

30 yıl, az süre sayılmaz. Adige Cumhuriyeti Ressamlar
Birliği 30 yaşında. Bu süre içinde yapılan çalışmaları
derleyerek, tarih sayfalarına bir dönüş yapmak istedik.
Görüşlerini öğrenmek için HUAJ Ramazan ile buluştuk.
- Ramazan, 2008 yılında AC Ressamlar Birliği Başkanlığına
seçildiniz, sizden önce yapılmış olan çalışmaları bir
değerlendirir misiniz?
- Boş bir alanda çalışmaya başlamış değilim. Adigey
ressamlarının ilginç bir tarihsel geçmişlerinin bululuğunu
biliyordum, işbirliği yapacağım kişiler bana uzak olan
kişiler değildiler.
- Adigeyde sanatın gelişmeye başladığı ilk evrede
ressamların çalışmaları hangi düzeydeydi?
- İkinci Dünya Savaşından sonra ressamlar daha organize bir
biçimde örgütlenmeye başladılar. A. Godov ile A.
Çeçin resimle ilgileniyorlardı. A. Glukhovtsev daha
çok grafik, K. Sidaşenko heykeltraş üzerine
çalışıyordu. 1970de D. Melnikov, E. Ovçarenko, P.
Filippenko, A. Manakyan ve daha başkaları da ressamlarımız
arasına katıldılar.
- Adigey, Krasnodar Kraydan ayrılmamış iken Adigey Ressamlar
Birliği kurulmuştu. Buna göre, ressamlar Adigeyin
Krasnodardan ayrılacağını biliyorlardı sanki...
Ramazan gülümsüyor. Önündeki kitap ve dergileri karıştırıyor.
Ressamlara ilişkin kitapları alıyor, yapılan çalışmalara
bakıyor, örgüt başkanlarından söz ediyor. Denizde yüzmek
isteyenin gerekeni yapacağını söylüyor.
- Petıveşe Feliks 1979 yılında Adigey Ressamlar
Birliğinin ilk başkanı oldu. Onu 1989-1991 yılları arasında
D. Menikov, 1991-1992 yıllarında Kat Tevçoj (*),
1992-1993 yıllarında A. Kuşu (А. Кушъу), 1993-2003
arasında B. Boronikin, 2003-2008 arasında da E.
Ovçarenko Birlik başkanlığını yürüttüler.
- Henüz Krasnodar Kraydan ayrılmamış iken, krayınkinden ayrı
bir Birlik kurulmuş olmasının belli bir anlamı var mıydı?
- O sıralar, ressamlarımızın yapıtları Leningrad (şimdi St.
Petersburg) ve Moskovada ikişer kez sergilendi.
Ressamlarımızın yapıtlarına gösterilen ilgiler nedeniyle,
ressamlarımız SSCB düzeyinde daha yakından tanınır oldular.
- Adigey ressamlarının SSCB düzeyinde tanınması işine ilk
omuz veren ressamlarımız kimler oldular?
- Geçmişi ele aldığımızda ilginç örneklerle karşılaşıyoruz.
Petıveşe Feliks, Sergey Rezyukin, TIGUJ Mıhamod, Adigeye
başarı getiren ilk ressamlarımız arasındalar.
- Adigey Ressamlar Birliği, Krasnodar Kraydakinden
ayrılınca daha mı iyi oldu?
- Krasnodar Kray Birliğinin bize zarar verdiğini,
ressamlarımızın çalışmalarını engellediğini söyleyemem. Kendi
Birliğimiz olunca, ressamlarımız daha fazla sergi açma,
sergilere katılma ve tanıtma olanaklarına kavuştular. Örneğin,
Krasnodar Kray SSCB sergilerine katılmaya çağrıldığında,
Moskovaya ne kadar resim götürüleceği yukarıdan söyleniyordu.
Moskovaya götürülecek resimler içinde, Adigeylilere yer
kalmadığı, sıranın gelmediği gibi durumlarla karşılaşılıyordu.
- Ressamlar siyasetin içindeler mi?
- Hem de sıkı sıkıya. İlk Adige ressamları bize ilginç bir
tarihi miras bıraktılar. Sanatın yaşama bağlı olduğu
yapıtlarından açıkça anlaşılıyor. Tarımsal (kolhoz) yaşam/köy
yaşamı, sanayi (промышленност), kutlama günleri (мэфэкIхэp) ve
böylesine görüntüler ressamların çalışmalarından günümüze
yansıyorlar.
- Adigey şimdi bir cumhuriyet. Ressamların günümüze ilişkin
sorunları ele alıp işlemekte olmaları okuyucularımızın da
ilgilerini çekiyor.
- Adige Cumhuriyetinin bayrağı, arması ve daha başka devlet
nişanları (тамыгъэхэр) ressamlarımızın çalışma ürünleri
arasında. Başka görsel malzemeler de hazırlıyorlar. Ressamlar
her bakımdan politikayla ilişkililer, yapıtlarını görüyorsunuz.
