bana dair herhangi bir şey ifade eden. On gün kadar sonra uzun bir mektup aldım. Babam benim işe yarar bir adam olmam için son bir tedbire başvuruyordu. Bunlar tesadüfen birinin eline geçse. Hep o korku yüzünden. Zaten hocalar da bende fazla bir şey bulmuyorlardı. hatta İstanbul'dakinden daha az bir para ile geçindiklerini bir yerden duymuş. Bu iş bana. 51 . Bir zamanlar kendim de yazı yazmaya. içimden bir şey vermek gibi gelmiyordu. bilhassa mis sabunculuğu" öğrenmemi söylüyor. Almanya'da. bir iç ifadesi olduğunu İstanbul'da ve Sanayii Nefise mektebinde. içinde benden herhangi bir şey bulunan resimleri büyük bir titizlikle saklıyor ve ortaya çıkarmaktan utanıyordum. Evde veya atölyede karaladığım şeyler arasından ancak en manasızlarını gösterebiliyor. yol parasıyla diğer masraflar için bir miktar para yolladığını bildiriyordu. hatta ufak şiirler karalamaya kalkmış.neti nefsimde denemek arzusuna kapılmış ve parmaklarımı oldukça ağır bir şekilde yakmıştım. ecnebilerin gayet ucuz.. paranın kıymetini kaybetmesi yüzünden. kendi kendime öğrendim ve mektebe devam etmez oldum. bir mutavassıtlık-tan* ibaret görünüyordu. kıpkırmızı oluyor ve kaçıyordum. Yalnız resim yapmaya devam ediyordum. Ne yapacağımı bilmeden uzun zaman İstanbul'da dolaştım. hiç kimsenin yardımı olmadan.. benim oraya giderek "sabunculuk. Nitekim işin böyle olmadığını anlayınca bundan da vazgeçtim. Bu sanatlara karşı bir heves duy* Aracılıktan.. Fevkalade sevindim. Resim yapmanın da bir nevi ifade. bu manasız ve lüzumsuz ürkeklik yazı yazmama mâniydi.
Pansiyonun diğer müşterileri de bir * Konuşma. Bir ecnebi dil öğreneceğimi. İlk haftalar. Burası da en nihayet bir şehirdi. bizim burdaki sabunhaneyi büyütür. çok daha temiz. Benim hayalimdeki Avrupa'nın nasıl bir şey olduğunu ve şimdi içinde yaşadığım şehrin buna nazaran ne noksanları bulunduğunu kendim de bilmiyordum. birçok hayallerime mevzu olan Avrupa'yı görmek fırsatının böyle hiç beklemediğim bir zamanda çı-kıvermesinden sevindim. 53 . adresini daha İstanbul'dayken defterime yazdığım bir pansiyona gittim. bu dilde kitaplar okuyacağımı. Fakat ben işin bu tarafını düşünmüyordum bile.. Dört günlük yolculuk esnasında bir mükâleme* kitabından ezberlediğim beş on kelime sayesinde. Hayatta hiçbir zaman kafamızdaki kadar harikulade şeyler olmayacağını henüz idrak etmemiştim. Lisan öğrenmeden bir işe başlanamayacağını düşünerek.. Sokakları biraz daha geniş. Hiç lisan bilmiyordum. çocukluğumdan beri gözlerimin önünde bin bir şekilde canlanan. insanları daha sarışın bir şehir.. kendimi idare edecek kadar lisan öğrenmek ve hayran hayran etrafıma bakınarak şehri dolaşmakla geçti. Fakat ortada insanı hayretinden düşüp bayılmaya sevk edecek bir şey de yoktu. ve asıl. sen de ticaret hayatına atılarak altın bileziğin sayesinde mesut ve müreffeh olursun!" diyordu. İlk günlerin şaşkınlığı çok sürmedi. ıslah eder ve senin idarene veririm.duğumdan filan değil. Pansiyon sahibi madam da boş zamanlarını benimle gevezeliğe hasrediyor ve yardımda bulunuyordu. Umumi Harp'te Türkiye'de bulunmuş ve biraz Türkçe öğrenmiş bir eski zabitten ders almaya başladım. Babam mektubunda: "Bir iki senede bu işi öğrenip gelirsen. vahşiliğimin bir sebebi de kitaplarda tanıştığım ve benimsediğim insanları muhitimde bulamayışım değil miydi? Bir hafta içinde hazırlandım ve Bulgaristan üzerinden trenle Berlin'e hareket ettim. Zaten muhitimden uzak duruşumun.. şimdiye kadar sadece romanlarda rastladığım insanları işte bu "Avrupa"da bulacağımı tahmin ediyordum.
o sıralarda Ber-I i n'de pek bol olan siyasi toplantılara gidip akşamları intibalarıni anlatmak suretiyle geçiriyordu. günün hiçbir zamanında eksik olmayan çeşitli lahana kokularına. Fakat zamanla bu değişmelere. harp açan imparatora küfür ediyordu. açılan odaya hemen bir başka misafir gelirdi. yemek yediğimiz karanlık salonun daima yanık duran kırmızı abajurlu elektriğine. yeni tanıştığı terhis edilmiş işsiz Alman zabitlerini de yanında getirir ve onlarla. zabitlere kızıyor. Hele bu münakaşalar. Fakat bütün bu fikirler hakikaten Almanya'ya değil. oldukça renkliydi.ıssa Hollandalı bir dul kadın olan Frau van Tiedemann. zabitler grev yapan ameleyi ve harbe devam etmek istemeyen askerleri kabahatli buluyor. Herkesin Almanya'yı kurtarmak için kendine göre bir fikri vardı.I ıııkle ahbaplık etmeyi fırsat sayıyorlar ve saçma sapan suallerle başımı şişiriyorlardı. Para düşkünlüğü yüzünden servetini kaybeden ihtiyar bir kadın. Kurtarabildiği bir miktar parasıyla oldukça mütevazı bir hayat sürüyor.. boş zamanlarında derhal gazetesini okumaya koyulurdu. müstemleke tüccarı durup dururken. Akşam yemeklerinde sofra başında luplanan kalabalık. saatlerce münakaşa ederdi. Çok kere. yumruğunu sıkarak havada sallardı. 53 . Benim yarım yamalak anladığıma göre Almanya'nın kurtuluşunu Bismark gibi demir iradeli bir adamın işbaşına geçmesinde ve hiç vakit geçirmeden silahlanmaya başlayarak ikinci bir harple haksızlıkları düzeltmekte buluyorlardı. Bu sonuncusu Almanya'nın Kamerun müstemlekesinde ticaret yaparken mütarekeden sonra her şeyini bırakarak vatanına sığınmış bir adamdı. Onun da kendine göre ateşli kanaatleri vardı ve bunlardan bahsederken yüzü büsbütün kızarır. Bunların arasında bil-lı. gününü. Sabahları odamı düzelten hizmetçi kız bile benimle siyasetten konuşmaya kalkar. Por-lekizli bir tüccar olan ve Berlin'e Kanarya adalarından portakal getiren Herr Camera ve ihtiyar Herr Döppke benimle ahbaptılar. hatta bunlardan sıkılmaya başlamıştım. sofra arkadaşlarımın siyası münakaşalarına alışmış. her birinin kendi şahsi menfaatlerine bağlıydı. Bazan pansiyon müşterilerinden biri gider..
boşuna yere vakit ziyan etmemek için böyle yaptılar. kalabalığın içinde dolaşır. Fakat ilk aylar geçince eskisi kadar canım sıkılmamaya başladı. babam mektuplarının arasını uzattı ve ben. fakat bu mesleğin. Babama büsbütün yalan söylemiş olmamak için. Yata54 . Berlin şehrinde. beni gayet iyi karşıladılar. gündüzleri müzelerdeki ve yeni açılan galerilerdeki tabloları seyrediyor ve pansiyona daha yüz adım uzaktayken burnumda lahana kokuları hissediyordum. Haftada üç defa akşamüzerleri eski zabitten Almanca ders alıyor. yüzlerinde çok mühim işler yapmış insanlara mahsus bir ciddilikle evlerine dönen veya bir erkeğin koluna asılarak baygın gözleriyle etrafa tebessüm saçan kadınları ve yürüyüşlerinde hâlâ asker adımlarını muhafaza eden erkekleri seyrederdim. ne yapacağımı. müzeleri dolaşmıştım. Kendi kendime: "İşte Avrupa! Ne var burada sanki?" diyor ve esas itibariyle dünyanın pek sıkıcı olduğuna hükmediyordum. Ekseriya öğleden sonraları büyük caddelerde. yaşamaya devam ettim. hem kendimi avutuyordum. bana göstermekten çekinBelki de bende bu işe fazla bir heves görmediklerinden.Almanya'ya niçin geldiğimi unutmuş gibiydim. bir lüks sabun firmasına müracaat ettim. henüz lisan öğrenmekle meşgul olduğumu. Bütün şehri. Yavaş yavaş ben fabrikaya uğramaz oldum. Bir İsveç grubuna ait olan müessesenin Alman memurları. Bir müddet sonra bu adeta bir iptila halini aldı. buraya niçin geldiğimi hiç aklıma getirmeden. Yavaş yavaş kitap okumaya çalışıyor ve bu işten zamanla daha çok zevk duyuyordum. birkaç Türk arkadaşın yardımıyla. Bu milyonluk şehrin birkaç ay içinde tükenivermesi bana adeta yeis veriyordu. Günlerim birbirine tıpkı üpkısına benzeyerek geçiyordu. galiba firmanın sırındır diye. Havran'da-ki sabunhanemizde göre göre öğrendiğimden daha derin taraflarını. hayvanat bahçesini. onlar neredeydin demediler. her üz unutulmamış olan silah arkadaşlığının verdiği bir alakayla. Sabunculuk meselesini babamdan mektup aldıkça hatırlıyor. yakında bu neviden bir müesseseye müracaat edeceğimi yazarak hem onu.
gördüklerim ve duyduklarımdan birer parça buluyordum.** müthiş iptilasının*** kurbanı olup gidiyordu. Hemen hemen hepsinde kendimden. ** Utancıyla.ğın üzerine yüzükoyun yatarak kitabı önüme açar. Günün birinde. Evvelce içinde yaşadığım halde anlamadığım. **** Ekim. yanı başıma eski ve kaim lügat kitabını kor. benim mizacıma aykırı olduğu için onlardan hoşlan* İpucu. cümlelere karine*yle mana vererek geçerdim. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. onlara şimdi hakiki manalarını verdiğimi zannediyordum. Müzelerdeki eski resim üstatları da artık bana sıkılmadan yaşamak imkânını veriyorlardı. saatlerce kalırdım. yeni ressamların açtığı bir sergi hakkındaki tenkit makalesi gözüme ilişti. yağmurlu ve karanlık bir teşrinievvel**** gününde. Bu sefer okuduklarım. içinden geçenleri söy-leyememek. Ben bu yenilerden pek bir şey anlamıyordum. kendini göstermek temayülü. böyle bir aptalı sevmenin hica-bıyla. herhangi bir şekilde göze çarpmak. Turgenyef in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. çocukluğumun ve ilk gençliğimin tercüme veya telif kitapları gibi sadece kahramanlardan. en kuvvetli. etrafımdan. Belki eserlerindeki fazla iddia. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. en derin. National Galeri'deki bir tabloyu saatlerce seyrettiğim ve sonra günlerce aynı çehreyi ve manzarayı kafamda yaşattığım oluyordu. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. *** Düşkünlüğünün. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. Gözümün önünde yepyeni bir dünya açılır gibiydi. gazeteleri karıştırırken. fevkalade insanlardan ve görülmemiş maceralardan bahsetmiyorlardı. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. Almanya'ya geleli bir sene olmak üzereydi. 55 . Çok kere lügat aramaya bile tahammül edemez. gayet iyi hatırlıyorum. görmediğim şeyleri birdenbire hatırlıyor.
Bunu izah edemeyeceğimi biliyorum. gene rastgele sokaklarda dolaşarak günlük gezintilerimden birini yaparken. Resimlerin çoğu insana gülümsemek arzusu veriyordu: Köşeli dizler ve omuzlar... bu siyah kaşlar ve onların altındaki siyah gözler. vücutla-rıyla beni sağa sola itiyorlar. biraz mağrur ve çok kuvvetli bir ifade vardı. Bu soluk yüz. yalnız. mücrimler albümünden alınmışa benzeyen korkunç portreler. Bu portrede ne vardı?.. Resimleri seyredip geçenler. beş yaşımdan beri kurduğum hayal dünyalarından tanıyordum. Bu çehreyi veya benzerini hiçbir yerde. Kırık bir tuğla parçası kadar şekilsiz kristal vazolar. Fakat birkaç saat sonra. elişi kâğıdından yapılmış gibi keskin renklerle gösterilmeye çalışılan tabiat manzaraları. bu koyu kumral saçlar ve asıl.mıyordum. sonsuz bir melal ile kuvvetli bir şahsiyeti birleştiren bu ifade. On56 . gazetede bahsedilen serginin açılmış olduğu binanın önünde bulunduğumu fark ettim. Ama ne olsa insan eğleniyordu. Tesadüfe itaat ederek içeri girmeyi tercih ettim ve duvarlardaki küçüklü büyüklü birçok tabloları alakasız gözlerle seyrederek uzun müddet dolaştım. bana asla yabancı olamazdı. Fakat onların hiç kimse tarafından anlaşılmamak ve gülünç olmak gibi bir cezayı da adeta marazi bir zevkle ve isteyerek kabul ettiklerini düşününce acımaktan başka yapılacak iş yoktu. Büyük salonun kapıya yakın bir duvarının önünde birdenbire durdum. bilhassa aradan bu kadar seneler geçtikten sonra.. Bu kadar az emekle bu kadar büyük işler başarmaya kalkan insanlara belki içerlemek icap ederdi. O andaki hislerimi. Nitekim gazetedeki yazıyı bile okumadım. senelerce kitap arasında kalmış kadar cansız çiçekler ve nihayet. onunla aramızda bir tanışıklık varmış gibi bir hisse kapıldım. Yalnız orada. Ben bu kadını yedi yaşımdan beri okuduğum kitaplardan. anlatmama imkân yok. mıhlanmış gibi durduğumu hatırlıyorum.. kürk mantolu bir kadın portresinin önünde. biraz vahşi. nispetsiz başlar ve memeler. fakat ben olduğum yerden ayrıla-mıyordum. hiçbir zaman görmediğimi ilk andan itibaren bilmeme rağmen. o zamana kadar hiçbir kadında görmediğim garip. masumluk ile iradeyi. Yapacak mühim işlerim yoktu.
bir imtizacıydı. Fakat ne olur?" der gibiydi. Muhammed'in annesi Âmine Hatun'dan birer parça vardı. Buna rağmen bakışındaki hüzün biraz da istiğna** ile karışıktı. hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim. Gözkapakları hafifçe şişti. Bundan biraz da memnun oldum. Sonlara doğru. * Karışımı. görmeyen gözlerle diğer tablolara bakıyor ve sonra çabucak aynı yere dönerek uzun müddet seyrediyordum. Bu harikulade resmi yapan kadının başka tablolarının. Çenesi hafifçe öne doğru kıvrık ve sivriceydi. koyu kumral saçları. bunun üzerinde. Adeta ellerim titreyerek katalogu karıştırdım. Ressamın sergide yalnız tek bir eseri. Kaşları ne pek kalın. ** Sakınma. Başka hiçbir şey yoktu. Selbstportrât. derin düşüncelere dalmış gibi yere bakıyor. Siyah gözleri anlaşılmaz. Ara sıra dolaşıyor. biraz dolgun ve alttakisi daha irice olan dudaklarında tamamen açık bir hal alıyordu. Aşağıya doğru bakan gözlerin gizlice beni süzdüğünü. ne pek ince. tablonun numarasının hizasında şu üç kelimeyi okudum: Maria Puder. köşeli ve oldukça geniş alnını çevreleyerek aşağı doğru uzanıyorlar ve yabankedisinin tüylerine karışıyorlardı. aradığımı bulamayacağım. hatta belki de ilk hayranlığımı azaltacağını düşünerek korkuyordum.. beyzi bir insan yüzü vardı. sahifenin alt tarafında. fakat biraz kısaydı.da Halit Ziya'nm Nihal'inden. Sanki: "Evet. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi. Bu tablo hakkında orada tafsilat bulacağımı umuyordum. üzerimde bu kadar büyük bir tesir yapamayacağını. dudakların hafifçe kıpırdadığını zannediyordum. adeta bulamayacağından emin olduğu oir şeyi son bir ümitle aramak istiyordu. Şövalye Büridan'm sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra'dan. kendi portresi bulunduğu anlaşılıyordu. Vecihi Bey'in Mehcure'sinden. 57 . hafifçe sola dönmüş. gölgede kalmasına rağmen donuk beyaz rengi belli olan küçük bir boyun parçası. Bu istiğna ifadesi.* Yabankedisi derisinden bir kürkün içinde.. İnce uzun ve kanatları biraz etli bir burnu vardı. Her defasında yüzünde yeni ifadeler. gitgide kendini belli eden bir hayat görür gibiydim. Geç vakte kadar içeride kaldım.
derhal modern resim üzerinde konuşmaya başladılar. meşhur kopyalarını satan bir mağazaya 58 . sabahleyin aldığım ve bir kahvede oturup okurken sergi hakkındaki makaleyi gördüğüm gazeteydi. odama çekilerek yalnız başıma o çehreyi gözlerimin önüne getirmek arzusuyla yanıyordum. Salondakiler. hayret verecek kadar büyük bir ifade kabiliyetine malik olduğu. Kapının yanında duran uzun boylu bir adam. Ertesi gün ilk işim.. Benim gibi yavaş ve heyacansız bir adamın bu kadar telaşına kendim de hayret ediyordum. Daha ziyade klasiklerin yolunda yürümek istediği anlaşılan ressam kadının. duruşu ve yüzünün ifadesi bakımından. Hafif bir yağmur çiseliyordu. ben yavaşça odama gittim. tuhaf bir tesadüf eseri olarak. Soyunurken ceketimin cebinden yere bir gazete düştü. katalogda gördüğüm kelimelerin üzerinde mıhlanıp kaldı: Maria Puder.. Süratle kendimi toplayarak dışarı çıktım. birçok teknik mütaalalardan sonra nihayet tablodaki kadının. "Hiç. galiba beni bekliyordu. kendi portrelerini yapan sanatkârların çoğunda görülen "güzelleştirme" veya "inadına çirkinleştirme" temayüllerinin onda bulunmadığı söyleniyor. Andreas del Sarto'nun Madonna d elle Arpie tablosundaki Meryemana tasvirine insanı şaşırtacak kadar çok benzediği iddia ediliyor ve yarı şaka bir ifade ile bu "Kürk Mantolu Madonna"ya muvaffakiyetler temenni edilerek başka bir ressamdan bahse geçiyordu. Dolaştım. Pansiyonun sahibi Frau Heppner: "Bugün nereleri gezdiniz?" dedi.Salonda kimseler kalmamıştı. Bu yazıda o tablo ile ressamı hakkında neler bulunduğunu öğrenmek için sahifeleri yırtarcasına açtım. Kaldırıp masanın üzerine korken birdenbire yüreğim atmaya başladı. Sofrada hiç konuşmadım. Ortalara doğru gözlerim. sonra modern ressamların bir sergisini gezdim!" diye cevap verdim.. Her akşamkinin aksine olarak hiç yollarda oyalanmadan pansiyona döndüm. Hemen yemeğimi yemek. Yazıyı baştan itibaren şöyle bir süzdüm. Bu.. Bir sergide ilk defa resim teşhir eden bu genç sanatkârdan oldukça uzun bahsediyordu.
sağındaki sakallı erkekle solundaki genci hiç fark etmiyor-muş gibi gözlerini yere diken bu Madonna'nm yüzü. Onu herhangi bir yerde görmek mümkün olabilirdi. büyük bir korku oldu. Dikkatle baktığım zaman bu resimde sanat bakımından büyük bir hususiyet bulunduğuna hükmettim.. Öyle ya.. alt dudağı biraz büyükçe olan ağzını açarak konuşmakta.giderek Arpie Madonnası'nı aramak oldu. Albümün bu yaprağını ayrıca sattıkları için hemen alarak odama döndüm. Gözlerimi kapayarak sergideki tabloyu düşündüm. Orada tasvir edilen insanın hakikatte de mevcut olduğu ancak bu anda aklıma geldi. lüzumundan biraz fazla tebarüz ettirilen*. Bir hayli fena basılmış olan kopya fazla bir şey göstermemekle beraber. bu harikulade kadın aramızda dolaşmakta. düşünmeyi öğrenmiş. toprağa bakıyor ve muhakkak ki bir şeyler görüyordu. hatta manasızlığa kadar götürülen bir masumluk ifadesi vardı. Benim gibi hayatında hiç macerası olmayan bir erkeğin ilk defa böyle bir kadınla karşılaşması hakikaten korkunç olurdu. kucağındaki Mesih'e değil. İki tarafında ibadet eder gibi duran azizlere değil. Halbuki Sarto'nun bu tablosundaki Meryem. siyah ve derin gözlerini toprağa veya karşısındakine çevirmekte. 59 . bakışlarında ve dudaklarında apaçık görünen melal ve kırgınlık ifadesi aynen dün gördüğüm tabloya benziyordu. Hayatımda ilk defa böyle bir Madonna görüyordum: Şimdiye kadar tesadüf ettiğim Meryemana tasvirlerinde. hatta gökyüzüne de değil. Resmi masanın üzerine bıraktım. hulasa yaşamaktaydı. veya ismini söyleyemeyecekleri bir adamdan peydahladıkları evlatlarına gözlerini dikip şaşkın şaşkın gülümseyen hizmetçi kızlara benzerlerdi. Büyük bir Sarto albümünün içinde onu buldum. Bu ihtimali düşününce ilk duyduğum his. kucaklarındaki bebeğe bakarken: "Gördünüz mü? Allah bana neler ihsan etti!" demek isteyen küçük çocuklara. * Belirgin kılman. başını tutuşu. makale sahibinin hakkı vardı: Kucağında mukaddes çocuğu ile yüksekçe bir yerde oturan. hayat hakkındaki hükümlerini vermiş ve dünyayı istihfaf etmeye başlamış bir kadındı. ressam kendi resmini yapmış olduğuna göre.
Yirmi dört yaşında olduğum halde başımdan hiçbir kadın macerası geçmemişti. Havran'dayken, bizden yaşça büyük bazı mahalle arkadaşlarının delaletiyle yaptığımız birkaç hovardalık, manasını anlamama imkân olmayan sarhoşluk maceralarından başka bir şey değildi ve tabiatımdaki sıkılganlık, bunları tekrara heves etmeme mâni olmuştu. Kadın, benim için, muhayyilemi kamçılayan, sıcak yaz günlerinde zeytin ağaçlarının altına uzandığım zaman yaşadığım bin bir türlü maceraya iştirak eden, maddilikten uzak, yaklaşılmaz bir mahluktu. Uzun seneler kimseye haber vermeden âşık olduğum komşumuz Fahriye ile, hayalen, çok kere hayâsızlığa kadar varan münasebetlerim olduğu halde, kendisiyle sokakta karşılaştığım zaman yerlere yıkılacak kadar şiddetli çarpıntılara uğrar, yüzüm ateş gibi kesilerek kaçacak yer arardım. Ramazan geceleri onun, annesiyle beraber, elinde bir fenerle, teraviye gidişini seyretmek için evden kaçıp kapılarının karşısına gizlenir, fakat bu kapı açılıp, dışarı vuran sarımtırak ışıkta siyah feraceli vücutlar görünür görünmez başımı duvara çevirerek, benim burada olduğumu fark edecekler diye titremeye başlardım. Bir kadın herhangi bir şekilde hoşuma gidince ilk yaptığım iş ondan kaçmak olurdu. Karşı karşıya geldiğim zaman her hareketimin, her bakışımın sırrımı meydana vuracağından korkar, tarif edilmesi imkânsız, adeta boğucu bir utanma ile dünyanın en zavallı bir insanı haline gelirdim. Hayatımda hiçbir kadının, hatta annemin bile gözlerine dikkatle baktığımı hatırlamıyorum. Son zamanlarda, bilhassa İstanbul'da bulunduğum müddet zarfında, bu manasız hicapla mücadeleye niyet etmiş, arkadaşlar vasıtasıyla tanıştığım bazı genç kızlara karşı serbest olmaya çalışmıştım. Fakat onlardan ufak bir alaka gördüğüm anda bütün niyet ve kararlarım uçup gidiyordu. Hiçbir zaman masum bir insan değildim: Yalnız kaldığım zamanlar, kafamda canlanan bu kadınlarla, en usta âşıkların bile aklına gelmeyecek sahneler yaşar, sıcak ve zonklayan dudakların sarhoş eden tazyikini ağzımda, hakikatte olabileceğinden birkaç kat daha kuvvetli olarak duyardım. Fakat sergide gördüğüm bu kürk mantolu resim, ona haya60
len dokunmama imkân vermeyecek derecede beni sarmıştı. Onunla bir aşk sahnesi tasavvur etmek değil, karşı karşıya, iki dost gibi oturmayı düşünmek bile elimden gelmiyordu. Buna mukabil, gidip o tabloyu seyretmek, bana bakmadığına emin olduğum o gözlere saatlerce dalmak arzusu gitgide artmaktaydı. Paltomu sırtıma geçirerek tekrar serginin yolunu tuttum; ve bu hal, günlerce devam etti. Her gün, daima öğleden sonra oraya gidiyor, koridorlarda-ki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır, fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor; rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor, ta kapılar kapanm-caya kadar orada bekliyordum. Sergi bekçilerinin ve birçoğu her gün orada bulunan ressamların artık beni bellemiş bulunduklarını fark etmiştim. İçeri girer girmez yüzlerinde bir tebessüm dolaşıyor ve gözleri bu acayip resim meraklısını uzun müddet takip ediyordu. Son günlerde diğer tabloların önünde oynamaya çalıştığım rolü de bırakmıştım. Doğrudan doğruya kürk mantolu kadının önüne gidiyor, oradaki sıralardan birine oturarak gözlerimi bir karşıma, bir de, bakmaktan yoruldukları zaman, önüme çeviriyordum. Bu halimin sergide bulunanların merakını uyandıracağı muhakkaktı. Nitekim bir gün korktuğum başıma geldi. Salonda birkaç kere rast geldiğim ve uzun saçlı, siyah elbiseli, kocaman boyunbağlı ressamlarla konuşuşundan kendisinin de ressam olduğunu anladığım genç bir kadın yanıma sokularak: "Bu resmi pek mi merak ettiniz?" dedi. "Her gün onu seyrediyorsunuz!" Gözlerimi süratle kaldırdım ve hemen indirdim. Karşımda-kinin fazla laubali ve biraz alaycı gülüşü bana fena tesir etmişti. Bir adım önümde duran uzun burunlu iskarpinleri cevap bekler gibi yüzüme bakıyorlardı. Kısa eteğinin altından fırlayan, hakikaten biçimli olduğunu inkâr edemeyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayılan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı. Onun benden bir cevap almadan gitmek niyetinde olmadığını görünce: 6L
"Evet!" dedim, "Güzel bir resim..." Sonra, neden bilmem, bir yalan söylemek, bir nevi izahat vermek lüzumunu hissederek mırıldandım: "Anneme pek benziyor da..." "Ha, demek onun için böyle gelip saatlerce bakıyorsunuz!" "Evet!" "Anneniz öldü mü?" "Hayır!" Sözüme devam etmemi istiyormuş gibi bekledi. Ben, başım hep önümde, ilave ettim: "Çok uzakta bulunuyor!" "Ya!.. Nerede?" "Türkiye'de!" "Türk müsünüz?" "Evet!" "Ecnebi olduğunuzu anlamıştım!" Hafif bir kahkaha attı. Gayet serbest bir tavırla yanıma oturdu. Bacaklarını birbirinin üstüne atınca eteği dizkapaklan-nm gerisine kadar açıldı ve ben yüzüme her zamanki gibi ateş bastığını fark ettim. Bu halim yanımdakini daha çok eğlendir-mişe benziyordu. Tekrar sordu: "Sizde annenizin resmi yok mu?" Kadının bu lüzumsuz merakı canımı sıkıyordu. Sırf alay için bunu yaptığını fark ediyordum. Diğer ressamlar uzaktan bize bakıyorlar ve muhakkak ki sırıtıyorlardı. "Var ama... Bu başka!" dedim. "Ya!.. Demek bu başka." Ve derhal küçük bir kahkaha attı. Kalkıp kaçmak için bir hareket yaptım. Kadın bunu fark ederek: "Rahatsız olmayın, ben gidiyorum... Sizi annenizle baş başa bırakıyorum!" dedi. Kalktı, birkaç adım yürüdü. Sonra birdenbire durarak tekrar yanıma sokuldu; şimdiye kadar konuştuklarına hiç benzemeyen, ciddi, hatta biraz da hazin bir eda ile: "Sahiden böyle bir anneniz olmasını ister miydiniz?" dedi.
bu son iki hafta içinde hayatımın nasıl bir mana almaya başladığını ve bunu kaybetmenin ne olduğunu fark ettim. Etrafımdan daha çok kaçtım. Artık bu sergiye ayak basamayacağımı biliyordum. yemekte Almanya'nın kurtuluşu planlarını veya inflation yüzünden servetini kaybetmiş orta halli insanların şikâyetlerini dinleyeceğimi. bir insanı aramakla geçirmiş ve bu yüzden bütün diğer insanlardan kaçmıştım. boş ve manasız akıp giden ömrümün yanma kadar sokulmuş ve sonra... Kendimi bildim bileli. bir yolculukta tanışıp alıştığım. çekilip gitmişti. Hemen yerimden kalktım ve gözlerimi etrafıma çevirmeye cesaret edemeyerek sokağa fırladım. Fakat "Avrupa'da ne öğrendin?" derse ne cevap verecektim? Birkaç ay daha kalmaya. mevcudiyetine ihtimal vermeye bile cesaret edemediğim bir imkân. insanlar. Son söylediğim cümle ile yalanımı nasıl ele vermiş olduğumu düşününce büyük bir şaşkınlığa uğradım. içimde. bütün günlerimi. bir müddet olsun beni inandırmış. daha çok içime saklandım. Bunu ancak şimdi anlıyordum. Hem nasıl isterdim!" "Ya!. beni buradan da kaçınyorlardı. haberim olmadan ve nefsime itiraf etmeden. bir daha uyutulması kabil olmayan bir ümit uyandırmıştı. Bir imkân. Babama mektup yazarak artık dönmek istediğimi bildirmeyi düşünüyordum. bu sefer düştüğüm inkisar o nispette büyük oldu. geldiği kadar ani ve sebepsiz. O resim aradığım bu insanı bulmanın mümkün olduğuna."Evet." Arkasını dönerek süratli ve genç adımlarla uzaklaştı. Onun için. odamda Turgenyefin veya Theodor Storm'un hikâyelerine kapanacağımı düşündükçe. Başımı kaldırıp baktım. Kesik saçları ensesinin üzerinde hopluyor ve ellerini ceketinin ceplerine soktuğu için dar tayyörü vücudunu sımsıkı sarıyordu.. Pansiyona döner dönmez eski manasız günlerin başlayacağını. bu müd63 . hatta ona pek yakın bulunduğuma. birbirlerinden hiçbir şey anlamayan insanlar. içimde. fakat pek çabuk ayrılmaya mecbur olduğum bir insana veda eder gibi bir his vardı. birdenbire.
beni bırakmıyor. sokağın öbür tarafına geçerken garip bir hadise oldu: Karşı kaldırıma geçtiğimiz sırada Frau Tiedemann'ın ayağı kenara takıldı. Bazı akşamlar yemekten sonra manasız bir bahane ile odama geliyor. Aynı İsveç firmasına tekrar başvurdum ve biraz daha soğuk karşılanmama rağmen muntazaman fabrikaya devama başladım. Pansiyondaki Hollandalı dul Frau Tiedemann da benimle ahbaplığı ilerletmişti. ona sımsıkı sarılmıştım. boynuma sarılıverdi. Kadın hesabı kendisi vermekte ısrar etti. Bir yerde. kollarının arasında daha çok sıkıyordu. uzun müddet oturup gevezelik ediyordu. Bir müddet sonra kendime gelince iyi kalpli dul kadının garsonlara ıslattırdığı bir mendille yüzümü sildiğini gördüm. ben de utangaçlığı filân unutmuş. Birbirimizin kolunda. biraz tombulca olan kadın. Bilmem sarhoşluğun tesiriyle midir nedir. Vakit gece yarısına yaklaştığı için sokaklar fazla kalabalık değildi.det zarfında onu memnun edecek kadar "mis sabunculuğu" öğrenmeye niyet ettim. Alman kızlarıyla ne gibi maceralarım olduğunu öğrenmeye kalkar. bu mesleğe dair yazılmış kitaplar tedarik ederek okumaya çalışıyordum. gelip geçenlere çarparak ilerliyorduk. akşamüzeri eve dönerken ısrar ederek beni bir birahaneye sokmuştu. Buraya geldiğimden beri ara sıra bira içtiğim halde hiç o akşamki gibi olmamıştım. Hemen eve dönelim. Ekseriya. fikrimi soruyordu. düşmemek için bana tutunmak isterken. Farkında olmadan geç vakte kadar içmişiz. Gece yatısı bir mektepte bulunan on yaşındaki oğlu için aldığı çocuk romanlarını bana verip okutuyor. ben hakikati söyleyince. Bir gün öğleden sonra beraber dolaşmayı teklif etmiş. Fakat bu sefer. muvazenesi yerine geldiği halde. "seni gidi çapkın seni!" manasına gelen çok bilmiş bir gülümseme ile şaha-detparmağını sallar ve gözlerini süzerdi. Bir aralık bütün salonun başımın üzerinde dönmeye başladığını ve kendimi kaybederek Frau Tiedemann'ın kucağına serildiğimi hatırlıyorum. Öğrendiğim formülleri ve usulleri itina ile bir deftere not ediyor. galiba boyu benden daha uzun olduğu için. Dışarı çıktığımız zaman onun benden daha az sallanmadığını fark ettim. Birdenbire bu otuz beşlik kadının acıkmış dudaklarını yüzümde hissettim. dedim. Nefesi biraz sı64 .
Ne yapacağımı. Enseme bir kamçı yemiş gibi silkindim. Bu. Fakat ben artık kendimi kurtarmaya çalışıyor ve bize yaklaşan kadına bakmak istiyordum. ya-bankedisi kürkünün içinde. Bütün vücudumun tarifi imkânsız bir heyecanla titremeye başladığını hissettim.cak olmakla beraber. Koluma girerek beni eve doğru sürükledi. Bir an kadar gördüğüm yüzü. Aynı zamanda. on . Etrafıma dakikalarca bakındım. Nihayet yaşlı kadının kollarından kurtuldum. Yolda kolumu vücuduna bastırıyor. deminki tesadüf beni serseme çevirmişti. "Kürk Mantolu Madonna"ydı. Sarhoşluğum azaldığı için. Bizi görünce bir saniye hayret etti ve bu anda bakışlarımız karşılaştı. Hâlâ bana sarılmış duran kadın bunu fark edince daha çok ateşlenerek saçlarımı buselere boğuyordu. Yüzünde o kendine mahsus hazin ve bıkkın ifade ile. bu taşkın muhabbet tezahürü içime ağır fakat güzel bir koku gibi yayıldı. Elimden gelen ancak kaçmaktı. siyah gözleri ve uzunca burnu ile. Ortadan kaybolmuştu. Sıcak nefesi bu sefer bana. yüzüme doğru eğiliyordu.ıdım kadar ilerideki elektrik direğinin altından bize doğru gelen bir kadına ilişti. Etrafımızdan geçen birkaç kişi gülerek saadet temennisinde bulundu. Buna rağmen mukavemet etmiyordum. ne oldu sana?" diye soruyordu. onu da şimdi yapamazdım. Bu oydu. Frau Tiedemann tekrar yanıma gelmiş: "Ne oldu sana? Söyle bakayım. Onunla ilk defa böyle bir halde karşılaşmanın fecaatini ve böyle bir tebessümle hakkımda ilk hükmünü vermesinin ne demek olduğunu sarhoşluğuma rağmen gayet iyi anlıyordum. Derhal koşarak "Kürk Mantolu Madon-na"ya yetişmek istedim. rabıtalı bir şekilde düşünmeye çalışıyor ve birkaç dakika önce yüzüme dikilip gülümseyen gözleri hatırlamak istiyordum. onu görme65 .. etrafının farkında değilmiş gibi yürüyordu. sergide gördüğüm resmin ta kendisi. sisli kafamda bir şimşek gibi çakmıştı. tahammül edilmez derecede ağır gelmeye başlamıştı. soluk yüzü. ne söyleyeceğimi bilmeden köşe başına kadar gittim. Kadın üç adım gitmeden beni yakalardı. Bu sırada gözlerim.. Onun gözlerinden gülümsemeye benzer bir şeyin geçtiğini gördüm. Fakat bütün bunlar şimdi bana bir hayal gibi geliyordu. kimseler yoktu. Hayır. Hayatımda hiç kimseye mukavemet etmeye alışmamıştım.
