Kan Hastalıkları
Kan veya kemik iliğindeki problemler, kan bozukluklarını kapsar. Doğumdan itibaren kemik iliği kemiklerimizin ortasındaki yağ bölgesi, yeni kan hücrelerinin birincil kaynağıdır. Kan dört bvefattan oluşur ve kan bozuklukları kanın dört bvefatından rastgele bcerahatte ortaya çıkabilir:Beyaz kan hücreleri: Akyuvar veya lökositler olarak da adlandırılan beyaz kan hücreleri; lenf bezleri, kemik iliği, dalak ve timüs bezinde üretilir. […]
Kan veya kemik iliğindeki problemler, kan bozukluklarını kapsar. Doğumdan itibaren kemik iliği kemiklerimizin ortasındaki yağ bölgesi, yeni kan hücrelerinin birincil kaynağıdır. Kan dört bvefattan oluşur ve kan bozuklukları kanın dört bvefatından rastgele bcerahatte ortaya çıkabilir:
Beyaz kan hücreleri: Akyuvar veya lökositler olarak da adlandırılan beyaz kan hücreleri; lenf bezleri, kemik iliği, dalak ve timüs bezinde üretilir. Akyuvarlar bedenin berişici hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korur ve bağışıklık sisteminin en ehemmiyetli bir bvefatıdır.
Kırmızı kan hücreleri: Eritrosit veya alyuvar olarak da adlandırılan kırmızı kan hücreleri, kanda çok rakamda bulunan hücrelerdendir. Misyonu, hücrelerin yaşaması için lüzumlu olan oksijeni taşımaktır. Aynı zamanda bedeni arınmak ve içinde hücrelerde birikmiş olan karbondioksiti kalbe geri iletmektir.
Trombositler: Pıhtı hücreleri, plateletler ve kan pulcukları olarak da adlandırılan trombositler, kan pıhtılarının yaradılışında vazife alan hücre parçalarına verilen addır. Kan pulcukları fazla ölçüde granül kapsar ve renksiz hücre parçalarına sahiptir. Kanın pıhtılaşmasını sağlayan ve kanamayı önleyen minik kan hücresiyle pıhtılaşan kan katılaşarak yaranın ağzını büzer.
Plazma: Kan plazması, toplam kan ölçüsünün takribî yarısından oluşan kanın akışkan bileşenidir. Takribî yüzde 90’ı sudur. Geri kalan yüzde 10’luk kısmını ise mineraller proteinler, hormonlar atık mahsuller, pıhtılaşma etkenleri ve immünoglobinler oluşturur. Plazma, bedendeki hücrelere muhtelif maddeler bırakır ve işlenmek üzere atık maddeleri geri toplar.
Beyaz kan hücresi rakamlarındaki yükseklik, lökositoz akyuvar rakamlarındaki çoğalış ve lökopeni akyuvar rakamlarındaki eksiliş olarak adlandırılır. Granül kapsayıp kapsamadıklarına bağlı olarak 2 gruba ufalarlar: granülositler granül kapsayanlar ve agranülositler granül kapsamayanlar. Hastalıklardan etkilenebilecek altı çeşit beyaz kan hücresi vardır. Bunlar;
Granülositler: 3 tip granül kapsayan beyaz kan hücresi vardır. Nötrofiller, eozinofiller ve bazofiller.
1.Nötrofiller: Beyaz kan hücrelerinin en yaygın cinsidir. Soluk mavi-pembe renkte granüllere sahiptir. Bütün beyaz kan hücrelerinin vasati yüzde 62 sini oluşturur. Bakterilere karşı bedenin en ehemmiyetli korunma hücresidir. Bakterileri hazmederek, öldürmesine fagositoz denir. Enfeksiyon gidişatında kanda ki nötrofil ölçüyü artar.
2.Eozinofiller: Bütün beyaz kan hücrelerinin vasati yüzde 2 sini oluşturur. Turuncu-kırmızı renkte granüllere sahiptir. Asalakların, antijen-antikor kompleksini yok eder ve alerjik tepkin de rol oynarlar.
3.Bazofiller: Bütün beyaz kan hücrelerinin vasati yüzde 0,4’namı oluşturur. Mor renkte granüllere sahiptir. Misyonu henüz bütün olarak anlaşılmamıştır. Fakat alerjik tepkinlerde de rol oynarlar. Heparin, seratonin ve histamin içerirler.
