This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
https://tr.scribd.com/doc/39606972/ki%C5%9Filik-kuramlar%C4%B1
03/04/2013
text
original
8
Kişilik Kuramları
Amaçlar
Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ■ Kişiliğin tanımını bilecek,
■ ■ ■ ■
Kişilik kuramlarını birbirinden ayırabilecek, Kişilik kuramlarının özelliklerini bilecek, Kişiliği değerlere göre sınıflandırabilecek, Kişiliğin özelliklerini betimleyip ölçme yolu ile değerlendirebileceksiniz.
İçindekiler
■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■
Kişiliğin Tanımı Kişilik Kuramları Öğrenilmiş Bir Davranış Olarak Kişilik Benlik Kuramları Kişiliği Değerlere Göre Sınıflandırma Kişiliğin Özelliklerini Betimleme ve Ölçme Yolu ile Değerlendirme Özet Değerlendirme Soruları Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Öneriler
■
Ünitenin girişinde bir uygulama bulunuyor. Bu uygulamayı yaptığınız takdirde, kişiliğinizin üç yönü konusunda bir fikre sahip olacaksınız. Umuyoruz bu uygulama sizde, kişiliğin çeşitli yönlerini tam olarak öğrenme konusunda bir merak uyandıracaktır. Günlük yaşantımızda da çok önem taşıyan kişilik konusunu büyük bir ilgi ve dikkatle inceleyebiliriz artık.
Uygulama 1 Aşağıdaki soruları okuyunuz. Her soruyu okuduktan sonra görüşünüzü "Evet" ya da "Hayır" olarak işaretleyiniz. Evet 1. Herhangi bir hayır kurumuna yardım yapmayı sever misiniz? 2. Dişçiye gitmekten korkar mısınız? 3. Yüksek ağaçlara çıkmaktan korkar mısınız? 4. Arkadaşlarınıza çay, kahve gibi şeyler ikram eder misiniz? 5. Yardım etmeniz teklif edilmediği halde, ailenizden birinin işine yardım eder misiniz? 6. Dar bir dağ yolundan otobüs ya da otomobille geçerken korkar mısınız? 7. Kan gördüğünüzde baygınlık geçirir ya da hasta olur musunuz? ( 8. Sizden başka hiçbir kimsenin yardım edemeyeceği bir anda, bir arkadaşınıza yardım yapar mısınız? 9. Eğer büyük bir elmanız olsa, elmayı çok sevmenize karşın, bu elmayı arkadaşınıza isteyerek verir misiniz? 10. Bir dişçi, dişinizde bir çürük bulsa ve dişinizin sinirlerini uyuşturmadan bu çürüğü oyup yerini dolduracağını söylese, bunu yapmasına izin verir misiniz? 11. Genel olarak bir işi bitirinceye kadar o işe devam eder misiniz? ( 12. Alışverişte paranızın üstü verilirken yanlışlıkla fazla para verirlerse farkında olmadıkları halde bunu geri verir misiniz? 13. Bir dersin sınavında düşük not alsanız, izleyen günlerde bunun etkisi altında kalarak yaşamınızı zehir eder misiniz? 14. Yolda para bulsanız, bu paranın sahibini arar mısınız? 15. Bir sınavda sınav görevlisi dışarıdan çağırılsa, yokluğundan yararlanarak kopya çekmeye kalkışır mıydınız? 16. Bir futbol maçına gitmek isteseniz, fakat paranız olmasa bu parayı çalışarak kazanmayı ister misiniz? 17. Bir ödevi mürekkeple yazarken kağıdınıza mürekkep damlasa, ( ikincisini; yazarken yine mürekkep damlasa, üçüncüsünü yazarken yine damlasa dördüncüsünü yazar mıydınız? 18. Kalabalık bir otobüse bindiğinizde, kalabalığın basıncı ile bilet almadan otobüsün gerisine itilseniz, biletçi farkında olmasa bile biletçiye kadar gidip, biletinizi alır mıydınız? ( ) ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ( ( ( ( ) ) ) ) ) Hayır ( ( ( ( ( ) ) ) ) )
- 127 -
ve 10. Asıl olan. yeteneklerinin. inanç gibi değişik yönleri olan karmaşık bir varlıktır. 2. 6. 14. bireyin gösterdiği davranış özellikleridir. 17. tutumlarının. sorulara verdiğiniz hayır cevapları cesaretinizi. Kişilik konusunda araştırma yapan bilim adamlarının görüşlerini inceleyerek daha sağlam bir bilgiye sahip olmak için üniteyi dikkatlice inceleyelim. 9. 13. Kişilik kuramcıları bu- lundukları çağın yenilikçileri olmuşlardır. ■ Kişilik kuramları psikoloji tarihi içinde başkaldırıcı bir özellik taşır. KİŞİLİK KURAMLARI Birey. Şimdi kağıdınızdaki soru sırasına göre yazdığınız "Evet" ve " Hayır" ları karşılaştırın. kişiliğin değişik yönlerine ilişkin büyük bir merak uyandı sizde. Şimdi bunları inceleyelim. kişiliğin kendine özgü ve ahenkli bir bütün olmasıdır. sporculuğu gibi özelliklerinin hepsi o insanın kişiliğini betimlemede önemlidir. Bir cumartesi günü alışveriş yapmak için birçok dükkan gezdikten sonra eve döndüğünüzde bir paketinizi yitirdiğinizi ( ) ( ) ( ) ( ) anlasanız. 2. Bu nedenle psikologlar bireyleri incelemek için birbirlerinden farklı kişilik kuramları geliştirmişlerdir.19. 12. Şimdi. sınavı değerlendirenin size yanlışlıkla fazla not verdiğinin farkında olsanız. Kişiliğinizin cömertlik. 8. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. 11. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları gücünüzü. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları dürüstlüğünüzü gösterir. konuşma tarzının. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları sizin cömertliğinizi. düşünce. ve 19. bir bireyin tüm ilgilerinin. Kişilik kuramlarının özelliklerine değinecek olursak. 1. 15. Bir sınav sonucunda. Kişilik. 7. bu paketi bulmak için bütün gezdiğiniz yerlere gider miydiniz? Bu sorular sizin kişiliğinize ilişkin bazı özelliklerinizi tanımak için hazırlanmıştır. 5. sesi ve konuşma tarzı. KİŞİLİĞİN TANIMI Kişilerden söz ederken "hoş" "canlı" "mutlu" "mutsuz" "iyilik yapan" "güçlü" gibi tanımlamalar kullanırız. ve 20. 4. 18. Burada anlatılmak istenen. dış görünüşü. Bireyin belleği. . tepki hızı. duygu. cesaret ve dürüstlük yönlerine ilişkin bir bilgi edindiniz. 3.128 - . 16. 1. direnme süresi. bunu ilgililere söyler miydiniz? 20.
