İlk kadın başbakan, Seylanlı politikacı Sirimavo Bandaranaike 1960’lı ve 1970’li yıllarda ülkesinin politikası üzerinde egemen bir rol oynadı. 1960’ta demokrasi ile yönetilmekte olan bir ülkede seçilen ilk kadın hükümet lideri oldu. Yolsuzluk ve akraba kayırıcılığı yüzünden politikadaki yerini yitirdi.
Sirimavo Bandaranaike: Kısa Biyografi
17 Nisan 1916’da doğan Sirimavo Ratwatte, Balangoda’da büyük arazi sahibi varlıklı bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi. Sekiz yaşında baba ocağından ayrılarak ülkenin başta gelen Batı Katolik Kilisesine bağlı yatılı bir kız okulunda öğrenime başladı. Burada Hıristiyan diniyle tanıştığı halde inançlı bir Budist olarak yaşamını Sürdürdü. Solomon ile evlendikten sonra Sirimavo Bandaranaike olarak soyadı değişti.
Sirimavo Bandaranaike dünya tarihindeki ilk kadın başbakan olarak önemli bir yer edinmiştir.
Başbakanlık yaptığı yıllar: 1960-1965,1970-1977 ve 1994-2000 seneleri arasında Sirimavo Bandaranaike 3 defa başbakanlık yapmıştır.
Sirimavo Bandaranaike ne zaman öldü? Sirimavo 10 Ekim 2000 yılında 84 yaşında Colombo, Sri Lanka’da ölmüştür.
1940’lı yıllar: Bir Politikacı ile Evlenmesi: Annesiyle babası Sirimavo’ya eş olarak, 20’li yaşlarının ortasındayken, bakan olan Solomon Bandaranaike’yi seçtiler. 1940’ta evlendiler ve birlikte üç çocuk sahibi oldular. Sirimavo öncelikle eşinin yanında reprezentasyon görevlerini yerine getirmekle beraber, 1941’den sonra, ülke halkı için daha iyi toplumsal ve ekonomik koşulların oluşturulmasına çalışan, Lanka Mahili Samiti Örgütünde çalışmaya başladı.
1950’li yıllar: Solomon Bandaranaike 1951’de solcu Sri Lanka (Kutsal Seylan) Özgürlük Partisini kurdu ve bundan beş yıl sonra başbakan oldu. 1959’da aşırı Budist bir rahip tarafından bir görüşme sırasında vuruldu. Ardından Sirimavo Bandaranaike oybirliği ile eşinin halefi olarak parti başkanlığına seçildi. Duygu sömürüsü yapma konusundaki yeteneği kendisine “ağlayan dul” lakabının takılması yanında, SLFP’nin (Sri Lanka Özgürlük Partisi) 1960’da seçimleri kazanmasını da sağladı. Bandaranaike, 1931’de kadınlarına seçim hakkı tanıyan ilk Asya devleti olan Seylan’ın başbakanı oldu.
1960-1965 yılları: Hükümet Başkanlığı Sirimavo Bandaranaike ayrıca savunma bakanlığı ile dışişleri bakanlığını üstlendi. Hükümetin en yüksek makamında bulunan bir kadın olarak muhalefetin alaylarına hedef olması, onu pek etkilemedi.
1960 yılında Sri Lanka’da Sirimavo Bandaranaike dünyanın ilk kadın başbakan unvanını almış oldu.
Sirimavo Bandaranaike sosyalist politikasını güttü. Okul, banka, sigorta ve petrol şirketlerini devletleştirdiği gibi basını da kısmen devletleştirmekle beraber sansüre bağladı. Dış politikasında Varşova Paktına bağlı ülkelerle yakın ilişkilere girmek için çaba harcadı , ve herhangi bir örgüte bağlı olmayan devletlerin hareketine katıldı. Ekonomik politikası başarısız oldu. Bunun sonucunda baş gösteren sosyal kargaşaları kontrol altına alamadığı gibi, kendi koalisyon hükümeti içindeki tartışmaları da durduramadı. 1965 seçimlerinde bunların hesabını verdi. Sri Lanka Özgürlük Partisi, UNP’nin -Birleşik Ulusal Parti karşısında yenilgi ye uğradı.
1970’li yıllar: Yeniden Başbakan UNP de ülkenin sorunlarına bir çare bulamayınca, Bandaranaike Mayıs 1970’te yeniden iktidara geldi. SLFP partisi mutlak çoğunluğa sahip olmakla beraber, Bandaranaike Troçkistleri ve Komünist Partisini hükümetine soktu.
Taraftarlarınca sevgiyle “Ape Amma” yani Annemiz olarak adlandırılan ilk kadın başbakan yoksullara parasız pirinç dağıttırdığı halde, öncelikle çözüm bekleyen toplumsal sorunları böyle yardımlarla örtbas edemedi. Halk Kurtuluş Cephesi’nin Mayıs 1971’de gerçekleştirdiği darbe girişimini Batı’dan aldığı silah yardımıyla bastırabildi. Tamil nüfus azınlığını (% 20) dikkate almadığı Sinhali yanlısı politikası yüzünden ülkede tekrar tekrar ayaklanmalar oldu. Bandaranaike Batı’nın askerî yardımını kullanmaktan hoşlandığı halde, devlet bütçesinin güç durumda olmasına karşın, endüstri devletleri tarafından kendisine önerilen “emperyalist kredileri” reddetti. Mayıs 1972’de bu tarihe kadar parlamenter bir monarşi olan Seylan, Sri Lanka Cumhuriyetine dönüştü.
1970’li Yılların Ortası: Gözden Düşme O tarihe kadarki parlamenter Seylan monarşisi (Commonwealth of Ceylon), Mayıs 1972’de Sri Lanka Cumhuriyetine dönüştükten sonra, Bandaranaike akraba kayırma esasına dayalı, iyi işleyen bir sistem kurdu; kendi klanına mensup yaklaşık 200 kişiyi yüksek politik makamlara yerleştirdi. 1975 yılında yabancıların ellerinde kalan en son 396 plantasyonu da devletleştirip seçimde verdiği sözlerin en azından bir tanesini yerine getirmeye çalıştıysa da, halk çoktan kendisine karşı cephe almıştı. Seçimde kendisini kesinlikle bekleyen yenilgiyi, ülkede ilan ettiği olağanüstü durum önlemleriyle ve kendi görev süresini iki yıl daha uzatan bir genelge çıkartarak erteledi.
1977’den Sonra: Siyasal Yaşamının Sona Ermesi 1977 seçimleri Bandaranaike’nin sonu anlamına geliyordu: Kendi partisi parlamentodaki 168 sandalyeden ancak sekiz tanesini alabildi. Yeni seçilen hükümet lideri Junius Jayawardene (1978’de yapılan bir anayasa değişikliğinden sonra devlet başkanı) bir soruşturma komisyonu oluşturdu, Bandaranaike gücüne kötüye kullanmak ve yolsuzluğa yer vermekle suçlandı ve 1980 yılında bütün vatandaşlık hakları 7 yıllığına elinden alındı.
1986’da, ceza süresi dolmadan, bütün haklarını geri almıştı; bundan iki yıl sonra da siyasete döndü. Başkanlık seçimlerinde oyların % 45’ini aldı ve o tarihten beri parlamentodaki muhalefetin liderliğini üstlenmektedir.
Srimavo Bandaranaike ilk kadın başbakan videosu;