Hormon Nedir?
Hormon, canlıların yapısında bulunan, vücudun ilgili bölgelerini uyararak büyüme, gelişme, üreme, davranış, farklılaşma ve metabolizma gibi işleyişleri düzenleyen organik maddelerdir.
Hormonlar, salgılandığı doku ve organları uyararak, vücuttaki fizyolojik olayları düzenleyen birtakım metabolik oluşumlara aracılık eden sinyal molekülleridir.
Hormonların salgılandığı organlara salgı bezi, hormonların salgılanması yapısına da endokrin sistem adı verilir. En önemli salgı bezleri tiroit, paratiroit, hipofiz, pankreas, böbrek üstü bezler ve eşeysel bezlerdir.
Hormonların bir kısmı üretildiği yerde, bir kısmı ise kan dolaşımı sayesinde hedef doku ve organlara taşınır. Etkileri, bölgeden bölgeye değişiklik gösterir. Örneğin, insülin hormonu pankreasta salgılanan ve karaciğerde etki gösteren bir hormondur.
Vücuttaki diğer moleküllere kıyasla, hormonlar çok az miktarda bulunmasına rağmen, etkileri büyüktür. Bu denge o kadar hassastır ki, en ufak değişiklikler metabolizmayı olumsuz yönde etkiler. Örneğin, büyüme hormonu az salgılanan çocuklarda cücelik, fazla salgılanan çocuklarda devlik sorunu görülür.
Vücutta, birden çok sistemi etkileyen, farklı yapı ve fonksiyona sahip hormonlar da mevcuttur. Örneğin, östrojen hormonu, kadınların yumurtalıklarında üretilir. Ergenlik döneminde vücudun şekillenmesine yardımcı olurken, üreme yıllarında göğüsleri potansiyel süt üretimi için hazırlar.
Kan tetkikleri ile yapılan ölçümlerle, hormon seviyelerindeki değişimler göz önünde bulundurularak hastalıkların teşhisi ve tedavi sürecinin işleyişi gözlemlenebilir.
Hormonlar Ne İşe Yarar?
Hormonlar, her birimizi benzersiz kılan özelliklerin belirlenmesini sağlayan kimyasal bir ailedir. Her insan tek bir hücre olarak hayata başlar, yol boyunca bu hücre birçok kez bölünür ve şekil değiştirir. Kimi insanların koyu tenli, kimlerinin açık tenli olması tam da bu bölünme sırasında hormonların verdiği komutlardan kaynaklıdır.
Hormon, hücrelere büyümesini veya durmasını emredebilir; hücrenin şeklini veya aktivitesini değiştirmesini sağlayabilir. Bu yönlendirmeler, beyne açlık hissi gönderilmesini veya kalbin daha hızlı pompalanmasını sağlayabilir. Bir başka hormon, bazı besinlerin yakıt olarak depolanması ve daha sonra kullanmak için yağ olarak tutulması komutu verebilir.
Hormon kelimesi, Yunancada “harekete geçme” anlamına gelir. Vücudun çeşitli dokuları kan gibi sıvılara hormon salgılar ve hormonlar fizyoloji ve davranışı düzenlemek için organları harekete geçiren sinyalleri iletir.
Vücudunuzun her bölümü, kendi görevini yerine getirmek için endokrin sisteminizden emir alır. Endokrin sistem bezleri ise, vücudunuzun bölümlerine ne yapacağı, ne zaman ve ne kadar süre ile çalışacağı emirlerini hormonlar aracılığıyla gönderir.
İnsan Bedeninde Bulunan Hormonlar Nelerdir?
Vücuttaki organlardan salgılanan hormonlar, beyinde bulunan hipotalamus ve hipofiz bezleri üzerinden yönetilir. Hipotalamustan salgılanan hormonlar hipofize etki eder ve burdan hormon salınımı gerçekleşir. Vücudumuzda elliden fazla hormon görev alıyor. Gelin, vücutta en önemli görevleri olan hormonları birlikte inceleyelim.