Biraz sonra ayak sesleri ve fısıltılar koridorun öteki başına doğru uzaklaştı ve kayboldu. Yatağa yatar yatmaz uyumuşum. İki ahbap. çevik bir hareketle kurtuldum ve yukarı fırladım. İhtiyatla sorulan suallere incitmeden cevaplar verildiği ve bu izahatın. beni öpmesinin ve nefesini yüzümde dolaştırmasının doğurduğu kâbuslardı. bir şeyler anlatmak. Ben hemen odama girip kapıyı içeriden kilitledim. inanmaya azmetmiş kulaklarda yumuşatıcı bir tesir yaptığı anlaşılıyordu. Onun bu vakte kadar yatmayarak bizi beklemiş olduğunu anladım ve derin bir nefes aldım. Anahtarı odamın kapısına sokmaya çalışırken koridorun öteki başından. Eve yaklaştıkça hareketleri daha coşkun bir şekil alıyor.. Ona bir şeyler söylemek. Ağır ağır yürüyordu.mistim. fakat muvaffak olamıyordum. sabık müstemleke tüccarı Herr Döppke göründü. Sabaha karşı sıkıntılı rüyalar gördüm. Dışarıda fısıltı halinde bir konuşma başladı ve uzun müddet devam etti. Böyle bir vaziyette onunla karşılaşmış olamazdım. o müthiş ve ezici tebessümüyle beni kıvrandırıyordu. Bunların hepsi. izahat vermek istiyor.. Fakat kadın hiç de beni bırakmak niyetinde değildi. O. koridorda birbirlerine rastlayınca bir müddet durakladılar. yanımdaki kadının bana sarılmasının. kürk mantolu kadın türlü şekillerde karşıma çıkıyor. Merdivenlerde tekrar boynuma atıldı. teskin edilmemiş ihtirasların kuvvetlendirdiği kolu beni daha çok sıkıştırıyordu. iri vücuduyla merdivenleri sarsarak ve tıkanırcasına nefes alarak arkamdan koşuyordu. Daha ortalık ağarmadan uyan66 . derhal uyumak ve manasız vehimlerden kurtulmak istiyordum. Hatta kadının da bu samimi hislere pek yabancı kalmadığı. elliyi geçtiği halde dinçliğini muhafaza etmiş olan bu koca bekârı yumuşak bağlarla bendetmek hususunda muayyen birtakım planları bulunduğu söyleniyordu. Siyah gözlerinin keskin ifadesi çenelerimi kilitliyordu. derin bir ümitsizliğe düşüyordum. Bir an evvel eve gidip yatağıma serilmek. Onun tarafından. oldukça hali vakti yerinde ve kadınlığının tam ateşli çağlarında bulunan bu dul kadına karşı birtakım tatlı emeller beslediğini bütün pansiyon halkı biliyordu. değişmez bir hükümle mahkûm edildiğimi gördükçe daha çok kıvranıyor.
bütün kabahati hayalperestliğimde. Sokaklarda. duvarlara gece yapıştırılan ihtilalci beyannameleri söküp yırtmaya uğraşıyorlardı. oda komşusu yaşlı Herr Döppke'nin yanında müsterih bir uyku uyuyor. sabahleyin hizmetçiler uyanmadan kalkarak kendi odasına geçmesi icap ettiğini düşünmüyordu. Bunları görünce dün akşamki halimi hatırladım. Öğleye doğru sıkıntımın azaldığını ve hayatı biraz pembe görmeye başladığımı fark ettim. Fabrikaya her zamankinden daha erken gittim ve kapıcıyı pek candan selamladım. kendi içime kapanıp kuruntu yapmamda buluyordum. Lambayı yakarak bir şeyler okumaya çalıştım. Herhalde Frau Tiedemann da birahanede ve yollarda bir hayli firkete düşürmüş olacaktı ve şimdi ihtimal ki.özlerime sadece bir hayal göründüğünü bildiğim halde sakin-Irşemiyordum. Kalkıp giyinerek sokağa çıktım. üzerinde "Mehmet Raif -Havran" damgası bulunan pembe renkli. küçük el arabalarıyla evlere süt. Kendimi ne kadar manasız şeylerle üzdüğümü anlıyor. rutubetli bir Berlin sabahıydı. Havran'da kuracağım büyük ve modern sabunhanenin müdürü olarak görüyor. Sabunlara damga vuran preslerin hangi fabrikalar mamulatı olduğunu kaydettim. Kanalın kenarını takip ederek Tiergarten'e kadar yürüdüm. sisler içinde. birer oyuncak kadar hareketsiz. Dün akşam ı'. Dört elle işe sarılmaya ve işsizliğin doğurduğu sıkıntılı vehimlerden bu şekilde kurtulmaya azmet-iniştim. Durgun suyun üzerinde iki kuğu kuşu. Köşe başlarında birkaç polis. süzülüyorlardı. üzerine oturulmaktan buruşmuş bir gazete ve birkaç firkete vardı. Başım ağrıyordu. İçerisine gül esansı atılan sabun kazanlarının yanında defterime uzun uzun notlar aldım. bütün Türkiye'ye nasıl yayılacağını tasavvur ediyordum.ı lı m. tereyağı ve küçük ekmekler bırakan çocuklardan başka kimse yoktu. Meslek kitapları dışındaki okumayı da 68 . benin zavallılığıma sessiz ve içten kahkahalarla gülen iki siyah göz peyda oluyordu. Satırlar gözlerimin önünden siliniyor ve beyaz sahifele-11ıı ortasında. yumuşak ve kokulu kâğıtlar içinde. Kendimi şimdiden. Fakat artık değişecektim. Ormanda çayırlar ve banklar sırılsıklamdı. yumurta şeklinde sabunların. Bu sıralardan birinde. Soğuk.
azaltacaktım.. muhayyel vakalara dayanan bir roman. Sofrada Frau Tiedemann'la karşılaşmamak için yemeği dışarıda yemeye karar verdim ve iki duble bira içtim. yağmura rağmen hiç istiflerini bozmayan insanlar geziniyorlardı... Şu halde ortada sıkılacak bir şey yoktu. Hayır.bir resim. artık tamamen değişecektim. Havran'daki iki fabrika ve bir sabunhane beni bekliyordu.. tavsiyelerde bulunuyordum. tiyatrolarla kaplıydı. Sanki kafama gelmekte ısrar eden bir fikri uzaklaştırmak istiyordum. Caddenin iki tarafı gazinolar. Düşman vatandan kovulmuş. Her tabelayı okuyor.. Babam. Burada sema bütün aydınlık bir hal alıyor. İkisi de zengin birer kocada olan ablalarımın hisselerini de alır. mutat sessizliğimden ayrılarak. Herr Döpp-ke ile yanındaki işsiz zabitlere. Manasız -hatta manalı da olsa ne çıkardı. yüzlerce metre yukarıdan dökülen yağmur taneleri bile turuncu bir renge boyanıyordu. Sonra sağa saparak Wittenberg meydanına doğru yürüdüm. Ara sıra. mektuplarında coşuyor ve birbiri arkasına vatanperverane cümleler sıralıyordu. hayatımda ne diye rol oynuyordu. Kurfürstendamm dedikleri geniş ve uzun caddeye geldim. Almanya'nın nasıl kurtulacağına dair. Dışarıda ince bir yağmur yağıyordu ve gökyüzü kapalıydı. sefarethanede büyük bir toplantı yaparak zaferin heyecanını tatmıştık. Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü. 68 .. Manasız ve birbiriyle alakası olmayan birtakım şeyler düşünerek ağır ağır yürüyordum. Biz bile burada. Şehrin bol ışıklarının kızıl aksini tepemizdeki alçak bulutlarda seyretmek mümkündü. memleketimin itibarlı bir tüccarı olarak yaşardım. Kilometrelerce uzayan bu caddede böylece birkaç kere gidip geldim. her ışık reklamını tetkik ediyordum. Anadolu harekâtı hakkında bildiklerime dayanarak. Kaldırımlarda. Benim gibi bir eşraf çocuğunun mesut olmaması için ne sebep vardı? Babamın zeytinlikleri. Fakat bütün gayretime rağmen gündüzki nikbinliğim geri gelmiyordu. Kalbimin etrafında mütemadiyen sıkışıp ezilen bir şey var gibiydi. milli ordu Hav-ran'ı kurtarmıştı. sinemalar. Açık havada dolaşırsam bu fena ruh halinden kurtulacağımı ümit ederek acele hesap gördüm.
Dün akşam "Kürk Mantolu Madonna"ya orada ve tam bu sıralarda rastlamıştım. Ayak sesleri adamakıllı yaklaşmıştı. Demek vakit bu kadar ilerlemişti. onlara yakın bulunan Nollendorf meydanının yolunu tuttum. ben olduğum yerden çıkarak. Meydan boştu. Saatimi çıkardım. o kadını. Onunla karşılaşmaktan bu kadar korktuğum halde şimdi beş altı adım arkasından yürüyordum. Başımı uzatıp baktığım zaman. Güya açıp içeri girecekmiş gibi bir tavır almış ve eğilmiştim. Yüzünü görmemiştim. Karşıya gelen sokağa girdim ve bir gece evvel Frau van Tiedemann ile sarmaş dolaş durduğumuz yere geldim. gelip geçenlere davet eden gözlerle bakıyorlardı. Ben gene eskisi gibi dünyadan uzak ve daima tasavvurlarımın ve iç dünyamın bir oyuncağıydım. düşmemek ve küçük bir feryat koparmamak için büyük bir gayret sarf ettim ve yanı basımdaki duvarı tuttum. İskarpinlerinin çıkardığı kuru sesler. onu tekrar gözden kaybetmek korkusuyla. Dün akşam gördüğümün bir hayal. Oradaki evlerden birinin kapı aralığına gizlenerek beklemeye başladım. Ayak sesleri tam arkama gelince. Sokağa sırtımı vererek. kapı ile oynuyordum. Sarhoş değildim. Sanki aradığım insan birdenbire peyda oluverecekmiş gibi gözlerimi ilerideki elektrik direğinin altına diktim. Kalbim ufalanı-yormuş gibi ağrımaya ve müthiş bir süratle çarpmaya başladı. Adımlarım birdenbire süratlendi. tenha sokağın iki tarafındaki evlere çarpıp aksediyordu. Bu sefer yanılmama imkân yoktu. On biri geçiyordu. Kadın yoluna devam etti. ayaklarına kırmızı çizmeler giyip kadınlar gibi yüzlerini boyayarak dolaşan birtakım delikanlılar. pek yakından takibe başladım. sarhoş kafamın bir vehmi olduğunu kendime bu kadar telkin ettiğim halde işte şimdi burada onu. Tam bu sırada meydanın ortasından geçip bulunduğum sokağa doğru gelen bir insan gördüm. Sabahtan beri kurduğum binanın yerinde yeller esiyordu. kısa ve sert adımlarla bu tarafa yaklaşan kürk mantolu kadını tanıdım. Cenup tarafındaki büyük tiyatro binasının önünde bir polis dolaşıyordu.Burada Ka De We dedikleri büyük bir mağazanın önündeki kaldırımlarda. belki de o hayali bekliyordum. Kadın bunu fark etmez 69 . Bu sefer nereye gittiğimi gayet iyi biliyordum.
iki metre kadar boylu bir adam eğilerek beni içeri davet etti. Başım önümde. Bunların yarısından çoğunun perdeleri kapalıydı. asfalt kaldırımdan başka hiçbir şey görmeden. içerdeki çift70 . kenarlarda yüksek ve kuytu localar vardı. yuvarlak bir dans yeri. Kapıda duran sırmalı elbiseli. çukurda. bulunduğum yerin caddenin diğer kısımlarından daha aydınlık olduğunu fark ettim. Başımı daha çok eğerek bir mahkûm gibi bekledim. Yavaşça gözlerimi kaldırdım: Ortada kadın filan yoktu. Birdenbire bu sesler kesildi. Kimse bana yaklaşmadı. Beni görmesi ihtimali karşısında saklanacak yer aradığıma göre ne diye buraya gelmiş ve yolunu beklemiştim? Şimdi ne diye arkasından gidiyordum? Acaba o muydu? Gecenin herhangi bir saatinde bir sokaktan geçen bir kadının ertesi akşam gene aynı yerden geçmesi icap ettiğine nereden hükmediyordum? Bütün bu suallere cevap verecek halde değildim.görünüyordu. Ortada. Derin ve rahat bir nefes alarak paltomu çıkardım ve salona girdim. karşıda bir orkestra. deniz dalgalarına benzeyen şekiller vardı. Zihnimden birdenbire. kapısı elektriklerle aydınlatılmış. içerisi kalabalıktı. Her akşam aynı saatte gelişi bunu gösteriyordu. oldukça meşhur bir kabare vardı. kimse: "Niçin arkamdan geliyorsunuz?" demedi. Birkaç adım ileride.. Yüzünde pek manalı bir tebessüm vardı. bu kadının buranın daimi müşterilerinden biri olması ihtimali geçti.. Hiç eksilmeyen bir çarpıntı ile arkasından gidiyor ve birdenbire. geriye bakıp beni görmesi ihtimalini düşündükçe daha çok heyecanlanıyordum. Olduğum yerde kaldım. ayak seslerini takip ederek yürüyordum. Ancak birkaç saniye sonra. Sokağa doğru fırlamış kocaman bir levhanın üzerinde mavi ampullerle yazılmış "Atlantik" kelimesi bir yanıp bir sönüyordu ve yazının alt tarafında gene ampullerden yapılmış. kırmızı kasketli. Kadının buraya girdiğini anladım ve tereddüt etmeden adama sokuldum: "Biraz evvel önümde yürüyen kürk mantolu kadın buraya mı girdi?" Kapıcı bir kere daha eğilerek: "Evet!" dedi.
Henüz kimse tarafından ıutulmamış olduğu anlaşılan bir tanesine gidip oturdum. Benim o kadar hürmetle seyrettiğim yabankedisi kürkü de. Herhalde localardan birine girmişti. onda. hatta belki de hiç güzel olmayan bir resim bende ne müfrit intibalar bırakmış. Kürk mantolu kadının bunlardan birinde olmadığı muhakkaktı. Acı acı güldüğümü hissettim. yarım saat sonra bu mahrem köşelerin ateşli çiftlerini tamamen bellemiştim. Dans mahallinin etrafındaki masalarda yoktu. ne geniş ümitler doğurmuştu. Herkesin merakını uyandırmayı da göze alarak.I<ı ara sıra dans etmek için meydana çıkıyor. Onu. Bir bira söyledim. Halbuki o. Hiç acele etmeyen gözlerle etrafıma baktım. bu sabahtan beri tefsir ettiğim gibi bir hayalden mi ibaretti? Kendimden korkmaya başladım. O soluk insan yüzüne kitaplar dolduracak kadar çok manalar vermiş. perdeler açılıp kapandıkça. Basit. birçok genç kadınlar gibi. haftalardan beri uykumu kaçıran insanı. Tekrar üzüntülü bir tereddüde düştüm. sonra tekrar localarına girerek perdelerini çekiyordu. herhalde buralardaki hizmetlerinin bedeliydi. Hiçbirinde tek veya çift olarak oturan ve dansa çıkmayan kimse yoktu. alaycı bir tebessümle bana gözlerini diken bir kadını yürüyüşünden tanımama imkân var mıydı? Bakalım dün akşam onu sahiden görmüş müydüm? Yoksa her şey. Bir akşam evvel sarhoş halimde. Perdeleri kapalı duran locaları sıra ile göz hapsine alarak içindekileri tanımaya karar verdim. Yirmi dört yaşma geldiğim halde hâlâ çocukluğumun saflığından kurtulamamıştım. İnsanlara olduklarından başka gözlerle bakmakta ısrar edişime içerliyordum. kürk mantolu kadını. yanında yaşlı veya genç bir hovarda ile bu masalardan birinde bulacağımı ve bu kadar büyük bir ehemmiyet. hakikatte asla mevcut olmayan vasıflar bulmuştum. Acaba bu akşam da yanlış mı görmüştüm? Öyle bir kürkü Berlin'de yalnız bir kadın giymiyordu ya? Zaten yüzünü de görmemiştim. Bana ne oluyordu? Bir tablo71 . bu kadar derin bir mana verdiğim kadının nefsini nasıl pazara çıkardığını görünce boş hülyalarımdan kurtulacağımı ümit ediyordum. Çarpıntım geçmişti. dikkatle içeri bakıyordum. böyle eğlence yerlerinde adi zevkler peşinde koşuyordu.
müstağni* kuvvetli iradeli kadınla kıyas edilmeyecek kadar sarih bir zavallılık vardı. aşağıya indi. Ses yavaş yavaş yaklaşıyordu. yerde yumurta şeklinde bir daire çizerek. Salon birdenbire karardı. dans eder ve öpüşürken görsem daha iyiydi!" diye düşündüm. sanatkârı aydınlatıyordu. daha doğrusu tesirliydi.. nitekim masalardan birine eğilip müşterilere doğru baygın birkaç nağme fırlattıktan sonra * Gözü tok. sarhoş olup içer. Artık bütün tereddütlerim. ortadan kaybolmak için küçük bir fırsat bekliyor gibiydi. Çünkü bunları ne de olsa isteyerek yapacaktı. Sonra oradaki kadının gece vakti karşıma çıktığını zannetmek. Onun burada. Kendini unutarak. Keman çalışında hiçbir fevkaladelik yoktu ve sesi ancak kendiliğinden güzel. "Onu demin zannettiğim gibi erkeklerle beraber. Yalnız orkestranın bulunduğu yerde hafif bir ışık vardı. Dans edilen yer boşalmıştı. Sarhoş bir oğlan çocuğunun ağzından dökülür gibi.. şikâyetle titreyen şarkılar söylüyordu. Beyaz ve çok dekolte bir tuvalet giymiş olan genç bir kadın. Derhal tanıdım. Yüzünde yama gibi duran gülümseme. kapıp koyuvererek yapacaktı. etrafına bu kadar yalandan tebessümler saçmaya. Gayet alçak. keman çalmakta devam ederek.nun bu kadar tesiri altında kalmak. Sazların arkasından doğru ince bir keman sesi duyuldu. fakat erkek sesine yakın bir alto ile o zamanın modası olan şarkılardan birini söylemeye başladı. Fakat şimdi yapmakta olduğu bu işi asla istemediği meydandaydı. İçimi tekrar bir burkulma sardı. Bu halinde.. Resimde gördüğüm kadını her vaziyette.. Fakat onu böyle göreceğimi aklıma getirmezdim. bin bir türlü manasız tahminlerim uçup gitmişti. Bir projektör. Biraz sonra ağır bir müzik başladı. 72 . zihnimde yaşattığım mağrur. sonra ayak seslerine ve kürküne göre hüküm vererek rastgele bir kadının peşine düşmek. hatta kucaktan kucağa dolaşırken tasavvur etmek mümkündü. Hemen çıkıp gitmekten ve kendimi sıkı bir kontrol altına almaktan başka çare yoktu. bu kadar istemeden şuh cilveler yapmaya mecbur kalarak çalışması bana pek hazin geldi.
Sonra doğrulup gülümseyerek erkeğe baktığını ve gözleriyle adeta: "Oh. Her şarkıdan sonra birkaç alkış duyuluyor ve kadın başıyla orkestraya başka bir şey çalmasını işaret ediyordu. fakat bu pek kısa. beyaz eteklerinin altından kaybolan ayaklarını parkelerin üzerinde sürüyerek masadan masaya ilerliyor ve birbirinin boynuna sarılmış duran sarhoş çiftlerin başucunda. Sonra aynı kaim ve şikâyet dolu sesiyle diğer bir şarkıya başlıyor. Onun. pek usta olmayan parmaklarını tellerde dolaştırıyordu. tabiattan melül bir insanın zorla gülmeye çalışması kadar acı gelmemiştir. dekolte iskarpinini gördüm. Dün gece yarısı karanlık bir sokakta gördüğü bir adamı tanımasına imkân var mıydı? Ben onun için herhangi bir delikanlıdan. ve yanmdaki-nin bu hareketine sinirlenmiş görünen. Dünyada bana hiçbir şey. başını kemana yaslayarak. yılan sokmuş gibi bir buruşma ve vücudundan buz gibi bir ürperme geçti. aynen resminde gördüğüm ifadeyi alıyordu.diğer masaya giderken çehresi bir an için ciddileşiyor. belki bir saniyenin dörtte birinden daha az bir zaman sürdü. Ço-rapsızdı. bir parmak eninde küçük bir kısım vardı. Kadının yüzünden. erkeğin masa arkadaşı kadına gözlerini çevirerek: "Hoş görün efendim. yerde sürünmekten uçları tozlanmış eteğini ve bunun altından burnu bir parça dışarı çıkan beyaz. Benim masama yaklaştığını görünce büyük bir telaşa düştüm. Ona nasıl bakacağımı. veya içinde neler olup bittiği görülmeyen locaların kapalı perdeleri önünde. Yaklaştığı masalardan birinde oturan genç ve sarhoş bir erkek yavaşça iskemlesinden kalkarak onu çıplak sırtından öptü. erkekler bize karşı böyle şeyleri yapmakta serbesttirler!" demek isteyen bir ifade ile başını salladığını gördüm. parmaklarının başladığı yerde. buraya eğlenmeye ve eğlence arkadaşı bulmaya gelmiş bir müşteriden başka ne olabilirdim ki? Buna rağmen başımı önüme eğmiştim. Sonra bu halime güldüm. Ayağının üst tarafında. ne iyi yaptınız!" demeye çalıştığını. projektörün donuk beyaz ışığına rağmen pembeliği belli olan. ne yapacağımı bilmiyordum. Gözlerim buraya ilişince bütün vücudunu çıplak görmüş gibi bir ürperme ve 73 .
. yalnız keman çalıyordu. Evet.. açık. Başka türlü olsa bana öyle tanıdık gözlerle bakar. bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu? Ahbapça bir selam ve temiz bir gülüş. Bir insanın diğer bir insanı... O aynen benim tasavvur ettiğim gibiydi. eski bir dost gibi beni selamladı. Yüzümde hayatlarından memnun insanların o küstah ve rahat gülüşüyle masamda oturuyor. etrafıma ve şimdi salonun öteki başına gitmiş olan genç kadına bakıyordum.. Ve ben bu anda başka hiçbir şey istemiyordum.hicap ile gözlerimi yukarı kaldırdım. hafızasını araştırdığına delalet edecek bir dalgınlık yoktu. Teşekkür ederim!. Bunu sadece gözlerini bir kere açıp kapamakla. içimin bu kadar genişlediğini hatırlamıyordum. selam verir miydi? Bir aralık içimden cız diye bir şüphe geçti: Acaba beni birine mi benzetti. Tam bir emniyetle gözlerimin içine bakmış. Koyu renkli. yalansız bir gülüşle güldü. Eski bir dosta güler gibi güldü. Gözlerimle onu takip ederek mırıldanıyordum: "Sana teşekkür ederim. hiç sırıtmadan. Çıplak kolları ha74 . Şarkı söylemiyor. Dünyanın en zengin adamıydım. Yoksa dün akşam sokakta kepaze bir halde gördüğü bu çehre kendisine yabancı gelmediği ve beni nereden tanıdığını da bir türlü hatırlayamadığı için ihtiyata riayet olsun diye mi selamladı? Fakat yüzünde en küçük bir tereddüt. temiz. Yerimden fırlayarak boynuna sarılmak ve onu ağlaya ağlaya öpmek için müthiş bir arzu duydum.... Bakışlarımız karşılaşınca gözleriyle beni dostça selamladı. Hayatımda hiç bu kadar mesut olduğumu. bu sefer gözleri ve başıyla selamladıktan sonra başka masalara gitti. Dikkatle bana bakıyordu. hemen hemen hiçbir şey yapmadan.. fakat yanılmama imkân vermeyecek kadar sarih bir şekilde yaptı. Ne olursa olsun onun bana bu yakınlığı göstermesi beni dünyanın en bahtiyar insanı haline getirmeye yetiyordu. dedim. Sonra güldü. dalgalı ve kısa saçları ensesine dökülmüştü. Bütün yüzüne yayılan. Yüzünde o eğreti gülümseme yoktu. hiç mübalağaya kaçmadan." Ve sergideki resmi seyrederken düşündüklerimin doğru çıktığını görmekle memnun oluyordum. Bir müddet çaldıktan ve beni bir kere daha. önüme... sonra gülmüştü.
Biraz evvelki gibi ahbapça gülüyordu. bir kısmını ilerisi için saklamak isterdim. Ne demek istediğini anlayamadığım için.." Karşımdaki iskemleye oturdu.. Yanaklarına dökülen saçlarını geri atmak için başını silkti.. Onunla bir kelime bile konuşmadığım halde.. Son şarkısını söyledikten sonra hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. Yavaş yavaş ahbaplığı ilerletirdim. "Ne münasebet!" Sesi hiç yabancı değildi.. Bana. Sonra. "Teşekkür ederim. yolunu bekleyip: "Size evinize kadar refakat edebilir miyim?" dersem hakkımda ne hüküm verirdi? Bana bir parça alaka göstermesine böyle en beylik bir zampara cümlesiyle mi mukabele edecektim? En kibar hareketin. Bir gece için bu kadarı çoktu bile.. Benim bulunduğum tarafa yaklaştığını görünce etrafıma bakındım... "Hayır" dedim. Hızlı hızlı yürüyordu. hiçbir şey düşünmeden bir müddet durdum. aklıma bir sürü münasebetsiz ihtimaller geliyordu. hemen çıkıp gitmek ve yarın akşam gene gelmek olduğuna hükmettim. Yüzünün her hattını ezbere bili7 5 . sonra gözlerini bana dikerek: "Bana dargınsınız galiba?" dedi.. Zaten küçüklüğümden beri saadeti israf etmekten korkar... Ben saadetimin neşesi içinde. sırtında ince adale kıpırdamaları oluyordu. fakat fazlasını isteyerek talihimi ürkütmekten her zaman çekinirdim. ışıklar tekrar yandı.reket ettikçe beli hafifçe sağa sola bükülüyor.. Gözlerim orkestranın arasından geçerek salona doğru gelen kadına ilişti. Önümde durdu ve elini uzatarak: "Nasılsınız?" dedi. Büsbütün şaşırdım. "Şimdi ne yapmalı?" diye kendi kendime sordum. Ne maksatla?.. Elinde kemanı yoktu. Garsonu çağırmak için etrafıma bakındım. İyiyim!. Hemen dışarı çıkıp kapının önünde onu beklemeli miydim?. Ancak bu anda şaşkınlığımdan bir parça kurtuldum ve ayağa kalkmayı akıl ettim. benim masama geliyordu. Bu hal gerçi birçok fırsatları kaçırmama sebep olurdu.
. Kadın tekrar sordu: "Demek dargın değilsiniz. Onun ellerini yakalayarak: "Ah yarabbi. Onu o zaman nasıl olup da tanıyamadığımı bir türlü anlamı* Özür dileme. Bu sesi nereden tanıdığımı hatırlıyordum. Peki ama niçin bir daha hiç gelmediniz?" Eyvah!.. Fakat sesi.. Belki çok uzak zamanlarda. yarım bırakmaya. Onu kesmeye. artık başka şeylerle meşgul olmak lüzumsuz ve manasızdı. "Anneme benziyor!" dediğim zaman.. Mademki o karşımdaydı ve benimle konuşuyordu. "Sizde annenizin resmi yok mu?" diyerek kahkahayla gülen kadın buydu.. "Beni nereden tanıyorsunuz?" diye sormak için dudaklarımı kımıldattım.. Resmini günlerce seyrederek kafama nakşetmiş.. Ya bu sualim üzerine yanıldığını anlar.. Madonna tablosuyla adamakıllı ikmal etmiştim. hakikat pahasına da olsa uyanmaya hakkım yoktu. hakikatte mevcut olandan çok daha fazla manalar buluşum tabiiydi. Sergide o resmin karşısında dalgın dalgın otururken yanıma gelip bu resimde ne bulduğumu soran.. Bunu herhalde bir yerde duymuş olacaktım. Belki de sadece hayalimde. Bu kahkahayı da hatırladım.. 76 . kısa bir itizar* ile kalkıp giderse? Bu harikulade güzel rüya ne kadar çok devam ederse o kadar iyiydi. Kadın benim cevap vermediğimi görünce başka bir suale geçti: "Annenizden mektup alıyor musunuz?" Bir saniyeden daha az süren müthiş bir şaşkınlıktan sonra iskemleden fırladım. o sizdiniz ha?" diye bağırdım. Her şeyi anlamıştım.şim. sonra bu tasviri. Kadın berrak bir kahkaha attı: "Çok acayip bir çocuksunuz!" dedi. çocukluğumda. Beni hakikaten başka birine benzetmişti. Pek de dürüst olmayan bir düşünce ile bundan vazgeçtim.. Bunları düşünmekten kurtulmak için bir hareket yaptım. hatta onda.
birdenbire cid-dileşerek: "E.. "Nereden biliyorsunuz?" dedi.. birkaç kere baktınız.... hâlâ avuçlarımın içinde duran ellerini çekerek: "Arkadaşlarımın yanına döndüğüm zaman.. hâlâ öyle bir anneniz olmasını istiyor musunuz?" dedi. Tablo. Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum... O da. senelerce söylense bitmeyecek şeyler. aslını görmek kudretini gözlerimden alacak kadar mı beni sarmıştı? Fakat siz... Nasıl olur?" "Evet. "Yoksa size çok gülerlerdi!" "Teşekkür ederim!" Biraz düşündü. Ama nasıl?. zannetmem. Sağ dirseğini masaya dayamıştı. Siz?" "Yirmi dört!" "Gördünüz mü? Ablanız olabilirim!" "Evet. "Fakat ben sizin anneniz olabilir miyim?" "O. üşümüş 77 . bir şey demeden önüne bakıyordu." Bir müddet sustuk.. Fakat hiçbiri şu anda aklıma gelmiyordu. hayır. o zaman hiç o resme benzemiyordunuz!" diye mırıldandım.yordum.. "Yüzüme bakmadınız ki!" "Hayır. Hem nasıl!" "O zaman da aynen böyle söylemiştiniz!" "Belki. gözlerinden bir bulut geçti.. hayır!" "Belki ablanız!" "Kaç yaşındasınız?" "Böyle şey sorulur mu? Ama neyse. beni tanımadığınızı söylemedim" dedi..." Sonra. Tabii. İlk anda hatırlamayarak durdum. Sanki görmemek . yirmi altı!.." Tekrar güldü. Sonra süratle cevap verdim: "Tabii. Küçük uçlara doğru sivrilen ve kemiklerinin gayet ince olduğu hissini veren parmakları vardı ve bunların ucu.. için!. Eli beyaz örtünün üzerine şöylece bırakılıver-mişti...
Adeta koşar gibi... Sizi sergiye ilk geldiğiniz günden beri hatırlıyorum. Halbuki o: "Evet. düşünceli. Diğer ressam arkadaşlar da sizi merak ediyorlardı. Sizi. Söylediğim gibi merak da ediyordum. Bu sözümden alınabilirdi...gibi.. İlk defa konuştuğu bir adama ellerini terk etmekte hiçbir fevkaladelik bulmuyor gibiydi. eteğiniz de kısa ve elbiseniz daracıktı.... kırmızıydı. Aklımca bundan istifade etmek isteyerek: "Elleriniz ne kadar soğuktu!" dedim. Yüzüne baktım. nasıl söyleyeyim. Öyle garip bir dikkatle bakmaya başladınız ki. 78 ... Ben de ilk anda resmi bir tanıdığınıza benzettiğinizi zannetmiştim. Acaba?. Sizi tamamen kaybettik.. Fakat derhal pişman oldum.. münekkitlerin "Madonna" dedikleri o ağırbaşlı. çok.. Demek çok dalgınmışım!" "Evet. adeta baş başa seyrettim. gözlerinizi ara sıra. Fakat keşke yapmasaydım. Onlar da ısrar ettiler..... Birkaç kere yanınıza sokularak tabloyu sizinle beraber... "O kadar neşeli. Gözleri hâkim ve iradeliydi. Kolayca anlayabileceğiniz bir meraka düştüm.. Sonra her gün gelmeye başladınız. Nihayet yanınıza sokulup konuşmaya karar verdim.. Ama hayret ediyorum. Canınız sıkılmış gibi dolaşırken birdenbire benim portremin önünde durdunuz. hoplar gibi yürüyordunuz.. Bir daha sergiye gelmediniz!" "Benimle eğleneceklerini zannetmiştim!" dedim. hatta alaycıydınız ki. Hep aynı münasebetsiz ihtimaller aklıma geliyordu.... hakkınız var!" diye cevap verdi. gelip geçenlerin bile tuhafına gitti. Saçlarınız kısa.. rahatınızı bozan bu seyirciye çevirdiğiniz halde tanımıyordunuz.. Sonra. Tereddütsüz cevap verdi: "Isıtın!" Ve her ikisini birden uzattı. hatta biraz da kederli tabloya benzetmek herhalde güç bir şeydi. Biraz evvel avcumda tuttuğum ellerinin hakikaten soğuk olduğunu hatırladım.... Siz hiçbir şeyin farkında değildiniz. Bu dalgınlığınızda garip bir cazibe vardı. her haliniz tablodakinin aksineydi.. Bir şeyler söyleyerek bunları kafamdan uzaklaştırmak için: "Sizi sergide tanıyamamakta bir parça da mazurdum!" dedim...
