Respiratuar distres sendromu (RDS) veya diğer adıyla hyalen membran hastalığı (HMH), temel olarak akciğerde yapısal immatüriteye eşlik eden alveolar surfaktan eksikliği nedeniyle ortaya çıkar. Bir fosfolipit karışımı olan surfaktan alveol yüzey gerilimini azaltarak alveollerin açık kalmasını sağlar. Eksikliğinde yaygın atelektaziler ve buna bağlı olarak da ventilasyon perfüzyon dengesi ve gaz değişimi bozulur.
RESPIRATUAR DISTRES sendromuna yol açan nedenler
- Bebeğin akciğer gelişiminin tamamlanmadan doğması nedeniyle akciğerlerde yapılan surfaktan isimli maddenin yetersizliği
- Pnömoni
- Aspirasyon pnömonisi
- İnhalasyon hasarı
- Pulmoner kontüzyon
- Boğulma
- Sepsis.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu belirtileri ve bulguları
Respiratuar distres sendromu klasik olarak, prematüre (erken doğan) bebeklerde doğumdan sonra 4-6 saat içinde başlayan solunum sıkıntısı, soluk verme sırasında hırıltı, inlemeler ve sıklıkla periferik siyanoz (morarma) ile kendini gösterir. Bebek ne kadar erken doğarsa dakikada yapabileceği maksimum solunum sayısı da o kadar az olur. Solunum sıkıntısı olan miyadında (zamanında) doğan bir bebekte solunum hızı 120-140/dk’ya kadar çıkabilirken 26.-28. haftalarda doğan bebekteki solunum hızı sıklıkla 50-60’dk düzeyinde kalır.
Giderek artan oksijen ihtiyacı vardır.
Bebek sıklıkla kurbağa pozisyonunda, kendini bırakmış ve adeta yatağa yapışmış halde yatar.
Nefes darlığı, oksijen azlığı, respiratuar asidoz giderek artar. Burun delikleri genişler, burun kanatları solunuma katılır ve göğüs duvarında içe çekilmeler olur.
Şiddetli hipoksi (oksijen azlığı) nedeniyle; apne, bradikardi ve kalp yetmezliği başlar, idrar atılımı azalır ve ekstremitelerde ödem (periferik ödem) oluşur. Vücut ısısında azalma ve deride solukluk görülür. Hipoksi (oksijen azlığı) ve asidozun etkisine bağlı olarak beyinde kanama ve bağırsakta nekrotizan enterokolit riski artar.
Respiratuar distres sendromu belirtilerini ve bulgularını sıralayacak olursak;
- Solunum sıkıntısı
- Soluk verme sırasında hırıltı
- İnleme
- Periferik siyanoz
- Oksijen azlığı
- Kurbağa pozisyonunda ve kendini salmış halde yatma
- Nefes darlığı
- Respiratuar asidoz
- Göğüs duvarında içe çekilme
- Burun deliklerinin genişlemesi
- Apne
- Bradikardi
- Kalp yetmezliği
- İdrar atılımında azalma
- Vücut ısısında azalma
- Deride soluk görünüm.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu teşhisi
Klinik belirtiler, akciğer filmi, bilgisayarlı tomografi, laboratuvar testleri, bebek daha ana rahmindeyken amniyosentez ile lesitin/ sfingomiyelin oranının bakılması gibi yöntemler ile hastalık teşhis edilmeye çalışılır.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu ile karışabilen hastalıklar
Solunum sıkıntısına neden olan birçok hastalık respiratuar distres sendromu ile karışabilir. Ayırıcı tanıda mutlaka düşünülmesi gereken durumların başında grup B streptokok (GBS) pnömonileri gelmektedir. Yenidoğanın geçici takipnesi (yaş akciğer sendromu) respiratuar distres sendromu ile benzerlik gösterir.
Metabolik asidoza neden olabilen perinatal konjestif kalp yetmezliği, böbrek yetmezliği, asfiksi, doğumsal metabolik hastalıklar ile konjenital kalp hastalıkları (özellikle siyanoz ve hipotansiyon oluşturan konjenital kalp hastalıkları) oksijen azlığı ve asidoza neden olabileceklerinden, respiratuar distres sendromu ile ayrımları zor olabilir.
Ayrıcı tanıda koanal atrezi, mikrognati, laringomalazi, laringotrakeal obstrüksiyon gibi üst solunum yollarında obstrüksiyon yapan nedenler, göğüs duvarı deformiteleri, mekonyum veya amniyon mayii aspirasyonu, pnömotoraks, pnömomediastinum, pulmoner hemoraji, pulmoner hipoplazi, diyafragma hernisi, sepsis, hiperviskozite ve miyopatiler de göz önünde bulundurulmalıdır.
Respiratuar distres sendromu ayırıcı tanısında düşünülmesi gereken hastalıkları sıralayacak olursak;
- B grubu streptokok pnömonileri
- Yenidoğanın geçici takipnesi (yaş akciğer sendromu)
- Konjestif kalp yetmezliği
- Böbrek yetmezliği
- Asfiksi
- Doğmsal metanolik hastalıklar
- Konjenital (doğumsal) kalp hastalıkları
- Koanal atrezi
- Mikrognati
- Laringomalazi
- Laringotrakeal obstrüksiyon
- Göğüs duvarı deformiteleri
- Mekonyum veya amniyon mayii aspirasyonu
- Pnömotoraks
- Pnömomediastinum
- Pulmoner hemoraji
- Pulmoner hipoplazi
- Diyafragma hernisi
- Sepsis
- Hiperviskozite
- Miyopatiler.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu tedavisi
Respiratuar distres sendromunda tedavinin ana prensibi solunum yetersizliğini kontrol altına almaktır. Tedavi altta yatan nedene yönelik tedavi, destek tedavileri, ventilatör tedavisi ve farmakolojik tedaviden oluşur.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu komplikasyonları
- İntraventriküler kanamalar
- Hipoksik iskemik beyin hasarı
- Nekrotizan enterokolit
- Patent duktus arteriozus
- Hava kaçağı sendromları
- Bronkopulmoner displazi
- Sıvı-elektrolit dengesizliği
- Hipotansiyon
- Anemi
- Pnömoni
- Sepsis
- Prematüre retinopatisi
- Oksijen toksisitesi
- Kalp fonksiyonlarında bozulma
- Akciğer ödemi
- Pulmoner kanama
- Kanama diyatezi
- Ölüm.
RESPIRATUAR DISTRES sendromunun gidişatı ve sonucu
Günümüzde respiratuar distres sendromlu bebeklerin yaşam oranları önemli oranda artmış olsa da solunum veya nörolojik hastalıklar ile iyileşme oranı, temelde doğum ağırlığına ve bebeğin ne kadar erken doğduğuna bağlıdır. Önemli komplikasyonlar arasında kronik akciğer hastalığı, nekrotizan enterokolit ve ciddi intraventriküler kanama sayılabilir. Bu komplikasyonların gelişme riski küçük bebeklerde daha yüksektir.
RESPIRATUAR DISTRES sendromu önlenebilir mi?
En önemli korunma prematüre doğumların (erken doğumların) önlenmeye çalışılmasıdır. Yatak istirahati ve doğum eylemini geciktirici tedavi ile erken doğum önlenebilir ve bebeğin gelişimi desteklenir.