Lenf Ödem Nedir?
Lenfatik sistem atardamar ve toplardamarların yanında üçüncü bir dolaşım sistemidir. Atardamar ve toplardamarlarda oluşan bir bozukluğa karşın kan ve doku arasındaki dolaşımı dengeleyecek ve sıvı birikimin engelleyecek bir kanalizasyon sistemidir. Özel bazı toplayıcı damarlar ile yine ana toplardamara dökülürler. Çok ince gözle görülmeyen damarlardır. Belli bölgelerdeki lenf düğümleri ile ancak görünür hale gelirler. Bu görünürlük enfeksiyon ile lenf düğümün şişmesi ile oluşur.
- Lenf ödem lenf sıvısının kol ya da sıklıkla bacaklarda birikmesidir.
- Lenf sıvısı protein, su, yağ ve hücre artıklarını içerir ve rengi daha çok sarımtıraktır.
- Lenf sıvısının birikmesi ile şişme olur.
- Şişlik bir süre sonra kalıcı olur.
- Basmak ile içeri çökmez ve deri kalınlaşır,
- Bacak ya da kol daha da şişer ve yaşam kalitesi bozulur.
- Doğuştan gelen (primer) lenf ödem: Lenf damar ya da bezlerinin doğuştan gelişmemesi sonucunda olur. Şişlik gençlik döneminde belirir.
- Bebeklikte lenf ödem ise Milroy hastalığı olarak bilinir.
- Sonradan oluşan lenf ödem (sekonder lenf ödem): Lenf damarlarının hastalıklar ya da tedaviler sonucu bozulması ile olur. Genelde bölgeseldir. Gelişir. Sık görülür.
- Lenf ödem iyileşmez ve tekrarlarsa kronik (kalıcı) olur. Hasta ile yaşam boyu devam eder.
- Tedavisi oldukça güçtür.
- Lenf ödem önce basit bir lenf damarı enfeksiyonu Lenfanjit şeklinde başlar. Tekrarlayınca Lenf ödeme dönüşür.
- İlk ataktan hemen sonra gelişmez uzun süre gerekebilir.
- Enfeksiyona çok duyarlıdır. Sık sık enfeksiyon tekrarlar.
- Deri giderek kalınlaşır. İleride fil derisi gibi kaba ve sert elastikiyetini kaybetmiş ve gergin hale dönüşür.
- Bacaklarda ağırlık hissi, hareketlerde esnekliğin azalması
- Ayakkabı ya da yüzüklerin sıkması
Lenf ödemin Aşamaları
1. Aşama: Bacakta şişlik vardır ama akşam yatıldığında ya da bacak yukarı kaldırıldığında istirahat halinde normale döner. Gündüz normal olan bacak akşama doğru şişer.
2. Aşama: Doku kalınlaşıp katılaşır. İstirahat ile çok az normale döner ya da dönmez
3. Aşama (fil bacağı): Son aşamadır. Şişlik indirilemez. Bacak belirgin kalınlaşmıştır. Tedaviye dirençlidir.
Lenf ödem Nedenleri?
En sık kanser için yapılan ameliyatlar ya da radyasyon tedavisi sonrasında görülür.
Meme kanseri cerrahisi sonrası koltuk altında lenf düğümlerinin alınması ile oluşur.
Lenf ödemde Tetkik ve Tanı
Genelde Lenfosintigrafi yapılır. Radyoaktif bir maddenin derialtına verilmesi ile lenf sistemi içindeki akımın görüntülenmesidir. Bu şekilde tıkanıklık olup olmadığı görülür.
Manyetik rezonans görüntüleme (MR), Bilgisayarlı tomografi (BT), Doppler ultrason (en sık) yapılan tetkiklerdir.
TEDAVİ
- Lenf ödem ne yazık ki tedavi edilemeyebilir.
- Hedef hastanın yaşam kalitesini arttırmaktır.
- İlerlemesi önlenmeye çalışılır.
- Masaj ve özel egzersizler,
- Kompresyon çorabı ya da bandajlar, eldiven
- Kolluk ve çoraplar
- Dışardan baskı uygulayan özel çizme şeklinde pompalar ile lenf ödem kontrol altına alınmaya çalışılır.
- Lenf ödemde Cerrahi tedavi var mıdır? Vardır fakat çok meşakkatli ve sonuçları kötüdür.