

18-KEHF:
1-2-3- Allah'a hamdolsun o öyle bir Allah'dır ki Kitabı kuluna indirdi.
Hem de onun için hiçbir eğrilik yapmayarak; dolambaçlı değil, çarpık
değil, yalanı, yanlışı yok. Dosdoğru bir hakim olmak üzere indirdi. Ki
kendi katından pek şiddetli bir azab olan ahiret azabı ile (kâfirleri)
uyarsın ve iyi işler yapan müminlere şunu müjdelesin onlara kesinlikle
öyle güzel bir mükafat vardır ki. Orada (cennette) devamlı kalacaklardır.
4- Uyarmanın kimlere olduğuna gelince, Hem şu kimseleri içindir ki onlar,
Allah çocuk edindi dediler. Bunlar meleklere Allah'ın kızlarıdır diyen
Arap müşrikleri, Uzeyr'e Allah'ın oğlu diyen yahudiler, Mesîh'e (Hz. İsa)
Allah'ın oğlu diyen hıristiyanlardır. Öyle olmakla beraber bu hususta
hıristiyanlar hepsinden fazla ısrar ediyorlar. Çünkü bunu dinlerinin
birinci esası saymışlardır.
5- Bunun hakkında ne kendilerinin ne de atalarının hiçbir bilgisi yoktur.
Yani bunu söyleyenler, bildiklerinden değil, bilmediklerinden,
babalarını, yani atalarını veya kendilerine baba dedikleri papalarını
taklid ederek söylerler. Halbuki babalarının sözleri de bilgiden
değildir.
Çünkü ilim bunu kabul etmez. O adi söz, yalnız ağızlarından çıkan bir
kelime olması açısından büyüdü. Allah'a karşı büyük bir cüret, büyük bir
günah olan koca bir laf oldu.
Burada "âbâ" (babalar) ve "kelime" deyimlerinin hıristiyanlara ait
deyimlerden olduğuna dikkat edilirse bu kelimenin, en fazla onların
ağzından büyüdüğüne bir dikkat çekme olduğu anlaşılır. Tefsir bilginleri
bunu hatırlatmaya lüzum görmemişlerse de bu işaret açıkça anlaşılır.
Hıristiyanların ataları, "Mesih oğlumdur diye gökten bir ses geldi."
derler dururlar. Onlar, yalan ve saçmalıktan başka bir şey söylemiyorlar.
6- Belki eğer onlar, bu kitaba inanmazlarsa sen arkalarından üzüntü ile
neredeyse kendini öldürüp yok edeceksin. Yani ey bu kitabı kendisine
indirdiğim kulum ve Resulüm Muhammed! Bu kitaba inanmayanlar helak
olacaklar. Fakat sen o büyük söyleyen yalancıların iman etmediklerine
şimdiden öyle üzülüyorsun ki, iman etmezler de helak olurlarsa
arkalarından edeceğin üzüntü ve esefle neredeyse kendini tüketecek
dereceyi bulacaksın. O halde sen onlar için üzülme, kederlenme ve sana
bu kitabı indiren Allah'a hamdederek vazifeni yerine getir.
7- Çünkü biz yeryüzündeki şeyleri ona, yani yeryüzüne bir süs kıldık.
Mümin ve mümin olmayan insanların hangisi Allah'a daha itaatkar ve daha
güzel amel işliyor diye imtihan edelim. Yani tecrübe eder gibi gerçekten
meydana çıkaralım da ona göre güzel iş yapanlara, iyilik yapanlara güzel
mükafat; kötülere de şiddetli azab verelim.
8- Bununla beraber şu da bir gerçektir ki biz o yeryüzündekileri kuru
bir toprağa çevirmekteyiz.Bu gün gözleri kamaştıran o süsler, zinetler,
yarın bakarsın dünden yokmuş gibi harap ve toprak olup gidecekler. Onun
için güzel amel, o fani (geçici) süslere kapılmak değil, onun sonsuza
dek kalıcı olan yaratıcısına hizmet etmektir. Şu halde o yok olacak süs
ve zinetlere esef ile üzülmemeli, vakit geçirmemeli de bu imtihan
meydanında en güzel amel için çalışmalıdır.
9- Yoksa zannettin mi ki Ashab-ı Kehf ve Rakîm, -"Kehf", dağda mağara ve
özellikle geniş olanıdır ki, küçüğüne "gâr" denilir. Türkçesi "in"dir. "Rakîm",
bizim kitabe dediğimiz yazılı taş veya maden veya diğer şeylerden levha
demektir.- Yani aşağıdaki şekliyle kıssaları anlatılacak olan Kehf ve
Rakîm sahipleri garip mucizelerimizden midirler? Yani kuru topraklardan
hayrete değer süsler çıkarıp insanları, onlara düşkün kılarak imtihan
eden ve bu şekilde en güzel amelleri düşkünlük içinde ortaya koyan ve
nihayet bütün o süsleri mahvettiği halde güzel iş yapanları güzel
mükafat ile ebedileştirecek olan ilâhî kudretimizin hepsi çok orijinal
ve güzel olan eserleri ve mucizeleri arasında Ashab-ı Kehf ve Rakîm tek
hayret verici ve şaşılacak bir mucize mi oldular sandın? Hayır bunda
şaşılacak bir şey yoktur. En güzel amelleri, en şaşmaya değer alâmetleri
sonu toprak olan dünya zinetine, dünya hayatına aldanmayan, denenmiş
kimseler içinden ortaya çıkarmak Allah'ın âdetidir. Allah ona benzemez
daha neler yapmış ve yapacaktır. Bunun için başkaları hayret etseler de
daha büyük mucizelere mazhar olan ve daha güzel ameller kendisinden
istenen sen, o zanda bulunmayarak şunu hatırda tut:
Meâl-i Şerifi
10- O gençler mağaraya sığınınca şöyle dediler: "Rabbimiz! Bize katından
bir rahmet ver ve bizim için şu işimizden bir kurtuluş yolu hazırla."
11- Bunun
üzerine biz de kulaklarını tıkayarak mağarada onları yıllarca uyuttuk.
12- Sonra da iki gruptan hangisinin, onların mağarada kaldıkları süreyi
daha iyi hesapladığını anlamak için, onları tekrar uyandırdık.
10-11-12- Derken kulaklarına perde vurduk, yani yatırdık, uyuttuk
bilelim ki iki gruptan hangisi, bekledikleri süreyi daha iyi hesapladı.
Burada "bilelim" demek, fiilen ortaya koyalım ve gerçekleştirelim de
kendileri bile anlasın ve iki gruptan birisi Allah'ın birliğine inanan,
mümin Ashab-ı Kehf, birisi de hasımları olan müşriklerdir. Âyette
görüleceği üzere Ashab-ı Kehf uyandıkları zaman işlerinde başarılı
olduklarını, gayelerinde isabet ettiklerini gördüler ve Allah'ın
rahmetine kavuştular.
Bu özetlemeden sonra bunların dinleri, işleri ne idi? Mağaraya niçin
çekildiler ve orada nasıl kaldılar, sonra da nasıl uyandırıldılar?
Ayrıntısına gelince:
Meâl-i Şerifi
13- Biz sana onların kıssalarını gerçek olarak anlatacağız. Hakikaten
onlar, Rablerine iman eden birkaç genç idi. Biz de onların hidayetlerini
artırdık.
14- (Oranın hükümdarı karşısında) ayağa kalkarak dediler ki: "Bizim
Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbidir. Biz, O'ndan başkasına ilâh deyip
tapmayız, yoksa saçma sapan konuşmuş oluruz.
15- Şu bizim kavmimiz, Allah'tan başka ilâh edindiler. Onların ilâh
olduğuna dair açık bir delil getirselerdi ya! Allah'a karşı yalan
uydurandan daha zalim kim olabilir?
16- (İçlerinden biri şöyle demişti:) "Mademki siz, onlardan ve Allah'tan
başka taptıkları putlardan ayrıldınız, o halde mağaraya sığının ki,
Rabbiniz rahmetinden size genişlik versin ve işinizi rast getirip
kolaylaştırsın."
17- Ey Muhammed! Baksaydın güneşin doğduğu zaman mağaranın sağ tarafına
yöneldiğini, batarken de sol taraftan onları makaslayıp geçtiğini
görürdün. Onlar, mağaranın geniş bir yerinde idiler. İşte bu Allah'ın
mucizelerindendir. Allah kime hidayet ederse, işte o, hakka ulaşmıştır;
kimi de hidayetten mahrum ederse, artık ona doğru yolu gösterecek bir
dost bulamazsın.
18- Bir de onları mağarada görseydin uyanık sanırdın. Halbuki onlar
uykudadırlar. Biz onları sağa sola çevirirdik. Köpekleri de girişte ön
ayaklarını ileri doğru uzatmıştı. Eğer onları görseydin, arkana bakmadan
kaçardın ve için korku ile dolardı.
19- Onları bir mucize olarak uyuttuğumuz gibi, birbirlerine sorsunlar
diye kendilerini uyandırdık da içlerinden bir sözcü şöyle dedi: "Ne
kadar durup kaldınız?" (Kimi) "Bir gün ya da günün bir parçası kadar
kaldık" dediler. (Kimi de) şöyle dediler: "Ne kadar durduğunuzu,
Rabbiniz daha iyi bilir. Şimdi siz birinizi, bu gümüş paranızla şehre
gönderin de baksın, hangi yiyecek daha temiz ise, ondan size azık
getirsin. Hem çok dikkatli davransın ve sizi kimseye sezdirmesin."
20- "Çünkü şehir halkı, sizi ellerine geçirirlerse muhakkak sizi
taşlayarak öldürürler veya kendi dinlerine çevirirler ki, o zaman siz
dünyada da ahirette de asla kurtuluşa eremezsiniz."
21- Böylece insanları onlardan haberdar kıldık ki, öldükten sonra
dirilmenin hak olduğunu ve kıyamet gününden şüphe edilemeyeceğini
bildirmek için, öylece şehir halkına buldurduk. Onları mağarada
bulanlar, aralarında durumlarını tartışıyorlardı. Dediler ki: "Üstlerine
bir bina (kilise) yapın. Bununla beraber Rableri, onları daha iyi
bilir." Sözlerinde üstün gelen müminler: "Üzerlerine muhakkak bir mescid
yapacağız." dediler.