" dedi... "hasta bir köpek kadar yalnız...." "Anlıyorum. Zaten birçok taraflarım erkeklere benzer. Evet.. bir şey arıyormuş gibi gözlerini yüzümde gezdirerek: "Berlin'de yalnızsınız değil mi?" dedi......" dedi. "Sözlerime başka manalar vermeye kalkmayın. Yalnız işte... " Annemden ve babamdan çok dinlediğim bu lafı böyle ilk defa konuştuğum bir insandan duymak beni şaşırttı ve üzdü. Ben hep böyle apaçık konuşurum. Ne demek istiyordu? Bir kadın.. " diye devam etti. "Ne gibi?" "Yani. Ruhen yalnız. " "Ben de yalnızım. fakat ben sizi on beş yirmi gün tetkik ettim.... Ama Berlin'de değil.. fazla ileri gitmiş olmaktan... bir erkeğe bu şekilde ne teklif edebilirdi? Hiçbir şey bilmiyordum. Namusunu müdafaa etmek is79 .. Birdenbire: "Sizde de biraz kadınlık var... Öyle bir haliniz var ki. sizinle gayet iyi arkadaş olabiliriz. O sözüne devam ederek: "Dün akşamki halinizi unutamayacağım!" dedi. "Şimdi farkına varıyorum.... Nasıl söyleyeyim. Sizde genç kızlara mahsus bir hal var. "Bütün gece aklıma geldikçe güldüm..... Bütün dünyada yalnızım.. Belki de bunun için yalnızım... O bunu fark etmişti.. Belki de bunun için ilk gördüğüm andan itibaren sizde hoşuma giden bir şey bulduğuma hükmettim. Garip garip yüzüne baktım... " Beni baştan aşağı uzun zaman süzdü........ Yüzünde. Bu sefer benim ellerimi kendi avuçlarının içine alarak: "Boğulacak kadar yalnızım. Hiç tecrübem yoktu ve insanları hiç tanımıyordum... Tamamen yalnızım.. Herkese benzemeyen bir haliniz var. Kimsesiz..Sonra. anlıyorum.. yanlış anlaşılmaktan korkan bir insanın endişesiyle: "Sakın siz de başka erkekler gibi düşünmeyin. "Siz beni yeni tanıyorsunuz....... " Parmaklarımı adamakıllı sıkarak biraz yukarı kaldırdı ve sonra masanın üstüne vurdu: "Sizinle arkadaş olabiliriz!" dedi.. Bir erkek gibi. Küçükten beri.. " dedi...
. Ben değil." Hayretle gözlerimi açarak: "Tanıyor musunuz?" dedim. akrabamdır! Dayımın kızı. Bir müddet sustuk. annemin tabiriyle... Umumi Harp'te öldü. Ama şimdi dargınız..... Ama bize ne?..teyen masum bir genç kız gibi çırpmıyordunuz. Biraz şaşırdı: "Kapıya kadar peşimden gelen siz miydiniz?" "Evet.. O bunu fark ederek sözü değiştirdi: "Sizi burada ilk defa görüyorum!" "Evet. onunla karşılaştık. Böyle yerlere hiç gelmemiştim. bu halleri yüzünden..." "Bu akşam?" Bütün cesaretimi toplayarak: "Sizin arkanızdan geldim!" dedim. Dün akşam bir tesadüf sayesinde yakamı kurtardım. Dün akşam ne oldu? Kurtulabildiniz mi? Nereden tanışıyorsunuz?" "Aynı pansiyonda oturuyoruz.. Annem görüşmek istemiyor. Şimdi. Kocası avukattı....." I Bu cümle ile bahsi kapatmak istediğini anladım. "uygunsuz" bir hayat sürüyor. "gördüklerimden memnunum" demek isteyen tasvipkâr bir gülümseme ile bakışmakta devam ediyorduk.. "Nasıl tanımam.. Bir kadın böyle şeylerin farkına varmaz olur mu?" "Fakat arkanıza bakmadınız!" 80 . ikimiz de belli etmeden birbirimizi tetkik etmek istiyor ve bu sırada gözlerimiz karşıl aşı verince. Bizim pansiyonda dayızadenizle yakından alakadar olan bir Herr Döppke var." "Evlenseler bari. Halbuki Frau van Tiedemann'dan kurtulmak pek kolay değildir.. Yalnız bu akşam. Sükûtu ilk bozan ben oldum: "Demek bir anneniz var?" "Sizin gibi!" Manasız bir şey sormuş gibi sıkıldım. Demek farkına vardınız!" "Tabii.
Bir şeyler düşündü." Bir müddet sustu...." "Bu akşam da aynı yerden geçeceğimi nasıl tahmin ettiniz? Burada çalıştığımı biliyor muydunuz?" "Hayır.ülüşle: "Bu da benim bir nevi eğlencemdir!" dedi."Hiçbir zaman dönüp bakmam. fakat ne bileyim. fakir bir talebe. belki dedim. başımı çevirmemekte ısrar ederim ve bu sırada kafamdan birçok ihtimaller geçiririm: Peşimdeki genç olabilir. henüz salonu terketmemiş olan müşte81 . Adımlarının çıkardığı sesten kim olduğunu tayin etmeye çalışırım ve bu şekilde. " Benim şaşkınlığımı görünce sordu: "Beni evime kadar götürmek istemez misiniz?" Derhal yerimden fırladım. sonra çapkınca bir i'... "Daha gidip elbisemi değiştireceğim. Halbuki ben mütereddit adımlarınızdan yaşlı ve evli bir adam zannetmiştim. Sonra siz geçerken. Hatta belki de demedim... Sağ eliyle eteğini toplayarak hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. ihtiyar ve çökmüş bir kadın avcısı olabilir. beni görürsünüz diye korkumdan bir kapı aralığına saklandım... Siz beş dakika sonra kapının önünde beni bekleyin!" Çabucak kalktı. "Sokakta birisinin arkamdan geldiğini hissettim mi bütün tecessüsümü yenerek. Birdenbire açılmış. farkında olmadan aynı saatte kendimi orada buldum. o harikulade gözlerini kırk yıllık bir dost gibi kırparak beni selamlamıştı. hatta sarhoş bir serseri de olabilir. dostum" dedi. Demek bu akşam sizdiniz ha?. Uzun yapraklı bir defterin üzerine birkaç rakam yazan adamın yüzüne.. Giderken gene yüzüme bakmış." Birdenbire gözlerimin içine bakarak: "Yolumu mu beklediniz!" dedi. Yolda konuşuruz. "Saadetimi fark etmiyor musun a sersem!" der gibi dik dik bakıyor. "Evet." "Haydi gidelim. nasıl geldiğimi anlamadan yol bitiverir. zengin bir prens.... Garsonu çağırıp hesap gördüm.. Bu hareketim onu güldürdü: "Acele etmeyin. cesaretlenmiştim..
öteki eliyle çenemi tuttu. ona teşekkür etmek.. Gökyüzü açıktı ve garpta.. Yerimden kalktım. ancak duyulur duyulmaz bir sesle: "Bilmem!" diyebildim. deniz dalgaları görünmez olmuştu.. Bir kadının bana bu kadar pervasız muamele edişinden adamakıllı sıkılıyordum. siz sahiden bir genç kız gibi mahcupsunuz!" dedi. küçük bir çocuğu okşarmış gibi yumuşak bir sesle: "Oo. Kadın. Yüzüm tutuşarak önüme baktım. rahat. Böyle hovardalıklar hiç âdetim olmadığı halde. Evvela çenemi bıraktı. Tepemdeki Atlantik yazısı sönmüş. içimde birdenbire bütün insanlarla sarmaş dolaş olmak. O.rileri. Bütün cesaretim.. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayılıyordu. hatta bir utanma vardı. Gözlerimi kaldırınca hayret içinde kaldım. serbestliğim. gülerek selamlamak için kuvvetli bir arzu duyuyordum. bir karar vermeden düşünen insanlar gibi gözlerini kırpıştırıyordu. "Hayır. Arkamda yavaş bir ses: "Çok beklediniz mi?" dedi. Geniş. gayet serbest bir tavırla kolumu yakaladı. karşımda duruyor. ufka yaklaşmış bulunan ince bir hilal vardı. Karşımdakinin yüzünde de müthiş bir şaşkınlık.. sonra kolumu tutan eli yavaşça yanına düştü. Gözleri yarı kapalıydı ve bana bakmaktan çekiniyordu. hatta orkestrayı. Kapının önünde derin bir nefes alarak etrafıma bakındım. uzun yıllar birbirinden ayrı kaldıktan sonra nihayet kavuşan dostlar gibi coşkun bir muhabbetle herkesi öpmek arzusu vardı. paltomu veren kadına bir mark bıraktım. Aklımdan derhal bir sual geçti: "Neden böyle yapıyor? Kendisinin böyle bir kadın olmadığı muhakkak. ellerine sarılarak öpmek arzusu geçtiği halde. Nihayet dudaklarını hafifçe kıpırdatarak: "Siz sahiden iyi bir insana benziyorsunuz!" dedi. o gelir gelmez uçup gitmişti. Neyse ki o da ileri gitmedi. içimden. kendinden emin adımlarla yürüdüm ve birkaç ayak merdiveni bir defada atlayarak gardroba gittim. Şimdi çıktım!" diye cevap verdim ve döndüm. Fakat neden böyle yapıyor?" 82 .
" Yolun ortasında durdu. Fakat bana öyle geliyor ki. Aldırmazsınız. kaldırıp salladı: "Şuna dikkat edin ki. Benimle ahbaplık etmek isterseniz birçok şeylere tahammüle mecbur kalacaksınız...... Herhangi bir şekilde talepleri reddedildiği zaman düştükleri şaşkınlığı görmek... Kimseye minnettar olmak.. bir çocuğa uslu durmasını tembih eder gibi. ellerini kaldırışları. Kimseye ihtiyacım yok.. Ufak tefek kavgalar edersem ehemmiyeti yok. Kendilerine ne kadar fazla ve ne kadar aptalca güvendiklerini fark etmemek için kör olmak lazım.. bu taleplerin muhakkak söz haline gelmesi şart değil... Beni yanlış anlamayın. boşuna emek!... lütfunu istemek niyetinde değilim...... Zaman gösterecek.. İsterseniz.. birbirine uymaz saatlerim vardır. " Sonra meçhul bir düşmanıyla kavga ediyormuş gibi hırçın bir sesle devam etti: "Dünyada sizden. öyle bir gülüşleri. hiçbir şey istemeyeceksiniz.. adeta kaba bir sesle ilave etti: "Ama keyfiniz isterse.. Çok manasız kaprislerim. benden herhangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir. Birkaç adım yürüdük. hulasa kadınlara öyle bir muamele edişleri var ki.. sağ elinin şahadetparmağmı.. Hulasa arkadaş olduğum kimseler için pek müziç* ve anlaşılmaz bir mahlukum." Sonra kendini bu kadar fenaladığma kızmış gibi keskin... küstahça gururlarını anlamak için kâfidir. Yavaşça koluma girdi ve gayet basit şeylerden bahseder-miş gibi renksiz bir sesle konuşmaya başladı: "Demek beni anlamaya çalışacaksın? Fena fikir değil.Düşüncelerimi tahmin etmiş gibi: "Ben böyleyim işte!" dedi. "Ben garip bir kadınım." Ben hep aynı yavaş ve korkak sesimle: "Sizi anlamaya çalışacağım... kimsenin dostluğunu.. " dedim. bizi zavallı birer av * Rahatsız edici 83 . yani bütün erkeklerden niçin bu kadar çok nefret ediyorum biliyor musunuz? Sırf böyle en tabii haklarıymış gibi insandan birçok şeyler istedikleri için.. Erkeklerin öyle bir bakışları.. Hiçbir şey anlıyor musunuz. Kendilerini daima bir avcı. Yalnız bazan iyi bir arkadaş olabileceğimi zannediyorum..
dost halini aldı.. Bizim vazifemiz sadece tabi olmak. Bunu lehinize bir nokta olarak kaydedebilirsiniz. Beraber dolaşırız. Gözlerini kâh yere. Annemle beraber... Bakalım hoşunuza gider mi. Fakat oraya gelmeyin... Çünkü halinizde o manasız kendine güvenme yok.. Biz isteyemeyiz.. "Ben burada oturuyorum. Tiergarten civarındaki sokaklardan birinde.. Bana nedense özür diliyormuş hissini veren yumuşak bir sesle ikinci defa iyi geceler temenni etti. bunun için dost olabileceğimizi zannediyorum. Haydi şimdilik iyi geceler. Benim Berlin'de kendime mahsus gezinti yerlerim vardır. " "Raif!" "Raif mi?.. itaat etmek...... kâh gökyüzüne dikerek elleriyle işaretler yaparak konuşuyordu. Bir dakika: Hâlâ isminizi bilmiyorum!.. Ben de korka korka yanında gidiyor ve susuyordum.. Ne kuzuların ağzından vahşi kurt dişlerinin sırıttığını gördüm. istenilen şeyleri vermek. Bir hayli yürüdük. deminden beri birkaç defa ifade değiştiren çehresi tekrar o tatlı.olarak düşünmekten asla vazgeçmiyorlar. üç katlı taş bir binanın önünde durdu. Kolunu uzatarak elimi avucunun içinde sıktı. Ben bu ahmakça ve küstahça erkek gururundan tiksiniyorum.. çantasm84 .. Yarın gündüzün buluşalım. Söyledim ya..... Bu kadarcık mı?" "Hatip zade Raif!" "A.." dedi.... Gene uzun bir sükûta dalmıştı.. Size o halimle görünmekten memnun olmayacağımı zannediyorum. imkânı yok. " Sözlerinin ortasına doğru tekrar yürümeye başlamıştık... Acele ve sert adımlar atıyordu.. Anlıyor musunuz? Sizinle. "Sözümüze yarın devam ederiz.. kendiliğimizden bir şey vermeyiz. minnet altında kalmak istemem!" Tekrar güldü.. Cümlelerin arasında. sözünü bitirmiş hissini verecek kadar uzun fasılalar bırakıyor ve bu sırada gözlerini tekrar yarı kapayarak yoluna devam ediyordu. Fakat bilmem.. ne de söyleyebilirim! Sadece Raif desem olmaz mı?" "Daha memnun olurum!" "Siz de bana sadece Maria diyebilirsiniz.. Ne aklımda tutabilirim.
. Sesinde kahkahalarını zor zapt ediyormuş gibi bir eda vardı. Öyle konuşmuştuk!" "Evet! Yarın gündüzün buluşacağız!" "Nerede?" Aptal aptal yüzüne baktım.. Beni memnun edip etmediğini o anda tayin edemediğim bir ihtimal ve aklıma getirmekten korktuğum bir ümitle: "Gitmeyeyim mi?" dedim.. Kıpkırmızı kesilerek önüme baktım. Bu hiç aklıma gelmemişti. O da iki basamak aşağı indi. İşte geliyorum. bu histen çok daha kuvvetli bir yıkılma. "Gelin! Gelin!" dedi. anladım. Sözüne devam etmesini bekliyordum. Yüreğim hoplayarak bir adım ileri attım. Siz hakikaten bir ablaya değil. Ağır ağır uzaklaştım. diye kollarına atılacaktım.(ian anahtarını çıkararak arkasını döndü. bir anneye muhtaçsınız. I5eş on adım gitmemiştim ki... Kapının önündeki merdivenin üst basamaklarına çıkmış olduğu için başımı kaldırarak yüzüne baktım. hayır! Ben bunu istemiyordum!. şimdi benden ayrılıp gidiyordunuz değil mi?" "Evet!" "Bir daha beni Atlantik'te aramayacaktınız. Alacakaranlıkta kaldığı için bir şey göremedim. Nitekim hep o gülmeyi andıran sesle. Hayır. arkamdan onun sesini duydum. Yalvarır gibi sordum: 85 . "Raif!" Olduğum yerde geri dönerek bekledim. Siyah gözlerini kurnaz bir tecessüsle yüzümde gezdirerek sordu: "Sizi niçin geri çağırdığımı hâlâ anlamadınız mı?" Anladım. Kadının eli yanaklarımda dolaştı: "Ne oluyorsunuz? Neredeyse ağlayacaksınız!.. bir şaşkınlık. Söyleyin bakayım. Fakat içimde. fakat pek ciddi olmaya çalışarak : "Demek gidiyorsunuz?" dedi. Şimdi sokak fenerinin vurduğu yüzü gayet iyi görünüyordu. Gayet nazik bir tavır takınarak: "Size sadece isminizle hitap etmek fırsatını bu kadar çabuk elde ettiğim için bahtiyarım!" diyordu... hatta bir bulantı duydum.
onun tarafından aptal. 86 . Ayrıldıktan sonra arkamdan güleceğini. "Acele etmeyin. Fakat bu ihtimal de üzücüydü.. Bunu yapamazdım. Aradığınız insan daima bu geceki gibi. beni bu şüphelerden kurtardığı için.. istediğiniz yerde yolunuza çıkmaz ki. Siz başınızı alıp gidiyorsunuz... Yukarı çıkmanıza hacet yok!" Kapının üzerinde duran anahtarı çevirerek içeri girdi. Şu halde yarın öğleden sonra gelin beni buradan alın!" "Hangi dairede oturuyorsunuz!" "Ben sizi pencerede beklerim. bütün insanlara büsbütün arkamı dönmemi. büyük bir minnettarlık duyuyordum. cesaretsizliğimle alay edeceğini düşünmek. acemi yerine konmayı tercih ederdim. Onların ilk işi evvela bu cihetleri sağlama bağlamaktır."Beni bunun için mi çağırdınız?" "Tabii.. beni adeta kucakladığını gördüm... Birkaç dakika evvelki edepsizce şüphelerimden dolayı büyük bir utanma ve karşımdaki kadına karşı da. Fakat şimdi gönlüm rahattı. saflığımla.. "Siz nerede oturuyorsunuz?" "Lützow caddesinde!" "Uzak değilmiş!. herkesten ümidimi keserek tamamen kendi içime kapanmamı icap ettirecek kadar ağır neticeler verebilirdi. o zamana kadar gördüklerimden çok daha sıcak bir ifadeyle. Siz sahiden başka erkeklere benzemiyorsunuz.. Bir an kadar onun yüzünün bana yaklaştığını. Fakat o birdenbire ve oldukça sert bir hareketle ellerini çekti ve doğruldu. Yüzümün birkaç santim ilerisine kadar yaklaşan bu saadet karşısında kalbim duracak gibi oldu. Kürk Mantolu Madonna'yı bu halde görmektense. gözlerinin. Hele benim hakkımda hüküm verirken çok ihtiyatlı olun!" Ellerine sarıldım ve öptüm.. Galiba gözlerim yaşarmıştı.. Onunla alelade bir çapkınlık macerası yaşamaktan korkuyordum. Umulmaz bir cesaretle kendimi toplayarak: "Siz harikulade bir kadınsınız!" dedim. " Ruhumdan ezici bir şüphenin kalktığını hissettim.
Dikkat edince onun ismini tekrarladığımı ve bir sürü okşayıcı kelimelerle hep ona hitap ettiğimi anladım. Ve bütün günlerim hep böyle geçecek. İçimde ona karşı tarifi imkânsız bir şefkat vardı. Bir şeyler mırıldanıyor. Gözlerimin önünde hep onun hayali vardı. Saat iki buçuğa doğru Tier-garten'den geçerek Maria Puder'in oturduğu eve yaklaştım. onu beklemiştim.Bu sefer süratli adımlarla evin yolunu tuttum. fakat bunların ne olduğunu bilmiyordum. "Bugün de geçti işte. asla aldanmadığıma dair sarsılmaz bir kanaatim vardı. her rast geldiğini bu bakımdan tetkik ede ede adeta marazi bir meleke ve hassasiyet kesbeden* nişlerimin yanılmasına imkân var mıydı? Bu hisler şimdiye kadar asla hata etmemişlerdi. sonra ne olacak sanki!" demeden uykuya daldım. bütün hükümlerimin tasavvur ve hayallerime dayandığını biliyordum. Acaba erken mi. hiç kimseye karşı tam manasıyla duymadığım sevgi sanki hep birikmiş ve muazzam bir kütle halinde şimdi bu kadına karşı meydana çıkmıştı.. saçlarının yastığa nasıl serildiğini tasavvur ediyor ve hayatta bu manzarayı görmekten daha büyük bir saadet olamayacağını düşünüyordum. bütün varlığını bir noktaya biriktirerek her tarafta bu insanı araştıran. zapt etmeme imkân olmayan kesik ve sessiz kahkahalar atıyordum. Bununla beraber. Ertesi gün fabrikaya gitmedim. Çocukluğumdan beri belki ilk defa olarak. O zamana kadar bütün insanlardan esirgediğim alaka. Ara sıra. 87 . * Kazanan. Yatağında nasıl uzandığını. nasıl ağır ağır nefes aldığını. Bütün dikkatini. Vücudum bana her zamankinden daha hafif geliyordu. Hayatım müddetince hep onu aramış. Henüz ona dair hiçbir şey bilmediğimi. Bir insan hakkında ilk hükmü onlar verir. hayatımın se-bepsizliğini ve boşluğunu düşünerek içim ezilmeden. geceki işinin yoruculuğunu düşünerek onu rahatsız etmekten çekiniyordum. diye kendi kendime soruyordum. Sabaha kadar uykusuz kaldığını. Pansiyona geldiğim zaman ufuk aydınlanmaya başlamıştı..
ömrümün bütün senelerinden daha çok yaşadığımı hissediyordum. kıymetli manzaralar arz ettiklerini görüyordum.ilk hükmümün doğruluğunu. Halbuki şimdi her şey değişmişti. tecrübelerim bunu. ekseriya yanlış olarak. yaşamak için kendisine kayıtsız ve şartsız muhtaç olduğum bir insandı. insanlardan kaçışım. Artık Maria Puder. Bana sadece yorgunluk veren uzuvlarımın değil.. daha ehemmiyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis içinde kalırdım. gayesizliğini sırf böyle bir insandan mahrum oluşumda bulmaya başlamıştım. Bu kadının resmini gördüğüm andan beri geçen birkaç hafta içinde. içimden geçenlerin en küçük bir parçasını bile etrafıma sezdirmekten çekinişim bana sebepsiz ve manasız görünürdü. Bu his ilk anlarda bana da garip geliyordu. Her günüm. O zaman kendi kendime: "Demek ilk intibam beni aldatmış!" derdim. uyuduğum zamanlar bile dopdoluydu. şimdiye kadar rastladığım insanlar arasında ilk defa olarak. hayat bıkkınlığının bir ruhi hastalık alameti olmasından korkardım. Maria Pu-der bana bir ruhum bulunduğunu öğretmişti ve ben de onun. Ben de. lakin bir müddet sonra.sonra aklım. Bu yaşıma kadar mevcudiyetinden bile haberim olmayan bir insanın vücudu birdenbire benim için nasıl bir ihtiyaç olabilirdi? Fakat bu hep böyle değil midir? Birçok şeylere ihtiyacımızı ancak onları görüp tanıdıktan sonra keşfetmez miyiz?. Muhakkak ki bütün insanların birer ruhu vardı. haberim olmadan bekleşen üstü örtülü derin tarafların da birdenbire meydana çıkarak bana fevkalade cazip. ama birçoğu bunun farkında değildi 88 . bir ruhu bulunduğunu tespit ediyordum. içimde. her saatim. Hakkında müspet hüküm verdiğim bir insanın zamanla bana fena göründüğü veya bunun aksi olduğu olurdu. ruhumun da yaşamaya başladığını. bunun üzerinde mantığın. harici tesirlerin veya aldatıcı vakaların yaptığı değişmelerin yalancı ve geçici olduğunu kabule mecbur kalırdım. tadil ederdi. Fakat her defasında haklı çıkan gene bu ilk his oluyordu. Bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrümün birçok senelerinden daha dolu. -bu müddet kısa veya pek uzun olabilirdi. o zamana kadarki hayatımın boşluğunu. Zaman zaman beni saran hüzünlerin.
Kenarlardaki ağaçlardan tek tük düşen yapraklar havada kıvrıntılar yaparak aşağıya süzülüyorlardı. Biz ancak o zaman sahiden yaşamaya. Yeni başlayan hafif bir yağmur suyun tüylerini diken diken ediyordu. bizim aklımıza. zihnimden geçen her şey için: "Adam sen de. Bütün çekingenliklerim yok olmuştu. Ona söyleyecek ne kadar çok şeylerim vardı.. Evin camları parladığı için pencerelerin arkasında kimse bulunup bulunmadığı görünmüyordu. hesaplarımıza danışmaya lüzum bile görmeden.. -ruhumuzla yaşamaya. Bu kadının karşısında her şeyimi ortaya dökmek. çırçıplak ruhumu onun önüne sermek için sabırsızlanıyordum. 90 . sırf mukavemet edilmez bir hissin. hiçbir esasa dayanmadan. en küçük bir noktayı bile saklamadan.. Ağır ağır yürürken Tiergarten'in cenup kenarından geçen bir kanala kadar gelmiştim. rıhtımdaki arabalara meyve ve sebze boşaltıyordu. ruhlar birbirleriyle kucaklaşmak için.ve gene farkında olmadan geldikleri yere gideceklerdi. Buradaki köprünün üzerinden Maria Puder'in evi görünüyordu. Bir ruh. bütün iyi ve fena. Bunların.. tabiatın en küçük kımıldanışlarını sezerek.... onu bekleyerek yaşamak. . bütün ömrümce konuşsam bitmeyeceğini sanıyordum. birbirine koşuyordu.. daha kuvvetli yaşadığını. Saat henüz üçtü.başlıyorduk. bir ana bir ömür kadar çok hayat doldurduğunu bilerek yaşamak. Çünkü bütün ömrümce susmuş. bu sefer bu kadın için. bir peşin hükmün tesiriyle nasıl: "Bu beni anlamaz!" demişsem. herkesten daha çok.. Bu karanlık ve sıkıntılı manzara ne kadar güzeldi! İçime çektiğim bu ıslak hava ne kadar tazeydi! Yaşamak. Köprünün kenarına yaslanarak hareketsiz sulara baktım. Ve bilhassa bütün bunları anlatacak bir insanın mevcut olduğunu düşünerek. kuvvetli ve zayıf taraflarımla.. O zaman bütün tereddütler. söyleyip de ne olacak sanki?" demiştim. fakat o yanılmaz ilk hisse tabi olarak: "İşte bu beni anlar!" diyordum. Ta ilerilerde büyük ve motorlu bir mavna. hicaplar bir tarafa bırakılıyor. Eskiden her insan hakkında. hayatın sarsılmaz bir mantık ile akıp gidişini seyrederek yaşamak. gene hiçbir esasa dayanmadan. meydana çıkıyordu.ıncak bir benzerini bulduğu zaman ve bize. her şeyi çiğneyerek.
Onun ellerini tekrar avuçlarımın içine alacaktım. Her geçen dakika ile telaşım daha çok artıyor. kendi kurduğum binaya bir tekme vurmak olduğunu hissediyordum. Başımı çevirdiğim zaman. ayaklarında alçak ökçeli iskarpinler vardı. Kafam derhal birtakım teselliler bulmaya bile başlamıştı. ona yakın olacaktım. Evin önüne doğru gitmek ve orada dolaşmak doğru olur muydu? Pencereden bakacağını söylemişti. Hayatımın birdenbire böyle yeni ve ilerisi karanlık bir yola girmesi benim için belki hayırlı olmayacaktı. Acaba uyandı mı. tenha ve loş bir yerde oturarak göz göze gelecektik. "Bir saatten beri!" Sesim heyecandan titriyordu. Böyle düşünmenin ona karşı bir itimatsızlık. Yüzü gülüyordu. Bir kelime ile. Burada bekleyeceğimi tahmin edebilir miydi? Acaba hakikaten gelecek miydi?. Acele bir işi çıkmış ve bir yere gitmiş olabilirdi. Dün akşam başımdan geçenler. uçları biraz kırmızı olan üşümüş parmaklarını ovuşturarak ısıracaktım. yarı şaka bir sitem ile: 90 . onun bana doğru gelmekte olduğunu gördüm. şimdiye kadar hiç kimseye. Saat üç buçuğa geliyordu. Eski sükûnetime dönmek. Hastalanmış olabilirdi. Ona birçok şeyler. Bunun tekerrürünü beklemek doğru olmazdı. Bu kadar büyük bir saadetin böyle kolayca gelivermesi tabii değildi. Yanıma gelince elini uzatarak: "Beni burada mı beklediniz? Ne zamandan beri?" dedi. bir haksızlık. Fakat bir kere aklıma gelen bu nevi ihtimaller büyük bir hızla birbirlerini kovalıyorlardı.. Bu şüpheyi derhal kafamdan kovdum. uyuşuk günlerin zincirine yapışıp kalmak daha rahat değil miydi?. hatta kendime bile söylemediğim şeyler anlatacaktım..Dünyada bundan daha ferah verici bir şey olabilir miydi? Şimdi onunla beraber bu ıslak yollarda yürüyecek. başında lacivert bir bere. kalbim daha hızlı çarpıyordu. Bunların çoğu kafamda bir anda doğuyor ve beni hayrete düşüren bir süratle yerlerini yenilerine bırakıyordu. dedim. insanın hayatında bir defaya münhasır kalan fevkalade hallerden biriydi. O bunu şikâyet zannederek. Sırtında ince bir pardösü. Böyle olması lazımdı.
Evin önüne gelmeyerek bu şairane manzarayı tercih ettiğinizi biraz evvel. aynı zamanda benim kafamda da canlandı: Nasıl oluyordu da. bir kadına belki ilk defa olarak 91 . yüzünde taş gibi sağlam ve hareketsiz bir sükûn. fakat süratli adımlar atıyordu. Siyah gözleri yere çevrilmiş. Göz-kapaklarmın ince mavi damarları belli oluyordu. ikimiz de konuşmuyorduk. Biraz kalkık duran şahadetparmağı ilerideki bir noktayı işaret ediyormuş gibi manalıydı. Kısa. Bu sual. Nereye gideceğiz. beyim" dedi. "Ben sizi bir buçuk saatten beri bekliyorum. Saçları da yer yer ıslanmıştı. Yan gözle baktığım zaman bendeki bu telaş ve heyecandan onda eser bulunmadığını gördüm. Siyah ve gür kirpikleri hafifçe titremekteydi ve bunların üzerinde minimini birkaç yağmur damlası parlıyordu. tesadüfen fark ettim!" Demek beni beklemişti. Kendimi zorladıkça kafamın büsbütün boşalıp daha zavallı bir hale geldiğini ve beynimin zonk zonk vuran bir et parçasından başka bir şey olmadığını hissediyordum. Biraz evvel zihnimden birbiri arkasına geçen ve her biri mühim ve alaka verici olmakta diğerine taş çıkartan o güzel fikirlerden bir tanesi bile meydanda yoktu. Okşanmış bir küçük kedi gibi gözlerinin içine baktım : "Teşekkür ederim!" "Neye teşekkür ediyorsunuz?" Cevabımı beklemeden koluma girdi: "Haydi gidelim!" Ona tabi olarak yürümeye başladım. Tekrar yüzüne baktığım zaman kalın ve biraz dağınık kaşlarını. Başını birdenbire bana çevirerek: "Neden bana bu kadar dikkatli bakıyorsunuz?" dedi. bir şey düşünüyor gibi. dudaklarının kenarında tebessümü andıran o belli belirsiz kıvrıntı ile. kaldırmış olduğunu gördüm. kendimi yiyordum. Demek ben onun için ehemmiyeti olan bir insandım. Sol elini kolumun üzerine şöylece bırakıvermişti. Ben bu sükûttan fevkalade memnun olduğum halde. hiç çekinmeden."Kendi kabahatiniz. yoluna devam ediyordu. diye sormaktan korkuyordum. mutlaka bir şeyler söylemek icap ettiğini düşünerek.
Yahudiyim. Yavaş yavaş şehrin kenar taraflarına geliyorduk.. "Annem Almandır. Fakat o da sarışın değil!" Merakla sordum : "Demek siz Yahudisiniz?" "Evet.. Yani benim hiçbir dinle alakam yok!" Bir hayli yürümüştük.. onu uzun uzadıya seyrediyordum? Ve nasıl oluyordu da hâlâ. Herhalde bu havada bir kır gezintisi yapacak değildik. devam ediyordu.bu kadar dikkatle baktığımı aklıma getirmeden. Ben de başka bir şey sormadım. Bizde böyle şeyler yoktur. Yağmur. Fakat tahmin etmemiştim!" "Evet. "Evet! Neden sordunuz?" "Saçlarınız sarı ve gözleriniz mavi değil!" "Olabilir!" Yüzünde. o bu suali sorduktan ve gözlerini bana çevirdikten sonra bile.. "Bilmem!" "Hiç merak etmiyor musunuz?" "Ben size tabiyim." dedi. "Hayır. dayanamadım : "Siz aslen Alman mısınız?" dedim. Nereye gittiğimizi merak etmeye başladım. ondan değil. Babam Praglıydı.. Yoksa siz de mi Yahudi düşmanısınız?" "Ne münasebet. Nereye isterseniz!" 92 . her zamanki tebessümünü andıran... O sözüne devam etmedi. Daha ben doğmadan Katolik olmuş!" "Şu halde din itibariyle Hıristiyansınız!" "Hayır. Maria bir aralık: "Nereye gidiyoruz?" diye sordu.. hep aynı şekilde. sordum işte. Belki istiyorum da onun için sordum!" Gözleri o kadar siyah ve o kadar manalıydı ki.. "Babam Yahudiydi.. fakat biraz da mütereddit görünen bir hareket oldu. cesaretimi kaybetmeden ona bakmakta devam ediyordum? Beni de hayrete düşüren bir cesaretle: "İstemiyor musunuz?" dedim.
Suların yüzünü iri yapraklar örtüyordu.. Maria: "Burası Berlin'in en güzel yeridir." İçerde kimseler yoktu.. Berlin'de senenin ancak yüz gününde hava açık ve güneşli. "Bu mevsimde. İki tarafımız ilerlemiş olan mevsime rağmen yapraklarını dökmeyen bir sürü ağaçlarla çevriliydi. iki yüz altmış beş gününde kapalıdır. Limonlukların projektörleri ve suni gü93 . bir arzunuz yok mu? Derhal dün akşamki sözlerini öne sürdüm: "Sizden herhangi bir şey istemekten beni menetmiştiniz!" Cevap vermedi. kaim gövdeli ve küçük yapraklı ağaçları vardı. Sonra bu garip ağaçlar bana daima hasretini çektiğim uzak memleketleri hatırlatır... Hele böyle yağmurlu havalarda. Biliyor musunuz." Tekrar düşüncelere daldı. Hep aynı fikirdeyim. "Neresi burası?" "Nebatat bahçesi!" "Siz bilirsiniz!" "Öyleyse girelim.. Bir müddet bekledikten sonra devam ettim : "Yoksa dün akşam ciddi değil miydiniz? Yahut bugün fk-rinizi değiştirdiniz mi?" Şiddetle reddetti: "Hayır! Hayır!... Demir parmaklıklı büyük bir bahçenin önüne gelmiştik. Onların alıştıkları yerlerden sökülerek buraya getirildiğini ve böyle suni tedbirler. çiçekler ve yosunlar vardı. Yüksek limonlukların içinde sıcak memleket nebatları... ziyaretçisi yok denecek kadar tenhadır." dedi. Adımlarını yavaşlatarak: "Buraya girelim mi?" dedi..Çiy taneleriyle örtülmüş beyaz bir çiçek gibi nemli ve soluk yüzünü bana çevirerek : "Pek yumuşak başlısınız... Sizin hiçbir fikriniz. Kumlu yollarda uzun müddet dolaştık. Ben her zaman buraya gelirim. ihtimamlarla yaşatılmaya çalışıldığını gördükçe biraz da hallerine acırım.. Büyük ve kayalık havuzların etrafında çeşit çeşit ve renk renk otlar.
