Apraksi nedir ve neden olur?
Apraksi, bireyin normal kas gücü ve koordinasyonu olmasına rağmen amaçlı hareketlerin yapılamaması durumudur. Apraksi serebrumda (beynin asıl kütlesi) hareket düşüncesini gerçek bir harekete aktaran sinir yollarının hasarı sonucu ortaya çıkar. Bu durum motor planlamanın bir bozukluğudur ve edinsel ya da gelişimsel olarak meydana gelebilir.
Apraksi sorunu olan kişiler genellikle ne yapmak istediğini bilirler fakat hareketi başarmak için gerekli davranış dizisini belleklerinden hatırlayamazlar. Beyinde apraksiye neden olan hasar, kafa travması, enfeksiyon, inme ya da bir beyin tümörü gibi etkenlere bağlı olabilir.
Apraksi tipleri ve belirtileri
Apraksi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir ve bu durumun her bir tipi beynin farklı kısımlarındaki hasara bağlıdır.
- İdeomotor apraksi nedir? Bu apraksi tipi, belli bir hareketi yapmak için sözlü bir talimatın yerine getirilememesi ama aynı hareketin başka bir zaman bilinçsizce yapılmasıdır. Örneğin bir askere selam vermesi veya burnunu silmesi istendiğinde kişi bu hareketi yapamaz. Oysa aynı hareketleri otomatik olarak yapabilir.
- İdiasyonal apraksi nedir? Bu tipte, kişiden bir sigara çıkarıp bir kibritle yakması istendiğinde bu hareketleri parça parça doğru olarak yerine getirebilir, ancak sıralarında yanlışlıklar yapar.
- Kontrüksiyonel apraksi nedir? Bu apraksi tipinde hasta bir çiçek resmi çizemez, bir Türkiye haritası yapıp belli başlı şehirleri yaklaşık olarak yerlerine yerleştiremez, tahta oyuncak bloklarını yan yana getirip istenilen şekli yapamaz.
- Duyusal apraksi nedir? Duyusal apraksi durumunda kişi, ne işe yaradığını tanıma becerisini kaybettiği için bir objeyi kullanamaz.
- Giyinme apraksisi nedir? Hasta ceketini, pantolonunu, eteğini ve benzeri kıyafetlerini giymeyi başaramaz ve elinde evirir çevirir.
Agrafi (yazma zorluğu) ve afazi (dili ifade etme zorluğu) daha özel durumlardır.
Apraksi tedavisi
Apraksinin iyileşmesi her hastada ciddi değişiklik gösterir ve tedavi ve iyileşme şansı nedene bağlıdır. Kaybedilen becerilerin öğretilmesi için fiziksel terapi, mesleki terapi, konuşma terapisi, oral motor terapi ve intravenöz immünoglobülin tedavisi gibi tedavi yöntemleri kullanılır.
Terapi sonucunda bazı hastalar önemli seviyede, bazıları da çok az gelişim gösterir. Apraksi hastalarının bazıları iletişim yardımcılarından da fayda görebilir. Ayrıca apraksili hastanın aile eğitimi ve evde de yapılması gerekenlerin tekrarı tedavinin başarısı için çok önemlidir.