Yazı The Jerusalem Post’tan derlenmiştir. Yazının İngilizce aslına buradan ulaşabilirsiniz.
Dünyada en çok matsayı eski Sovyetler Birliği’ndeki Yahudiler yerler – Neden?
Ukrayna’daki Tiferet Hamatzot fabrikasında bir çalışan hamur hazırlıyor.
Bu kişi başına 2,7 poundluk bir hüküm – İsrail ordusundaki ortalama bir asker için stokta bulunanın neredeyse üç katı bir oran.
Masa tüketmeye gelince, eski Sovyetler Birliği Yahudileri kendi liglerindeler.
Listenin tepesinde, bu yıl, atalarının Mısır’dan aceleyle kaçışını anmak için Yahudilerin Pesah haftasında yedikleri 10 ton mayasız ekmek krakerinden tüketmeleri beklenen 8.000 Azerbaycanlı Yahudi var.
Bu kişi başına 2,7 poundluk bir hüküm – İsrail ordusundaki ortalama bir asker için stokta bulunanın neredeyse üç katı bir oran.
Yaklaşık 155.000 Yahudiye ev sahipliği yapan Rusya’da, tüketim oranı Azerbaycan’dakinden biraz daha düşük, kişi başına yaklaşık 2,4 pound. Benzer büyüklükteki Ukrayna Yahudi cemaatindeki oran kişi başına yaklaşık bir pound matsaya düşüyor, ancak bu yine de İsrail askeri başına ortalamadan daha yüksek.
Rus Hahambaşı Berel Lazar, “Burada başka yerde bulamayacağınız özel bir duygusal bağ var çünkü komünist yılların Yahudi karşıtı zulmü altında, Pesah muhtemelen Yahudiliğe bağlı kalmanın en güvenli yoluydu” dedi. İtalya’da doğdu, Yahudi Telgraf Ajansı’na verdiği demeçte, “Pound için pound, Rusça konuşan Yahudiler diğer topluluklarda bildiklerimizden çok daha fazla matzah satın alıyor. Pesah Bayramı’ndan çok sonra pek çok insan matzah yemeye devam ediyor. ” dedi.
İki matsa perakendecisi JTA’ya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve Birleşik Krallık dahil olmak üzere Batı ülkelerinde tüketim tahminlerinin yapılmasının, bu ülkelerin birden fazla ithalatçısı ve üreticisine sahip olması nedeniyle zor olduğunu söyledi. Perakendecilerden biri olan Rabbi Meir Stambler’a göre Rusya, Ukrayna ve diğer eski Sovyet ülkelerindeki tedarik “daha merkezileştirilmiş”.
Azerbaycan’ın başkenti Bakü’deki Gürcü Yahudi Cemaati hahamlarından Zamir İsayev, Yahudilerin düzenli olarak Pesah Bayramı’ndan sonra aylarca tüketmek için matsa satın aldığını söyledi. Orta Asya’da en az bin yıldır yaşamış eski bir grup olan Dağ Yahudileri topluluğu arasında “Pesah büyük bir bağlılık zamanıdır ve matsa yemek bunun bir parçasıdır.”
“Pesah, aile içinde kutlanan ve sadece bir kraker olan matsa dışında özel bir nesne gerektirmeyen bir bayramdır. Bu yüzden pratik yapmak nispeten güvenliydi ”dedi Lazar.
Tatilin kölelikten kurtuluş mesajı da özellikle eski Sovyetler Birliği’nin ezilen Yahudileri arasında yankılanıyordu.
Bu yıl, Lazar’ın Chabad’a bağlı Rusya Yahudi Toplulukları Federasyonu, COVID-19 salgını nedeniyle ilk kez 30.000 set matsa ve seder yemeğin diğer temellerini Yahudi hanelerine gönderdi.
Lazar, matsa yapmak komünizmde yasal iken, satış ve depolamaya ilişkin düzenlemelerin Pesah sertifikası için koşerini korumayı imkansız hale getirdiğini söyledi.
Azerbaycan’da İsayev, “matsa yapabilirdiniz, ancak sadece normal bir fırında satmanıza izin veriliyordu. Ekmeğin yanında, ki bu da elbette Yahudilerin onu koşer olarak tüketemeyeceği anlamına geliyordu. “
Koşer matsa almak için, eski Sovyetler Birliği’ndeki Yahudiler birkaç parça için yer altı tedarik noktalarına – tipik olarak özel konutlara – gelirlerdi.
Rusya’nın kendi matsa fabrikası var, ancak “asla yeterli değil ve İsrail’den ithalat yapmamız gerekiyor” dedi Lazar.
Ukrayna’nın doğusunda bir şehir olan Dnepro’nun, üretimindeki katı koşer standartları nedeniyle bazı Yahudilerin tercih ettiği el yapımı bir ürün olan shmurah matzah’da uzmanlaşmış Tiferet Hamatzot adlı başka bir matsa fabrikası var.
Şehrin baş hahamı Shmuel Kamenetsky, JTA’ya “Burada matsa almaya giden özel bir gurur ve tatmin olduğunu düşünüyorum” dedi.
Kamenetsky, Dnepro’da birçok yerel Yahudi’nin eski Sovyetler Birliği’nde sadece birkaç koşer dükkanında ve sinagoglarda bulunan matsayı “egzotik ve ilginç bir şey olarak Yahudi olmayan arkadaşlarına vermek” için satın aldığını söyledi.
Gizli Yeraltı Matsa Fırını
Ukrayna’nın başkenti Kiev’de, 1990’lara kadar kırk yıl gizlice çalışan bir yeraltı matsa fırını vardı. Fırın Yahudi bir mühendis tarafından yapıldı. Müşteriler kendi küçük kağıt poşet matsa ununu getirecek ve personel bunu matsa pişirmek için kullanacaktı.
Fırın o zamandan beri modernize edildi ve Ukraynalı Haham Yaakov Dov Bleich başkanlığında genişletildi. 2014 yılına kadar ağırlıklı olarak Rusça konuşan ülkelere yılda 200 ton matsa tedarik ediyordu. Ancak talep, Rusya ile Ukrayna arasındaki ikili ticareti felce uğratan toprak çatışmasının ardından o yıl düştü.
Her Şey Matsa için
Lubavitcher hahamı Menachem Mendel Schneerson, Dnepro’da yaşayan babası Levi Yitzchak Schneerson’un matsa konusunda Sovyet yetkilileriyle nasıl çatıştığını sık sık hatırladı. Yaşlı Schneerson, koşer matsa üretmek için izin aldı.
“Ama bu onu düşman yaptı ve nihayetinde tutuklanmasının nedeni de buydu,” dedi Kamenetsky.
Levi Yitzchak Schneerson, 1939’da Dnepro’dan sürüldü ve 1944’te Kazakistan’da öldü.
Kamenetsky, “Nihayetinde, Rusça konuşan Yahudiler matzah almak için hayatlarını riske attılar” dedi. Bu yüzden diğer Yahudilerden biraz daha fazla hoşlanmalarına şaşmamalı.
Avlaremoz’un resmi bir görüşü yoktur. Yayımlanan yazılar, yazı sahibinin kendi görüşleridir. Çok sesli bir platform olma amacı taşıyan Avlaremoz’da, nefret söylemi içermedikçe, farklı düşünceler kendisine yer bulmaktadır.