Hakiki hayatım benim için can sıkıcı bir rüyadan başka bir şey değildir. bu garip çiçeklerle aynı yerlerde yaşamış olan ecdadımı hatırlıyorum... sergide tabloları seyrederken yüzünüzün aldığı ifadeden belliydi. Ben de yanına iliştim. Bir erkek için bu kadar korkak olmak pek hoş değil... Hatta ba-zan beni eğlendirdiği de oluyor. birkaç meraklının keyfi için bu berbat şartlara tabi etmek bir nevi işkence değil midir?" "Ama siz de bu meraklılardan birisiniz. halbuki ben onun böyle olup olmadığının farkında bile değilim.. Göreceksiniz ya.. benim cesaretim var.. ben dünyadan ziyade kafamın içinde yaşayan bir insanım. Cesaretim olmadığını anladım. Siz resimle uğraştınız mı?" "Bir parça!" "Neden devam etmediniz?" "İstidadım olmadığını anladım!" "İmkânı yok. Resim yapmak ve insanlar hakkındaki hükümlerimi bunlara aksettirmek istiyorum ve bel94 . Biz de bunlar gibi yerimizden sökülüp dağıtılmış değil miyiz? Ama bunlar sizi alakadar etmez. kurumuyorlar. Siz benim Atlantik'teki işimi belki pek hazin buldunuz.. Zaten bu işi annemin yüzünden yapıyorum.. " "Evet.... Eliyle yüzündeki yağmur tanelerini silerek: "Ben buradaki nebatları seyrederken biraz da kendimi düşünüyorum!" dedi. Doğrusu beni de pek alakadar etmiyor... deyiniz.... Kendiniz için söylüyorum. fakat buraya her gelişimde içim derin bir hüzünle doluyor!" "Ne diye geliyorsunuz öyleyse?" "Bilmem!" Islak sıralardan birine oturdu. Yalnız bana birçok şeyler düşünmek.. Canlı bir mevcudu kendisine uygun olan iklimden ayırarak... Ama buna yaşamak denir mi?. Sizin resme ne kadar istidadınız olduğu... "Belki asırlarca evvel bu ağaçlarla. kafamın içinde birçok şeyler yaşamak imkânını veriyor.....neşleri bu ağaçların ışığa ve sıcağa alışmış yapraklarını doyurabilir mi? Buna rağmen yaşıyorlar. Ona bakmaya mecburum ve bir sene zarfında yaptığım birkaç resimle geçinmek imkânı yok. Bana gelince....
. İnsanlar ancak muayyen bir hadde kadar birbirlerine sokulabilirler.. Ve benim sırtımın da cazip olduğunu söylüyorlar... Maria bunu fark edince kaşlarını çattı.. Kendilerini istihfaf ettiğim insanların bunu anlamasına imkân yok. Herkes tabii olanı ka95 . yeislerinden her şeyi bırakıp kaçarlar... Hakkıdır. Bu o kadar mühim bir felaket mi? Hayatta yalnız kalmanın esas olduğunu hâlâ kabul edemiyor musunuz? Bütün yakınlaşmalar.. "İlerde arkadaşlığımızı bulandırması ihtimali olan şeyleri açıkça konuşmaktan çekinmemeliyiz. Para sarf ediyor.. Asla.... Sırf bunun için resim yaparak geçinmek istemiyorum.... Gözlerimi çabuk çabuk kırpıştırıyor. hayallerindekini hakikat zannetmekten vazgeçseler bu böyle olmaz." Elini külhanbeyce dizime vurdu. Çünkü onun bence ehemmiyeti yok. Bana acıdığınızı hissettiğim anda allahaısmarladık!. Katiyen. yüzü her zamankinden daha soluk.. bütün birleşmeler yalancıdır. zaten istihfafa layık olmayanlar... kireç gibi bir hal alarak: "Yok. Bu gibi meselelerde korkaklık zararlıdır. Siz de öpmek ister misiniz? Paranız var mı?" Dilim tutulmuş gibi kaldım. "İşte.... Raif bunu istemem. bizim yaptığımız da başka bir şey değil zaten. üst tarafını uydururlar.." Büsbütün şaşırdığımı asıl benim acınacak halde olduğumu görünce kolunu omzuma attı: "Sözlerime gücenmeyin!" dedi... ve günün birinde hatalarını anlayınca. Vücudumu pazara çıkarmayı tercih ederim....... anlayabilecek olanlar ise. Buna rağmen dünyada ciddiye aldığım yegâne iş budur. Şu halde bütün sanatlar gibi resim de muhatapsız... benden istenileni yapmaya mecbur olacağım. Fakat bu da boş..ki biraz da muvaffak oluyorum. aziz dostum... yani asıl kastettiklerine hitap etmekten âciz. Ne olur? An-laşamayacağımızı anlarsak veda eder ayrılırız.. Yüzümü bile göremezsiniz. Dün akşam sarhoşun biri sırtımı öperken oradaydınız değil mi? Öpecek tabii.. Halbuki mümkün olanla kanaat etseler. Çünkü o zaman kendi istediğimi değil. Asla. dudaklarımı ısırıyordum. En tahammül edemediğim şey merhamettir.
hayattaki acı tecrübelerine. düşüncelerinin benimkilere ne kadar benzediğini gördükçe. ona hiçbir zaman büsbütün yaklaşılamayacağını fısıldıyordu. kim olursa olsun bir insanı tamamen gördükten ve gördüklerini kendinden saklamadıktan sonra. fakat henüz lambalar yanmamıştı. Bu halimizle hepimiz acınmaya layıkız. Bu sefer ben onun koluna girmiştim. ne inkisar kalır.. Hiçbir hakikatin beni ondan uzaklaştırmasına tahammül ede-miyeceğimi anlıyordum. daha insanca ve daha insaflı olmaz mıydı? Her hususta doğru ve salim hükümler veren bu kadının. herkesten şüphe ediyordu.. Başkasına merhamet etmek.. hakikatleri kendi kendisinden saklamayı. ama kendi kendimize acımalıyız. onlara zorla gülmeye mecbur olduğu için böyle derin bir infiale kapılıyor. Artık gidelim mi?" İkimiz de doğrulduk. Ruhlarımız için en lüzumlu. muhitin bozucu tesirlerine tabi olarak böyle düşündüğü muhakkaktı. ortada ne hayal sukutu. kendisini aldatmayı asla istemediğini anladığım için korkuyordum. Beni kemiren sadece büyük bir yalnızlık hissiydi ve gene bu yalnızlığın tesiriyle.. Islak kumlar ayaklarımızın altında gıcırdıyordu. daha doğrusu büyük bir hakikat için küçük hakikatleri feda etmek. ne kendimizi bu kadar büyük. Geldiğimiz gibi hızlı adımlarla. bana yakın olduğunu an96 . fakat onun bir noktada benden ayrıldığını. Paltolarımıza biriken yağmur damlalarını silktik. Onun birçok hislerinin. ne pahasına olursa olsun. ne de başkalarını bizden daha zavallı görmeye hakkımız yoktur. Halbuki ben bu kadar hakikatsever olmak istemiyordum. Küçük bir çocuk gibi ona sokuluyor. Ben ise bütün ömrüm boyunca insanlardan uzak kaldığım ve onlar tarafından pek rahatsız edilmediğim için kimseye kızdığım yoktu. İstemediği. İçimde sevinçle hüzün arasında garip bir hal vardı. Sokaklar kararmaya başlamış. aynı yollardan geçerek dönüyorduk. ondan daha kuvvetli olduğunu zannetmektir ki. aramızdaki yakınlığı daha kuvvetle hissederek seviniyor. başımı o tarafa büküyordum. en kıymetli olan şeyleri birbirimizde bulduktan sonra diğer teferruatı görmemezlikten gelmek.bul eder. hoşlanmadığı insanlar arasında yaşamaya. Çünkü müphem bir his bana.
Maria Puder düşünceli ve galiba biraz da mahzundu. Bir aralık sokağın ortasında durdu. Sokaklar aydınlık ve kalabalıktı. Elini masanın üzerinde duran elime vurdu: "Ne somurtuyorsunuz? Genç bir kadınla ilk defa yemek yiyen delikanlılar daha neşeli ve konuşkan olur!" diye şaka yaptı.I adığım bir insana karşı birçok noktalarda kendimi aldatmaya hazırdım.. Fakat bu halimin onu daha çok yabancılaştırdığını görerek çabucak kendimi topladım ve önüme baktım. yemeği bir yerde beraber yiyelim. gülümsemeye çalıştı. "Haydi. Ara sıra yüzüme ilişen gözlerinde dalgın bir hal ve gülümseyişinde beni ürküten bir yabancılık vardı. içerisi pek kalabalık değildi. Fakat söylediklerine kendinin de inanmadığı görülüyordu. "Canımı sıkacak bir şey olmadı. düşüncelerinden kurtulmaya ve biraz açılmaya. Önündeki şaraptan birkaç yudum içti ve birdenbire bana dönüp gözlerimin içine bakarak: "Ne yapayım? Ne yapayım? Başka türlü olamıyorum işte!" dedi. Hatta bugünkü gezintimizden memnunum. içimde sebepsiz bir sıkıntı ve ezilme vardı. Karşımdakinin durgunluğu bana da geçmişti. Nitekim çabucak eski halini aldı. "Eve gitmek istemiyorum!" dedi. Herhalde memnunum. Korka korka : "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. Herhangi bir şey yapmış olmak için gözlerini etraftaki masalarda gezdirdi. "Hayır!" diye cevap verdi. Kenardaki bir masaya oturarak yemek ve şarap ısmarladık. Benim iş vaktime kadar konuşuruz!" Hiç beklemediğim bu teklifi lüzumsuz bir heyecanla karşıladım. Bir köşede milli elbiseleriyle Bavyeralı bir kadın orkestrası gürültülü havalar çalıyordu. Şehrin ortalarına gelmiştik." Bunları söylerken başka şeyler düşündüğü belliydi.. Kadın bunu fark edince. Şehrin garp taraflarında büyücek bir lokantaya girdik. Ne demek istiyordu? Bunu ancak karanlık bir şekilde sezi97 .
büyük bir teessür. Deminden beri hep bunu düşündüm... münakaşa.. hatta hiddetle beni terk ettiler... belki de şimdiye kadar tanıştığım erkeklerin hepsinden ayrı taraflarınız olduğunu görüyorum.. Onun yapamadığını söylediği şeyle beni deminden beri üzen şeyin aynı olduğunu hissediyor.. 98 .. size tabidir. Size ne verebileceğimi şimdiden bildireyim ki. kavga etmek. Bir sedef kadar donuk beyaz yüzünden ara sıra belli belirsiz ürpermeler geçiyordu...yordum.. Darılmak. ama bu kadar.." Şaşırmıştım. Siz nasıl isterseniz öyle olur!" dedim... Tekrar söze başladı. sadece kafalarında yaşattıkları bir şeyi vermedim diye mi? Bu haksızlık değil mi? Sizin de hakkımda aynı şekilde düşünmenizi istemem... Hayır... Fakat sükûnetimi bozmamaya çalışarak : "Bunlara ne lüzum var? Arkadaşlığımızın şekli bana değil. Dediğim gibi... bunlar beni muhakkak ki memnun edecek. Sesinde birdenbire peyda olan bir titreme zor zapt edilen bir heyecan vardı: "Bana sakın darılmayın... tekrar barışmak. "Boş ümitlere kapıl-mamanız için sizinle apaçık konuşmak daha iyi olacak.. Güle güle. fakat bunun mahiyetini vazıh olarak tayin edemiyordum.. sonra sizinle oynadığımı iddia etmeyesiniz: Ne kadar başka olursanız olun. Adeta size musallat oldum.. Bugün beraber gezmeyi teklif ettim. başka şeyler bekleyerek ileride bana darılmaymız diye... Ve bütün tanıştığım erkekler bunu." diyordu. Beni evime götürmenizi istedim.. Fakat sizi sevmiyorum.. Bunu da lehinizde bir nokta olarak kaydedebilirsiniz..... Ama niçin beni kabahatli zannettiler? Kendilerine asla vaat etmediğim.. Ama bana darılmayın.... hatta cazip buluyorum. sizi de sevmiyorum. sevemediğimi anlayınca.. yani kendilerini sevmediğimi.. Dün yanınıza geldim.. Gözleri her baktığı yerde takılıp kalmak istiyor ve o bunları sanki güçlükle oradan ayırabiliyordu. Fakat sevmek? Bunu yapamıyorum. gene erkeksiniz. Ne yapayım? Sizi belki hoş... Şimdi ne diye durup dururken bunları söylediğimi merak edersiniz. birçok şeylerden bahsetmek. Akşam yemeğini beraber yiyelim dedim. Sizinle konuşmak.
Çünkü hayatım. diğer kadınları mukadderatlarını tabii görmeye alıştıran tesirlerden uzak geçti. her şeyi kabul eder görünerek her seyi kabul ettirmek yolunu tutuyorsunuz. daha doğrusu bu itiyadı asla kazanmamıştı. Düşününüz ki. Annem. Bilhassa tahammül edemediğim bir şey. Yok dostum! Böyle yatıştırıcı laflarla meseleler halledilmiş olmaz. Niçin daima biz teslim olacağız ve siz teslim alacaksınız? Niçin sizin yalvarışlarınızda bile bir tahakküm. daima açık ve riyasız hükümler vermeye çalıştığım halde bir neticeye varamadım. yani tabii olarak büyüdüm. bizim reddedişlerimizde bile bir aciz bulunacak? Çocukluğumdan beri buna daima isyan ettim. gördünüz mü? Siz (le bütün diğer erkekler gibi. başkalarına karşı olsun..Şiddetle itiraz etti: "Hayır. Hiçbir zaman erkeklerin önünde kızar-madım ve onlardan bir iltifat beklemedim.. emelleri beni daima tiksindirdi. Bu hal beni müthiş 100 . Yedi yaşında olduğum halde onu ben idare etmeye başladım. Ben bunu istemiyorum. kadının erkek karşısında her zaman pasif kalmaya mecbur oluşu. ben daha küçükken öldü. kendimi erkeklere beğendirmek için öğrenmedim. Mektepte kız arkadaşlarımın miskinliği. bana tam manasıyla şeyleri yapmak. beni kendi gözlerimde küçültüyor. akıl öğrettim. niçin diğer kadınların farkına bile varmadıkları bir nokta bana bu kadar ehemmiyetli görünüyor? Bunun üzerinde çok düşündüm. Niçin böyleyim. destek oldum.. tabi olmaya. Hayır. Hiçbir şeyi. Ona ben metanet tavsiye ettim. Hayatta yalnız yürümek itiyadını kaybetmiş. hiç de öyle olmaz. Acaba bende anormal bir taraf mı var. Evde annemle ikimiz kaldık. bilakis. bunu asla kabul edemedim. bu mevzu üzerinde kendime karşı olsun. Bakın. Babam. itaat etmeye alışmış olan kadınlığın adeta bir timsaliydi. dedim. İnsan. hislerimiz o kadar anlaşılmaz ve bulanık ki. Böylece erkek tahakkümü görmeden. Neden? Niçin dâima biz kaçacağız ve siz kovalayacaksınız?. hiç kimse ne yaptığını bilmiyor ve akıntıya kapılıp gidiyor. bilhassa kadın ve erkek münasebetleri o kadar karmakarışık ve arzularımız.. belki diğer kadınlardan daha normal olduğum için böyle düşünüyorum. hayır. Beni yüzde yüz doyurmayan. sırf bir tesadüf eseri olarak..
Erkeklerle de arkadaş olmadım. Nasıl söyleyeyim.. En hoşuma giden ve birçok hususlarda bana yakın olan adamların bile. zannettiğiniz gibi değil. onlara insan olmaktan daha kolay ve cazip geliyordu. himaye etmeye çalışan. Bir kere bunları fark ettikten sonra erkekleri sahiden sevebilmem imkânsızdı. özür dilemeye. her ikimize aynı derecede zevk veren beraberliklerden sonra. "Korkmayın. dünyada hiçbir mahluk bu kadar kolay muvaffakiyetler peşinde koşmaz ve hiçbir mahluk bir erkek kadar hodbin. 100 . Biraz şarap içti.. Ama sahiden bir erkek.... ihtiras halindeki bir erkek kadar âciz ve gülünç olamaz. Ama keşke öyle olabilsem. Aradıkları yumuşak lokmayı bende bulamayınca müsavi kuvvetlerle karşı karşıya gelmektense kaçmayı tercih ettiler. zavallılıkları meydana çıkan onlardı. Hiçbir kadın. Tabii olmayan şeylere karşı her zaman çekingen davranırım. Halbuki acınacak halde olan..... fakat aynı zamanda herhangi bir şekilde muzaffer olduğunu zanneden ahmakça bakışlarla yanıma sokulduklarını gördüm. Kız arkadaşlarım benimle ahbaplık etmeyi ve fikirlerimi kabul etmeyi zevklerine ve rahatlarına aykırı buldular.. biliyorsunuz. Sonra ben tabiatı çok severim..." Biraz durup yüzümü tetkik etti. Kendime göre güzellik telakkilerim var.. bu kurt dişlerini gösterdiklerini. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi. O zaman erkek azminin ve kuvvetinin ne olduğunu gayet iyi anladım.bir yalnızlığa mahkûm etti. Buna rağmen bu hallerini bir kuvvet tezahürü zannedecek kadar yersiz bir gururları vardır.. Estetik değil.. Bunun için muhakkak bir erkeği sevmem lazım geldiğine inanıyorum. Muhakkak ki insan ruhunu daha az alçaltan bir şey yapmış olurum.. bir kadına âşık olmayı tercih ederim.. kendini beğenmiş ve nahvetli*.. Aman yarabbi.. "Ne diye şaşırdınız?" diye devam etti. Hiçbir kuvvete dayanmadan » Kibirli.. insan deli olur... Bir kadınla sevişmeyi güzel bulmuyorum. Yalnız ben ressamım. Hoş tutulan bir oyuncak olmak. Kendimde hiçbir gayri tabii temayül bulunmadığını bildiğim halde. fakat aynı zamanda korkak ve rahatına düşkün değildir.. küçük vesilelerle..
. Hayattaki tecrübelerinizin sizi böyle uzun bir izahat vermeye sevk ettiğini de görüyor ve bunu... Onun hakkında son bir hüküm vermekten korkuyor ve bunda isabetli olamayacağımı seziyordum. Nasıl? Benimle arkadaş olacak mısınız?." Bütün bu sözler beni serseme döndürmüştü.. Öte tarafının bana lüzumu yoktu...beni sürükleyebilecek bir erkek. Zaten sevecek kadar da zaman geçmedi. bana hâkim olmadan.. beni fikrimden çevirmeye. tam bir erkek. ona yakın bulunmak.. " Tasdik makamında başını hızlı hızlı salladı.. Ana noktalarda asla değişmem. Benim bu sözlerimi kesmeden. Dediğim gibi. benim bazan bir halim bir halime uymaz. sizi neden sevmiyorum.... fakat siz de benim aradığım değilsiniz. Eğer isterseniz. bana verdiğinden fazla bir şey istemeye alışmamıştım... Gözlerimi onun benden cevap bekleyen siyah ve dalgın gözlerine dikerek ağır ağır: "Maria" dedim. Bu kadarı da az mı? Fazla şeyler isteyerek bunu da kaybetmek daha mı iyi? Ben bunu asla istemem.. Fakat pek çocuk.. "sizi gayet iyi anlıyorum. Dün akşam da söylemiştim.... Hiçbir insandan... Bu..... İhtiyatlı bulunmak 101 .... yani yola getirmeye kalkmadan dinleyen ilk erkek sizsiniz. Beni anladığınız gözlerinizden belli.. Tıpkı annem gibi sizi de birinin idare etmesi lazım. ben olabilirim.. Fakat bu sizi yanlış düşüncelere sevk etmemeli.. ileride dostluğumuzu sarsabilecek şeylere mâni olmak için yaptığınızı düşünerek memnun oluyorum. Fakat fazla bir şey olamam... daha doğrusu pek kadın gibisiniz. Fakat nereden bileceksiniz? Birbirimizi yeni tanıyoruz.... Benden bir şey istemeden.... Şimdi anlıyor musunuz. Demek ki bu dostluğun sizce bir kıymeti var... gayet iyi dost olabiliriz. Ben sizinle nasıl açıkça konuştumsa siz de bana içinizi dökebilirsiniz. Gerçi biraz evvel bahsettiğim o manasız nahvet sizde yok. ikna etmeye. beni tezlil etmeden beni sevecek ve yanımda yürüyecek bir erkek. Kafamdan yalnız bir arzu geçiyordu: Ne pahasına olursa olsun. Devam ettim: "Belki bana bunları söylemenize lüzum yoktu. Buna rağmen içimde garip bir durgunluk vardı.. Sizinle mükemmel arkadaşlık ederiz. ondan ayrılmamak.. Yani hakikaten kuvvetli.
işlemeli sütunlara rastlardım... On on beş asırlık zeytin ağaçlarının altında yatarken bir zamanlar bunların mahsulünü toplayan insanları düşünürdüm.. ağlamak üzere bulunan küçük bir kız halini almıştı. arkadaşlığımız da tabii yolunda yürüsün. hiçbir zaman korktuğunuz cinsten bir insan olmadığıma emin olabilirsiniz. Gözleri. Biraz büyükçe olan alt dudağını daha çok dışarı çıkarmış. Tarihlerde okuduğumuz birçok medeniyetler oralarda kurulmuş ve yıkılmıştır. kendi insanımızı. Gözleri bunun aksine olarak. Kısa bir zaman içinde yüzünün ne kadar çok ifade değiştirdiğine hayret ediyordum. böylece. Pek az insanla tanıştım ve daima kendimle yaşadım. masanın üzerinde duran elime vurdu: "Siz zannettiğim kadar çocuk değilsiniz!" dedi. Çam ağaçlarıyla kaplı dağlarında. kararsız ve ürkek. Demin tezlil edilmekten bahsettiniz. fakat kendim kadar hürmet etmediğim ve kendim kadar kuvvetli bulmadığım bir insanı sevebileceğimi aklıma bile getirmedim. başka yollardan gittiğimiz halde ikimiz de aynı neticeye varmışız: ikimiz de birer insan arıyoruz. Görüyorum ki. Asıl ehemmiyeti olan budur. insan ayağı basmamış zannedilen yerlerde mermer köprülere. Benim memleketim dünyanın en güzel yerlerinden biridir.. O zamandan beri tabiatı ve onun mantığını her şeyin üstünde tutarım. Gerçi başımdan geçmiş maceralarım yok.. hayallerimin mev-zuuydu. üzerimde dolaşıyordu. erkek münasebetlerine gelince. Kadın. Eğer birbirimizde bunu bulursak harikulade bir şey olur. öteki meseleler ikinci derecede kalır. Bunlar benim çocukluğumun arkadaşları.. zeytin ağaçlarına dair birçok şeyler anlatabilirsiniz!" diye söze başladı. "Bana hayatınıza. düşünceli ve araştırıcıydı.daha iyi. Ben de sizin gibi tabiatı çok severim.. memleketinize. Bir erkeğin buna müsaade edebilmesi bence kendi şahsiyetini inkâr etmesi. hatta diyebilirim ki insanlardan ne kadar uzak kaldıysam tabiata o kadar sokuldum. peşin kararlarla onu bağlamaya çalışmayalım!" Maria şahadetparmağıyla.. asıl kendini tezlil etmesi demektir. Biz ona suni istikametler vermeye. "Ben size ço102 . Benim hayatta sizin kadar tecrübem yok. Bırakalım.
Sonra akademiye devam ettim. gülüşümüzü.... vücudumuzu değil.. aldatılmak korkusundan ileri geliyor.. siz böyle yerlerin patronlarının ne demek olduğunu bir bilseniz!" "Çok mu kabadırlar?" "Hem nasıl! İşte erkekleri yakından tanımak için bu da bir vesiledir. Benim bu halimde bir fevkaladelik yok. Küçük iradımız enflasyon yüzünden gitti... Sonra bir de hep sarhoş ve insan etine acıkmış kimselerle karşı karşıya bulunmak mecburiyeti beni sıkıyor. Bundan şikâyetçi değilim.. "Almanya'yı henüz pek tanımadığınız anlaşılıyor. müessesenin ciddiyetini korumak arzusundan ziyade. Ba* Çağrışımla. kendisiyle alışverişi olmayan her kadına karşı. Yalnız müşterilerine karşı değil. Çalışmak hiç de fena bir şey değil. İhtimal ki iyi bir aile babası veya dürüst bir vatandaş olan bu adamın nasıl bizden sadece sesimizi. Harp esnasında hastabakıcı-lık yaptım. "Kazanç ahlakı" dese daha doğru olacak. insanlığımızı da satmamızı istediğini görseniz irkilirsiniz. Zavallılar çalgılarının gürültüsü ile hiç olmasa patronu neşelendirmek istiyorlar. bana bir baron kadar ince kur yapar ve beni kibarlığına hayran ederdi. Herhalde konuşacak söz bulmakta sıkıntı çekmeyiz." Uzak bir tedai* ile sözünü kestim: "Babanız neciydi?" dedim. Fakat kendisinden para alan insanlara karşı birdenbire değişiyor ve buna galiba "meslek ahlakı" diyor. Muhakkak ki. Çünkü insafsızlığa ve ba-zan terbiyesizliğe kadar varan kalabalığı. Ah. Fakat burada ne kadar çok gürültü oluyor.. Mesela bizim Atlantik'in sahibi gayet nazik bir adamdır. onun kabaresinde çalış-masam.. Vaziyetimiz fena değildi. 103 .. Galiba salon boş da onun için.. ruhlarımızı alçaltmadan çalışmak isteyişimizin hoş görülmemesi. Babamın bıraktığı para ile okudum. Para kazanmaya mecbur oldum.ı-ukluğumu ve babama ait hatırlayabildiğim bazı şeyleri söylerim. Bana dokunan. "Söylememiş miydim? Avukattı. Neden sordunuz? Bu hallere nasıl düştüğümü mü merak ettiniz!" Sustum.
Boyuna konuşuyor ve sizi sabahtan beri oradan oraya sürüklüyorum. İğrenç. Buna sadece hayvanlık diyemeyeceğim. zevk düşkünü. ancak o zaman: "Size minnettarım!" dedim. gürültüsünü büsbütün artırmıştı. zavallılığının karıştığı bir hayvanlık. Sonra dikkatle yüzüme bakarak: "Yoksa sizi sıkıyor muyum?. sizinle buralara yakın bir kahveye gidelim!" dedi.. yüksek sesle münakaşa 104 .. genç meraklısı ve paralı kadınlarla dolduğunu ve her milletten. neşeli dağ havaları söylüyor.. Yalnız bu kadar olsa gene tabiidir. Vakit daha erken!" dedi. Her zaman sanatkârlar tarafından ziyaret edilen bu kahvenin geceleri on birden sonra yaşlı. Orkestra." "Romanisches Kaffe'ye mi?" "Evet. canınız sıkıldıysa sizi serbest bırakayım!" Ellerini tuttum..." Etrafına bakındı... her yaştan birçok jigoloların bu zamanlarda oraya gidip kendilerini beğendirmeye çalıştıklarını duymuştum. Ciddi söylüyorum. Sokağa çıkınca: "Gelin. "Çok hoş bir yerdir. Yüzüne de bakmadım.. Uzun müddet cevap veremedim.. Grup grup oturmuşlar. Buna rağmen.zan öyle bir bakışları var ki. "Ben de size!" dedi ve ellerini çekti. Acayip insanlar göreceksiniz. Bu.. içimden geçenleri anladığına emin olduktan sonra. Maria: "Haydi bakalım.... hayvanlıktan da aşağı bir şey. İnsan riyakârlığının. Kadınların bu kadar sokulgan olması iyi bir şey değil. duydum!" Güldü: "Ay sonlarında parasız kalan arkadaşlarınızdan mı?" Ben de gülümsedim ve önüme baktım.. gırtlağından acayip sesler çıkararak etrafına dönüyordu.. Bavyera elbisesi giymiş şişmanca ve mısır püskülü gibi saçlı bir kadın avaz avaz. Henüz vakit erken olduğu için kahvede sadece genç sanatkârlar vardı. biliyor musunuz? Gittiniz mi?" "Hayır... sessiz bir yerde oturalım. kurnazlığının.
komşumuz Fahriye'den ve tanıdığım eşkıyalardan bahsediyordum. herhalde sanatkâr usulü bir selam verdikten sonra uzaklaştı. sonra yanaklarından öptü.. Muayyen bir şey anlatmıyor. Güçlükle boş bir masa bulduk. Peki makamında başımı salladım. Gözlerimi yere diktim ve bekledim.. Şundan bundan konuştular. Ona birçok şeyler söylemeyi gündüzden tasarlamıştım. okuduğum kitaplardan. genç efendi!" diye. uzun saçları ile Fransız mukallidi genç ressamlar. çocukluğumdan.. Aynı sergide resim teşhir ettikleri anlaşılıyordu. "Bana "sen" dediniz. Uzun boylu. farkında mısınız?" "Evet. Kadın : "Ne düşünüyorsun?" diye sordu. Ne düşünüyordum biliyor musunuz? O adam sizi öptü ve ben hiç kıskanmadım. Nihayet karar verdim ve rastgele konuşmaya başladım.ediyorlardı. Hâlâ önüme bakıyordum. kafamdan yepyeni şeyler geçiyordu. ağızlarında pipoları." "Sahi mi?" "Ve niçin kıskanmadığımı merak ediyorum!" Uzun uzun bakıştık. İstemiyor musunuz?" "Ne demek? Teşekkür ederim!" "Of! O kadar çok teşekkür ediyorsunuz ki!" "Biz şarklılar çok kibar insanlarızdır. İtimatla.. "Kürk Mantolu Madonna'yı selamlarım!" diyerek Ma-ria'nın başını ellerinin arasına aldı. sarışın. birbirimizi araya araya bakıştık. evvela alnından. uzun tırnaklı parmaklarıyla habire sahife dolduran muharrirler oturuyorlardı. Fakat bunların hiçbiri aklıma gelmiyor. Etrafımızda geniş kenarlı siyah şapkaları. Sütunlar arasındaki bir merdivenden yukarı kata çıktık. Nihayet delikanlı Maria'nın elini şiddetle sıkıp salladıktan ve bana: "Allahaısmarladık. Şimdiye kadar kendime bile 105 . kurduğum hayallerden. "Bana biraz da kendinizden bahsetsenize!" dedi. ağzının hizasına kadar favorili bir genç uzaktan işaretler ederek bizim masamıza geldi. askerliğimden.
İkimiz de. Yolun sonlarına doğru vücudumun ürperdiğini hissettim. Yolda hemen hemen hiç konuşmadık. Ellerimi daha çok sıktı. gitgide büyüyerek kabararak. acele etmeden doğrularak: "Hakkınız var!" dedi. meçhul bir kuvvet tarafından dürtülmüş gibi sözümü kestim ve saatime baktım.. Onun nasıl bir dikkatle beni dinlediğini. "Sizin yüzünüzden mi?. sözlerim şikâyet eden bir eda alınca şefkatle gülümsüyordu.. üşüyeceksiniz!" dedim. hiç bana haber vermeden. Bir aralık. kendimi tahrif etmemek.. bazan hayret eder gibi ağzını hafifçe açıyordu. Heyecanlandığım zamanlar yavaş yavaş elimi okşuyor. gözlerini nasıl. On bire geliyordu. hatta bu gayrette bazan ileri giderek kendi aleyhimdeki noktaları o kadar tebarüz ettiriyordum ki. söz haline getiremediğim taraflarımı da anlamak ister gibi yüzümde gezdirdiğini gördükçe büsbütün açılıyordum. Bazan tasdik eder gibi ağır ağır başını sallıyor. bu akşamın intibalarıni içimize yerleştirmek ister gibi dalgın ve doluyduk. Etrafımızdaki masalarda kimseler kalmamıştı. hayır. Hatıralar ve uzun zaman zapt edilmiş hisler... hiç bir şeyi örtbas etmeden görünmek istiyordum.. Beresini başına yerleştirirken ilave etti: "Ne güzel konuşuyorduk!" Onu Atlantik barının önüne kadar getirdim. Çabuk yürüyelim!" "Sizi tekrar eve götürmek için bekleyeyim mi?" "Hayır. saklandıkları yerlerden çıkıyor ve ortaya dökülüyorlardı. Doğru... bu suretle gene hakikatten ayrılmış oluyordum. Fakat kabahat bende. Yarın buluşuruz!" 106 . Asla. hızlanarak dışarı akıyordu. Ona yalan söylememek.. Sizin yüzünüzden. Yerimden fırlayarak : "Fakat işinize geç kalacaksınız!" diye bağırdım.. hiçbir şeyi değiştirmemek için o kadar gayret sarf ediyor. Kendini toplamaya çalıştı.. daima susturulmuş heyecanlar bir sel gibi. "Benim yüzümden eve gidip kürkünüzü giyemediniz.. Bir insana ilk defa kendimden bahsettiğim için bütün çıplaklığımla.söylemekten çekindiğim taraflarım. Ehemmiyeti yok..
Elektriklerin aydınlattığı kapının önüne yaklaşınca durdu. yüzüme bakıyordu. Her zaman karşılaştığımız insanlar. koridorları dolduran bütün kokular hoş geldi. ağır ağır yürüdü ve içeri girdi. Nasıl biraz evvel ağzımdan çıkacak küçük bir sesin o tasavvur edilmez saadet anının havasını bozacağından kork-tuysam. Dinlenir gibi bir saniye gözlerini kapadı. "Beni sahiden bu kadar çok mu seviyorsun?" Birdenbire gözlerini kaldırdı ve merakla yüzüme bakmaya başladı. bu sefer de hayalimle yapacağım her kurcalamanın. onlara hatıralarımla bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetliydiler. Birbirimize söyleyecek şeyleri ilk akşam bitirmiş değildik. boğazımın kuruduğunu hissettim. bulandıracak diye korkuyordum. Hiçbir şey düşünmemek. O hâlâ. Sonra başımı tutarak bir defa ağzımdan öptü ve arkasını dönerek. O zaman onun çehresinde rahat bir gevşeme oldu. Bundan sonra. gözlerini kaldırıma dikti ve fısıltı gibi bir sesle fakat çabuk çabuk: "Demek beni kıskanmıyorsunuz ha?" dedi. her gün Maria Puder'le buluşup beraber gezmeye başladık. Bu gecenin hadiseleri. kolumdan çıkarak elini uzattı. her noktada aynı şekilde düşünmenin neticesiydi. Çaresizlikten gözlerimin yaşardığım fark ettim. bize düşüncelerimizi söylemek ve bunların birbirine ne kadar yakın olduğunu tespit etmek imkânını veriyordu. bugün yaşadığım birkaç saatin harikulade vakalarına ve bu vakaların emsalsiz ahengine zarar vereceğinden çekiniyordum. bana daha çok sokuldu. hiçbir şey söylemeden. Bu fikir yakınlığı."Siz bilirsiniz!" Belki üşümemek için. bir tarafın fikrini kabul edip kendisine mal etmeye I 108 . Nihayet. bu sefer biraz da korkuyla. Fevkalade ciddi bir şey düşünüyor gibiydi. Beni çekerek duvarın kenarına sürükledi. saadetimi bozacak. Her söz. manzaralar. Karanlık merdivenli pansiyon bana pek şirin. gerçi bunda. hiçbir şey hatırlamamak istiyordum. hatta ağzımdan çıkacak her ses. Pansiyona adeta koşarak döndüm. yüzüme doğru eğildi. Bu anda neler duyduğumu ona söyleyecek bir kelime bulamadığım için göğsümün daralır gibi olduğunu.
