30 yıla yakın bir süredir – geçen haftaya kadar – mahkemeler, büyük ölçüde yeni eserin “dönüştürücü” olup olmadığına odaklanarak, sanatçıların önceki çalışmalarından ne zaman ödünç alabilecekleri sorusuyla boğuştu: “Yeni ifadeyle ilkini değiştirip değiştirmediği,” anlam veya mesaj” (1994 Yüksek Mahkeme kararının sözleriyle). Jeff Koons ve Richard Prince gibi büyük sanatçıların dahil olduğu gişe rekorları kıran dava ardına gişe rekorları kıran davalarda, alt mahkemeler, genellikle farklı sonuçlara ulaşsalar bile, bu soruyu tekrar tekrar sordular.
Ancak geçen hafta Andy Warhol’un dahil olduğu önemli bir kararda, Yüksek Mahkeme telif hakkı yasasının bu ayağını arka plana itti. Bunun yerine Mahkeme, değerlendirmeyi yeni eserin sanatsal katkısından uzaklaştırdı ve bunun yerine ticari kaygılara odaklandı. Bunu yaparak, Mahkemenin Warhol kararı, sanatçıların dahil olabileceği önceki eserlerden ödünç alma ve bunları geliştirme miktarını önemli ölçüde sınırlayacaktır.
Dava, Andy Warhol’un müzisyen Prince’in ünlü rock’n roll fotoğrafçısı Lynn Goldsmith tarafından 1981’de çekilen telif hakkıyla korunan bir fotoğrafa dayanarak yarattığı 16 eseri kapsıyordu. Goldsmith, Warhol’un bu eserleri yaratma hakkına ve dolaylı olarak müzelerin ve koleksiyonerlerin bunları sergileme veya satma haklarına itiraz ederken, Yüksek Mahkeme davayı çok daha dar bir konuda karara bağladı.
Prince 2016’da öldüğünde, Warhol Vakfı (artık sanatçının yerinde duruyor), Warhol’un serigrafilerinden birini, müzisyenin anısına özel bir Condé Nast dergisinin kapağı için lisanslamıştı. İlk etapta Warhol’un eserleri yaratmaya yetkili olup olmadığı sorusu hakkında açıkça görüş bildirmeyen Mahkeme, görüntünün bu özel lisanslanmasının telif hakkı yasası uyarınca “adil kullanım” olma ihtimalinin düşük olduğuna 7-2 karar verdi.
Goldsmith’in de bir lisans piyasasına sahip olduğu göz önüne alındığında, bu mutlaka sorunlu bir sonuç değildir. Yine de, Mahkeme’nin, Warhol’un orijinal tuvalleri yaratmasına izin verilip verilmeyeceğine karar vermek yerine kendisini dar lisanslama meselesiyle sınırlama girişimine rağmen, kararın gerekçesinin çok daha geniş ve daha rahatsız edici sonuçları vardır.
Neyin tehlikede olduğunu bilmek için, yaratıcıların eserlerini kontrol etme haklarını halkın ve diğer yaratıcıların bunlara erişme ve bunları geliştirme haklarına karşı dengeleyen kaygı verici “adil kullanım” doktrinini anlamak önemlidir.
Bu tartışmada bazen kaybedilen şey, telif hakkı yasasının amacının (belki de şaşırtıcı bir şekilde) halka fayda sağlamak olduğudur – bireysel bir sanatçıya fayda sağlamak yalnızca tesadüfidir. Yasanın arkasındaki teori, zengin ve canlı bir kültür istiyorsak, sanatçılara, yaratmaları için ekonomik teşviklere sahip olmalarını sağlamak için eserlerinde telif hakkı vermemiz gerektiğidir. Ancak aynı mantıkla adil kullanım, hayati bir kültürün, diğer sanatçılara telif hakkıyla korunan eserleri kopyalaması ve dönüştürmesi için, bu eserlerin orijinal yaratıcısı nesne olsa bile, yer verilmesini gerektirdiğini kabul eder. Aksi takdirde, Yüksek Mahkeme’nin sözleriyle, telif hakkı yasası, teşvik etmesi amaçlanan “yaratıcılığın kendisini boğacaktır”. Bu nedenle, adil kullanım iddiasını kazanmak için yeni bir içerik oluşturucu, başka birinin telif hakkıyla korunan çalışmasını kullanmasının telif hakkının hedeflerini, yani yaratıcılığı teşvik etmeyi geliştirdiğini göstermelidir.
