Yutaktaki iltihaplanmaya bağlı olarak ortaya çıkar; genellikle burun boşluklarında ve gırtlaktaki iltihaplanmalarla birlikte görülür. Hastalığın gidişine göre farenjitin akut ve kronik biçimlerinden söz edilir.
Akut farenjitin en sık rastlanan nedenleri başta Streptococcus pyogenes türü olmak üzere bakteriler, bazı virüsler ve çeşitli bulaşıcı hastalıklardır. Kronik farenjit de birçok nedene bağlı olabilir. Bademcik iltihabından sonra, geniz bademciklerinin büyümesi gibi burunda kısmi tıkanma yapan hastalıklar sonucunda, nezle ya da burun mukozası iltihabında (rinit), çevre koşullarına bağlı olarak (aşırı kuru ya da nemli havada), çeşitli maddelere (kurşun, antimon, çinko; iyot, cıva, bizmut bileşikleri) bağlı zehirlenmelerde ve uzun süreli konuşmalarla yutak bölgesinin aşırı zorlanması sonucunda ortaya çıkabilir.
Kronik farenjit ayrıca bazı hastalıklarla birlikte görülebilir. Bunlar lenfatizm (vücudun çeşitli bölgelerindeki lenf bezlerinin aşırı büyümesine bağlı gelişim bozukluğu), şeker hastalığı, nefrit (böbrek iltihabı), damar sertliği, kalp hastalıkları ve çeşitli vitamin eksiklikleridir.
Akut faranjit – Çeşitli belirtilerle ortaya çıkar. Yutakta kısa sürede şiddetli kızarıklık, ağrılı yutma ya da yutma güçlüğü, yüksek ateş, genel halsizlik, boyun lenf bezinde şişme görülür. Aftlı farenjit – En çok diş çıkarma çağındaki çocuklarda olmak üzere hemen her zaman ağıziçi iltihabıyla (stomatit) birlikte görülür. Hastalık aft biçimindeki tipik lezyonların çoğunlukla aniden ortaya çıkmasıyla başlar. Aftlar mercimek büyüklüğünde, beyaz renkte, birbirinden ayrı ya da gruplar halinde birleşmiş, genellikle çevresinde kırmızımsı bir alan bulunan oval lekelerdir. Bunlar yanma duygusuna, tükürük salgısının artmasına ve yutma güçlüğüne yol açar; 1-2 haftada geçer, ama genellikle yeniden ortaya çıkar.
Basit kronik farenjit – Başlıca özellikleri boğazda kuruma ve kızarıklık, inatçı öksürük ve sık sık yutkunmadır; hasta boğazındakİ yanma duygusunu gidermek için sürekli olarak tükürüğünü yutmaya çalışır. Hastalık 2-6 ay kadar sürebilir ya da kronikleşir. Kronik hipertrofik farenjit – Hücre boyutlarının büyümesiyle (hipertrofi) yutak duvarı kalınlaşmış ve kırmızı-mor bir renk almıştır. Farenjitin belirtisi genellikle şiddetli ve uzun süreli öksürük, bulantı, kusma, ses tonunda değişiklik ve yutkunma güçlüğüdür. Farenjitin bu biçimi sık sık yineleyerek kronikleşme eğilimindedir ve daha çok 25-30 yaşlarından sonra görülür. Kronik atrofik farenjit – Yutak mukozası çok incelmiş (atrofi), soluk renkli ve genellikle ince bir tabaka halindeki koyu ve yapışkan mukus salgısıyla kaplıdır. Kızarıklık çok az ya da hiç yoktur. Başlıca belirtileri kısık boğuk bir ses ve kuru öksürüktür. Hastalığın bu biçimi genellikle kronik farenjitin son evresini oluşturur.