Bazı sebeplerle iki üç gün görüşemesek birbirimizi adamakıllı göreceğimiz geliyordu. hiçbir vesile ile hatırlatılmamıştı. belki Türkiye'den kalmış bir itiyatla. diye merak ediyor ve gayet çok konuşuyorduk. beni aradığı muhakkaktı. ayrı kalmış arkadaş çocuklar gibi seviniyor. Bilhassa Frau van Tiedemann'ın bir şey duymamasını istiyordum. on buçukta buradan çıkıp işine gitmek ona güç geldiği için opera ziyaretlerinden vazgeçtik. Oradan çıktıktan sonra Atlantik'te şarkı söylemek bana dünyanın en gülünç. Onun da benden hoşlandığı. Halbuki ortada kimseden saklanacak bir şey yoktu. her ikimiz tarafından da. Fakat karşısındakinin her kanaatini doğru bulup benimsemek için vesile aramak da bir nevi ruh yakınlığı alameti değil miydi? En çok. Sonradan bir gün bana: "Yalnız zaman bakımından değil. İlk zamanlarda bizi birbirimize yaklaştıran daha ziyade bir tecessüstü. böyle icap ettiği kanaatindeydim. bir iki akşam da operaya gitmiştik. Bana yeni ve eski üstatların tabloları hakkında izahat veriyor. Onu çok seviyordum. müzelere ve resim galerilerine gidiyorduk. el ele tutuşarak yürüyorduk. başka bir sebep dolayısıyla da operaya gitmek istemiyorum. İçimde bütün bir dünyayı sevecek kadar çok muhabbet bulunduğunu hissediyor ve bunu nihayet bir yere sarf edebildiğim için kendimi mesut sayıyordum. Frau Heppner ara sıra: "Sizi birisine kaptırdık galiba!" diye takıldığı halde sadece gülmüş ve lafı uzatmamıştım. Birkaç kere tekrar nebatat bahçesine. Acaba daha neler var. Sonraları bu tecessüsün yerini bir alışkanlık aldı. Fakat arkadaşlığımızı başka sahalara 108 . onların kıymetleri hakkında münakaşalar yapıyordu. Maria bunda belki mahzur görmezdi. fakat ben. Pansiyon halkıyla hemen hemen görüşemez olmuştum. Buluştuğumuz zaman. Fakat gece saat onda. İlk akşamdan beri dostluğumuz. en bayağı bir işi gibi geliyor" demişti. aramızda kararlaştırdığımız hudutlar içinde kalmış ve Atlantik önündeki sahne. Fabrikaya yalnız öğleden evvelleri gidiyordum.diğer tarafın evvelden hazır bulunmasının da tesiri vardı.
her şeye razı olmuş. (Muhterem Beyefendinin bunların en başında geldiğini söyleyebilirim. Bunun üzerinde hiçbir şey konuşmadık ve gezintimize devam ettik. Evet. nereden geldiğini bilmediğimiz gibi. Benim fikrimce aşk diye ayrı. İnsanlar arasında çeşit çeşit kendini gösteren bütün sevgiler. Nasıl doğduğunu anlamadığım bir arzu ile bu eli yakaladım ve avucunun içini öptüm. ne kadar kendinden uzak bir şeymiş gibi incelediğini gördükçe içimde garip bir ezilme duyardım. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz. Bazan aramızda aşk meselelerinden bahsettiğimiz olurdu. hayır!" diyordu. Kadınla erkek arasındaki sevgiye hakiki ismini vermemek bir nevi kendimizi aldatmaktan başka bir şey değildi. Sonra düşünün.götürmek için asla vesile vermiyordu. Aşka girmeyen şey ise tahlildir. dünyada hepimizin hoşlandığımız birçok kimseler. sempatiler bir nevi aşktı. "Aşk hiç de sizin söylediğiniz basit sempati veya bazan derin olabilen sevgi değildir. bazan sözü maharetle kendimize nakleder. Halbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır. onun bütün şartlarını kabul etmiştim. Fakat buna rağmen. Fakat o andaki ciddiliği. Yalnız yerine göre isim ve şekil değiştiriyorlardı. O zaman Maria şahadetparmağını sallayarak gülüyor: "Hayır dostum.) Şimdi ben bütün bu insanlara âşık mıyım?" Ben fikrimde ısrar ederek: "Evet" demiştim. günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilmeyiz. Omzumdan aşağı sarkan eli hafif hafif sallanıyor ve başparmağı havada daireler çizer gibi kımıldıyordu. dostluğumuzu tahlile kalkardım. mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostlarım vardır. bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki. Bir gün Berlin civarında bir orman olan Grünewald'da dolaşırken kolunu boynuma atmıştı. bana dayanarak yürüyordu. Onun bu mevzuu ne kadar lakayt. O büsbütün başka. bir daha bu şekildeki hislerime kapılmaktan beni menedecek kadar açık ve kuvvetliydi. "En çok sevdiğinize hakikaten ve diğerlerine birer parça âşıksınız!" 109 . Derhal yumuşak fakat kati bir hareketle kolunu çekti. mücerret bir mefhum yoktu.
sonra izah etmeye çalıştım: "İçinde hakikaten sevmek kabiliyeti olan bir insan hiçbir zaman bu sevgiyi bir kişiye inhisar ettiremez ve kimseden de böyle yapmasını bekleyemez. tekasüf eder*. bütün ruhuyla. bütün vücuduyla. O. istemek. tarifi imkânsız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey. müphem düşüncelerin ve arzuların idare ettiği muhakkaktı. Ne kendi sözlerim. bize tabi olmayan birtakım gizli. ne de onun fikirlerinin yüzde yüz isabetli olmadığını seziyordum. Sevmek ve hoşlanmak başka. zamanı tayin edilemeyecek olan bir anda." Bu münakaşayı burada bırakmış. "İçinizde mevcut olan sevgi.. 110 . içimizde zaten mevcut olan hislerin bizi şaşırtacak kadar şiddetlenivermesinden ibarettir. Ne kadar çok insanı seversek. her şeyiyle istemek başka. "O. Onu dışarıdan birdenbire gelen bir şey zannetmek doğru değildir. Aşk dağıldıkça azalan bir şey değildir." "Ben Şarklıları başka türlü düşünür zannederdim!" "Ben öyle düşünmüyorum!" Maria gözlerini sabit bir noktaya dikip uzun uzun daldıktan sonra: "Benim beklediğim aşk başka!" dedi.Maria hiç beklemediğim bir cevap vermişti: "Şu halde niçin beni kıskanmadığınızı söylüyordunuz?" Söyleyecek bir şey bulamayarak bir müddet düşündüm. kuvvetini fevkalade artıran bu sevgi de sizi sarar ve tutuşturur. . nasıl tatlı tatlı ısıtan güneş ışığı bir adeseden geçtikten sonra bir noktada toplanıyor ve yakmaya başlıyorsa. alaka.. Aşk bence bu istemektir. Her ikimizi de. asıl sevdiğimiz bir tek kişiyi de o kadar çok ve kuvvetli severiz. birdenbire birikir. ayrı olduğumuz yerler de vardı ve bir taraf diğer tarafa * Yoğunlaşır. Mukavemet edilmez bir istemek!" O zaman onu yakalamış gibi kendimden emin bir edayla: "Bu söylediğiniz bir an meselesidir" dedim. Birleştiğimiz noktalar ne kadar çok olursa olsun. sarih olarak bilinmeyen bazı vesilelerle. bütün mantıkların dışında. fakat başka zamanlar gene ele almıştık. birbirimize karşı ne kadar açık olmak istersek isteyelim.
Eski mahcupluğum ve sıkılganlığım kalmamıştı. hiç noksansız. bütün maddi ve manevi varlığıyla sahip olmaktı. korkuya dayanan bu tereddüdün daha zararlı olduğunu. fakat günden güne büyüyen bir endişenin yer etmeye başladığını hissediyordum. Ruhlarımızın böyle en saklı köşelerini bile ortaya dökmekten ve üzerinde münakaşa etmekten çekinmiyorduk. fakat elde edebildiğimi de kaybetmek korkusuyla. seyretmekte olduğu ve yakalamak istediği harikulade güzel bir kuşu küçük bir hareketiyle kaçıracağından korkan bir insan gibi atıl kalıyordum. araya on iki seneden fazla bir zaman girdikten sonra. Şimdiye kadar bana bu derece yakın olan bir insana tesadüf etmediğim için. araya-mıyordum. fakat bir his bana. bunu ancak daha ehemmiyetli bulduğu bir gaye uğrunda yapıyordu. Bugün. o günkü halimi gözümün önüne getiriyor ve bu neticeleri çıkarıyorum. bence bütün meselelerin üstünde onu muhafaza etmek arzusu vardı. 112 . hatta belki de biraz müfrit şekilde ruhumu meydana veriyordum. asıl bu cihetlerin mühim olduğunu fısıldıyordu. Maria hakkındaki hükümlerim de aynı zaman mesafesinin tasfiye ve tetkikinden geçmiş bulunuyor. Bütün bunları o zamanlar bu kadar vazıh ve derin düşünüp düşünmediğimi bilmiyorum. insan münasebetlerinde bir noktada taş kesilmiş gibi kalınamayacağını.kolayca uyuyorsa. ama hep bu ana noktaya dokunmamak şartıyla. buna rağmen hiç dokunmadığımız taraflar da vardı. Bu hareketsizliğin. çünkü bunların ne olduğunu biz de doğru dürüst bilmiyorduk. ileriye atılmayan her adımın insanı geriye götürdüğünü ve yaklaştırmayan anların muhakkak uzaklaştırdığını karanlık bir şekilde seziyor ve içimde sessizce yanan. Kendi içime kapanmıyor. Bütün isteklerimin en son gayesi belki de ona tamamen. Fakat başka türlü yapabilmem için başka türlü bir insan olmam lazımdı. bu gayeye gözlerimi çevirmekten çekiniyor. Asıl noktanın mütemadiyen etrafında dolaştığımı bildiğim halde bu noktaya gidecek yollan bilmiyor.
aramızda tekrar eski arkadaşlık havası peyda oluyordu. kendisinden uzaklaşmama sebep olacağını zannettiği şeyleri yapmaktan çekiniyordu. Yalnız o. çünkü insanların kendilerini bir an için mesut zannetmek sevdasıyla başvurdukları bu nevi manasız merasimi saçma bulduğuma göre böyle garip ve lüzumsuz vecibelerle dolu olan Yahudi dinini hoş bulamayacağım gayet tabiidir. hatta soğuk oluyor . bunun için. ruhlarımızın en saklı köşelerinde durmaktaydı. Fakat bu halleri pek çabuk geçiyor. "senenin diğer günlerinden ne farkı var sanki? Tabiat onu herhangi bir şekilde ayırmış mı? Ömrümüzden * Aralık. isteyen. asıl aradığını bulamamakla beraber. "Bunu Yahudiliğime hamletmeyin. Bütün bu karışık hisler. 112 . Maria bundan memnundu: "Dünyada en sinirime dokunan şeylerden biri de o mumlar ve yaldızlarla donatılan çam fidanıdır" diyordu." "Yılbaşının da sence hiçbir hususiyeti yok mudur?" diye sordum. son günlerinin ruh sükûnetinin bozulması korkusu amil oluyor. olduğu yerde kalmak suretiyle. adeta beni açıkça tahrik ediyordu. "Hayır" dedi. sırf ihtiyar olduğu için ve iş olsun diye bu âdetlere bağlı. bendeki diğer birçok tarafların kendisi için feda edilemeyecek kadar kıymetli olduğunu görüyor. ışığa çıkmaktan korkar gibi. bir çıkmaza girdiğini fark ettiği muhakkaktı. hakikatte hep eskisi gibi birbirini arayan. dini kanaatlerinden ziyade. Fakat birdenbire her şey değişiverdi ve hiç beklenmedik bir istikamet aldı. ve biz. nefsime menet-tiğim cesareti verecek kadar müfrit bir alaka gösteriyor. Annesi Noel'i geçirmek için Prag civarındaki uzak akrabalarından birine gitmişti. bana. Zaten halis Alman kanında bir Protestan olan annem de. dostluğumuzun.O sıralarda Maria'nm da birtakım tezatlı hisler içinde bulunduğunu anlıyordum. Fikirlerimi zındıkça buluyorsa bunda. birbirinin huzurundan her zaman daha memnun ve zengin olarak dönen iki candan arkadaştık. Kânunuevvel* ayının sonralarına doğruydu. Onun da benim gibi. bazan da birdenbire coşuyor. Bazan aşırı derecede durgun.
. "Hakikaten bu gecenin fevkaladeliği nerede? Kendimiz uydurup kendimiz inanıyoruz. herkes gibi biz de sarhoş oluruz. Biz ne yapacağız? Bunlar gibi birbirimize sarılıp döneceğiz. Atlantik'e vardığımız zaman o. bazan dans ettiğim kimse hoşuma gider ve bu yüzden o sıkıntıya katlanırım. Herkes evine gidip yatsa daha iyi.. Ara sıra kendi kendimizden kurtulup cereyana kapılmak hoş bir şey.... canın isterse. İçimde sebepsiz bir can sıkıntısı vardı: "Ne olacak sanki?" diyordum. Bir farkla: Biz öpüşmeyeceğiz.. yılbaşı gecesi beraber bir yere gidelim.bir sene geçtiğini göstermesi bile o kadar mühim değil. Fakat belki bir buçuk seneden beri hiç göstermediğim bir marifeti bu akşam becerebilecek miydim? "Adam sen de. Ama olsun.... Acaba ben dans edebilecek miyim?" İstanbul'da Sanayii Nefise mektebine devam ettiğim aylarda bazı arkadaşlar.. ilk geldiğim akşam oturduğum masaya yerleştim. Ne dersin? Hem biz seninle hiç dans etmedik değil mi?" "Hayır. Beraber çıkar. yaldızlı tellerle donanmıştı. Halk şimdiden sarhoş olmuşa benziyordu. ben salonda. renkli fenerler. soyunmak için arka taraflarda bir yere gitti.. o sıralarda şehri dolduran Beyaz Ruslardan öğrendikleri birtakım dansları bana da göstermişlerdi... çünkü o gece diğer birçok fevkalade numaralar da var.. etmedik!" "Ben zaten dans etmekten fazla zevk almam. 113 . Dans edenlerin aşağı yukarı hepsi öpüşüyor ve yılışıyordu. yarıda bırakır otururum!" dedim. İnsan ömrü doğumdan ölüme kadar uzanan tek bir yoldan ibarettir ve bunun üzerinde yapılan her türlü taksimat sunidir. Hatta bir parça da vals yapabiliyordum.. İçerisi kâğıt şeritler. arkadaşlıkta fedakârlık lazımdır!" Yılbaşı gecesi akşam yemeğini beraber yedik ve onun iş vaktine kadar lokantada oturup konuştuk. çünkü ömrümüzü senelere ayırmak da insanların uydurması. Benim Atlantik'teki işim gece yarısından evvel biter.." "Bu iş için hoşuna gideceğimi tahmin etmem!" "Ben de tahmin etmem. Ama biz felsefeyi bırakalım da.
Maria üstünü değiştirince hemen çıktık. Maria elime tekrar bir kadeh tutuşturarak fısıldadı: "Raif. Maria bu akşam garip denilecek kadar çok neşeliydi. Başını önüne dayayıp daha şimdiden uyuyanlar. Farz et ki biz. Karşımdaki iskemleden kalkarak yanıma oturmuş ve kolunu omzuma atmış114 . Bağırışlar. Raif. Koluma vuruyor: "Böyle somurtup oturacağını bilseydim bu akşam için kendime başka bir delikanlı seçerdim!" diyordu. " Biraz sarhoş olmaya başladığını anlamıştım. Kendimi herkesin akıllısı veya duygulusu yerine koymak istemiyorum. ve cemiyetin haksız ve mantıksız bağlarına. dört muhtelif yerde yırtmırcasına çalan müziğin gürültüsü. biz değiliz. ölçüsüz bir neşe içinde kendilerini kaybeden delikanlıların. birbirinin kucağında oturanlar görülüyordu. batıl hükümlerine isyanın en iyi şeklini cinsi arzularını başıboş bırakmakta bulunduklarını zanneden genç kızların hali sahiden hazindi.Maria'nın keman çalması ve şarkı söylemesi zannettiğimden de kısa sürdü ve gürültüye geldi.. Hiç iyi yapmıyorsun.. Bu akşam herkes kendi kendinin numarası olmayı tercih ediyordu. hoplaya hoplaya eski usul vals yapan çiftlerin ayak patırdısı birbirine karışıyordu. Anhalter istasyonu karşısında. Zaten onların da bakalım hepsi göründükleri gibi mi? İstemiyorum. Bırak. Cılız vücutları. Göz alabildiğine büyük salonlarda yüzlerce çift habire dans ediyordu. bu akşam olsun kendimizden ayrılalım. İç ve gül!. Burayı dolduran bir sürü insandan biriyiz. Müthiş bir can sıkıntısına ve melankoliye düşmemek için ne kadar gayret ettiğimi görüyorsun. kahkahalar. Harp sonu senelerinin dizginsiz coşkunluğu burada bütün çıplaklığıyla görülüyordu.. Gazinonun asıl neşesi gece yarısından sonra başladı. "Avrupa" dedikleri büyük bir yere gittik. Masaların üzeri renk renk şişelerle dolmuştu. Burası küçük ve mahrem Atlantik'ten büsbütün başkaydı. Üst üste getirttiği buruk lezzetli Ren şaraplarını hayret ettiğim bir süratle içiyor ve içmem için beni de zorluyordu. kemikleri çıkmış yüzleri ve bir asabi hastalığa uğramış gibi parlayan gözleriyle.
Aradan on beş dakikaya yakın bir zaman geçtiği halde geri gelmedi.." dedim. "Nasıl oluyor da bir insan diğer bir insanı bu kadar çok mesut edebiliyor?. ona yakın olmak. Uzun müddet bekledim. Maria gözlerini bana dikmişti. Bir vals çalmaya başladı.h. O beni mahzun zannediyordu. Oturan ve 115 . İçimde." Sözümün ikinci kısmını duymamış gibi yaptı. Salonların kenarındaki kanepelerde kıvrılıp sızan kadınlara teker teker baktım. İnsanın içinde ne müthiş kuvvetlerin saklı olması lazım!" Gözlerinden tekrar o parıltı geçti. Fakat bana bir müddet daha dikkatle baktıktan sonra dudağını ısırdı. Bu. Bütün ısrarlarına rağmen fazla içmekten kaçmıştım.. Göğsünden hafif fakat harikulade güzel bir ten kokusu yayılıyordu. "Fakat ben pek iyi bilmem. Buralarda.. Kalbim. Kalabalığın içinde dönmeye başladık. Bir yerde düşüp kalmış olmasın diye gidip bütün tuvaletleri gezdim. Halbuki değildim. elbiselerinin kopan yerlerini iğne ile tutturmaya çalışan veya ayna karşısında tuvalet tazeleyen kadınlar vardı. dört tarafımızdan sıkıştıran vücutların keyfine tabi olarak oradan oraya sürüklenmekten ibaretti. gülemeyecek kadar mesuttum ve saadetimi ciddiye alıyordum. Bir aralık yerinden kalkarak : "Şimdi geliyorum!" dedi ve sallana sallana uzaklaştı. "Ne kalabalık! Galiba sıkılmaya başlayacağım!" Tekrar ve üst üste şarap içti. onun için bir şey olduğumu bilmek vardı: "Maria" diye fısıldadım. Merak etmeye başladım. Onu bulamadım. Başım ağrıyordu. Fakat ikimiz de bundan şikâyetçi değildik. Bu siyah ve dalgın gözlerde ara sıra anlayamadığım bir şey parlıyor ve beni şaşırtıyordu. ökseye tutulmuş bir kuş yüreği gibi hızla çarpıyordu. Yavaşça kulağına eğildim: "Haydi. Maria'ya hiçbirinde rastlamadım. Sarhoş olmaktan ziyade sersemdim.. bir anda son derece şiddetlenen bir endişe başladı. Bakışları dumanlı ve manasızdı: "Haydi oturalım!" dedi.. Şimdi. Bütün bunların üstünde. yerinden fırlayarak : "Haydi!" dedi. dans etmek falan değildi.
.ayakta duran insanlara çarparak bir salondan öbürüne koştum. Parmağını dudaklarına götürerek: "Sus!. Saçlarına ve ensesine ağır ağır kar taneleri düşüyordu. bu neşeli ve sarhoş insanların arasından daha hızlı geçip gitmek için beni çekiyordu. şarkılar söylüyorlardı. Bu sırada gözüm. Sokaklarda birçok sarhoş çiftler vardı. ellerinden maharetle sıyrılıyor ve beni sürük-lüyordu. iki kolunu başının hizasında yan yana getirerek. bir iskemle bulup oturttum. Sık ve şiddetli nefes alıyordu. gazinonun dönen kapısının buğulu camları arasından dışarıya ilişti. Kapıya atıldım ve dışarı çıkınca bir feryat kopardım. Maria. sonra bana döndü: 116 . bu havada ve böyle gece yarısından iki üç saat sonra ilkbahar safasına çıkmış gibi keyifli kahkahalar atıyorlar. Orada beyaz bir şey duruyor gibiydi. Haydi gidelim!" Onu hemen hemen zorla içeri soktum. Sesimi duyunca başını çevirdi. Sırtında ince bir yün elbiseden başka bir şey yoktu. Yolda kendisine laf atanlara. "Siz nerede kaldınız? Ne yapıyorsunuz? Deli mi oldunuz!" diye bağırdım. Biraz daha tenha sokaklara geldiğimiz zaman yavaşladı. Ayaklarımız sokağın karlarına gömülerek yürümeye başladık. Büyük caddeler kalabalık insan grupları ile doluydu. Onun ayakta duramayacak kadar sarhoş olduğunu zannetmekle ne kadar hata etmiş olduğumu anlıyordum. Derin bir "oh!" çekti. Yoktu. Yazlık elbiseleri ile sokağa çıkmış hissini verecek kadar ince giyinmiş kadınlar. Kolumdan sımsıkı tutuyor ve hızlı gitmeye çalışıyordu. "Hava almak ve serinlemek istiyorum. Yukarı çıkıp hesabı gördüm ve vestiyerden paltomu ve onun kürk mantosunu getirdim." dedi. Mana Puder. gülümsedi: "Nerede kaldın!" dedi. boynuna sarılmak isteyenlere üstünkörü bir gülümseme ile mukabele ediyor. Merdivenlerin birkaçını birden atlayarak alt kata indim ve aradım. kapının hemen önündeki ağaçlardan birine dayanmış ve yüzünü oraya yapıştırmıştı.
sonra bana hitap ettiğini anlayarak kulak verdim: "Evet. Bir günüm bir günüme uymaz diye. " Kahkaha ile gülmeye başladı.. Raif. Soluya soluya cevap verdi: "Hayır.. sonra tekrar söyleniyordu : "Hayır... o kadar eğlendim ki. Fakat kederlenmeye lüzum yok. ara sıra ayaklarına basıyordum." diyordu.. " dedi...... Ben böyleyim işte. İşte. Yolun sonralarına doğru adımları dolaşmaya başladı. Yukarı katlardan birinde. "Raif. "Anahtarlar nerede?" diye sordum. onu yukarı götürmek için döndüğüm zaman sıyrıldı. " Yarım saat sonra kapısının önüne geldik. karanlıktan bana seslendi: .. Boğulacak gibi kıvranıyor. Bir kaldırımdan karşı tarafa geçerken az daha karların üzerine yuvarlanacaktık. Sırtını merdivenin duvarına vererek bekledi." Birdenbire hıçkırmaya başlıyor.. Biraz sükûnet bulunca: "Ne oldun? Gördün mü. Şimdi duyulur duyulmaz bir sesle karmakarışık sözler mırıldanıyordu. fakat kolumu bırakmıyordu. hayır.. ben çok eğlendim. Sen çok iyi bir çocuksun. Onu belinden yakalayarak götürüyor. onu bir an evvel evine götürüp bırakmayı bu sefer ben istiyordum.. Evvela kendi kendine şarkı söylemeye çalıştığını zannettim.. kederlenmeye lüzum yok. o kadar eğlendim ki!. "Düşeceksin!" dedim.. Sevgili Raif.. göğsü sarsılıyor.."Nasıl? Bu geceden memnun musun? Eğlendin mi? Ah. Bütün yüzüyle gülerek : "Ah. Bana darılma!.. o kadar.. Muhakkak ki sen iyi bir çocuksun!. Ben böyleyim işte. Neredeyse ağlayacak diye korkuyor... cebimde olacak!" Elini kürkünün iç taraflarına sokarak üç anahtardan ibaret bir deste uzattı.. Halbuki soğuk hava beni tamamıyla açmıştı.. Kendim çıkarım!" Anahtarlar bende olduğu için arkasından gittim.... Kapıyı açtım. "Darılma. Birdenbire bir öksürüğe tutuldu. Kuvveti ve iradesi onu bırakmışa benziyordu.. kendini üşüttün!" dedim. koşarak merdivenleri çıkmaya başladı. Dememiş miydim?.
117 .
Neden böyle duruyorsun?. Sonra yaklaştı.. Kafasının içinde şuraya buraya kaçan ve bir türlü yakalanmayan bir şeyi tutmaya çalışır gibi bir ceht* * Çaba. bir bilsen. entarisini başından sıyırıp bir iskemleye attı ve yorganın içine girdi... Raif" dedi. Gözlerimi indirdim. bir uykudan uyanmaya çalışır gibi kırptığını gördüm. Asıl kendime ispat edececeğim. İlk defa gördüğü bir insanı tetkik ediyormuş gibi beni süzdü. Seni hiç böyle görmemiştim. Beyaz örtülerin altından fırlayan sağ omzu ve kolu yüzü kadar soluk ve beyazdı. Fakat ne yapayım? Bilsen. Bunu sana ispat edeceğim. 118 .. Beraber içeri girdik.. iki elimi birden tuttu. Hayır. fakat oldukça iyi muhafaza edilmiş mobilyalar ve güzel bir meşe karyola ilk bakışta göze çarpıyordu. Hâlâ inanmıyor musun? Hâlâ şüphe mi ediyorsun?" Gözlerini kapadı... Kürk mantosunu çıkarıp bir kenera bırakırken bana bir iskemle göstererek: "Otursana!" dedi. Sol dirseğini yastığa dayamıştı... hayır. hiçbir şey söylemeden ona elimi uzattım. Ah. Ama eğlendik değil mi? Muhakkak. ellerini iki yanağıma koydu: "Bana bak!" dedi.. Kolumu hızla çekerek beni yatağının kenarına oturttu. Bu kapıyı aç!" El yordamıyla açtım. "Düşündüklerin doğru değil. Odasında elektriği yaktı. Ne güzel ciddi olabiliyorsun! Ama sebep ne?" Başımı kaldırdım. "Üşüyeceksin!" dedim. yüzünü avuçlarımın içine yerleştirerek: "Ah... Oturduğum yerden kalktım. Büyük bir süratle iskarpinlerini. Yatakta diz çökerek yanıma oturdu.. Tekrar baktığım zaman yatakta bir parça doğrulduğunu ve gözlerini.... Hakkın var. Sonra kendisi yatağın kenarına ilişti.. çoraplarını çıkardı. büyük bir endişe içindeymiş gibi açtığını ve ara sıra. biliyorum! Ellerini çekme. Odanın ortasında kımüdamadan duruyordum.. yüzüne bir sarhoş gülüşü yayıldı."Buradayım.. "demek sen böyle de olabiliyorsun?.. Eski.
sarf ediyor. Ben de sizi şüphesiz o kadar çok seviyorum.. gözlerimi açar açmaz bulmayı ümit ettiğim sükûn ve emniyet yoktu.. Herhalde seviyorum. Alt dudağı hafif hafif ürperiyordu. sebebini bilmeden. Yorganı tutan kolumla onu kendime doğru çektim. fakat. bana arkasını dönmüş.. İçimde. hakkında verilecek hükmü bekleyen bir maznun gibi. Arpie Madonnası'ndan da güzeldi. Gözlerini açtı. alnı ve kaşlarının arası buruşuyordu. Şaşkın şaşkın gülümseyerek: "İşte böyle. Nefes aldıkça burnunun kanatları kımıldıyor. İçimde bir sabırsızlık vardı. Başımı yastığa bıraktım.. Muhakkak seviyorum... Ağzı bir parça aralıktı ve dudaklarının kenarında gayet ince tüyler vardı. sonra sözüne devam edemeyerek odanın bir köşesine bakmaya başladı." dedi. Hem çok seviyorum. "Tabii sizi seviyorum. Kesik kesik nefes alarak : "Tabii. Saçları beyaz yastığa dalga dalga serilmişti.. sırtına sardım ve kaymasın diye elimle tuttum. uyuyordu. Sen de gülüyorsun değil mi?. uyanmasından korkuyordum. Uyandığı zaman bana nasıl bakacağını.. içim titriyordu? Ondan daha ne isteyebilirdim? Daha ne bekliyordum? Bütün arzularım son haddine kadar yerine gelmiş değil miydi? . Kolunu başının altına koymuş. Bunun sebebini bir türlü anlayamıyordum. bana neler söyleyeceğini merak ediyor. Niçin hâlâ. Başka türlü olmasına imkân var mı?.. Sabahleyin uyandığım zaman onun derin ve muntazam nefeslerini duydum. Fakat neden şaşırıyorsunuz? Başka türlü olacağını mı zannediyordunuz? Beni ne kadar çok sevdiğinizi anlıyorum. Tabii!" dedi.... Yandan vuran elektrik ışığı kirpiklerinin gölgesini burnunun üst tarafına düşürüyordu. Yüzü bu anda tablodakinden de. gözlerimi tavana dikerek beklemeye başladım. " Başımı kendisine doğru çekti ve bütün yüzümü ateş gibi buselere boğdu. ağzının üzerine dökülen birkaç tel saç havalanıyor ve tekrar düşüyordu... Vücudunun titrediğini hissettim. Çıplak omuzlarının titrediğini görünce yorganı çektim. Saçları alnına dökülmüştü.
119 .
Fakat bu. fakat bu neydi? Evden çıktıktan sonra bir şey unuttuğunu fark ederek duraklayan. onun her zamanki içten. Bana "Uyandınız mı?" demişti. ümidini kesince. 120 . Bir şey noksandı. birdenbire çıkıp gelen güvenilecek bir dost gibi. içime ferahlık getirmişti. Siz uyanalı çok oldu mu?" "Biraz evvel!" Sesi bana tekrar cesaret verdi. göğsümü adeta görünmez bir çemberin sarıp sıktığını hissettim. Uzun zamandan beri kulaklarımın en tatlı aşinası olan ve bende yalnız iyi hatıralar uyandıran bu ses. ileri gitmek istemeyen adımlarla yoluna devam eden bir insan gibi üzüntülüydüm. "Kalkmıyor musun?" dedi. Gözlerini kırpmıyordu. nihayet. Epey zamandan beri uyanık olduğunu anladım ve içimdeki endişelerin birdenbire büyüdüğünü. yüzüne dökülen saçlarını bile çekmemişti..İçimde boş kalan bir taraf bulunduğunu ve bu boşluğun bana adeta maddi bir eziklik verdiğini hissediyordum. hayatımın en aydınlık gününü vehimler ve fena sezişlerle karartmanın sebepsizliğini düşündükçe büsbütün canım sıkılıyordu. Daha ziyade Atlantik'teki müşterilere karşı sarf ettiklerine benziyordu. bazan siz diye hitap ediyorduk. Hiç kımıldamamış. fakat unuttuğunun ne olduğunu bir türlü bulamayarak hafızasını ve ceplerini araştıran. Bir müddetten beri Maria'nın muntazam nefes alışının kesildiğini fark ettim. yersiz korkuların şu anda hiç lüzumu olmadığını. Fakat bu tesir ancak bir gün sürdü. Gerçi son günlerde birbirimize rastgele bazan sen. Yatakta bana doğru döndü. Gülümsüyordu. Gözlerini belli olmayan bir noktaya dikmiş. Benim kendisini seyrettiğimi bildiği halde başını çevirmeden o meçhul yere bakmakta devam etti. Bütün bu manasız hislerin. bakıyordu. Yavaşça başımı kaldırıp baktım. aklı geride. Fakat bu gecenin sabahında bana böyle mi demeliydi? Belki hâlâ uykusu açılmamıştı. yakın tebessümü değildi. Başını çevirmeden sordu: "Uyandınız mı?" "Evet!.
yüzümü yıkadım ve çarçabuk giyindim. Ne oluyoruz? Sahiden evlenmiş insanlar gibi birbirimizden sıkılmaya mı başladık?" Ne demek istediğimi anlamayan gözlerle yüzüme baktı. ayaklarını aşağıya salladı ve sırtına ince bir hırka aldı. Ellerini yakaladım. Sırtım da ağrıyor. Sonra yatağa doğru sokuldum: Onu okşamak. Her çareye başvurdum. Halinde daha ziyade yaklaşmama mâni olan bir şey vardı. Hâlâ yüzüme bakmakta devam ediyordu. yattığı yerden göz ucuyla takip ettiğini sezmiştim. o zamana kadar hiç görmediğim bir pembelik kapladı.. Soluk yüzünü birdenbire.. "Maria! Benim Kürk Mantolu Madonnam! Birdenbire ne oldu? Sana ne yaptım? Hiçbir şey istemeyeceğimi vaat etmiştim. Kolları cansız gibi aşağıya sarktı..... Kalktım. Odanın içinde sıkıntılı bir hava vardı. Sen?" "Bilmem. Biraz kırgınlığım var.... aramızdaki buzları. Aklımca nükte yapmak istedim: "İkimize de bir sessizlik çöktü.. fayda yok. Onun beni. "Çırılçıplak sokaklara uğrayacak ne vardı?" Omuzlarını silkti ve tekrar arkasını döndü.. hayatının sebebini kaybetmek üzere olan bir insan gibi. Nihayet gayet sakin bir sesle: "Neden sıkılıyorsun?" dedi..."Kalkacağım!. "Belki de dün akşam üşüdün!" dedim. Sen artık memnun olabilirsin! Ama ben ne yapayım?" Başı önüne düştü. Sözümü tutmadım mı? Birbirimize her zamandan ziyade yakın olmamız lazım gelen bu anda neler söylüyorsun?" 121 . En kıymetli hazinesini. Bir iskemle çekerek karşısına oturdum. diğer parmaklarını aşağıya kıvırıyordu. Belki de içkiden. Daha çok sıkıldım ve sustum.. Kendimi pek o kadar iyi hissetmiyorum.. Çıplak ayaklarının uçları halıya dokunuyordu. daha ziyade kuvvetlenmeden kırmak istiyordum.. sesim heyecandan titreyerek: "Maria" dedim. Birçok şeyler istiyorum ve hiçbirini elde edemiyorum. Göğsü ağır ağır kalkıp inerek devam etti: "Daha ne istiyorsun? Başka bir şey isteyebilir misin?.. O da doğruldu. Başparmağını yukarı doğru kaldırıyor. Ama ben istiyorum..
Benim iyi kalpli dostum. Ne kadar isterdim... Adalelerimde yorgunluk ve başımda ağrı. ruhumda.. Demek ki.... Seninle aramızdaki yakınlaşmanın bir hududu. Ne yapalım? Kabahat sende değil. Bir defa da bunu tecrübe edeyim dedim. Bundan 122 .. ben böyleyim. Bunu olduğu gibi kabul etmekten başka çare yok.. bir sonu olmamasını ne kadar isterdim. başka bir dünyaya doğar gibi uyanacağımı sanmıştım. Yüzüne tatlı bir yumuşaklık geldi. hele buraya geldikten sonra.. Ne yapayım? Ağzımda dün akşamki içkilerin burukluğundan...... bütün yakınlığına rağmen benden ayrı. Fakat hakikat ne kadar başka. sırtımda gittikçe artan ağrılardan başka hiçbir şey hissetmiyorum.." Tekrar yatağına girerek. bir an neler ümit etmiştim. arka üstü uzandı. Ama değil. Halbuki dünyada sana âşık olmam icap ettiğini. hatta senden çok istediğime emin ol. bütün ümitlerimi terk etmek lazım geleceğini gayet iyi biliyorum. Sana âşık değilim... İçimde hep o boşluk var.. Daha da büyümüş olarak. Eliyle gözlerini kapadı ve devam etti: "Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra. benden başka bir insan. Bu sondu. Başka türlü olmayı senin kadar. her şeye rağmen bana yabancı..... diye düşündüm." Bir müddet sustu.. Sihirli bir el tarafından tamamen değiştirileceğimi... hayır!" dedi. odam soğuk. Çocukluğuna ait bir masal söylermiş kadar tatlı bir sesle: "Dün akşam.. Fakat elimde değil. daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor. "Birbirimize her zamandan ziyade uzağız! Çünkü artık bir ümidim yok. Raif. fakat aynı zamanda bütün hayatımı kavrayacak kadar kuvvetli heyecanlar duyacağımı. bu sabah uykudan..... sana da âşık olmadıktan sonra hiç kimseyi sevemeyeceğimi....Başım sallayarak: "Hayır dostum... Beni asıl. bu ümidin boşa çıkması üzüyor. Belki bu noksandı. Yaramda.. Başka türlü olmayı ne kadar isterdim.. Hava her zamanki gibi kapalı.. Gözlerini kapadı. küçük kız çocukları gibi masum...
