I. Dünya Savaşı
- I. Dünya Savaşı : 1914-1918 yılları arasında çeşitli kıtalardan birçok devletin ikiye ayrılarak karşı karşıya geldiği büyük savaş
Dünyanın çeşitli kıtalarında birçok devletin iki gruba ayrılarak yaptığı o zamana kadar benzeri görülmemiş büyük savaş olan Birinci Dünya Savaşı sanayileşmiş ülkeler arasında dünyada iktisadî ve siyasî hâkimiyeti ele geçirme mücadelesidir. “Üçlü İttifak” ve “Üçlü İtilâf” devletlerinin giderek silâhlanması sonucu rakip devletlerarasında herhangi bir vesile ile geniş çapta bir savaşın çıkması bekleniyordu. Avusturya-Macaristan veliahtı ile eşinin Saraybosna’da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi, İttifak ve İtilâf devletlerinin zincirleme olarak birbirlerine savaş açmasına sebep oldu. Avusturya-Macaristan’ın Sırbistan’a karşı savaşa girmesi üzerine Almanya da Rusya, Fransa ve Belçika’ya savaş ilân etti. İngiltere anlaşmalar gereği Almanya’ya savaş ilân etti. Böylece tarihe I. Dünya Savaşı olarak geçen mücadele başlamış oldu. Savaşa daha sonra Japonya, Osmanlı Devleti, İtalya, Bulgaristan, Romanya, Amerika Birleşik Devletleri ve Yunanistan da katıldı. Savaş Avrupa’nın batı, doğu, Galiçya, Balkanlar ve güney cephelerinde cereyan etti. Osmanlı Devleti’nin katılmasıyla da Kafkasya, Filistin, Irak ve Çanakkale Boğazı’nda sürekli muharebeler oldu. Savaş, müttefik devletler de denilen “Üçlü İtilâf”ın merkezî devletler adı ile tanınan “Üçlü İttifak”a karşı zafer kazanmasıyla sona erdi.
Pek çok büyük maddî hasarın meydana geldiği Birinci Dünya Savaşı dört yıl üç ay on bir gün sürdü. 770.000 kişilik İtilâf Devletleri ordusunun Makedonya’da Bulgarlar’a karşı başlattığı taarruz Üsküp’ün işgaliyle sonuçlandı. Bu durumda Bulgaristan İtilâf Devletleri’yle mütareke imzalayarak savaştan çekildi. Böylece Türkiye ile Almanya arasında ulaşımın kesilmiş olması Osmanlı hükümetini de mütareke istemek zorunda bıraktı ve Mondros Mütarekesi yapıldı. Barış Konferansı Paris’te toplandı. Almanya ile Versailles, Avusturya ile Saint-Germain, Bulgaristan ile Neuilly, Macaristan ile Trianon ve Osmanlı Devleti ile Sevr antlaşmaları imzalandı. Ancak bu son antlaşma uygulanmadı ve Türk Millî Mücadelesi’nin zaferle sona ermesi üzerine 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması yapıldı. Galipler Türkiye dışında yenilen devletlere ağır barış şartları kabul ettirmişlerdi ki bu insafsız davranış 1939’da II. Dünya Savaşı’nın çıkmasına sebep oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Kuran, Ercüment, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 6, 1992
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
İlhan Selçuk
1961 yılından itibaren düzenli olarak gazetecilik mesleğini devam ettirmiş ve farklı gazetelerde çalışmıştır. Bunlar arasında Akşam, Tanin ve 1991 yılından vefatına kadar devam ettiği Cumhuriyet Gazetesi vardır. 12 Mart döneminde darbe teşebbüsü ile yargılanmış ve işkence görmüştür. Adı siyasi olaylar ya da devlete karşı yapılan operasyonlar arasında sürekli geçmiş ve son olarak Ergenekon operasyonunda iki gün gözaltında tutulmuş ve ifadesi alınmıştır. Bu olaydan birkaç yıl sonra 85 yaşında vefat etmiş ve Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinde toprağa verilmiştir.