Tiroid Hormonu
Vücut metabolizmasını düzenleyen temel hormonlardan biridir. Boynun ön kısmında bulunan tiroid bezlerinden salgılanır.
Tiroid hormonunun fazlalığı; halsizlik, çarpıntı, aşırı terleme, sıcağa tahammülsüzlük, sinirlilik hali, gözlerde irileşme, kilo kaybı, çabuk yorulma gibi sorunlara yol açabilir.
Tiroid hormonun eksikliği, bilinen diğer adıyla ‘hipotiroidi’ ise; vücutta şişlik, aşırı horlama, saç dökülmesi, deri kuruluğu, uyku hali, halsizlik, çok üşüme, kabızlık, kilo alımı, hareketlerde yavaşlama gibi belirtilere sebep olabilir. Bu eksiklik, hipofiz bezi hastalıklarında, iyot eksikliği ve guatr ameliyatı gibi sebeplerden kaynaklanabilir.
Östrojen Hormonu
Yumurtalıklardan salgılanan östrojen hormonu, kemik yıkımını engelleme, iyi kolesterol artırıcı, libido artırıcı, üreme organlarının gelişimini sağlayıcı etkileriyle tanınıyor. Östrojen hormonun temel görevi hamileliğin sürdürülmesidir. Kadınların ortalama 28 günde bir adet görmesinin temel nedeni de östrojen hormonudur.
Östrojen hormonun azalması durumunda adet düzensizlikleri ve kısırlık ortaya çıkabilir. Menopoz dönemi dolayısıyla azalan östrojen hormonu ise, kemik erimesi, psikolojik gerginlikler ve ateş basması gibi sorunları ortaya çıkarıyor.
Erkeklerde bulunan östrojen hormonu, sağlıklı sperm gelişimi ve cinsel dürtü için gereklidir.
Testosteron Hormonu
Vücudun erkeksi özelliklerini sağlayan hormon olan testosteron, testislerden salgılanır. Bazı hastalıklar dolayısıyla görülen testosteron eksikliği, cinsel iktidarsızlık gibi sorunlara yol açabilir.
Testosteron hormonu, kadınlarda da bulunan bir hormondur. Fazlalığı halinde, adet düzensizliği, ses kalınlaşması, saç dökülmesi ve kıllanma gibi problemler görülüyor.
Kortizol Hormonu
Vücudun kaza, şok, açlık, ameliyat, uçuş gibi streslere karşı cevabını düzenleyen kortizol hormonu, böbrek üstü bezinden salgılanır. Vücudun yağ, şeker ve tuz metabolizmasını düzenler. Sabahları yüksek miktarda salgılanan ve gece yaklaştıkça düzeyi düşen bir hormondur.
Kortizol eksikliği; iştahsızlık, kilo kaybı, kusma, bulantı, ateş, halsizlik, tuz açlığı, tansiyon düşüklüğü gibi belirtilerle karşımıza çıkıyor.
Kortizol hormonu fazlalığı ise vücutta mor çatlaklar, kas güçsüzlüğü, şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, adet düzensizliği, psikolojik sorunlar, deride incelme, halsizlik, yaraların iyileşememesi, kilo artışı gibi belirtilerle ortaya çıkar.
Tiroksin Hormonu
Erişkin boya ulaşmayı sağlayan, özellikle ergenlik döneminde fazla salgılanan büyüme hormonudur. Yirmili yaşlardan sonra kanda daha düşük seviyede bulunur ve protein eksikliği durumunda azalır.
Erişkinlik durumunda görülen büyüme hormonu eksikliği; kas güçsüzlüğü, halsizlik, damarlarda sertleşme, şeker düşüklüğü kas güçsüzlüğü ve yaşam kalitesinde düşüklük ortaya çıkıyor.
Tiroksin hormonu fazlalığı, hipofizdeki tümöre bağlı olabilir. El ve ayaklarda büyüme, adet düzensizlikleri, kıllanma, çenenin öne doğru uzaması, aşırı boy uzaması, şeker düzeyi artışı ve yüksek tansiyon gibi belirtilerle kendini gösterir.
