Nöroserpin inklüzyon gövdeli ailesel ensefalopati (FENIB), beyni ve omuriliği veya merkezi sinir sistemini (nörodejeneratif bozukluk) etkileyen nadir bir genetik dejeneratif hastalıktır. Etkilenen bireylerde zayıf dikkat ve konsantrasyon, azalan iş veya akademik performans ve dil güçlükleri görülür. Sonunda entelektüel yeteneklerinde bir düşüş (demans) yaşarlar.
Haber Merkezi / Bununla birlikte hafıza, Alzheimer hastalığının tipik özelliği olan ciddi hafıza eksiklikleriyle karşılaştırıldığında, hastalığın erken döneminde nispeten iyi korunur. Etkilenen bazı bireylerde kontrolsüz, düzensiz kas kasılmaları ve nöbetler gibi ek semptomlar gelişir. İlgisizlik, depresyon veya öfke gibi ruh halindeki değişiklikler sıklıkla ortaya çıkar. Sonunda, etkilenen bireyler kapsamlı tıbbi bakıma ihtiyaç duyar.
FENIB’in başlangıç yaşı, ilerleme hızı ve şiddeti, nöroserpin genindeki spesifik mutasyona bağlı olarak değişir. Belirli bir mutasyona sahip tüm bireyler, yaklaşık olarak aynı yaşta semptomatik hale gelme ve benzer klinik belirtilere sahip olma eğilimindedir. FENIB’in semptomları yaşamın ilk on yılı kadar erken veya beşinci veya altıncı on yılı kadar geç bir zamanda ortaya çıkabilir. FENIB’li ailelerin sadece birkaçının tanımlanmış olması nedeniyle FENİB hakkındaki bilgilerimiz sınırlıdır.
FENIB beşinci veya altıncı on yılda başladığında, etkilenen bireyler tipik olarak çalışma yeteneklerini etkileyen ve sıklıkla iş kaybına yol açan bilişsel işlevlerde azalma yaşarlar. Dikkat, konsantrasyon ve dil kullanımındaki eksikliklere ek olarak, nesneler arasındaki mekansal ilişkiyi yargılama konusunda yetersiz bir yetenek (zayıf görsel-uzamsal beceriler) geliştirebilirler. Çarpıcı bir bulgu, bir kelimeyi, cümleyi veya hareketi sürekli tekrarlamak gibi kontrolsüz, tekrarlayan davranışlarla işaretlenen bir durum olan sebattır.
Günlük yaşam becerileri giderek kaybolur ve giderek aileye veya diğer bakıcılara bağımlı hale gelir. Sonunda çoğu, yetenekli bir bakım tesisinde kapsamlı bakıma ihtiyaç duyacaktır. Diğer semptomlar arasında titreme, motor huzursuzluğu, distoni (anormal, kontrolsüz hareketler ve duruşlarla ilişkili sürekli kas kasılmaları) ve bazen de nöbetler sayılabilir. Düşüş hızı nispeten yavaştır ve yeterli destekleyici bakımla hastalar uzun yıllar, hatta on yıllar boyunca hayatta kalabilirler.
FENIB yaşamın erken dönemlerinde (birinci onyıldan üçüncü on yıla kadar) başladığında, ek nörolojik semptomlar ortaya çıkar ve hastalık oldukça hızlı ilerleyebilir. Nöbetler, ilerleyici miyoklonik epilepsi (PME) adı verilen bir sendromun da dahil olduğu ilk belirti olabilir. Nöbetlerin ilaçla kontrol edilmesi zor olabilir ve status epileptikus atakları veya kalıcı, tekrarlayan nöbetler meydana gelebilir ve bazen ölümle sonuçlanabilir. Genel olarak, daha erken başlangıç yaşı daha şiddetli semptomlarla ilişkilidir ve hasta yalnızca birkaç yıl hayatta kalabilir.