-
Tabanıyassı Mehmed Paşa
IV. Murad dönemi ıslahatlarında önemli katkıları olan ve ayaklarının büyüklüğünden dolayı çağdaş kaynaklarda Tabanıyassı lakabıyla anılan Mehmed Paşa vezirlik pâyesiyle Mısır valiliğine tayin edildi. Daha sonra Topal Receb Paşa’nın yerine vezîriâzamlığa getirildi. Sadrazamlığı zamanında idarî ve askerî kademelerdeki düzeni sağlamakta padişaha sadakatle hizmet etti. Başta Kapıkulu ocakları olmak üzere etkili bir mücadeleye girişti. Özellikle asayiş konusunda bizzat devreye girerek tebdili kıyafetle İstanbul sokaklarını dolaştı Safevîler’in Van Kalesi’ni muhasara etmeleri üzerine kendisinin hareket etmesi istenince şark serdarı sıfatıyla yola çıktı. Paşanın amacı Van’ı kurtarmaktı. Seferin Safevî işgalindeki Revan’a karşı yapılacağını öğrenince padişah idaresindeki orduyla buluşmak üzere Diyarbekir üzerinden Erzurum’a hareket etti. Kuşatma sonunda Revan’ın anahtarlarını padişaha teslim edince kendisine hil‘at giydirildi ve sadrazamlıkla beraber uhdesine Rumeli beylerbeyliği arpalık olarak verildi. Osmanlı kuvvetlerinin çekilmesinin ardından Safevîler’in Revan Kalesi’ni kuşattıkları haberi gelince durumu hemen İstanbul’a bildirdi. IV. Murad’ın kesin emri Revan’a yardım etmesi yönünde idi. Ancak Hasankale taraflarında askerlerinin bir kısmını soğuklar dolayısıyla kaybetti.
-
Dördüncü Vakıf Han
Mimar Kemaleddin tarafından İstanbul’a kazandırılan en yetkin binalardan biri olan Dördüncü Vakıf Hanı, simgeleşmiş çağdaş yapılardan biri olarak İstanbul kent kültürünün bir parçası konumunda. Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne gelir sağlayan binalar olan vakıf hanlarından olan Dördüncü Vakıf Hanı 1911 yılında inşa edilmeye başlandı. Savaş nedeniyle yapımı yarıda kalan bina 15 yıl sonra 1926 yılında tamamlanabildi. 1990’ların sonunda adliye binası olarak kullanılmak üzere boşaltılan ve ardından kaderine terk edilerek harabe haline gelen bu eşsiz yapı, 2005 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 25 yıllığına kiraya verildi. Restorasyon için yaklaşık 30 milyon TL harcandığı belirtilen bina özel bir otel adı altında beş yıldızlı bir otel olarak hizmet veriyor.
-
Richard Wagner
Geliştirdiği birleşik sanat eseri kavramıyla müzik dünyasında etki oluşturan Alman besteci ve müzisyen Richard Wagner Leipzing’de dünyaya geldi. Dresden’de eğitim gören sanatçının ailesi üvey babasının ölümü üzerine buraya yerleşti. Wagner’in ilk aşkı tiyatroydu. Operalarının hem müzik hem de sözlerini yazan birkaç opera yazarından biriydi. İlk operası “Die Feen”i 1833 yılında yazdı. Bundan üç yıl sonra ise aktris Christine Planer ile evlendi. Saxony Hümümeti’ne karşı bir başkaldırıda rol adlığı için ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. 1850’ler boyunca Fransa, İtalya ve İsviçre’de kaldı. Sürgündeyken Yahudi karşıtı hicivler kaleme aldı.
-
Bağdat Köşkü
Topkapı Sarayı bünyesinde yer alan Bağdat Köşkü, IV. Murad tarafından 1638 yılı civarında yapılan bir yapıdır. Köşk adını, 1624’te Safeviler tarafından ele geçirilen Bağdat’ın 1638 yılının son günlerinde yeniden fethedilmesinin hatırası olarak aldı. Ahmed Refik, kaynağını göstermeksizin Bağdat Köşkü’nün o devrin mimarbaşısı Hasan Ağa tarafından yapılmış olduğunu bildirir. Ancak buna karşı çıkan ve yapının mimarının Mimar Kasım Ağa tarafından yapıldığına yönelik iddialar da güçlüdür.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun