Kamboçya coğrafi, kültürel ve ekonomik özellikleri
Yeni Güncel Puanlar İçin Aşağıdaki Linkleri Tıklayın
Kamboçya hakkında bilgiler kısaca
Resmî adı Kamboçya devletî, Khmer dilinde roat kampuchea, eskiden (1970’e değin) Kamboçya kralliği, (197076) khmer cumhuriyeti, (1976-79) demokratik kampuçya, (1979-89) kampuçya demokratik halk cumhuriyeti, Güneydoğu Asya’da Çinhindi Yarımadasının güneybatısında ülke. Batı ve kuzeybatıda Tayland, kuzeydoğuda Laos, doğu ve güneydoğuda Vietnam, güneybatıda da Tayland Körfezi ile çevrilidir. Kuzey-güney doğrultusunda 450 km, doğu-batı doğrultusunda 580 km boyunca uzanır; 181.916 km2‘lik bir alanı kaplar. Başkenti Phnom Penh, 1992 tahmini nüfusu 8.974.000’dir. Kampuçya ve Kamboçya sözcükleri, ülkenin Khmer dilindeki geleneksel adını oluşturan harflerin Latin alfabesiyle yazılmış biçimleridir. Ülkenin adının Fransızca yazılış biçiminden türeyen ve Batı’da yaygın olarak kullanılan Kamboçya sözcüğü, sömürgecilik dönemine ilişkin çağrışımlar nedeniyle, 1970’te kurulan Khmer Cumhuriyeti döneminde terk edilmiş, yerine Kampuçya sözcüğü benimsenmiş, ama 1989’da- ki iiberal değişiklikler çerçevesinde ülkenin adı Kamboçya Devleti olarak değiştirilmiştir.
Kamboçya’nın Doğal Yapısı : Yüzey şekilleri. Kamboçya’ nın coğrafi yapısına, ülke topraklarının yaklaşık dörtte üçünü kaplayan orta kesimdeki geniş ovalar ve ülkenin doğu kesimini boydan boya aşarak güneye doğru akan Mekong (Mekongk) Irmağı egemendir. Deniz düzeyinden yüksekliği 90 m’nin altında olan ovalar Tönle Sab Gölünü çevreler. Mekong Irmağı deltasının da yer aldığı bu bölge kuzeyde, ortalama yüksekliği 480 m olan Dângrek Dağlarının güney ucunu oluşturan kumtaşı basamaklarda son bulur. Batı-doğu doğrultusunda 322 km kadar uzanan kayalıklar birdenbire 180-550 m’ye yükselerek Tayland’la Kamboçya arasında doğal bir sınır oluşturur. Ovalar Mekong Irmağının doğusunda, kuzey ve doğu yönünde Laos ve Vietnam’ın içlerine sokulan sık ormanlarla ve yüksek platolarla kaplı doğu yükseltilerine (ortalama yüksekliği 360 m) karışır. Güneybatıdaki ıssız ve son derece düşük nüfuslu Krâvanh (Cardamome) Dağlan ile ortalama yüksekliği 1.066 m’yi bulan Dâmrei (Fil) Dağlarından oluşan yüksek bölge, Tönle Sab ile Tayland Körfezi arasında kalan toprakların büyük bölümünü kapsar. Ülkenin en yüksek noktası olan Aoral Dağı (1.771 m) Dâmrei Dağlarındadır. Güneyde Tayland Körfezi boyunca uzanan kıyı bölgesi, sık ormanlarla kaplı, nüfus yoğunluğu düşük, alçak bir şerittir. Güneybatı yükseltileri bu bölgeyi orta kesimdeki ovalardan ayırır.
Kampuçya topraklarının büyük bölümünün sularını yaklaşık 646.000 km2’lik bir havzası olan Mekong Irmağı toplar. Tibet’ ten doğan ve Güney Çin Denizine dökülen bu ırmağın 506 km’lik bölümü Kamboçya sınırları içinde kalır. Irmak, her yıl yağmur mevsimine rastlayan taşkınlar sırasında çevresindeki topraklara alüvyon bakımından çok zengin tortullar bırakır. Sab Irmağı aracılığıyla Mekong Irmağına bağlanan Tönle Sab, Mekong Irmağı için bir baraj gölü işlevi görür. Yağmur mevsiminde Sab İrmağı aracılığıyla Tönle Sab’a akan Me- kong’un fazla suları, gölün yüzey alanını iki buçuk kat genişleterek 7.770 km2‘ye, derinliğini ise beş kat artırarak 10 m’nin üzerine çıkarır. Kurak mevsimlerde ise ters yönde bir su hareketi olur. Tönle Sab bu nedenle dünyanın en çok tatlı su balığı yaşayan göllerinden biridir.
