Dünya’dan teleskoplarla Mars’a bakmakla yetinmeyen insanoğlu, onu daha yakından incelemek istedi.
Bu istek sonucunda NASA, Mars’a bir dizi uzay aracı göndermek için “Mariner Programı”nı başlatırken, SSCB ise “Mars Probe Projesi”ni başlatacaktı. Her iki proje uğrunda da kimi uzay araçları parçalanacak, arızalanacak, uzayın derinliklerinde bir başına kalacak; kimileriyse ilkleri gerçekleştirecekti.
Mars’ın keşfi için SSCB ve ABD’nin oluşturduğu proje sürelerinin oldukça yakın olması dikkat çekicidir.
Mars Probe Projesi (SSCB): 1960 – 1973.
Mariner Programı (ABD) : 1962 – 1973.
Ancak Sovyetler’in Mars Probe Projesi’nde, ABD’nin Mariner Programı’na kıyasla daha müsrif hareket edilmiş. Üstelik Mariner Programı, Mars Probe Projesi’nden iki yıl daha kısa ve daha az araçla sürdürülmesine rağmen, daha yüksek başarı oranına sahip olmuş. Yine de, her iki proje de Mars’ın keşfi adına çok önemli bilgiler toplamışlar ve gelecekte planlanacak keşif programlarına öncülük etmişler.
SSCB’nin (ve dolayısıyla insanlığın) Mars’a gönderdiği ilk araçlar hakkında bilgi almak için şu yazımıza göz atabilirsiniz.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, aslında NASA’nın Mariner Programı yalnızca Mars odaklı bir proje değildi. Mars’la birlikte aynı zamanda Merkür ve Venüs üzerinde de incelemelerin yapılması amaçlanmıştı. Ancak zamanla bu araçların Jüpiter ve Satürn hakkında da araştırma yapmaları gerektiği düşünülünce Mariner Programı’ndan iki araç, Voyager 1 ve Voyager 2 olarak isimlendirilerek “Voyager Programı” kapsamında Mariner Programı’ndan tamamen ayrıştırıldılar.
Mariner Programı kapsamında Mars üzerinde araştırma yapılması için toplamda altı araç planlanmıştı. Bu altı araçtan dördü başarılı oldu. Zaten, Mariner Programı kapsamında gönderilen on araçtan toplamda yedisi başarılı olabilmişti.
Mariner 3 ve Mariner 4
Mars’a ulaşması için gönderilen ilk uzay aracı Mariner 3, 5 Kasım 1964’te fırlatıldı ancak 260 kg ağırlığındaki bu araç, daha sonra arızalanarak görevini yerine getiremedi. Mariner 3’ten tam 23 gün sonra, 28 Kasım 1964’te gönderilen Mariner 4 ise ilk başarılı Mars yakın uçuşunu gerçekleştiren uzay aracı olma unvanını elde etti. Mariner 4, 14 Kasım 1965’te Mars’ın 9.846 km yakınından geçerek Dünya’ya çok önemli bilgiler ve fotoğraflar gönderdi.
Bu bilgiler bizlere Mars’ın atmosferi, yüzey basıncı, gezegenin ana elementleri gibi konularda yardımcı oldu. Ayrıca Mariner 4, Mars’ta geniş bir bitki örtüsünün bulunduğu yönündeki temelsiz iddialarla birlikte, “Mars Kanalları” hipotezini de çürütmüştü. Bununla beraber, daha önceleri teleskoplarla gözlenebilen Mars’ın kutup takkelerinin hangi elementlerden oluştuğu sorusu da cevaplanmış oldu. Önceden tahmin edildiği üzere bu takkeler gerçekten de buzdan oluşmaktaydı ancak bu, bildiğimiz buz değildi; çünkü içerisinde bolca karbondioksit barınmaktaydı.
