Tiyatro, Radyo, Televizyon ve Sinema
HAZIRLIK
Dramatik yazarlık bir uzman yazarlık dalıdır. Yetenek yetmez. Kuralları
bilmek gerekir. Hazırlık aşaması (bilgi birikimini artırma, notlar alma vb.)
yaratıcılık ve esin için etkilidir
YÖNELİM
İzleyiciyle iletişim kurmak için önceden dikkate alınması gereken
hususlar ve sergileme mantığına denir.
Hedef Kitle
Kimin için yazıldığı önemlidir? Herkes için birden yazılamaz. Hedef kitle
aşağıdaki şekillerde sıralanabilir.
Hedef Kitlelerin Sıralanması
- Yaşa Göre
- Öğrenime Göre
- TRT’nin sınıflandırması
Hedef Kitlenin Özellikleri
- Dil, bilgi ve kavrayış düzeyi
Hedef kitlenin bildiği kelime sayısı ve bir duyuşta kavrayabildiği cümle
uzunluğu önemlidir. Örneğin çocuklarda soyut düşünce yoktur.
- İzleme yetisi
Bir konuşmayı dikkatle izleme süresi radyoda 5, TV‟de 10 dakikadır.
Tiyatro ve sinemada daha uzundur ama en iyi koşullarda bile bir filmin %40 ayrıntısı gözden kaçar.
- Hedefin ilgileri, sorunları
- Duyarlı konular
Örneğin açık saçıklık, din gibi konulara dikkat edilmelidir.
İletişim Ortamı
- Tiyatro
Bütün iletim araç ve yollarından sahne ve aktörün olanaklarıyla sınırlı olarak yararlanılabilir. En uzak sıralar her şeyi göremez. En basit dekor değişikliği 15 saniyede yapılır. Bunlara dikkat edilmelidir.
- Radyo
Yalnız işitme duygusu ile algılanmasından kaynaklı özellikler Konular ancak sesle aktarılabilir. Çapraşık ayrıntılara yer verilmez, anahtar kelimeler uygun biçimde tekrarlanır, karakter sayısı 12‟yi geçmez, 7 sesçe zıtlıkları olan karakterler seçilir (genç-yaşlı, erkek-kadın), her cümle ilk duyuşta anlaşılmalıdır, olaylar örgüsü sadedir, yan öyküler ya yoktur ya çok azdır.
Televizyon
Bütün iletişim araç ve yollarından yararlanılabilir. Başlıca türler şunlardır:
- TV Oyunu: Az mekanlı, dekorlu ve kişili, yalın konulu, 60 dakikayı geçmeyen, ucuz ve kolay yapımlı, bir çeşit tiyatro oyunudur.
- TV Filmi: Sinema teknik ve estetiğine uygun, sinemadan daha az masraflı bir türdür. Kalabalık görüntüler vb. ihmal edilebilir.
- TV Dizisi: Üç türü vardır.
Başlıca kişileri değişmeyen, birbirine bağlı olayların bölümler halinde sunulduğu diziler (Dallas); Başlıca kişinin/kişilerin değişmediği, her bölümde başlayıp biten bağımsız bir konunun işlendiği diziler (Görevimiz Tehlike); Yukarıdaki türün ağırlıklı olarak bir mekana (karakol, hastane, okul vb.) dayandığı diziler (Lise Defteri)
Sinema
Kamera hareketleri, film hileleri, hızlı-ağır çekimler vb. bir çok yöntemin kullanıldığı tür.
Yaklaşım
Konuyu nasıl işleyeceğiz, sorusunun cevabıdır. Bu cevap objektif, sübjektif; sakin, heyecanlı; soyut, somut gibi olabilir. Yarın dünya görüşü ve üslubunun yanı sıra hedef kile, iletişim ortamı ve eldeki malzeme ile ilgili bir konudur.
Dramatik Mantık
İzleyicinin izlediği şeyin oyun (taklit/mimesis) olduğunu bilmesine dayanır. Açık Biçim ve Kapalı Biçim, bu mantığın çeşitli görüngüleridir. Bir olay bütünü içinde nerelerin seçileceği; duyguların, düşüncelerin nasıl yansıtılacağı gibi konular vardır.
Dramatik Bir Konunun Özellikleri
- Mutlaka çatışma içermelidir
- İlginç ya da ilginçleştirmeye yakın olmalıdır
- İlginç kişiler içermeli ya da kişiler ilginçleştirilebilmelidir
- Gelişken olmalıdır. Gelişmeyen, köpürmeyen, akmayan bir konu dramatik değildir.
- Görsel olarak aktarılabilir olmalıdır (TV, sinema, tiyatro)
Kişiler (Karakterler)
- İnsan ilke olarak çevrenin ve soyaçekimin ürünüdür
- Karakter, evrensel, genel ve kişisel nitelikleriyle işlenir. Tip, bazı belirgin, ortak özellikler taşıyan ama kişisel özellikleri ve psikolojik boyutları olmayan kişilerdir.
- Bütün karakterler aynı ölçüde işlenmez. Önem sıralarına göre: Asal karakterler, yardımcı karakterler, yan karakterler, hizmet karakterleri.
- Bir karakter, kendine özgü niteliklerinin yanı sıra tipik (birçok kişi için ortak ve benzer olan) nitelikler de taşır. Tipik özellikleri vurgulu işlenmişse, bunlara tipik karakterler diyebiliriz.
Olaylar Örgüsü (Pilot / Kurgu)
Bir dramatik yazar, başarılı olabilmek için konusunu usta bir anlatıcı gibi usulüyle, tadını çıkara çıkara, vurgulanacak yerleri vurgulayarak, kişileri iyi canlandırarak, olayları gerektiği gibi sıralayarak, boş laf etmeden, izleyicilere yöneldiğini bir an bile ihmal etmeden aktarmalı ve dramayı tam zamanında ve çarpıcı bir biçimde bitirmelidir.