22- Ashab-ı Kehf'in sayılarında ihtilaf edenlerden bazıları: Onlar, üç
kişidir, dördüncüleri köpekleridir" diyecekler. Diğer bazıları da
"Onlar, beş kişidir, altıncıları köpekleridir " diyecekler. Her ikisi de
bilinmeyen hakkında tahmin yürütmektir. (kimileri de:) "Onlar, yedi
kişidir; sekizincisi köpekleridir" derler. De ki: "Onların sayılarını
Rabbim daha iyi bilir." Onları ancak pek azı bilir, Bu sebeple onlar
hakkında bu bildirilenler dışında bir münakaşaya girişme ve bunlar
hakkında hiç kimseye de bir şey sorma!
13- Biz sana onların kıssasını olduğu gibi dosdoğru anlatacağız. Şöyle
ki: Gerçekten onlar bir takım gençlerdir.
"Fitye", genç delikanlı, yiğit demek olan "fetâ" nın ondan az sayıya
delalet eden çoğuludur. Demek ki kıssanın ibret teşkil eden hakikatinde
bunların isimleri ve sayıları ve memleketlerinin bellenmesi lâzım
değildir. Hüviyetleri olmak üzere ehemmiyete değer olan birinci nokta şu
vasıflarıdır: Bir kaç genç yiğitten oluşan az bir topluluk ki
kendilerinin Rabbine iman ettiler ve biz de kendilerine hidayetlerini
artırdık. Onların kalplerini metin kıldık.
14- O yiğitler ayağa kalkarak dediler ki bizim Rabbimiz, bütün göklerin
ve yerin Rabbidir.
Biz O'ndan başkasına hiçbir zaman ilah demeyiz. Doğrusu o vakit akıldan
uzak, haddinden fazla bir yalan söylemiş oluruz. Çünkü O'ndan başka ilâh
imkansızdır, yalandır. İşte bu yiğitlerin işlerinin aslı şu idi:
Müşriklere karşı ayaklanma ile tevhidi ilân.
Bu ayaklanmanın meydana gelme şekli hakkında değişik rivayetler vardır.
Muhammed b. İshak'ın nakline göre şöyle zikredilmiştir: İncil ehlinin
işi altüst oldu, içlerinde suçlar büyüdü, krallar azgınlık etti. Bu
krallar putlara tapıyor, putlar için kurbanlar kesiyorlardı. Bu konuda
pek ileri gidenlerden biri de Rum krallarından Dekyanus idi. Rum
ülkesini dolaşıp putperestliği kabul etmeyen hıristiyanları öldürüyordu.
Nihayet Ashab-ı Kehf'in şehri olan "Dekinos"a indi. İner inmez iman
ehlinin takip edilmesini ve yakalanmasını emretti. İman edenler, şuraya
buraya kaçıp gizlenmişlerdi. Şehrin kâfirlerinden tayin ettiği
zabıtaları iman edenleri takip ediyor, gizlendikleri yerlerden çıkarıp
Dekyanus'a getiriyorlardı. O da putlara kurban kesilen mezbahalara
sevkedip putperestlikle öldürülme arasında seçim yapmalarını öneriyordu.
Alçak dünya hayatına rağbet edip bu ölümden korkanlar, onun dediğini
yapıyorlar. Ebedî hayatı tercih edenleri de öldürüp, parçalayıp şehrin
suruna ve kapılarına asıyordu.
Bunu gören o birkaç genç, Rum soylularından ve bir görüşe göre kralın
ileri gelenlerinden hür gençlerdi, çok etkilendiler. Bu fitnenin def
edilmesi için Allah Teâlâ'ya göz yaşları ile boyun eğerek namaz kılıp
dua ediyorlardı.
Zorba kralın yardımcıları bu gençleri ihbar ettiler, bundan dolayı
onları, hücrelerinde bastırıp huzuruna getirtti ve bazı şeyleri
söyledikten sonra bunları ya putlara ibadet veya ölüm arasında seçim
yapmalarını teklif etti. O vakit o yiğitler de dediler ki: "Bizim bir
ilâhımız vardır ki, ululuk ve yüceliği gökleri ve yeri doldurmuştur. Biz
ondan başka birine ilâh demeyiz, asla putlara tapmayız, senin teklifini
kabul etme ihtimalimiz sonsuza dek yoktur, hükmün ne ise yap!" Bundan
dolayı üzerlerindeki kıymetli elbiselerin soyulmasını emredip onları
yanından çıkardı ve kendisi önemli bir iş için Ninova şehrine gitti ve
geri dönünceye kadar onlara düşünme için mühlet verdi, Onlara uyarlarsa
uyarlar, yoksa diğer müslümanlara yaptığını yapacaktı. Bunun üzerine
yiğitler dinlerini korumak için karar verip şehrin yakınındaki "Benclüs"
dağında sarp bir mağaraya gizlenmeye karar verdiler. Her biri babasının
evinden bir şey aldı, bir kısmını sadaka verdiler, kalan kısmını nafaka
edindiler ve gidip mağaraya sığındılar; gece gündüz namaz kılıyorlar,
Allah Teâlâ'ya inleyiş ve feryad ile yalvarıyorlardı. Nafaka işini
Yemlihaya bıraktılar. O sabahleyin bir miskin kıyafetine girerek şehre
giriyor, lazım olanı alıyor, biraz da havadis araştırıp arkadaşlarına
dönüyordu.
Zorba kral, şehre dönünceye kadar bu şekilde durdular. Kral gelir gelmez
bu gençleri aradı ve babalarını yanına getirtti. Babaları onların
kendilerine isyan ve mallarını yağma etmekle çarşılarda israf edip dağa
kaçtıklarını söyleyerek özür dilediler. Yemliha, bu kötülüğü görünce,
pek az miktarda azık alıp ağlayarak vardı ve arkadaşlarına dehşeti
anlattı. Onlar, ağlaşarak secdelere kapanıp Allah'a yalvardılar, sonra
başlarını kaldırıp oturdular, yapacakları iş hakkında konuşuyorlardı.
Derken Allah Teâlâ, bunlara bir uyku verdi, yattılar, nafakaları baş
uçlarında uyudular kaldılar. Beride Dekyanus hiddetinden ne yapacağını
düşünüyordu. Onları uyutan Allah Teâlâ bunun gönlüne de mağaranın
kapısını kapatmayı getirdi. Bunun üzerine Dekyanos mağaranın kapısının
ördürülmesini emretti. "Açlıktan, susuzluktan ölsünler, mağaraları
kabirleri olsun" dedi, öyle yaptılar. Dekyanos'un evinde imanını
gizleyen iki mümin vardı. Birinin adı "Pendros", diğerinin ki "Runas"
idi. Bunlar, Ashab-ı Kehf'in isimlerini ve neseplerini ve kıssalarını
iki kurşun levhaya yazıp bir bakır tabuta koyarak yapılan duvarın içine
koymayı kararlaştırdılar ve yaptılar."
Özetle bu yiğitler Allah'dan başka ilâh tanımaz, gerçekten mümin idiler.
İşleri de Allah'ın hidayet ve korumasıyla dinlerini korumak için zorba
müşriklerin zor ve baskısına karşı ayaklanma olmuştu. Şirke sapan ve
İsa'ya Rab ilâh diyen, dünya süsüne ve hayatına rağbet eden
hıristiyanlara benzemiyorlardı. Kalktılar, sözü bir edip tam bir
bağlılık ve kalb sağlamlığı ile tevhidi ilân ederek dediler ve kendileri
ile beraber böyle demeyip şirke sapan milletlerini küçümsemek ve çirkin
görmek için de şöyle söylediler:
15- Bak hele şunlar, şu bizim kavim O'ndan (Allah'tan) başka ilâhlar
edindiler. Gizli değil ki her ne şekilde olursa olsun putlara boyun
eğenler ve genel olarak müşrikler bu ifadeye girdikleri gibi, Mesih
(İsa), ilâhdır diyenler de bu ifadeye dahildirler. Onlara açık bir delil
getirselerdi ya!. Yani Allah Teâlâ'nın ulûhiyyetine ve Rab oluşunun
yüceliğine delalet eden gökler ve yer gibi şahitler, açık deliller var.
Fakat O'ndan başkasının ilâh olduğuna dair öyle bir şahit, açık bir
delil getirseler ya bakalım? Hiç mümkün müdür? Delilsiz dava kabul
edilir mi? Veya şunun bunun keyfi, zorbalık etmesi, musallat olması
delil tutulur mu?
Burada şu anlam da muhtemeldir: Onlar aleyhine bizim yaptığımız gibi
ilmî, âmelî, sözlü ve fiilî etkili bir delil getirmiyorlar da o
yalancılık suçunu işliyorlar. Artık bir yalan uydurup da Allah'a iftira
edenden daha zalim kim olabilir? Bu fâsılanın yukarıda geçen fasılasına
döndürülüp redif kılındığı (tekrarlandığı) açıktır. Bu şekilde kıssanın
müşrikler aleyhine olan hükmü özetlenirken aynı zamanda bunun "Allah
çocuk edindi" (Kehf, 18/4) diyenler aleyhine hüküm içeren bir delil
olduğu da anlatılmıştır.
16-O yiğitler, kavimlerinden de böyle nefret ettikten sonra çekilip
kendi kendilerine dediler ki: Ve madem ki siz onlardan ve Allah'tan
başka taptıkları putlardan ayrıldınız. O halde mağaraya sığının ki sizin
için Rabbiniz rahmetinden yaysın, yayıp döşesin. Çünkü iman nurunun
sonunda Rahmân olan Allah'ın rahmetine kavuşturacağı şüphesizdir. Ve
size işinizde bir kolaylık hazırlasın. Kolaylıklar yaratsın da
ayaklandığınız maksadınızda başarılı kılsın. İşte bunun üzerine idi ki,
yukardaki özetlemede anlatıldığı üzere, mağaraya çekilip "Ey Rabbimiz!
bizlere tarafından bir rahmet ihsan et ve bize işimizden bir başarı
hazırla!" (17/10) dediler ve Allah tarafından kulaklarının üzerine
vurulup (işitilmelerine engel olduk), yani o zalimler tarafından kaygı
verici bir şeyin işitilmemesi için yatırılıp veyahut mağaranın kapısına
bir bina kurdurulup senelerce uyutuldular
17-Hem öyle rahat uyudular ki ve (baksaydın) görürdün ki, güneş doğduğu
zaman, mağaralarının sağ tarafına yönelir battığında da onları soldan
makaslar kırkar. Yani üzerlerine gün bile değmez, değse değse son olarak
batış sırasında sol taraflarına gelen yönden biraz kırkar geçer. Demek
ki mağaranın vaziyeti budur. Her tarafı korunmuştur ancak kapısı biraz
batıya meyilli olarak kuzeydedir. onlar ise mağaranın bir meydanında;
mağaranın bir geniş yerinde sıkıntısız yatıyorlar.
O yok mu, yani Ashâb-ı Kehf'in o şekilde Allah için ayaklanması ve
kavimlerini terk edip Allah'a tevekkül etmiş olarak mağaraya sığınmaları
ve mağaradaki durumları yok mu? Allah'ın âyetlerindendir. Allah'a ait
alâmetlerden, Allah'ın kudret ve rahmetinin delillerinden biridir, bir
keramettir. Allah, her kime hidayet ederse, doğru yolu tutan odur.
Nitekim Ashab-ı Kehf böyledir. Allah, her kimi de şaşırtırsa artık onu
irşad edecek bir dost asla bulamayacaksın.
Ashâb-ı Kehf gibi keramet sahiplerinin irşadlarıyla yola gelmemiş, iman
ve İslâmiyet'ten ayrı kalmış, gitmişlerdir.
18-Allah'ın âyetini anlamalı ki baksan onları uyanık zannedersin,
halbuki uykudadırlar. Demek ki uykuda oldukları halde gözleri açık ve
biz onları sağa ve sola çeviririz. Köpekleri de ön ayaklarını mağaranın
girişine doğru uzatmış. Eğer sen onları görseydin, üzerlerine
çıkıverseydin mutlaka döner kaçardın. Ve mutlaka için korkuyla dolardı.
Durumları öyle heybetli, öyle korkunç idi. Demek ki kendilerine kimsenin
bakması mümkün değildi.
19- Ve İşte böylece, yani bir mucize olarak senelerce uyutup koruduğumuz
gibi onları uyandırdık, yani bir mucize olmak üzere diriltir gibi
uyandırdık ki birbirlerine sorsunlar. Kendi durumunu bilmek her şeyden
önce geldiği için uyandırılmalarının ilk hikmeti kendi durumlarını
anlamak için, şu şekilde birbirlerine sormaları oldu: Bunun için
içlerinden biri: "Ne kadar durdunuz?" dedi. "Bir gün veya daha az bir
zaman kaldık" dediler. Kimi öyle dedi, kimi de öyle. Nasıl ki kıyamette
uyandırılarak haşre gönderilecek olanlar hep böyle sanacaklar (Bakara
Sûresi'ndeki âyetinin tefsirine bkz.: 2/279) Bu karşılıklı konuşma
esnasında kimi de fazla durulduğunu sezerek anlaşmazlığa son vermek için
"ne kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir." dediler.
Bundan dolayı aranızdaki ihtilafı bırakınız da Şimdi birinizi şu gümüş
paranızla şehre gönderiniz de hangi yiyecek daha temiz baksın ve size
ondan bir rızık getirsin ve çok dikkat ve nezaketle hareket etsin ve
sakın sizi kimseye sezdirmesin.
20- Çünkü eğer onlar sizi ellerine geçirecek olurlarsa ya sizi taşlayıp
öldürecekler veya kendi dinlerine döndürecekler. İrtidad ettirecekler ve
o zaman siz ebediyyen kurtulamayacaksınız. Yani recm edildiğiniz
takdirde şehid olur kurtulursunuz, fakat dönüp kâfir olursanız dünyada
kurtulamayacağınız gibi ahirette de asla kurtulamayacaksınız. Çünkü
dünya hayatı fanidir, herkes muhakkak ölecektir, ahirette küfrün azabı
ise ebedidir.
Burada şöyle bir soru vardır. Böyle taşlayıp öldürme tehdidi altında
zorlanma bir mazeret değil midir? Bunlar kalplerindeki imanı bozmadan
zorlanma ile, zahiren (dış görünüşe göre) dönmüş olsalardı. "Kalbi
imanla mamur olduğu halde, inkâra zorlanan hariç" ( Nahl, 16/10)
istisnası hükmü içine girmezler miydi. O halde asla kurtulamayacaksınız
demeleri neden?
Cevap: Bunun bir kaç hikmeti vardır:
Birincisi: Bunlar kesin kararlı yiğit adamlardır. Gözettikleri kurtuluş,
yalnız sorumluluktan kurtulma değil, açık ve gizli olarak rahmeti
yaymaktır. Onun için ruhsat ile amel etmeyi "İyi insanların iyilikleri,
Allah'a yakın olanların günahlarıdır" ifadesi gereğince sakıncalı
olmaktan uzak görmemişlerdir.
İkincisi: Bu söz henüz zorlanma durumunda değil, zorlanma durumuna
düşmekten son derece sakınmak için söylenmiştir. Çünkü sakınmada kusurlu
davranıp da zorlanma durumuna düşüldüğü zaman sorumluluk ortadan
kalkmaz.
Üçüncüsü: Küfrü gerektiren amellere alışkanlık gibi herhangi bir
sebeple, kalbin imana kanmasını sarsacak şekilde devam edeceği kesin
olan zorlamaları uygun görmenin de "Eğer onlara uyarsanız muhakkak ki
Allah'a ortak koşanlar olursunuz" (En'âm, 6/121) tehlikesi vardır.
21- Özetle öyle dediler ve işte böylece onları şehir halkına buldurduk.
