... konulu sunumlar: "İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ VE SONA ERMENİN HUKUKİ SONUÇLARI"— Sunum transkripti:
1 İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ VE SONA ERMENİN HUKUKİ SONUÇLARI İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESİH OLMAKSIZIN SONA ERMESİ
2 I-TARAFLARIN ANLAŞMASI Taraflar aralarında anlaşarak her zaman sözleşmeyi sona erdirebilirler.Sona erdirmeye yönelik bu anlaşmaya bozma sözleşmesi (ikale) denir.Sona erdirilen sözleşmenin belirli süreli veya belirsiz süreli olmasının bir önemi yoktur.Belirli süreli iş sözleşmelerinde taraflar,sürenin dolmasını beklemeden anlaşarak sonlandırabilirler.Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde,aksi kararlaştırılmamışsa,sözleşmenin anlaşarak sona erdirilmesi halinde bildirim sürelerinin geçmesini beklemeye gerek yoktur.Sözleşmenin tarafların anlaşmasıyla sona ermesi halinde,taraflar arasında tazminat borcu doğmaz.İşçi,ihbar ve kıdem tazminatlarına hak kazanamaz ve iş güvencesi hükümlerinden yararlanmak suretiyle işine geri dönemez.
3 II- SÖZLEŞME SÜRESİNİN DOLMASI Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin dolması halinde,iş sözleşmesi herhangi bir ihbar ve fesih bildirimine gerek kalmadan kendiliğinden sona erer.İş sözleşmesinde öngörülen sürenin dolmasına rağmen tarafların sözleşmeden kaynaklanan borçlarını yerine getirmeye (işçi iş görmeye,işveren de ücret ödemeye) devam etmeleri halinde sözleşme,belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür.Sözleşmenin belirli süreli olarak yenilenmesini gerektiren esaslı bir sebebin varlığı halinde,üst üste belirli süreli hizmet sözleşmesi kurulabilir.Esaslı neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz.Aksi takdirde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri,belirli olma özelliğini korurlar.
4 III- TARAFLARIN BİRİNİN ÖLÜMÜ İşçinin ölümü halinde iş sözleşmesi sona erer ve işçinin kanundan ve sözleşmeden doğan tüm hakları mirasçılara geçer.Fakat işçinin iş görme borcu ortadan kalkar.İşverenin ölümü halinde,yerini mirasçıları alır.İş sözleşmesi ağırlıklı olarak işverenin kişiliği dikkate alınmak suretiyle kurulmuşsa,onun ölümüyle kendiliğinden sona erer ancak,işçi sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığı zarar için,mirasçılardan tazminat isteminde bulunabilir.Örneğin ; yaşlı bir kişinin kendisine bakması için bir hemşire ile iş sözleşme yapması halinde yaşlı kişinin ölmesi ile sözleşme kendiliğinden sona erer.
5 IV- İŞ SÖZLEŞMESİNİN GEÇERSİZLİĞİ İş Sözleşmesinin Kesin Geçersizliğiİş sözleşmesinin kanunun veya tarafların öngördüğü şekil koşuluna uygun olarak yapılmaması,konusunun hukuka,kamu düzenine,ahlak ve adaba aykırı olması ve taraflarından her ikisinin veya sadece birisinin ehliyetsiz olması ve konusunun imkansızlığı hallerinde,iş sözleşmesi kesin geçersizdir.Kesin geçersizlik halinde kural olarak sözleşme baştan itibaren hüküm doğurmaz.Yargıtay ve öğreti tarafından ileri sürülen,kesin geçersiz olan iş sözleşmeleri başlangıçtan itibaren değil ; geleceğe yönelik olarak hükümsüzdür.Geçersizliği sonradan anlaşılan iş sözleşmesi,iş ilişkisi ortadan kaldırılıncaya kadar,geçerli bir iş sözleşmesinin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurur.
6 İş sözleşmesinin baştan itibaren geçersiz sayılması halinde,geçersizliğin ileri sürüldüğü ana kadar yerine getirilen edimlerin sebepsiz zenginleşme esaslarına göre iade edilmesi gerekir.Kesin geçersizliğin geleceğe yönelik olarak sonuçlarını doğuracağının kabul edilmesi halinde ise,kesin geçersiz olan sözleşmeye dayanarak çalışan kişi,işçiler için öngörülen korumadan geçmişe dönük olarak yararlanabilecektir.Hukuki düzeni tarafından kabul edilemeyecek ve hukuk düzeninin temel ilkelerine aykırı olan durumlarda veya Ceza Hukuku tarafından suç olarak kabul edilen hallerde,işçi ile işveren arasında iş ilişkisinin kurulduğu kabul edilemez.Örneğin ; çalışma iznine sahip olmayan yabancıların çalıştırılması halinde yapılan iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren geçersizdir.
7 İş Sözleşmesinin İptali İş sözleşmesinin yapılması sırasında iradeyi sakatlayan hallerin ortaya çıkması durumunda iş sözleşmesinin iptali mümkündür.Yanılma veya aldatma,korkutulma vb. sebebiyle sözleşme yapan taraf,aldatmayı öğrendiği andan başlayarak 1 yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır.İş sözleşmesinin iptali halinde de iş sözleşmesi,iş ilişkisi ortadan kaldırılıncaya kadar,geçerli bir iş sözleşmesinin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurur.
9 Genel Olarak “ Fesih “Fesih,sözleşmenin taraflarından birinin sözleşmeyi sona erdirmeye ilişkin irade açıklamasıdır.Fesih beyanının karşı tarafa ulaşması gerekir.Karşı tarafa ulaşmayan irade açıklamaları hüküm ve sonuçları doğurmaz.Karşı tarafa ulaşan fesih beyanından dönülemez.Fesih bildiriminin yazılı olarak ve imza karşılığında yapılması gerekir.Sözlü hatta örtülü fesih bildirimi de söz konusu olabilir fakat uyuşmazlık halinde,sözleşmeyi feshettiğini iddia eden taraf bunu ispat etmekle yükümlüdür.
10 I- BİLDİRİMLİ FESİHBildirimli fesih,belirsiz süreli ve sürekli iş sözleşmelerinde başvurulabilen ve sözleşmeyi belirli bir süre geçtikten sonra sona erdiren irade beyanıdır.Tek istisnası taraflardan her biri on yıldan uzun süreli iş sözleşmesini on yıl geçtikten sonra,altı aylık fesih bildirim süresine uyarak feshedebilir.Bildirim Süreleri : Bildirimli fesihte sözleşmeyi feshetmek isteyen tarafın sözleşmeyi sona erdireceğini önceden bildirmesi gerekir.Sözleşme,bildirim süresinin dolmasıyla sona erer.Buna göre iş sözleşmesi ;Altı aydan az sürmüş olan işçi için,bildirimin karşı tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,Altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için,dört hafta sonra,Bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için,altı hafta sonra,Üç yıldan fazla sürmüş olan işçi için,sekiz hafta sonra erer.Bildirim sürelerinin,her iki taraf için de aynı olması zorunludur ; sözleşmede farklı süreler öngörülmüşse,her iki tarafa da en uzun olan bildirim süresi uygulanır.
11 Bildirimli Feshin Hukuki Sonuçları Bildirimli fesih beyanının yapıldığı andan,iş sözleşmesinin sona ereceği ana kadar işçi iş görme,işveren de ücret ödeme borcunu yerine getirmeye devam ederler.İşveren bildirim sürelerinin işlediği sırada,işçiye yeni iş arama izni vermekle yükümlüdür.İş arama izin hakkı iş sözleşmesinin,hem işverenin hem de işçinin bildirimli olarak feshetmesi halinde uygulama alanı bulur.İş arama izni günde 2 saatten az olamaz.İşveren yeni iş arama iznini vermez ise o süreye ilişkin ücret kişiye ödenir ve bu durum işçiye iş özleşmesini bildirimsiz fesih hakkı kazandırır.İşveren fesih beyanından sonra işçinin,işyerinde çalışmaya devam etmesini istemeyebilir.Bu durumda işveren,bildirim sürelerine ilişkin ücreti peşin vererek iş sözleşmesini feshedebilir.Fakat bu halde de iş sözleşmesi bildirim sürelerinin sonunda ortadan kalkar.
12 BİLDİRİMLİ FESHİN TÜRLERİ Geçerli Sebebe Bağlı Olarak İş Sözleşmesinin Bildirimli FeshiGeçerli Sebep Aranmaksızın İş Sözleşmesinin Bildirimli FeshiToplu İşçi Çıkarmayı Gerektiren Sebeplerle İş Sözleşmesinin Bildirimli Feshi
13 A-)Geçerli Sebebe Bağlı Olarak İş Sözleşmesinin Bildirimli Feshi İşverenin iş sözleşmesini feshederken geçerli nedene dayanması zorunluluğunun koşulları :1-) İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırıyor olması Memur,stajyer gibi çalışanlar bu sayının belirlenmesinde dikkate alınmaz.2-) İşçinin en az altı aylık kıdeme sahip olması Altı aydan az kıdemi bulunan işçilerin sözleşmelerinin feshinde işverenin geçerli nedene dayanma zorunluluğu yoktur.3-) İşçinin belirli konumdaki işveren vekil niteliğinde olmaması İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında geçerli neden zorunluluğu yoktur.*** İş güvencesine ilişkin hükümler sadece belirsiz süreli iş sözleşmeleri hakkında uygulanır.
14 Geçerli Sebepler :Geçerli fesih için söz konusu olabilecek sebepler,işçinin iş görme borcunu,kendisinden kaynaklanan veya işyerinden kaynaklanan sebeplerle gerektiği gibi yerine getirmesine olanak vermeyecek şekildedir.İşçinin yetersizliğinden kaynaklanan sebeplerişe yakın olmama,uyum yetersizliği…İşçinin davranışından doğan sebeplerişverene zarar vermek,işe geç gelmek…İşletmenin,işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebeplerİşyeri dışından ( ekonomik kriz..) ve İşyeri içi ( işyerinin daraltılması..)İş güvencesi hakim olan kurallardan birisi feshin son çare olması ilkesidir.
15 Sözleşmenin Feshinde İzlenmesi Gereken Yöntem İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.Fesih bildiriminde sebep gösterilmemiş olması feshi geçersiz kılar.İşveren feshetmeyi düşündüğü işçinin savunmasını almak zorundadır.İşçi kendisine tanınan süre içerisinde savunmasını vermezse savunma hakkından vazgeçtiği kabul edilir.Fesih Bildirimine İtirazİş sözleşmesi feshedilen işçi,fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren 1 ay içinde dava açabilir.1 aylık süre geçtikten sonra işçi feshin geçersizliğini iddia edemez.Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ve feshin Kanunda öngörülen yönteme uygun yapıldığını ispat yükümlülüğü işverene aittir.
16 Geçersiz Feshin Sonuçları İşçi kesinleşen mahkeme tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır.Bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise,işverence yapılmış olan fesih geçerli olarak kabul edilir.İşveren,işçinin süresi içinde başvurusu üzerinde işçiyi 1 ay içinde işe başlamak zorundadır.İşveren,işçiyi 1 ay içinde işe başlatmaz ise işçiye,iş güvencesi tazminatı (en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret) ödemekle yükümlüdür.İşçinin iş güvencesi tazminatına hak kazanabilmesi işverenin işçiyi işe başlatmama koşuluna bağlıdır.
17 B-)Geçerli Sebep Aranmaksızın İş Sözleşmesinin Bildirimli Feshi İş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene bağlı olarak yapılmasına ilişkin koşullar gerçekleşmediği takdirde,işverenin iş sözleşmesini feshederken geçerli bir nedene dayanma ve hatta sebep gösterme zorunluluğu yoktur.Bildirim Sürelerine Uyulmamasının Hukuki SonuçlarıBildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesih,usulsüz fesihtir.Usulsüz fesih halinde de sözleşme derhal değil ; bildirim sürelerinin sonunda ortadan kalkar.Usulsüz fesih halinde,bildirim sürelerine uymayan taraf,bildirim süresine ilişkin ücret tutarınca karşı tarafa bir tazminat ( ihbar tazminatı ) ödemek zorundadır.Usulsüz feshe maruz kalan taraf hiçbir zararı olmasa dahi,bu tazminatı almaya hak kazanır.Sözleşmeyi fesheden veya sözleşmesi haklı sebeple feshedilen tarafın ise ihbar tazminatı istemeye hakkı yoktur.İhbar tazminatı 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
18 Fesih Hakkının Kötüye Kullanılmasının Hukuki Sonuçları İş sözleşmesinin feshinin gerçekte dayandığı sebep dürüstlük kuralına aykırı olduğu takdirde “kötüniyetli fesih” olarak adlandırılır.Bildirimli fesih hakkının kötüye kullanıldığı hallerde,işveren işçiye bildirim sürelerine ilişkin ücretin üç katı tutarı kadar tazminat ödemek zorundadır.(kötüniyet tazminatı)Fesih sonucu,işçi hiçbir zarara uğramamış dahi olsa kötüniyet tazminatını isteme hakkına sahiptir fakat ispatlamakla yükümlüdür.Kötüniyet tazminatı 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
19 C-)Toplu İşçi Çıkarmayı Gerektiren Sebeplerle İş Sözleşmesinin Bildirimli Feshi İşverenin;ekonomik,teknolojik,yapısal ve benzeri işletme,işyeri veya işin gerekleri sonucu,işyerinden belirli sayının üstünde işçi çıkarması toplu işçi çıkarma olarak kabul edilir.Buna göre,işyerinde çalışan işçi sayısı ;Yirmi ile yüz işçi arasında ise en az on işçinin,Yüzbir ile üçyüz işçi arasında ise en az yüzde on oranında işçinin,Üçyüzbir ve daha fazla ise en az otuz işçinin işine son verilmesi gerekir.Fesih bildirimleri,işverenin toplu işçi çıkarma isteğini il müdürlüğüne bildirmesinden 30 gün sonra hüküm doğurur.
20 II-) BİLDİRİMSİZ FESİH Bildirimsiz Fesih : taraflardan birinin iş sözleşmesini haklı sebeplerle derhal sona erdirmesidir.Sözleşmeyi fesheden taraftan,dürüstlük kurallarına göre iş ilişkisini sürdürmesi beklenemeyen bütün durum ve koşulların,haklı sebep sayıldığı hüküm altına alınmıştır.Haklı sebebin ortaya çıkması halinde,iş sözleşmesi kendiliğinden sona ermez ; sözleşmeyi sona erdirmek için haklı sebebi bulunan tarafın fesih bildiriminde bulunması gerekir.Bildirimsiz fesihte,sözleşme belirli bir sürenin sonunda değil; derhal ortadan kalkar.Bildirimsiz fesih hem belirli süreli hem de belirsiz süreli iş sözleşmeleri için geçerlidir.Sözleşmeyi fesheden taraf,fesih sebebini yazılı olarak bildirmek zorundadır.İşverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerde işçinin savunmasını alma zorunluluğu yoktur.
21 İşçi Açısından Bildirimsiz Fesih Sebepleri A-) Sağlık Sebepleriİşin yapılmasının işçinin sağlığı ve yaşayışı için tehlikeli olması ( Kömür ocağında çalışan bir işçinin solunum yetmezliğine ilişkin bir hastalığa yakalanması vb. )İşverenin veya başka bir işçinin bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulması ( verem,tifo vb. hastalıklar )B-) Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleriİşverenin işçiyi yanıltmasıİşverenin şeref ve namusa dokunacak davranışta bulunmasıİşverenin sataşması,suç işlemesi,suça özendirmesi ve ithamda bulunmasıİşçinin cinsel tacize uğramasına rağmen işverenin önlem almamasıİşverenin işçinin ücretini ödememesiİşverenin işçiye az iş vermesi ( ücretin iş tutarı üzerinden ödenmesi halinde )İşverenin çalışma koşullarına uymaması ( yıllık ücretli iznini kullandırmaması vb.)
