Jean-Jacques Rousseau
Jean-Jacques Rousseau 28 Haziran 1712 ila 2 Temmuz 1778 tarihleri arasında yaşamış olan İsviçre doğumlu Fransız filozof, yazar ve siyaset teorisyenidir. Rousseau‘nun incelemeleri ve romanları Fransız Devrimi’nin öncülerine ve Romantik kuşağa ilham kaynağı olmuştur.
Rousseau modern filozoflar arasında en az akademik çalışma üreten ve fakat birçok yönden en etkili olanıdır. Jean-Jacques Rousseau‘nun düşünceleri Avrupa’da “Akıl Çağı” olarak bilinen dönemin ya da doğrudan ifadesiyle Avrupa Aydınlanması’nın sonunu işaret etmiştir.
Geliştirdiği yeni bakış açısıyla siyasi ve etik teoriyi yeni mecralara sevk eden Jean-Jacques Rousseau etkili olduğu reform hareketiyle önce müzikte, sonra da diğer sanatlarda devrim yaratacak fikirler ortaya koymuştur.
Rousseau insanların yaşam tarzı üzerinde derin bir etki bırakmış; ebeveynlere çocuklarına karşı daha farklı bir ilgi duymayı ve onları farklı bir şekilde eğitmeyi öğretmiş; dostluk ve sevgide kibar bir ölçülülük yerine duyguların ifade edilmesini teşvik etmiştir.
Dinî dogmaları bir kenara iten insanlar arasında dinî duygu kültünü ortaya çıkaran Jean-Jacques Rousseau İnsanların gözlerini doğanın güzelliklerine açmış ve özgürlüğü neredeyse evrensel bir arzu nesnesi haline getirmiştir.
Jean-Jacques Rousseau kimdir?
Özellikle siyaset, toplumsal özgürlük, haklar, eğitim, din üstüne yazılarında geliştirdiği düşüncelerle tanınan Jean-Jacques Rousseau Cenova’da doğdu. Annesi doğumundan birkaç gün sonra öldü, babası bir saat ustasıydı. Kendisine babasının yakını olan bir kadın bakmıştır.
Jean-Jacques Rousseau 12 yaşında formel eğitimi sona erdikten sonra beş yıllık bir süre için bir oymacının yanına çırak olarak verilir ama bir süre sonra buradan kaçar ve Cenova’yı terk eder. Kendisindeki ışığı fark eden iyiliksever insanların yardımıyla geçinerek orada burada dolaşır; bu arada bol bol kitap okur, müzik alanındaki yeteneğini geliştirir.
Jean-Jacques Rousseau 1731 yılında Fransa’ya geldiğinde Barones Warens’ın çevresine girer. Aslında çocukluğunun bir döneminde onun himayesinde Chambery’de yaşamış ve Katolikliğe geçmişti. Şimdi ise Barones’in Charmettes’deki yurtluğunda kalarak eğitimindeki boşlukları doldurmaya çalışmıştır. Madam Warens ile ilişkileri gelişiminin olumlu etkilenim kaynağıdır, denebilir.
1738’den 1740’a dek M. De Mably adında birisinin çocuklarının öğretmenliğini üstlenen Rousseau bu iş sırasında Condillac ile tanıştı. 1743’te Fransız büyükelçisi Comte de Montaigu’ye sekreter olarak Venedik’e gitti ama ertesi yıl Rousseau küstahlık nedeniyle işinden atılarak Paris’e geri döndü. 1745’te Voltaire ile ilk kez karşılaştı ve 1749’da Diderot onu Ansiklopedi için müzik üzerine makaleler yazmaya çağırdı. Ayrıca d’Holbach’ın salonu ile de tanıştırıldı. Aynı yıl Dijon Akademisi sanatların ve bilimlerin ilerlemesinin ahlakın iyileşmesine mi yoksa bozulmasına mı yol açacağı sorusu üzerine yazılacak en iyi denemeye ödül verme çağrısında bulununca Rousseau, Sanatlar ve Bilimler Üzerine Söylev’i ile konulan ödülü kazandı. Makale 1750’de yayımlandı; yazarı şimdiden ünlü olmuştu. Ama bilimler ve sanatlar alanındaki ilerlemenin ahlak üzerindeki bozucu ve yozlaştırıcı etkilerini savunduğu için ‘le philosophe’arın güçlü bir muhalefeti ile karşılaştı. d’ Holbach’ın çevresinden de kopuş noktasına geldi.
Rousseau karşı çıkışlardan yılmayarak, bu kez de Dijon Akademisinin “İnsanlar arasındaki eşitsizliğin kökeni nedir ve doğal yasa tarafından haklı gösterilebilir mi?” biçimindeki sorusuyla açtığı yarışmaya katıldı. “İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kökeni ve Temeli Üzerine Söylev” başlıklı çalışması ödül kazanamadı ama 1758’te yayımlandı. Bu yazıda henüz uygarlaşmamış doğa durumunda yaşayan insanın bir portresi çizilir; insan doğal olarak iyidir, ama uygarlaşma, eşitsizliği ve buna bağlı olarak bir dizi kötülükleri de beraberinde getirmiştir. Aynı yılda 1755’de, Rousseau’nun politik ekonomi üzerine makalesi Ansiklopedi’de yayımlanır. 1758’de Politik Ekonomi Üzerine Söylev başlığı altında ayrı olarak yayımlanan bu makalede “genel istenç” düşüncesini ilk kez dile getirmiştir.
1761 yılında Rousseau Yeni Heloise adlı bir roman yayımladı. 1762’de en ünlü çalışması kabul edilen Toplum Sözleşmesi ve yine aynı yıl Emile başlıklı eğitim üzerine kitabı çıktı. Bu kitapların yayımlanması üzerine İsviçre’ye sığınmak zorunda kaldı. Tepkiler ana vatanı Cenova’da da aynı idi. Oysa bir ara Cenova’ya gelerek Protestanlığa geri dönmüştü çünkü Cenova yurttaşlığını geri kazanmak istiyordu. Daha sonra (1763) bu vatandaşlığı resmi olarak reddetti.
Jean-Jacques Rousseau 1765’te Berlin’e gitmek için yola çıktı ama yolda İngiltere’ye gitmeye karar verdi. Ocak 1766’da David Hume ile birlikte Manş’ı geçerek, Hume’un yanında kalmaya başladı. Ne var ki geçimsizliği ve izleniyor biçimindeki hezeyanları nedeniyle burada da tutunamadı.
Altı ay sonra Mayıs 1766’da, Fransa’ya döndü. On yıl boyunca Fransa’da kaldı en son 1778’de Marquis de Girardin’in konuğu olarak Erménonville’e gitmek üzere yola çıktı ve bir iki ay sonra orada öldü.
İtiraflar adlı yapıtı Jean-Jacques Rousseau‘nun ölümünden sonra, 1782’de yayımlanmıştır.
Yazan: Sosyolog Ömer Yıldırım
İlgili konular: