Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) Bireysel Başvuru
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Ek Protokolleri tarafından güvence altına alınan haklardan en az birinin devlet tarafından ihlal edilmesi halinde, AİHM’e bireysel başvuru yapabilirsiniz. AİHM’e gerçek kişiler, tüzel kişiler (dernek ve vakıfların tüzel kişiliklerine yönelik ihlallerden doğan başvurular), ya da birçok kişiden oluşan gruplar başvuru yapabilir.
Hak ihlalini gerçekleştiren “devlet” veya “ihlal sırasında kamu gücü kullanmakla yetkili kamu kurumu/görevlisi” olmalıdır. Örneğin; Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ya da il müdürlükleri, Milli Eğitim Bakanlığı ya da Sağlık Bakanlığı gibi.
Başvuru konusu olarak, hem devletin AİHS ile garanti altına alınan hakları doğrudan ihlal etmesi, hem de hak ihlalini önlemek için yükümlülüklerini yerine getirmemesi olabilir. Yani, devletin hakları korumaya ilişkin gerekli önlemleri almaması da hak ihlali anlamına gelebilir.
AİHM’e başvuru için gerekli şartlar:
- Sözleşme ve Ek Protokoller’de güvence altına alınan haklarınızdan en az birinin ihlal edilmiş olması gereklidir (Bulunduğunuz devletin hangi Ek Protokolleri onayladığı da önemlidir).
- Hak ihlalini gerçekleştirenin devlet ve kamu kurumu ya da kamu görevlileri olması gerekir. (kişiler ve ticari işletmeler aleyhine AİHM’e başvuru yapılamaz).
- Başvuranın kimliği belli olmalıdır.
- Mahkeme nezdindeki davalara ait belgelere kamu erişimine açıktır. Eğer isminizin gizli tutulmasını istiyorsanız, başvuru formunu doldururken bunu belirtmeniz ve bir açıklama sunmanız gerekir.
- Aynı konuda başka bir uluslararası mekanizmaya başvurulmamış olmalıdır.
- Başvurunun çok açık olarak dayanaktan yoksun olmaması gereklidir.
- Başvuru hakkının kötüye kullanılmaması gereklidir.
- Başvuran olarak, hak ihlali ile ilgili iç hukuk yollarını tüketmiş olmanız gereklidir (AYM’ye bireysel başvuru, AİHM başvurusu yapmak için tüketilmesi gereken iç hukuk yollarından birisidir).
- Başvurunuzu, iç hukuk yollarının tüketilmesinden sonra altı ay içinde yapmalısınız.
Ancak AİHM başvurularında iç hukuk yollarının tüketilmiş olması şartının istisnaları da bulunmaktadır:
İç hukuk yollarının tüketilmesi şartının istisnaları şunlardır:
- İlgili iç hukuk yollarının etkisiz olması,
- Engelleyici bir yasanın bulunması,
- Yerleşmiş bir yargı içtihadının bulunması,
- Sözleşmeye aykırı yerleşmiş bir idari uygulamanın bulunması,
- Davanın çok uzun süre sürüncemede kalması,
- Kamu görevlilerinin engellemesi nedeniyle iç hukuk yollarının kullanılamaması.
AİHM’e başvuru için 6 aylık süre ne zaman başlar?
İç hukuk mekanizmalarınca verilen kararın kesinleşmesinden itibaren 6 ay içinde AİHM’e başvurmanız gerekir, bu süreyi geçirmeniz halinde AİHM başvurunuz kabul edilemez bulunabilir. Altı aylık başvuru süresinin hesaplanmasında başvuru formunun AİHM’e ulaştığı tarih esas alınır, bu yüzden başvurunuzu iadeli taahhütlü göndermeniz tercih edilir. Mahkemenin dikkate aldığı tarih, başvurunuzu gönderdiğiniz posta damgası tarihidir. Etkili bir iç hukuk yolunun bulunmaması, mağduriyetin yasalardaki düzenlemelerden kaynaklanması ve ihlalin sürekli olması durumunda 6 ay kuralı uygulanmaz.
Başvuru nasıl yapılır?
Başvurunuzu Avrupa Konseyi devletlerinin resmî dillerinden herhangi birisi ile yapabilirsiniz. Bu sebeple, başvuru formunu Türkçe de hazırlayabilirsiniz. Ancak, başvurunuzu AİHM’in resmi dilleri olan İngilizce veya Fransızca yapmak davanızın sonuçlanma süresini kısaltabilir.
AİHM’e bireysel başvuru için, Mahkeme’nin sitesinden erişebileceğiniz Başvuru Formu’nu mutlaka açık, okunaklı ve eksiksiz olarak doldurmanız gerekir. Başvurunuza konu olan ihlal iddianız AİHS’in en az bir maddesine ilişkin olmalıdır, bu beyanınızı da açıkça belirtmeniz gerekir. Reddedilen ya da kabul edilemez bulunan başvuruların çoğu, formun düzgün doldurulmamasından kaynaklanmaktadır.
Başvuru formunu dikkatlice okuyup doldurduktan sonra, ilgili belgelerin kopyalarını da başvurunuza eklemeniz gerekir. Formun yanında yollayacağınız ilgili dokümanların ve destekleyici belgelerin orijinallerini değil, kopyalarını yollamanız gerekmektedir. Başvuru formunu ve bütün evraklarınız eksiksiz bir şekilde tamamladıktan sonra, aşağıdaki posta adresine göndermelisiniz. AİHM bireysel başvuruları sadece posta yoluyla yapılabilir.
The Registrar European Court of Human Rights
Council of Europe
F-67075 Strasbourg cedex
Avukat tutulması zorunlu mudur? Başvuru için ücret ödenir mi?
AİHM, bireysel başvuru yaparken avukat tarafından temsil edilmeyi zorunlu kılmaz. Ancak, başvuru için bir avukattan profesyonel hukuksal destek almanız yararlı olabilir. AİHM’in uygun bulmadığı başvuruların çoğunluğu eksik veya düzgün hazırlanmamış olan başvurulardır. Bir avukat tarafından temsil edilmeniz halinde, avukatı bu konuda yetkilendirdiğinize dair usulüne uygun imzalanmış bir belgeyi de başvurunuza eklemeniz gerekir. AİHM bireysel başvurularında herhangi bir harç vb. ödeme yapmanız gerekmez.
Birleşmiş Milletler (BM) Sözleşme Temelli Komiteler
BM İnsan Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru
BM Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Sözleşme’de güvence altına alınan haklardan en az birinin ihlali halinde Komite’ye bireysel başvuru yapabilirsiniz.
BM İnsan Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru Şartları
- Komite’ye bir sürü başvuru yapılması nedeniyle başvuru tarihi ve karar tarihi arasında birkaç yıl geçmesi mümkündür.
- BM İnsan Hakları Komitesi’ne bireysel başvuru için bir zaman sınırlaması belirlenmemiştir. Ancak başvuru hakkının kötüye kullanılmasını önlemek için, Komite, iç hukuk yollarının tüketilmesinden 5 yıl sonrasında yapılan başvurular ya da başka bir uluslararası mekanizmanın kararından 3 yıl sonrasında yapılan başvurular, haklı gerekçe gösterilmedikçe reddedilecektir.
- Komite, aynı anda başka bir uluslararası mekanizma tarafından incelenmekte olan bireysel başvuruları dikkate almayacaktır.
- Bireysel başvuru başka bir mekanizma tarafından incelendiyse ve eğer BM Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Sözleşme, daha kapsamlı bir koruma mekanizması durumundaysa, bireysel başvuru BM İnsan Hakları Komitesi tarafından incelenebilir.
- Başka mekanizmalar tarafından usulen reddedilen başvurular, reddeden mekanizma tarafından incelenmediğinden, aynı başvuru Komite’ye taşınabilir.
- The Human Rights Committee has developed some exceptions to the rule that it cannot examine facts that occurred before the entry into force of the Optional Protocol for the State party concerned. Thus, the Committee will examine a complaint regarding facts that occurred before the date of entry into force if, subsequent to that date, there has been a court decision or some other State act validating those facts.
BM Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi’ne Bireysel Başvuru
BM Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’nde güvence altına alınan haklardan en az birinin ihlali halinde Komite’ye bireysel başvuru yapabilirsiniz.
- Komite’ye bireysel ya da toplu olarak başvuru yapmak mümkündür.