. Gel!. buğulu camlarıyla tramvaylar. Bana darılarak gidiyorsunuz. Yanımdan. Cenup istikametinde gidiyordum. Haydi artık Raif. dükkânların çoğu kapalıydı. "Ben müteessir değil miyim? Beni görmüyor musun?.. Yoluma devam ettim.. Saatlerce yürüdüm... Haydi artık git. hayır böyle olmaz. Yürüdüm. Hep yürüdüm... müteessirim!" dedim. Gene yürüdüm.. Demiryolu köprülerinin altından. Birbirimizden.. belki tekrar dost olur ve bu sefer daha akıllı davranırız.. " Elini gözlerinden çekmişti.. Kararmış yüzlü evler. Ara sıra dallardan yere pat diye kar parçaları düşüyordu. İkimizin de çocuk olmadığımızı biliyorum." Başımı göğsüne doğru çekerek saçlarımı okşadı. Sakin olmak için müthiş bir gayret sarf ederek : "Dargın değilim. Terlediğim için paltomun önünü açtım. Bunları ne diye. Parmaklarının ucundan tuttum ve: "Allahaısmarladık" dedim. Sokakta rastgele yürümeye başladım.. Ortalık tenha. Soğuktan gözlerimi kırpıyor ve koşar gibi hızlı adımlarla ilerliyordum. neyin uğrunda feda ettik? Hiç!.. omnibüsler geçiyordu. Mevcut olmayan bir şeye malik olalım derken mevcut olanları kaybettik... Böyle gitme. kolunu uzattı.. Her şey bitti mi? Zannetmem. Ben size ne yaptım?" diye bağırdı...... Yüzüme adeta yalvararak bakıyordu.. İki tarafımda muntazam dikilmiş çam ormanları vardı.... Yanımdan bisikletli insanlar ve uzaktan yerleri sarsarak bir tren 123 . buz tutmuş kanalların üstünden yürüdüm. Artık eskisi gibi apaçık konuşamayız. verebileceğimizden fazla şeyler beklemeyiz ve istemeyiz. Yanağını yüzüme sürdü: "Bana bir kere gül ve ondan sonra git!" dedi. Şehrin sonuna gelmiştim.sonra kendimizi aldatmaya lüzum yok.. O kadar yalnız kalmak istiyorum ki.. Yalnız bir müddet dinlenmek ve birbirimizden uzak kalmak lazım. Ta birbirimizi tekrar görmek ihtiyacını şiddetle duyuncaya kadar.. Bu an gelince ben seni ararım... parke kaldırımlar başladı. "Hayır. Hiçbir şey düşünmüyordum... Güldüm ve elimi yüzüme kapatarak dışarı fırladım..
üstlerine yüklenen karla. Beni hayatımda hiç. asla kızmıyordum. Ormanın her tarafında uzun. vücutları muntazam hareketlerle sağa sola kıvrılıyor. Hakkı vardı. Zaten kadınlar pek acayip mahluklardı. el ele tutuşup ilerdeki bir burnun arkasına doğru uzaklaşıyorlardı. oldukları yerde dönüyorlar. Demek ki beni bir türlü sevemiyordu. "Bunun böyle olmaması lazımdı" diyordum. Orada durdum. Yalnız içimde müthiş bir boşluk hissi vardı. hiç kimse sevmemişti. Bütün bunlara dikkat ediyordum. her adımlarında boyları bir uzanıyor. burnumun kökünde hissettiğim karıncalanma geçmişti. birkaç ihtiyar ağaç vardı. Belki dört saatten beri yürüyordum. Gazinodan birkaç yüz metre ötede. Gölün üzerindeki kalabalığı tekrar seyre başladım. Yürüdüm. Hayatımın en dolu. Bütün hatıralarımı toplayarak bir hüküm vermek istediğim zaman. bir kısalıyor gibi görünüyordu. Kadın sevebileceği zaman sevmiyor. ahşap bir kır gazinosu vardı. buranın neresi olduğunu bir türlü bulamıyordum. bütün manasını kaybetmişti. Sağ tarafta büyükçe bir göl ve üzerinde paten kayan bir kalabalık gördüm. beyaz pelerinli çocuk gibi titreşiyorlardı. Kızların renkli boyun atkıları ve erkeklerin sarı saçları rüzgârdan uçuyor. niçin geri dönmediğimin farkında değildim. Etrafı tel örgü ile çevrilmiş korularda minimini çam fidanları. Başımın yanması azalmış. kadınların hiçbir zaman sahiden sevemeyecekleri neticesine varıyordum. Ayak bileklerime kadar karlara batarak yürüyor ve her şeye dikkat ediyordum. Sadece müteessirdim.geçiyordu. Buraları evvelce de bir kere gördüğümü hatırlıyor fakat ne zaman geldiğimi. Ağaçların arasına saparak o tarafa gittim. Ayaklarının birini havaya kaldırıyorlar.. Uzakta iki katlı. birbirine karışan kayak izleri vardı. Kır gazinosunun arkasından dolaşarak karşı taraftaki ağaçların altına doğru gittim. Gölün üzerinde kısa etekli kızlar ve paçaları bağlı delikanlılar hiç durmadan kayıyorlardı. en manalı zannettiğim bir devresi birdenbire boşalmış. En tatlı emellerinin tahakkukunu gördüğü bir rüyadan acı hakikate uyanan bir insan gibi içim çekiliyordu.. ancak tatmin edilmeyen arzulara 124 . yüksekçe bir yerde. Ona hakikaten dargın değildim. Ne diye yoldan ayrılıp buraya saptığımın.
O da aradığı ve bulamadığı bir şeye yanıyordu. kaybedilen fırsatlara yanıyor ve bunlar ona aşk çehresi altında görünüyordu. insanlardan kaçsam bile. Yalnızlığımı hissediyor ve üzülüyordum fakat bundan kurtulmanın mümkün olabileceğini ummuyordum... fakat beni memnun edecek hayat hakkında da bir fikrim yoktu.. Fakat bu neydi? Bende. Maria'nm da dediği gibi. bu çeşit bir mahluk addedemezdim. Bir ruhum bulunduğunu ancak o zaman fark etmiştim. Fakat benim için bundan sonra eski uykuya dönmek imkânı yoktu. bunu tabiatımın acayipliğine vermiş. her şeye rağmen. hele benim tarafımdan. daha doğrusu aramızdaki münasebette eksik olan neydi? Bir kadının bize her şeyini verdiğini zannettiğimiz anda onun hakikatte bize hiçbir şey vermiş olmadığını görmek. Onun bana böyle yapmaya ne hakkı vardı? Senelerden beri. dilini bildiğim ve bilmediğim insanlarla tanışacak ve her yerde. Fakat böyle düşünmekle Maria'ya karşı haksızlık ettiğimi çabuk anladım. Sonra onun da ne kadar ıstırap çektiğini görmüştüm. bütün ömrümce bir meçhulü. Beni. Bunun böyle olmaması lazımdı. daha doğrusu onun tablosu karşıma çıktığı vakit. O beni birdenbire sessiz ve karanlık dünyamdan ayırmış. kırılan benliğini tamir etmek istiyor. bütün mesafelerin ötesindeymiş kadar uzak bulunduğunu kabule mecbur olmak acı bir şey. Fakat aramamak elimde olmayacaktı. herkeste onu. bize en yakın olduğunu sandığımız sırada bizden.. bu haldeydim. Maria Puder'i. Şimdi. ışığa ve sahiden yaşamaya götürmüştü. yapılacak bir şey yoktu. Önümdeki seneler bana tahammül edilemeyecek kadar ha125 . çekilip gidiyordu. Maria. Onu bulamayacağımı daha şimdiden biliyordum. boşluğunu apaçık görmeden.üzülüyor. Sırf bana acıdığı için bu kadar üzülmesine imkân yoktu. geldiği kadar sebepsiz ve ani. Yaşadığım müddetçe türlü türlü yerler gezecek. Fakat. Bunu yapmamalıydı. sürüklenip gitmiştim. Kürk Mantolu Madonna'yı arayacaktım. şöyle böyle bir ömür sürmüş. Onu. mevcut olmayan bir şeyi aramaya mahkûm ediyordu.
birdenbire ayaklarımın altını yakmaya başlamıştı! Kadının göğsünde ve erkeğin kafasında birer tabanca kurşunuyla. bitip tükenmez bir yolculuğa çıkmışlar gibi. Bulunduğum yerin neresi olduğunu hatırladım. ölüme bile beraber giden bu insanların hayattan ayrıldıkları yere gelmek suretiyle ona bir nevi cevap mı vermiş oluyordum? Yoksa sadece kendimi inandırmak. hiç durmadan dolaşıyorlardı.. ikinci Frederik'in "Gamsız" sarayının parkını gezmeye giderken. Tam düşüncelerimin burasında gözlerimden bir perde sıyrılır gibi oldu. Geldiğim yoldan. Fakat bulunduğum yer. kafamın içine ve yal126 .zin görünüyordu. gerisingeriye koşmaya başladım.. Beni buraya getiren neydi? Rastgele yürürken gözüm bu taraflara ilişince neden hemen sapmıştım? Hatta neden evden çıkar çıkmaz bu istikameti tutarak sözleşmiş gibi buraya gelmiştim. yan yana uzandık-karını görür gibi oluyordum. Birbirini bellerinden tutan çiftler. Hatta bunları o zaman düşünüp düşünmediğimi de iyice tayin edemiyorum. iki insanın ancak muayyen bir hadde kadar birbirine yaklaşabileceklerine dair söylediklerini dinledikten sonra. Dünyada en güvendiğim mahluktan ayrıldıktan ve onun. Bir gün Maria Puder'le Potsdam'a. Eğleniyorlardı. trenin penceresinden burasını göstermiş. kahkahalar geliyordu. birkaç adım ileride yatıyorlardı. gölün üzerinden. o. Gazinonun ikide birde açılan kapısından dışarı müzik sesi ve ayak patırtısı vuruyordu. herhalde grog içerek kızışmak ve biraz dans etmek istiyorlardı. Çimenler arasından kıvrıla kıvrıla akan ve bir gölcük halinde birleşen kanlarına bastığımı zannediyordum... Bu göl. Mukadderatları gibi kanları da birbirine karışmıştı. Kaymaktan yorulanlar sırtı tırmanarak gazinoya doğru gidiyorlar. Hâlâ beraberdiler. Yaşıyorlardı. Ve ben. Bu yüke katlanmak için bir sebep bulamıyordum. VVansee'ydi. Aşağıdan. Ve işte şurada. dünyada yarı yolda kalmayan sevgiler de bulunabileceğini hatırlamak mı istemiştim? Bilmiyorum. şimdi bulunduğum ağaçların altında yüz seneden fazla bir zaman evvel bedbaht Alman şairi Kleist ile sevgilisinin birlikte intihar ettiklerini söylemişti.
hatırlıyorum. bir sakatlık demek olduğunu hissediyordum. şu göl ve üzerindeki buz tabakası ve nihayet bu çeşit çeşit insanlar hayatın kendilerine verdiği bir işi yapmakla meşguldüler. bir ağaç kurdu gibi beni kemirmekten başka ne yapıyordu? Şu ağaçlar. Şehre yaklaştıkça ümitsizliğim artıyordu. Hiç kimsenin benden bir şey beklediği ve benim hiç kimseden bir şey beklediğim yoktu. ve bugün de. Hayat beni kaybetmekle hiçbir şey ziyan etmeyecekti. Hiçbir hareketim onun tesirinden kurtulamadı. Ara sıra hayata tekrar döner gibi olduğum. vazifelerini yapıyorlar. Bu sefer ağır ağır ve düşüncelere dalarak gidiyordum. Fakat ruhumun en derin bir köşesinde bu kanaat yeryüzünün bana ihtiyacı olmadığı kanaati. şu gramofon. altında bulunduğumu anlıyordum. fakat midemde açlıktan ziyade bir nevi bulantı hissediyordum. Dün akşamdan beri bir şey yememiştim. her zaman için yerleşip kaldı. yepyeni bir vaziyet. yaşadığımı zannettiğim oldu. bilhassa cesaretimi büsbütün kırarak beni etrafımdan tamamen uzaklaştıran o anın bütün teferruatını. şu ahşap bina. beni bir müddet için tesiri altına aldı ve oyaladı. hayata bir şey ilave ediyorlardı. bir fazlalık değil. boşta yuvarlanan bir araba tekerleği gibi sallanıyor ve bu halimden kendime imtiyazlar çıkarmaya çalışıyordum. Her hareketlerinin bir manası vardı. Bundan sonraki gün127 . Bu insanlar dünyada nasıl yaşamak lazımsa öyle yaşıyorlar. dingilden fırlayarak. Ben neydim? Ruhum. gövdeme doğru yayılan bir gerilme vardı. Şimdiye kadar zannettiğim gibi. Ben ise. Bacaklarımda yorgunluk değil. İşte bu andan itibaren bende.. Lüzumsuzluğuma. ilk bakışta göze görünmeyen bir manası. kitleden ayrılmanın bir hususiyet..nız kendi ruhuma kapanmakla onların üstünde değil. aradan bu kadar uzun seneler geçtiği halde her şeyi. onların dallarını ve eteklerini örten karlar. Koşa koşa asfalt yola geldim ve Berlin'e doğru yürümeye başladım. Muhakkak ki dünyanın en lüzumsuz adamıydım. o zaman kendi hakkımda verdiğim hükümlerde hata etmiş olmadığımı görüyorum. faydasızlığıma bu andan itibaren inandım. hayatımın istikametine hâkim olan değişme başladı. Hatta bunları düşündükten birkaç gün sonra.
Buna rağmen saatlerce oturdum. Kalktım ve tekrar yola düzüldüm. Bu sözlerin ona tesir etmemesinin. fikrini değiştirmemesinin imkanı yoktu. tesadüfen bunu haber alınca ne yapardı? Yüzü nasıl bir şekil alırdı? Bütün yaptıklarına nasıl pişman olurdu? Düşüncelerim hep onun etrafında dönüp dolaşıyordu. mikrofon başında kafama bir kurşun sıkmak. Yolda kendi kendime söylenmeye başladım. Şehre yaklaşmıştım. hem de bir faydası olmazdı. rahatsız ettiğim için af diledikten sonra.. Akşam olmaya başlamıştı. kendimi kanla hatırasına bağladığımı anlayacaktı. Nereye gittiğimi bilmiyordum. daha saçma ve daha kanlı şeyler tasavvur ediyordum: Gece.. Şehrin ortalarına gelmek için daha saatlerce yürümem lazımdı. Maria günlerden sonra. bu sesleri de duyar ve gülümseyerek ölürdüm. fakat onlara nazaran daha delice. evvela ne olduğunu anlamayarak bir müddet duracak. tam onun Atlantik'te numara yaptığı sıralarda. Tanıştığımız ilk günlerde olduğu gibi bin türlü güzel.lerimin ondan ayrı olarak geçeceğini bir türlü kabul edemiyor. ömrünün sonuna kadar beni unutamayacağını. imkânsız buluyordum. sonra deli gibi "Ra-if! Raif!" diye bağırıp benden bir cevap almaya çalışacaktı. Gözlerim yanıyordu. iki insanın birbirini 128 . Gözlerim yaşararak ve sesim titreyerek ona aramızdaki yakınlığı. polise haber veremeyecek ve ertesi gün elleri titreyerek gazeteleri karıştırıp. Hiçbir zaman başımı eğip yalvarmaya gidemezdim.. Hep ona hitap ediyordum. Gene aynı köprülerin altından ve üstünden geçtim. Başımı arkaya atarak gökyüzüne baktım.. kandırıcı fikirler kafama hücum ediyordu. Vücuduma garip bir uyuşukluk yayıldı. kendisini telefona çağırmak. gülünç. kısaca veda ederek. Böyle bir şey hem elimden gelmez.. Küçük bir parka girip oturdum. Çocukluğumda kurduğum hayallere benzeyen. Burada donup kalmak ve ertesi gün sessiz sedasız bir yere gömülüvermek. Karlar ayaklarımı donduruyordu.. bu ihtimali ciddilikten uzak. Yerde son nefesimi verirken ihtimal ki. ne güzel olurdu! Bu müthiş sesi duyunca. Benim nereden telefon ettiğimi bilmediği için çaresizlik içinde çırpınacak. esrarı çözülemeyen bu facia hakkındaki tafsilatı okurken kalbi nedamet ve yeis içinde çırpınacak. cazip.
Koşa koşa evinin önüne kadar gittim. sonra kapısının önüne gittim. Değiştirecekti. hemen bu akşam görmeliydim. Artık sırmalı kapıcıya sormaya utandığım için. aradan biraz zaman geçmesini beklemekten başka bir şey yapamayacağımı anlıyordum. Böylece beş gün geçti. sonra yavaş yavaş ellerimi tutarak gülümsüyor ve: "Hakkın var!" diyordu.. her şeyi kabule amade bir insanın birdenbire coşması. hemen hemen hiç itiraz etmeden. onu beklemeye başladım.. Gündüzleri hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor. Fakat geceyle beraber muhayyilem faaliyete başlıyor. Üç gün arka arkaya aynı şekilde onu yolda bekledim. evinden çıkıp gidişime hayret etmiş. Her gün odamda oturuyor. onun kararlarının kati olduğunu. bütün gündüzki kararlarımın aksine olarak. eskisinden daha yakın olarak. Evet.. bu akşam gelmedi!" dedi. Nihayet. rüyamda gördüm. Bir tek harfini bile fark etmeden sayfaları çeviriyor. Beşinci gün. bir yukarı gezinerek. Sabahleyin o kadar kolay kabul ettiğim korkunç kararı değiştirmeliydi. fakat birkaç satır sonra gene zihnimin başka yerlerde dolaştığını görüyordum. Hatta belki de benim. Benim gibi her zaman sakin. onun gene işine gitmediğini anlayınca. Onu görmek ve bütün bunları anlatmak lazımdı.bulması bu kadar güç olan bu dünyada bizim böyle manasız sebeplerle ayrılmamızın imkânsızlığını anlatıyordum.. Saat on bire kadar dolaştım ve gece Atlantik'in önünde. uzaktan bakmakla iktifa ediyordum. bir gazinodan Atlantik'e telefon ettim ve Maria Pudefi sordum. kitap okumaya çalışıyordum. Penceresinde ışık yoktu... onun geçeceği yollarda ve evinin etrafında dolaşıyordum. darıl-mıştı. Rahatsız etmenin doğru olmayacağını düşünerek pansiyona döndüm. Onu derhal. bazan. bir aşağı. ona evvela garip görünüyor. Kendisini her gece. hummalı bir hasta gibi bana olmayacak şeyler düşündürüyordu. O zaman hastalığının artmış olduğunu tahmin ettim. Fakat gelmedi. dikkat etmeye azmederek baştan başlıyor. geç vakit evden fırlıyor. karanlık pencerelerine baktım ve hiçbir şey yapmaya cesaret edemeyerek döndüm. Has129 . Herhalde uyuyordu. Nihayet kapıda duran sırmalı adama sordum: "Bilmem.
Bundan şüphe mi ediyordum? Niçin onun hastalığına inanmak için böyle bir tasdik beklemiştim? Benden kaçmak için işine gitme saatlerini değiştirecek veya kapıcılara talimat vererek beni savdıracak değildi ya!. bir adım geri çekildi ve: "Bağırmayın. ev halkını uyandıracaksınız. Demek sahiden bu kadar hastaydı. evinin yolunu tuttum. annesi hâlâ Prag'dan gelmedi. uzun uzun çaldım. bakacak kimsesi olmadığı için hasta kasasının doktoru hastaneye kaldırttı!" Bunları söyleyen kıza doğru koştum: "Hastalığı nedir? Ağır mı? Hangi hastaneye kaldırdılar? Ne zaman?." Suallerimin hücumu karşısında şaşıran hizmetçi. "Hastalığı?" "Bilmiyorum!" Arkamdan hayretle bakan hizmetçi kıza teşekkür bile etmeden merdivenleri dörder dörder atladım. Ondan sonra. Yüreğim hopladı: "Başka yere mi taşındılar!" Telaş ve heyecanım karşımdakini biraz yumuşatmışa benziyordu. İlk rastgeldiğim 130 . İki gün evvel kaldırdılar. "Burada oturanı!" Yüzüme dikkatle baktıktan sonra. her şeye rağmen bunu yapmak hakkını bana verecek kadar genişti. kısaca çaldım ve bekledim..ta olduğu için birkaç günden beri gelmediğini söylediler. ters bir tavırla: "Orada kimse yok!" dedi. Bir sarhoşluk gecesinin saba-hındaki sahneye bu kadar kıymet vermek doğru olamazdı. başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. galiba Charite'ye götürdüler!" dedi. uyku sersemi bir hizmetçi: "Ne istiyorsunuz?" diye sordu. Uykuda bile olsa uyandırmak kararıyla. Merdivenleri nefes nefese çıktım ve tereddüt edip vazgeçmemek için derhal elimi zile götürdüm.. birkaç kere daha. Beklediğim ayak sesi duyulmadı.. içeride hiçbir hareket olmadı. Münasebetimizin hududu. Kendisi de hastalandı.. Yalnız karşı taraftaki evin kapısı aralandı.
Rüzgâr karları bir duvardan öbürüne savuruyor ve gözlerime dolduruyordu. Ara sıra beyaz bir otomobil hastanenin kapısından içeri giriyor. ikinci defa yanımdan geçerken. Biraz sonra. bana dik dik baktı ve üçüncü seferinde buralarda neden dolaştığımı sordu. ona hizmet etmek. biraz sonra tekrar çıkıyordu. ziyaret günü olmadığı halde. sokaklar yavaş yavaş canlandı. ellerimle alnının terlerini silmek için mukavemet edilmez bir arzu duyuyordum. Ne böyle bir kadının geldiğinden. gidip istirahat etmemi ve yarın gelmemi tavsiye etti. Bir polis. nöbetçi doktordan hastayı görmek müsa131 . onu kaybettikten sonra. Gene bu akşam anladım ki. öğrenirsiniz!" demekle mukabele ediyordu. ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim. fakat bundan sonraki tesadüflerinde halime acıyan bir sükûtla yanımdan geçip gitti. sabaha kadar yüksek taş duvarların etrafında dolaştığım ve hep onu düşündüğüm bu gecede tam manasıyla anladım. canı sıkıldığı halde gülümsemeye çalışarak: "Yarın dokuzda gelin. Sokaklarda hiç kimse yoktu. Birçoklarından dışarı sönük ve sarı bir ışık vuran pencerelere bakıyor. Her sualime. Maria Puder'i ne kadar sevdiğimi ve ona nasıl delice bağlı olduğumu. Fakat ben hiç tereddüt etmeden büyük kapıya doğru gittim ve kapıcıyı odasından çıkardım. yanında bulunmak. ne de nereye yatırıldığından haberi vardı. onun bunlardan hangisinde olduğunu tahmin etmeye çalışıyor. Saat tam dokuzda. Yüzlerce metre uzunluğundaki büyük taş bina içime ürperme verdi. Ne maksatla olduğunu bilmeden oraya gittim. ne hastalığından. bir insan diğer bir insana bazan hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş.polisten Charite dedikleri bu hastanenin nerede olduğunu öğrendim. İçerde hastam olduğunu söyleyince. Gece yarısından sonra gelen ve bu müthiş soğukta kendisini rahatsız eden ziyaretçiye karşı belki de hak ettiğinden biraz fazla nezaket gösteren kapıcının bana verebilecek hiçbir bilgisi yoktu. hastanenin müteaddit kapılarından girip çıkan beyaz otomobiller çoğaldı. Ortalık aydınlanmaya başlayınca. Bu akşam anladım ki.
hastanede yirmi beş gün kaldı.. Yalnız benzinin solukluğu sarımtırak bir hal almıştı. Fakat yüzü birdenbire değişti ve telaşlı bir hal aldı. Başını salladı. Ama doktor pek tehlikeli bulmuyordu. tek yataklı bir odadaydı. ben de sabahı bekledim!" "Nerede?" "Burada. başucunda durarak. Ama sen pek bitkin duruyorsun!" "Hasta olduğunu bu gece Atlantik'ten öğrendim. karlı bir günde. örtünün nihayetini kabartan ayakları. Herhalde yüzümün perişan ifadesi. daha 132 . sonra vazgeçti. Gece içeri bırakmadılar. hakkımda bu istisnanın yapılmasına sebep olmuştu. içerde çok kalmamamı. Galiba onu gidip gördüğüm. Hemşire odadan çıkıp bizi yalnız bırakır bırakmaz: "Ne oldun Raif?" diye sordu.adesini aldım.. onu kaybetmek korkusu sarardı. Yalnız onun yanındayken içimi müthiş bir korku. fakat o. Yanma sokularak: "Sen ne oldun? Bak gördün mü?" dedim. Bir şey söyle-yecekmiş gibi bir hareket yaptı. Gayet ciddiydi. Sesi hiç değişmemişti. Belki daha fazla tutacaklardı. karşı dairenin hizmetçisi buraya getirdiklerini söyledi. fakat gülümsemedi. Maria Puder. evde de kendisine iyi bakacağını söyledi.. Ben bu yirmi beş gün zarfında ne yaptığımı şimdi pek hatırlamıyorum. hemen gülümsedi. hastanın yorulmasının doğru olmadığını söyledi. doktorlara burada sıkıldığını. Hastanenin etrafında!" Gözlerini üstümde gezdirdi. Yatağın kenarından dışarı fırlayan parmakları. çünkü yaşasam şimdi aklımda bu günlere ait hiç olmazsa küçücük bir hatıra bulunurdu.. terleyen yüzünü. Maria Puder. hastaneden çıkıp evine geldi. ara sıra kenara kayan gözlerini ve büyük bir güçlükle nefes alan göğsünü seyrettiğim zamanların haricinde hiçbir şey yapmadım. Herhalde geçecek.. Hastalık zatülcenpti. Eve gittim. Maria başını çevirip beni görünce. "Bir şey değil. Hastaya veda ettim. Yanımda gelen hemşire. Uzun boylu tavsiyelerle ve deste deste reçetelerle.. Hatta yaşamadım bile. Hemşire kapıyı araladı.
Mütehassıs daha birkaç gün kalmasını istiyordu.. Bir taksiyle evine getirdim. bir an bekliyor gibiydiler. Evet. bu sırada Prag'dan dönmüş bulunacak olan annesini teselli edecek ve nihayet onu. küçük bir fırsat. Bu andan itibaren ona hakikaten yalnız ben baktım. O zaman ne yapacaktım? Buraya kadar her şeyi bütün teferruatıyla düşünüyor. İhtiyarca bir kadın öğleye kadar gelip evi temizliyor. bir gün bana: "Doktorlarla konuş. onu kürküne sardım. kendisini soyup yatağına yatırdığım zaman bitkin bir haldeydi. çünkü kendisi yardıma muhtaç. şoför de bir kolundan tutarak yardım etti.. beni artık çıkarsınlar" dedi. çukura bırakacaktım. bir müddet sonra. Eli fitreye fitreye: "İyiyim. Nihayet. Onu asıl bu andan itibaren kaybetmiş olacaktım. sebepsiz bir şey olamazdı. alelade bir şey söylüyormuş gibi. koluna girerek merdivenlerden indirdim. Herkesle beraber oradan ayrılacak. Bu anda ona ait bütün işler bitmiş olacağına göre. gizlice mezarın başına gelecek ve onunla yalnız kalacaktım. beni de üzer!" diyordu.şimdiden ölü bir hal almışlardı. Sonra. Boşuna yere üzülür.. bıktın mı?" 133 . benim yeryüzünde bulunuşum kadar gülünç. yirmi beşinci günü. mezarının yerini seçecek. bir kap hasta yemeği pişiriyordu.. buna rağmen. fakat bundan sonrasını asla tasavvur edemiyordum. Bütün ruhum korkunç bir boşluk halindeydi. birkaç kişiyle beraber. onu toprağın altına koyduktan ve mezarının başındakiler dağılıp onunla baş başa kaldıktan sonra ne yapabilirdim?. sükûnetimi muhafaza ederek.. dudakları ve gülüşü de. Ve işte her şey bu anda başlayacakta.. sen keyfine bak ve kışı orada geçir" diye mektuplar yazıyordu. "O gelirse bana yardımı olmaz. son işleriyle uğraşacak. mırıldandı: "Bana sen daha iyi bakarsın!" Cevap vermeden dışarı fırladım. Bütün ısrarlarıma rağmen Maria annesinin çağrılmasına razı olmadı. İyileşmeye başladıktan sonra. yukarı çıkarırken. Razı olduk. büyük bir çini sobayı yakıyor. O zaman ben ne yapacaküm? Evet. Sonra gene o ehemmiyet vermeyen edasıyla mırıldanıyordu: "İşte sen bana bakıyorsun ya! Yoksa yoruldun. Hatta yüzü. bu korkunç değişmeye tabi olmak için..
Zaten hastalığından beri hemen hemen hiç gülmemişti. o küçük konuşma. Burada. Geceleri geç vakte kadar başucunda bekler. Bende bir şeyler arıyor gibiydi. Bu meseleler hakkında en küçük bir imandan her ikimiz de kaçıyorduk. buna hadise demek caiz değildi. herhangi bir mesele üzerinde konuşurken.Fakat bunu söylerken gülümsemiyor. sabahleyin erkenden gelirdim. yalnız kendi içinde doğan ve hiç kimse tarafından sezilmeden gene çabucak ölen ümitleri usta bir kalemle tasvir edilmişti. Hatta bu suali uzun zaman134 . üzerinde konuşmaya lüzum olmayacak kadar tabii telakki ediliyordu. Fakat onun bir şeyler düşündüğü muhakkaktı. "Sahi mi?" "Bilmem.. kendisine yüksek sesle kitap okurken. hep ciddi ve düşünceliydi. Yılbaşı gününün sabahı aramızda geçen hadise. Sonra bana döndü. Hikâye bittikten sonra. teşekkür ederken. "Hiçbir şey yapmadım!" diye cevap verdim. onu alıp evine getirişim. ondan sonra inatçı bir ciddiliği muhafaza etmişti. benim hastaneye ziyaretlerim. Yalnız kendisini hastanede gördüğüm ilk günü beni tebessümle karşılamış. Odada birtakım işlerle uğraşıp gezinirken. lakayt bir sesle: "Yılbaşından sonra birbirimizi görmediğimiz günlerde ne yaptığını anlatmadın!" dedi. Sonraları öteki odalardan büyükçe bir divan ve annesinin yatak örtülerini getirerek aynı odada yatmaya başladım. buradaki hayatımız. gözlerinin mütemadiyen beni takip ettiğini. bir kelimeyle olsun anılmamıştı. Ama ben şaşırmamıştım. daha doğrusu." Tekrar bir sükût oldu. bir aşk. hiç yorulmadan üzerimde durduğunu hissediyordum. bir insan sevgisi bekleyerek ihtiyarlamış bir muallimden bahsediliyordu. Zavallı adamın ruh yalnızlığı. Bir şeyi rica ederken. hayatında hiç kimse tarafından sevilmemiş ve kendisine bile itiraf etmediği halde. Her şey. akşamüzeri lambasının ışığı altında. İlk defa olarak bu mevzua temas ediyordu. Jacob VVas-sermann'ın "Hiç Öpülmemiş Ağız" diye uzun bir hikâyesini okuyordum.. Maria uzun müddet gözlerini kapayarak sustu. şaka yapmıyordu. kendisine. Bir gün.
Uyuduğunu zannettirecek kadar hareketsizdi. Bütün bunları daha ziyade kendime tekrar ediyormuş gibiydim. buna lüzum görmüyordum. Yalnız bir defa. başladım. Buna rağmen ben devam ediyordum. Hiçbir şeyi saklamıyor. Evden nasıl çıktığımı. mümkün olduğu kadar can sıkıcı şeyler okuyarak onu uyutmayı âdet etmiştim. geçeceği yolda ve sonra evinin etrafında dolaştığımı. hastanede olduğunu haber alınca. tekrar başucuna oturdum ve: "Bir şey okuyayım mı?" dedim. yalnız "Söyle" der gibi başını salladı. geceleri nasıl. aradan uzun seneler geçmiş hatıralar gibi yabancı geliyordu. Teferruat üzerinde duruyor. daha çabuk uyursun!" dedim. Onlarla aramda bir mesafe teşekkül etmişti. son akşam. Çehresinin hiçbir hattı oynamıyordu. Çünkü hiçbir maksadım yoktu. bunlar üzerinde münakaşa ediyor. İçinde yaşadığım hadiseler bana. nihayet. cevap da vermedi. VVansee'de gördüklerimi ve düşündüklerimi. Sonra güzelce üstünü örttüm. "Sen bilirsin!" Yemekten sonra. yüzüme dikkatle baktı. tekrar kapadı. Mahiyetini henüz kendimin de anlayamadığım bazı hislerimi olduğu gibi söylüyor. Onu yollarda beklediğim gecelerde kafama hücum eden yığın yığın kandırıcı cümlelerden hiçbiri aklıma gelmiyordu ve ben bunları 135 . nasıl oraya koştuğumu ve sabaha kadar dışarıda beklediğimi anlattım. ortaya döküyordum. Bir an tereddüt ettim: "İstersen yılbaşından sonra geçen beş günde neler yaptığımı anlatayım. Gözlerini kapamıştı. içimden geçenleri. Sesim gayet sakindi. Bunun için hem kendi hakkımdaki. her türlü gizli düşünceden ve hesaptan uzak. telefonda ona veda etmek istediğimi anlatırken. hem onun hakkındaki hükümlerimde. nerelere gittiğimi.dan beri beklemekte olduğumu fark ettim. Ağır ağır. O da hiç kımıldamıyordu. Adeta başkasına ait hadiseleri hikâye ediyormuş kadar heyecansızdım. teker teker hatırlayıp tahlil etmeye çalışarak. Bu nükteme gülmedi. hafızamı toplamak için ara sıra duraklayarak. bir neticeye varmadan başka şeylere geçiyordum. Fakat cevap vereceğim yerde ona yemeğini yedirdim. adeta insafsızdım. gözlerini açtı.
soyundum ve elektriği söndürdüm. Bütün hareketsizliğimize rağmen odanın içini birbirimizin etrafında dolaşan düşüncelerimizin neşrettiği bir hava dolduruyordu. Beklediğim sesi: Onun nefes alışını gene bulamadım.. Hastanede başucunda onu seyrederken neler düşündüğümü. Maria'nm arkasını bir yastığa dayayarak bana bakmakta olduğunu fark etti. Sabahleyin erkenden gözlerimi açtım. kendi ehemmiyetleri bakımından kıymetlendiriyordum. fakat geç vakte kadar uyuyamadım. kendisini nasıl ölmüş olarak tasavvur ettiğimi anlatırken..aramıyordum. karanlığa alışan gözlerim. Her ikimiz de. Aynı zamanda müthiş bir meraka düşmüştüm: Acaba ne zaman uyandı? Yoksa hiç uyumadı mı. beni bütün dikkatiyle dinliyordu.. her akşam duymaya alıştığım bu muntazam ve yumuşak nefes hışırtısının başlamasını bekledim. Yavaşça başımı kaldırdım. "Günaydın!" dedim ve dışarı çıkarak yüzümü yıkadım.. yatacağım yeri düzelttim. O kadar. Belki on dakika böyle kaldık... birkaç kere gözlerini kırptı. Bunu adeta maddi bir şekilde hissediyordum. Buna rağmen ilk dalan gene ben oldum. belli belirsiz gülümsedi (yahut ben böyle zannettim) ve gayet sakin bir sesle: "Artık uyumayalım mı?" dedi. en küçük bir hareket bile yapmadığı halde. Onun da uyanık olduğunu. nefesinin duyulmayışmdan anlıyordum. Her ikimizin içine de birçok şeyler birikiyordu. Kendimden geçmemek için gayret ediyor ve mütemadiyen kımıldıyordum. İçimde. Perdelerin arasından pek az bir ışık sızıyordu. Bunu gayet iyi hissediyordum. Vakaları bana olan nispetleri bakımından değil. Yavaş yavaş gözlerime ağırlık çöktüğü halde. O da sustu. Nihayet başını bana çevirdi. Yerimden kalktım. Ve o. basit bir "hikâye etmek ihtiyacı"ndan başka hiçbir alaka yoktu. gözlerini açtı. diyordum. Tekrar odaya girdiğim zaman hasta kadın hep aynı va136 . Odada insanı ürküten bir sükût vardı. Oda henüz karanlıktı. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Sözlerimi bitirdikten sonra sustum. ruhlarımızın bütün gerginliğiyle bekliyor gibiydik.