İd. Yaşamın ilk günlerinde çocuğun kişilik yapısı. İd(o): Kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Bu gerilimden . 2. en ilkel.■ Kişilik kuramlarının genel yaklaşımı işlevseldir. Bu dönemde çocuk. Bireyin en kaba. bir dakika bile bekleyemez. ■ Kişilik kuramcıları davranışların çeşitli yönlerini.129 - . ego. zevk ilkesine göre işler ve hiç geciktirilmeden bütün isteklerinin yerine getirilmesini bekler. superego'nun birleşiminden oluşmaktadır. sonucu ne olursa olsun arzusunun hemen yerine getirilmesini ister. Bu ilkel kalıtımsal dürtülerden ikisi cinsiyet ve saldırganlıktır. denetleme ya da düzenleme olanağına sahip değildir ve çevresiyle baş edebilme konusunda kendisinin bakımını üstlenen kişilerin egolarına tümden bağımlıdır. Freud'a göre bireyin kişiliği id.1. Güdülerin. İd nesnel gerçeklerden bağımsız. bunların ölçümü. organiz- manın uyumunda etkili olan faktörlerin araştırılması. değerlendirilmesi ile ilgilidir. İd. daha çok. boşalım arayan içgüdüsel dürtülerle yüklü id’den oluşur. bu dürtüleri erteleme. ■ Kişilik kuramcıları insan davranışlarında güdülere önem vermişlerdir. öznel bir yaşantı dünyasıdır. İd. kalıtımsal dürtü ve arzularını içerir. davranışlarımızın altında yatan psikolojik enerjinin kaynağıdır. Davranışların yaşam süresince yine birbiri ile bağlantılı olarak geliştiğini vurgulamışlardır. istek. bekletilmeyi sevmez. bireyin yaşamında ve ruh sağlığında etkili olan faktörlerin belirlenmesi.İd. Kişilik kuramcıları ortalama bireyin birey psikolojisi ile ilgili en genel sorunları ve bunların yanıtlarını araştırmışlardır. gereksinim ve davranışları anlama ve çözmede anahtar rolü olduğuna inanmışlardır. Fazla enerji birikimine katlanamaz ve bu organizmada gerilim yaratır. Freud'un Kişilik Kuramı (Yapısal Kuram) Sigmund Freud (1856-1939) kişiliğin gelişimini. Sizin istediğinizi yapmayan kişiye karşı saldırganlık duygularını davet eder. ■ Kişilik kuramcılarının büyük çoğunluğu insanın doğal ortamında ve doğal davranışları içerisinde ele alınması gerektiğini savunmuşlardır. derinlemesine ele alma ve analiz et- mek yerine. Değinilen sorunlar. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlamıştır. daha çok bütünü yeniden görme ve birleştirme yoluna gitmişlerdir.
Ego’da hazlar yerine gerçekler egemendir. bizi engelleyen kim olursa olsun ona saldırırdık. birey toplumun kural ve değerlerinin dışına çıkabilir. Haz prensibi burada geçerli değildir. Bu ilke ile hareket ederken id. hapşırma ve göz kırpma örneklerinde olduğu gibi doğuştan var olan otomatik tepkilerdir. kendi istediğini elde etsin. Ego’nun görevi uyum sağlamaktır. Süperego toplumun yasalarını kapsar. süperego veya dış dünyaya teslim ederse uyumsuzluk meydana gelir. İd bize hakim olsa ve hep onun etkisi altında hareket etsek canımızın çektiği herşeye atılır. fakat toplumun da düzeni bozulmasın. Normal insanda birincil sürecin en iyi örneği. enerji birikimini bir an önce boşaltmak ister. buna id’in haz ilkesi denir. Süperego. yürürken önümüzdeki insanları iter.130 - . Süperego: Temel güdüleri ifade ederken. Bu kurallar çocukların davranışlarının ödüllendirilmesi veya cezalandırılması yoluyla büyükler tarafından çocuklara anlatılır. bizim adımıza düşünen doğru ve yanlışı kararlaştıran. Süperego. acıdan kaçınma ve haz duyabilme amacıyla iki süreçten yararlanır: Refleks eylemler ve birincil süreçler. Kısacası çocuğun sorumluluk ve ahlaki duygularını . bir psikolojik tepki biçimidir. Doğuştan varolan ve zamanla gelişen ego insanın biyolojik yapısına ters olan veya gerçeklere uygun düşmeyen eylemleri bilinçaltına bastırır. Birincil süreç ise. koruyan bizim yerimize karar veren anne-babalarımızın emir ve yasaklarından ibarettir. Gücünü id’den alır.1. Gördüğünüz gibi ego akılcı ve pratiktir. Gerilimi boşaltmak için. Refleks eylemler. Şekil 8. zamanla ailelerin ve toplumsal kontrol mekanizmasının yerini alan bir ideal benlik haline gelir. istediğimiz kişileri döver. Ego Bilinç Bilinçaltı İd Freud'un Kişilik Modeli Ego (Ben): İd’i denetleyen yapıya ego denir. Ego burda devreye girerek bu sorunlara çözüm yolu bulma çabasındadır ki. önce bunu ortadan kaldıracak objenin ya da kişinin bir imgesini oluşturur. Doğuşta varolmayan ve ancak gelişmeyle beliren süperego içimizdeki yargıçtır. Eğer ego gücünün büyük bir bölümünden vazgeçer veya gücünü id.kurtulabilmek için id. İd ise mantığı hesaba katmaz ve pratik değildir. Bunun sonucu olarak çocukta zamanla süperego gelişir. çoğu kez isteklerin ve ihtiyaçların anlatım bulduğu rüyalardır. Bu tepkiler insanın Superego gerilimini derhal giderirler. bir inanç uğruna herşeyi yapan ego’dur. Ego. bizi kollayan. kişiliğin gerçekçi yürütme organıdır. Sevdiği için herşeyi yapan.
Libidonun gelişme dönemlerine psikoseksüel dönem denir. Freud’a göre içgüdüler doğuştan vardır.131 - . . Çocuğun bedeni libidoya doyum sağlayabilecek niteliktedir.oluşturur. Bu doyum bir çok dönem geçirerek toplumsal bir nitelik kazanır. Ego da bu boğuşmada denge sağlayıcıdır. Böylece süperegonun bir bölümü bilinç dışına itilir. sürekli olarak bir amaca yönelik davranmasını sağlayan içsel güce denir. psikoanalitik görüş kişiliğin temelinin çocuklukta yani üretken olmadan önceki çağda atıldığını savunur.2. İyi gelişmiş bir süperego otomatik olarak bilinçaltında id’in güdülerini kontrol eder. bilinçaltında bulunan id ve süperego burada sürekli boğuşma halindedir. İçgüdüsel Kuram Libido (içsel enerji) ve gelişimini ele alan kurama içgüdüsel kuram adı verilir. Çocuk dünyaya geldiğinde libidonun gücüyle davranışta bulunmaya başlar. Süperegonun bilinçte kalan parçasına biz vicdan diyoruz. Bir canlı türünün öğrenme gerekmeden örgütlü. İçgüdüler gelişmeyle ayrışır. Süperegonun temel işlevlerini özetleyecek olursak: ■ İd’den gelen içgüdüsel dürtüleri bastırmak ve yönlendirmek (özellikle hoş karşılanmayan cinsel ve saldırgan dürtüleri) ■ ■ Ego’yu gerçekçi amaçlar yerine törel amaçlara yönelmeye ikna etmek Kusursuz olmaya çaba göstermek. 2. Bu nedenle ego bazen ide bazen süperegoya yardım eder. İçgüdülerin gelişmesi altı yaşına kadar olduğundan. İdeal benlik zamanla ego tarafından bilinçaltına doğru itilmeye başlar.
Bu durumda erkekte oedipus. Bunun yerine çok konuşan.132 - . Çatışma. düşünce bozuklukları gibi ruhsal bozuklukların görülebilir. 2. ■ Geç Dönem: Ego oluşmaya başlar.2. açgözlülük. Bu dönem süperegonun gelişmesinin son aşamasıdır. çocuğun zevk aldığı en baskın davranışlardır. bağımlılık pasiflik. Erken ve geç dönem olmak üzere ikiye ayrılır. Çocuk bu dönemde emmekten daha fazla dışkılamadan. Bu dönemde saplantılar ileri yaşlarda oral karakter adını verdiğimiz. toplum ve çevre tarafından büyük ölçüde etki söz konusudur. Bu aşamada ailenin tuvalet eğitimi üzerinde hassaslıkla durması gerekir. algılamaları ağız bölgesinde odaklanır. ■ Erken Dönem: Emme ve yeme. . Bebeğin ihtiyaçları. ruhsal gelişmenin bir parçasıdır. Yani cinsel sapmalar ortaya çıkar.3. kız çocukta elektra karmaşası ortaya çıkar. otorite sorunu veya alışagelmiş kadın ve erkek rollerinin reddi gibi saplantılara yol açabilir. suçlayan. bireyde cinsel rahatsızlıklar. kınayan bir tip oluşur. cimrilik ve başkalarına acı vermek. altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan meydana geldiğini belirtir. Bu durum çocukta bir çatışma yaratır. Süperego gelişmediği takdirde. Oedipus karmaşası. Burada ilk saldırganlık belirtileri ortaya çıkar. Yani burda doğum kaynağı ağız. anal uyarılmadan zevk alır. Fallik Dönem Dört ile altı yaş arası cinsel gelişim fallik dönem olarak adlandırılır. Çünkü bu konudaki tabular ileride anal saplantılara yol açabilir.2. çocuğun kendi eğilimleriyle anne babanın eğitimi arasındadır. bu erken dönemdeki saldırganlık belirtileri niteliğini değiştirir.1. eşcinsellik.2. sakız çiğnemek gibi eğilimler bu çağın ileri yaşlara uzantısıdır. Oral Dönem Doğumda başlar. Anal Dönem Bir buçuk ile üç yaş arasındaki döneme anal dönem denir. dudaklar ve dildir.Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıkların. gibi bazı sendromların ortaya çıkmasına neden olur. bir buçuk yaşına kadar sürer. annenin ve çevrenin uyarması ve eğitim yoluyla denetim altına girer. Önceleri kendiliğinden yapılan dışkılama. 2. 2. sigara içmek. Bu dönemin saplantılarının sonucunda bireyde inatçılık. Büyükler için bu durum bir sorun olarak kabul edilip çocuklara aşırı baskı yapılırsa bu durum çocuklarda kaygı yaratır.2. Çocukların dikkati tamamen cinsel organlarına yöneliktir.
kuramı bilen farklı bireylerden yukarıdaki sözünü ettiğimiz kişilik tiplerine örnek vermelerini istemiştir. Abartmayı sever. Obsesif Tipin Özellikleri Eleştirir. Obsesif. oldukça yüksek bir ilişki göstermiştir. “Erotik tip” Freud’un tanımıyla “sevgi kaybetme” korkusuyla yaşar ve özellikle kendisinden sevgiyi sakınanlara bağımlı olarak yaşar. “Obsesif”. İlgili karikatürleri de incelediniz.2.1: Erotik. Düşününüz. Kendisinden memnundur. kişiliği oluşturan İd. ego ve süperego’ya ilişkin bilgileri edindiniz. Uygulama 2 Freud’un kuramına göre. Kalifornia’da yapılan bir ankette H. ego ve süperegonun işlevleri ne oluyor.133 - .3. “Narsist tip” ise kendini yaşatma ve devam ettirme savaşındadır.Peskin. “Obsesif tip” vicdanıyla mücadele eder. Bu üçlüden herhangi birisi daha etkin olduğunda aşağıdaki üç kişilik tipi ortaya çıkar. Narsist Tiplerin Özellikleri Erotik Tipin Özellikleri Başkaları ile olmayı sever Kalabalığı sever Kendisini ve başkalarını. Freud'un Kişilik Tipleri Sınıflaması İd. Farklı bireylerin ayrı ayrı yapmış oldukları tanım. “popüler”. Bu bulgular.1 de “Erotik”. ego ve süperegonun bireyin kişiliğindeki farklı yansımaları psikoanalitik kuramın temelidir. . Çizelge 8. “toplumsal baskı” gibi değerlerle ölçer. Freud’un kişilik tiplemesi konusunda uzmanların fikir birliğinde olduğu kanıtlamıştır. şüphecidir Kolay kolay etkilenmez Obsesif ve rasyonel olmakla övünür Basit olayları karmaşık bir biçimde yorumlar Narsist Tipin Özellikleri Kusuru başkalarına atar Başkalarıyla ilişkilerinde kendini beğenir Kendisiyle ilgili endişelerinin farkında değildir. Çizelge 8. Sizin de yer yer başkalarına karşı saldırganlık duygularınız oluyor mu? Bu durumda sizi frenleyen duygularınız nasıl devreye giriyor. “doğru olanı yapmak”. “Narsist” kişiliklere uygun olan ve olmayan karakteristik özellikler yer almaktadır. Bu olayda id.