- Kişi yaptığı işe göre değer kazanıyor. Jübilelerde kişilerin
övüldüklerini görüyoruz. Günümüzde ressamların toplum içindeki
yerini anlatmanızı isterdim.
- Kat Tevçoj Rusya halk ressamı, AC Devlet Ödülü almış
ressamlarımız arasında Ğoneko Muharbıy ile Petıveşe
Feliks, AC halk ressamları Meretıko Dolet, Kuane Aslan
(Къуанэ Аслъан) ve yine Petıveşe Feliks ve daha
başkaları bulunuyor. Cumhuriyetimizin kıdemli ressamları da
bulunuyor. Yevtıh Asé (Еутых Асе), yapıtlarıyla
uluslararası düzeyde tanınmış biri. Bir cumhuriyetimizin
olması, ressamların gücüne ve yapıtlarının tanıtılmaları işine
güç katmış oldu.
- Övülmeyi sevmeyen insan olmamalı. Ressamların çağın gerisine
düşmüş olduğunu söyleyen kişilerle karşılaştığınız oluyor mu?
-Arkamızdan söylenenleri bilemem. Kimse yüzüme karşı böyle bir
şey söylemiş değil.
- Adige Cumhuriyeti Ressamlar Birliğinin üye sayısı 48. Bu
üyelerin tümü yaşamda görülen değişimleri gereğince işlemiyor
olsa bile, kuruluş yılınız nedeniyle bu çalışmalar üzerine
neler söylemek istersiniz?
- 27 Ekimde Maykopta açılacak sergimizin hazırlıkları
sürüyor. Ressamların çalışmaları sergilenecek, hiçbirini
eleştirecek değilim. Ancak eksiği olmayan kişi düşünülemez.
Ressamlarımız araştırma ve arayış içindeler, çıkış yollarını arıyor
ve buluyorlar da. Geçirdiğimiz zorlu dönemi düşündüğümüzde,
günün önüne geçmiş olarak çalışanımız hiç de az değil.
Şükür. BIRSIR Abdulah, yüzyıllar boyunca Adige ülkesini (Адыгэ
чIыгур) savunan yiğitler adına Maykopta dikilecek olan
Kahramanlık Anıtı (саугъэт) için var gücüyle çalışıyor. Kat
Tevçoj, Yetıh Asé, KUANE Aslan, Edvard Ovçarenko, LEPAÇ'E
Nurbıy, Vladimir Vtorenko, Vitaliy Barkin, İrina Berdikhina ve
diğerlerinin resimleri üzerine söylenecek olumlu çok şey var.
- Çalışma yeriniz ve gereksinmeleriniz nelerdir? Kuruluş
yıldönümünüz nedeniyle çalışmalarınızı ve AC Kültür Bakanlığı
ile olan ilişkilerinizi anlatır mısınız?
- SSCB döneminde devlet, meslek kuruluşları ile ilgileniyor,
maddi yardımda bulunuyordu. Bu son yıllarda sıkıntılı bir
döneme girdik, yine de Adige Kültür Bakanlığından memnunuz.
Kültür Bakanlığı Bölüm Başkanı ŞEVGEN Bel bize yardımcı
oluyor. Adigey ressamlarına ilişkin kitapların renkli,
süslenmiş ve kaliteli olarak yayınlanmalarını sağladı. Baskı ve
resimler güzel, resimlerin her biri sanki birer canlı imiş
gibiler, sanki insanla konuşmayı arzuluyorlar gibiler.
- Ressamlar Ekim Devrimi'ni, İkinci Dünya Savaşı yıllarını ve
diğer dönemleri resmetmeyi başarmışlardı. Anayurt Bize
Sesleniyor adlı resim tüm dünya ülkelerini dolaşmış, hiç
eskimeyecek, gündemden düşmeyecek gibi.
- İkinci Dünya Savaşının bizim zaferimizle sona erişinin 65.
yıldönümü hazırlıkları içindeyiz. Şu sıralar Kat Tevçoj
tarihi konulara eğilmiş bulunuyor. BIRSIR Abdulah, Edvard
Ovçarenko, ĞONEKO Murat ve diğerleri yurtseverlik
temalarını işliyorlar.
- Adige kökenli öğrenci ve öğretmenler arasında resimle
ilgilenenlerin sayısı fazla değil. Genç ressamların yaşamına
ilişkin olarak ayrı bir görüşme yapsak iyi olur sanırım.
Yıldönümünüzü nasıl kutlayacaksınız?
- Başarılı olan herkesi kutlayacak, saygınlayacağız. Yaşam
durağan değildir. Önümüzdeki dönemde yürüteceğimiz çalışmalar
konusunda konuşacağız. Birliğimizi sevenlere ve bize destek
çıkanlara teşekkür ediyoruz, sağolsunlar.
- Başarılarınızın artarak sürmesini diliyoruz.
(*) KAT Tevçoj için Bkz.
Tabloları bizimle konuşuyor,
CC Kültür-Sanat Departmanı