Yaşadığımız dünyada insanlık olarak iyi ki nesli tükenmiş dediğimiz bazı canlılar var. Bu canlıların başında ise megalodon, dinozorlar ve titanoboalar geliyor. Ancak yıllarca önce yaşamış ve iyi ki nesli tükenmiş dediğimiz daha korkutucu canlılar da var. Peki bu devasa ve korkutucu canlıların tekrar hayata dönmesi mümkün mü? Bilim sayesinde nesli tükenen canlılar tekrar sahneye çıkıyor olabilir mi? Bugünkü yazımızda bu soruların yanıtını vermeye çalışacağız. Gelin vakit kaybetmeden yazımıza geçelim.
Öncelikle bilim sayesinde soyu tükenen bir türü diriltmek artık fanteziden ibaret değil. Öyle ki 30 Temmuz 2003'te İspanyol ve Fransız bilim insanlarından oluşan bir ekip, zamanı geri döndürmüş ve soyu tükenmiş bir hayvanı geri getirmiş. Bilim insanlarının amacı ise yeniden soyunun tükenmesini izlemekmiş. Tekrar diriltilen hayvan bucardo veya Pirene yabankeçisi olarak bilinen bir tür. İri ve güzel bir canlı olan bucardonun ağırlığı 99 kiloymuş. Başından, yumuşak kavisli, gösterişli uzun boynuzları uzanırmış. Binlerce yıl boyunca, Fransa'yı İspanya'dan ayıran Pireneler silsilesinin yükseltilerinde yaşamış, kayalıkların arasında dolanarak yaprak ve bitki saplarıyla beslenmiş, sert kışlara direnebilmiş. Ta ki silahlar çıkana kadar. Bucardo nüfusu avcılar yüzünden birkaç yüzyıl boyunca azaldıkça azalmış. 1989 yılında bir tarama yapan İspanyol bilim insanları, sadece bir düzine kadar birey kaldığı sonucuna varmış. 10 yıl sonra, geriye tek bir bucardo kalmış. O da Celia adı verilen bir dişi. Celia'nın boynuna vericili bir tasma takılmış ve daha sonra doğaya salınmış. Dokuz ay sonra ise vericili tasmadan uzun, kesintisiz bir bip sesi gelmiş. Bu, Celia'nın hayatını kaybettiğinin işaretiymiş. Onu, devrilen bir ağacın altında ezilmiş halde bulmuşlar. Celia'nın vefatıyla bucardoların soyu resmen tükenmiş olmuş. Ama Celia'nın Zaragoza ve Madrid'deki laboratuvarlarda saklanan hücreleri hala hayattaymış. Birkaç yıl boyunca uzmanlar hücrelerden alınan çekirdekleri, kendi DNA'ları çıkarılmış keçi yumurtalarına enjekte edip, yumurtaları taşıyıcı annelere yerleştirmiş. 57 denemeden sonra hayvanların sadece yedisi hamile kalmış, bu yedi hamileliğin altısı ise düşükle sonuçlanmış. Ama bir anne bir İspanyol yabankeçisiyle bir keçi melezi Celia'nın klonunu düşük yapmadan taşımış. İki kilo ağırlığındaki klon sezaryenle dünyaya gelmiş. Ancak sadece 10 dakika yaşayabilmiş. Daha sonra yapılan otopside, akciğerlerinden birinde karaciğer büyüklüğünde, fazladan dev bir parça oluştuğu görülmüş. Yani, kimsenin yapabileceği bir şey yokmuş. Böylece nesli tükenen bir canlıyı tekrar hayata döndürme çabası görece başarısızlıkla sonuçlanmış. Ama yine de bu çalışma büyük bir adım olarak kabul edilmekte.
Peki ama daha yakından tanıdığımız dinozorlar tekrar hayata döndürülebilir mi? Maalesef şimdilik dinozorların aramıza dönmesi zor. Peki ama neden? Doğal çürüme oranları nedeniyle, yaklaşık 65 milyon yıl önce yitip giden Tyrannosaurus rex'in eksiksiz genomuna ulaşma şansımız hiç yok. Teoride, diriltilebilecek türlerin hepsi, insanlığın hızla dünya egemenliğine doğru tırmanışa geçtiği dönemde yok olan türler. Ve özellikle son yıllarda avlayarak, yaşam alanlarını yok ederek veya hastalık yayarak soyların tükenmesine neden olanlar da, biz insanlarız. Ki bu da onları geri getirme açısından bir başka neden olabilir.