sessiz bir kişiliğe sahiptir. ■ Duyusal içe dönük: Son derece öznel bir tiptir. Soyut işleri tartışabilir. Fakat içi tutkularla dolup taşar. Duygu ağır basmaktadır. Ama her zaman bir tanesi ağır basar. Olguları kesinlikle kuramlara yeğler. Dış dünyaya yönelmiştir. Hava iyi olduğunda kendini iyi hisseden kötü olduğunda ağlayacakmış gibi hisseden bir yapıya sahiptir. Her bireyde bu iki eğilim birarada bulunur. Dışa dönük tip ise dış dünyaya açık bir kişiliktir. Yasa ve ahlak gibi konularda çok sertleşebilir. Bunlar: ■ ■ ■ ■ Duyuş: Duyu organlarıyla (görme. Her insanda kişilik ya içedönük. konuları duygu aracılığı ile gözden geçirir. Kapalı. hareket halinde olan ve aynı zamanda kendi kendini düzenleyen bir sistemdir. Jung. Söz konusu olan herşey derinlerde oluşur.134 - . Bu mühendis veya doktor tipidir. Jung da bireyleri sınıflamaya çalışmış. Hissetme: Kendisini ve başkasını değerlendirme yeteneğidir. Uyaranları çevreden gelir. Jung bundan hareketle sekiz tür içe ve dışa dönük tip tanımlamıştır. ya da dışa dönüktür. Kişilik gelişiminde ırk ve soya çekim kavramları oldukça önemlidir. JUNG'UN KİŞİLİK KURAMI Jung’un ruh kavramı dinamik. ■ Duygusal içe dönük: Bu kimsenin duygularını kavrayabilmek için büyük bir çaba gerekir. Bu sistemi canlı tutan ruhsal enerji libido’dur. koku. Kolaylıkla etki altında kalır. Tepkisi de dış gerçeğe bağlı değilmiş gibidir. Herhangi bi etkinin onda ne tür bir tepki yaratacağını öngörmek olanaksızdır. ■ Düşünen içe dönük: Kendini gözler ve genellikle soyut fikirlerin etkisinde kalır. Dışa vuran hiçbir heyecan belirtisi yoktur. bireyi kendini yenilemeye çalışan ve yaratıcı bir gelişim içinde bulunan bir varlık olarak görür. Sezgi: Bilinçli olarak kavrananın dışında gerçeğin farkedilmesidir. Katı olabilir. işitme. algılama. İçe dönük tip kendi içine kapanık ve dış dünyanın etkisini kabul etmeyen bir tiptir. tat) algılamadır. . Jung’a göre kadınların çoğu bu gruba girer. fikirleri içsel olarak izler. ■ Düşünen dışa dönük: Dış ve somut dünyaya yönelir. Somuta yönelebilme gücüne sahip olmasına karşın. içe dönük-introvert ve dışa dönük. Jung kişiliğin dört ana işlevini de tanımlamıştır. ■ Duygusal dışa dönük: Son derece toplumcudur.extravert diye ikiye ayırmıştır.3. sakin ve pek kuşkulu bir hali yokmuş gibi gözükür. Düşünme: Mana ve kavrayıştır. Yüzünde umursamazlık maskesi taşır. sürekli.
Mistik ve ölümsüz şair tipini canlandırır. Bu yaşantılar oldukça güçsüzdür. Bir denemeden diğerine kolayca geçer. ama bu isimler sürekli olarak bilinç düzeyinde bulunmazlar. kişisel bilinaltı. güzel kadınlar gibi somut şeyleri görür. kimliğin ve tutarlılığın sürdürebilmesini sağlar. seziş ve düşünme işlevleri vardır. fikirlerinin güzelliğine inandırma çabası içine girebilir veya kimsenin onu anlamadığına karar verir. duygu. Burada bilince hiç ulaşamamış ya da ulaştıktan sonra çatışma yarattığı için bastırılmış ve geri gönderilmiş yaşantılar bulunur.1. bugün. düşünce ve duygulardan oluşur. Birbirine bağlı olan bu sistemlerin. kollektif bilinçaltı ve arketiplerdir. 3. ■ Sezgisel dışa dönük: Sezgiyle doğar ve yaşar. kendilerine gerek duyulduğunda kolayca bilince ulaşırlar. Hiçbirşey için kendini üzmez. zayıf olanlar geri çevrilir. Ego.■ Duyusal dışa dönük: Salt bir gerçekliğe ve nesnelliğe sahiptir. 3. . Bu sistemler sürekli etkileşim halindedir. Güçlü yaşantılar egonun kapılarını zorlayarak bilince ulaşır. ne giymesi gerektiğini.2. iyi cins bir şarap. Kişisel bilinçaltında depolanan yaşantılar rüyalarda da ortaya çıkar.3. Bilinç düzeyindeki algılardan. politikada başarılı olur. Sokaktaki rastladığımız insanların büyük bir bölümü bu gruba girer. bir insan dostlarının isimlerini bilir. Gerçekte egoyla bilinç arasında iki yönlü bir trafik bulunur. ■ Sezgisel içe dönük: Kendisini rüya aleminde görür. 3. Hayal sınırsızdır. Son olarak da bunların bileşimi olan bütünleşmiş kişiliği oluşturan benlik vardır. bir anıyı ya da bir duyguyu seçmedikçe kişi bunların varlığından haberdar olmaz. Ego. borsa oyununda. Örneğin. Kişisel Bilinçaltı Ego’ya komşu olan bölgedir. Bu sistemler ego. içedönüklük-dışadönüklük tutumları. Ego son derece seçicidir. Bunu bilinçsizce yapar. Jung'a Göre Kişilik Yapısı Jung’a göre kişilik birbirleriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluşur. Başkalarını. Bu tür erkek ticarette. bir düşünceyi. gerektiğinde oraya gelirler. Bu tipteki insan kendisine uygun düşen toplumsal çevreyi. Ego Ego bilinçli zihin örgütüdür. Kişisel bilinçaltı içeriğinin bazı kısımları. nasıl konuşulacağını hissederek bilir.1. kişiliğin.1.135 - . Egonun seçiciliği sayesinde biz. anılardan. dünküyle aynı insan olduğumuzu hissederiz. Başarmak için herşeyi dener. Ancak olaylarda.
Erkeğin tam anlamıyla erkek olmadığını ileri sürmek çelişik ve rahatsız edici olabilir. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maske ya da takındığı kimliktir. Kalıtımsal bir nitelik taşır. semboller ile belli bir biçimde algılama ve bu algılamaya uygun bir biçimde davranmaktadır.3. hatta hoşlanmadığımız kişilerle birlikteyken bile dostça takındığımız tutumlar çıkarlarımızı korumak için takındığımız tutumlar. duygusal yönü güçlü. kalıtımla gelen evrensel bir düşünme biçimidir. kimisine istek duymaz. Ancak biri diğerinden daha baskın olarak salgılanmaktadır. Jung'a göre Batman ve Joker Birer Arketiptir ve İyiyle Kötüyü Temsil Ederler dan da etkilenir.2. . Kadın animusun gücü sayesinde erkeği anlayabilir. Kollektif Bilinçaltı ve Arketipler Kollektif bilinçaltının içeriği.1. Deneyimlerden oluşmuştur. İnsanlarla iyi geçinmemizi. Erkek buna göre seçim yapar. insanın yaşamı süresince. sonra bu kavram gerçek anne ile özdeşleşir. kız çocukta animusun yaşadığı kişi babadır.3. ■ Anima ve animus: Fizyolojik olarak bir kişi gerçekte iki cinsellidir. buna örnek gösterilebilir. Arketip. Çocuğun annesiyle olan yaşantısınResim 8. Arketip. Kollektif bilinçaltında bulunan belli başlı arketipler şunlardır: ■ Persona: Persona toplumun onayını sağlamak amacıyla. Kollektif bilinçaltında insanın insan olma evresine ulaşmadan önce geçmişinden getirdigi gizli bellek kalıntıları vardır. Erkek çocukta animanın ilk yansıdığı kişi anne. Her iki cinsin hormonları birlikte bulundurur. Jung’a göre her erkekte doğuştan bir kadın imgesi vardır ve o erkeğin bilinçdışında bazı değerlerin oluşmasına neden olur. Örneğin anne arketipi önce bir anne simgesini oluşturur. kimi kadını beğenir.136 - . Animus kadınlarda erkeklerdeki animanın karşılığıdır. Jung’un kollektif bilinçaltı kavramında arketiplere rastlamaktayız. Bu kişinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunludur. hiçbir zaman bilinçte yaşanmamıştır. Erkeğin dişi arketipi anima dır. Yani kadının erkek arketipidir.
