Bitcoin 2008’de Satoshi Nakamoto tarafından ilk kez önerildiğinde, James A. Donald’ın yaptığı ilk kamu yorumu şu satırı içeriyordu: “Teklifinizi anladığım kadarıyla istenen boyuta ölçeklenmiyor”. On yıl sonra, ölçeklendirilebilirlik hala Bitcoin ve diğer bilinen kripto para birimi sistemleri için en büyük sorun konumunda.
Ölçeklendirme tam olarak ne anlama geliyor? Bunun cevabını “Blockchain Ölçeklendirme Sorunu Nedir” rehberinde detaylıca vermiştik. Genel olarak Bitcoin sadece saniyede 7 işlemi işleme yeteneğine sahip. Bu, başlangıçta yeterliyken sistem birkaç yıldan beri tıkanmış durumda. Sonuç olarak, işlemlerin işlenmesi uzun sürüyor.
Eğer Bitcoin şu anda mevcut ödeme sistemlerine tamamen bir alternatif olacaksa, açıkçası bu konuda rekabet edebilmelidir. Şu an itibariyle yakın bile değil. Durumun ne kadar kötü olduğunu anlamak için Bitcoin’in saniyede 7 olan işlem işleme yeteneğini Visa’nın saniyede ortalama yaklaşık 24.000 olan işlem hacmine ile karşılaştırın. Ne kadar düşük değil mi? Buna karşın Bitcoin Cash’in saniyede işem işleme sayısı ise yalnızca 61.
Yıllar içinde, Bitcoin’in topluluğu, Bitcoin’in ölçeklenebilirliğini nasıl geliştireceğine dair çeşitli önerilerde bulundu, ancak genel bir uzlaşma görüşüne henüz ulaşılamadı. Bu yüzden şu anda orijinal olandan ayrılan birkaç Bitcoin benzeri ağımız var. Bununla birlikte, şu anda sadece test edilebilecek test edilmiş bir çözüm var; Lightning Network.
Lightning Network Nedir?
Bir zamanlar bir telgraf göndermek, uzun mesafeli iletişimin en hızlı ve en etkili yoluydu. Bunu yapmak için, yerel postaneye gitmeniz, bir formu doldurmanız ve mesajınızın kaç harf içerdiğine göre ödeme yapmanız gerekiyordu. Daha sonra mesajınız uzaklara iletilmek üzere en yakın telgraf bürosuna telgrafla çekilecektir. Bir postacı ise telgrafı hedefe teslim eder.
Temel olarak, basit bir kısa mesaj göndermek istediğinizde çok sayıda insan bulunuyordu ve bunun için bir miktar para ödemek zorundaydılar. Bu, Bitcoin ağının şu anki halidir. Bu benzetmede, Lightning Network aslında hızlı aramada konuşmak istediğiniz bir kişiye sahip olmak gibidir: Sadece “1” tuşuna basmanız yeterlidir ve arkadaşınızın telefonu çalacaktır.
Basitçe söylemek gerekirse Bitcoin, Lightning Network’ün ardında yatan fikir şu şekilde bir şeye benzeyebilir: Blockchain‘deki her bir işlemin kaydını tutmak zorunda değiliz.
Bunun yerine Lightning Network, Bitcoin’in Blockchain’ine başka bir katman ekliyor ve kullanıcıların bu ekstra katmandaki iki taraf arasında ödeme kanalları oluşturmasını sağlıyor. Bu kanallar gerektiği kadarıyla var olabilir ve iki kişi arasında kurulduğu için işlemler neredeyse anında gerçekleşir ve ücretler çok düşük veya hatta hiç olmayabilir.
Lightning Network Nasıl Çalışır?
Ömer ve Ayfer. Birlikte çalışıyor olabilirler, akraba ya da bir çift olabilirler. Önemli olan, birbirlerine sık sık, hızlıca ve asgari ücretlerle para gönderebiliyor olmaları. Bunun için Lightning Network’de bir kanal kurdular.
İlk olarak, her ikisi de kendi özel anahtarları ile erişebilecekleri bir cüzdan olan bir çoklu imzalı bir cüzdan yaratmalıdırlar. Daha sonra her ikisi de belirli bir miktarda Bitcoin -mesela 3 BTC- bu cüzdanın içine yatırırlar.
Artık ikisi arasında sınırsız işlem yapabilirler. Esasen bu işlemler, paylaşılan cüzdanda saklanan fonların yeniden dağıtımlarıdır. Örneğin, eğer Ömer, 1 BTC’yi Ayfer’e göndermek istiyorsa, o miktarın mülkiyet hakkını ona devretmesi gerekecektir. Ardından, ikisi de güncellenmiş bir bilanço imzalamak için özel anahtarlarını kullanırlar.
Kanalın kapandığı zaman fonların gerçek dağılımı gerçekleşir. Algoritma, kimin ne kadar aldığını belirlemek için en son imzalanmış bilançoyu kullanır. Ömer ve Ayfer bu işlemden sonra kanalı kapatmaya karar verirse Ömer 2 BTC, Ayfer ise 4 BTC alır.
Sadece kanal kapatıldıktan sonra başlangıç ve son bakiyesi hakkındaki bilgiler Bitcoin Blockchain’e kaydedilir. Böylece, Lightning Network’ün çalışma şekli, kullanıcıların ana blok zincirinin dışında çok sayıda işlem yapabilmelerini ve daha sonra bunları tek bir kayıt olarak kaydetmelerini sağlar.
Buradaki en heyecan verici şey, teknoloji yaygın olarak kullanıldığında belirli bir kişiye para göndermek için özel bir kanalın kurulmasının gerekmediği. Bunun yerine, zaten bağlı olduğunuz kişilerle kanalları kullanarak birisine ödeme gönderebileceksiniz. Sistem en kısa rotayı otomatik olarak bulur.
Bu, Lightning Network’ün Bitcoin ile bir fincan kahve satın alma konusundaki bitmeyen tartışmaya nihayetinde bir cevap niteliğinde olduğunun bir göstergesi. Görünüşe bakılırsa, Lightning Network kanallarının şebekesi aracılığıyla bunu yapmak sadece herhangi bir ücrete tabi olmayan neredeyse bir satın alma olacağı için işe yarayabilir.
Güvenlik… Bununla birlikte Lightning Network konsepti, sistemin blok zincirinin üzerinde çalışacağı ve aslında kendi güvenliğinin arkasında olmayacağı anlamına geliyor. Bu nedenle, çoğunlukla küçük veya hatta nispeten mikroskobik işlemler için kullanılması muhtemeldir. Merkezi olmayan, güvenlik gerektiren daha büyük transferler büyük olasılıkla orijinal katman üzerinde yapılmaya devam edecektir.
Lightning Network’ü Kim Geliştirdi?
Lightning Network, ilk olarak, 2015 yılında Joseph Poon ve Thaddeus Dryja’nın White Paper‘ında açıklandı -White Paper’ın güncel versiyonu burada bulunabilir-. Şimdilerde Lightning Network’ün geliştirilmesine yönelik çalışmaların çoğunu toplu olarak yürüten üç takım var: Blockstream, Lightning Labs ve ACINQ. Ayrıca Bitcoin topluluğunun diğer üyeleride gelişimini destekliyor.
Yukarıda bahsedilen girişimlerin her biri, farklı programlama dillerinde yazılan Lightning Network Protokolü’nü kendi uygulamasına çalıştırıyor.


Blockstream
|Blockstream, C’deki LN versiyonunda çalışır.|


Lightning Labs
|Lightning Labs, Golang’da yazılı bir Lightning Network Daemon (lnd) geliştiriyor.|


ACINQ
|ACINQ, bir Scala uygulamasını geliştiriyor.|
Ayrıca, şu anda geliştirilmekte olan çok başka uygulamalarda bulunuyor. Tam listeye buradan ulaşabilirsiniz. Son olarak, son testlerin üç ana uygulamanın tamamen birlikte çalışabilir olduğunu, yani birbirleriyle sorunsuz bir şekilde çalışabileceklerini kanıtladıklarını belirtmek önemlidir.
Nerede, Ne Zaman ve Nasıl Kullanılacak?
Kripto para topluluğunun Lightning Network’ü başlatılmasını hevesle beklediği görülüyor. Orijinal olarak Bitcoin için özel olarak tasarlanmıştır, ancak teknoloji şu anda Stellar, Litecoin, Zcash, Ether ve Ripple gibi diğer kripto paralar için geliştirilmiş durumda.
Gerçek Bitcoin aslında Blockstream’in, Lightning Labs’ın ve ACINQ’nın uygulamalarını kullanarak gönderildi ve bunların her birinin birlikte çalışabilir olduğunu kanıtladı. Ayrıca, ağ kurallarını belirten Lightning Network’ün özelliklerinin ilk sürümü yayınlandı.
Bu özellikler, uygulamalar için geliştiriciler ve Lightning Network’ün diğer programlama dillerinde uygulanmasıyla kullanılabilecekleri için ağ için ileriye doğru büyük bir adımdır.
Bununla birlikte, ağ henüz emekleme döneminde. Şimdiye kadar, ağdaki gerçek hayattaki kullanıcıların hangi işlemleri yapabileceklerini gösteren bir yazılım bulunmamaktadır. Dahası, şu andaki uygulamalar hala oldukça ağır çalışıyor. Lightning Network geliştiricileri, kullanıcıları Bitcoin’in test ağını kullanarak ağ hakkında bilgi edinmeye ve gerçek para göndermemeye davet ediyor.
Geliştiriciler ayrıca, ağın kodunun oldukça karmaşık olduğundan ve titiz testler gerektirdiğinden kullanıcılara uzak durmaları konusunda tavsiyede bulunuyor. Bitcoin topluluğu tarafından tamamen benimsenmesi için Lightning Network’ün güvenli ve kullanılabilir olduğunu kanıtlaması gerekecektir. Bu ve diğer birçok faktör göz önünde bulundurulduğunda uzmanlar tamamen çalışan bir Lightning Network’ün birkaç aydan birkaç yıla kadar ancak oturabileceğini öngörüyor.
Ağın kullanılmasının nedeni olarak verilen cevap basit: ölçeklenebilirlik. Ağ aslında Bitcoin’in ana sorununa bir çözüm sunacaksa, büyük olasılıkla diğer kripto para birimleri tarafından da benimsenecek.
Eğer bu olursa, çapraz zincir atomik swap teknolojisinin daha da geliştirilebilme olasılığı var. Böylece gerçek anlamda merkezi olmayan kripto para birimi değişimine yönelik ilk adım gerçekleşmiş olacak.
Lightning Network’ün Artıları
Daha önce de belirttiğimiz gibi, Lightning Network henüz emekleme aşamasında. Geliştirme aşamasında hala yapılacak çok fazla şey bulunuyor ve geliştiricilerin düşündükleri gibi çalışıp çalışmayacaklarını görmek gerçekten işe yarayacaktır. Eğer bu gerçekleşirse Lightning Network’ün en önemli avantajlarından bazılarını şu şekilde:
İşlem Hızı: Ağ yayına alındığında, yapmaya çalıştığınız her işlemin birkaç onayını beklemeniz gerekmeyecek. Ağın ne kadar yoğun olduğu fark etmeksizin işlemler neredeyse anlık olarak gerçekleşecek. Bu olursa, kripto para pazarı Visa, MasterCard ve PayPal gibi geleneksel ödeme sistemleriyle rekabet edebilecek.
İşlem Ücretleri: İşlemler aslında Lightning Network kanalları içinde ve Blockchain’in dışında gerçekleşeceğinden yalnızca en küçük ücretleri ödemeniz gerekecek. Bu, Lightning Network ana avantajlarından biridir; çünkü bu Bitcoin’in dükkanlarda, kafelerde, barlarda ve benzeri yerlerde bir ödeme şekli olarak kullanılmasını sağlayacaktır.
Ölçeklenebilirlik: Lightning Network’ün, Bitcoin ve diğer kripto para birimi için işlemleri saniyede en az 1 milyon işlem gibi eşi benzeri görülmemiş seviyelere çıkarabildiği söyleniyor.
Çapraz Zincir Atomik Takaslar: Çapraz bloklu işlemlerin ilk testleri işe yaradı ve bu çok heyecan verici bir gelişme oldu. İki blokchach aynı kriptografik hash fonksiyonunu paylaştığı sürece (ve en büyük olanı yapar), kullanıcılar değişim gibi bir üçüncü taraf aracıya güvenmek zorunda kalmadan bir zincirden diğerine para gönderebilecekler. Bu teknolojinin gerçekten devrimci bir potansiyeli var.
Güvenlik ve Anonimlik: Kripto para birimlerinin büyük çoğunluğu tamamen anonim değildir. Geçişler hala bir cüzdandan diğerine kadar izlenebilir. Bununla birlikte Lightning Network söz konusu olduğunda, işlemlerin çoğu ana blok zincirinin dışında gerçekleşir. Bu yüzden Lightning Network aracılığıyla yapılan tüm mikro ödemelerin izlenmesi neredeyse imkansız olacaktır.
Lightning Network’ün Eksileri
Tam Olarak Operasyonel Değil: Lightning Network şu andaki dezavantajı belki de henüz tam olarak faaliyete geçmemesi gerçeğidir, dolayısıyla gerçekte ne kadar iyi olduğunu tam olarak ortaya koymanın bir yolu yoktur. Üstelik, konsept kâğıt üzerinde harika görünüyor, ancak harika görünüp görünmeyeceğinin tespitini tam olarak yapmak henüz imkansız.
Kanalların Karmaşıklığı: Lightning Network, bir kez kurulduktan sonra kesintisiz işlemlere teorik olarak izin vermesi gereken bir kanal ağı olarak kavramsallaştırılır. Ancak, ödemenin çok fazla yön değiştirmesi gereken bir rota olması durumunda ne olacağına dair bir açıklama yoktur. Elbette işleminizin düzinelerce ara kanaldan geçmesi gerekiyorsa ek ücretler söz konusu olabilir.
Kanal kapakları ağın bir başka dezavantajı, mevcut versiyonunda kanalların kapatılmış olmasıdır. Yani, bir kanal oluşturduktan sonra iki kullanıcı tarafından cüzdanda saklanan Bitcoin miktarı o kanaldaki maksimum para miktarıdır. Bu kurulum, bazı kullanıcıların Lightning Network kanallarında likidite ve ana blok zincirinde bunların dışında likidite sahibi olmak arasında seçim yapmak zorunda kalabileceği bir durum yaratmaktadır. Bu, özellikle oldukça sınırlı kaynaklara sahip olanlar için ideal olmaktan çok uzaktır.
Hub’lar: Dahası, “Hub’ların” işlemlerin çoğunluğunun geçeceği bir çok sermayeye sahip bir tür düğüm oluşturulmasından duyulan endişeler de var. Birçok Bitcoin meraklısı bunu ağın daha fazla merkezileştirme olarak görüyor. Ancak, bu tür merkezlerin işlem ücretleri için önemli bir kazanç sağlayamayacakları olası değildir.
Yukarıda listelenen Lightning Network’ün hem avantajlarının hem de dezavantajlarının çok spekülatif olduğunu belirtelim.
Lightning Network’ü Kullanmalı mıyım?
Aslında, gelişmiş bir kullanıcı değilseniz Lightning Network’ü henüz kullanamazsınız. Yani, şu anda yapabileceğiniz en iyi şey beklemektir. Beklerken Lightning Network’ün gerçekte çalışıp tanımlanıp tanımlanamayacağı ve güvenli olup olmadığına bakılmaksızın, hipe kadar yaşadığını görebilirsiniz
Unutmayın, Lightning Network oradaki tek ölçeklendirme önerisi değildir ve bu yarışta hiç tartışmasız bir lider değildir ve Bitcoin Cash (BCH) ana rakibidir. BCH taraftarları ve Lightning Network taraftarları arasındaki tartışmalar şiddetli ve görünürde bir sonu yok. Bu tekliflerden birinin zirveye çıkması, potansiyel olarak bir arada var olabileceği ya da tamamen farklı bir çözüm olabileceği düşünülebilir.
Özetle, Lightning Network heyecan verici görünüyor. Şöyle ki; Bitcoin’lerinizi gerçekten ne kadar kullandığınızı, kullanabildiğinizi düşünebilirsiniz. Onları günlük hayatınızda kullanmak veya kullanmamak bu size kalmış bir tercih. Mesela kripto paralarınızı uzun vadeli bir yatırım olarak kullanırsınız ve başka bir şey yapmazsanız. Bu durumda Lightning Network’e ihtiyacınız olmayabilir, çünkü şu anda büyük transferlerle uğraşmak için -en azından şimdilik- güvenli görünmüyor.
Ancak, Bitcoin’i alternatif bir ödeme şekli olarak görüyorsanız, beklentilerinizin karşılanması koşuluyla Lightning Network sizin için gerekli olacaktır. Anında mikro ödemeler, artan anonimlik, neredeyse hiç olmayan işlem ücretleri gibi Bitcoin’in problemlerinin çoğuna çözümler sunabiliyor gibi görünüyor.