Görüntü: NASA/ESA
Abell 30 gezegenimsi bulutsusunun bu görüntüsü, bu cisimler için önemli bir evrim aşamasını gösteren en açık görüntülerinden biridir. Sağdaki A30 yakın çekim görüntüde, NASA’nın Chandra X-Işın Gözlemevi’nden alınan X-ışın verileri mor renk ile ve Hubble Uzay Teleskobu verilerindeki oksijen iyonlarından gelen optik görüntüler turuncu ile gösterilmiştir. Solda daha geniş görülen görüntüde Kitt Peak Ulusal Gözlemevi’nden ve ESA’nın XMM-Newton Teleskobu’ndan alınan, sırasıyla optik ve X-ışın verileri görülüyor. Bu görüntüde optik verilerde elde edilen oksijenden gelen emisyon (turuncu) ve hidrojen (yeşil ve mavi), ve X-ışın emisyonu (mor) görülmektedir.
Gezegenimsi bulutsu – küçük teleskoplarla bir gezegen gibi göründüğü için bu şekilde adlandırılır- Güneş tipi yıldızların evrimlerinin son aşamasında oluşur. Merkez bölgesi olan çekirdekte (Kor), birkaç milyar yıl boyunca sürekli nükleer füzyon ile hidrojeni helyuma dönüştürerek enerji üreten yıldız, merkezdeki hidrojenini tükettikten hemen sonra kor büzülür ve yıldız bir enerji krizi dönemine girer. Bu durumlar bir yıldızın yüz kat genişleyerek kırmızı dev haline gelmesi ile sonuçlanır.
Sonunda kırmızı devin dış zarfı atılır ve atılan madde yıldızdan en az 100,000 mil/saat’lik, nispeten sakin bir hızla uzaklaşır. Yıldız bu sürede soğuk bir devden, sıcak, kompakt (yoğun) bir yıldıza dönüşürken yoğun morötesi radyasyon ve saatte yaklaşık 6 milyon kilometre hız ile hareket eden hızlı parçacık rüzgarları üretir. UV radyasyon ve hızlı rüzgarların, kırmızı devin atılan dış zarfı ile etkileşmesi sonucu oluşan gezegenimsi bulutsu, büyük görüntüde küresel kabuk şeklinde görülmektedir.
Nadir durumlarda, yıldızın korunu çevreleyen yüzeyde gerçekleşen nükleer füzyon reaksiyonları yıldızın dış zarfını ısıtarak geçici olarak tekrar kırmızı dev haline gelmesini sağlar. Olaylar sırasında – zarf atımı hızlı yıldız rüzgarları ile takip edilir- eskisinden çok daha hızlı bir ölçekte tekrarlanır ve orijinal bir bulutsu içinde küçük ölçekli yeni bir gezegenimsi bulutsu oluşur. Bir anlamda, gezegenimsi bulutsu yeniden doğuyor. Kaynak: NASA IOTD