kişiliğin özgünlüğüne önem verir. çaresizlik içindedir. anlam kazandıran bir sistem olarak açıkladı. Birincisi sosyalleşme.137 - . Gölgenin reddedilmesi kişiliğin sönük kalmasına neden olur. Birey bilinçli bir varlıktır. 2. Davranışlarının bilincindedir. çeşitli özellikleri ve değerleri ile her bireyin tek ve kendine özgü olduğuna inanır. 2. çevreye olan bağımlılığından ötürü. Bu ilişki biçimi. cinsel içgüdüye daha az önem verdi. ikincisi de asimilasyondur. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. Her bireyin davranışları diğerlerinden yaşam biçiminin özellikleri ile ayrılır. Alfred Adler'in Kuramı Adler’e göre insan sosyal bir varlıktır. Eric Fromm’a göre psikolojinin temel sorunu bireyin toplumla. davranışın sosyal belirleyicilerinin önemi üzerinde durdu.■ Gölge: Jung insanın kendi cinsiyetini temsil eden ve kendi cinsinden olan kişilerle ilişkilerini düzenleyen arketipe gölge adı vermiştir. öğrenme ve toplumsallaşma süreçleri sonunda edinilir. Sürekli üstün olma peşindedir. Sosyalleşme. kişiliğin temeli ve esası olarak kabul etti. Kişiliğin emsalsizliğini önemsemedi. Çocukluk dönemindeki yetersizliğinden. Adler kuramına göre kişilik. Yaşamı boyunca da bireyler üzerinde üstünlük kurmak ve gücünü kanıtlamak için çaba gösterir. içe çekilmeye ve yıkıcılığa dönüşebilir. . Gölge ısrarcıdır. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. Adler. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünün ortak ürünüdür. bilinci. Eric Fromm'un Kişilik Kuramı Kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. Adler’e göre. bireyin kendisine.Fromm’a göre bireyin çevre ilişkileri iki yöndedir. her insanın varoluşunda bir eksiklik duygusu vardır. dünya ile ve kendisiyle nasıl bir ilişki kurduğunun incelenmesidir.6. Ego ve gölge işbirliği yaptıklarında kişi kendi yaşamını dolu hisseder. Kusursuz bir kişi olmak ister. sembiyotik ilişkilere. Sosyal ilgi doğuştan vardır. bireylerin yaşantılarını yorumlayan. Kişiliğin merkezi bilinçtir. ancak diğer insanlarla ve sosyal kurumlarla olan ilişkiler bireyin yaşadığı toplum tarafından belirlenir. Kalıcı olan kişilik. Yaratıcı kendilik kavramını.5. Adler.
hatırlama. korkudan kaçar. Bunlar: ■ ■ Alıcı eğilim: Birey çevresinin ona yardım etmesini bekler. Birey yalnız olmak istemez bir başka kişiye zarar vererek veya bunun tam tersi kendine zarar vererek güvensizliğinden kurtulmaya çabalar. Üstelik de bunun hakları olduğuna inanırlar. bireylerin somut ve soyut bütün “nesneleri” toplama ve kullanma biçimlerini kapsar. 2. Herşeyi başkalarından bekler. bireyin toplumsal ilişkilerde başkalarına bağımlı olmasıdır. Dış dünya onun için tehlikelidir.138 - . Birey güvenlik arar. Yapıcılığa ve başkalarına yararlı olma en önemli amacıdır. . ancak insan bir ya da daha fazla sayıda kişiyle ilişki durumundayken ortaya çıkar. ■ Üretici: Bu eğilim olumlu olan tek kişilik türüdür. toplumsal tutumların pasif ve aktif biçimleridir. cinsellik gibi pek çok ihtiyaçları feda edebilir. organizmadan kaynaklanan algılardan çok. Yıkıcılıkta ise. Harry S. Kişiliğin yapısal örgütü. Sullivan'ın Kişilik Kuramı Sullivan. Algılama. hayal kurma ve tüm diğer süreçler bireyin ilişkilerini içerir. bireylerarası ilişkilerin ürünüdür. Bunlar emniyet duygusu ve doyumdur. “Ben sizin istediğiniz gibiyim” mesajını verir. Assimilasyon ise. Ona göre birey. ■ İstifleyici: Burada birey toplayıcıdır. Üretir. saldırganlıkla gücünü kanıtlamaya ve güven kazanmaya çaba gösterir. Sömürücü eğilim: Bunlar hayatlarını başkalarını sömürmekle geçirirler. emniyet ve doyum sağlamak için yiyecek. Bireyin temel amacı.8. giyecek. ■ Pazarlayıcı: Birey başarılı olmak için kendini sürekli olarak pazarlama davranışı gösterir. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunmuştur. Korku ve güvenlik aynı temel ihtiyacın iki kutbudur. para. Çeşitli assimilasyon türleri vardır. 2. İçe çekilmede birey kendi ortamını güvenli bir ortam haline getirmeye çalışır. tehlikeden uzak ve emniyet içinde bir yaşam istemesidir. başkalarını sever. İçe çekilme ve yıkıcılık.Sembiyotik ilişkiler. Kişilik.7. düşünme. Kendini korumak için herşeyi biriktirmek ve saklamak eğilimindedir. yaratıcıdır. Birey korkmadan yaşamak ister. Karen Horney'in Kişilik Kuramı Horney’e göre bireyin yaşamında iki temel eğilim kişiliği yönetir.
Cattell. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirilmiştir (Şekil 8. Cattell. çeşitli davranış değişkenleri arasındaki bağların ve bağımlılıkların ölçüldüğü istatiksel bir yöntemdir. Okumak. Eysenck'e göre kişilik yapısı. Zor arkadaş edinirler. müzik gibi uğraşılardan hoşlanırlar. Güvenilir değillerdir. Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır.Gülmeyi. Faktör adını verdikleri davranış değişkenleri büyük insan gruplarının çok yönlü ölçümü ve sayısal puanlanması sonucunda belirlenir. kişiliğin bireyin belirli bir ortamda ne yapacağını belirleyen etmenler bütünü olduğunu söylemiştir. resim. Puanlar. Bireylerle ilişki kurmazlar. Daha sonra bu puanlar yardımıyla ve faktör analizi yöntemiyle değişik ilişkiler irdelenir. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. Bu yöntemlerin önde geleni ise Faktör Analizi dir. Bireylerle birlikte bulunmaktan hoşlanırlar. Çok konuşur. Kolay ilişki kurar. eğlenmeyi severler. Dışa dönük olanlar. İnsanlardan kaçar. kendi başına kalmak isterler.). öteki ucunda da dışa dönüklük. test. Saldırgan davranışları çok fazladır.1. şakadan hoşlanırlar. çevreye karşı kapalıdır. çabuk arkadaş edinirler. birbirinden bağımsız. Bu değerlendirmeler sayısal yöntemlerle elde edilir. soru cetvelleri. anketler veya davranışı değerlendiren diğer kaynaklardan sağlanır. Faktör Analizi. hareketlidir. insancıl ve cana yakındırlar. Kendi başlarına kalmaktan. Heyecan veren olaylardan hoşlanırlar. Günlük yaşantıları ciddiye alırlar. istatiksel çalışmalar üzerinde durmuştur. sessiz.139 - . Cattell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. Kurdukları toplumsal ilişkileri sınırlı ve dengeli olarak sürdürürler. Cattell ve Eysenck'in Kişilik Kuramı Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bu kuram. dikey boyutun üst ucunda nevrotik. . İçe dönük olanlar.2. Yaşama bakış açıları karamsardır. okumak ve çalışmaktan hoşlanmazlar. Gennellikle tasasız iyimserdirler. Neşeli.9. Yatay boyutunda bir ucunda içe dönüklük. kişilik gelişimi ve yapısında öğrenmeyi etkilemesi açısından çevrenin son derece önemli olduğunu ve çevre etmenleri içinde de en önemlisinin aile olduğunu vurgulamıştır. Faktör kuramcıları büyük insan grupları üzerinde çalışırlar ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanlarını saptarlar. yazmak.
Sadece bu kavramların bireyin davranışlarında önemli rol . 3. Bandura ve Rotter’in yaklaşımıdır.140 - . Eysenck'in Kişilik Boyutları Şekil 8. Skinner. alt ucunda normal kişilik yapısı bulunur. tedirginlik. düşünceli hareket gibi nitelikler yer alır. Bunlar: Miller ve Donald.'in üst ucunda nevrotik. kaygı. Normal tipte. duyarlılık. alınganlık ve çabuk tepki gibi özellikler bulunur.1. Öğrenme açısından kişiliği açıklayan yaklaşımlar vardır. Freud’un ortaya koyduğu kavramlara itiraz etmemişlerdir. dengeli ve düzenli duygular güven duygusu. Nevrotik tipte.1. Miller ve Donald Freud’un koyduğu kişilik kavramlarının öğrenme süreçleri ile açıklanabileceğini vurgulayan ilk Amerikan psikologlardır. Miller ve Donald.Nevrotik Hırçın Kaygılı Katı Temkinli Kötümser Ketum Antisosyal içe dönük Sessiz Pasif Dikkatli Düşünceli Geçimli Kendini kontrol altında tutan Güvenilir Sakin Alıngan Huzursuz Saldırgan Çabuk heyecanlanan Değişebilen Fevri İyimser Atak Sosyal Dışa Açık Konuşkan Sorumluluk alan Kolay geçinebilen Canlı Tasasız Önder Dışa dönük Normal Şekil 8. ÖĞRENİLMİŞ BİR DAVRANIŞ OLARAK KİŞİLİK Amerikan psikologları kişiliğin “öğrenme tarihçesini yansıtan davranış alışkanlıklar”ından başka bir şey olmadığını söylemişlerdir. aşırı ve değişken duygular.
Skinner ise. Olumlu bir benlik bilinci geliştirebilmemiz için koşulsuz sevgi içinde yetişmemiz gerekir. Eğer çocuk alacağı ödülü beğenmiyor ise veya isteksiz ise ders çalışmaz. ama çalışsa bile bu ödülü alamayacağını biliyorsa (düşük beklentisi varsa) o zaman da ders çalışmaz. öğrenmenin sosyal yönüne. Örneğin çocuk ödül almak istiyor. bireyin doğasına iyimser bakan psikologların başında gelir. . algılamalarını ve kanaatlarını içerir. Mantıklıdır. Burada en önemli olan birey öğrenmesinin başkalarını gözleme yoluyla oluştuğudur. kendisi için ve kendi başına kararlar verebilir. Bu yönden benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. özellikle bir kimsenin diğerini gözleyerek taklit etmesine önem vermiştir.141 - . Benlik ve kişilik bütünlüğüne sahiptir. Bandura.oynadığını vurgulamışlardır. Hem biyolojik yapısı hem de çevre tarafından etkilenir. doğruyu ve yanlışı en iyi biçimde değerlendirir. kişi doğduğu andan itibaren başından geçen sayısız olaylar ve çevresindeki kişilerin etkisiyle yavaş yavaş oluşur. BENLİK KURAMLARI Kişiliği ve davranışları etkileyen faktörlerden biri de benliktir. Her yaşantı her baştan geçen olay benliğe katkıda bulunur. Rotter daha bilişsel bir yaklaşımla beklenti ve değer kavramlarına önem vermiştir. Roger benlik bilincine önem verir. Değişme yeteneğine sahiptir. Roger’a göre birey. Televizyonun çocuklar üzerine etkisiyle ilgili deneyler. Örneğin. 4. davranış ortaya çıkmaz. Bir bireyin benlik bilinci onun kendisiyle ilgili düşüncelerini. klasik ve edimsel koşullanmanın kişiliğin temelinde yattığını ifade eder. Kendi dünyasını gerçek olarak görür. Benlik. çocuk ders çalıştığında kendisine ödül verileceğini biliyorsa. Benlik bireyin kendi kendini görüş ve kavramasıdır. o istediği ödülü elde etmek için ders çalışır. Bandura’nın gözleme yoluyla öğrenme kuramını destekler sonuçlar vermiştir. o kişinin o durumdaki davranışını belirler. Benlik acı ve tatlı birçok yaşantılar sonunda öğrenilen ve heran gelişmeye devam eden bir kavramdır. Bir kimsenin belirli bir durumda bir davranıştan beklediği sonuç ve sonuca verdiği değer. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Özgürdür. Carl Roger. Belirli bir durumda beklenti ya da değerden biri çok düşükse. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. İç odaklarının etkisinde davranır.
Spranger. çoğu insan için bir anlık bir yaşantıdır. Roger. Kendini gerçekleştirme. kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder Yaşamın getirdiği olayları tam anlamıyla yaşayarak tadını çıkarma eğilimindedir Kendiliğinden hareket eder Yaratıcı bir biçimde davranabilir Kendine ve yaşama gülebilir İnsanlığa değer verir Son derece yakın birkaç dostu vardır Yaşamı bir çocuğun gözü ve kalbiyle görüp yaşayabilir Gerektiğinde çok çalışır ve sorumluluğun farkındadır Dürüsttür Çevresinin farkındadır. Bireyin gösterdiği davranışla benlik bilinci arasında bir farklılık varsa o zaman kaygı ortaya çıkar. baskın değerleri olduğudur. birey ne yaparsa yapsın. onun sevgi ve saygıya layık olduğunu kabul eden anlayışın ürünüdür. Farklılık ne kadar büyükse.142 - . kaygı da o kadar kuvvetli olur. Bireyler alt basamaktaki ihtiyaçları giderir gidermez üst aşamadaki güdüleri doyurmaya yönelir. KİŞİLİĞİ DEĞERLERE GÖRE SINIFLANDIRMA Kişiliği değerlere göre ayırmak için çeşitli sınıflandırmalar yapılmıştır. (Daha önce Maslow’un kuramı güdülenme ünitesinde işlenmişti. Maslow’un kuramında benlik bilinci önemli bir yer tutar. bireyin kendini aldatmaya başlamasıyla kaygı düzeyinin artacağını ve zamanla bireyin bilincinin temelinden sarsılacağını söyler. Spranger (1928) tarafından ortaya atılmıştır. insanları altı ideal “Değer Tipi”ne göre sınıflandırmıştır: . Burada ana fikir. Maslow’un kendini gerçekleştirmiş bir kişide gördüğü özellikler şunlardır: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Gerçeğin bilinen ve bilinmeyen yönlerini doğru olarak algılar Gerçeği.) Güdüler basamaklı bir yapı gösterir. her bireyin bir bütün olarak kişiliğini biçimlendiren bir hayat felsefesi. Koşulsuz sevgi içinde büyüyen kişilerin benlik anlayışları güçlü ve olumludur. Bazı insanlar uzun zaman bu anı yaşayabilirler.Koşulsuz sevgi. Böyle bir kuram. Sürekli çevresini araştırır ve yeni şeyler dener Savunucu değildir 5.
5. Kuramdan çok pratikliği sever. Ekonomik İnsan Yararlı olan nesnelere aşırı derecede ilgi gösterir. 5. Politika veya benzeri etkinliklerde her zaman güçlü ve lider olmayı ister. 5. Sıcak ve insancıl görünümlüdür. Uygulama 3 Spranger’ın insanları ayırdığı altı ideal değer tipini okudunuz. Sosyal İnsan Sosyal insan diğer insanlarla ilişkilere önem verir. Politik İnsan Politik insan için güç önemlidir. Başkalarının işleri ile ilgilidir. Estetik İnsan Şekil.4. Estetiğe önem verir. estetikten çok kullanışlılığı sever. . gözlemeye ve sonuçlandırmaya ilgi duyar. Bunun kendi inanışları yoluyla olabileceğine inanır. Bütün işlerinde bu özellikleri arar.5. Çok az kişi bu sınıflandırmalarda belirtilen kalıplara tıpa tıp uyar. Şimdi bu ölçütlere göre yakın çevrenizdeki insanları değerlendiriniz. Dini İnsan Evrende iyi bir yaşama düzeni sağlanması ile ilgilenir.2. Zengin olma merakı vardır. bilgisini sistematize etmek ve yönetmektir.143 - .1. Kuramsal İnsan Gerçeği keşfetmeye. İnsanları sever. 5. ortak özelliklere sahiptir. Genelde bireyler bu sınıflandırmalarda belirtilen ortak değerlere.6. 5. düzen. Acaba hangi tip çoğunlukta. ahenge karşı ilgilidir. Başkalarını yönetmeyi çok sever. Hayattaki gerçek amacı.3.5.
bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi edinmek için onunla konuşarak bilgi edinme yoludur. ilgili ihtiyaçlar ve problemler kısa maddeler halinde envanterlerde yer alır. Gözlem. çeşitli özelliklerini çözümleyip ölçme yoluna da gidilmiştir. Otobiyografi metodunda. Bireylere bu belirtilerden hangilerini ne ölçüde kendilerinde hissettikleri sorulur. Son yıllarda kişiliği değerlendiren bir çok anket ve envanter geliştirilmiştir. Bunun sonunda kişilikle ilgili ipuçları elde edilir. alışkanlık ve kişilikle ilişkili belli sorunların açık seçik olarak yanıtlanması istenir. Bu yolla bireyi tanıyan bir kişi. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. Görüşme. bunlardan bir bölümü. otobiyografi. Kişilik özellikleri. bireyin değişik davranış biçimlerini inceleme. anket ve envanter. derecelendirme ölçekleri ve çeşitli projektif metodlardır. onu çeşitli özellikleri bakımından derecelendirir. Bu hayat hikayesinden kişilik özellikleri kestirilir. kişiliği ölçmede. resim yorumlama. kişilik özelliklerini ölçen bu araçları inceleyelim: Bu araçlar. Genel olarak kişiliği nitelendiren özellikler. başkaları üzerinde bıraktığı etkilere göre değerlendirmeye önem verenlerin en çok kullandıkları araçlardır. mürekkep lekesi testeleri gibi. Birey kendisine en uygun düşen maddeyi işaretler. değişik şikayetleri ve nevrotik kişilik belirtilerini gösteren listelerdir. görüşme. Anket yoluyla yeteneklerin. daha önce dikkatle hazırlanmış soru listelerine göre yapılır. bu özellikleri ölçmek için gözlem. Anket ve envanterler de kişilik özelliklerini belirlemede pratik ve ekonomik metodlardır. insan kişiliğini. kişiden hayat hikayesini bildiği gibi yazması istenir. ilişkin bazı bilgiler elde .6. bireyle konuşulur. Psikoanalitik kuramcılar. gözlem.144 - . Derecelendirme ölçekleri. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini tercih etmişlerdir. cümle tamamlama. Bu arada davranışçılar da kişilik özelliklerini daha çok test ve envanterler ile ölçme yoluna gitmişlerdir. Bazen tek başına bazen bir kaç görşüşmeci ile birlikte. iki yönlü olarak sıralanabilir. projektif metodlar geliştirmişlerdir. Böylece kişiliğe ilişkin özellikler açığa çıkarılır. Şimdi. bireyi doğal durumda gözleyerek kişilik özelliklerine etmektir. KİŞİLİĞİN ÖZELLİKLERİNİ BETİMLEME VE ÖLÇME YOLU İLE DEĞERLENDİRME Kişiliğin değerlendirilmesinde sınıflandırma kuramlarının yanısıra. Görüşme samimi bir hava içinde.
145 - . .Projektif metodlardan en çok kullanılanı. Bunlardan biri de mürekkep lekesi testidir. ihtiyaçları. Göreceksiniz ki herkes iç dünyasını yansıtıcı yorumlar yapmaktadır. Deneğin hayata karşı amaçları. tutum ve tercihleri ortaya çıkar. kartlar teker teker deneğe gösterilir ve bunların ne olduğu sorulur. Fincanda görünen lekelerle ilgili yorum yaparken kendi iç dünyaları da bu yorumlara yansır. Bu testle kişiye bir seri. Burada kişiye bir seri resim gösterilir. bir çağrışım tekniğidir. istekleri. Uygulayan kişi bu resimler üzerine soru sorar. Daha sonra yorumlar yapılır. Rorschach Mürekkep Testi. Uygulama 3: Kişilik özellikleri ölçme konusunda çeşitli yöntemler inceledik. Resim yorumlama testi. Kahve falına bakanlar da aynı şeyi yaparlar. Sonra başkalarına da göstererek neye benzediğini öğrenip onların yorumlarını da kağıda not ediniz. sosyo-kültürel durumu ortaya çıkar. beşi de renklidir. Burada gördüğünüz mürkekkep lekesine bakınız. Bunlardan beşi siyah ve beyaz. Morgan ve Murray tarafından geliştirilmiştir. geçmiş yaşantıları. Mürekkep lekelerinde meydana getirilmiş 10 karttan ibarettir. Bu soruların yanıtını teşkil edecek anlamlı bir hikaye meydana getirirken bilinçli ve bilinçsiz bütün yaşantı sonuçlarından yararlanır. Biz şimdi birlikte bir uygulama yapalım. yorumlanması en kolay olan cümle ve hikaye tamamlama testidir. Gördüğünüz şekille ilgili düşüncelerinizi bir kağıda yazınız. Test yorumlanırken bireyin ilgileri. arzu ettiği gibi tamamlaması istenir. eksik veya yarım kalmış cümlecikler verilir veya hikayeler söylenir ve kendisinden bunları fazla düşünmeden aklına gelen ilk biçimde.
Adler kuramına göre kişilik. kollektif bilinçaltı. kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. Bireyin sosyal yönüne ağırlık verir.Özet Kişilik bir bireyin tüm ilgilerinin. bireyin yaşamında iki temel eğilim üzerinde durur. Daha sonra bu puanların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenir. Freud. Bu aşamalar: Oral.146 - . sosyal dürtüler tarafından güdülenir. kişiliğin gelişimini. tutumlarının. Bunlar sekiz türe ayırmıştır: Bunlar: Düşünen içe dönük-düşünen dışa dönük. duyusal dışa dönük-duyusal içe dönük ve sezgisel dışa dönük-sezgisel içe dönüktür. idi denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya sahiptir. büyük insan grupları üzerinde çalışma yapılır ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanları saptanır. istatiksel çalışmalar üzerinde durur. Bunlar emniyet ve doyumdur. bireylerin kendisine. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünü oluşturur. İd kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Ego. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlar. yeteneklerinin. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunur. Freud kişilikleri tiplerine göre de sınıflandırır. Karen Horney kuramı. . Freud’a göre bireyin kişiliği id. anal. Jung’un kişilik kuramında ise. Bunlar doğuştan vardır. Faktör kuramları. Bu özellikler faktör analizi ile saptanır. Kişilik karmaşık bir süreçtir. Superego ise toplumun yasalarını kapsar ve içimizdeki yargıçtır. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. Cartell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur. Eric Fromm kuramına göre. kişisel bilinçaltı. ego ve superegodan oluşur. fallik dönemleridir. Bu sistemler ego. Cartell kişiliğin kişinin kendisine özel yapısı olduğunu belirtmiştir. Bu hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. ve arketiplerdir. Bunun içinde birbirinden farklı kişilikler için kuramlar geliştirmişlerdir. bireyler içe-dönük ya da dışa-dönük olarak vurgulanmıştır. Emniyet ve doyum kişiliği yönetir. konuşma tarzının. Harriy Sullivan. birbiriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluştuğunu söyler. Jung kişiliğin. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. duygusal içe dönük-duygusal dışa dönük. Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıklar altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan geçer. Alfred Adler’e göre birey sosyal bir varlıktır. Faktör analizi yöntemi ile. Kalıcı olan kişilik.
Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. Freud’a göre aşağıdakilerden hangisi kişiliğin temelini oluşturur? A) İd B) Ego C) Superego D) Libido E) Haz . alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. Donald. psikologları her kişiliği o insanda mevcut kendine özgü özellikleri ölçme yoluyla değerlendirmeye sevk etmiştir. Psikoanalitik kuramcılar cümle tamamlama. Kişilik yapısı birbirinden bağımsız. Miller. mürekkep lekesi testleri gibi kişiliği ölçmede projektif (iç hayatı. Bandura ve Rotter. resim yorumlama. dışa yansıtıcı) metodlar geliştirmiştir. kişiliğin öğrenme tarihçesi yansıtan davranış alışkanlıklarından başka bir şey olmadığını vurgulamışlardır. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. İnsanlar arasında bireysel ayrılıkların olması.147 - . Yatay boyutun bir ucunda içe dönük öteki ucunda da dışadönüklük. Skinner.Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. Değerlendirme Soruları Aşağıdaki sorunların cevaplarını bulunuz. anket ve envanter ile ölçme yolunu seçmişlerdir. gözlem. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini kullanmışlardır. dikey boyutunun üst ucunda nevrotik. 1. Spranger kişileri “değer”lere göre sınıflandırmıştır. Carl Roger ve Maslow benlik bilincine önem verir. Davranışçılar kişilik özelliklerini otobiyografiler. Benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirmiştir. Cevaplandıramadığınız sorularla ilgili bölümleritekrar okuyunuz.
148 - . Aşağıdakilerden hangisi estetik insanın özelliklerinden biridir? A) Zengin olma merakı vardır B) Başkalarını yönetmeyi sever C) İyi bir yaşama düzeni sağlama ile ilgilenir D) Şekil. ahenge karşı ilgilidir E) İnsanları sever . bir buçuk yaşına kadar olan psikoseksuel dönemine ne ad verilir? A) Oral B) Anal C) Fallik D) Latent E) Genital 4. düzen. Aşağıdakilerden hangisi erotik tipin özelliklerinden değildir? A) Kalabalığı sever B) Abartmayı sever C) Eleştirir D) Başkaları ile olmayı sever E) Kendisini ve başkalarını değerlerle ölçer 5. İd’i denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya ne ad verilir? A) İd B)Ego C) Superego D) Libido E) Haz 3. Çocuğun doğumdan.2.
6. Aşağıdakilerden hangisi bir çağrışım tekniğidir? A) Gözlem B) Anket C) Dereceleme D) Rorschach mürekkep testi E) Görüşme 8. sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur” görüşüne sahiptir? A) Jung B) Fromm C) Miller D) Roger E) Bandura . Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi benlik bilincine önem verir? A) Freud B) Jung C) Marray D) Spranger E) Roger 7. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maskeye ne ad verilir? A) Anima B) Kişilik C) Sezgi D) Gölge E) Persona 9. Toplumun onayını sağlamak amacıyla.149 - . Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “kişilik.
McGraw-Hill Comp. Atkinson. Köknel. Enver ve Diğerleri. 1973. Doğan. Genel Psikoloji. Yanbastı. Remzi Kitabevi. Feriha. Clifford T. 1991. Florida. İ. R. Davranış Bilimlerien Giriş. Atkinson. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:238.150 - . Baskı. Essentials of Understanding Psychology. Cüceloğlu. 3rd ed. Harcourt. r. 1982. yazarın da yararlandığı aşağıdaki kaynaklara başvurabilirsiniz. Editör.H. Ankara. 1990. 1987. Özcan. İnsan Davranışı. Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bilim adamı kimdir? A) Cattell B) Fromm C) Miller D) Roger E) Jung Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar Daha geniş bilgi edinmek isterseniz. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı (çev. Şti. İstanbul. Atın Kitaplar Yayınevi. Ayhan Hakan. 2. Feldman. R. Anadolu Üniversitesi Yayın No:173. 1991 Baymur. Inc.S.Introduction to Psychology. Morgan. Sirel Karataş) Meteksan Ltd. Özkalp.. . İstanbul. Eylül 1981. Psikoloji. Psikolojinin Temel Kavramları. Brace Publishing.10. Ege Üniversitesi Yayınları. Ed. 3. Başaran.Baskı. Gülgün. 1992. İzmir. Eskişehir. New York 1997. Eskişehir. Smith . Baskı. Kişilik Kuramları. Kaygıdan Mutluluğa Kişilik.Ethem. 1. Ankara. İnkilap ve Aka Kitabevleri. 9th ed. AÖF Yayınları No:75.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?