Osmanlı'da Burçlar
Osmanlı-İslam mitologyası çerçevesinde burçları; anlamları, özellikleri ile beraber derledik. İşte Osmanlı'da burçlar:
1. Koç-Hamel: Nisanın ilk 10 gününde doğanlar sadık, samimi, sevgilerinde değişken olurlarken; Nisan ayının 10'u ile 20'si arasında doğanlar cömert, çabuk etkilenen, tehlikeye atlayabilen kişilerdir.
İçinde on üç, dışında beş yıldız mevcuttur. Bu burca 'bere-i felek' ya da 'burc-ı bere' de denir. Güneş ile birlikte anılır ve Nevruz'un başlangıcı güneşin Hamel burcuna girdiği zamandır. Ay'ın hamel burcua gelmesi olumlu şeylere yorulur. Bir işe başlamak, ava, sefere gitmek olumludur. Bu burcun minyatürlerinde hep bir koç mevcuttur. Bu burçta olanlar komuta etmeyi severler. Aceleci ve sert mizaçlı olurlar. Memur, denetçi, mimar bu burçtan olanların olası meslekleridir. Gezmeyi severler, oyunculuğa ve yazarlığa da yatkındırlar.
2. Boğa-Sevr: Mayıs ayının ilk 10 gününde doğanlar sağlıklarına düşkün, Mayısın 10'u ile 20'nci günleri arasında doğanlar ise tutucu, iyiliksever, ödül beklemeden halka hizmeti seven, hayırsever insanlar olurlar.
İçinde otuz iki, dışında beş yıldız bulunur. Bu burca 'Burc-ı Süreyya ya da 'Burc-ı Gav' da denilir. Ay, sevr burcuna gelince evlenmek, misafir çağırmak, yeni kıyafetler giymek, hayvan almak olumlu yorumlanır. Minyatürlerde çoğunlukla yarım sığır olarak gösterilir. Bu burçta olanlar ihtiyatlı, çekingen, çalışkan ve sebatlı olurlar. Bu burcun insanları doktorluk, sarraflık, çiftçilik ve bahçıvanlık gibi mesleklerde başarılı olurlar. Bu burçtakiler sümbüle ve cedi burcunda doğanlarla evlenmeleri halinde mutlu olacaklarına inanılır.
3. İkizler-Cevza: İlkbahar burcu sayılan Cevza, anlatım ve bilgi güdüsünü etkiler. Bu burçtakiler uyumlu ve uysal olma gibi olumlu özelliklerinin yanında ikiyüzlülük gibi olumsuz bir özelliğe sahiptir.
Bir diğer adı da Burcu-ı dü-peyker olan Cevza (İkizler) burcu, yücelik ve yükseklikle anılır. Dışında 17, içinde 18 yıldız mevcuttur. Birbirine sarılmış iki çocuğu andırdığından birine Tev’em-i mukaddem diğerine ise Tev’em-i muahhar denir. Ay, Cevza burcuna girdiğinde mektup yazmak, hesap kitapla uğraşmak, kitap ve şiir okuma iyiye işarettir. Birbirine sarılmış iki çocuk ve bir bedende iki başla gösterilir.
4. Yengeç-Seretan: Temmuz ayının burcu olan Seretan yaz burçları arasındadır. Seretan burcunu etkileyen ve Dünya’ya en yakın gezegen olan kamerdir (ay). Bu kişiler hayalperest, kararsız ve sabırsızdırlar.
Burc-ı harçeng ya da burc-ı hilal de denir. Ay, seretan burcuna geldiğinde elçi ve mektup göndermek, avlanmak, yıkanmak ve şerbet içmek iyiye yorulmuştur. Osmanlı sultanlarından II. Murat, III. Murat, IV. Murat ve II. Mahmut seretan burcuna dahildirler.
5. Esed-Aslan: Ay, Esed burcuna gelince işe başlamak, büyük kişilere derdini anlatmak, düşmanın üzerine gitmek, savaşmak iyiye yorulmuştur.
Osmanlı’da her burç bir veya iki gezegenin evi ya da beytidir. Sadece Güneş’in ve Ay’ın birer beyti mevcuttur. Esed burcunda Güneş fazla etkili olduğundan Burc-ı Şir diye de adlandırılır. Hz. Ali’nin de aslanla ilintili adları vardır ve bundna dolayı esed burcuyla Hz. Ali arasında bir bağ kurulur. İçinde yirmi yedi, dışında ise beş yıldız bulunur.
6. Sünbüle-Başak: Ağustosun son 10 gününde doğanlar yalnızlığı severler, mahcupdurlar. Eylülün ilk 10 gününde doğanlar vicdanlı, iyi huylu, eleştirici, duyarlı, akıllı, insaflıdırlar. Eylülün 10. ve 20. günleri arasında doğanların sağlıkları iyi değildir.
Bakire anlamına gelen azra adıyla da anılan sünbülenin bir diğer adı da ‘’burc-ı huşe’’dir. Ay sünbüle burcuna geldiğinde bilimle meşgul olmak, mektup yazmak, düşmana taarruz etmek, yeni kıyafetler giymek iyiye yorulur. İki kanatlı elinde başak tutan bir kızla gösterilir. Elinde orak olan ekin biçen bir erkekle de gösterilir. Bu burçta doğanlar iyiyi-kötüyü ayırt edebilirler, düzenli, onurlarına düşkün, sadakat ehli ve gözü açık olurlar.
7. Mizan-Terazi: Ekim ayının ilk 10 gününde doğanlar hak ve adaleti savunurlar. Açık fikirli, ilişkilerinde sadıktırlar. Ekim ayının 10. ve 20. günleri arasında doğanlar maddiyatçı ve akıllıdırlar ama uyum sorunları vardır.
Zühre gezegeninin beyti olması sebebiyle beraber anılırlar. İçinde sekiz, dışında da dokuz yıldız bulunur. Ay, mizan burcuna geldiğinde mektup yazmak, sefere çıkmak, yeni giysiler giymek, düğün yapmak, elçi göndermek iyiye yorulur. Minyatürlerde terazi simgesiyle gösterilen mizan burcuna mensup olanlar hakkı savunurlar. Güzel sanatlara eğilimleri vardır. Genellikle zarif, ince, kumral, pembe-beyaz tenli, mavi ve çekici gözlü olurlar. Zühre yıldızının etkisiyle eğlenceye, neşeye ve sevgiye dönüktürler.
8. Akrep: Ay, akreb burcuna geldiğinde güzel yazı yazmak, büyük kişileri görmek, cinsel ilişkide bulunmak iyiye yorulur. Sefere koyulmak, hamama gitmek ise iyiye yorulmaz.
Osmanlı'da bugünkü ismiyle kullanılan tek burçtur. Akrep burcuna 'Kej-dum-ı felek' de denilir. İçinde yirmi bir, dışında üç yıldız bulunur. Minyatürlerde, akrep ya da elinde iki akrep tutan bir kişiyle gösterilir. Kanuni Sultan Süleyman, II. Osman ve V. Mehmet Reşad bu burçta doğan padişahlar arasındadır.
9. Yay-Kavs: Kasımın son 10 günü doğanlar, baskıya, zora baş eğmezler, boşboğazdırlar. Aralık ayının ilk 10 günü doğanlar din tartışmalarını severler ve neşelidirler. 10 ve 20. günler arasında doğanlar iradeli ve zekidirler.
Burc-u Keman, Han-ı Keman diye de adlandırılır. Kamer bu burca gelince hamama gitmek, doğan avlamak, bina yapmak, ilaç içmek, düşmana saldırmak iyiye yorulmuştur. Minyatürlerde yarısı insan, yarısı at, elinde ok ve yay tutan bir canlı olarak gösterilir. Bu burçta doğanlar uyumlu ama iri bir bedene sahip, uzun ve beyaz yüzlü, açık mavi veya ela gözlüdür. Sağlıklı olurlar ama göğüs hastalıklarına yakalanma riskleri vardır. Koç burcunda doğanlarla iyi anlaşırlar. Öğretmen, vaiz, ressam olmaya yatkındırlar.
10. Oğlak-Cedi: Bu burcun insanları sevr (boğa) ve sümbüle (başak) burcunda doğan insanlarla evlenirlerse mutlu olurlar.
Gece gözcüsü anlamına gelen 'pasban' adıyla da anılan oğlak burcunun minyatürlerdeki ifadesi, daha çok oğlak biçimindedir. Cedi burcuna, 'Burc-ı büzgale', 'Burc-ı büz' de denir. Ay, cedi burcuna gelince sefere çıkmak, ata binmek, elçi göndermek, bina yapmak olumlu görülür. Cedi burcunun beyti zuhaldir. Dünyaya en uzak yedinci gezegendir. Bu gezegen gam ve keder verir. Bu gezegenle ilişkisi olanlar korkak, yalancı, hasis, ahmak olurlar. Batıl inançlara ve hayale dalarlar.
