Osmanlı Bankasından borç
Mustafa Kemal ve beraberindekiler,
üç ayı aşkın bir süre Sivas'ta kaldıktan sonra Sivas'ta mevcut Amerikan Okulu'nun müdüründen otomobilleri için lastik ve benzin temin ettiler. Yolculuk için gerekli olan para ise Mazhar Müfit Kansu adına Osmanlı Bankası'ndan borç para alınarak temin edildi.
Mustafa Kemal Paşa, Osmanlı Bankası'ndan para teminine karşı çıktı ise de bu para temin edilmeseydi yolda bütünüyle aç kalmak ihtimali vardı.
Bu şartlar altında 18 Aralık 1919'da Sivas'tan ayrılan Mustafa Kemal Paşa ve beraberindekiler 27 Aralık 1919 günü Ankara'ya vardılar. Ankara'da halkın bağışları ve merkezi Ankara'da bulunan 20. Kolordu Komutanı Ali Fuad (Cebesoy) Paşa'nın desteğiyle ve milli bütünleşmenin en son halkası olan Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla ileride görüleceği üzere imkansızlıklar bir nebze bertaraf edildi.
Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'dan ayrılışından yedi buçuk ay geçtikten sonra Ankara'ya geldiği zaman 1.200 lirası vardı. Ankara'da bir hafta boyuna belediye tarafından ağırlandılar. Sonra Milli Mücadele'de büyük emeği geçen Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı Müftü Rıfat Efendi Ankara tüccarından altı bin lira toplayarak paşaya verdi. Bu paranın bin lira olduğunu söyleyen kaynaklar da vardır.
Anadolu'nun orta ve doğusunda maddi sıkıntı çekilirken, ilerlemekte olan Yunan kuvvetlerine karşı direnmeye çalışan Batı Anadolu'daki durum da iç açıcı değildi. Mesela 31 Temmuz 1919'da toplanan Balıkesir Kongresi'nde para konusuna ağırlık verilerek, kazalarda da Balıkesir'de olduğu gibi maliye örgütü ve levazım heyetlerinin kurulması kararlaştırılmıştı. Daha sonra toplanan Alaşehir ve Nazilli kongrelerinde de bu konularla ilgili ayrıntılı düzenlemeler yapılmıştır. Maddi ve mali kaynakların nasıl toplandığını gösteren bir örnek olması bakımından Nazilli Kongresi'nin kararlarından bazılarını gözden geçirirsek para temininin milli mücadele için çok önemli olduğu anlaşılır:
Bağış yapmayana ceza
''Savaşların ve Heyet-i Milliye'nin yerel giderinin karşılanması halkın vereceği para ve mal bağışlarının toplanmasına bağlıdır.
Her kişinin ne kadar bağışta bulunacağı, o kişinin parasal gücü konusunda ihtiyar heyetleri tarafından verilecek bilgilere dayanılarak Heyeti Milliye tarafından belirlenecektir.
Para ve mal toplama konusunda her türlü ferdi davranışlar engellenecektir.
Öngörülen bağışları yapmaktan kaçınanların cezaları Kuva-yı Milliye Kumandanları tarafından yerine getirilecektir.
İstenildiği zaman 100 lira bağışta bulunanlar gönderilmeyip işleri başında bırakılacaklardır. Ancak bu ayrıcalık üç ay için geçerli olacaktır.''
Kuva-yı Milliye'nin mali kaynakları ile yapısı arasında yakın bir ilişki vardı. Kuva-yı Milliye'nin yapısı ve mali kaynaklardan yararlanışı, hiç şüphesiz komutanlarının kişilikleriyle yakından ilgilidir. Herhangi bir Kuva-yı Milliye birliğinin komutanı eşkıyalıktan gelme ise beraberindekiler de ona göre oluyor, gönüllülerin komutanı ise ona göre belli bir özellik taşıyordu, Biri eşkıyalıktan kalma alışkanlıkla, mücadele için gerekli parayı halktan zorla almakta kendisini haklı görürken, diğeri halktan düzenli olarak topladığı parayı yine bir düzen içinde harcamak durumundaydı
Kaynak sağlamak için muhtelif yolların denendiği görülmektedir, Mesela Çerkez Etem, eski İzmir Valisi Rahmi Bey'in oğlunu kaçırarak, geri vermesi karşılığında 50,000 lira temin etmiş, bununla askerini uzun müddet beslemişti. Ayrıca Osmanlı Devleti'ne vergi veren halk, benzer şekilde ancak özellikle ilk zamanlar da gizli olarak ''nakdi ve ayni teberru" adıyla Kuva-yı Milliye'nin desteklenmesi için para ve mal vermekte yükümlü tutuluyordu. Bunun adı bağıştı ama herkes bu parayı belli ölçüde vermek zorunda tutulmuştu. Yukarıdaki örnekte belirtildiği üzere bazen zulüm ve haksızlıkla para toplandığı da olmuyor değildi. Bu durum bazen harcamalarda da kendini gösteriyordu. Çünkü her birliğin komutanı mahalli şartlara göre bol imkanlar içinde savaşıyor yada çok sıkıntılar çekebiliyordu. Bu durum ise bazı yerlerde Milli Mücadele'nin çığırından çıkmasına ve halkın ızdırap çekmesine neden olmuştu
Ancak bir süre sonra yukarıda belirtildiği üzere Nazilli Kongresi'nde alınan kararların benzerleriyle Kuva-yı Milliye'nin mali düzeninin kurulmaya çalışıldığı görülmektedir.
Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920'de çalışmalarına başladı. Ancak ilk beş ay çıkan çeşitli isyanların bastırılması ile geçti. Bu esnada mali kaynaklara son derece ihtiyaç duyulduğu halde zorunlu olarak gelir arttırıcı vergi kanunlarının çıkarılmasında yumuşak bir tutum izlendi. Bu tutum ise düzenli ordunun kurulmasını geciktirdi.
23 Eylül 1920 günü ''Tuz Resmi Kanunu" çıkarılarak verimli gelir artırıcı alanlarla ilgilenilmeye başlandı. Milli Mücadele'nin finansmanı konusunda da ciddi düzenlemelere gidildi.
Bu dönemde üç önemli gelir kaynağının kullanıldığını görüyoruz. Bunlardan birincisi Düyun-ı Umumiyye gelirleridir ki Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'un işgal edilmesi üzerine bir yandan meclisi Ankara'ya davet ederken bir yandan da Anadolu'daki gelir kaynaklarına el koymuş, Düyun-ı Umumiye ve Reji idarelerinin İstanbul'a ödeme yapmamaları ve mevcut gelirlerin Ankara'ya gönderilmesi için resmi ve askeri kurumlara telgraf çekmişti.
Büyük Millet Meclisi'nin ikinci geliri de eskiden beri var olan ve yeni çıkartılan kanunlarla toplanan vergilerdi. Bu vergilerden aşağıda inlenecek olan Tekalif-i Milliye vergisi en önemlilerindendir.