İlkçağda Amaseia adıyla bilinen kent Anadolu'nun en eski yerleşim merkezlerindendir Kentin adı MÖ 1400'lere tarihlenen hitit metinlerinde Hakmiş olarak geçer. Metinlere göre Muvatallis ve Mursilis III dönemlerinde Hattuşili III burada bağımsız bir hükümdar gibi davrandı Kaşkalar'ın saldırılarını püskürterek kuzeye çekilmelerini sağladı. Kent hellenistik Pontos krallığı döneminde önem kazandı. Mithridates I Ktistes'in yaklaşık MÖ. 300'de kurduğu krallığın Sinop'un Pharnakes I tarafından MÖ 183'te ele geçirilmesine kadar başkentliğini yaptı. Bundan sonra da Zeus Stratios tapınağına yakınlığı (Mithridates Vl Eupator tarafından yaptırıldı) ve pontos krallarının anıtları dolayısıyla krallık için önemli bir kent olma özelliğini korudu. Amasya MÖ. 70'te Romalı general Lucullus tarafından ele geçirildi.
Selçuklu döneminde kentte yoğun bayındırlık etkinlikleri oldu ve Amasya Anadolu'nun önemli bir kültür merkezi durumuna geldi. 1192'de Kılıç Arslan II Anadolu Selçuklu devletini oğulları arasında bölüştürdüğünde Amasya Nizamettin Argun Şah'a düştü. Sultan Alaettin Keykubat I döneminde (1220-1236) Moğol saldırılarından kaçan Harizmliler buraya yerleştirildi. Babailik'in kurucusu Baba İshak görüşlerini Kefersut dolaylarında yaydıktan sonra Amasya'nın bir köyüne yerleşti. Amasya Sivas Çorum Tokat bölgesinde etkisini artırdı. Gıyasettin Keyhüsrev II'nin Amasya subaşılığına atadığı Armağanşah Baba İshak'ı kale burcuna astı. Bunu haber alan Türkmenler Amasya'ya saldırdılar ve Armağanşah'ı öldürdüler. Kent Moğolların Anadolu'ya egemen olduğu dönemde de önemini korudu. 1342' de Sivas naibi Eretna'nın eline geçti. Daha sonra kente emir Hacı Şadgeldi Paşa egemen oldu.
Kanuni Sultan Süleyman Nahcivan seferinden dönerken Amasya'ya uğradı. Avusturya elçisi Bushbecg'i burada kabul etti.İran ile Amasya Antlaşması burada imzalandı. XVI. yy.'ın sonlarından başlayarak Amasya ve yöresinde başgösteren ayaklanmalara Kuyucu Murat Paşa son verdi (1608). Bu tarihten sonra kent ve yöresinde önemli bir kargaşa olmadı. XIX. yy.'ın ikinci yarısının başlarında kentte yaklaşık 25 000 kişi yaşıyordu. Bunların 2 000'i öğrenciydi ve 18 medresede öğrenim görüyorlardı. Ulusal Kurtuluş savaşının ilk günlerinde Mustafa Kemal Paşa Amasya Genelgesi'ni burada hazırladı (21 haziran 1919). Anadolu ve Rumeli Müdafaii hukuk cemiyeti temsilcileriyle İstanbul hükümeti temsilcileri arasındaki görüşmeler burada yapıldı (Amasya Protokolü 20-23 Ekim 1919). Cumhuriyetin ilanından sonra Amasya il merkezi oldu.
Amasya Fotoğrafları
Gezgin İstatislikleri
Gezgin istatisliklerini aşağıdaki bölüme ayarlayalım.