Osman Paşa (GAZİ)
tam adı OSMAN NURÎ PAŞA
(d. 1833, Tokat - ö. 5 Nisan 1900, İstanbul),
Yazıcıoğulları adıyla anılan yoksul bir aileden geliyordu. Küçük yaşta ailesiyle birlikte İstanbula gitti. 1849da Kuleli Askeri İdadisini, 1853te de Harbiye Mektebini bitirerek erkân-ı harbiye sınıfına ayrıldı. 1853-56 Kırım Savaşında Rumelideki Osmanlı ordusunda görev yaptı. Savaştan sonra öğrenimini sürdürerek 1858de kolağası (önyüzbaşı) oldu. 1859da kadastro usulüyle Anadolunun haritasının çizilmesi işini üstlenen heyette yer aldı. 1864te Hassa Ordusunda görevlendirildi.
Ertesi yıl rütbesi binbaşıhğa yükseltildi. Yusuf Kerem in Cebel Lübnanda giriştiği ayaklanmanın bastırılmasına katıldı. 1866da Giritte, Rumların adayı Yunanistana ilhak etmek amacıyla çıkardıkları ayaklanmanın bastırılmasında görev aldı. 1876da kaymakam (yarbay), ertesi yıl miralay (albay) oldu. Aynı yıl başlayan Yemen ayaklanmasının bastırılmasında gösterdiği başarıdan dolayı mirlivalığa (tuğgeneral) yükseldi. 1873te Yenipazar fırka komutanlığına atandı. Fırkanın eğitimindeki başarısından ötürü rütbesi ferikliğe (korgeneral) yükseltilerek İstanbul merkez komutanlığına, daha sonra îşkodra (bugün Shkoder), 1874te de Bosna komutanlığına getirildi.
1875te Erzurumdaki 4. Ordu erkân-ı harbiye reisi oldu. Balkanlarda çıkan karışıklıklar üzerine Eylül 1875te Nişteki (bugün Nis) 1. Fırka komutanlığına atandı. Temmuz 1876da Sırpların OsmanlIlara savaş ilan etmesi üzerine ani bir harekât düzenledi ve İzvor Tepelerini ele geçirerek parlak bir zafer kazandı. Bu başarısı üzerine rütbesi müşirliğe yükseltildi. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı başladığı sırada 3. Orduya bağlı Garp Ordusu komutanı olan Osman Paşa, Vidin ve Rahovada (bugün Orehovo) Rus ordularını durdurarak Temmuz 1877de Plevneye girdi. Rus kuşatması altında, Osmanlı tarihinde Plevne Savunması olarak bilinen parlak bir savunma savaşı verdi. Ama 10 Aralıkta kuşatmayı yarmak için kaleden çıktı ve yaralanarak teslim olmak zorunda kaldı. Gene de savunmadaki başarısından dolayı Gazi unvanı verildi. Serbest bırakıldıktan sonra İstanbula döndü ve II. Abdülhamid tarafından Hassa müşirliğine getirildi (1878). Bu görevine ek olarak mabeyn müşirliğini de üstlendi. Kasım 1878de seraskerliğe atandı. 1885te Bulgaristan sorununda savaş yanlısı olmakla suçlanarak seraskerlikten alındı.
İki oğlunu II. Abdülhamidin kızlarıyla evlendiren Osman Paşa yaşamının son yıllarını mabeyn müşiri ve yaver-i ekrem olarak geçirerek anılarını kaleme aldı. 1890a değin geçen olayları kapsayan anıları Mahmud Talatın Plevne Müdafaası (1927) adlı kitabında yayımlanmıştır.