30.09.2019
ANNE SÜTÜ MUCİZESİ - Dr. Mustafa Deniz KARAHAN
Anne sütü;
- ilk 6 ayda bebeğin ihtiyacının %100’ ünü,
- 6-12 ayda bebeğin ihtiyacının %50’ sini
- 12.aydan itibaren de %30’unu karşılar.
Anne sütü, yeni doğmuş bebeklerin gereksinimi olan tüm besinleri ilk 6 ay sağlayabilen en iyi besindir.
Genel olarak D ve K vitamini dışında anne sütünde bulunan vitaminlerin çoğu, istenilen düzeyde bulunmaktadır. Anne sütü düşük doğum ağırlıklı, prematüre ya da normal doğum ağırlığındaki bütün bebeklerin en üst düzeyde büyüme gelişmelerini sağlayacak özelliktedir. Her anne bebeği için en uygun sütü üretir. Örneğin erken doğan bebeklerin annelerinin sütleri, erken doğan bebekler için uygun özellikler içerir. Anne sütü ile beslenme insanlık tarihi kadar eskidir.
Bebeklerin ilk aşısı, anne sütüdür. Bir annenin, bebeğine vereceği en büyük hediye, anne sütüdür.
Anne Sütünün Faydaları
- Anne sütü, kolay sindirilir ve bebeğin beslenmesi için ideal bir besindir.
- Anne sütü, doğal ve taze bir besin olup daima hazırdır ve ekonomiktir.
- Anne sütü ile beslenen bebekler, diğer besinler ile beslenen bebeklerden daha zeki olurlar.
- Anne sütü ve doğumdan sonra gelen kolostrum (ilk sarı süt) bebek için çok önemlidir, bebeği hastalıklara karşı korur, bebeğin ilk aşısıdır.
- Anne sütü, bağışıklık sisteminin bileşenlerini içerir ve bebeği alerjenlere karşı korur.
- Anne sütü alan bebekler, bebeklik döneminden sonra da daha az hasta olurlar.
- Anne sütü, bebekleri karın ağrısından, ishalden ve kabızlıktan korur.
- Anne sütü alan bebekler, insuline bağımlı diyabetten ve obeziteden (şişmanlık) korunmuş olur.
- İnek sütü ile beslenen bebeklerde diş çürüğü sayısı anne sütü ile beslenenlere göre daha fazladır.
- Anne sütü, bebek ve anne arasında özel bir bağ kurulmasını sağlar ve bu özel sevgi de kişilik gelişiminde önemli rol oynar.
- Beyin ve sinir dokusu gelişimi için gerekli olan esansiyel yağ asitleri anne sütünde, inek sütüne göre daha fazladır.
- Emziren annelerde meme kanseri, over (yumurtalık) kanseri, osteoporoz (kemik erimesi) ve anemi (kansızlık) daha az görülür.
- Emzirme sırasında salgılanan hormonlar annenin depresyona girmesini engeller
Emzirme Süresi
Bebeğin emme süresinde belli bir sınırlama yoktur.
Anne sütünün artması için bebeğin sık sık emzirilmesi gerekir. Bebek her ağladıkça emzirilmelidir. Ancak anne bebeğin karnının tok olduğunu düşünüyorsa, bebeğinin ağlamasına sebep olan diğer etmenleri gözden geçirmesi gerekir.
Yenidoğan bebekler genellikle günde 10 öğün emzirilmelidir. Bebek büyüdükçe öğün sayısı azalır. Genellikle birçok bebek bir memeyi 5-10 dakikada boşaltarak tokluk hissedebilirken, bazı bebekler 20 dakikadan önce bu doyuma ulaşmazlar.
Eğer bebek daha çok emmek istiyorsa ikinci meme de bebeğe verilebilir. Bebek tek meme ile tokluk hissetmişse sonraki emzirmede diğer meme verilmelidir. Eğer bebek iki memeyi de almışsa bir sonraki öğünde son verilen memeden başlanmalıdır.