Kamboçya iklimi, bitki örtüsü ve hayvan varlığı: Tropik bir muson ikliminin egemen olduğu Kamboçya’da iki ana mevsim yaşanır. Güneybatıdan esen güçlü muson rüzgârlarının etkisiyle yüksek miktarda yağışın düştüğü ve nem oranının çok yüksek olduğu yaz mevsimi mayıs ortalarından ekim başına, hafif kuzeydoğu rüzgârları, düşük nem oranı ve seyrek yağışlarla belirlenen kış mevsimi ise kasım başından mart ortalarına değin sürer. Bölgelere göre de büyük farklılıklar gösteren yıllık yağış miktarı, güneybatı yükseltilerinin denize bakan yamaçlarında 5.000 mm’yi geçer; orta kesimlerdeki alçak düzlüklerde ise 1.400 mm’ye kadar düşer. Yıllık ortalama sıcaklık 21°C-35°C arasında değişir. En sıcak. ay nisan, en soğuk ay ocaktır.
Elverişli iklim koşulları nedeniyle zengin bir doğal bitki örtüsü olan Kamboçya’nın yaklaşık dörtte üçü ormanlarla kaplıdır. Orta kesimdeki ovaları kaplayan pirinç tarlaları, otlaklar, sazlıklar ve ağaçlıklar merkezden uzaklaştıkça yerlerini bir savan örtüsüne bırakır. Doğudaki yüksek bölgede yer alan platolar yaprakdöken ağaçlardan oluşan geniş orman ve otlaklarla kaplıdır. Kuzeydeki dağlık bölgede 30 m’ye ulaşan yaprakdökmeyen ağaçların oluşturduğu ormanların tabanında da zengin bir bitki örtüsü bulunur. Güneybatı yükseltilerinin yüksek kesimlerinde seyrek çam ormanlarına rastlanır. Bu bölgedeki dağların denize bakan yamaçları ise boyları 45 m’yi aşan ağaçlardan oluşan balta girmemiş yağmur ormanlarıyla kaplıdır. Kıyı bölgesinde man- grov ormanlarına rastlanır. Ülkede yetişen başlıca meyve ağaçları muz, durian, mango, mangusten, kavunağacı ve ekmekağacıdır.
Hayvan varlığı fil, yaban sığırı, kaplan, pars, ayı ve çok sayıda küçük av hayvanını kapsar. En sık rastlanan kuşlar balıkçıl, turna, ormantavuğu, sülün, tavuskuşu, karabatak ve kutandır. Kobra, pama, Russell engereği gibi çok zehirli yılan türlerine de rastlanır.
Kamboçya Yerleşme dokusu: Kamboçya’da 1970’lere değin nüfusun tamamına yakın bölümü köylerde, küçük bir kesim ise nüfusu 10 binin üzerinde olan kasaba ve kentlerde yaşıyordu. Kentsel nüfus başkent Phnom Penh’de toplanmıştı. Nüfusun çoğunluğunun yaşadığı orta kesimdeki ovalarda temel yerleşim birimi, genellikle 300’den az kişinin yaşadığı köylerdi (phum). 20. yüzyılın ilk yarısında genellikle kırsal kesime hizmet veren yönetim ve ticaret merkezleri olarak kurulan kentler 1970’ten sonra hızlı bir gelişme gösterdi. Ama Pol Pot yönetiminin 1975-78 arasında kentlerde yaşayan milyonlarca kişiyi tarım komünlerinde çalışmak üzere zorla kırsal kesimlere yerleştirmesi ülkenin yerleşme dokusunda önemli değişikliklere yol açtı. Öte yandan gerek 1973’teki ÂBD bombardımanı, gerek Pol Pot yönetiminin devrilmesinden sonra Kızıl Khmerlerle hükümet birlikleri arasında başlayan çatışmalar birçok küçük yerleşim biriminin haritadan silinmesine neden oldu. Günümüzde kentsel nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 12’dir (1990). Başkent Phnom Penh’in nüfusu 1989’da 800 bin olarak tahmin edilmiştir. Phnom Penh’den sonraki en büyük kentler Kâmpöng Cham, Kâm- pöng Chhnâng, Krâcheh Poüthîsât ve Svay Rieng’dir. Tahminlere göre 1987’de kentlerden hiçbirinin nüfusu 50 binin üzerinde değildi.
Kamboçya Nüfusu : Etnik yapı ve dinsel gruplar. Kamboçya nüfusunun ağırlığını Mon-Khmer dil öbeğine bağlı Khmerler oluşturur. Başta Hintliler, Hint-Malaylar, Daylar, Vietnamlılar ve Çinliler olmak üzere, çeşitli etnik grupların karışımından oluşan Khmerlerin toplam nüfusa oranı (1985) yüzde 88,1’dir. Öteki önemli etnik gruplar Çinliler (yüzde 4,6) ve Vietnamlılardır (yüzde 4,6). Vietnam yanlısı yönetimin işbaşına geldiği 1979’dan sonra ülkede yaşayan Vietnamlıların sayısı hızla artmıştır.
Kamboçya halkının çoğunluğu Budacıdır. 1975’ten önce resmî din olan Theravada (Hinayana) Budacılığına bağlı olanların toplam nüfusa oranı (1980) yüzde 88,4’tür. Öteki dinsel grupların başında Müslümanlar gelir (yüzde 2,4). Pol Pot yönetimi sırasında kapatılan Budacı tapmakların çoğu 1979’dan sonra yeniden ibadete açılmıştır.
Kamboçya Demografik özellikler. 1989 verilerine göre doğum oram binde 41,8, ölüm oranı binde 16,9, doğal nüfus artış hızı yüzde 2,49’dur. Toplam nüfus içinde 15 yaşın altındaki grubun oranı yaklaşık yüzde 40’tır. Nüfus yoğunluğu (1992) knr’de 50,9 kişidir. J EKONOMİ. Kamboçya’da büyük ölçüde tarıma dayalı, gelişme yolunda planlı bir ekonomi yürürlüktedir. 1990 verilerine göre ülkenin gayri safi milli hasılası (GSMH) 1,066 milyar ABD Doları, kişi başına düşen milli gelir ise 130 ABD Dolandır.
Kamboçya’da Tarım: Gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) içindeki payı (1966) yüzde 40,9 olan tarım sektöründe toplam işgücünün dörtte üçü (1980) çalışır. Pirinç Kamboçya’nın başlıca tanmsal ürünü, besin maddesi ve barış dönemlerindeki en önemli ihraç ürünüdür. Ülkenin tarıma elverişli topraklarının bü
yük bölümünü pirinç tarlalan kaplar. Başlıca pirinç bölgeleri Mekong Irmağı ve Tönle Sab çevresinde toplanmıştır. Sulama sistemlerinin yetersizliği nedeniyle yılda bir kez ürün alınır. Yetkililerin ithal tohumluk pirinç yerine verimi daha yüksek olan yerli tohumların kullanılması için yürüttükleri çalışmalar sonucunda pirinç üretiminde artış sağlanmışsa da üretim iç talebi karşılamaktan uzaktır. Öteki tanm ürünleri arasında az miktarda üretilen manyok, şekerkamışı, mısır, fasulye, soya ve tatlıpatates sayılabilir. Başlıca meyveler portakal, muz ve ananastır.
Balıkçılık ve hayvancılık Kamboçya ekonomisinde önemli yer tutar. Taze, kurutulmuş, tütsülenmiş ya da tuzlanmış olarak tüketilen balık, Kamboçya halkının başlıca protein kaynağıdır. Her çiftçi geçimlik düzeyde balıkçılık da yapar. Başlıca tatlı su balıkları tatlı su levreği, sazan ve akciğerli balıktır. Başta manda olmak üzere büyükbaş hayvanların çoğu tarlalarda çeki hayvanı olarak kullanılır. 1975-80 arasında önemli bir düzeye çıkan tanm teknisyeni açığım kapatmak üzere Phnom Penh yakınlarında bir tanm enstitüsü kurulmuştur.
Madencilik, sanayi ve ticaret. Maden kaynakları açısından yoksul bir ülke olan Kamboçya’da, Kâmpöt ilinde kireçtaşı ve fosfat yataklan bulunmuştur. Bâtdâmbâng’ da az miktarda da olsa yakut, gökyakut ve zirkon gibi değerli taşlar çıkarılır. Madencilik sanayisinin ekonomiye katkısı yok denecek kadar azdır. Çok düşük miktarda olan petrol gereksinimi bütünüyle ithalatla karşılanır.
İmalat sanayisi başta kauçuk olmak üzere, yurtiçinde üretilen tarım ürünlerinin işlenmesine dayanır.
Yeni Güncel Puanlar İçin Aşağıdaki Linkleri Tıklayın
( 3 Yorum )