Kulak iltihabı (akut otit media) kulak zarının arkasında bulunan, çekiç, örs ve üzengi kemikçiklerini içeren bir boşluk olarak bilinen orta kulağın en çok bakteriyel veya viral etkenlere bağlı olarak gelişen bir hastalığıdır. Bu enfeksiyon çoğunlukla geniz, gırtlak ve östaki borusunda tıkanıklıklarla seyreden başka hastalıkların – nezle, grip veya allerji –sonucu ortaya çıkmaktadır. Çocuklar yetişkinlere göre daha sık kulak iltihabı geçirirler.
Orta kulaktaki enflamasyon ve sıvı birikimi nedeniyle kulak iltihapları sıklıkla ağrılıdırlar.
Kulak iltihapları çoğunlukla kendiliğinden iyileştikleri için ağrıya yönelik tedaviyle başlanabilir. 0-1 yaş arası çocuklarda görülen kulak iltihapları ve genel olarak ciddi vakalarda sıklıkla antibiyotik tedaviye ihtiyaç duyulur. Kulak iltihabına bağlı uzun dönemli problemler – orta kulakta devamlı sıvı birikimi, kalıcı veya tekrarlayan enfeksiyonlar – işitme sorunlarına ve başka ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Kulak iltihabı semptomlarının başlangıcı anidir. Çocuklarda görülen ortak semptom ve bulgular:
- Kulak ağrısı, özellikle yatarken
- Kulaktan çekme ya da asılma
- Uyumada zorluk
- Normalden daha sık ağlama ve sinirlenme
- İşitmede zorluk
- Denge bozuklukları
- 38oC ya da üzeri ateş
- Kulak akıntısı
- Baş ağrısı
- İştahsızlık
Yetişkinlerde görülen ortak semptom ve bulgular:
- Kulak ağrısı
- Kulak akıntısı
- İşitmede zorluk
Kulak iltihabına bağlı olarak ortaya çıkan semptom ve bulgular bir çok durumun göstergesi olabilir. Kesin tanı ve tedavi önemlidir.
Östaki borusunun önemi
Östaki borusu her iki orta kulak ile burnun arka kısmı olan genzi birbirine bağlayan bir çift dar borudur.
Östaki borusunun geniz ucu orta kulaktaki basıncı düzenlemek, kulak içinde bulunan havayı temizlemek ve orta kulakta oluşan fizyolojik akıntıyı boşaltmak için açılıp kapanmaktadır. Üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı olarak gelişen şişlik, enflamasyon ve müküs östaki borusunda tıkanmaya ve akıntıların orta kulakta birikmesine yol açabilir. Kulak iltihabı semptomlarının temel nedeni bu akıntıların bakteriyel veya viral enfeksiyonlarıdır. Östaki boruları daha dar ve yatay seyirli oldukları ve böylece daha kolay tıkandıkları için kulak iltihaplarına çocuklarda daha sık rastlanılmaktadır.
Adenoidlerin önemi
Adenoidler bağışıklı sisteminde rol oynadıkları düşünülen geniz’de bulunan iki küçük dokudur.
Östaki borusunun açıklığına yakın bulundukları için adenoid iltihaplanmaları ve şişmelerinde bu açıklık kapanabilir ve orta kulak iltihabına yol açabilir. Çocukların adenoidleri erişkinlere göre daha etkin ve büyük olduklarından dolayı bu durum çocuklarda daha sık gözlenmektedir.
İlgili durumlar
Efüzyonlu otitis media orta kulakta bakteriyel veya viral enfeksiyon olmaksızın enflamasyon ve sıvı birikimi olmasıdır. Bu durum kulak iltihabının iyileşmesine rağmen sıvı koleksiyonun kaybolmamasına bağlı olarak meydana gelebilir. Diğer nedenler arasında östaki borusunun disfonksiyonel veya non-enfeksiyöz olarak tıkanması sayılabilir.
Kronik süpüratif otitis media kulak zarı yırtıkları ve delinmelerinde gelişir.