FENIB, serin proteaz inhibitörü 1 ( SERPINI1 ) genindeki değişikliklerden (mutasyonlardan) kaynaklanır. SERPINI1 geni, nöroserpin olarak bilinen bir proteinin yaratılmasına (kodlanmasına) yönelik talimatlar içerir. Neuroserpin normalde sinir hücrelerinde bulunur ve tam işlevi tam olarak anlaşılmamasına rağmen merkezi sinir sisteminin gelişiminde, onarımında ve bakımında hayati bir rol oynadığına inanılmaktadır.
FENIB’de, mutant nöroserpin proteinleri birbirine bağlanarak (polimerizasyon adı verilen bir süreç) dolaşan ve bir araya gelen uzun zincirler oluşturur. Mikroskobik olarak bu agregatlar, sinir hücreleri içinde Collins cisimcikleri adı verilen ayrı kapanımlar halinde gözlenir. Collins cisimlerinin etkilenen sinir hücrelerinin normal işleyişini bozduğuna ve sonunda FENIB semptomlarına neden olduğuna inanılıyor.
Bozukluk ilerledikçe daha fazla Collins cisimciği oluşur ve merkezi sinir sisteminin daha büyük bir kısmı etkilenir. FENIB’li bireylerde nöroserpin’in Collins cisimcikleri formunda birikmesi ve birikmesi ile daha sonra karakteristik semptomların gelişimi arasındaki ilişki tam olarak anlaşılmamıştır. Collins cisimlerinin sinir hücrelerine nasıl zarar verebileceğini veya yaralayabileceğini tam olarak belirlemek için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.
FENIB otozomal dominant bir şekilde kalıtsaldır. Genetik hastalıklar, anne ve babadan alınan kromozomlarda bulunan belirli bir özelliğe ait genlerin birleşimiyle belirlenir.
Baskın genetik bozukluklar, hastalığın ortaya çıkması için anormal bir genin yalnızca tek bir kopyasının gerekli olduğu durumlarda ortaya çıkar. Anormal gen, ebeveynlerden herhangi birinden miras alınabilir veya etkilenen bireyde yeni bir mutasyonun (gen değişikliği) sonucu olabilir. Anormal genin etkilenen ebeveynden yavruya geçme riski her hamilelik için yüzde 50’dir. Risk erkekler ve kadınlar için aynıdır. Mutant SERPINI1 genini taşıyan bireylerin tümü olmasa da çoğu, sonunda semptomatik hale gelecektir (yüksek penetrasyon).
Kapsamlı bir klinik değerlendirmeye, ayrıntılı bir hasta geçmişine, karakteristik semptomların tanımlanmasına ve diğer koşulları dışlayabilen çeşitli özel testlere dayanarak FENIB tanısından şüphelenilebilir. Bu tür testler, manyetik rezonans görüntüleme (MRI), bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları gibi beyin görüntüleme çalışmalarını, beynin elektriksel aktivitesini ölçen bir testi (elektroensefalogram [EEG]) ve nöropsikolojik değerlendirmeyi içerebilir.
FENIB tanısı genellikle nörolojik bozuklukların tedavisinde uzmanlaşmış bir doktor tarafından doğrulanır. Temel doğrulayıcı test, SERPINI1 genindeki nedensel mutasyonu tanımlamak için yapılan genetik analiz veya daha nadiren beyin dokusu biyopsi örneğinde Collins cisimciklerinin tanımlanmasıdır.
FENIB’in tedavisi, her bireyde belirgin olan spesifik semptomlara yöneliktir. İlerleyen demansı olan bireyler, yaşamlarının belirli yönlerinde azalan işlevsellik yetenekleri nedeniyle sıklıkla hayal kırıklığı, kaygı ve depresyon yaşarlar. Bu hayal kırıklıkları, istikrarlı bir ev ortamının ve etkilenen bireye aşırı talepler yüklemeyen yapılandırılmış bir rutinin sürdürülmesiyle en aza indirilebilir.
Sonuçta FENIB’li bireylerin çoğu, bakımevinde sağlanan kapsamlı tıbbi bakıma ihtiyaç duyar. Diğer tedaviler semptomatik ve destekleyicidir.