Annelerin prolaktin hormonu geceleri daha çok salgılanır. Bu sebeple geceleri bebeği emzirmek anne sütünün artmasını sağlar. Anneler geceleri bebeğini emzirmek için uyansa bile kendini dinlenmiş hisseder. Bebekler, beslenmesini sadece gündüzleri karşılayana kadar geceleri de beslenmek isterler. Gece öğünlerinin sıklığı bebeklerde farklılık gösterir.
Anne sütünün yeterliliği
Bebek günde 5-6 defa idrar yapıyorsa, günde 1-2 defa kaka yapıyorsa, mutlu ise, tartı kontrollerine gittiğinde yeterli kilo alıyorsa (ortalama ayda 500 gram ) anne sütü yetiyor demektir.
Kilo alımı bebekler arasında farklılık gösterebilir. Annenin memelerinin küçük ve yumuşak olması süt yok anlamına gelmez.
Anne Sütünü Azaltan Faktörler
Tüm anneler bebeklerini başarıyla emzirebilir ve büyük çoğunluğu aynı anda 2 bebek büyütecek kadar süt üretme kapasitesine sahiptirler. Doğumdan hemen sonra emzirmeye başlamak, süt yapımının uyarılması ve devamı için çok önemlidir. Bazı durumlar anne sütünü azalmasına neden olabilir;
- Bebeğe biberon veya yalancı meme verilmesi: Biberon ya da yalancı meme verilmemeli, ek besin verilecekse biberon yerine fincan ya da kaşık kullanılmalıdır.
- Bebeğe su, bitkisel çay ve formül süt verilmesi: Bebeğe ilk 6 ay anne sütü dışında hiçbir yiyecek veya içecek verilmemelidir.
- Ağrılı meme başı: Emzirme tekniği düzeltilmeli, farklı pozisyonlarda bebeği emzirmeli, emzirmeden sonra az miktarda süt sıkılarak meme başına sürülmelidir.
- Bebeğin memeyi iyi kavrayamamasına bağlı olarak göğüslerin tam olarak boşaltılamaması: Aşırı gergin ve boşaltılamayan memelerde süt yapımı durur, göğüslerin sağılarak boşaltılması gereklidir.
- Annenin bebeğe süt üretemeyeceği endişesi ve özgüven eksikliği: Aile bireylerinden de destek alınarak bu konuda annenin özgüvenini artırmaya özen gösterilmelidir.
- Annenin bebeğinden uzun süre ayrı kalması: Uzun süre bebekten ayrı kalınacaksa süt sağılarak bebeğe verilmeye devame dilmelidir.
- Stres: Stres altındaki annenin emzirmeye devam etmesi, hem süt yapımının devamını sağlar, hem de kendi ruh sağlığı açısından önemlidir.
- Yorgunluk: Özellikle yeni doğum yapmış annelerin ilk aylarda aşırı yorgunluktan kaçınmaları gerekir. Bebekleri uyurken kendileri de dinlenmelidir.
- Annede hastalık: Birçok hasta anne, bebeğini hiçbir sakınca olmadan emzirebilir. Örneğin üst solunum yolu hastalıklarında annenin bebeğini emzirmesinde sakınca yoktur ancak bebeğini emzirmeden önce ellerini özenle yıkaması çok önemlidir. Hastaneye yatacak kadar ağır hasta olan ya da ilaç kullanan anneler emzirme konusunda mutlaka doktorlarına danışmalıdırlar.
- Bebekte hastalık: Hasta bebeğin sık sık emzirilmesinin iyileşme sürecini hızlandıracağı unutulmamalı ve bebek anneden ayrılmamalıdır.
- Sigara ve alkol kullanımı: Alkol ve sigara kullanımı emzirme döneminde anneyi ve sütünü oldukça kötü etkilemektedir. Alkol ve sigaradan uzak durulmalı, dumanına dahi maruz kalınmamalıdır.
- Annede ağır beslenme bozukluğu olması: Bu durum yetersiz süt üretimine neden olabileceğinden emziren annenin yeterli ve dengeli beslenmesi sağlanmalıdır.
- Gece emzirmenin azlığı: Süt yapımını artırıcı hormon geceleri daha çok salgılandığı için gece emzirmelerine özellikle önem verilmelidir.
Anne Sütünü Arttıran Faktörler
- Doğumdan sonraki ilk yarım saat içinde bebeğin emzirilmesi,
- Sık ve sınırsız emzirme, özellikle ilk zamanlarda günde 8 kez emzirmek süt yapımının sağlanması için önemlidir
- Annenin bebeğini başarıyla emzirebileceğine inanması ve öz güveninin yüksek olması,
- Bebeğin memeyi iyi kavrayarak doğru teknikle emmesi
- Memelerin iyi boşaltılması (bebeği emzirdikten sonra elle ya da makine ile memelerin bu amaçla sağılması),
- Emzirirken memeye masaj uygulanması,
- Anne ve bebeğin aynı odada kalarak özellikle geceleri bebeğini emzirmeye devam etmesi,
- Annenin sütünü artırmak amacıyla susadıkça su içmesi, sağlıklı ve yeterli beslenmesi, kafeinli içeceklerden alkol ve sigaradan uzak durması önemlidir.
Emziren Annenin Beslenmesi
- Sağlıklı bir anne günde ortalama 800 ml süt üretir. Annelerin yeterli ve dengeli beslenmesi çok önemlidir.
- Emzirme döneminde kilo vermek için zayıflama diyetleri yapılmamalıdır. Halk arasında çok yaygın olan lokum, şerbet, tatlı, baklava gibi tatlıların süt arttırıcı özelliği yoktur. Bunlar kilo yaparlar.
- Bebeğin gaz problemi varsa brokoli, lahana, karnıbahar, domates, soğan, inek sütü tüketimine dikkat edilmelidir.
- Sigara ve alkol kullanılmamalıdır.
- Çay, kahve gibi içecekler sınırlı tüketilmelidir.
- Bunların yerine ıhlamur, rezene, papatya çayı tüketilebilir. Annenin günde 2-3 litre su tüketmesi çok önemlidir.
- Her emzirme öğününde anne mutlaka 1 bardak su içmelidir.
Anne Sütünün Saklanması
- Sağılan süt;
- Oda ısısında 3 saat,
- Buzdolabında 3 gün,
- Buzdolabında çözündürdüğümüz sütü; buzdolabının rafında 1 gün,
- Derin dondurucuda 3 ay saklanır.
- (Süt derin dondurucuda saklanacaksa, steril kaplarda ve eczaneden temin edilecek anne sütü saklama poşetlerinde saklanmalıdır.)
- Gece ve gündüz sağılan anne sütlerinin içeriği farklı olduğu için gündüz sağılan sütler gündüzleri, gece sağılan sütler geceleri bebeklere verilir. Bu nedenle süt saklama kaplarının üzerine tarih ve saat yazılması önemlidir.
- Dondurucu kısmına koyulan sütlerle aynı raflarda tavuk, et gibi besinler olmamalıdır.
- Buzluktan veya derin dondurucudan çıkarılan süt önce buzdolabının içinde çözdürülmelidir.
- Buzdolabından çıkarılan süt, biberona boşaltıldıktan sonra sıcak su dolu olan bir kaba, içinde süt bulunan biberon konularak ılıtma yapılır (benmari yöntemi).
- Cezve veya mikrodalga ile anne sütü ısıtılmamalıdır.
KAYNAKÇA
1. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı Anne Sütü ve Emzirme, Erdal Aydın
2. T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Beslenme ve Fiziksel Aktiviteler Daire Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı ‘Anne Sütü’ Kitapçığı, Yayın No: 726 ISBN : 978-975-590-242-5
3. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, 2016 Anne Sütü ve Emzirme El Kitapçığı