

Andre Fava'nın Güncesi
Julio Cortazar


Cortázar'ın o başlangıç yıllarında yaptığı okumalar, kurduğu düşler, karşılıklı konuşmalardan süzülenler, kimini yüz yüze tanıdığı yazarlar, yazarlarını hiç tanımadığı kitaplar, müzik ve öteki sanatlar, yaratıcı yazının boyutları üstüne aklından geçenler, hayat, toplum ya da bir aydın olarak kendini var etme biçimi, yazınsal yazıyı ve hayatı kuşatan anların bir toplamı Andrès Fava tarafından dile getiriliyor.


Akıldışı ile Aklı Başındalık Arasında
http://notoskitap.blogspot.com
Arjantinin J.L.Borges ile birlikte iki ünlü yazarından biri olan Julio Cortazarın 1950de kaleme aldığı Anders Favanın Güncesi dilimize çevrildi. Türkçede Büyüdükçe, Sek Sek, Mırıldandığım Öyküler, Ayakizlerinde Adımlar, Açıklayıcı Bilgiler El Kitabı, Lucas Diye Biri adlı kitaplarıyla yakından tanıma olanağı bulduğumuz yazarın, bu kez kendi yarattığı roman karakterlerinden birinin güncesi ile karşı karşıyayız. Cortazar, Andres Favayı ilk olarak Sınav adlı romanında okunur kılmış ve hiç ara vermeden Fava için bir de günce kaleme almış. Tabi bu iki yapıt 1950 yılında yazılmakla birlikte aynı yıl okuyucuyla buluştu sanılmasın. Örneğin Sınav, Buenos Aireste ancak 1986da basılabilmiş. Bunun nedeni ise, yazarın, dönemin siyasi iktidarı Peron yönetimine karşı aldığı tavır. Cortazar, yurttaşı ve meslektaşı olan ve birçok açıdan öyküleri kendisininkilerle karşılaştırılan Borgesin aksine, siyasi olgularla iç içe yaşayan bir yazar. Bu durum ülkesinde hapse girmesine, Fransız Dili uzmanı olarak çalıştığı Cuyo Üniversitesinden istifa etmesine, hatta 1951 yılında Arjantini terk etmesine neden oluyor.
1946-1948 yılları arasında bir yayınevi yönettiğini ve çeviriler yaptığını görüyoruz Cortazarın. Çevirileri başka bir çok kitabın yanında Robinson Crusoeyu ve Edgar Allan Poenun öykülerini İspanyolcaya kazandırıyor. 1949da uzun anlatısal şiir kitabı Los Reyes (Krallar) yayınlanıyor. Los Reyes, Cortazarın şiire ve fantezi türüne duyduğu yoğun ilginin ilk örneği aynı zamanda. Ardından Bestiario (Hayvan Öyküleri) geliyor. Yazarın en çarpıcı öykülerinden biri Ele Geçirilen Ev, bu kitapla ortaya çıkıyor. Buenos Aires Antolojileri adlı yayında Ele Geçirilen Eve yer veren Borges, Cortazarın özellikle öykülerindeki dilsel yaratıcılığa şu sözlerle dikkat çekmiş: Kimse bir Cortazar öyküsünün olay örgüsünü yineleyemez; her öykü belli bir düzen içindeki belli sözcüklerden oluşur. Eğer öyküleri özetlemeye kalkışırsak çok değerli bir şeyin kaybolduğunu fark ederiz.
Cortazarın, Arjantini terk etmenin eşiğinde yazdığı Andres Favanın Güncesi de, okurun dikkatini sık sık bu noktaya; dil ve duygu, dil ve düşünce ilişkisine çekiyor. Kitabın ilk sayfalarında ise günce ile bir tür olarak hesaplaşmaya soyunuyor yazar. Andres Favanın ağzından Belki de böyle günce tutmak Arjantinlilerin işi; kahve gibi yaşamın ağızdan tutulan güncesi-, (......) Üstelik bir günce tutabilmek için onu hak etmek gerek. Gide ya da T.E. Lawrence gibi. diyor. Fava, günceyi kaynayan şurubun üstünü bağlayan incecik dantele, kendisini ise, henüz üstü köpük tutmayacak boş bir sahana benzetiyor.