- Başvurunun başkasının adına yapılması halinde başvuruyu yapan, onların rızası olmadan harekete geçmesinin haklı nedenlerini ortaya koymadıkça, başvuru, ilgililerin rızasıyla yapılacaktır.
- Komite, iç hukuk yollarının işletilmesinin makul olmayan şekilde uzadığı veya etkili sonuç verme ihtimalinin zayıf olduğu durumlar dışında, mevcut tüm iç hukuk yollarının tüketildiği hususunu açıklığa kavuşturmadıkça, yapılan bir başvuruyu değerlendirmeyecektir.
- Komite aşağıdaki hallerde başvurunun kabul edilemez olduğunu bildirecektir:
- Aynı başvurunun, daha önce Komite tarafından veya başka bir uluslararası soruşturma veya çözüm çerçevesinde incelenmiş veya incelenmekte olması;
- Başvurunun Sözleşme hükümlerine aykırı olması;
- Başvurunun açıkça temelsiz veya yeterli dayanaktan yoksun olması;
- Başvuruda bulunma hakkının kötüye kullanılması;
- Bu Protokol’ün ilgili Taraf Devlet açısından yürürlüğe giriş tarihinden sonra da devam eden olgular hariç, başvuru konusu olan olguların Protokol’ün ilgili Taraf Devlet açısından yürürlüğe girmesinden önce gerçekleştirilmiş olması.
BM Engelli Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru
BM Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme’de güvence altına alınan haklardan en az birinin ihlali halinde Komite’ye bireysel başvuru yapabilirsiniz.
Başvuruya konu ihlal(lerin) Sözleşme’nin Ek İhtiyari Protokolü’nün ilgili devlet tarafından yürürlüğe girmesinden sonra gerçekleşmiş olması gereklidir. Ancak, eğer ihlal bu tarihten önce başlamış olmasında rağmen, Ek İhtiyari Protokol’ün yürürlüğe giriş tarihinden sonra da devam ettiyse, bu durumda da başvuru yapılabilir.
BM Engelli Hakları Komitesi’ne Bireysel Başvuru Şartları
- BM Engelli Hakları Komitesi’ne bireysel ya da toplu olarak başvuru yapmak mümkündür.
- Başvur, sizin tarafınızdan ya da tayin edeceğiniz bir temsilci tarafından yapılabilir.
- Başvuruyu bir temsilcinin yapması halinde başvuruyu onayladığınıza dair bir onay belgesi sunmanız gerekir.
- Bireysel başvuru için bir zaman sınırı belirtilmemiştir, ancak başvurunun iç hukuk yollarının tüketilmesinden hemen sonra yapılması tavsiye edilmektedir.
- Bu şartın istisnası olarak, iç hukuk yolları etkili bir çözüm sağlamıyorsa veya makul olmayan bir şekilde uzatılıyorsa, iç hukuk yolları tüketilmeden de Komite’ye başvuru yapılabilir.
- Komiteye başvuru yapabilmek için aynı konuda başka bir uluslararası mekanizmaya başvuru yapmamış olmalısınız.
- Başvuruların yazılı olarak veya bir kopyasının devlete sunulabilecek şekilde alternatif bir formatta hazırlanması gereklidir.
- Başvurunun resmi dillerden (İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Rusça) birinde yapılması gerekmektedir.
- Başvuru hakkının kötüye kullanılmaması gerekmektedir.
Engelli Hakları Komitesi’ne başvuru konusunda daha ayrıntılı bilgi için derneğimizin web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
Engellilerin Adalete Erişimi İçin Yasal Destek Hattı
ESHİD Engellilerin Adalete Erişimi Projesi kapsamında yasal destek hattı faaliyeti de yürütmektedir. Hukuksal desteğin yanı sıra, dava izleme, stratejik davalama ve ulusal ve uluslararası mekanizmalara başvuru gerçekleştirilmektedir.
Doğrudan yasal destek hattına ulaşmak için: +90 545 540 20 00 numaralı hattı hafta içi 09:00-18:00 saatleri arasında arayabilir, bize whatsapp, SMS ya da e-posta yoluyla da ulaşabilirsiniz.
Yasal Destek Hattı E-posta: [email protected]