Agranülositler:
2 tip granül kapsamayan beyaz kan hücresi vardır. Bunlar monositler ve lenfositler.
1.Monositler: Bütün beyaz kan hücrelerinin vasati yüzde 5.3’namı oluşturur. Dolaşımdaki fagositler en büyük kan hücreleridir. Bu hücreler bedendeki zararlı, daha önceki ve ölü hücreleri sindirirler.
2.Lenfositler: Bedenin bağışıklık sisteminin karışık hücreleridir. Bütün beyaz kan hücrelerinin vasati yüzde 30’unu oluşturur ve tek çekirdeklidir. İki çeşit lenfosit vardır: T-lenfositler ve B-lenfositler.
Geniş kan bozukluğu teşhisine uygun olan birçok tıbbi gidişat yeniden de büyük miktarda değişkenlik gösterebilir. Genel olarak, hekimler bir hastalık belirtisini, bir kan bozukluğu olarak adlandırdığında bunun kanserli olmadığını makûs mizaçlı olmadığını ima ederler.
Bazı kan hastalıkları iyi mizaçlı ve makûs mizaçlı kanserli ve premalign kansere dönüşme oranı yüksek olarak adlandırırlar. Lösemi, genellikle kan/kemik iliğinin kanseri olduğu için kan hastalıkları terimine dahil edilmez. Kan bozuklukları, genel olarak kan veya kemik iliğindeki meselelerin tanı ve rehabilitasyonunda uzmanlaşmış hematolog hekimleri tarafından teşhis edilir.
Ortak Cinsleri
Kemik iliği tarafından üretilen beyaz kan hücresine ve olağan olmayacak biçimde nötrofil rakamının düşmesine nötropeni denir. Nötrofiller, bağışıklık sisteminin otoimmün nötropeni, Shwachman Diamond Belirtiyi SDS ve siklik nötropeni gibi rakamsız bakteri enfeksiyonlarıyla savaşması için ehemmiyetli bir hücredir.
Kansızlık Anemi: Kanda bulunan hemoglobin ölçüyü ve genellikle eritrosit rakamının eksilmesinden kaynaklanan bir hastalıktır. Az rakamda kırmızı kan hücresi veya hemoglobinden oksijen taşıyan protein kaynaklanır. Kansızlık, demir noksanlığı, orak hücre hastalığı veya talasemi olabilir.
Polisitemi Vera PV: Kemik iliğinin fazla ölçüde kırmızı kan hücresi yaptığı bir vaziyettir. Bu çoğalış, pıhtı oluşma tehlikesini artırabilir.
İmmün Trombositopenik Purpura ITP: Kan trombositlerini “yabancı” olarak belirlediği ve bu sebeple yıkım edildiği bir vaziyettir. Bu çok düşük trombosit rakamları ve kanamaya neden olabilir.
Trombositoz: Çoğalmış trombosit rakamını ifade eder. Neyse ki çoğu zaman, yüksek trombosit rakamları, altta uyuyan sebepler düzeldiğinde daha iyi tabir edilecek başka bir sebepten reaktif trombositoz kaynaklanır. Bununla birlikte değişik nedenler arasında, kemik iliğinin, kan pıhtılaşması tehlikesini artıran çok yüksek rakamda trombosit ürettiği trombositemi ET gibi kan koşullarıdır.
Hemofili: Eksiltilmiş ölçüde prokoagülan etkene yol açan kalıtsal bir vaziyettir. Bu kolay kanamaya neden olur. Hemofili hastalarına bazen “serbest kanama” da denir.
Bedenin rastgele bir yerinde kan pıhtıları ayrıca tromboz da denir oluşabilir. Beyinde oluşan kan pıhtılarına felç denir, kalpte oluşana ise kalp krizi ya da miyokard enfarktüsü denir. Derin ven trombozu DVT genellikle kollarda veya bacaklarda kan pıhtılarını ifade eder.
Belirtileri
Bazı kan hastalıkları az ölçüde belirteler gösterirken bazıları da daha fazla belirti gösterir. Misalin
kansızlık; bitkinliğe, soluk darlığına veya kalp atış süratinizin çoğalmasına neden olabilir.