Mariner 4 görevi, 7 Aralık 1967’de başlayan arızalarla birlikte, 10 ve 11 Aralık’ta araca toplam 83 mikrometeoridin çarpması sonucunda görevin başlangıcının 3 yıl 23 gün sonrasında son buldu. Mariner 4, bugün okyanus ortasında terkedilmiş bir gemi gibi, sahipsiz bir biçimde göğsünü delip geçen mikrometeor dalgalarına aldırmadan yörüngesinde yüzmeye devam ediyor. Kalbimizdesin Mariner 4…
Mariner 6 ve 7
411’er kilo ağırlığındaki iki uzay aracı, Mars’ın ekvator ve güney yarımküre bölgelerinin üzerinde uçuş yapmak amacıyla gönderildiler. Mariner 6, 24 Şubat 1969’da fırlatılırken, Mariner 7, ondan yaklaşık bir ay sonra, 27 Mart’ta Cape Kennedy Fırlatma Üssü’nden gönderildi.
Her iki araç da başarılı uçuşlar gerçekleştirip, kameralar ve kızılötesi-morötesi spektrometreler sayesinde Dünya’ya önemli bilgiler gönderdiler. Bugün, her ikisi de terk edilmiş biçimde yörüngelerinde dönmeye devam ediyorlar.
Mariner 8 ve 9
9 ve 14 Mayıs gibi çok yakın aralıklarla fırlatılan bu iki araç, Mars yüzeyinin ortaklaşa haritasını çıkarmak amacıyla gönderilmişlerdi. Ancak beklenmedik bir şekilde 9 Mayıs’ta fırlatılan, neredeyse bir ton ağırlığındaki Mariner 8 arızalandı ve fırlatmadan kısa bir süre sonra Atlantik Okyanusu’nu boyladı. Ardından gönderilen Mariner 9 ise sorunsuz bir şekilde, 1971’in Kasım’ında Mars yörüngesine girerek onun ilk yapay uydusu olmayı başardı. Üzerinde bulunan teknolojik teçhizatla birlikte bilim insanlarına Mars hakkında yeni pek çok şey öğretti. Bilim insanları ondan yeteri kadar veri aldıktan sonra Mariner 9 görevi durduruldu ve 2022 yılında Mars atmosferinde yanması ya da yüzeye düşüp parçalarına ayrılması beklentisiyle yalnız bırakıldı.
Mariner 9, 1971 yılında Mariner Programı kapsamında başarılı olan son uzay aracı olurken son derece müsrif davranmasına rağmen SSCB Mars Probe Projesi bu yıla kadar hatırı sayılır başarılara imza atamamıştı. Ancak nihayet, 1971’de SSCB’nin başarılı olan nadir araçlarından Mars-2 ve Mars-3, Mars atmosferine girmeyi başardılar. Ancak Mars-2, yüzeye inmek üzere atmosfere girerken komut temelli bir hata yüzünden atmosferde yanarak parçalarına ayrıldı. Yoldaşı Mars-3 ise 2 Aralık 1971 günü insanoğlunun Mars yüzeyine ilk başarılı iniş yapan uzay aracı olma unvanını elde etti. Yine de inişten yalnızca 20 saniye sonra arızalandığı için Dünya’ya işe yarar veriler aktaramadı.
Viking Programı (Viking 1 ve Viking 2)
Mariner Programı’nın sonlandırılmasından sonra NASA, Mars hakkında daha fazla bilgi elde etmek amacıyla en yüksek bütçeli Mars Programı’nı oluşturdu. Viking Programı, toplamda bir milyar Amerikan Doları’na mal olacaktı.
20 Haziran 1976’da Mars topraklarına ayak basan ilk Amerikan uzay aracı olma unvanını elde eden Viking 1, 20 Ağustos 1975’de fırlatılmıştı. 823 kg ağırlığındaki araç, Mars toprağı üzerinde deneyler yapabilmesi için de geliştirilmişti. Bu sayede Viking 1, Mars toprağının yapısını kendi kendine yaptığı deneyler sonrasında Dünya’ya aktardı.
Viking 1, Mars toprağında yüzde bir oranında su bulunduğunu söylüyordu. Görünüşe göre, kutup takkelerinde bulunan buz dışında Mars toprağında yakın zamanda su bulunmuyordu. Viking Programı’nın hedeflerinden biri de Mars’ta yaşamı araştırmaktı ancak bulunan yüzde birlik su oranı yakın zamanda veya o zamanda Mars’ta yaşam olduğunu kanıtlamak için yeterli değildi.
Viking 1 yüzeyde toprağı eşeleyedursun, Mars semalarında turlayan Viking 2, Dünya’ya Mars’taki su hakkında önemli bilgiler gönderecekti. Mars yüzeyinin ayrıntılı fotoğraflarını çeken Viking 2, Mars’ta su olup olmadığı sorusu hakkında devrim niteliğinde keşifler yaptı.
9 Eylül 1975’te fırlatılan 572 kg ağırlığındaki araç; Viking 1’in aksine Mars yüzeyini fotoğraflamak ile görevlendirilmişti. -Bu noktada belirtmek gerekir ki Viking 1’in görevi daha çok Mars toprağı hakkında araştırma yapmaktı. Yine de aldığı fotoğraflar Mars’ta su konusu açısından önemlidir.-
Alınan fotoğraflar Mars’ta büyük nehirler tarafından oluşturulmuş geniş oyuklar, derin vadiler ve uçsuz bucaksız su yataklarını işaret ediyordu. Fotoğraflar apaçık bir şekilde bir zamanlar Mars’ın suyla dolu olduğunu gösteriyordu. Mars’ta bir zamanlar yağmurlar yağıyor ve su taşkınları yaşanıyordu.
Su tarafından oluşturulan bu oyukların keşfiyle, daha önceleri “Mars Kanalları” tartışması dahilinde, Schiaparelli ve Lowell gibi bilim insanları gerçekten onları görmüş olabilir miydi sorusu gündeme geldi. Ancak o zamanın teknolojisiyle Mars oyuklarını görmeleri mümkün değildi. Zaten Schiaparelli ve Lowell gibi bilim insanlarının kanallar çizimi gerçek Mars oyuklarıyla benzerlik göstermemektedir.
Vikingler, Mars’ta geçirdikleri ortalama beş yıl boyunca (Viking 1 2.307, Viking 2 1.050 Dünya günü) Dünya’daki bilim insanlarına gezegenin havası, toprağı ve ‘suyu’ hakkında çok önemli bilgiler ilettiler. Bununla birlikte Viking 1 ve 2, ilk defa Dünya’ya Mars’ın renkli fotoğraflarını göndermişlerdi. Elbette Viking Programı’nın sonlandırılması Mars hakkında yeteri kadar bilgi edindiğimiz anlamına gelmiyordu. Daha cevaplanması gereken çok soru vardı.
Ek bilgi: Viking 1 ve Viking 2 uzay araçlarının her biri karada ve havada olmak üzere ikişer parçadan oluşmaktadır. Ancak Viking 1 ve Viking 2, görevleri bakımından yine de birbirlerinden farklıdırlar.
Viking Programı’ndan sonra Mars’a Rusya, ABD, Japonya gibi ülkelerden pek çok araç daha gönderildi. Ancak bunların hepsine yer vermek yazımızı gereksiz bilgilerle doldurup sıkıcılaştıracağından yalnızca Mars’ın keşfinde kilometre taşları olan Mariner, Mars Probe ve Viking Programları’ndan bahsettik. Bugün devam etmekte olan ve gelecekte yapılması planlanan diğer Mars görevleri mevzusu oldukça geniş bir konu olduğundan, buna gelecek yazılarımızda değineceğiz.
Kemal Cihat Toprakçı
Not: Yazımızın başında yer alan görsel, Viking 1 aracının bir sanatçının gözünden Mars’a inişini canlandırıyor.
Kaynak:
- http://space.jpl.nasa.gov/msl/Programs/mariner.html
- http://science.nasa.gov/missions/mariner-missions/
- https://en.wikipedia.org/wiki/Exploration_of_Mars
- https://en.wikipedia.org/wiki/Mariner_program
- http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/mariner.pdf
- http://astro.if.ufrgs.br/solar/sovmars.htm
- https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_program
Adli Astronomi Nedir? Yerel Hukukta Adli Astronomi Kullanımı
Neredeyse bütün bilim dalları iç içe olan astronomi en eski ama kendisini sürekli güncellemesiyle en yeni bilim dallarından biridir.
Geleceğin meslekleri arasında gösterilen uzay hukuku, uzay mimarisi, asteroid madenciliği gibi alanlarda ülkeler personel yetiştirmek istiyor ise astronomi eğitimine gerekli önemi vermek zorundadır. Adli astronomi de gelişmek için kendisine yatırım bekleyen adli bilim dalıdır.
Adli astronomi nedir ve ne iş yapar?
Adli astronomi, gökyüzünün geçmiş zamanlarda olan görünümünü ve gök cisimlerinin konumlarını göstermeye yarayan adli bilimin bir dalıdır. Adli bilimde, edebiyatta, tarihsel olaylarda ve sanat tarihinde adli astronomi kullanılmaktadır. Ülkemizde bazı davalarda astronomi, adaletin sağlanmasında katkı sağlıyor. Bu alanda Kandilli Rasathanesi’ne gerekli davalarda başvurular olmaktadır.
Örneğin; 1992 yılında bir asteğmen, bir yüzbaşına fiziksel şiddet uyguluyor. Asteğmen kendisini savunduğunda havanın çok karanlık olduğunu ve kişinin yüzünü göremediğini, bu nedenle onun bir er olduğunu düşünerek “dövdüğünü” ifade ediyor. Burada astronomi devreye giriyor ve kavganın olduğu gün Ay’ın dolunay evresinde olduğu belirleniyor. Bu bilgiden hareketle o tarihte hiçbir ışık kaynağı olmasa da insanların birbirlerinin yüzünün seçilebileceği anlaşılıyor.
Bir trafik kazası olduğunu düşünelim. Bu kazanın davası kazadan 3 ay sonra görüldü diyelim. Eğer kaza yapan kişi; “Hava çok karanlıktı, etrafta aydınlatmalar yoktu, bu yüzden göremedim” gibi bir ifade kullanıyorsa burada devreye yine adli astronomi giriyor. O dönemde Ay’ın hangi evrede olduğu önemli. Kaza yapan kişi asteğmenin durumuna düşebilir.
Van Gogh’un Tablosu ve Adli Astronomi
Van Gogh’un tablosu ile adli astronomi arasında bir bağlantı bulmakta zorlanmış olabilirsiniz. Ancak aslında, Van Gogh’un ünlü eserlerinden birisi olan Evening Landscape with Rising Moon tablosundaki gizem adli astronomi sayesinde çözülmüştür.
2003 yılında SWT fizik profesörleri Donald Olson ve Russell Doescher, İngiliz Profesör Marilynn Olson ile birlikte Sky & Telescope dergisinin Temmuz 2003 sayısında bu ünlü tablo hakkında bir makale yayınladılar. Tablonun tam olarak ne zaman resmedildiği bilinmemekteydi.
Bu tabloda ilk zamanlarda dağın arkasından Güneş’in battığı düşünülmüş. Tablonun üzerinde derin bir çalışma yapan bilim insanları; oradaki gök cisminin Güneş değil Ay olduğunu; Ay’ın doğmaya başladığını, tabloda yer alan buğdayın hangi tarihler arasında hasat edileceği, bu tabloda çizilmiş yerin gerçek bir yer olduğunu, Ay’ın resimde yer alan bölgeden tam olarak hangi günde doğacağını ve bazı diğer önemli sonuçları adli astronomi sayesinde bulabilmişlerdir. Benzer biçimde, geçmiş yıllarda oluşmuş meteor olaylarını incelerken de aslında yine adli astronomiye başvurmuş oluyoruz.
Astronomlar ve astrofizikçiler sürekli evreni incelemeye çalışırlar. Yıldızlardan ve galaksilerden alınan tek şey ışıktır. Bu ışığı inceleyerek yıldızlar, galaksiler ve diğer gök cisimleri hakkında bilgi edinmeye çalışırlar. Peki, burada astronomların yaptığı çalışmalar da adli astronomiye girmiyor mu? Belki ölmüş bir yıldızın kalıntısı hakkında bilgi edinmek ve bu ölümden sonra yakında yer alan komşu yıldızların nasıl etkilendiğini incelemek de mizansen bir açıdan adli astronomi olarak değerlendirebilir.