Sıra yazma uğraşına geldiğinde ise, Cortazar düşüncelerini ardı ardına sıralamaya başlıyor:
Hep söylenir, ve insan gülümsemekten kendini alamaz: Kullandığım dil düşüncelerimi, duygularımı dile getirmemi engelliyor. Doğrusu şu olurdu: Düşüncelerim, duygularım benim dile ulaşmamı engelliyor.(1)
Büyük şairlerde sözcükler düşünceleri yanlarına almaz; zaten sözcükler düşüncelerdir. Böylece, kuşkusuz onlar artık düşünce değil yalnızca sözdür.(2)
Yazarın çektiği varsayılan acılar üzerine birkaç şey daha. Gerçekten de acı çekeceksen, bu, yazdıklarından değil yazma biçiminden olsun. (3)
Bütün bu düşüncelerle, yazarın dille kurması gereken öznel ilişkiye, dili, duygu ve düşüncelerin elçisi olmaktan çıkarıp kendisi haline getirmenin gerekliliğine dikkat çekiliyor.
Sayfaları çevirdikçe Favanın okuma uğraşına eşlik ediyoruz. Cortazar gibi Favada şiire tutkun. Kendisini sağır bir donukluk içinde hissedip okumalara sığınırken, ortaya, başucu yazarları Rimbaud, Eliot, Chandler, Colette, Priestley, Connolly çıkıyor. Günceye giren başka kitap ve yazarlar da var elbette. Hermann Hessein Demiannını İspanyolca çevirisinden okuyor Fava. Düşüncelerini maddeler halinde sıralarken Demianı sivri bir dille eleştiriyor. Bunu H. G. Welssin Zaman Makinesi izliyor. Rimbaudun Cehennemde Bir Mevsimi, James Joyceun Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi, Sartre ve Marxtan yola çıkarak değerlendirilen birey ve toplum ilişkisi Ve daha bir çok alıntı ve gönderme, yazarın iç dünyasında, bir ucunda düz yazının, keskin bir eleştiri ve felsefenin, diğer ucunda ise dilsel yaratıcılığın, esrime ve şiirin durduğu bir cendereye buyur ediyor okuru. Aklı Başındalık ile akıldışının kesişimi olarak da alınabilecek bu ilişki, biri şair (Lautreamont) biri filozof (Kant) iki ismin sembolik bir biçimde yan yana gelmesini sağlıyor.
Kuşkusuz bütün bunlar Andres Favanın Güncesini okunması kolay bir metin haline getirmiyor. Eserin türü için roman telaffuz edilse de, okuma süreci akla başka bir çok ihtimali daha getiriyor. Ne ki, bir metni sıradan bir günlük düzeyine indirgeyen ya da bir günceyi her hangi bir türün çatısı altında anmaya ihtiyaç bırakmadan yapıt düzeyine taşıyan bir tek şey var; yazarın dili, üslubu Andres Favanın Güncesi için inceleme, anlatı, günce ya da roman gibi farklı nitelemeler yapılabilir. Üzerinde hemfikir olunabilecek nokta ise, metnin yazarına aidiyeti ve dilin özgünlüğü olacaktır.
Julio Cortázar
1914'te Brüksel'de doğan Julio Cortázar, 1919'da ailesiyle birlikte ülkesi Arjantin'e döndü. 1938'de ilk şiir kitabı Presencia'yı (Varlık) yayımladı. Eğitimini tamamladıktan sonra bir süre ortaokul öğretmenliği yaptı, Fransız edebiyatı dersi verdi ve Cuyo Üniversitesi'nde John Keats üzerine bir seminer düzenledi. 1945'te üniversitelere faşist müdahalenin başlaması üzerine Buenos Aires'e döndü; Sur, Realidad, Verbum gibi edebiyat dergilerinde eleştirel sanat yazıları kaleme aldı. 1951'de bir araştırma bursu ile gittiği Paris'te burs süresi bittikten sonra da kalarak Unesco'da çevirmen olarak çalışmaya başladı. Aynı yıl ilk öykü kitabı Bestiario'yu (Hayvan Hikâyeleri) yayımladı. 1960'ta ilk romanı Los premios'u (Ödüller), 1963'te en önemli romanı sayılan Seksek'i yayımladı. 1962'de Küba'ya gitti ve Casa de las Américas dergisinin editörlüğünü yaptı. 1970'te iktidara gelen Salvador Allende'yi desteklemek için Şili'ye gitti, General Pinochet'nin darbesinden sonra dünya kamuoyunda Şili davasının önde gelen savunucularından biri oldu. Türkçeye "Büyüdükçe" adıyla çevrilen öyküsü, Antonioni'nin 1966 yapımı Cinayeti Gördüm adlı filmine konu oldu. Yazarlığının yanı sıra amatör cazcı olan Cortázar, Ayakizlerinde Adımlar'da da yer alan "Arayış öyküsünü Charlie Parker'a adadı. 1981'de Fransız uyruğuna geçtiyse de Arjantin vatandaşlığından ayrılmayan Cortázar, 1984'te Paris'te öldü. Türkçede yayımlanan başlıca kitapları: Bir Sarı Çiçek (Can, 1996), Seksek (Can, 1988), Andres Fava'nın Güncesi (Notos, 2006), Mırıldandığım Öyküler (Can, 1985), Büyüdükçe (Alan, 1984), Açıklayıcı Bilgiler Elkitabı (Altıkırkbeş, 1997), 62 Maket Seti (Ayrıntı, 1997) ve Güney Otoyolu (Gendaş, 1998). Ayakizlerinde Adımlar, yazarın çeşitli öykü kitaplarından yayınevimizce yapılmış bir derlemedir. Cortazar'ın ayrıca Gizli Hava Müzesi (Altıkırkbeş, 1995), Sürgün Edebiyatı, Edebiyat Sürgünleri (Bağlam, 1996) ve Güney Taşı Şiir Anıtları 5 (Çekirdek, 1996) gibi kitaplarda da yapıtları yer almıştır.
Lucas Diye Biri, 1996
http://www.netkitap.com/kitap-andres-favanin-guncesi-julio-cortazar-defne-yayinlari.htm
Andres Favanın Güncesi, yazarlık yaşamının ilk yıllarında, genç Cortazarın, roman kişisi Andres Fava aracılığıyla sorduğu sorularla dolu bir kitap. Yazarın işi nedir? Yazar kafasında kurduklarını nasıl dile döker, okura nasıl ulaşır? Metin nedir? Nasıl oluşur? Kitabın içine serpiştirilen metinlerarası göndermeler, bu büyük Arjantinli yazarın çıraklık yıllarında neler okuduğunun, hangi metinlerle, hangi düşünsel birikimle yoğrularak kendi hamurunu kardığının ipuçlarını veriyor.
Kitabın kurmaca soyağacını izleyince, Cortazarın ilk romanı El Examenle karşılaşıyorsunuz: Günceyi tutan Andres Fava, kurmaca yaşamını bu romanda sürüyor. Okur günceyi okurken hem Cortazarın kendi yaşamına, hem de bir başka romanına yolculuğa çıkıyor. Cortazar, Arjantin edebiyatı, dünya edebiyatı, müzik, düşün, sanat, bir kuşağın kültürel geçmişi gibi bilindik bilinmedik bir daldan ötekine sıçrayarak hepimizi ardından sürüklüyor.
Cortazar okumamış insan bir kader kurbanıdır. Eserlerini okumamak korkunç sonuçları olan, sinsi ve ölümcül bir hastalıktır. Hiç şeftali yememiş bir insanın durumu gibi. Kişi yavaş yavaş mutsuzlaşır... ve belki de azar azar saçları dökülür.
- Pablo Neruda-


Cortázar'ın sis düdüğü