Trombositopeni, ağız etrafında veya btümörün bölgesinde çoğalmış morarma veya kanamaya neden olabilir.
Hemofili, kanamanın çoğalmasına da neden olabilir; ancak ehemmiyetli bir yaralanma olmadan özellikle adaleleri ve eklemleri hedef aldığı bilinmektedir.
Kan pıhtılaşması, kollarda veya bacaklarda şişmeye ve sızıya neden olabilir.
Teşhis
Bireyin kan hastası olup olmadığını ve bunun semptomlarını dahiliye iç hastalıkları hekimi berlirler. Hipotez edebileceği gibi çoğu zaman kan testine lüzum dinlenir. Bazen senelik fizik tetkik gibi başka sebeplerle yapılmış laboratuvar çalışmalarında kan bozuklukları ortaya çıkabilir.
Bütün kan sayımı olan hemogram CBC testi kan bozukluklarını teşhis etmek için bütün tarama testidir. CBC testinde üç kan hücresi cinsine bakılır ve kan hücrelerinden bkocamanın çoğalıp eksilmeyeceğini veya birden fazla kan hücresinin etkilenip etkilenmiyeceğini belirlenir. Bu test, lösemi anemi ve enfeksiyon da olmak üzere birçok hastalığını teşhis etmek ve genel sağlık vaziyetini değerlendirmek için de yapılır. Bu testte beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri, hemoglobin ölçüyü, hematokrit ve trombositler de ölçülür. Hemogram devlet ve özel sağlık kurumularda ya da sağlık ocaklarında da yapılmaktadır. Hastalıkların teşhisi için ve daha fazla çalışmaya lüzum olup olmadığına dair balaka da verebilir. Çok ölçüde kanama varsa hekim, muhtemelen “pıhtı” olarak adlandırılan koagülasyon kan testine bakar. Genellikle ilk olarak protrombin zamanı PT ve parsiyel tromboplastin zamanı Posta Ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü testi yapar. Bu da kanın ne kadar zamanda pıhtılaştığını ve kanın pıhtılaşmasının ne kadar iyi olduğu hakkında genel balaka veren bir testtir. PT veya Posta Ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü test süresi uzatılırsa değişik insanlardan daha fazla kanama ihtimalini gösterir, daha fazla operasyon yapılır. Hekim, bireysel pıhtılaşma etmeni seviyelerini hipotez edebilir veya trombositlerin işlevini değerlendirebilir.
Kan pıhtıları biraz değişiktir. Hekimin teşhis etmesi için bedendeki problemli bölgeyi analizi gerekir. Bunun içinde kollarda veya bacaklarda muhtemel pıhtıları değerlendirmek için ultrason makineyi akciğerlerde veya beyinde BT bilgisayarlı tomografi veya MRI manyetik titreşim görüntüleme taramaları yaygın olarak kullanılır.
Rehabilitasyon
Bazı kronik kan bozukluklarının spesifik bir rehabilitasyonu yoktur, ancak akut hadiseler sırasında rehabilitasyon gerektirebilir. Misalin demir beceriksizliğinden kaynaklanan kansızlık, demir desteği ile rehabilitasyon edilecektir. Kalıtsal bir kansızlık biçimi olan beta talasemi major, aylık kan nakli ile rehabilitasyon edilir.
Hemofili, tek tek kanamaları rehabilitasyon etmek için veya kumpaslı olarak verildiğinde kanamaları profilaksi önlemek için kullanılabilecek pıhtılaşma etmeni değiştirme mahsulleri ile rehabilitasyon edilebilir.
Hasta da tanı konulması için ve en iyi rehabilitasyonun ne olduğunu belirlemek için hekimle görüşülmesi önemlidir.
Kan bozukluğu teşhisi konulan hasta için gidişat kaygı verici olabilir. Bazen yapılan testler neticesinde kanser araştırma merkezine yönlendirilip bir uzman tarafından görülmesi istenebilir. Bu da bireyin kaygı ve stresi artırır. Fakat hekimin bu manipülasyonu, hastanın kanser olduğunu düşündüğü anlamına gelmez. Çoğu hematolog onkoloji alanında da kanser teşhisi ve rehabilitasyonu eğitim almış ve onkologlarla yapılan muayenehanelerde çalışmaktadır.