Ne yazık ki, Warhol kararı zaten karmaşık olan bu hukuk alanını aldı ve daha da karmaşık hale getirdi. Alt mahkemeler ve hukukçular, uygulamaları hakkında yıllarca mücadele edecekler. Ancak bir şey açık: Bir sanatçı için önceki çalışmalarından ödünç almak artık çok daha riskli.
Mahkeme, yalnızca yeni bir çalışmanın dönüştürücü olup olmadığının, “yeni ve önemli bir şey ekleyip eklemediğinin” (Yargıtay’ın önceki bir davadaki sözlerini kullanırsak) önemini azaltmakla kalmadı. Mahkeme ayrıca Warhol’un önemsiz bir sanatçı olarak tuhaf bir resmini çizdi. Elbette Yargıtay Yargıçları, Warhol’un sanat tarihinin akışını değiştirdiğini biliyorlar. Ancak çoğunluğun görüşüne göre ortaya çıkan Warhol, çalışmaları dayandığı fotoğraflardan çok da farklı olmayan, uysal bir portrecidir.
Justices’in formülasyonunda, Warhol bir “stil”, altta yatan fotoğraftaki “mütevazı değişiklikler” onda zaten var olan bir anlamı ortaya çıkaran ve çalışmaları Prince’i Goldsmith’in imajından “biraz farklı” tasvir eden bir sanatçı. Yargıç Elena Kagan, sert bir muhalefetle, çoğunluğun Warhol’u bir Instagram filtresine indirgediğini iddia etti.
Çoğunluğun görüşüne göre Warhol’u hiçbir yerde bir zamanlar radikal bir sanatçı olarak tanıyamazsınız, de Kooning’in bir kokteyl partisinde sarhoş bir şekilde yaklaşarak “Sen bir sanat katilisin, sen bir güzellik katilisin.” Filozof Arthur Danto’nun “sanat tarihinin ürettiği felsefi dehaya en yakın şey” dediği Warhol’u hiçbir yerde görmüyoruz.” Warhol, kopyaladığı esere yeni “anlam ve mesaj” getiren bir sanatçının paradigması, dönüştürücü kullanıma artık azalan vurgunun korumayı amaçladığı türden bir sanatçı.
Elbette bu karar sadece Warhol ile ilgili değil. Bu nedenle, mesele sadece diğer pop sanatçıları veya sahiplenme sanatçıları değil.
Mevcut görüntülerle çalışan herhangi bir sanatçı, pratiğini yeniden gözden geçirmelidir. Bir avukat tutun, belki bir lisans pazarlığı yapmaya çalışın ve geri çevrilmeniz veya ücreti karşılayamayacak olmanız halinde yolunuza devam etmeye hazır olun. En güvenli ve en ucuz yol – özellikle genç sanatçılar ve zengin ve ünlü olmayanlar için geçerli olan bir husus – mevcut çalışmalara atıfta bulunmaktan kaçınmaktır. Belki de sanat için doğru yön budur; belki de eski çalışmaları kopyalamak ve bunlara güvenmek caydırılmalıdır. Ancak imanın, öykünmenin ve sanat tarihine kopyalamanın merkeziliği göz önüne alındığında, bunun iyi bir şey olduğunu hayal etmek zor. Bu özellikle çağdaş dijital kültürde böyledir. savundu, kopyalama yaratıcılıkta daha da büyük bir aciliyet kazandı. Ancak beğenin ya da beğenmeyin, bunlar sanatçıların, eleştirmenlerin ve sanat izleyicilerinin karar vereceği sorular değil. Yargıtay az önce sanatın geleceğini değiştirdi.
Kaynak : https://www.artnews.com/art-in-america/columns/supreme-court-andy-warhol-decision-appropriation-artists-impact-1234669718/