Perdeleri açtım. Mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışan bir sesle: "Demek çok iyisin!" dedim. Bütün gün hep yanımda kalmanı istiyorum!" Bunu bir hastalık kaprisi saydım. aynı işlerle meşgul oluyor. elimi yüzünden çekmemi istemediğini anladım.. bu akşam neden hiç uyumadın?" 137 . değil miydi? Bilmiyordum. öğleye kadar sabun fabrikasına gidiyor ve öğleden sonra. adeta bir rahatsızlık vardı. Ruhum rüzgârsız ve kırışıksız bir deniz gibi sakindi. Sanki bütün iradesi cildinde toplanmıştı. "Fabrikaya!" "Bugün gitmesen olmaz mı?" "Olur." Hiçbir hareket yapmadığı halde. Gazeteleri bir kenara bırakarak.. Çok iyiyim. Her şey kendiliğinden bu yolu almıştı ve ben sadece tabi oluyordum. ona gazete veya kitap okuyarak. üstümü giyindikten sonra.. alnına yapıştığını hissediyordum.. "Peki. Bütün bunları hemen hemen hiç konuşmadan yapıyordum. Hizmetçiye kapıyı açtım ve Maria'nm sütünü içmesine yardım ettim.. Hizmetçinin yatağın kenarına bıraktığı sabah gazetelerini karıştırmaya başladım. Parmaklarımın onun yanaklarına. Maria'nın halinde tuhaf bir telaş. gitmek için Ma-ria'dan izin istedim: "Nereye gideceksin?" dedi. dışarıda gördüklerimden ve duyduklarımdan bahsederek. Hayret ettim: "Bilmiyor musun?" dedim. fakat cevap vermedim. akşamı buluyordum. Yattığım sediri düzelttim. İçimde hiçbir arzu yoktu. Bunun böyle olması lazım mıydı. yanına gidip oturdum ve elimi alnına koydum: "Bugün nasılsın?" "İyiyim.. Ne geçmişi. Her gün aynı şekilde kalkıyor. Gece lambasını kaldırdım. Tıraş olup. ancak yaşamakta olduğum anları biliyordum. fakat neden?" "Bilmem.ziyetteydi. ne geleceği düşünmüyor.
bu kadar sükûn içinde ağlanabileceğim tasavvur edemezdim.. hatta senin anlatmadığın kısımlarla birlikte gördüm. Başını sallayarak cevap verdi: "Hayır... Benden ayrıldıktan sonra neler yaptığını... "Ne var?" Biraz kendini topladı... Çabuk çabuk nefes alarak: "Hiç!" dedi. bir yaprağın damarları gibi ince çizgiler vardı. tertemiz gülümsüyordu. fakat gözyaşları aynı nispette çoğalmıştı. duyulur duyulmaz bir sesle: "Ah RaifL" dedi. tekrar açıyor ve elini yumruk yaparak avucumun içinde sıkıyordum. büyük bir dermansızlık hissediyormuş gibi. hastanenin etrafında nasıl dolaştığını. Beyaz yatak örtüsünün üzerinde birer küçük beyaz kuş gibi duran ellerini tuttum ve onlarla oynamaya başladım. Elinin iç tarafında. Gülümsüyordu. Bunun için artık seni yalnız bırakamam! Korkuyorum.. apaçık. göğsü herhangi bir hıçkırıkla sarsılmıyordu. Bunları yavaşça sildim.. Artık sana güvenemeyeceğim! Seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. Bu sualime cevap vermemek için çırpındığı anlaşılıyordu. Birdenbire gözlerini kapadı... Parmaklarını kıvırıyor. öyle demek istemiyorum. sen gider gitmez. En ufak bir ses çıkarmıyor. fakat gözlerinin kenarından yanaklarına doğru yaşlar sızmaktaydı. Şimdi daha çok. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayıldı. Kendim için söylemiyorum. kafama hücum edeceklerini. Dünyada bu kadar rahat. Artık seni hiç yanımdan ayırmayacağım!.. " Alnında küçük küçük ter taneleri belirmişti. başı arkaya dayandı. bu akşam hemen hemen hiç uyumadım. beni bir dakika bile rahat bırakmayacaklarını zannediyorum. Hep seni düşündüm.. " "Bilsem anlatmazdım!" dedim. uzun zamandan beri ilk defa olarak. 138 .. Başını iki elimle birden yakaladım ve kolumun üzerine yatırdım. daha rahat gülüyordu.Bir an şaşırdı. Evet.. Bu sırada avucumun içinde sıcak bir yaşlık hissettim. Yalnız bugün için değil. Neden biliyor musun? Dün akşam anlattığın şeylerin. "Bugün yanımdan ayrılmanı istemiyorum. bütün tafsilatıyla... Hayretle yüzüne baktım.
Bende inanmak noksanmış. Güzel havalarda beraber sokağa çıkıp yarım saat kadar dolaşmaya başladık. yosunlu suları ve kuğuları seyrederdik. Demek ki. bir kanepeye oturturken veya sırtına ince bir hırka bırakırken... Gözleri parladı: "Hayır. Dışarı çıkmadan evvel.Başını yavaşça yastığa bıraktım: "Yorulacaksın!" dedim. zaman bana korkunç derecede uzun görünüyordu. Ama şimdi inanıyorum. Seni seviyorum. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup. hiç yanından ayrılmadım.... hayatımı bir başka insana vakfetmiş olmanın nihayetsiz saadetini duyuyordum.. Birkaç hafta sonra biraz daha kuvvetlendi. onu hastalığı ve beni saadetim çocuklaştırmıştı.. Sen beni inandırdın.. hiçbir şey konuşmaz.. Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadı-ğım için... yalnız ara sıra birbirimize bakıp gülerdik." Cevap vermedim. onu itina ile hazırlıyor. merdivenlerden ağır ağır indiriyordum!... Ve bir gün her şey bitti. Yiyecek ve meyve almak. gayet aklı başında olarak seviyorum.. Oradan Tiergarten'deki gölcüklerden birinin kenarına gider. ilk anda işin azametini anlamak benim için müm139 . saatlerce dışarıyı seyreder. İçimde müthiş bir arzu var. Bundan sonra. Sonra kürk mantosunu sırtına geçiriyor. hayır!" diyerek koluma sarıldı. Bir iyi olsam!. Sonra kendi kendine söyleniyormuş gibi: "Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!" dedi. Ne zaman iyi olacağım acaba?... yahut pansiyona uğrayıp çamaşır değiştirmek için onu bir iki saat yalnız bırakmaya mecbur olunca.. bana ait. Bunu şimdi anlıyorum. Ve evden yüz elli metre kadar ötedeki bir kanepede biraz dinleniyorduk.. Seni istiyorum... eğildiği zaman öksürük tuttuğu için çoraplarını bile giydiriyordum. Onu kolundan tutup. yüzümü gözlerinin kenarına sürerek yaşlarını kuruladım.. Deli gibi değil.. insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar. O kadar basit.. o iyi olup ayağa kalkıncaya kadar. o kadar kati bir şekilde bitti ki. "Bu eksik sana değil.. sana âşık olmadığımı zannediyormuşum..
Hizmetçinin elindeki telgrafı bir türlü alamıyordum.. Derhal gel!" diyordu. bir hareket yapmadığımı görünce. Sonra bizi mesul ederler!" dedi. bu kadar değişmez bir tesiri olacağını asla düşünmedim. etrafımda dolaşan bir felaketi uzaklaştırabileceğimi ümit ediyordum. Hizmetçi beni hayretle süzdü. Eniştemdendi. İçinde bir seneden fazla bir zamandır yaşadığım bu oda.. Bir gün Frau Heppner: "Başka bir yere taşındıysanız. Onun içindekini öğrenmemek suretiyle. bu kâğıdın benimle bir alakası olamazdı. ne beni saran eşyada bir başkalık vardı. manası gayet açık kelime. Yol parasını telledim. Bu sırada hizmetçi kız içeri girerek: "Sizin bir telgrafınız var. Ben işi şakayla geçiştirmek istedim: "Sizi bırakmama imkân var mı?" diyerek odama girdim. bir hayli üzüldüm. Dört beş basit. Maria herhalde pencerede beni bekliyordu. ev sahiplerinin bana karşı biraz soğuk davranmalarına sebep oluyordu.. süratle telgrafı açtım. Evvela hiçbir şey anlamadım. biraz evvel hazırladığım paketi kolumun altına sıkıştırdım... Buna rağmen uzun müddet elimdeki kâğıda baktım. üç günden beri bekliyor!" dedi ve katlanmış bir kâğıt uzattı. Her kelimeyi teker teker ve birkaç defa okudum. Ne bende. bana tamamen yabancı görünüyorlardı. telgrafı masanın üzerine bırakarak gitti. Son günlerde pansiyona gitmekten çekiniyordu m. dışarı çıktım. fakat bu hadisenin hayatım üzerinde bu kadar büyük. bu sefer.. Ne olmuştu? Etrafımda hiçbir şeyin değişmediğini görüyordum. ne olacaksa bir an evvel olsun diye. Odamın parasını peşin olarak vermiş olmama rağmen oraya hiç uğra-mayışım. şurada burada atılmış duran kitaplar.kün olmadı. Hepsi bu kadardı. Buna rağmen artık yarım saat ev140 . Her şey biraz evvel gelirken olduğu gibiydi. Sonra kalktım. bir gazeteye sardım. Yerimden fırladım. Hayır. birçoğunu Türkiye'den getirdiğim eşyalarım. "Baban öldü. Bavullarımı açarak kendime lazım olan bazı şeyleri aldım. Yalnız biraz şaşırdım. haber verin de polise bildirelim.
hafif bir rüzgârla yerinden oynayarak. çünkü asıl hayatın teferruattan ibaret bulunduğunu görüyordum.velki "ben" değildim. telgrafın geldiği uzak yerlere ait olduğumu hatırlatıyordu. avuç içi kadar kâğıt. devrin gıpta ettiği bir kafayı parçalayabilirdi. benim buraya değil. beni bu dünyadan alıp oraya götürüyor. Öte tarafı hep teferruattı. yapılmaması pek mümkündü. Bir kadın. güya tabiattan örnek alınarak yapıldığı halde. o ehemmiyet vermeden bunu ovuşturur ve bu minimini hadise dünyanın en güzel gözlerinden birini kör edebilirdi. bu doğruydu. beni Havran'a 141 . bunun devamına ümit bağlamak suretiyle ne kadar yanıldığımı gayet iyi anlıyordum. fakat bazı mantıksızlıklar ve yolsuzluklar vardı ki. Asıl mühim olan. Günlerin birbirinden farkı yoktu. diye düşünmek nasıl aklımıza gelmiyorsa ve bütün bunları nasıl hiç mütalaa yürütmeden kabule mecbursak. iki insanın birbirini bulması bu derece güç olan şu dünyada. birbirimizi bulmuş olmak hakikatine uyması lazımdı. bu sırada gözüne bir kömür parçası kaçar. kafa mı. bir insan yaşamaz oluvermişti. Fakat birdenbire. Herhangi bir yerde doğmuş ve herhangi bir adamın oğlu bulunmuş olmak bu kadar mühim değildi. Bir taraftan da bu hakikati hâlâ kabul etmemek için çırpmıyordum. ne Maria herhangi bir şey sezmemiştik. her şeyi altüst ediyor. Acaba hakikaten böyle miydi? Dünyada önüne geçilemeyecek hadiseler vardı ve biz bunların sebep ve mantıklarını anlayamıyorduk. Hayatımızın. kiremit mi mühim. bu nadir saadete ermekti. Binlerce kilometre uzakta. Göz mü mühim kömür parçası mı. Burada birkaç aydan beri beni saran hayatı sahici zannetmek. trenin penceresinden dışarı bakabilir. bu vaka günlerce belki de haftalarca evvel olduğu halde. asıl büyük noktaya. Bunların kendiliğinden düzelmesi. Fakat böyle olmayacağını da gayet iyi biliyordum. Bunun böyle olmaması lazımdı. Mesela. hayatın daha başka türlü birçok cilvelerine de aynı tevekkülle katlanmaya mecburduk. ne ben. Yahut bir kiremit. Bizim mantığımızla hayatın mantığı asla birbirine uymuyordu. birtakım ehemmiyetsiz teferruatın oyuncağı olduğunu.
bağlayan şeyler neydi? Uç beş zeytinlik. Şu halde neden burada kalamıyordum? Gayet basit: Havran'da işler yüzüstü kalır. birkaç sabunhane.. "Ne mi yapacaksınız? Tabii gideceksiniz. Akşamüzeri Maria'yı hemen seyahate hazır bir şekilde görünce adamakıllı şaşırdım. ama muhakkak ki benim hayatıma istikamet verecek kadar mühimdiler.. "Önüne geçmek mümkün olmayan işlerde telaş ve heyecan göstermek çocukluktur. kendilerini tanımayı asla merak etmediğim birkaç akraba. Bahan orada geçiririm." Hayret edişim onu güldürdü : "Hep çocuksun... . "Boş yere vakit ziyan etmeye ne lüzum var?" dedi.. Ayrıca birçok şeyler daha vardı: Pasaportlar." Beni bir tarafa bırakarak kendine ait projelerden bahsetmesi biraz tuhafıma gitti.. Ara sıra kaçamak bakışlarla beni süzüyordu. Raif!" dedi. sefarethaneler. "Bilmem? Yol parasını alınca hareket etmeli. birçok şeyleri düşünür kararlaştırırız. 142 . "Bir an * Bağlıydım. bütün yaşayan taraflarımla merbuttum*. müthiş bir gayretle itidalimi muhafazaya çalışıyordum." "Belki ben daha evvel giderim.. Nasıl olsa daha uzun zaman çalışamayacağım.. Bunların insan hayatları için ne derece lüzumlu olduğunu anlamaya imkân yoktu. Maria Puder'e meseleyi anlattığım zaman bir müddet sustu. eniştelerim bana para göndermezler ve ben burada hiçbir şey yapmaya muktedir olmadan çırpmırdım.... annemin yanında kalırım. Prag'da. Ruhumdan bütün geçenleri ortaya dökersem gülünç olacağımı sanıyor. Halbuki buraya bütün hayatımla. ikamet tezkereleri. "Ne zaman gideceksin?" dedi. pansiyonla alakamı kesmek için tekrar dışarı çıktım. " Ufak tefek işlerimi yoluna koymak. Yalnız birkaç kere: "Ne yapayım? Ne yapayım?" dedim." "Ya?!. Bir müddet için ben de giderim.. Orada kır hayatı sıhhatim için herhalde iyidir. Yüzünde garip bir tebessüm vardı: "Ben dememiş miydim?" der gibi önüne bakıyordu. Hem daha vaktimiz var..
143 . Ne diye gidiyorsun sanki?" diye söyleniyordu. Niçin bu kadar dümdüz ayrılıyorduk? Maria Puder son birkaç dakika zarfında biraz sükûnetini kaybetmişe benziyordu. Öğleden sonra hiç dışarı çıkmadık. ne de bizim Havran'daki posta memurlarının Latin harflerini okumasına imkân vardı. İstasyona gitmek saati gelince adeta derin birer nefes aldık. Mektuplarının beni bulabilmesi için her mektubumda. üzerinde kendi adresim yazılı bir zarf gönderecektim. Ara sıra birbirimize bakıp şaşkın şaşkın gü-lümsüyorduk. Bir saat kadar havadan sudan. Ertesi gün. insanı şaşırtacak kadar lüzumsuzdu. Defterlerimize birbirimizin adreslerini kaydettik. Fakat bunları bu kadar dar bir vakte sıkıştırmaktansa." Başka bir şey konuşmadık. Sebebini kendim de bilmiyorum. Senden evvel Berlin'den ayrılmaya karar verdim işte. asla bitmemesini temenni ediyordum. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup dışarıyı seyrettik. Sonra. yol hazırlıklarını tamamlamakta serbest bırakırım. Bundan sonra zaman.. Bir an evvel vaktin geçmesini istediği besbelliydi. şubat sonlarına geldiğimiz halde hâlâ ortalıktan kar kalkmadığından bahsettik.. yan yana bulunduğumuz zamanın durup kalmasını. Zihnimden bin bir türlü şey geçiyordu.. konuştuğumuz şeyler. Bunu tespit edince memnun oldum: Onun hiç sarsılmadan gittiğini görmek.. Halbuki dünden beri pek çok şeyler söylemek mümkündü. ne kadar saçma olursa olsun.. Eşyalarını yerleştirince kompartımanda kalmayarak benimle beraber perona inmekte ısrar etti. beni herhalde pek üzecekti. Ne bileyim. Halbuki ben. korkunç derecede çabuk geçti. Buna rağmen... Aynı manasız gülümsemelerle dolu olan yirmi dakika bana bir saniye kadar kısa göründü. Düşünüp kararlaştırmaya niyet ettiğimiz şeylere küçük bir kelimeyle bile dokunmadık.... Çünkü ne onun Arap harflerini yazmasına.evvel giderim ve seni." "Nasıl istersen!. bu sene kışın uzun sürdüğünden. hiç söylememeyi tercih ediyordum. akşam treniyle gitti. Mütemadiyen elimi tutup bırakıyor: "Ne manasız şey?.
Gülerek başını salladı. Türkiye'ye dönüp işlerimi biraz yoluna koyar koymaz onu ça144 . Ona niçin söyleyemediğime yanarak kafamda sakladığım bir sürü güzel laflar bunun yanında pek âciz ve renksizdi.. Ben bile. vize işleri peşinde koşmaktan göz açamadığım halde. Muhakkak çağıracağım!" diye bağırdım."Asıl sen gidiyorsun. Halbuki ortada artık üzülecek bir şey de yoktu. tren sessiz sedasız hareket etmişti. Evvela ne demek istediğini anlamadım. Kolumdan tuttu. Şimdi onun niçin benden evvel seyahate çıktığını da anlar gibi oluyordum. "Raif. Muhakkak.. Ellerine sarılmak. Kısa. öpmek için atıldım.. elimi sallayarak: "Çağıracağım... Maria Puder merdiven basamağına atladı. yolculuğun zevklerinden. yavaş bir sesle. Yüzü ve bakışları bana inandığını gösteriyordu. yol hazırlıkları. Biliyorum!" Trenin hareket saati gelmişti. sonra yavaşladım. "Evet.. ben daha buradayım!" dedim.. sonra bana eğilerek.. " dedi.. içimde yarı kalmış bir konuşmanın üzüntüsü vardı. Bu sözümü fark etmemiş göründü. bilet. Bir memur vagon kapısını örtüyordu. O da bir an durdu ve ilave etti: "Nereye çağırırsan gelirim!" Bu sefer anlamıştım. onunla beraber dolaştığımız sokaklardan geçerken tuhaf oluyordum.. Uzun uzun konuşacak ne vardı? Hepsi aynı neticeye varacak değil miydi? Maria en iyi şekli bulmuştu. pasaport. Bir müddet onun bulunduğu pencerenin yanında koştum. Niçin dünden beri bu noktaya temas etmemiştik? Niçin bavul yerleştirmekten. bu senenin kışından bahsetmiş. münakaşa-sız ve hesapsız! Bundan daha güzel bir ayrılık olamazdı... Maria içeri girmiş. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim. Bir teklif ve bir kabul. fakat tane tane: "Şimdi ben gidiyorum. Şimdi ben gidiyorum!" dedi. fakat asıl kendimize ait olan şeylere hatta yaklaşmamıştık? Ama belki bu daha iyiydi.. Ben gittikten sonra Berlin ona ilk günlerde herhalde pek sıkıcı gelecekti..
. hatta bunu takip eden birçok senelerin yazılacak bir hususiyetleri yok. münakaşa etmeye tenezzül etmeyecek kadar bana ehemmiyet vermediğinin bir alametiydi. kahve ocağına var. değirmi ve kır sakallı adamla. yalnız "Baba" dedikleri mücerret bir mefhumun insan şeklinde görünüşüydü.ğıracaktım. İşte bu kadar. Demek babam ölmüştü. Hayal kurmaktaki büyük maharetim bu sefer de hemen kendini göstermişti. saçsız başlı.. Çünkü iyiliği ve fenalığı hakkında bir fikir sahibi olacak kadar onu tanımıyordum. Bu ikincisinin babam olmasını ne kadar isterdim. " diye bağırırdı: "Haydi. Onun boşluğunu değil. onun hatırasını kirletecek bir şey yoktu.. Akşamları kaşlarını çatarak sessiz sedasız eve giren ve ne bizi ne annemizi hitaba layık görmeyen.. orada oyna!" Büyüdüğüm. Polonya ve Romanya üzerinden Türkiye'ye döndüm. Bunu hakikatte bu kadar geç idrak ettiğimden dolayı büyük bir utanma duydum. Hatta nedense ben akıllandığımı zannettikçe onun nazarında daha küçülüyor gibiydim. Son zamanlarda her arzuma muvafakat edişi. Gerçi babamı gerçek bir muhabbetle sevmem için de ortada bir sebep yoktu. Bütün bunlara rağmen kafamda. onunla aramızda daima bir yabancılık mevcut kalmıştı ve birisi bana: "Senin baban iyi bir adam mıydı?" diye sorsa. Havran'a yaklaştıkça içime daha çok hüzün çöküyordu.. 145 . Bu yolculuğun.. fakat yokluğunu hissedecektim. Havuzlu kahvede göğsünü bağrını açıp gülüşerek ayran içtiğini ve küfür savururak tavla oynadığını gördüğüm kimse bence birbirinden tamamıyla ayrıydı. Havran civarında yaptıracağım güzel köşkün yerini ve onu alıp gezdireceğim tepeleri ve ormanları gözlerimin önünde görüyordum. askere gidip geldiğim zaman bile bana karşı muamelesi değişmemişti. Halbuki o halinde bile beni görünce derhal yüzü ciddileşir: "Ne dolaşıyorsun buralarda?. verecek cevap bulamazdım. ancak Köstence'de vapura bindikten sonra düşünmeye başladım.. Beni Türkiye'ye çeviren hadise üzerinde.. Babam benim için "insan" olarak hemen hemen hiç mevcut değildi. bir şerbet iç de mahalleye dön. Dört gün sonra.. Bu sefer benim ikide birde ileri sürdüğüm şahsi fikirlerime ve mütalaalarıma biraz da istihfafla bakıyordu.
Ablalarım da bakıcılara beraber gidiyorlar. Elinde avucunda kalan beş on parça altını bu uğurda harcadı. fakat bazı hususların anlaşılması için. fakat masrafa pek yanaşmıyorlardı. hiç olmazsa birkaç sahifenin. Gömünün yerini diyi-vermedi besbelli. hayatımın en manasız devresi olan bu günlere tahsis edilmesi lazım. anam büyük eniştemin yanına göçmüştü. ölümünden evvel mirası bölüştürdüğünü haber aldım. Sorduğum zaman: "Ne bileyim evladım! Rahmetli herhalde gömdüğü yeri haber vermeden gitti. evde eşilmedik duvar kenarı kalmadı. Annem hiçbir şeyin farkında değildi. anam eskisinden daha zavallıydı. 146 . Bunları uzun uzun anlatmaya lüzum yok. Öleceği aklına gelir miydi?. Eniştelerim benimle alay eder gibi.. Mahsul zamanı geçtiği için zeytinliklerden bir şey almama imkân yoktu. bir türlü sonu gelmeyen gömü araştırmalarına için için güldüklerinin farkın-daydım. Ne yapmalı şimdi? Bir bakıcıya gitsek bari. ablalarım tamamen yabancı.. Bunların bedeli. İki sabunhanenin hiç lafı geçmiyordu. bilhassa eniştelerimin..Evimizi ve bütün kasabayı. Eniştelerin son günlerde hiç başından ayrılmadılar.. Bana düşen malların ne olduğunu eniştelerimden bir türlü doğru dürüst öğrenemedim. Hatta bugünleri takip eden on seneden hiç bahsetmemeyi tercih ederdim. bunların bir müddet evvel babam tarafından.. hatta alelumum* babamda pek bol olduğu rivayet edilen nakit paralar ve altınlar ortada yoktu. Havran'da hiç de hoş karşılanmadım. Evimiz kapatılmış. Onlara her şey malum!" diyordu... Hakikaten annem bundan sonra Havran civarında ziyaret etmedik bakıcı bırakmadı. Bunların bir kısmının gelecek senelerdeki mahsu* Genellikle. Bana öyle bir teklifte bulunmadığı için eski emektarlardan bir kadınla beraber kocaman evde yalnız başıma yaşamaya başladım. Babamın işlerini elime almak istediğim zaman. hem de eniştelerimden birine satmış olduğu anlaşıldı. onsuz tasavvur etmek bana güç geliyordu. Onların tavsiyeleriyle zeytinliklerde kazılmadık ağaç dibi.
Yaz ortasında bir kere garip bir şeyler yazmıştı. Ben geldikten bir ay kadar sonra annesiyle beraber Berlin'e dönmüştü. yani eniştelerime bırakılmıştı. tam on sene bekledim. Türkiye'ye geldikten sonra onunla sık sık mektuplaştık. senelerden beri buda-nıp temizlenmedikleri için. bu iyi haberin ne olduğunu yazmadı. Fakat şimdi bunu bırakalım ve her şeyi sırasıyla anlatalım.. Fakat ben yorulmadan çalışmak suretiyle her şeyi düzelteceğimi ümit ediyor. sulak ve kasabaya yakın yerlerde bulunan ve her bir ağacı yarım çuvaldan fazla mahsul veren zeytinlikler ablalarıma. Mektuplarımı Pots-dam meydanı postanesine yolluyordum.. Bütün yaz... altımda bir at. babamın zamanında kimsenin zahmet edip bu dağ başlarından mahsul kaldırmaya gelmediğini anladım. Gezip dolaştığım yerlerdeki ağaçların çoğunun. Maksadım bu yazı şöyle böyle atlatmak. bekledim. Evet. Babamın. hem yalnız sonbahara kadar değil. ovada. Daha dün akşam öğrendim.lünü satarak birkaç kuruş temin ettim. en güdük yerleri bana bırakmış olduğunu hayretle görüyordum. (Sonbaharda kendisini çağıracağımı ümit ettiğimi yazmıştım!) Bundan sonra. en yolsuz. dağda bayırda zeytinlikleri dolaştım. birçok mektuplarımda tekrar tekrar sorduğum halde. Ve bu "güzel" haberi tam on sene sonra öğrendim. bütün gayretimi sarf ederek vaziyetimi düzeltmek ve derhal Maria Puder'i getirtmekti. 147 . Bana verilecek çok güzel bir haberi olduğunu. oradan kendisi gidip alıyordu. ayağımda çizmeler.. annemin zavallılığından ve ablalarımın korkaklığından istifade edilerek yokluğumda bir hayli dolaplar dönmüşe benziyordu. fakat bunu ancak geldiği zaman ve bizzat söyleyeceğini bildiriyordu. Bir sürü saçma işlerle uğraştığım bu çamurlu ilkbahar ve boğucu yaz günlerinde bana bir parça ferahlık veren onun mektupları ve ona mektup yazdığım saatlerdi. Maria'dan gelen her mektuptan yeni cesaret ve şevk alıyordum.. önümüzdeki sonbaharda. Hep "Bekle. Babamın hastalığından. zeytin mevsimi başlar başlamaz. nedense en çorak. yabanileşmeye başladıklarını. geldiğim zaman öğrenirsin!" diyordu. Buna mukabil.
tabii en başta akrabalarımın hakarete kadar varan istihfafları ve hayretleri arasında. Son aylarda yazılanlarda biraz şaşkınlık. hüc-remsi yer. Hele benim gibi daha işlerini şöyle bir nizama sokmamış bir adamın borç almak veya mahsul satmak suretiyle eline geçirdiği birkaç kuruşu aynalı dolapla banyoya verişi doğrudan doğruya delilikti. yoksa çağırmamdan korkuyor ve sözünden dönmek mecburiyetinde kalacağı için üzülüyor mu. Üst üste yazdığım mektuplara da cevap alamayınca büsbütün yeise düştüm.. Eski evlerde genellikle su dökünmek için yapılmış küçük. gizli kapaklı ifadeler vardı. ukalalığa hamlediyordu. vesveselenmeye hazır olan zihnim.. bir an evvel çağırmamı mı istiyor.. tam zeytin işlerinin kızışmaya başladığı ve benim onu çağırmayı düşündüğüm sıralarda birdenbire mektupların arkası kesildi. bütün Havranlıların.Teşrinevvel* başlarında. her şakadan birtakım manalar çıkarıyor ve deliye dönüyordum. İstanbul'a sipariş ettiğim birçok ev eşyası meyanmda bir de banyo getirtmiş ve eski gusul-haneye** fayans döşeterek oraya koydurmuştum. Zaten son mektuplarının arası gitgide açılmıştı ve sahifeler gitgide daha az ve daha güçlükle doluyor gibiydi. saklanmak isteyen bir şeyler ve her zamanki açık Maria'ya pek yakışmayan kaçamaklı. Yalnız dün. Fakat daha buraya gelmedik. Bunun sebebini henüz hiç kimseye ifşa etmediğim için herkes bu hareketimi züppeliğe. Ben bu ithamlara için için gülüyordum.. Artık her satırdan. Bütün mektuplarını önüme dökerek teker teker okudum. İzahat vermeye de asla mecbur değildim... Evi tamir ettirmiş. her yarım kalmış ifadeden. Hatta. ** Yıkanılacak yer. bin bir türlü ihtimallerle beni kıvrandırmaya başladı. Fakat on beş yirmi gün geçtiği halde Maria'nın bana cevap yazmaması beni fena halde telaşa düşürdü. diye tereddüde düştüğüm de olmuştu. Onların beni anlamalarına imkân yoktu. Bir daha Maria Puder'den haber alamadım ve ismini duyamadım. Bir ay * Ekim. üstünkörü frenk mukallitliğine.. 148 . Şüphelenmeye. Bütün yazdıklarım boşa gitti ve bütün korktuklarım doğru çıktı..
hiç insan yüzü görmeyeceğim taraflarda dolaşmayı tercih ediyor. odadan odaya dolaşıyor. Bazan çizmelerimi çekip kırlara çıksam bile. yaşamaya müstait* taraflar bulunduğunu. dünyanın zannedildiği kadar manasız olmaya* Yetenekli. düşünmek. 149 . Bana hareket etmek. O zaman her şeyden ümidimi kestim. Ona yakın olmak şuuru. yılbaşı gecesini takip eden günler gibi de değildim. o kadın beni her zamanki âciz. hulasa yaşamak kabiliyetini veren bir şey içimden çekilip alınmış gibi. son göndermiş olduğum mektuplar. gece yarısı eve gelip mindere uzanıyor ve birkaç saat uykudan sonra ertesi sabah. Hiçbir şeyden zevk almama imkân olmadığını hissediyordum. toplamak. Evde kapanıyor. benim de içimde. Etrafımın artık hiç farkında değildim.sonra. o zamana kadar gözümden kaçan noktalar üzerinde duruyor ve acı acı gülüyordum. bana erkek. duymak. Aradaki bu muazzam mesafe elimi kolumu bağlıyordu. kısa bir müddet. Arada bir fark vardı: Hayatın bundan ibaret olduğunu zannettiren bilgisizliğimin yerini şimdi. hatta alelumum kendime karşı alakam birdenbire azalmış. onun mektuplarını ve benim geri gelen mektuplarımı tekrar tekrar okuyor. eskisinden çok daha ıstırap verici bir halde. görmek. posa haline geldiğimi fark ettim. daha doğrusu insan olduğumu. "neden hâlâ yaşıyorum?" diye acı bir hisle uyanıyordum. fabrikaya götürüp yağ çıkartmak işlerini şunun bunun elinde bıraktım. yeniden başlamıştı. O zaman asla bu kadar ümitsiz olmamıştım. "postaneden alınmadığı için gönderene iade" kaydıyla geri geldi. Birkaç gün içinde ne kadar değiştiğimi düşününce bugün bile şaşıyorum. gidip kendisiyle konuşmak. İşlerime. Maria Puder'le tanışmadan evvelki boş. Zeytinlerini silkmek. Bir müddet. Bu sefer. miskin halimden kurtarmış. yok denecek bir hale gelmişti. Fakat şimdi tamamen âcizdim. hissetmek. gayesiz. onu ikna etmek düşüncesi beni hiçbir zaman terk etmemişti. dünyada başka türlü de yaşanabileceğini bir kere öğrenmiş olmanın azabı tutuyordu. maksatsız günler.