Hazırlayan: Sinan Koçak
Düzenleyen: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynaklar ve Referanslar:
- Güral, N. Adli astronomi. Erişim Tarihi: Şubat 10, 2021, Erişim Adresi: http://egegural.com/adliastronomi.htm
- Güral, N. Astronomi ve adli tıp. Erişim Tarihi: 10, 2021, Erişim Adresi: http://egegural.com/ASTVADLI.HTM
- Moonrise061003. (2016, Haziran 08). SWT astronomers SLEUTH van Gogh “Moonrise” mystery. Erişim Tarihi: February 10, 2021, Erişim Adresi: https://www.txstate.edu/news/news_releases/news_archive/2003/06/moonrise061003.html
- Forensic astronomy. (2020, Kasım 25). Erişim Tarihi: February 10, 2021, Erişim Adresi: https://en.wikipedia.org/wiki/Forensic_astronomy
- Ash, S. (2018, April 17). “Forensic astronomy” reveals the secrets of an iconic ansel adams photo. Erişim Tarihi: Şubat 10, 2021, Erişim Adresi: https://www.scientificamerican.com/article/forensic-astronomy-reveals-the-secrets-of-an-iconic-ansel-adams-photo/
Perseverance Mars’a İniyor! Yeni Bir Mars Gezginimiz Daha Olacak
NASA’nın son Mars yüzey aracı Perseverance, Mars yolculuğunun sonuna yaklaşıyor. Bu zamana kadar yapılmış en büyük Mars aracı olan Perseverance, 18 Şubat 2021 tarihinde kızıl gezegenin yüzeyine iniş yapmaya çalışacak.
Mars’a iniş yapmak oldukça zordur ve bu zamana kadar yapılan görevlerin yaklaşık %60’ı başarısız olmuştur. Perseverance’ın iniş şekli ise 2012 yılında başarılı bir şekilde Mars’a inen Curiosity aracının iniş şekli ile benzer olacak. Yani, aracın ısı kalkanı ve sahip olduğu paraşüt Perseverance’ı saatte yaklaşık 20.000 km hızdan saatte 4 km’den daha az bir hıza indirecek. Daha sonra ise bir “gökyüzü vinci” aracı yavaşça yüzeye koyacak.
Perseverance, kuru bir göl yatağı olduğu düşünülen Jezero kraterine inecek ancak tam olarak hangi noktaya iniş yapacağı bu aşamada bilinmiyor. Bu noktanın tam olarak tahmin edilememesinin sebebi ise Mars’ın atmosferine girildiğinde rüzgarların aracı sarsması ve bu durumun tahmin yürütmeyi zorlaştırmasıdır. Bu durumun üzerine arazinin engebeli olması da Jezero’yu iniş yapmak için tehlikeli bir yer haline getiriyor ancak Perseverance, zemine yaklaşırken fotoğraflar çekerek otonom bir şekilde güvenli bir iniş yeri bulmasına yardımcı olacak yeni bir navigasyon sistemine sahip.
2012 yılında Curiosity’nin gerçekleştirdiği iniş, daha önce yapılmadığı için görev kontrolün başında olan bilim insanları bu durumu rahatsızlık verici bir “yedi dakikalık dehşet” olarak nitelendirmişti. Araç, iniş sırasında atmosfere girişten, paraşütünün açılmasına ve hatta zemine temas etmek için roket yardımıyla yapılan hava manevrasına kadar her şeyi kendisi yapmak zorunda kaldı. Çünkü iniş, Mars’tan Dünya’ya ulaşan sinyallerin gelme süresinden daha kısa bir süre içerisinde gerçekleşmişti. Perseverance için de aynı durum söz konusu olacak ve bütün Mars’a iniş görevleri başarıya ulaşamadığından aynı dehşet yine yaşanacak.
Perseverance’ın iniş detaylarına geri dönecek olursak, araç özel gökyüzü vinci ile birlikte yapacağı kontrollü inişten önce roketler ile yapılan manevralar aracılığıyla iniş alanı için son ayarlamalarını yapacak. Aracın tekerlekleri Mars toprağına değer değmez, vinç Perseverance’dan ayrılarak araçtan güvenli bir uzaklıkta gezegene çarpacak. Daha sonra rutin sistem kontrolleri her şeyin yolunda olduğunu belirlediği anda da araç çalışmaya başlayacak.
Perseverance’ın asıl görevi nedir? Neden bu aracı oraya gönderdik?
Mars 2020 Perseverance Gezgin aracı, NASA’nın bir zamanlar Mars’ta yaşam olup olmadığı konusundaki araştırmasını ileriye götürecek eski mikrobik yaşamın izlerini arayacak. Araçta Mars kaya ve toprak örneği toplayacak bir sondaj cihazı bulunuyor. Araç, gelecekte yapılacak bir görev ile Dünya’ya getirilip detaylı analizleri yapılabilsin diye bu örnekleri mühürlü tüplerde saklayacak. Perseverance, ayrıca Mars’ta gerçekleşecek insanlı keşif programlarının yolunu açmaya yardım edecek teknolojileri de test edecek.
Perseverance, Mars Keşif Programı’nın bilimsel hedeflerini destekleyecek dört tane amaca sahip. Bunlardan ilki, gezegenin yaşanabilir olup olmadığını araştırmak. Yani kısaca geçmiş çevre koşullarının mikrobik yaşamı destekleyip desteklemediğini belirlemeye çalışacak. İkinci amacı, biyolojik imzalar aramak. Özellikle de zaman içinde yaşam belirtilerini koruduğu bilinen özel kayalarda, olası geçmiş mikrobiyal yaşamın işaretlerini arayacak. Üçüncü amacı da kaya ve toprak numunelerini toplayarak Mars yüzeyinde onları saklamak. Dördüncü ve son amacı ise insanlı keşiflere yardımcı olacak Mars atmosferinden oksijen üretimini test etmek.
Perseverance’ın uzun menzilli hareketlilik sistemi, aracın Mars yüzeyinde 5 ila 20 km arasında yol kat etmesine olanak veriyor. Ayrıca bu araç ile getirilen bir diğer yenilik de daha yetenekli bir tekerlek tasarımıdır.
Mars’ta Bir İlk Daha: Mars Helikopteri Ingenuity
Perseverance, aslında ufak bir sürprize de sahip. Araç, Mars yüzeyine indikten sonra alt kısmından çıkaracağı ufak bir helikopteri de Mars ile tanıştıracak. Ve bu helikopterin adı da Ingenuity. Eğer helikopter çalışmayı başarırsa, bizim için tam bir Wright Kardeşler anı olacak, çünkü bu zamana kadar Dünya atmosferi dışında hiçbir yerde helikopter uçurmayı denemedik.
Ingenuity, sadece bir teknoloji tanıtımı olacak ve çok ince Mars atmosferinde (Dünya atmosferinin %1’i yoğunlukta) en fazla 15 dakika kadar uçabilecek. Ancak bu helikopter başarı ile çalışırsa gelecekte ulaşılamayan yerlere gitmek için bu tarz helikopterler kullanılabilir. Ayrıca daha sonra göndereceğimiz araçlar ve astronotlar için kılavuz olması adına da bu helikopterlerden faydalanabiliriz.
Ingenuity dışında araçta başka bir teknoloji tanıtımı daha mevcut. Bu aygıt, Mars’ın zayıf atmosferinde yer alan karbondioksitten oksijen elde etmek için kullanılacak ki bu teknoloji önemli çünkü gelecekte oraya gidecek kaşiflerin Mars’ta hayatta kalabilmeleri için bu gerekli olacak.
Hazırlayan: Burcu Ergül
Düzenleyen: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynaklar:
- Crane, L. (n.d.). NASA has launched its Perseverance Mars Rover and INGENUITY HELICOPTER. Erişim Tarihi: Şubat 15, 2021, Erişim Adresi: https://www.newscientist.com/article/2250181-nasa-has-launched-its-perseverance-mars-rover-and-ingenuity-helicopter/
- Crane, L. (2021, Şubat 11). NASA’s perseverance rover is about to land on Mars and look for life. Erişim Tarihi: Şubat 15, 2021, Erişim Adresi: https://www.newscientist.com/article/2267509-nasas-perseverance-rover-is-about-to-land-on-mars-and-look-for-life/
- Howell, E. (2021, Şubat 11). NASA’s perseverance rover is one week away from a DARING landing on MARS. watch how it works. Erişim Tarihi: Şubat 15, 2021, Erişim Adresi: https://www.space.com/mars-rover-perseverance-landing-4k-video-animation
- Mission overview. (n.d.). Erişim Tarihi: Şubat 15, 2021, Erişim Adresi: https://mars.nasa.gov/mars2020/mission/overview/
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Milli Uzay Programı Açıklandı!
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), 9 Şubat 2021 Salı günü iki yıldan uzun süredir duyurulması beklenen programını ve yol haritasını açıklandı.
Açıklamada dile getirilen olan proje ve hedefleri, Kozmik Anafor Youtube kanalında, Dr. Umut Yıldız, Prof. Dr. Lokman Kuzu, Prof. Dr. Yurdanur Tulunay, Prof. Dr. İbrahim Küçük, gibi uzmanlar eşliğinde canlı yayında yorumladık. Milli uzay programını detaylıca öğrenmek için, aşağıdan veya bu linkten ulaşabileceğiniz yayınımızı izleyebilirsiniz.
Ülkemizde Uzay Ajansı kurulması hedefi 57’nci Hükûmet döneminde gündeme gelmiş, 2000 yılında oluşturulan “Vizyon 2023” perspektifi de Türkiye’nin uzay çalışmalarına yönelik bir öncü olmasını da ortaya koymuştur. Akabinde 26 Şubat 2001 tarihinde Millî Güvenlik Kurulu kararı, daha sonra 2 Mart 2001 tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile “‘Türkiye Uzay Kurumu” kurulması için çalışma başlatılmıştır. 15 Mayıs 2002 tarihli Başbakanlık genelgesiyle TÜBİTAK görevlendirilmiştir. 2017 yılında meclise iletilen Türkiye Uzay Ajansı kanun tasarısını, bu linkteki yazımızda detaylıca incelemiştik.
Türkiye Uzay Ajansı’nın, ülkemiz açısından oldukça önemli olan uzay ve havacılık sektörlerinde teknolojide dışa bağımlı olmayan, rekabetçi bir sanayinin geliştirilmesi, uzay ve havacılık teknolojileri alanında bilimsel ve teknolojik altyapıların ve insan kaynaklarının geliştirilmesi, uzay teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılması, ülkemizin uzaya yönelik hak ve menfaatlerinin korunması yolunda başarılı olmasını temenni ederiz.
Uzayda Bugün: İlk Serbest Uzay Yürüyüşü (7 Şubat 1984)
3 Şubat 1984 yılında fırlatılan Challenger Uzay Mekiği ile gerçekleştirilen, STS-41b görevinin bize verdiği en ikonik görsel, astronot Bruce McCandless’in Dünya üzerinde araca bağlı olmadan uzay yürüyüşü yaptığı fotoğraf oldu.
McCandless, ABD ile SSCB arasındaki Ay yarışının ortasında hızlanan uzay programlarına katılmak için 1966 yılında seçilen 19 astronotun yer aldığı prestijli bir grup olan 5. Astronot Grubu’nun bir üyesiydi. Ayrıca Challenger astronotları arasında Apollo, Skylab ve Uzay Mekiği programlarına muazzam katkılarda bulunmuş ve bu görevin kumandanı da olan Vance D. Brand de bulunuyordu. Brand ve McCandless dışında ekipte pilot Robert L. Gibson ile görev uzmanları olan Robert L.Steward ve Ronald E. McNair yer alıyordu.
Brand’in kumandanlık yaptığı ilk görev olan STS-5 ile ticari uyduların taşınıp yerleştirilmesi planlanmıştı. Uydu yerleştirilmesi başarılı oldu ancak, astronot kıyafetlerindeki problemler sebebi ile planlanan uzay yürüyüşleri yapılamayıp iptal edildi. STS-41b görevinde ise durum tersi oldu. Mürettebatın görevin başında iki iletişim uydusunu yerleştirmeyi başarmasına rağmen iki uyduda da bulunan takviye roketlerin sadece 20 saniye sonra beklenmedik şekilde kapanmasından dolayı bu uydular yere eş zamanlı yörüngeye ulaşamadı. Fakat diğer yandan uzay yürüyüşleri ise olağanüstü bir başarıya ulaştı.
7 Şubat’ta ve daha sonrasında 9 Şubat’ta McCandless ve Steward ‘İnsanlı Manevra Birimlerini” taktılar ve hiç bir yere bağlı olmadan uzayda yürüyüşe çıktılar. Bu İnsanlı Manevra Birimi, yaklaşık 85 cm genişliğinde, 72 cm derinliğinde ve 127 cm uzunluğundaydı. Alüminyum çerçevesi, nitrojen (azot) ile doldurulmuş iki tane kevlar kaplı alüminyum tankı barındırıyordu. Bu da altı saatten uzun bir uzay yürüyüşü için yeterli bir itici güçtü.
McCandless ve Steward, mekikten yaklaşık 100 metre uzaklaştı ve bir çok kere bu mesafeyi gidip döndüler. Hem astronotlar hem de mekik saatte yaklaşık 18,000 mil hızla yol alıyorlardı. Uzay yürüyüşündeki rollerini bir çok kez pratik yapan mekiğin içerisindeki ekip ise, astronotların hareketlerini Challenger’ın radarı ve diğer aygıtlarıyla izlediler.
Eğer uzay yürüyüşü yapan astronotlar arıza sonucu uzaklaşmaya başlasaydı Brand’ın onları takip edip mekiğe manevra yaptırmak gibi bir planı vardı. Bu sayede de McCandless ve Steward, kendilerini güvenli bir şekilde kollara tutunarak manevra yapabilecekleri mekiğin yük bölmesinde bulacaklardı. Neyse ki yürüyüşlerde bu tarz beklenmedik bir durum oluşmadı. Bir fotoğraf tutkunu olan Gibson ise bu yürüyüşün ikonik karelerini fotoğrafladı.
Çeviri: Burcu Ergül Emecan
Fantastik Uzay Projeleri: Yıldız Motoru
Adli Astronomi Nedir? Yerel Hukukta Adli Astronomi Kullanımı
Perseverance Mars’a İniyor! Yeni Bir Mars Gezginimiz Daha Olacak
Kuğu Takımyıldızı (Cygnus)
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Milli Uzay Programı Açıklandı!
Uzayda Bugün: İlk Serbest Uzay Yürüyüşü (7 Şubat 1984)
Galaksi Nedir? Galaksi (Gökada) Türleri Nelerdir?
Galileo Galilei’nin Satürn Gözlemleri
Jüpiter’in Kırmızı Lekesi, Girdaplar ve Kahve
Ay Antlaşması – Uzay Hukukunun Öksüz Evladı
Perseverance Mars’a İniyor! Yeni Bir Mars Gezginimiz Daha Olacak
Fantastik Uzay Projeleri: Yıldız Motoru
Adli Astronomi Nedir? Yerel Hukukta Adli Astronomi Kullanımı
Galaksi Nedir? Galaksi (Gökada) Türleri Nelerdir?
Kuğu Takımyıldızı (Cygnus)
Uzayda Bugün: İlk Serbest Uzay Yürüyüşü (7 Şubat 1984)
Kömür Çuvalı Bulutsusu (Caldwell 99 / Coalsack Nebula)
243 Ida Asteroiti ve Uydusu Dactyl
Ay Antlaşması – Uzay Hukukunun Öksüz Evladı
Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Milli Uzay Programı Açıklandı!
Lunar Rover: Ay Otomobili ve 4K Sürüş Videosu
Tevfik Uyar İle Röportaj (Video)
Video: Çok Uzaklara Bakarsak Galaksimizin Oluşumunu Görebilir Miyiz?
Video: Olası Uzaylılara Gönderdiğimiz Arecibo Mesajı
Video: Dünya’nın Dönüşünü Neden Hissetmiyoruz?
Video: Başıboş Gezegenler
Video: Kırmızı Cüce Yıldızlar Ne Kadar Cüce?
Video: Işık ve Renk Algımız
Video: Uzayda Uyumak! (Astronotlar Nasıl Uyuyor?)
Video: Mars’ta Zaman Dünya’dan Farklı Mı?
Çok Okunanlar
-
Kozmik Anafor Arşivi3 sene önce
Türkiye-İran Sınırındaki Meteor Çukuru Gerçek Mi?
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Gezegen Büyüklüğünde Uydu: Ganymede
-
Evrenin Keşfi2 sene önce
Uzay Kalemi vs Kurşun Kalem
-
Asteroidler3 sene önce
Asteroit Kuşağından Geçmek Ne Derece Tehlikeli Olabilir?
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Jüpiter’in Halkalarının Keşfi!
-
Güneş Sistemi3 sene önce
Mars’ta Zaman: Yıllar, Günler, Saatler…
-
Dünya1 sene önce
Dünya’nın Hareket Hızı Ne Kadar?
-
Fizik / Astrofizik1 ay önce
Yıldızların Rengi ve Sıcaklığı Arasındaki İlişki