KOMPLİKASYONLAR
Farenjit sıradan ve klinik açıdan fazla önem taşımayan bir hastalık olarak değerlendirilir. Tedavide antibiyotiklerin kullanılmasından önce böbrek iltihabının (nefrit) ve akut eklem romatizmasının başlıca nedenleri Streplococcus pyogenes’in etken olduğu farenjit ve akut bademcik iltihabıydı. Günümüzde ise antibiyotik tedavisiyle bu tür ikincil hastalıkların gelişme olasılığı Çok azalmıştır. Farenjit Özellikle çocuklarda çoğu kez kulak iltihabıyla (otit) birleşir. Çok şiddetli ağrı ve bazen kusma da yapan bu hastalık kronikleştiğinde sağırlıkla sonuçlanabilir. Farenjitin komşu anatomik yapılara yayılarak sinüzit, larenjit ve bronşite yol açmasına da sık rastlanır.
Akut farenjitin tedavisinde burun içine uygulanan kanlanma giderici (dekonjestan) ve mikrop öldürücü (antiseptik) ilaçlar, gargaralar, buğular, gerektiğinde de antibiyotikler ve iltihap giderici ilaçlar kullanılır. Basit kronik farenjitte ve kronik atrofik farenjitte tedavi sigara ve alkollü içki gibi hastalığa neden oluşturabilecek ya da onu alevlendirecek alışkanlıkların ortadan kaldırılmasına dayanır. Ayrıca gargaralar ve boğazın tuzlu suyla çalkalanması önerilebilir. Kronik hipertrofik farenjit de uygulamada yukarıdaki gibi tedavi edilir. Yerel tedavi olarak mentolle gargara yapılması yararlıdır. Ayrıca buğu tedavisi uygulanabilir.
Soru
Farenjit başka hastalıkların ortaya çıkmasına neden olur mu?
Cevap
Evet. Genellikle çocuklarda kızıl, kızamık, grip gibi mikrobik hastalıklann başlamasına neden olabilir. Gut hastalığı gibi belirli metabolik hastalıkların gidişi sırasında da farenjit görülebilir.
FARANJİT ÇEŞİTLERİ
ANİ GIRTLAK İLTİHABI-AKUT FARENJİT:
Basit ani gırtlak iltihaplarına oldukça sık rastlanır. Uzun süre yüksek sesle bağırmak (örneğin spor karşılaşmalarında uzun süre şarkı söylemek), üşümek, sigara dumanı, vitamin eksiklikleri, kirli hava ve hemofilus influenza, streptokoklar, virüsler gibi pek çok etken bu hastalığa yol açabilmektedir. Ses tellerinde ödem ve ses kaslarında da hafif bir kuvvet azalması görülür. Bu değişiklikler 5-10 günde hiçbir iz bırakmaksızın kaybolur.Hastalığın belirtileri, ses kısıklığı, öksürük, gırtlakta yanma duygusu ve mikrobik vakalarda ise ek olarak hafif bir ateş yükselmesi biçiminde olmaktadır. Tedavi önlemleri oldukça basittir. Hastaların olabildiğince az ve alçak sesle konuşmaları gerekir, 22°C ısıda ve % 50 nemlilikte bir hava solumaları yararlıdır. Kesinlikle sigara ve kirli havadan uzak durmalıdırlar. Aspirin, C vitamini ve sıvı besinler yararlıdır. Eğer ateş yükselmesi ve/veya sık yinelenen ya da uzun süren ses kısıklığı varsa, bir kulak-burun-boğaz hekiminin yardımlarına başvurmak gerekir.
MÜZMİN FARENJİT-KRONİK FARENJİT:
Yutağı uzun süre etkileyen iltihaplara “müzmin farenjit” (kronik farenjit) denilmektedir. Bu hastalıkta, ani farenjitin aksine ateş, kırıklık ve ağrı bulunmaz. Ancak hastalar boğazlarındaki kuruluk, yanma ve tahrişten yakınırlar. Sık sık boğazlarım balgam çıkar gibi temizleme gereksinimini duyarlar. Hastaların boğazı sürekli kızarıktır. Bademcikler büyümüş olabilir. Müzmin farenjit gelişmesini kolaylaştıran etkenlerden bazılarını şöyle özetleyebiliriz: Bazı hastalarda müzmin farenjite ailece doğuştan bir eğilim vardır. Bu gibi kimseler en ufak bir soğuk algınlığında bile farenjite yakalanırlar. Burun tıkanıklığı olan kimselerde müzmin farenjite uygun bir ortam oluşmaktadır. Şeker, gut, kalp ve damar, sindirim sistemi, böbrek, müzmin anjin, sinüzit, bronşit gibi çeşitli hastalıklar müzmin farenjit oluşumunu kolaylaştırmaktadırlar. Tozlu ve tahriş edici, buharlı iş yerlerinde çalışanlarda ve allerjik kimselerde de müzmin anjine sık rastlanmaktadır.Hastalığın tedavisinde en önemli adım etkenin ortaya çıkartılıp buna yönelik bir tedavi programının uygulanmasıdır. Ancak geçici önlemler olarak sigaranın bırakılması boğaz kuruluğunun önlenmesi amacıyla % 6 gliserin % 3 alkol eklenen % 0.35′lik tuz çözeltilerinin buruna ya da ağıza damlatılması, gerektiğinde boğaza % 10′luk gümüş nitrat sürülmesi (atuşman).denenebilir.
AKUT FARENJİT-ANİ FARENJİT
Akut (ani) faranjitlerde, yutağın iç yüzeyini örten mukozada iltihaba bağlı olarak şişme, kan göllenmesi ve kızarıklık gelişir. Akut farenjitler sıklıkla üst solunum yollarının mikrobik hastalıklarıyla birlikte bulunurlar. Farenjit vakalarının yaklaşık °/o 97’sinden virüsler sorumluyken, yalnız % 3′ün-den başlıca streptokoklar olmak üzere çeşitli bakteriler sorumludur. Çocuklarda görülen farenjitlerin bazıları kızıl, kızamık gibi çocuk hastalıklarıyla birlikte gelişir. Soğuk, kirli hava gibi çeşitli fiziksel ve kimyasal etkenler de ani bir farenjite yol açabilir.Ani faranjit vakalarına bazı kimselerde daha sık rastlanmaktadır.
Örneğin butun tıkanıklığı nedeniyle ağızdan soluk almak zorunda olan kimselerde farenjit daha sık görülmektedir. Çünkü ağızdan alınan soluk yeterince ısınıp nemlenmediği için yutağı tahriş edip iltihaplanmaya ortam hazırlamaktadır. Allerjik kimselerde ve/veya iyi beslenmeyen ve vitamin eksikliğinde olan kimselerde de farenjitlere daha sık rastlanmaktadır. Aşırı baharatlı besin alanlarda, alkol ve sigarayı fazla kullananlarda da farenjit sık görülmektedir. Çünkü bu maddeler yutağı tahriş edip farenjit gelişmesine uygun bir ortam hazırlamaktadırlar. Ani farenjitte gelişen belirtileri şöyle özetleyebiliriz. Hastalığın en erken belirtisi hafif bir ateş yükselmesiyle halsizliktir. Daha sonra boğazda kuruluk, kaşıntı, yanma ve ağrı gelişir. Boğaz kızarıktır. Hastalık ilerledikçe öksürük gelişmeye başlar. Hastanın bademciklerinin büyümüş ve kızarmış olduğu görülür. Burada önemli bir noktayı vurgulamak isteriz: Özellikle çocuklarda ateşle seyreden farenjitlerde etken eğer A grubu beta hemolitik streptokoklarsa gerekli tedavinin uygulanmamasının daha sonra romatizmal ateşe yol açabileceği unutulmamalıdır. Farenjitte eğer ateş yükselmemişse birkaç günlük yatak istirahati, aspirin, B ve C vitamini alınması tedavi için yeterlidir..