22 C-) Zorlayıcı Sebepler Zorlayıcı sebepler,önceden görülemeyen,kaçınılması mümkün olmayan,kusuruna dayanmayan ve dıştan gelen olaylardır.İşyerine çığ düşmesi,işyerinde yapılan üretimin daha sonra yasaklanması,savaş çıkması gibi haller zorlayıcı sebebe örnek teşkil eder.Zorlayıcı sebep yüzünden işyerinde faaliyetin 7 günden fazla durması halinde, işçi bu 7 günden sonra iş sözleşmesini feshedebilir.
23 İşveren Açısından Bildirimsiz Fesih Sebepleri A-) Sağlık Sebepleriİşçinin kusuru ile hastalığa yakalanması veya engelli hale gelmesi (içkiye düşkünlüğünden doğacık hastalık vb.)İşçinin kusuru olmaksızın hastalık veya kazaya uğraması,gebelik ve doğum nedeniyle devamsızlıkta bulunması ( fesih hakkı,işçinin bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar.)İşçinin tedavi edilemeyecek hastalığa tutulması ( kanser vb.)B-) Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleriİşçinin işvereni yanıltması ( sahte belge vb. )İşçinin namus ve şerefe dokunacak davranışlarda bulunmasıİşçinin bir başka işçiye cinsel tacizde bulunmasıİşçinin sataşmasıİşçinin içki veya uyuşturucu madde kullanma yasağına aykırı davranmasıİşçinin doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışta bulunması (işverenin meslek sırlarını ortaya atmak vb.)İşçinin işyerinde suç işlemesiİşçinin görevini yapmamakta ısrar etmesi
24 İşçinin devamsızlıkta bulunması (izin almaksızın ardı ardına iki gün işe devam etmemesi vb.) İşçinin,iş güvenliğini tehlikeye düşürmesi veya zarara neden olması (30 günlük ücretini ödeyemeyecek derecede hasara uğratması halinde)C-) Zorlayıcı Sebeplerİşyerinde işçiyi 1 haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan bir zorlayıcı sebebin ortaya çıkması halinde,işçiye bu bekleme süresi içinde her gün için yarım ücret ödenir.Bir haftanın dolmasından sonra işveren sözleşmeyi feshedebilir.İşçinin,yolların kapanması nedeniyle işyerine gidememesi gibi..D-) Gözaltına Alınma ve Tutuklulukİşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde,devamsızlığın bildirim süresini aşması işverene iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı verir.
25 Bildirimsiz Fesih Hakkını Kullanma Süresi Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanarak sözleşmeyi fesih yetkisi,iki taraftan birinin bu çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak 6 iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl sonra kullanılmaz.İş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkını kullanma süresi,feshe yetkili olan kişi veya organın ,fiili öğrenme tarihinden başlar.Fesih hakkının kullanılması için düzenlenen 6 iş günlük ve 1 yıllık süreler hak düşürücü sürelerdir.Bu süreler dolduktan sonra bildirimsiz fesih hakkı kullanılamaz.Bildirimsiz Feshin Hukuki SonuçlarıBildirimsiz fesih beyanının karşı tarafa ulaşması ile birlikte iş sözleşmesi derhal sona erer.Bu nedenle,bildirimsiz fesih beyanının karşı tarafa ulaşmasından sonra taraflar anlaşmak suretiyle de olsa fesih beyanını ortadan kaldıramazlar.Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri sebebiyle iş sözleşmesinin feshi halinde,iş sözleşmesini fesheden taraf diğer taraftan tazminat isteyebilir.
26 Haksız Feshin Hukuki Sonuçları Fesih şu hallerde haksız fesih kabul edilir :Bildirimsiz fesih hakkının kullanılabilmesi için kanunda düzenlenen haklı sebeplerden birisinin bulunmaması,Feshin yazılı olarak yapılmaması,Fesih hakkının süresi içerisinde kullanılmaması,Dayanılan haklı sebebin ispat edilememesi,İş sözleşmesi feshedilirken toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde fesih için öngörülen yöntemlere uyulmamış olması.
27 Belirsiz süreli iş sözleşmesinin haksız feshinde ; İş güvencesinin kapsamı dışında kalan işçinin iş sözleşmesini,işveren,haklı sebep olmaksızın derhal feshederse,işçi,fesih bildirim süresine uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı,ihbar tazminatı olarak isteyebilir.İş sözleşmesinin işçi tarafından haksız feshi halinde de işveren ihbar tazminatı talep edebilir.İş güvencesinin kapsamına giren işçinin iş sözleşmesini,işveren,haklı sebep olmaksızın derhal feshederse,işçi,yargı yoluna başvurabilir ve feshin geçersiz sayılmasını talep edebilir.Belirli süreli iş sözleşmesinin haksız feshinde;İşçi,süreye uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak isteyebilir.tazminat miktarı işçinin altı aylık ücretinden fazla olamaz.( Haksız Fesih Tazminatı )İşçi haklı sebep olmaksızın işe başlamadığı veya aniden işi bıraktığı takdirde işveren,aylık ücretin dörtte birine eşit bir tazminat isteme hakkına sahiptir.
28 İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİNİN HUKUKİ SONUÇLARI 1-) Genel OlarakTarafların iş sözleşmesinden kaynaklanan borçları ortadan kalkar.İşveren,iş sözleşmesi sona eren işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan para ve para ile ölçülebilen çıkarlarını tam olarak ödemek zorundadır.İş sözleşmesinin sona erme tarihi itibariyle işçinin kullanmadığı yıllık ücretli izin varsa bunun karşılığı para olarak ödenmelidir.Sözleşmenin sona ermesiyle,sözleşmeden doğan bütün borçlar muaccel olur.İşsizlik Sigortası Kanununda öngörülen koşullar oluşmuş ile işçi işsizlik sigortası yardımlarından yararlanabilir.Özelleştirme sonucunda işsiz kalan işçi iş kaybı tazminatı isteyebilir.
29 2-) KIDEM TAZMİNATIKıdem Tazminatı : İş sözleşmesi kanunda öngörülen hallerden biri ile sona eren ve kanunda öngörülen en az sürenin üstünde çalışmış olan işçiye veya ölümü halinde kanuni mirasçılarına,işveren tarafından ödenen ve miktarı işçinin çalışma süresi ve ücretine göre belirlenen paradır.
30 KoşullarıA-) İş Sözleşmesinin Kanunda Öngörülen Hallerden Biri İle Sona Ermiş Olmasıİşçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesinin ilk koşulu,iş sözleşmesinin Kanunda öngörülen hallerden biri ile sona ermiş olmasıdır.Kıdem tazminatı ödenebilmesi için iş sözleşmesinin belirli veya belirsiz süreli olmasının bir önemi yoktur.Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin dolması halinde işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanamaz.a-) İş Sözleşmesinin Fesih Olmaksızın Sona ErmesiFesih dışındaki sona erme hallerinden sadece işçinin ölümü kıdem tazminatına hak kazandırır.İş sözleşmesinin tarafların anlaşması ile sona ermesi veya belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin dolması,işçiye kıdem tazminatı talep hakkı vermez.İşçinin ölümü halinde,kıdem tazminatı mirasçılarına ödenir.
31 b-) İş Sözleşmesinin Fesih İle Sona Ermesi Bildirimsiz Fesih :İşçinin,haklı sebeplere dayanarak iş sözleşmesini feshetmesi halinde kıdem tazminatı almaya hak kazanır.İşverenin iş sözleşmesini,sağlık sebepleri,zorlayıcı sebepler,işçinin gözaltına alınması veya tutukluluğu nedenlerinden biriyle feshetmesi halinde,işçi kıdem tazminatı talep edebilir.Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerden biri nedeniyle iş sözleşmesinin işveren tarafından feshinde ise,işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz.Bildirimli Fesih :İş sözleşmesinin işçi tarafından bildirimli feshinde işçi kıdem tazminatıalmaya hak kazanamaz.İstisnaları :Muvazzaf askerlik görevi,Kanunla kurulu kurum ve sandıklardan yaşlılık,emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla feshetmesi,Kadın işçinin,iş sözleşmesini evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi işçiye kıdem tazminatı talep hakkı verir.İş sözleşmesinin işveren tarafından bildirimli feshinde,işçi kıdemtazminatı almaya hak kazanır.
32 B-) İşçinin Kanunda Öngörülen En Az Süre Kadar Çalışmış Olması İş sözleşmesinin kanunda öngörülen hallerden biri ile sona eren işçinin,kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesi için,iş sözleşmesinin en az 1 yıl sürmüş olması gerekir.Kıdem tazminatına esas alınacak sürenin sonu,bildirimli fesihte bildirim süresinin sona erdiği tarih; bildirimsiz fesihte fesih beyanının karşı tarafa ulaştığı an ve işçinin ölümünde ise işçinin öldüğü tarihtir.a-)İşçinin Aynı İşverenin Aynı veya Değişik İşyerlerinde Çalışması Halinde Kıdem Süresinin Belirlenmesiİşçilerin kıdemleri,iş sözleşmesinin devam etmiş veya aralıklarla yeniden yapılmış olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştığı süreler göz önüne alınarak hesaplanır.Bu işyerlerinin farklı iş kollarında faaliyet gösteriyor olması veya işçinin bu işyerlerinde değişik işler yapmış olmasının bir önemi yoktur.İş Kanunu aynı dönem için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmeyeceğini hükme bağlamıştır.
33 b-) İşçinin Değişik Kamu Kuruluşlarında Çalışması Halinde Kıdem Süresinin Belirlenmesi İşçinin T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanunu veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa bağlı olarak aynı veya değişik kamu kuruluşlarında geçen iş süreleri birleştirilmek suretiyle kıdem tazminatı hesaplanabilir.Gerekli Koşullar :İşçi,iş sözleşmesini yaşlılık veya malullük aylığı yahut toptan ödeme amacıyla feshetmiş olmalıdır.Kamu kuruluşlarında işçinin daha önceki çalışmalarına ilişkin iş sözleşmelerinin kıdem tazminatı gerektirmeyecek şekilde sona ermemiş bulunmasıdır.c-) Kısmi Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışan İşçinin Kıdem Süresinin BelirlemesiKısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin kıdem süreleri,tam süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerde olduğu gibi,işçinin fiilen çalışmaya başladığı tarihten itibaren iş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıran hallerden biri ile sona erdiği tarihte kadar geçen ve çalışmadığı günler de dahil edilmek suretiyle belirlenir.
34 e-) İşyerinin Devri Halinde İşçinin Kıdem Süresinin Belirlenmesi İşyerinin devri,o işyerinde çalışan işçilerin iş sözleşmelerini sona erdirmez ve işçilerin kıdem süreleri de işyerinin devrinden etkilenmez.İşyerinin devri halinde,işçinin eski ve yeni işverene bağlı olarak çalıştığı sürelerin toplanabilmesi için,iş sözleşmesinin devir sırasında devam etmiş olması gerekir.İşyerlerinin devri veya herhangi bir surette el değiştirmesi halinde,işlemiş olan kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur.Ancak işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasında işçinin aldığı ücret seviyesi ile sınırlıdır.Bu nedenle kıdem tazminatının tamamı için eski(devreden) işverene başvurulamaz.f-) Mevsimlik İşlerde Çalışan İşçinin Kıdem Süresinin BelirlenmesiMevsimlik işlerde işçinin çalışmadığı dönemde iş sözleşmesi devam etmekte,sadece iş sözleşmesinden doğan borçlar yerine getirilmemektedir.Mevsimlik işlerde işçinin kıdemi çalıştığı günler toplanmak suretiyle değil,iş sözleşmesinin devam ettiği tüm süre esas alınarak belirlenmesi gerekir.