Eğer buna yaşamak demek caizse. Ne yapmıştı. Ben hayatta yalnız başına yürüyebilecek bir insan değildim. Kendime en yakın bulduğum veya bulacağımı zannettiğim insanlardan en çok korkuyordum. ve asıl bunun için muhayyilem en fena ihtimaller üzerinde duruyor ve en ağır hükümleri veriyordu.. Ama.. yaşadım. aldatıcı bir rüya. kin derecesine çıktı. Öyle ya. Belki bu da kâfiydi. tam bir vehim olduğu meydana çıkınca ne yapılabilirdi? Bu sefer inanmak ve ümit etmek kabiliyetini ben kaybetmiştim. Bir insana bir insan herhalde yeterdi. öyle bir acılık peyda olmuştu ki. Buna rağmen bu şehirde yaşayan milyonlarca insandan ancak birkaç tanesiyle konuşmuş.. onun tesirinden kurtulur kurtulmaz.. İnsanlara karşı duyduğum şüphe. Buna rağmen yaşadım.. Gezmediğim müze. Daima onun gibi bir desteğe muhtaçtım. nebatat ve hayvanat bahçesi. işte netice meydanda. Bir daha Maria'dan haber alamadım. Ona ne kadar muhtaç olduğumu şimdi anlıyordum. tekrar eski halime dönmüştüm. Fakat adresini bilmiyordum. bundan zaman zaman kendim de korkuyordum. Seneler geçtikçe bu his kuvvetini kaybedeceğine şiddetlendi.. Bunlardan mahrum olarak yaşamam mümkün olamazdı. temasa geldiğim herkesi düşman. orman ve göl bırakmamıştım. Berlin'deki pansiyon sahibesi verdiği cevapta Frau van Tiedemann'm artık onların yanında oturmadığını. Bana yaklaşmak isteyenlerden kaçtım. Almanya'da kaldığım iki seneye yakın zaman zarfında ne kadar az insanla tanışmış olduğumu düşününce hayret ettim. yalnız bir tanesini tanımıştım. "O bile böyle yaptıktan sonra!. şehri aşağı yukarı çıkmaz sokaklarına kadar biliyordum. onunla aramdaki rabıtayı kaybeder etmez." diyordum.. Berlin'den başka bir yere gitmemiştim. Fakat ben. bu malum değildi. Kim olursa olsun.. hiç değilse muzır bir mahluk telakki ediyordum. resim galerisi.. Fakat o da olmayınca? Her şeyin bir hayal. Başka kimden sorabilirdim? Annesiyle beraber Prag'dan döndükleri zaman yeni bir eve çıktıklarını yazmıştı. Bir ayrılık anın150 .bileceğini öğretmişti.. içimde insanlara karşı öyle bir itimatsızlık.. bu sebepten dolayı istediğim malumatı veremeyeceğini bildiriyordu.
sonu!" diyordum. ne yaptığımı bilmeden çalıştım... münasebeti hiç münakaşasız kesivermekti. Aramızda artık mesafe bile kalmamıştı... İnanmamak.. karımın bana herkesten daha uzak olduğunu anladım. Buna rağmen böyle yaptı. emvali metrukeden yok pahasına mal almaya alışmışlardı. derhal kendini gösteriyor... Herhangi bir kimsenin bana bir adıma kadar yaklaştığını görüp ümitlere düşsem.. Zeytinlikler para etmiyordu.. basit bir heyecanın şevkiyle verilmiş bir sözü tutmamak için en kolay çare. o sana daha yakındı. Eniştelerim tarafından aptal yerine kondum ve aldırış etmedim.. endişe ile karşılıyordum? Bazan kendimi bir müddet için unuttuğum. fakat hayatta kaybetmiş olduğum şeyi bana asla veremeyeceklerini bile bile. inanamamak. Evlendim. Parası olanlar. Fakat niçin bunları bu kadar ince düşündüğüm halde bir türlü kendimi hadiselere uyduramıyordum? Niçin hayatta önüme çıkan her yeni yola adım atmaktan bu kadar çekiniyor. Çocuklarım oldu. nereye varacağı malum olmayan bir maceraya atılmak. hayır.da. Bir makine gibi. Borçlarım. Onları sevdim. "Unutma.. Bunu bırakıp... Var zannedilen şeyler bir anda yok oluverirdi. Cevap verilmez. götürdü. Fakat kafama." diye beni hakikate davet ediyordu. bir insanda kendime yakın taraflar bulduğum oluyordu. Fakat işte. hangi yakın ve daha makul saadet şimdi ona kollarını açmış bulunuyordu. unutma. o bana daha çok yaklaşmıştı.. Daha o gün.. Bile bile aldatıldım ve bundan bir nevi de zevk duydum.... her yaklaşan insanı. hemen kendimi topluyor: "Hayır. unutma ki. İşlerim bana hiçbir zaman alaka vermedi. çıkmaz bir şekilde yerleşmiş olan o korkunç hüküm. onun daima iyi işleyen kafasının kabul edeceği bir iş değildi... borçlarımın faizi ve evlenme masrafları elimde avcumda kalan birkaç parça malı aldı. bana fenalık etmeye geliyormuş gibi. Postaneden mektuplar alınmaz. Bu histen kurtulmak için yaptığım bütün hamleler boşa çıktı.. saf bir çocuğa biraz da gönlünü almak için söylenmiş bir söze bağlanarak meçhul bir hayata. Senede yedi sekiz liralık mahsul verebilecek olan bir ağaç kökü yarım liraya 151 . her an hissediyordum. Kim bilir hangi yeni macera.. Bunun ne kadar korkunç olduğunu her gün.
ruhumda daha büyük bir infial duyuyordum. darılmama. onun aleyhinde düşünmeme imkân olmadığını hissediyordum. Karımın babası henüz sağdı ve Balıkesir'de memurdu. bunda aldanmış olmak. O kadar çok inanmıştım ki. Fakat bir türlü kendimi o şüpheden kurtaramıyordum. Kim bilir şimdi kimlerle yaşıyor. Sonra. tekrar yaşamaya başlamak için bana kısa ümitler veriyordu. Dünyada bir tek insana inanmıştım. Ma-ria'nm bu anda nerede bulunduğunu tasavvur ederdim. artması icap eden gayretim büsbütün yok oluyordu. Senelerce kaldım. kimlerle dolaşıyordu. On dört odalı harap evden ve birkaç parça eşyamızdan başka bir şeyim kalmamıştı. Aile yükü arttıkça benim hayatla alakam azalıyor. Belki gene kafa dengi bir insanla beraber nebatat bahçesinin kızıl yapraklı ağaçlarını veya loş bir sergide. Ona kızmama..müşteri bulamıyordu. adeta bütün insanlara dağılmıştı. Aldığım kırk lira ile hepsini geçindirmeme imkân yoktu. şimdi çalıştığım bankaya aldırdı. birçok insanlar. Ona kızgın değildim.. Her yerde birçok fırsatlar çıkıyor. Ak-şamüzerleri evde çocukların gürültüsünü. Lisan bildiğim için. bende artık inanmak kudreti bırakmamıştı. aradan seneler geçtiği halde. O beni çoktan unutmuş olacaktı. Kaynatam öldü ve baldızımla kayınlarım başıma kaldı. Ama bir kere kırılmıştım. Eniştelerim. Bir akşam eve dönerken mahallenin bakkalına 152 . mutfakta bulaşık yıkayan karımın terlik seslerini. Hayatta en güvendiğim insana karşı duyduğum bu kırgınlık. Nerede bu-lunduysam. batmakta olan güneşin camlardan vuran ışığı altında. onun delaletiyle vilayet merkezinde bir şirkete memur oldum. nasıl hâlâ ona bağlı olduğumu gördükçe. çünkü o benim için bütün insanlığın timsaliydi. pısırıklığıma rağmen çabuk terakki edeceğimi umuyordu. tabak şıkırtılarını ve baldızımla kayınlarımın ağız kavgalarını dinlerken gözlerimi kapar. Karımın uzak bir akrabası beni Ankara'ya. sırf beni müşkül vaziyetimden kurtarmak ve ailenin servetinin dağılmasına meydan vermemek için borçlarımı ödediler ve zeytinliklerimi aldılar. Hiç de beklediği gibi olmadı. usta fırçaların ölmez eserlerini seyrediyordu. ruhumda fazlasıyla bulunduğunu bildiğim sevgiyi sarf etmek. etrafımdakiler için varlığımla yokluğum müsaviydi.
Bunun bir an evvel sona ermesini ve onların bana hiçbir suretle muhtaç olmayacakları anı özlüyordum. en iyisi. şuursuz. Bu olmadıktan sonra. Bir nebat gibi. Berlin'de. en güvendiğim insanda aldanmıştım. servetin. "birtakım yabancılar beslemek" ti. Yavaş yavaş bütün hayatım. Günlerin. beklediğim gün gelecek 153 . Yalnız kaçırılan fırsatlar asla akıldan çıkmıyor ve her hatırlayışta insanın içini sızlatıyor. Adeta gününün yetmesini bekleyen bir mahpus gibiydim. çünkü en inandığım. karşı evin bir odasında kira ile oturan bekârın radyosu. yaşayıp gidiyordum. en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti. Weber'in Oberon operası uvertürünü çalmaya başladı. yoksa insan mukadder telakki ettiği şeyleri kabule her zaman hazır. İnsanlara kızmama imkân yoktu. "Bu öyle olmayabilirdi!" düşüncesi. yolda. Karımdan. sevgilerine ve alakalarına muhtaçtılar. Tam kapıdan çıkacağım sırada. Maria ile beraber gittiğimiz birkaç operadan biri de buydu ve onun Weber7 e hususi bir muhabbeti olduğunu biliyordum. Kendisinden daha dün ayrılmış gibi taze bir hasret duydum. fakat bunu beklemeye hakkım olmadığını da biliyordum. iradesiz. aile sahibi olmanın hakiki ismi. öteberi almıştım. Başkalarına emniyet edebilir miydim? Böylece herhalde seneler geçecek. Benim bu insanlara ne lüzumum vardı? Beş on kuruş ekmek parası için bana tahammül edilebilir miydi? İnsanlar birbirinin maddi yardımlarına ve paralarına değil. hep onun uvertürünü ıslıkla çalardı. Kaybedilen en kıymetli eşyanın. çünkü insanların en kıymetlisi.uğramış. hiçbir şeye sevinmiyordum. o garip yılbaşı gününde ilk defa olarak duyduğum lüzumsuzluk hissi bende tamamen yerleşmişti. diğerlerinden başka bir şey beklenebilir miydi? İnsanları sevmeme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu. Az daha elimdeki paketleri yere düşürecektim. şikayetsiz. alelumum ev halkından fazla bir alaka gördüğüm yoktu. Hiçbir şeyden müteessir olmuyor. her türlü dünya saadetinin acısı zamanla unutuluyor. henüz pek uzak olan bu günü hasretle beklemek şeklini aldı. Bunun sebebi herhalde. Yavaş yavaş hislerim kütleşmişti. çocuklarımdan. ancak beni bu akıbete yaklaştırmak bakımından birer kıymeti vardı.
Başımı yavaşça kaldırdım. fakat pek zararlı değilim!" "Tebrik ederim. " "Evet evet. Deminden beri aklıma getir154 . insan bu kadar değişir!" diye bağırıyor ve sokaktan geçenler bize bakıyordu.. Başka hiçbir şey istemiyordum. ne başkalarına kabahat bulmuyor. Yani dün. Sesi de hiç değişmemişti: "Ah. Bu Almanca hitaptan fena halde şaşırdım... demek. Frau van Tiedemann değil. çarşıya kadar bir daha yorulu-ver!" dedi. asfalt yoldan dönmek istiyordum. Daha yüzünü görmeden. Siz döndükten pek az zaman sonra biz de pansiyondan ayrıldık. sizi Ankara'da görmek kimin aklına gelirdi?" dedim. biraz dolaşarak da olsa. ne kendime. Sokaklarda maksatsız dolaşanlar ve tozlu havada bir parça akşam serinliği arayanlar çoktu. Pekâlâ. " Prag der demez içim cız etti. Dükkânlardan birinin önünde sallanan kocaman saat altıyı gösteriyordu. Ama bunun sürüp gitmesine lüzum yoktu.ve her şey sona erecekti. Kadın beni sımsıkı yakalamış: "Hayır.. Günün birinde. Sadece Frau DöppkeL Bir koca uğruna bir van feda ettim.. Frau van Tiedemann. Eve her zamanki eğri büğrü sokaklardan değil. "Hayır. işte.. Ortalık oldukça sıcaktı.. Neredeyse korkumdan silkinip kaçacaktım.. yanılmıyorum... kim olduğunu anlamıştım. cumartesi günü. Birdenbire kolumdan yakalandığımı hissettim. Ben de alışverişi bitirdikten sonra paketleri koltuğuma sıkıştırarak heykele doğru yürüdüm. hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor ve sessizce katlanıyordum. Başka bir şikâyetim yoktu. Bir kadın sesi kulağımın dibinde adeta bağırırcasına: "Herr Raif!" diyordu. öğleüzeri eve gelmiş ve soyunmuştum.... Hale kadar yürüdüm.. muazzam vücudundan. Canım istemeye istemeye giyindim.. Karım öteberi lazım olduğunu söyledi: "Yarın dükkânlar kapalıdır. Prag'a gittik.. siz sahiden Herr Raif siniz! Aman. Tabii beraberce. sadece sıkılıyordum. Hayat bana kötü bir oyun oynamıştı. Sıkılıyordum. tahmin ettiğiniz gibi.
Ankara'dan geçiyoruz.. sonra gülerek: "Evet. Hâlâ sokak ortasında durduğumuzu fark ettim ve: "Gelin bir yerde oturalım. fakat bizim tren vakti geliyor. beni alakadar etmeyen mevzularda dolaşıyordum. Aman yarabbi.. hakkınız var. birbirimize soracak şeyler vardır. Maria Puder hakkında soracağım şeylere nasıl başlayacağımı bir türlü bilmiyor. Geçerken uğradık. Oğlum hukuk tahsilini bitiriyor!" "Gene kendisine kitap tavsiye ediyor musunuz?" Bir müddet hatırlayamadı. sekiz dokuz yaşlarında sarı benizli... bakın asıl bunu anlatayım. fakat artık benim tavsiyelerimi dinlemiyor.... seneler ne çabuk geçiyor!.geçtikten sonra öğrenmenin ne faydası vardı?. "Evet.. Bu akşam da gidiyoruz. Güldüm: "Kızınız mı?" dedim! "Hayır" dedi. Aşağıya doğru yürüyorduk... Dün gece geldik." Bir limonatacıda beş dakika oturmaya razı oldu ve hikâyesine orada devam etti: 155 . "akrabam!. Biz Ankara'ya gelmedik. Bunları hiç öğrenmemek daha iyi olmaz mıydı? Aradan bu kadar seneler -tam on sene. O zaman daha pek küçüktü. evet. bir saatten az kalmış. hep lüzumsuz.... bir yerde otursak ne iyi olurdu. Kaçırmayalım. " Kadının yanında. On iki yaşında filan. Fakat siz hiç değişmemişsiniz!" "Siz de!" Biraz evvel daha samimi olduğunu hatırladım ve sesimi çıkarmadım.. "Ankara'ya niçin geldiğinizi hâlâ söylemediniz!" "Ha. " "Evet.. Sizi Ankara'da gördüğüme hâlâ hayret ediyorum!" dedim... sessiz bir kız çocuğu bulunduğunu ancak şimdi görüyordum. Fakat ne diye soracaktım? Benim Maria ile olan münasebetimden onun haberi yoktu. sualime ne mana verecekti? Nereden tanıdığımı sormayacak mıydı? Sonra söyleyeceği şeyler.... Ankara'da olduğunuzu bilseydim muhakkak arardım. hatta biraz da fazla....mek istemediğim şeyi bu sefer zapt etmeme imkân kalmamıştı.
. Fakat benim için her şey müsavi değil miydi? İçimde hiçbir canlı his yoktu."Kocam şimdi Bağdat'ta. diyelim ki. Belki de hâlâ bekârdı ve erkekten erkeğe koşarak. Fakat kocamın sıcak memleket mahsulleri üzerinde ihtisası var. fakat bunu ancak şimdi fark etmeme ne demeliydi? Onun çehresini gözlerimin önüne getirmek lüzumunu hissetmemiş miydim? İlk aylarda yüzünün bütün hatlarını hafızamda sakladığı156 . Hâlâ soramıyordum. Biliyorsunuz ya... Artık kendim de farkına varmıştım ki. "inanacak adam" arıyordu. pek çabuk buluşacağımızı tahmin etmiş ve hafızalarımızın kuvvetine güvenmiştik.. ne benim onda. Biraz zayıf diye kışı bizim yanımızda geçirdi. ne de onun bende resmimiz bulunmadığını fark ettim... "Pek münasebetsizsin" der gibi yüzüme baktı: "Bilmiyorum. Bağdat'ta hurma üzerine iş yapıyor!" "Kamerun'da da hurma ticareti mi yapıyordu?" Kadın. Şimdi tekrar alıp götürüyorum... nasıl soracağımı bilmemekten değil. hem de.. Herhalde benim çehremin hatlarını bile unutmuş olacaktı. bu tereddüt. Neden korkuyordum? Maria da kendisine göre bir başka Herr Döppke bulmuş olabilirdi. Hayret içinde kaldım.." yanında oturan soluk benizli çocuğu gösterdi: "Hem de bu çocuk için.. öğreneceklerimden korkmaktan geliyordu. Düşündüğüm zaman ben de onun çehresini hatırlayama-dım ve on seneden beri ilk defa olarak. Nasıl olmuş da ayrılırken bunu düşünmemiştik? Haydi. o müstemleke tüccarıdır!" "Ama Bağdat Alman müstemlekesi değil galiba!" "Biliyorum canım." "Demek sık sık Berlin'e gidip geliyorsunuz!" "Senede iki defa!" "Herr Döppke'nin işleri iyi gidiyor galiba!" Güldü ve kırıttı. Hem memleketi ziyaret.. kendisine mektup yazın ve sorun! Kadınları ticaret işlerine karıştırmıyor!" "Şimdi nereye gidiyorsunuz!" "Berlin'e.
. Halk her yabancıya adeta zorla evine girmiş biri gibi bakar. Halbuki Türkiye'de herkes. pek çok değil. " Kadın birdenbire alakalandı: "Peki. İstasyona bir hayli yaklaştıktan sonra... eliyle yolun kenarındaki ağaçlara dokunuyordu.. bir kere daha yâd etmek isteyince... hiçbir heyecan duymayacağımdan emin olarak. Neden sordunuz?" "Ben oradayken. Küçük kız beş on adım ileriden gidiyor. son bir kararla. sonra Ankara pek hoşuma gidiyor!" Yaşlı kadın boyuna konuşuyordu. bütün eski günleri ve hatıraları. bir ecnebiye bir kolaylık yapmak için sanki fırsat bekliyor.... böyle değildir.... Buna dayanamayacağımı biliyordum. Onun. Ve bende bir resmi bile yoktu.. sizin akrabanız olduğunu söyleyen bir kadın görmüştüm de. Ben tereddüt ederek: 157 . Çek Alınanlarından. Ankara'dan ve Türkiye'den pek memnundu: "Ecnebilere bu kadar hürmet edilen bir memleket görmedim!" diyordu.... bu çehreyi görmekten ve tasavvur etmekten büyük bir dikkatle kaçmıştım. fakat mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışarak. şimdi. Kürk Mantolu Madonna'nın yüzü. bana bütün sükûnumu kaybettirecek kadar kuvvetli ve tesirliydi. hiç güçlük çekmeden hayalimde yaşattığımı hatırlıyordum. Kadın.. refahını ecnebi seyyahlara borçlu olduğu halde.. Beraber istasyona doğru yürüdük. "İsviçre bile.. fakat bulamamıştım. İlk Kocam da Hollandalıydı.... söze başladım: "Berlin'de akrabanız çok mudur?" "Hayır.mı ve her an. Her şeyin bittiğini anlayınca.. Sonra?" dedi. " "Nerede?" "Berlin'de. Sonra.. Galiba ressamdı. Ne lüzumu var? Frau Döppke saatine baktı ve kalktı. muhayyilemde bile olsa. Bir resim sergisinde tesadüf etmiştim. onun çehresini aramış.. Ben asıl Praglıyım. Ancak.
"Sonra... Bilmem... Bir kere mi ne konuşmuştuk... Güzel bir tablosu vardı... O vesileyle... " "İsmini hatırlıyor musunuz?" "Galiba Puder olacaktı... Öyle ya, Maria Puder! Tablonun altında imzası vardı... Katalogda da yazıyordu... " Kadın cevap vermiyordu. Tekrar kendimi topladım: "Tanıyor musunuz?" dedim. "Evet, akrabam olduğunu size ne diye söyledi?" "Bilmem... Galiba ben oturduğum pansiyondan bahsetmiştim de, o da benim orada bir akrabam vardır, demişti... Yahut da başka türlü... Şimdi hatırlayamıyorum tabii... On sene bu!" "Evet... Az zaman değil... Annesi bana, kızının bir zamanlar bir Türkle ahbap olduğunu ve bütün gün ondan bahsettiğini söylemişti de, acaba siz miydiniz diye merak ettim. Fakat garip değil mi, kadın kızının hayran olduğu bu Türk'ü bir kere bile görmemiş... O sene Prag'a gitmişti, Türk talebenin Berlin'den ayrılmış olduğunu, orada kızından öğrenmiş!.. " İstasyona gelmiştik. Kadın trene doğru yürüdü. Ben, sözü değiştirirsek bir daha aynı mevzua dönemeyeceğimden ve asıl istediklerimi öğrenemeyeceğimden korkuyordum. Onun için, sözüne devam etmesini büyük bir alakayla bekleyerek gözlerinin içine baktım. Kadın, eşyasını vagona yerleştirmiş olan otel garsonunu savdıktan sonra, bana döndü: "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Maria'yı pek az tanıdığınızı söylüyordunuz!" "Evet... Fakat üzerimde çok kuvvetli bir tesir bırakmış olacak... Tablosu çok hoşuma gitmişti..." "İyi bir ressamdı!" İçimde birdenbire beliren, fakat mahiyetini anlayamadığım bir endişe ile sordum : "Ressamdı mı dediniz? Şimdi değil mi?" Kadın, etrafına bakınarak, küçük kızı aradı, onun vagona girip oturmuş olduğunu görünce, başını bana doğru eğerek: "Tabii değil..." dedi. "Çünkü artık yaşamıyor!" "Nasıl?" 158
Bu kelimenin ağzımdan bir ıslık gibi çıktığını duydum. Et-rafımızdakiler dönüp baktılar ve kompartımandaki çocuk başını pencereden uzatarak hayretle beni süzdü. Kadının gözleri dikkatle üzerimde dolaşıyordu: "Niçin bu kadar şaşırdınız?" dedi, "Neden sarardınız? Pek az tanıdığınızı söylemiştiniz?" "Ne de olsa" dedim, "hiç tahmin edilmeyen bir ölüm!" "Evet... Ama yeni bir şey değil... Belki on sene oluyor..." "On sene mi? İmkânı yok..." Kadın beni tekrar süzdükten sonra, biraz kenara çekti: "Görüyorum ki, Maria Puder'in ölümü sizi alakadar ediyor. Kısaca anlatayım bari" dedi. "Siz Türkiye'ye dönmek için pansiyondan ayrıldıktan iki hafta kadar sonra, biz de Herr Döppke ile beraber kalktık, Prag civarında bir çiftlik sahibi olan akrabalarımıza gittik. Orada bu Maria PudeıTe annesine tesadüf ettik. Annesiyle aram pek iyi değildi, fakat orada bunun üzerinde durmadık. Maria pek zayıf ve halsizdi, Berlin'de ağır bir hastalık geçirdiğini söylüyordu. Bir müddet sonra, tekrar Berlin'e döndüler. Kız oldukça kendini toplamışta. Biz de kalktık, kocamın asıl memleketi olan Doğu Prusya'ya gittik... Kışın Berlin'e geldiğimiz zaman Maria Puder'in teşrinievvel başlarında öldüğünü duyduk. Tabii dargınlığı filan unuttum ve hemen annesini aradım. Pek perişandı, adeta altmış yaşında gibi olmuştu. Halbuki o sırada ancak kırk beş kırk altı yaşlarmdaydı. Bize anlattığına göre, Prag'dan ayrıldıktan sonra Maria kendisinde bazı değişiklikler hissetmiş, doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış. Evvela bundan pek memnun olmuş, fakat annesinin bütün ısrarlarına rağmen çocuğun kimden olduğunu söylememiş. Hep: "Sonra öğreneceksin!" dermiş ve yakında yapacağı bir seyahatten bah-sedermiş. Gebeliğin sonlarına doğru sıhhati bozulmaya başlamış, doktorlar doğumu tehlikeli bulmuşlar, bir hayli ilerlemiş olan vaziyete rağmen müdahale etmek istemişler, Maria çocuğa dokunulmasına asla razı olmamış, sonra birdenbire fenalaşıver-miş ve hastaneye yatmış. Galiba albümin çokmuş... Evvelce geçirdiği hastalık da vücudunu sarsmış... Doğumdan evvel birkaç kere tamamıyla kendini kaybetmiş. Doktorlar müdahale ederek 159
çocuğu almışlar ve yaşatmışlar; buna rağmen Maria'ya nöbetler gelmekte devam etmiş ve bir hafta sonra, koma halinde ölmüş. Hiçbir şey söyleyememiş. Öleceğini asla tahmin etmiyormuş. Kendini bildiği en son dakikalarda bile annesine: "Öğrendiğin zaman hayret edeceksin; fakat sonra sen de memnun olacaksın!" gibi anlaşılmaz şeyler söyler, bir türlü adamın ismini vermezmiş. Annesi, Prag'a gitmeden evvel kızının kendisine sık sık bir Türk'ten bahsettiğini hatırlıyor. Fakat ne yüzünü görmüş, ne ismini biliyor... Çocuk dört yaşına kadar hastanelerde ve bakımevlerinde kaldı, sonra büyükannesi yanma aldı. Biraz zayıf ve durgun bir kız; fakat pek sevimlidir... Siz öyle bulmuyor musunuz?" Olduğum yere düşüverecekmişim gibi bir dermansızlık hissettim. Başım dönüyordu, buna rağmen dimdik ayakta duruyor ve gülüyordum: "Bu kız mı?" dedim ve başımla vagonun penceresini gösterdim. "Evet... Şirin değil mi? O kadar iyi huylu ve sessizdir ki!.. Kim bilir büyükannesinin ne kadar göreceği gelmiştir!" Kadın bunları söylerken, hep yüzüme bakıyordu. Gözlerinde adeta düşmanca diyebileceğim bir parıltı vardı. Tren kalkmak üzereydi. Vagona atladı. Biraz sonra her ikisi yan yana pencerede güründüler. Çocuk lakayt bir tebessümle istasyonu ve ara sıra beni seyrediyordu. İhtiyar ve şişman kadın beni bir türlü gözlerinin çemberinden bırakmıyordu. Tren hareket etti. Onlara elimi salladım. Frau Döppke'nin haince güldüğünü fark ettim. Çocuk içeri çekilmişti... Bütün bunlar, dün akşam oldu. Bu satırları yazdığım sırada aradan yirmi dört saatten biraz fazla bir zaman geçmiş bulunuyor. Dün gece bir saniye bile uyuyamadım. Yatakta arka üstü yatarak hep trendeki çocuğu düşündüm. Vagonun sarsıntılarıyla kımıldayan başını görür gibi oluyordum. Bol saçlı bir çocuk başı... Ne gözlerinin, ne saçlarının rengini hatta ne de ismini bi160
dememiştim. sessiz sedasız gözlerimin önüne dikildi: Maria Puder. sitem yoktu. Fakat nihayet daha fazla dayanamadım ve kafamdan uzak tutmak istediğim hayal. zavallı ruhumun bütün kırgmlığıyla. Ömrümün sonuna kadar. Şimdi yolda-lar.. gayesi. bir adım ötemde durduğu halde bir kere merakla yüzüne bakmamıştım. insanların en günahsızına kabahatlerin en ağırını.. bir ölüye kızmış. yavaşça.. benim Kürk Mantolu Madonnam. Belki biraz hayret. Bir ölüye karşı duyulan hazin ve faydasız nedametle kıvranıyordum. Tekerlekler bir raydan bir raya atlarken kızımın uyuyan başı hafifçe sarsılıyor. Halbuki bende onun bakışlarını karşılayacak cesaret yoktu. Utancımdan deli olacaktım. ölüm varmış. hayattayken gördüğümden çok daha canlı. en mukavemet edilmezi.liyordum. belki de böyle yapmasının ve beni terk etmesinin bir sebebi vardır.. alaka ve şefkatle bana bakıyordu. seven bir kalbi yüzüstü bırakmak ihanetini yüklemenin.. tam on sene. Kadın muhakkak ki birçok şeyler sezmişti... yüzünü hatırlayamadığımı zannetmiştim. hiç tereddüt etmeden. Halbuki bu anda onu. haksızlık edebileceğimi hiç düşünmeden şüphelenmiştim.. Ayrılırken elini bile sıkmamıştım.. Yanı başımda. Yüzü daha solgun. teferruatlı olarak görüyordum. Aynen tablodaki gibi biraz mahzun. Yüzünde hiç dargınlık. Hiçbir şey. fakat daha ziyade. onun hatırasına karşı işlediğim cinayetin kefaretini vermeye çalışsam. Onun hatırasına bundan daha büyük bir hakaret yapılabilir miydi? Hayatımın temeli.. Niçin bana o kadar hain bakmıştı? Herhalde bir şeyler tahmin etmişti. diz çökerek. dudaklarının kenarındaki ince kıvrıntı ve siyah gözlerinin derin bakışlarıyla karşımda duruyordu. bunda gene muvaffak olamayacağımı. kendi kızıma dair hiçbir şey bilmiyordum. Daha birkaç saat evvel. sebebi olan kimseden on sene. gözleri da161 . biraz istiğnahydı.. Mütemadiyen onları düşünüyordum. bende bir fotoğrafı bulunmadığı için. On sene. Ona hiç dikkat etmemiştim. Ve kızı alıp gitti. aman yarabbi.. asla affedilmeyeceğini seziyordum. Halbuki sebeplerin en büyüğü. bir ölüyü suçlu tutmuştum. Onun hakkında en akla gelmeyecek şeyleri tasavvur etmiş ve bir an olsun durup da.
Hiç kimseye bir şey söylemeden. otuz beş seneye yaklaşan ömrümde. nebatat bahçesi gezintilerini. Bunları bir yabancıyı besler gibi doyuracağım. Onunla beraber geçen hayatımız. ben onunla beraber. bütün sırrını beraber alarak ölmüştü. benimle münasebeti olmayan bu vücudu. Her noktayı. yatakta Maria ile karşı karşıyayken anladım ki. oradan oraya sürükleyeceğim ve daima merhamet ve istihfafla seyredeceğim. ancak üç dört ay kadar yaşamış. benimle alâkası olmayan manasız bir hüviyetin derinliklerine gömülüp kalmıştım. bütün teferruatıyla gözlerimin önündeydi. o dört beş aylık zaman. böyle kısa bir zamana sıkıştırıldıktan için hakikattekinden daha canlı. Fakat şimdi onu her zamandan ziyade seviyordum. Dün akşam. Demek on sene evvel ölmüştü! Ben onu beklerken. beni sıkıntıya sokmamak için. ellerini tekrar avuçlarıma alıp ısıtmak istiyordum. Gene dün akşam anladım ki. Ev halkı bugün erkenden.. sonra. beni imkânsızlıklar içinde kıvrandırmamak. etrafıma karşı kendimi aşılmaz bir duvar içine alışımın hakiki sebebini şimdi anlıyordum: On sene. bundan sonra bana daha güç gelecektir. evimi ona kabule hazırlarken ölmüştü. onu sevmekte devam etmiştim. Raif!" demeye hazırlanıyordu. Sabahtan beri 162 . on seneden beri bir an bile yaşamamış olduğumu. düşüncelerimin. bütün hareketlerimin.ha siyahtı.. ağzı: "Ah. ölmüşüm. On seneden beri ona karşı duyduğum hiddetin. hastalığını birer kere daha yaşıyordum. İçime ondan başka hiçbir kimsenin girmesine müsaade etmemiştim. Karşımdaki hayale kollarımı uzatıyor. odasında karşı karşıya oturuşlarımızı. hiç azalmayan bir aşkla. Bunlar bana. hep beraber gezmeye gittiler. Her zamankinden daha çok yaşıyordu. Sergide resmini görmekten başlayarak. Atlantik'te şarkısını dinleyişimi. Alt dudağı bana doğru uzanıyor. Bir hayatı baştan aşağı dolduracak kadar zengin olan hatıralar. hislerimin benden uzak bir yabancıya aitmiş kadar benden uzak olduğunu gösteriyordu. aramızda konuşulan her kelimeyi hatırlıyordum. yanıma sokulmasını. belki de daha evvel. bu kafayı taşımak. hayatımdan o kadın çıktıktan sonra. Ben keyifsizliğimi bahane ederek evde kaldım. daha tesirliydiler. Asıl "ben". her şey hakikiliğini kaybetmiş.
seni başkalarında bulmaya gayret ederdim. Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı. Yollarımız bir kere karşılaştı. niçin seninle bir pencere kenarında oturup konuşamıyoruz? Niçin rüzgârlı sonbahar akşamlarında. Fakat ona dair hiçbir şey bilmiyorum. Sen bana. sessizce yan yana yürüyerek ruhlarımızın konuştuğunu dinleyemiyoruz? Niçin yanımda değilsin? On seneden beri belki boşuna yere herkesten kaçmışım. Bunu sonuna kadar götüre-mediysen. Ama bundan sonra her şey bitti. fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkûm etmeye mecburum. ben onu kaybettim. insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. fakat her şeyden habersiz. Gene makine gibi akşamüzerleri alışveriş edeceğim. belki senin gibi birini bulabilirdim. Hayatımın başka türlü olmasına imkân var mıydı? Zannetmem. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım. ruhlar beraber olmadıktan sonra. Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır. ne ifade ederler? Senelerden beri hiç kimseye bir tek kelime söylemedim. Vücudunun bir parçası olarak geride bıraktığın çocuk. Hâlâ gelmediler. benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin.. Her şeyi içinde boğmaya mecbur olmak. hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. uzak yerlerde dolaşıp duracak.. bizim kızımız. dünyada başka türlü bir hayatın da mevcut olduğunu. onlardan kaçtım.. Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra.bunları yazıyorum. Kim ve ne olduklarını merak etmediğim insanlarla görüşüp onların sözlerini dinleyeceğim. belki zamanla alışır. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum. gene aynı şekilde. Buna rağ163 . İkinci defa oynayamam. Ne ismini. diri diri mezara kapanmaktan başka nedir? Ah Maria. Böyle birkaç ay. birkaç ömür kıymetinde değil midir?. Aramış olsaydım. yaşayıp gidecektim.. Ortalık kararmaya başladı. Benim bunlarla münasebetim nedir? Aradaki bütün bağlar. Bugün hakikati anlıyorum.. ne bulunduğu yeri. Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak.. Halbuki konuşmaya ne kadar muhtacım.. kabahat senin değil. Fakat birazdan gülüşüp bağrışarak sökün ederler. yeryüzünde bir babası bulunduğundan habersiz.
Şirkette Raif efendinin boş masasına oturdum ve siyah kaplı defterini önüme koyarak bir kere daha okumaya başladım. Ben artık böyle düşünmüyordum.Şubat 194. Raif efendinin ölümü bana o kadar tesir etmemişti. her şeyi. Dışarıda gürültüler oluyor. Sanki. büyük bir korkuyla sakladığı ruhunu bir kereye mahsus olmak üzere dışarıya. hiçbir kayıt yoktu. Dün akşam bana: "Seninle şöyle bir oturup konuşamadık!" demişti. Diğer sahifelerde hiçbir not. bana her şeyi anlattı. hayatının en canlı taraflarını seyrettiğim. benim hayatıma. Bundan sonra onu daima yanımda bulacaktım. asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı. başka hiçbir insana nasip olmayacak kadar canlı bir şekilde giriyordu. hastanın evine gittim.1 164 .0. ondan sonra gene içine kapanıp senelerce susmuştu. Her şeyi.. Kafamda ona bir hayat seyri icap edip yanında yürüyeceğim. Verdiğim sözü yerine getirmek için defteri cebime koyarak. Bir an kararsızca durup bekledim.. Dün akşam onunla uzun uzun konuşmuştum. Sabah oluyordu. bu defterin yapraklarına aksettirmiş.men hayalimde onu daima takip edeceğim. Fakat buna tahammül edemeyeceğimi. Onun nasıl büyüdüğünü. bütün bir gece. nasıl mektebe gittiğini. Raif efendiyi son bir defa görmeden gitmek istemiyordum. İçimde onu kaybetmiş gibi değil. nasıl güldüğünü ve nasıl düşündüğünü tasavvur ederek bundan sonraki senelerimin yalnızlığını doldurmaya çalışacağım. Hep yazmak istiyorum. yavaşça sokağa çıktım. içeriden gelen ağlamalar. hatta birlikte yaşadığım bu insanın birdenbire manasız bir yığın haline geldiğini göremeyeceğimi hissettim. O bu dünyadan ayrılırken. bilhassa ruhumu hiç bulunmayacak yerlere saklamalı. Ama ne lüzumu var? Bu kadar yazdım da ne oldu? Bizim kıza yarın başka bir defter almalı ve bunu kaldırıp saklamalı. Kapı açıldığı zaman karşılaştığım telaş. Mnciteşrin 194. Herhalde bizimkiler döndüler. Raif efendinin defteri burada bitiyordu.
yaşamın uçuculuğuna ve aşkın olanaksızlığına (?) dair. Yapıtlarında insanların görünmeyen yüzlerini ortaya çıkaran Sabahattin Ali. .ta kapılar kapanıncaya kadar orada bekliyordum.bu kitabında güçlü bir tutkunun resmini çiziyor.Her gün daima öğleden sonra oraya gidiyor.fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor. Sorgulamadan peşlerinden gideriz ve hiç pişman olmayacağımızı biliriz.rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor.koridorlardaki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır. Düzenin sildiği kişiliklere. Kollarıyla bizi sarar. yanıtlanması zor sorular soruyor." Kimi tutkular rehberimiz olur yaşam boyunca.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?