Prolaktin Hormonu
Doğum sonrası göğüslerden süt gelmesini sağlayan temel hormonlardan biri olan prolaktin hormonu, hipofiz bezinden salgılanır. Strese bağlı veya tiroid hormonu yetmezliğine bağlı olarak yükselebilir.
Prolaktin yüksekliği durumunda; kadınlarda göğüslerden sıvı gelmesi, kısırlık, adet düzensizlikleri ve erkeklerde cinsel iktidarsızlık, libido kaybı gibi sorunlara yol açabiliyor.
Aldosteron Hormonu
Böbreklerden tuz atılımını sağlayan aldosteron hormonu, böbrek üstü bezinden salgılanır. Aldosteron eksikliğinde yorgunluk, halsizlik, kalp kaslarında ritim bozukluğu ve kas zayıflığı gibi problemler ortaya çıkabilirken; fazlalığı halinde hipertansiyon görülüyor.
İnsülin Hormonu
Vücutta şeker kullanımını sağlayan insülin hormonu, pankreas bezinden salgılanır. İnsülin fazlalığı halinde, kan şekeri düşmesine bağlı baş dönmesi, terleme, bayılma, şuur bulanıklığı gibi rahatsızlıklar görülür.
Adrenalin Hormonu
Adrenalin hormonu, uçuş veya dövüş hormonu olarak da bilinen stres hormonudur. Adrenalin, solunum hızını ve kalp atış hızını artırarak vücudun strese tepki vermesine yardımcı olur.
Ghrelin Hormonu
Ghrelin hormonu, açlık hormonudur. Midede üretilen hormon, beyne vücudun enerjisinin azaldığını ve acıktığı uyarısını verir.
Leptin Hormonu
Leptin hormonu tokluk hormonudur. Yağ hücrelerinden salgılanan leptin hormonunun ana görevi, vücuda ne zaman yemek yemesi gerektiğinin sinyalini göndermektir. Ayrıca, gelen yiyeceklerin ne kadarının yağ olarak depolanacağını ve yiyeceklerin ne zaman yakılacağını bildirir.
Melatonin Hormonu
Melatonin hormonu, uyku hormonudur. Beyindeki epifiz bezi tarafından üretilen melatonin hormonu, vücudun uykusunun gelmesini sağlar.
Hormon Testi Nasıl Yapılır?
Vücutta salgılanan hormonlar kilo alıp verme, sindirim sistemi, ruh hali, büyüme, gelişme, doğurganlık gibi işleyişleri düzenlediğinden, yetersizliği veya fazla salgılanması halinde çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Hormon testi sayesinde, hormon seviyeleri ölçülebilir.
Hormon testi, insan vücudundaki hormon seviyelerini belirlemek için yapılan testtir. Endokrinoloji uzmanlarının hormon bozukluklarına ilişkin öngörüleri neticesinde yapılır. Genellikle hastadan alınan tükürük, idrar ve kan örneği alınarak yapılır.
Hormon Testi Ne Zaman Yapılır?
Hormon seviyelerinde gün içinde farklılaşmalar görülebilir. Bu yüzden, hormon testi sabah aç karnına yaptırılmalıdır. Günün farklı saatlerinde yapılan testlerin sonuçları yanıltıcı olabilir.
Doktorların en sık talep ettiği hormon testleri, tiroid fonksiyon testi, progesteron, testosteron, kortizol, insülin, büyüme hormonu, östrojen, LH, ACTH ve FSH’dir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hormon bozukluğu nasıl anlaşılır?
Hormon bozukluğu yaşayan kadınlarda aşağıdaki belirtiler görülebilir;
• Vajinal kuruluk,
• Göğüslerde hassasiyet,
• Ağır, sancılı ve düzensiz adet dönemleri,
• Hazımsızlık,
• Zayıf ve kırılgan kemikler,
• Gece terlemeleri,
• İshal yada kabızlık,
• Kilo alma,
• Klitoris genişlemesi,
• Kısırlık,
• Kıllanma,
• Menstruasyon döneminde sivilce oluşumu,
• Sesin derinleşmesi.