35 Kıdem Tazminatının Miktarı Kıdem tazminatı almaya hak kazanan işçiye işe başladığı tarihten itibaren iş sözleşmesinin devamı süresince her geçen tam yıl için 30 günlük ücreti tutarınca kıdem tazminatı ödenir.Kıdem tazminatı işçinin son ücreti üzerinden hesaplanır.Bu ücret brüt ücret yani vergi,sigorta primi gibi kesintiler yapılmadan önceki ücrettir.Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile belirlenen kıdem tazminatının miktarı,Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek devlet memuruna (Başbakanlık Müsteşarına) 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu Hükümlerine göre bir iş yılı için ödenecek en çok emeklilik ikramiyesini geçemez.Kıdem tazminatının T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen çalışma süresine ait kısmı için ödenecek miktar,yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun emekli ikramiyesi için öngörülen miktarından fazla olamaz.
36 Kıdem Tazminatı Zamanaşımı ve Gecikme Faizi Kıdem tazminatı,10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.Zamanaşımı süresinin başlangıcı işçinin kıdem tazminatına hak kazandığı tarihtir.Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim,gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.ÖLÜM TAZMİNATITürk Borçlar Kanununa göre,işçinin ölümü halinde işveren,işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına,yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere,ölüm gününden başlayarak bir aylık ; hizmet ilişkisi beş yıldan uzun bir süre devam etmemişse,iki aylık ücret tutarında bir ödeme yapmakla yükümlüdür.Bir yıldan fazla kıdemi bulunan işçinin ölümü halinde işveren kanuni mirasçılarına kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür.ÇALIŞMA BELGESİİşten ayrılan işçiye,işveren tarafından verilen,işinin çeşidinin ne olduğunu ve süresini gösteren belgedir.Çalışma belgesinin zamanında verilmemesinden veya belgede doğru olmayan bilgiler bulunmasından zarar gören işçi veya işçiyi işe alan yeni işveren eski işverenden tazminat isteyebilir.
37 İBRANAMEİş sözleşmesinin sona ermesi halinde,işverenler genellikle işçilerin gelecekte kendilerine karşı dava açmalarına engel olmak amacıyla kanundan ve sözleşmeden kaynaklanan her türlü hakkını aldıklarını ifade eden belgedir.İbranamenin Geçerlilik Koşulları :İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması,İbra tarihi itibariyle sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması,İbra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi,Ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekir.*** Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmesi veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.
38 REKABET YASAĞIİşçi iş sözleşmesi devam ettiği süre içerisinde işvereni ile rekabet etmeme borcu altındadır.Bu borcun iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra da devam edebilmesi için ya iş sözleşmesine rekabet yasağı kaydı koymak ya da bu amaçla rekabet yasağı sözleşmesi yapmak gerekir.Rekabet Yasağı Sözleşmesi : fiil ehliyetine sahip olan işçinin,işverene karşı,sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten,özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan,başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında,rakip işletmeyle başka türden bir çıkar ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlendiği sözleşmedir.Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Yapılabilmesinin Koşulları :Rekabet yasağı kaydı,ancak iş ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sınırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme sağlıyorsa,Bu bilgilerin kullanılması,işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.
39 Rekabet Yasağı Sözleşmesine Getirilen Sınırlandırmalar : Rekabet yasağı,işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer,zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez.Süresi.özel durum ve koşullar dışında 2 yılı aşamaz.Rekabet Yasağı Sözleşmesine AykırıDavranmanın Sonuçları :Rekabet yasağına aykırı davranan işçi,bunun sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararları ödemekle yükümlüdür.Yasağa aykırı davranış bir ceza koşuluna bağlanmışsa ve sözleşmede sözleşmede aksine bir hüküm de yoksa işçi öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilir ; ancak,işçi bu miktarı aşan zararı gidermek zorundadır.İşveren,kendisinin ihlal veya tehdit edilen çıkarlarının önemi ile işçinin davranışını haklı gösteriyorsa,yasağa aykırı davranışa son verilmesini de isteyebilir.
40 Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Sona Ermesi : Rekabet yasağı,işverenin bu yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının olmadığı belirlenmişse sona erer.Sözleşme,haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse,rekabet yasağı ortadan kalkar.