Aslında bu konuda bilim dünyasında ciddi bir tartışma söz konusu. Yıllardır soyları diriltme konusunu savunan New South Wales Üniversitesi'nden paleontolog Michael Archer, 'Söz konusu olan, soyunu bizim tükettiğimiz bir tür ise, o zaman bunu denemek de bence bizim sorumluluğumuzdur,' diyor. Bazıları, artık olmayan bir türü canlandırmanın Tanrı rolü oynamaya eşdeğer olduğunu savunup buna karşı çıkıyor. Archer bu düşünceye kulak asmıyor. 'Bence biz asıl bu hayvanları yok ettiğimizde Tanrı rolünü oynadık,' diyor. Bu tartışma hala sürüyor. Peki siz bu tartışmada hangi tarafsınız? Sizce soyu tükenen canlıları tekrar hayata döndürmeli miyiz?
Gelin şimdi de rotamızı titanoboalara çevirelim. Aslında bilim dünyasının titanoboaları geri döndürmek konusunda yaptığı herhangi bir çalışma yok. Fakat geçtiğimiz yıllarda yapılan bir keşif titanoboaların doğal yollarla tekrardan dirilme ihtimalini gün yüzüne çıkarmış. Peki ama nasıl? Öncelikle 2009 yılında bilim insanları Kolombiya'nın kuzeyinde bulunan Cerrejon kömür madeninde yapılan kazılar sırasında yılan fosilleri keşfetmişti. Bu bölge, Titanoboa fosilleri için biçilmiş kaftandır; zira bölgeden, tek bir araştırma dizisi içerisinde 29 farklı bireye ait fosiller çıkarılmıştır. Aynı zamanda bölgede yapılan araştırmalarda devasa sürüngenlerin yaşadığı dönemde fosillerin keşfedildiği Cerrejon kömür madeni çevresinde sıcaklıkların çok yüksek olduğu keşfedilmiş. Ayrıca bölgede atmosferdeki kardondioksit oranı günümüzden %50 daha fazlaymış.
Cerrejon'da bulunan fosillerden öğrenilen en önemli şeylerden biri tropik bitkilerin ve genel olarak bu bölgelerdeki eko-sistemlerin yüksek sıcaklıklar ve yüksek karbondioksit seviyelerine uyum sağlamakta oldukça başarılı oldukları. Bu durumun küresel ısınmanın gelecekte doğurabileceği endişe verici sonuçlardan bir tanesi olarak görülüyor.
Peki bu Titanoboa gibi devasa yılanların geri dönebileceği anlamına mı geliyor?
Uzmanlara göre, sıcaklıklar yükselmeye devam ettikçe dev sürüngenlerin geri dönme olasılığı da artıyor. Ancak bu değişimin kısa zamanda gerçekleşmesinin mümkün olmadığının da altını çiziyorlar. Ayrıca 'Yeni bir türün evrimleşmesi için çok uzun zaman gerekir. Bu bir milyon yıl sürebilir, ancak bir gün belki Titanoboa yeryüzüne dönebilir.' diyerek ekleme yapıyorlar.
Tarih öncesinde yaşamış bir diğer nesli tükenen dev hayvan ise hepimizin yakından tanıdığı megalodonlar. Büyük beyaz köpek balığının uzak kuzeni olan megalodon Miyosen ve Pliyosen dönemlerinde yaklaşık olarak 15.9 ile 2.6 milyon yıl önce okyanuslarda yaşamış. 40 tona varan ağırlıkları, 15-20 metreyi bulan uzunluklarıyla okyanuslarda yaşamış en büyük etobur canlılardandır. Ayrıca okyanusların en yırtıcı hayvanlarından biri olan megalodonların karnını doyurmak için yemesi gereken günlük et miktarı ortalama 1 tondur. Güçlü bir çeneye sahip olan megalodonlar arabaları ezecek ve aynı anda birden fazla insanı yutabilecek kadar büyük çeneye de sahiptirler.
