Soğuk Savaş periyodu, Ay’a kaplumbağa göndermekten akıl almaz derecede güçlü bombaların geliştirilmesine kadar, ABD ile Sovyetler Birliği ortasında her türlü bilimsel, militarist, kültürel ve teknolojik uğraşın yaşanmasına sahne olmuştu. Lakin tüm bu güç şovlarının çok azı, Sovyetlerin gezegendeki en derin insan imali çukuru açma başarısı kadar belirsizliğe sahip olabilir.
Kola Superdeep Borehole olarak bilinen inanılmaz derecede derin çukur, Rusya’nın Norveç sonundan çok da uzak olmayan kuzeybatı Rusya’nın soğuk derinliklerinde Kola Yarımadası’nda bulunuyordu. Bu çukurun kendisi, en derini Dünya’nın kabuğunun derinliklerinde 12.261 metre kadar aşağı uzanan merkezi SG-3 deliğinden ayrılan çok sayıda çukurdan oluşuyordu. Lakin bu muazzam çukurlara karşın, bu çukurun çapı yemek tabağından daha geniş değil.
Karşılaştırma açısından belirtmek gerekirse bu çukurun derinliği, Everest Dağı ve Fuji Dağı’nın üst üste yerleştirilmiş yüksekliğine denk olarak açıklanabilir. Ayrıyeten deniz düzeyinin 11.034 metre altında bulunan okyanusun en derin noktası Mariana Çukuru’ndan da daha derin.
Dünya’nın derinliklerine yanlışsız bu yarışı aslında Amerikalılar başlatmıştı. 1960’ların başında ABD, kabuk ve manto ortasındaki sonun örneklerini elde etmek için Dünya’nın kabuğunu delme teşebbüsü olan Mohole Projesini başlattı. Meksika Pasifik’teki volkanik bir adanın yakınındaki bir gemiden deniz tabanını delerek bu gayeye ulaşılması hedefliyordu. Ne yazık ki proje bir fiyaskoyla sonuçlandı ve sonunda bilimsel muhalefet, yanlış idare ve para sıkıntıları ile sarsıldıktan sonra iptal edildi.
Rusya’da ise işler çok daha meselesiz ilerledi. Sondaj, 24 Mayıs 1970’te başladı ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasından kısa bir müddet sonra, 1992’ye kadar devam etti. Argümanlı projeyi sona erdiren yalnızca siyasi kaos ve nakit kıtlığı değildi. BBC Future’a nazaran, çukurun altındaki sıcaklıklar modellerinin varsayım ettiğinden çok daha yüksek bir düzeye ulaşarak 180°C’ye (veya 356°F) çıktığında sondajın durdurulmasına karar verildi.
Ne yazık ki, bu alan artık terk edilmiş durumda. Yerde cıvata ile mühürlenmiş ve kapatılmış bir kapak ve yıkıntı olarak tanımlanabilecek bir binadan fazlası görünmüyor. 2008’de Rusya, sondaj çukurunu yok etmeyi planladığını açıklamıştı. Kimileri, çukurun kısmen betonla doldurulduğunu da tez etti.
Bununla birlikte, en parlak periyodunda, proje bir dizi yeni bilimsel bakış açısı da sağladı. Her şeyden evvel, Kola Superdeep Borehole, 1.4 milyar yıllık Dünya tarihini kat ederek, Dünya’nın jeolojisine ait kimi değer biçilmez görüleri ortaya çıkardı. Şaşırtan bir formda, derin kayaların suya doymuş olduğu bulundu, bunun imkansız olduğu varsayılmaktaydı zira bu kayalar, geçirimsiz bir kaya katmanının altında mühürlenmişti. Altın, bakır ve nikel yataklarının yanı sıra 14 çeşit fosilleşmiş mikroorganizma da keşfedildi.
Ayrıyeten burayı çevreleyen pek çok hayali söylenti de bulunmaktaydı. Örneğin yaygın bir kent efsanesi, sondajın bir kaya katmanını kırdığını ve çok sıcak bir mağara keşfettiğini söyledi. Bu efsaneye nazaran bilim insanları, araştırmak için çukura bir mikrofon indirdiler, yalnızca lanetlenmişlerin cehennem ulumalarını ve eziyetli çığlıklarını duydular. Bu, elbette doğrulanmamış bir saçmalıktan öteye gitmiyor. Yeniden de Kola Superdeep Borehole’un neden “cehenneme giriş” ismiyle anıldığını anlamak çok güç değil.