Risk Faktörler
Kulak iltihaplarında rol oynayan risk faktörler:
- Yaş. 6 ay ve 2 yaş arası çocuklar östaki borularının boyut ve şekline ve erişkinlere göre daha zayıf bağışıklık sistemlerine bağlı olarak kulak iltihaplanmalarına karşı daha duyarlıdırlar.
- Çocuk bakım evleri/ okullar/ kreşler. Evde kalan çocuklara göre daha sık enfeksiyonlara maruz kaldıkları için grip olma ve kulak iltihabı geçirme olasılıkları artmıştır.
- 0-1 yaş beslenmesi. Biberonla, özellikle yatar pozisyondayken beslenen bebekler emzirilen bebeklere göre daha sık kulak iltihabı geçirme riski altındadırlar.
- Mevsimsel faktörler. Kulak iltihapları en çok grip ve nezlenin yaygın olduğu sonbahar ve kış aylarında görülürler.
- Düşük hava kalitesi. Tütün dumanına veya yüksek derecede hava kirliliğine maruziyet kulak iltihapları riskini artırmaktadır.
Komplikasyonlar
Sık tekrarlayan ve uzun süreli sıvı koleksiyonları ciddi komplikasyonlara neden olabilirler.
İşitme bozuklukları. Gider gelir tarzda hafif dereceli işitme kaybı kulak iltihaplarında oldukça yaygındır. Bu durum kulak iltihabı iyileştikten sonra düzelir. Sürekli orta kulak iltihabı ve sıvı koleksiyonu daha derin işitme kayıplarına yol açabilir. Kulak zarı ve orta kulaktaki yapısal hasarlar kalıcı işitme kayıplarına yol açabilirler.
Konuşma veya gelişim bozuklukları. Bebek ve küçük çocuklarda meydana gelen geçici veya kalıcı işitme azalmalarında konuşma, sosyal ve gelişimsel becerilerde gecikmeler görülebilir.
Enfeksiyon yayılması. Tedavi edilmeyen veya tedaviye cevap vermeyen enfeksiyonlar komşu doku ve yapılara sıçrayabilirler. Mastoid denilen kulak arkasındaki çıkıntılı yapının enfeksiyonları mastoidit adını alır. Bu enfeksiyon kemiğin hasarına ve irin dolu kistlere yol açabilir. Nadir de olsa ciddi orta kulak iltihapları kafatasında bulunan diğer dokulara, beyin dahil olmak üzere, sıçrayabilir.
Kulak zarı yırtılmaları. Çoğu kulak zarı yırtıkları 72 saat içerisinde iyileşirler. Bazı durumlarda cerrahi müdaheleye gerek duyulabilir.
Tedavi
Çoğu kulak iltihapları antibiyotik tedavisi görmeden 1-2 hafta içerisinde iyileşmektedirler. Semptomların şiddetine göre tedavi değişebilir.
Şiddetli kulak ağrılarında kulağın üzerine yapılan sıcak kompres ağrıyı dindirebilir. Bunun dışında doktorun reçete ettiği ağrı kesici ve antibiyotik hastalığın tedavisinde kullanılabilir. Semptomlar hafiflese dahi antibiyotiğin bitene kadar kullanılması önerilmektedir. Aksi takdirde hem bakteriler ilaca karşı direnç geliştirebilecek hem de hastalık nüks edebilecektir.
Sık tekrarlayan veya yoğun akıntılı kulak iltihaplarında akıntının drene edilmesi doktor tarafından tavsiye edilebilir. Aynı zamanda konuşma ve işitme bozukluklarını erkenden tespit edebilmek açısından dil ve işitme testleri uygulanabilir.
Korunma
Aşağıdaki öneriler kulak enfeksiyonlarına yakalanma riskini azaltabilir:
- Nezle ve diğer hastalıklar, özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak
- Sigara dumanından kaçınmak
- Bebeklerin anne sütü ile beslenmesi
- Biberonla beslenen bebeklerin hafif dik pozisyonda beslenmesi
- Aşılar açısından doktora danışmak (grip ve pnömokok aşısı)