Tıpkı titanoboalar gibi megalodonları da tekrar hayata döndürme konusunda yapılan bir bilimsel çalışma bulunmuyor. Bunun en büyük nedeni ise megalodonların gerçekten de büyük ve okyanusların en dominant avcıları olmaları. Yani insanlık olarak megalodonlara henüz hazır değiliz. Peki ama megalodonlar tekrar hayata geri dönmüş olsaydı ne gibi etkileri olurdu? Eğer megalodonlar yaşayacak olsalar düşünülenin aksine gidecekleri en son yer Mariana çukuru olurdu. Çünkü megalodonlar sıcak su memelileridir. Bu yüzden Mariana Çukurunun soğuk suları onların hayatta kalmalarını imkansız kılacaktır. Ayrıca günde yaklaşık 1 ton yemek yediği tahmin edilen megalodonlar eğer yaşıyor olsalardı, okyanuslarda bizim yiyebileceğimiz kadar büyük balık kalmazdı ve bu balıkçılık endüstrisi için büyük bir sorun olurdu. Ama emin olun balıkçıların tek sorunu bu olmazdı. Megalodonların balıkçı teknelerini takip ettiğini ve bazı katil balinaların yaptığı gibi yakaladıkları balığı çaldıklarını görebilirdik. Peki siz günümüzde derin sularda bu devasa ve vahşi deniz canavarının yüzmesini ister miydiniz? Megalodonla aynı denizde yüzmek çok korkunç olurdu öyle değil mi?
Peki ya mamutlar? Mamutlar günümüzde yaşasaydı iyi olmaz mıydı? Nesli tükenen canlılar denilince akla çok fazla merak edilen mamut gelmemesi neredeyse imkansızdır. Fakat bilim insanları, tüylü mamutu diriltme şansı olmadıklarını belirtip en az onun kadar karizmatik ve mamuta yakın bir canlıyı diriltme şansları olduğunu belirtmişlerdir. Yeniden diriltilme imkanı olan canlı ise Tilasin yani halk arasında bilinen adıyla Tazmanya kaplanıdır. Bu çizgili etçiller, yüzeysel bakıldığında köpek gibi görünseler de aslında Avustralya, Tazmanya ve Yeni Gine'de göçebe yaşayan keselilerdir. Kesin olarak 1936 yılında tamamen silinmişlerdir. En önemli sebep ise insanlar tarafından tuzağa düşürülüp avlanmalarıdır. Paleontolog Micheal Archer'a göre, Tilasin türünün yakın zamanda yok olması, müzede bulunan örneklerin hala yeterli genetik materyal sağlayabilmesini sağlıyor ve bu durumda onları diriltme yolunda bizlere epey kolaylık sağlıyor. Tilasin'in tekrar hayata döndürmek içinse klonlama yöntemi muhtemelen tercih edilecek. Ancak klonlama nesli tükenmiş bir canlıyı geri getirmede en kolay ve en iyi yol olmayabilir. Soyu tükenen bir türün yakın akrabalarından birinin nesli devam ediyorsa, araştırmacılar yakın akrabaların genomunu değiştirerek nesli tükenen bir canlıyı geri getirebilir.
Fakat ne olursa olsun klonlama ve genom değişikliği; nesli tükenmiş canlıyı saf olarak geri getirmiyor. Ama yine de ona yakın hatta melez bir canlıyı geri getirme fırsatı sunuyor bize. Araştırmacıların geri getirmeyi planladığı diğer canlılar ise Hazar kaplanları, Yaban öküzleri, Carolina papağanı, Küba papağanı, Dodo, Labrador ördeği, Tüylü gergedan, Funda tavuğu, Pirene dağ keçisi, Moa, Fil kuşu, Kuagga, Tatlı su yunusu, İrlanda geyiği, Huya, Karayip keşiş foku, Moho ve Steller denizayısıdır. Henüz bu nesli tükenmiş canlıları geri getirmek için büyük adımlar atılabilmiş değil. Ancak bilim dünyasında görülen hızlı değişim ve gelişim çok yakın bir süreçte amaca ulaşılacağının sinyallerini veriyor. Yakın zamanda bahsi geçen canlıların tekrardan yaşam alanlarında görülmesi ise insanlık adına büyük gurur olacaktır.
Peki siz nesli tükenmiş canlıların tekrar hayata döndürülmesi ile ilgili ne düşünüyorsunuz? Sizce bu hayvanlar geri dönmeli mi yoksa ait oldukları milyonlarca yıl öncesinde kalmalılar mı? Cevaplarınızı ve görüşlerinizi yorumlar kısmından bize yazmayı unutmayın.