Hormon bozukluğundan muzdarip erkekler aşağıdaki belirtileri tecrübe edebilir;
• Azalmış kas kütlesi,
• Osteoporoz,
• Azalmış cinsel istek,
• Düşük sperm sayısı,
• Memelerin aşırı gelişimi,
• Göğüslerde hassasiyet,
• Kıllanma.
Hormon testini hangi bölüm yapar?
Hormonal bozukluk hissi yaşayan kadınlar kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirler. Ayrıca, dahiliye ve endokrinoloji tıbbi birim doktorları da hastaların hormon testine gönderebilir.
Hormon bozukluğu nasıl düzelir?
Hormon bozuklukları tanısının ardından, alanında uzman doktor aşağıdaki tedavi seçeneklerini hastaya sunabilir;
• Doğum kontrol veya hormon kontrol ilaçları,
• Vajinal östrojen kremler,
• Hormon yenileme ilaçları,
• Eflornitin (Vaniqa) kremi,
• Antiandrojen ilaçlar,
• Letrozol (Femara) ilacı,
• Klomifen (Clomid) ilacı,
• Yapay ortamda döllenme teknolojisi,
• Levotiroksin içeren ilaçlar,
• Metformin ilacı,
• Testosteron içeren bantlar ve jeller.
Hormon bozukluğu tedavisi ne kadar sürer?
Hormon bozukluğu tedavisi, bozukluğun var olduğu hormona göre değişiklik gösterse de ortalama 3 – 6 ay içinde tedavi tamamlanır. Bazı hormonal hastalıklar ise hayat boyu ilaç kullanımını gerektirebilir.
Hormon testi nerede yapılır?
Özel Viromed Laboratuvarlarında, uzman doktorun talebi üzerine hormon testi yapılmaktadır.
Erkeklerde hormon testi nasıl yapılır?
Hormon testi uygulaması, standart olarak aç karnına yapılır. Ancak, bakılacak hormon değeri neticesinde nasıl yapılacağı değişiklik gösterebilir. Tiroit hormonu için özel bir zaman veya durum beklentisi yoktur. Kortizon ölçümü için, sabah 08.30 – 09.00 arası uygundur. Erkeklerde hormon testi, genellikle tükürük, kan yada idrar örneği alınarak yapılır.
Kadınlarda hormon testi nasıl yapılır?
Hormon testi yöntemi, bakılacak hormon değerine göre farklılık gösterebilir. Örneğin, prolaktin hormonuna bakılması gerekiyorsa, testin özelliğinden kaynaklı olarak bir gün öncesinde cinsel ilişkide bulunulmamalı ve meme başları uyarılmamalıdır.
Tiroit hormonlarını inceleyen test için herhangi özel bir zaman bulunmazken, kortizon ölçümü için testin yapılabileceği en uygun zaman dilimi 08.30 – 9.00 arasıdır. Kadınlarda hormon testi, idrar, tükürük veya kan örneği alınarak yapılır.
Adetliyken hormon testi nasıl yapılır?
Bu durum yapılacak test ile alakalı olarak, genellikle adetin 2. ve 3. günü yapılır. Progesteron takibi için önerilen süre ise adetin başlangıcından itibaren 20. gündür. Hormon testleri aç karnına yapıldığından, sabah 08.30 – 09.00 arasında kan, idrar yada tükürük örneği alınarak yapılır.
Anti müllerian hormon nasıl yükseltilir?
Yumurtalık rezervleri değerlendirirken bakılan hormonlardan biri AMH hormonudur. Bu hormon değerinin yükseltilmesi, kür, şifalı karışım veya bitki çayları ile mümkün değildir. AMH değeri, dışarıdan müdahaleyle ve ilaç kullanımıyla yükselen bir değer değildir. Tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlar AMH değerini yükseltmekten ziyade, yumurtalıklarda var olan yumurtaları büyütmek içindir. Düşük AMH değerine sahip hastaların, alanında uzman tüp bebek hekimlerinden bireysel tedavi üzerine destek almaları tavsiye edilmektedir.