Tarih Arşivi ve Osmanlı Tarihi Forumunda Osmanli zamaninda amerika varmiydi Konusunu Okuyorsunuz..
osmanlı zamanında amerika varmıydı
-
16 Ağustos 2012 13:06
Dr Zeynep
Bayan Üye
Osmanli zamaninda amerika varmiydi
Osmanli zamaninda amerika varmiydi
Misyonerlik faaliyetleri açısından Türkiye, Asyanın anahtarıdır.
ABCFM, Misyoner Pliny Fisk ve Levi Parsonsa 1 Aralık 1883 tarihli talimat mektubuile şu görevi veriyordu: Bu Mukaddes Ve Vadedilmiş Topraklar Silahsız Bir Haçlı Seferi İle Geri Alınacaktır.
Osmanlı Devleti üzerinde zamanla giderek artan Amerikan etkisinin oluşmasında XIX. yüzyılda rol oynayan iki kurumdan birisi Amerikan donanması ikincisi de Amerikan misyonerleri olmuştur. Donanma işin yüzü sert ve soğuk yanıydı. Bir de yüzü sıcak, sempatik, insancıl görünümlü bir mekanizma olan misyonerlik vardı.
Misyonerlik, birçok açıdan donanmadan daha avantajlı idi.
Örneğin maddi açıdan;
Akdenizde dolaştırılacak bir firkateynin yıllık masrafı 80.000 dolarken, bir misyoner ailesinin yıllık gideri 1.000 doları bulmuyordu. 1810da üç kilisenin temsilcileri tarafından Massachusesettsde (Boston) kurulan Amerikan Protestan misyonerlik teşkilatlarından birisi olan
American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM)
1818deki yıllık toplantısında Osmanlı Devletine bir heyet yollamayı kararlaştırmıştır.
Protestan misyoner teşkilatların dünyayı aralarında paylaşmalarında Osmanlı Devleti, esas itibariyle ABDnin payına düşmüş ve ABCFM Osmanlı topraklarında 1870 yılına kadar tek başına faaliyetlerde bulunmuştur. 1830 antlaşmasından hemen sonra, Osmanlı Devletinde Amerikan varlığı özellikle misyonerlik ve eğitim sektöründe kendisini hissettirmeye başlamıştır. Zira, ekonomik imtiyazlar aynı zamanda siyasî hayat alanları kazanılmasına neden olmuştur. 1830-1862 ticaret antlaşmalarının imzalandığı yıllar Osmanlı Devletindeki misyonerlik hareketinin genişleyerek yerleştiği dönem olmuştur. 1862 antlaşmasından bir yıl sonra 1863 yılında Robert Koleje resmî izin verilmiş olması dikkat çekicidir. Bu tarihten sonra Amerikan okulları büyük artış göstermiş, aynı zamanda misyonerlik faaliyetleri teşkilatlanarak idarî bir yapı kazanmıştır.
Osmanlıda faaliyet gösteren misyonerler Müslüman nüfustan ve Yahudilerden
bekleneni göremeyince Ermenileri hedef kitle olarak seçmişlerdir. Misyonerler, Hıristiyan nüfusa sahip ve özellikle Ermeni milletinin yoğun olduğu bölge ve şehirleri
mesken tutmuşlardır (Yozgat, Sivas, Elazığ, Diyarbakır, Antep, Maraş, Halep, Van ve
Erzurum). İlk başlarda Ermeniler cemaatlerine yönelik propaganda çalışmasına yönelen misyonerlere oldukça temkinli yaklaşmış ve kendilerini korumaya çalışmışlardır. Meselâ Beyrutlu bir Ermeni, torunlarını Cebel-i Lübnanda Amerikan
okuluna vermiş ancak torunlarını Protestan yapmak istediklerini anlayınca torunlarını
okuldan almıştır. Misyonerliğin yayılma aşamasında Bâbıâli ile Ermeni Patrikhânesi,
misyonerlerin Ermenilere yönelik mezhep değiştirme gayretlerini engellemek için
birlikte çalışmışlardır. Eğitimden sağlığa çok değişik yollarla yapılan misyonerlik propagandaları bir müddet sonra Ermeni milleti üzerinde istenileni vermiştir. Gregoryen Ermeniler, 1850lerden sonra Protestan olmaya başlamışlardır.
Amerikalı misyonerler, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat Fermanının getirdiği
hürriyetlerden faydalanarak faaliyetlerine hız vermişlerdir. 1848 yılında Antepte,
1850 yılında Arapkirde, 1853 yılında Tokat ve Kayseride, 1854 yılında Maraş, Halep,
Sivas ve Harputta, 1855 yılında Urfa, Antakya ve İzmitte, 1856 yılında Musul ve
Diyarbakırda, 1857 yılında Mardin, Bitlis ve Edirnede, 1863 yılında ise Adanada
birer misyoner istasyonu kurulmuştur. Misyoner raporlarına göre 1886 yılında
devlet dahilindeki, kendi tabirleri ile highschool ve collegelerin sayısı 35, yatılı kız
okullarının sayısı ise 27dir. Daha aşağı seviyedeki okulların sayıları 508 olup çeşitli
yerlerde öğrenim gören, öğrenci sayısı 25.171dir. Bunlardan 13.570si Türkiyede,
6075i Suriyede, 5106sı da Mısırda bulunmaktadır. Bu rakamlar I. Dünya
Savaşına kadar giderek artmıştır. 1859′dan itibaren ise Amerikan doktorları Anadoluda ilk olarak Sivasta faaliyet göstermeye başlamışlardır. 1914e kadar çeşitli yerlerde 9 hastane ve 10 dispanser açılmış olup hasta sayısı da 40 bin civarındadır. Osmanlı Devletinde Amerikan Protestan misyonerlerinin çalışmaları neticesinde
Gregoryen olan bazı Ermeniler Protestanlığa geçmiştir. Neticede Protestan Ermeni
nüfusunda artış meydana gelmiştir.
Anadoludaki (İstanbul dahil) Protestan Cemaatinin Gelişmesi (1846-1900)
Yıl Kilise sayısı Kilise üye sayısı
18464 105
18506 158
1855 24 627
1860 27 1.278
1865 50 2.079
187073 3.748
1882108 7.490
1890108 10.980
1900 112 12.109
Bölgedeki Protestan Ermeni nüfusunun ABD için ne demek olduğunu Amerikan Protestan misyonerlerinin yazdıkları raporlarda ve mektuplarda görmek mümkündür. Osmanlı Devletinin Zeytunda çıkan Ermeni isyanı karşısında Ermenileri Maraşa nakletmesi üzerine bölgedeki misyonerlerden John E. Merill Halepteki Amerikan Konsolosuna gönderdiği mektupta şu değerlendirmeyi yapmıştır;
Maraş bölgesinin okumuş ve kabiliyetli Hıristiyan halkının göç ettirilmesi, Amerikan misyonerlerinin menfaatlerine direkt darbedir. 50 yıldan fazla süren bir çalışmanın ve binlerce dolar masrafın neticesi tehlikeye sokulmaktadır
Buradan da anlaşılacağı üzere Osmanlı Devletinde yaşayan Ermenilere yönelik ABDnin pekte masum olmayan planları vardır.
SONUÇ
Kuruluşunu müteakip büyük devlet olmanın yolunu uluslararası ticarette gören ABD bu amacı doğrultusunda Hasta Adamın mirasından faydalanmak istemiştir.
Bu basit nitelemenin ötesinde ABD yüzyıllık projelerle Osmanlı coğrafyasında söz sahibi olabilmek amacıyla hareket etmiştir. Osmanlı Devleti ile girişilen iktisadî ilişkilerin, 19. yüzyıl şartları altında binlerce kilometre ötelerde girişilen, milyonlarca dolara mâl olan misyonerlik faaliyetlerinin ve Anadolu topraklarında Protestan Ermeni toplumu oluşturma çabalarının altında Anadolu coğrafyasını kontrol etme isteği yatmaktadır.
Osmanlı Devleti zayıflaması ile birlikte birçok emperyalist devletin hücumuna uğramıştır. Bu saldırılarda silahlar ve silah tutan eller her zaman gözükmemiştir. Bazen
güler yüzün ve şefkat ellerinin altında sopalar gizlenmiştir. Osmanlı Devletine verilen devletlerarası borçların hatta yardımların aslında hiçte gözüktükleri gibi iyi niyetli olmadıkları ortaya çıkmıştır.
Bugün Türkiye Cumhuriyetinin yaşadığı iktisadî sıkıntılar düşünüldüğünde benzer ellerin benzer yardımlarını görmek mümkündür.
Emperyalist devletlerin uzun vadeli politikaları karşısında Osmanlı Devleti
Güçsüzlüğün den ötürü politikalar geliştirememiştir. Bugün için önemli olan nokta ise, Osmanlı Devleti döneminde Türk milletine karşı yürürlüğe konulan uzun vadeli projelerin öncelikle tespit edilip tanımlandırılmasıdır. Bu çalışmadan anlaşılacağı üzere; günümüzde Türkiye Cumhuriyetine yönelik tehditlerden misyonerliğin, Ermeni meselesinin tohumlarının Osmanlı Devleti döneminde atılmasında ABDnin politikalarının etkisi vardır.
-
Sponsor Bağlantılar
Bugün
Osmanli zamaninda amerika varmiydi isimli yazıya yorum yazın.