TÜKETİM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİ KARZ SÖZLEŞMESİ NEDİR? HUKUKİ NİTELİĞİ NEDİR?
Karz sözleşmesi, yeni TBK’daki adıyla tüketim ödüncü sözleşmesi, TBK m. 386-392 maddeleri arasında düzenlenmiştir.
TBK 386’da yer alan tanım şu şekildedir; “Tüketim ödüncü sözleşmesi ödünç verenin bir miktar parayı ya da tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.” Bu tanım tarafların asli edim yükümlülüklerini öne çıkartan bir tanımdır. Tanıma göre tüketim ödüncü sözleşmesi çerçevesinde ödünç veren, bir miktar para veya misli şeyin mülkiyetini belirli bir süre için ödünç alana geçirmeyi, ödünç alan ise aynı miktarda ve nitelikte şeyi iade etmeyi taahhüt etmektedirler. Tanımda yer alan “ödünç” kelimesi karz kelimesini karşılamak için kullanılmıştır. Kanun koyucu eski bir kelime olan karz yerine daha modern bir kelimeyi tercih ederek sözleşmenin ismini değiştirmeyi uygun bulmuştur. “Tüketim ödüncü” kavramı ise “kullanma ödüncü” olarak anılan ariyet sözleşmesi ile karışmaması düşüncesi ile yaratılmıştır.
Tüketim ödüncü sözleşmesi kural olarak ivazsız sözleşmelerdendir. Ancak TBK m. 387/II söz konusu olduğunda274, yani ticari işlemlerde sözleşme ile faiz kararlaştırılması durumunda tüketim ödüncü sözleşmesi ivazlı bir sözleşme olabilmektedir. Faizsiz yapılan bir tüketim ödüncü sözleşmesi ödünç alan kimsenin yararına yapılmış bir sözleşme iken faizin söz konusu olduğu bir tüketim ödüncü sözleşmesinde her iki tarafın da yararı söz konusudur. Bu nedenle faizli tüketim ödüncü sözleşmesinde ödünç alanın ödünç konusu şeyi teslim alma borcu bulunmaktadır. Faizsiz tüketim ödüncünde ise böyle bir borç söz konusu değildir. Öğretideki genel kabule göre faizli tüketim ödüncü sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyerek, tüketim ödüncü sözleşmesinin eksik iki tarafa borç yüklemesinin istisnasını oluşturur.