Yani o sözü kabul ettiler ve o şekilde içlerinden birini şehre
gönderdiler. Fakat Allah'ın takdirine bakın ki, o derece sakınmalarına
rağmen Allah, bu şekilde kendilerini tanıttırdı. Rivayete göre gidenin
elindeki para yakalanmasına sebep olmuş ve bu yüzden Allah Teâlâ onları
şehir halkına buldurmuş ki Allah'ın vaadinin hak olduğunu ve kıyamet
günün meydana geleceğinde hiç şüphe olmadığını bilsinler diye. Çünkü ne
kadar durduklarını bilemeyen Ashâb-ı Kehf senelerce yattıkları
mağaralarından, kabirden kalkar gibi uyanıp kalktıklarını anlamış ve
vaktiyle ayaklandıkları müşriklere karşı başarılı olduklarını ve isteyip
umdukları Allah merhametinin bir tecellisini görmüş ve dolayısıyla
önceden iman ettikleri şekilde Allah'ın vaadinin hak olduğunu müşahede
ile bilmiş oluyorlardı.
İşte bu şekilde gerek kendileri ve gerek diğerleri için kıyametin
şüphesiz olduğuna da bir delil ve misal olmuş bulunuyorlardı. Hani bir
zaman halk aralarında Ashâb-ı Kehf'in durumu hakkında münakaşa
ediyorlardı. Yani o vakti düşün ki, bunlar ayaklanıp mağaraya
çekildikleri zaman kavimleri bunların işi için münakaşa ediyorlardı.
Bazıları: "Mağaranın ağzına bir bina yapınız" demişlerdi. Mağarayı
mezarları olsun diye üzerlerine bir bina ile tıkamışlardı. Rabbleri,
onların durumunu daha iyi bilir. "Bizim Rabbimiz, göklerin ve yerin
Rabbidir. Biz ondan başka hiçbir ilâha tapmayız." (Kehf, 18/14) diye
iman ve ilan ettikleri Allah Teâlâ din uğrunda uğraşmalarını boşa
çıkarmadı. "İki taraftan hangisinin mağarada kaldıkları süreyi daha iyi
hesapladığını ortaya koymak için" (Kehf, 18/12) buyurduğu şekilde, en
sonunda maksatlarına ulaştıklarını gösterdi, münakaşa eden hasımlarını
mağlub etti. Onların işi hakkında sözlerinde üstün gelen müminler, yani
Ashâb-ı Kehf'in takip ettiği durum üzerine giderek düşmanlarına karşı
galip gelen grup elbette biz onların üzerine bir mescid yaparız dediler.
22-Bununla beraber ihtilaf ettiler. Onlar üç kişidir, dördüncüleri
köpekleridir, diyecekler. Onlar, beş kişidir, altıncıları köpekleridir,
diyecekler. Bunlar, gayb hakkında tahmin yürütmektir. Demek ki bu iki
söz delilsiz zanna dayanan bir sözdür: (Onlar) yedi kişidir, sekizincisi
köpekleridir de diyecekler. Demek ki bu söz, öncekiler gibi delilsiz
zanna dayanan bir söz değildir. Gerçeğin kendisi olmasa bile ona en
yakın sözdür.
Doğrusu de ki: Onların sayısını Rabbim daha iyi bilir. Sayılarının
bilinmesi kıssa açısından herkese lazım değildir. Onları gerçekten
bilenler pek azdır. Onun için Ashâb-ı Kehf hakkında, sathî tartışma
dışında derin münakaşaya girme. Pek az kimsenin bilebileceği Ashâb-ı
Kehf hakkında yukarıda söylendiği gibi Rabbim en iyi bilendir, bilenler
azdır, çoğu bir delile dayanmaksızın söyler. Onun için sathî bir
münakaşadan başka bir tartışmaya ve karşılıklı konuşmaya dalma. Ve
haklarında onlardan, değişik sözlerin sahiplerinden hiçbir şey sorma.
Çünkü kıssanın bilinmesi lazım gelen noktaları hakkıyla bilindi. Şu
halde Ashâb-ı Kehf kıssasını yalnız Kur'ân'ın açıklamasına dikkat ederek
okumalı, şundan bundan sormaya kalkışmamalıdır.
Şimdi bu kıssadan alınacak hisseyi açıklamak için aşağıda gelecek
talimat ile buyuruluyor ki:
Meâl-i Şerifi
23- Hiçbir şey için, Allah'ın dilemesi dışında: "Ben yarın onu yapacağım
deme"
24- Ancak Allah dilerse (yapacağım de). Ve unuttuğun vakit Allah'ı an ve
"Umarım Rabbim beni, doğruya daha yakın olana eriştirir." de.
25- Onlar, mağaralarında üçyüz yıl kadar kaldılar ve dokuz yıl da buna
ilave etmişlerdir.
26- De ki: "Onların ne kadar kaldıklarını Allah daha iyi bilir."
Göklerin ve yerin gaybı O'na aittir. O ne güzel görendir! O ne mükemmel
işitendir! Onların, O'ndan başka bir yardımcısı yoktur. O, kendi
hükümranlığına kimseyi ortak etmez.
23- Ve sakın hiçbir şey için "ben yarın onu yapacağım" deme! İnsanın
azim ve iradesi bir şeyin meydana gelmesi için yeterli sebep değildir.
"Kimse yarın ne kazanacağını bilmez." (Lokmân, 31/34).
24-25- Ancak Allah'ın dilemesi hariç. O vakit yapabilirsin. Bundan
dolayı gelecekte bir işi yapmaya azmederken işi Allah'ın iradesine
bağlamalı, "inşaallah" demeyi unutmamalı. Unuttuğun zaman da Rabbini an.
Yani bu istisnayı (inşaallah demeyi) insanlık icabı olarak unutmuş
bulunursan, hatırladığın zaman "inşaallâh" diyerek veya tesbih ve
istiğfar ederek Allah'ı zikret ki, bu şekilde sözün hükmü değişmezse de
kusura keffâret olur, günahtan kurtulunur. Veya herhangi bir şeyi
unuttuğun zaman insanın beceriksizliğini düşünüp Allah'ı an ki,
unuttuğunu hatırlayabilesin. Özetle Allah'ın iradesinin sözünü etmeyerek
yarın muhakkak şöyle yapacağım, böyle yapacağım demenin sakıncalarını
anlamak için bir insan için en azından unutup yalancı çıkacağını
düşünmesi bile yeter.
Bu yasak ve emri ile Allah Teâlâ, Resulüne her azmini Allah'ın
dilemesine bağlamasını öğrettikten sonra, kıssadan hisseyi tebliğ etmek
için buyuruyor ki: Ve de ki: "Rabbim'in bundan (yani Ashâb-ı Kehf'in
başarılı olmasından) daha çok yakın bir şekilde beni başarıya
ulaştırması pek umulur." Onlar ne kadar durdular? Onlar, mağaralarında
üçyüz sene durdular dokuz yıl da ilave ettiler. Denilmiş ki güneş yılı
hesabı ile üçyüz, dokuz yıl fazlası da kamerî yıl (ay yılı) hesabı
iledir. Bazı tefsir bilginleri bu müddetin Allah'ın açıklaması olduğunu
söylemişler, bazıları da İbnü Mesud'dan rivayet edildiği üzere "ve
dediler ki" cümlesinin takdiri ile, sayılarında ihtilafa düşenlerin
sözünü anlatma, olduğunu söylemiş ve diğer bazıları da ta yukarıda daki
nin mekûlüne (mefûlüne) atfedilmiş olarak mescid yapalım diyenlerin sözü
olmasını tercih etmişlerdir. Bununla beraber bunun böyle kıssadan ayrı
olarak özel bir şekilde zikredilmesi bize yeni bir mânâ telkin
etmektedir. İsti'nafiye (söz başı) ve daki zamiri Ashâb-ı Kehf'in
taraftarları demek olan ve mescid yapalım diyen ya ait olmak suretiyle
bunu şöyle anlayabiliriz: "Onların işine galip gelenler ve mağaraya
mescid yapan Ashâb-ı Kehf taraftarları, o galibiyete ulaşıncaya kadar
mağaralarında, saklandıkları yerde üçyüz dokuz sene durdular." Gerçekten
hıristiyanların müşrik Romalılara galip gelmeleri ile meydana çıkmaları
miladî IV. asrın başlarında meydana geldiğine göre, o zamana kadar üç
yüz küsür sene durmuşlar demektir. Bu şekilde üçyüz dokuz yıl bu müddeti
tashih etmek için açıklanır. Ve işte onlar, galip gelinceye kadar, üç
yüz dokuz sene gizli durdukları halde, Hz. Muhammed'in peygamberliği ile
İslâm dininin bundan çok az bir müddet içinde ve daha hızlı ve daha
güzel bir şekilde galip gelmeye muvaffak olacağı vaad edilmiş ve
gerçekten hicretten itibaren bu görünme ve galip gelme başlamıştır.
26- Bunların durdukları bu üç yüz dokuz sene müddet hakkında daha çok
veya daha azdır, diye ihtilaf edecek olurlarsa. De ki: Onların ne kadar
kaldıklarını Allah daha iyi bilir. Çünkü Ashab-ı Kehf kendileri de "Ne
kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir." (Kehf, 18/19) demişlerdi.
Çünkü göklerin ve yerin gaybı O'nundur. O ne güzel görendir, ne güzel
işitendir. Onların Allah'tan başka bir yardımcısı yoktur. Yani Ashâb-ı
Kehf "Allah çocuk edindi." (Kehf, 18/4) diyenlerden değildir. "O,
hükmünde hiç kimseyi ortak etmez."
Meâl-i Şerifi
27-31- 27- Rabbinin kitabından sana vahyolunanı oku! Onun sözlerini
değiştirecek kimse yoktur. Ve O'ndan başka bir sığınılacak da
bulamazsın.
28- Nefsince de, sabah akşam rızasını isteyerek Rablerine yalvaranlarla
beraber candan sabret. Sen dünya hayatının süsünü isteyerek onlardan
gözlerini ayırma. Kalbini, bizi anmaktan gafil kıldığımız, nefsinin kötü
arzusuna uymuş ve işi hep aşırılık olan kimseye uyma.
29- Ve de ki: O hak Rabbimizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen
inkâr etsin. Çünkü biz zalimler için öyle bir ateş hazırlamışız ki,
duvarları, çepeçevre onları içine alacaktır. Eğer feryad edip yardım
isteseler, erimiş maden gibi yüzleri haşlayan bir su ile cevap verilir.
O ne kötü bir içecek ve ne kötü bir dayanma yeri!
30- İman edip de güzel davranışlarda bulunanlar var ya, şüphe yok ki biz
öyle güzel işler yapanların mükafatını zayi etmeyiz.
31- İşte onlara Adn cennetleri vardır; altlarından ırmaklar akar, orada
altın bileziklerle süslenecekler, ince ve kalın ipekliden yeşil
elbiseler giyerek koltuklar üzerine dayanıp kurulacaklar. O ne güzel
karşılık ve ne güzel kalma yeri!
Meâl-i Şerifi
32-32- Onlara, şu iki adamı misal olarak anlat: Biz bunlardan birine her
türlü üzümden iki bağ vermişiz, her ikisinin etrafını hurmalarla
donatmışız, aralarında da bir ekinlik yapmışız.
33- İki bağın ikisi de yemişlerini vermiş, hiçbir şey noksan bırakmamış,
ikisinin ortasından bir de nehir akıtmışız.
34- İki bağın sahibinin ayrıca başka geliri vardı. Bundan dolayı bu adam
arkadaşıyla münakaşa ederken: "Ben malca senden daha zengin ve insan
sayısı bakımından da senden daha güçlü ve üstünüm" dedi.
35- Adam, bu şekilde kendine zulmederek bağına girdi ve şöyle dedi:
"Bunun hiç yok olacağını sanmıyorum"
36- "Kıyametin kopacağını da zannetmem. Şayet Rabbimin huzuruna
götürürlürsem, muhakkak orada bundan daha hayırlı bir sonuç bulurum".
37- Bunun üzerine kendisiyle münakaşa eden arkadaşı da ona şöyle dedi:
"Seni topraktan, sonra seni bir damla sudan yaratan, daha sonra da seni
insan haline getireni mi inkar ediyorsun?
38- "Fakat ben iman ederek diyorum ki: O Allah, benim Rabbimdir, ben
Rabbime kimseyi ortak koşmam."
39- "Kendi bağına girdiğin zaman: "Bu Allah'dandır, benim kuvvetimle
değil, Allah'ın kuvveti ile olmuştur, deseydin ya! Her ne kadar beni,
malca ve evlatça kendinden az görüyorsan da."
40- Belki Rabbim, bana, senin bağından daha hayırlısını verir; senin
bağına ise gökten yıldırımlar gönderir de, bağın yalçın bir toprak
haline gelir."
41- "Yahut, bağının suyu yerin dibine çekilir de bir daha suyunu çıkarıp
bağını sulayamazsın."
42- Derken serveti yok edildi. Bunun üzerine bağına yaptığı masraflara
karşı ellerini oğuşturmaya başladı. Bağ, çardakları üzerine yıkılmış
kalmıştı, "Ah Keşke Rabbime hiçbir şeyi ortak koşmasaydım" diyordu.
43- Onun Allah'tan başka yardım edecek adamları yoktur ve Allah'a karşı
kendi nefsini de kurtaramadı.
44- İşte burada yardım, yalnız hak olan Allah'a aittir. O'nun verdiği
mükâfat da daha hayırlıdır, netice de daha hayırlıdır.
Meâl-i Şerifi
45-53-45- Ey Muhammed! Sen onlara dünya hayatının misalini ver. Dünya
hayatı, gökten indirdiğimiz bir su gibidir ki, bu su sayesinde
yeryüzünün bitkileri (her renk ve çiçekten) birbirine karışmış, nihayet
bir çöp kırıntısı olmuştur. Rüzgarlar onu savurur gider. Allah her şeye
muktedirdir.
46- Mal ve oğullar, dünya hayatının süsüdür. Bakî kalacak olan iyi
ameller ise, Rabbinin katında, sevabca da hayırlıdır, ümid yönünden de
daha hayırlıdır.
47- O kıyamet gününü hatırla ki, dağları yürüteceğiz ve yeryüzünü
çırılçıplak göreceksin. Bütün insanları, mahşerde toplayacağız hiçbir
kimseyi bırakmayacağız.
48- Onlar, saf halinde Rabbine arz edilmişlerdir. Allah, onlara şöyle
diyecektir: "Şüphesiz sizi ilk önce yarattığımız gibi bize geldiniz.
Fakat, size kıyamet için yaptığımız vaadi yerine getirmeyeceğimizi
sanmıştınız, değil mi?
49- O gün herkesin amel defteri ortaya konulmuştur. Ey Muhammed!
Günahkârların, amel defterlerinden korkarak: "Eyvah bize! Bu nasıl
deftermiş ki, büyük küçük hiçbir şey bırakmadan hepsini saymış dökmüş"
dediklerini görürsün. Onlar, bütün yaptıklarını hazır bulmuşlardır.
Senin Rabbin hiç kimseye zulmetmez.
50- Yine o vakti hatırla ki biz, meleklere: "Âdem'e secde edin!"
demiştik. İblis hariç olmak üzere onlar hemen secde ettiler. İblis
cinlerdendi, Rabbinin emrinden dışarı çıktı. Şimdi siz beni bırakıp da
İblis'i ve soyunu dostlar mı ediniyorsunuz? Halbuki onlar sizin
düşmanınızdır. Zalimler için bu ne kötü bir değişmedir.
51- Ben, onları (İblis ve soyunu) ne göklerin ve yerin yaratılışında, ne
de kendilerinin yaratılışında şahit tutmadım ve hiçbir zaman doğru
yoldan çıkanları yardımcı edinmiş değilim.
52- Ve o (kıyamet) günü Allah kâfirlere şöyle buyuracak: "Ortaklarım ve
şefaatçılarınız diye zannettiğiniz putlarınızı çağırın." Müşrikler
onları çağırırlar, fakat kendilerine cevap vermezler. Biz, kâfirlerle
ilâhları arasına ateşten bir engel koymuşuzdur.
53- Günahkârlar ateşi görmüşler de artık ona düşeceklerini
anlamışlardır. Fakat ondan kaçıp sığınacak bir yer bulamazlar.