11. Kova-Delv: Ay, bu burca gelince tarımla uğraşmak, içki içmek olumlu yorumlanmıştır. Ay'ın etkisi altındaki Delv burcundaki insan, güçsüzlük, dedikoduculuk, iyilik ve erdemlilik gibi niteliklere sahiptir
Minyatürlerde, elindeki kaptan su döken ya da kuyudan su çeken figürlerle tasvir edilir. 'Delv-ı si-pihr' ya da 'Sakibü'l-ma' olarak da bilinir. İçinde kırk iki, dışında üç yıldız bulunur. Dünyaya en yakın gezegen olan delv burcunu etkisi altına alan Ay, birinci kat gökte bulunur. Ay'a ilişkin kişiler ise sebatsız, hayalci, zayıf ve kararsızdırlar.
12. Balık-Hut: Mart ayının ilk 10 gününde doğanlar, neşesiz ve sıkıntılıdırlar. Bu ayın 10. ve 20. gününde doğanlar ise benliklerine düşkün, hayalci kişilerdir.
'Burc-i mahi' ya da 'Hut-i felek' diye de bilinir. İçinde otuz dört, dışında dört yıldızı vardır. Ay, Hut burcuna geldiğinde hamama gitmek, din adamlarını görmek, ibadet etmek, tarımla uğraşmak iyiye yorulur. Genelde orta veya kısa boylu, etli, yuvarlak omuzlu bu burçtan olanların fiziksel özelliklerindendir. Bur burca dahil olanlar için en kritik dönem 48-70 yaşları arasındaki dönemdir. Sağlıkları pek iyi değildir, göğüs ve kan hastalıklarına yakalanmaları olasıdır. Muhasebeci, müteahhit, yazar, şair, veznedar, kaptan olmaya yatkın insanlardır.
DİĞERLERİ
Lale Devri'nde Meydana Gelen İlkler
Baskının azaldığı, yenileşmenin önünün açıldığı her ortam, edebiyatın, sanatın, mimarinin ve düşüncenin gelişmeye gebe olduğu zeminler doğurur. Bu yönüyle Osmanlı tarihini incelediğimizde bahsi geçen konunun belirgin bir şekilde önünün açıldığı ilk dönem Lale Devri olarak karşımıza çıkar. 1718’de Avusturya ve müttefiki Venedik ile imzalanan Pasarofça Antlaşması’yla başlayan, Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın uzun sadaret dönemini içerisine alan ve 1730’da Patrona Halil İsyanı ile son bulan bu dönem Batı ile siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin geliştiği, zevk, eğlence, barış, yenileşme ve sivil reformların gerçekleştiği birçok ilke sahne oldu. Lale Devri’nde meydana gelen ilkleri gelin beraber inceleyelim.
İstanbul Vapur Kültürünün Mimarı: Şirket-i Hayriye
Günümüzde İstanbul’un sembolü haline gelen, anılarımızın şahidi, martılara simit attığımız ve ayaklarımızı demirlerine uzatarak sıcak çay ile birlikte iyotlu havayı ciğerimizin derinliklerine çektiğimiz boğazın incisi Şehir Hatları vapurları gündelik hayatımızın vazgeçilmez bir parçası durumunda. Biliyoruz ki böylesi bir kültür bir anda oluşmaz, bir geçmişe, maziye ve bir toplumsal bellek oluşumuna ihtiyaç vardır. Biz de bu yazımızda, İstanbulluların vapur kültürünün oluşmasında öncülük yapan Türkiye’nin ilk anonim şirketi Şirket-i Hayriye’nin bir ulaşım hizmetinden öte 160 yıllık bir taşıma kültürünü nasıl oluşturduğunu sizlere aktarmaya çalışacağız.
Birlik Ve Beraberliğimize Armağan Edilen 10 Şiir
Şiir hakkında toplum için mi yoksa sanat için mi olduğu tartışmaları devam ededursun edebiyat tarihimiz milli bağlılığın şiirsel anlatımları ile ilgili örneklerle dolu. Pesendi'den, Akif'e, Cahit Sıtkı'dan, Nazım'a birlik ve beraberliği konu edinen şairlerimizin şiirlerini sizler için derledik.
Türk Kültürünün Ayrılmaz Öğesi Hamamlar
Temizlenip paklanma alanı olmaktan ziyade kültürel bir değer haline dönüşen hamamlar, kişilerin sosyalleştiği, stres attığı, eğlendiği ve hatta yakın geçmişte hanım teyzelerimizin oğullarına kız beğendiği önemli kültürel alanlardandır. Köklü bir geçmişe sahip olan bu mekânlar her ne kadar farklı medeniyetler tarafından kullanılmış olsa da özellikle Osmanlı sosyal hayatındaki yeri itibariyle günümüzde bir Türk imgesi haline geldi. Filmlerimize, deyimlerimize kısaca kültürümüze işleyen yıkanıp paklanma alanı olan hamamlar, öz işlevinin çok daha ötesinde kültürel bir konuma sahiptir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun