Benazir Butto: Pakistan'ın Tansu Çiller’i
Pakistan eski Başbakanı Butto, İslam ülkelerindeki ilk kadın başbakan sıfatını taşıyor.
Bilal Öylek / Dünya Bülteni
Yeniden siyaset sahnelerinde boy gösterme hazırlığındaki devrik Başbakan Benazir Butto, anne tarafından Kürt asıllı.
Yolsuzluk davalarına karşı mecliste güç kazanabilmek ve muhafazakâr oyları çekebilmek için komşu ülke Afganistan'da Taliban'a destek çıktı. Pakistan’ın Taliban iktidarını tanıyan ilk ülkelerden biri olmasını sağladı.
Butto, devlet için kurşun sıkanları olsun pek kutsal görmektedir. Bunun en somut örneği de, yöresindeki etnik ayrılıkçıları bastırmak için ‘Pakistan Ergenekon'u diye adlandırılan bir yapılanmaya başvurmasıydı.
Mal varlığı bakımından hatırı sayılır miktarda bir zenginliğe sahip. Pakistan’ın Sindh Bölgesi’nde sahip olduğu arazileri trenle ancak yarım günde geçilebiliyor.
Dubai'de sürgünde hayatta, Mesut Yılmaz'ı andıran Navaz Şerif ile Pakistan’ın yeniden demokrasiye dönebilmesinin gerekliliği konusunda demeçler vermeye başladı. Fakat bütün aktif politika hayatı, Navaz Şerif ile (Çiller-Yılmaz gibi) kavga etmekle geçti desek yeridir.
Batı dünyasında hayranlık uyandıran, çağdaşlığı dolayısıyla övgüler alan, Zülfikar Ali Butto'nun büyük kızı Benazir, 1988'de iktidara geldiği zaman, bir İslam cumhuriyetinde demokrasiye ve kadın haklarının kazanılmasına dönüşün kahramanı olarak karşılanmıştı. Ama büyüleyici, heyecan uyandıran ve kurnaz Benazir, yaklaşık on yıl sonra, cinayetle suçlanan kocası ile politika arasında bir seçim yapmak zorunda kaldı...
Pakistan'da 1996 yılında iktidardan düşen Butto, hakkındaki yolsuzluk soruşturmalar nedeniyle ülkesini terk etmişti.
Butto, o tarihten bu yana Pakistan Halk Partisi liderliğini ülke dışından sürdürüyor.
Pakistan'da Aralık ya da Ocak ayında yapılması planlanan milletvekili genel seçimlerinde, ana muhalefet Halk Partisi'nin iyi bir sonuç alması bekleniyor.
Vücut Dilini Çok İyi Kullanıyor
Pakistanlı kadın da, Nazım Hikmet'in dizelerinde "Soframızdaki yeri öküzümüzden sonra gelen.."diye tarif ettiği Anadolu kadını ile aynı kaderi paylaşıyor.
Ancak, Benazir Butto bu tanımın dışında kalan ender bir Pakistanlı. Pakistan siyasi tarihine imzasını atan babası Zülfikar Ali Butto'nun dizleri altında siyasetin alfabesini ezberleyen Benazir, yaşamı boyunca birçok acı olaya tanıklık etti.
Babasının idam edilişi, öz kardeşinin kendi iktidarı döneminde bir siyasi cinayete kurban gitmesi, kendisi ve eşi Asıf Ali Zardari hakkındaki sayısız yolsuzluk dosyası, hükümetinin azledilmesi ve eşinin bir yıldan beri demir parmaklıklar ardında olmasına rağmen Benazir hala ayakta.
Benazir Butto, yaşadığı bunca acılara rağmen, siyasi kişiliğinin sembolü haline gelen saldırgan tavrını değiştirmeye hiç de niyetli değil.
Değişen tek özelliği; Medya ile ilişkilerindeki güvensizlik. Soruları mutlaka yazılı olarak istiyor ve "listedeki soruların dışında soru sorulması durumunda görüşmeyi keseceği" uyarısında bulunuyor.
Butto'nun bir özelliği de fiziki güzelliğini kullanarak muhataplarını etkilemek... İngilizlerin "Body Language" dedikleri vücut dilini çok iyi kullanıyor.
Benazir Butto'nun iç dünyası bilinmez ama dışa yansıyan görüntüsüne bakılırsa, rahat, suçlamalardan etkilenmemiş, kendisinden emin bir kadın.
"Butto gestapo şefi gibi"
Hitler döneminin "Gestapo şefine" benzeten Pakistan Eski Başbakanlarından Nawas Şarif’e göre, Benazir Butto'nun iktidarı sırasında anayasayı, hukuku çiğnediğini, bir gestapo şefi gibi muhaliflerini tutuklattı…
Butto ailesi ve Pakistan Tarihi
Pakistan Devleti, yirminci yüzyılda kurulmuş genç bir devlettir. Pakistan’ın 15 Ağustos 1947 yılından evvelki târihi Hindistan ile aynıdır.
“Pakistan” Adı İlk Olarak
İngiltere’de öğrenim gören Müslüman öğrenciler tarafından 1940 yılında ortaya atıldı. Pakistan isim olarak, Pencap, Afgan, Keşmir, Sind ve Belucistan isimlerinin baş harflerinin yan yana gelmesinden meydana gelip, anlam itibariyle “temiz ülke” demektir. Hindistanlıların, İngilizlerin egemenliğinden kurtulmaya çalıştıkları sırada, bölgedeki Müslümanlar birleşerek 1947 yılında bir dominyon kurdular.
Pakistan, Muhammed Ali Cinnah 'ın liderliğinde Hindistan Müslümanlarının, İslam dini esaslarına dayalı bağımsız bir ülkede yaşama istekleri doğrultusunda İngiliz yönetimince hazırlanan "Bölünme Planı" çerçevesinde Müslümanların çoğunlukta bulunduğu Hint eyaletlerinin bölünmesi veya ayrılması ile 14 Ağustos 1947 tarihinde kuruldu ve Muhammed Ali Cinnah ülkenin ilk Genel Valiliğine seçildi.
Pakistan: Bir Darbeler Diyarı
Pakistan 1956 yılında Cumhuriyet oldu. İki yıl sonra General M. Eyüb Han darbe yaparak idâreyi ele geçirdi. 1960 yılında ve 1965’te yeniden başkan seçildi. General Eyyüb Han'ın 1969 yılında görevinden istifa etmesi üzerine Doğu Pakistan’da ayaklanmalar başgösterdi. Daha sonra General Ağa M. Yahya Han idareye el koydu. İdareyi ele alır almaz ülkede sıkıyönetim ilan etti.
1970 seçimleri sonucunda Doğu Pakistan, Avami Partisi büyük çoğunluk elde etti. Fakat seçimlerden bir yıl sonra Yahya Han, Millet Meclisini dağıttı. Bunun üzerine ülkede grevler ve isyanlar artmaya başladı. Bundan dolayı hükümet kuvvetleri Doğuya taarruzlar tertipledi.
Fakat çok geçmeden Hindistan’dan kuvvet desteği alan doğulular, bağımsızlıklarını ilan ederek Bangladeş Devletini kurdular. Ayrıca çarpışmalar kesilmedi. Binlerce insan öldürüldü. 10 milyonu aşkın Doğulu Hindistan’a göç etti. Nihayet Pakistan-Hindistan Savaşı patlak verdi. Doğu Pakistan’daki Pakistan birlikleri kuşatılınca, ateş-kes imzalandı. Her iki taraf da birliklerini geri çekti. İki ülke arasındaki münasebetler 1976 yılında yeniden normal hale getirildi.
Başbakan Baba Butto ve Hazin Bir Son
Bu sırada Pakistan başkanlığına, Pakistan Halk Partisi Başkanı Zülfikâr Ali Butto geldi. 1973 yılında yeni bir anayasa kabul edildi. Pakistan, bundan böyle “Federal İslâm Cumhuriyeti” adını aldı. Butto, aynı yıl Başbakan oldu.
1977 yılının Haziran ayında, General Ziya-ul Hak, askerî bir ihtilâlle idâreye el koydu. Butto başbakanlıktan alındı. Butto’nun siyâsî muhâlifi öldürülmesinden sorumlu tutuldu. 1974’te işlenen bu cinayet nedeniyle, Butto 1979 yılında idam edildi. Bunun üzerine Pakistan-ABD ilişkileri gerginleşti.
Bu olaylardan sonra halk Amerikan üslerine ve görevlilerine tepki gösterdi.
1981 yılında Sovyet Rusya’nın Afganistan’ı işgali üzerine, ABD, Pakistan ile anlaşmak mecburiyetinde kaldı. İki ülke arasında altı yıllık askerî ve ekonomik yardım programı hazırlanarak imzalandı. Afganistan işgali üzerine iki milyon civarında Afganlının, Pakistan’a göç etmesine sebep oldu.
1985 yılında Anayasaya getirilen değişiklik ile Cumhurbaşkanına Meclisi, dolayısıyla Hükümeti feshetme yetkisini veren 8. Tadilat Yasası yürürlüğe konulmuş, bu suretle demokrasiye dönüşün altyapısı hazırlandı.
Ve İslam Dünyasının İlk Kadın Başbakanı
1988 Ağustosu’nda esrarengiz bir uçak kazasında devlet Başkanı General Muhammed Ziyâ-ul-Hak’ın ölmesi üzerine yerine Gulam İshak Han geçti. Yapılan seçimleri sol eğilimli Pakistan Halk Partisi kazandı ve Müslüman bir devletin ilk kadın başbakanı olarak Benazir Butto hükûmeti kurdu. Bâzı yolsuzluklar ve iç asâyişin sağlanmaması üzerine Devlet başkanı Gulam İshak Han 1990’da Benazir Butto’yu görevden alarak yerine Nevaz Şerif’i başbakanlığa atadı. 1993’te yapılan seçimleri kazanan Benâzir Butto tekrar başbakanlığa getirildi.
Ancak Cumhurbaşkanı Gulam İshak Han 8. Tadilat Yasası ile Anayasanın kendisine verdiği yetkiyi Ağustos 1990'da kullanarak Meclisi feshederek Başbakan Benazir Butto Hükümetini görevden uzaklaştırdı. Ekim 1990'da yapılan genel seçimler ile merkez sağ eğilimli bir koalisyon hükümeti iktidara gelmiş ve Navaz Şerif Başbakanlığa getirildi.
Benazir İkinci Kez Başbakan
1993 yılı Nisan ayında Cumhurbaşkanı aynı yetkiyi bu kez yeniden kullanarak Başbakan Navaz Şerif ve Hükümetini iktidardan uzaklaştıdı. Başbakan Moin Kureyşi'nin yönetiminde kurulan geçici hükümet dört ay kadar görev yaptıktan sonra, Ekim 1993'te düzenlenen genel seçimlerin sonucunda Pakistan Halk Partisi (PPP) yeniden iktidarı kazandı ve Benazir Butto Başbakanlığa seçildi. Bu arada Cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılan Gulam İshak Han'ın yerine de Faruk Ahmed Han Legari 13 Kasım 1993 tarihinde Cumhurbaşkanlığına seçildi.
Kasım 1996'da Cumhurbaşkanı Legari yolsuzluklar ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle Butto'yu görevden azletti. Şubat 1997'de yapılan seçimlerde Navaz Şerif'in partisi PML ezici bir çoğunlukla iktidara geldi. Şerif iktidara gelir gelmez Cumhurbaşkanına Parlamentoyu feshetme yetkisi veren Anayasa maddesini kaldırdı. Ardından iktidar ile yargı arasında çıkan çekişmede, yargının yanında yer alan Cumhurbaşkanı Legari Yüksek Mahkeme Başkanının istifasının ardından Aralık 1997'de görevden ayrıldı. Navaz Şerif'in adayı Refik Tarar Cumhurbaşkanı oldu. Cumhurbaşkanının ülke idaresindeki rolü tamamen sembolik hale geldi.
1999 yılında ülkede baş gösteren siyasi kriz sonucunda, Genelkurmay Başkanı Pervez Müşerref askeri yönetim ilan ederek, Parlamento ve Senato’yu feshetti.
Harvard ve Oxfor’da okudu
Benazir Butto 21 Haziran 1953’te Karaçi’de doğdu. Zülfikar Ali Butto’nun büyük kızıdır. 1969-1973 seneleri arasında Harvard Üniversitesinde öğrenim gördü. Sonra Oxford Üniversitesine girdi. Bu üniversitede felsefe, siyaset bilimi ve iktisat öğrenimi görerek 1976’da tamamladı. 1977’de Oxford Birliğinin başkanlığına seçildi.
1977’de babası Zülfikar Ali Butto askeri bir darbe ile devrilerek idam edildi. Bundan sonra siyasete karışan Benazir, sık sık evinde göz hapsine alındı. 1984’te yurt dışına çıkmasına izin verilince, Londra’ya gitti. Londra’da siyasi faaliyetlerine devam ederek, ülkesindeki Halk Partisinin lideri durumuna geldi. Nisan 1986’da Pakistan’a döndü. 14 Ağustos 1986 bağımsızlık gününde gösteri yasağını çiğneyerek bir konuşma yaptı. Bir ay hapse atıldı.
5 Ağustos 1990 tarihinde devlet başkanı Gulam İshak Han tarafından başbakanlık görevinden azledildi. Pakistanlı Zerdar Ali adlı bir iş adamı ile evli olan Benazir üç çocuk anasıdır.
“Eski arkadaşım beni kötü şekilde makamımdan attı”
Şimdilerde yeniden siyaset sahnesine dönme hazırlığındaki Benazir Butto, azledildikten sonra, “eski arkadaşım Faruk Legari beni arkadan vurdu. Cumhurbaşkanı sandalyesinin gücünden o kadar mest oldu ki, beni çok kötü bir şekilde makamımdan attı. Pakistan'daki siyaset öylesine kirli ki bunu anlatamam” diye feryat edecekti...
"Uluslararası dostlarım çok ve beni hiç yalnız bırakmadılar" diyen Butto, şimdilerde yeniden siyaset sahnelerinde boy göstereceği günün hesabında.