Çevreci Bir Ekonomide Geri Dönüşümün Rolü
Geçtiğimiz 15 yıl içinde Avrupa Birliği geri dönüşümü artırmak pek çok politika geliştirdi. Bunlar arasında atık maddelerin, elektrikli ürünlerin, elektronik aletlerin, kullanım ömrünü tamamlamış taşıtların, ambalajların, pillerin, evsel atıkların, inşaat ve yıkım atıklarının geri dönüşümü için hedefler belirlenmesi bulunuyor. Benzer şekilde, Atık Depolama Direktifi (AB, 1999) de atıkları çöplüklerden geri dönüşüme ya da geri kazanıma yönlendirme hedeflerini belirlemekte. Ayrıca atık sahaları ile atık yakma tesislerine ilişkin çevresel gereksinimler sıkı denetim altına alınmış, bu atık yönetimi seçeneklerini daha pahalı, geri dönüşümü ise daha rekabetçi yapmıştır.
Bu AB teşebbüsleri birincil olarak çevresel sebeplerle konulmuştur. Geri dönüşüm atıkları atık sahalarından geri yönlendirerek çevreye fayda sağlanmakta, böylece kirletici emisyonların önüne geçilmektedir. Aynı zamanda ekonomik üretimin malzeme taleplerini karşılamaya yardımcı olarak, işlenmemiş malzemelerin çıkartılması ile rafine edilmesine ilişkin çevresel etkileri engeller.
Geri dönüşümün teşvik edilmesi başka önemli ekonomik ve sosyal faydalar sunmaktadır: ekonomik büyüme oluşturmak, yeniliği geliştirmek, istihdamı arttırmak ve kritik kaynaklara güvenli erişimi güvence altına almak. Bir arada ele aldığımızda bu faydalar, geri dönüşümün büyük bir Avrupa ve küresel politika önceliği elde etmesinde elzem bir rolü olduğu anlamına gelir: sağlıklı bir çevre ile mevcut ve gelecek nesiller için sosyal eşitliği muhafaza ederken refah üreten yeşil, çevreci bir ekonomiye geçiş.
Aşağıdaki başlıklar geri dönüşümün sunduğu ekonomik faydalar üzerinde durarak geri dönüşümün yeşil ekonomideki rolünü açıklamakta ve Avrupa’ya olan katkılarını ortaya koymatadır. Anahtar bulgular şu şekildedir:
• Geri dönüşümden kazanılan gelirler önemli boyutlarda ve hızla artıyor. 2004’den 2008’e kadar yedi ana geri dönüştürülebilir malzeme kategorisinin cirosu neredeyse %100 artarak asgari 60 milyar EURO civarına gelmiştir. Ekonomide yaşanan sıkıntılı dönem sebebi ile geri dönüşüm cirosu 2008 sonunda ve 2009’un ilk yarısında keskin bir düşüş görmüştür ama o zamandan beri önemli derecede toparladığı gözükmektedir.
• Gelişen Asya ekonomileri ve AB direktifleri Avrupa’nın geri dönüşümünde patlamaya yol açtı. Geri dönüşümün artan ekonomik önemindeki bir etmen de malzemeler için küresel olarak artan taleptir, özellikle de gelişen ve yükselen Asya ekonomilerinde. Ancak metal ve plastik atık için 2008’e kadar artan birim fiyatlarına ilaveten, bir diğer önemli unsur da artan ayıklanmış ve piyasaya konmuş olan geri dönüştürülebilir malzeme miktarıdır. AB atık direktifleri artan yüzdelerde atığın geri dönüşüm veya geri kazanım yapılması için yükümlülükler meydana getirerek ve atık sahalarını doldurmayı caydırarak katkıda bulunmuşlardır.
• Geri dönüşüm atık sahalarını doldurmak veya atıkları yakmaktan çok daha yüksek gelir düzeylerine sahip işler yarattı Avrupa ülkelerinde malzemelerin geri dönüştürülmesine ilişkin genel istihdam 2000 yılında bir milyon nüfus başına 422’den 2007’de 611’e sabit bir şekilde artmıştır. Bu da 2000 ile 2007 arasında %45’lik bir artışı temsil etmekte ve yıllık %7’lik bir artışa tekabül etmektedir.
• Geri dönüşüm ekonominin kaynak talebinin büyük bir kısmını karşılayabilir, ekosistemler üzerindeki kaynak temini ve atık asimilasyonu baskısını hafifletir. Geri dönüşüm hâlihazırda kağıt ve karton başta olmak üzere demir ve çelik gibi bazı kaynak grupları için olan talebin azımsanmayacak bir miktarını karşılamaktadır.
• Ancak, azami oranda geri dönüşüm dahi AB’nin tüm kaynak talebini karşılayamaz. Bu büyümekte olan AB ekonomisinde malların yığılmasından kaynaklanır, örneğin inşaat sektöründe, bu sektör malzemeler için uzun vadeli bir depo olarak işlev görür ve onları geri dönüşümden uzun yıllar boyunca uzak tutar. Geri dönüştürülmüş plastikler ve elektronik ve elektrikli ekipman atıkları hem mevcut olan hem de azami bir geri dönüşüm senaryosunda en düşük talep kapsamını temin etmektedir. Geri dönüşümü arttırmak kaynak güvenliği olan bir ekonomi yaratılmasına yardımcı olabilir, ancak her daim artmakta olan malzeme tüketimi ile ilerleyen ekonomik büyümenin sürdürülebilir olmadığını anlamamız gerekiyor.
• Geri dönüşüm kritik kaynakların tedariğini güvenceye almada bilhassa değerlidir. Ender metallerin geri dönüştürülmesi AB’nin bilhassa e-mobilite, bilgi ve iletişim teknolojileri ile yenilenebilir enerji gibi alanlarda yeni teknolojilere öncülük etmesi için esastır. Ancak, nadir ve değerli metallerin karakteristik özelliği yitirgen kullanımlarıdır, yani küçük miktarlarda bir sürü uygulama ve üründe kullanılmaktalar. Mevcut geri dönüşüm altyapısı henüz bu sorun üzerine odaklanmamıştır, yani bu metallerin birçoğu kaybolmaktadır. Bu yüzden nadir metaller (mesela WEEE’de) ve onların geri dönüşüm olasılıkları hakkında daha fazla analize ihtiyaç vardır.
Geri dönüşüm ve yeşil ekonomiyi destekleme fırsatları
Günümüzde Avrupa’nın karşılaştığı en önemli zorluklar; çevresel yüklerin azaltılması, yeni istihdam yaratılması ve ekonomi için kaynak temelini güçlendirmedir. Geri dönüşüm tüm bu zorlukları ele alacak önemli konulara katkı sağlayarak bir kazan-kazan-kazan fırsatı sunmaktadır.
Toplumun her köşesinde karar vericiler AB’de geri dönüşümü geliştirmek ve böylece Avrupa’da yeşil bir ekonomi oluşturulmasına yardımcı olmak için belirgin fırsatlara sahiptir:
• AB dahilinde ve dışında endüstride geri dönüştürülebilir malzemelere olan talebi desteklemek;
• Geri dönüştürülebilir malzemelerin imha edilecek atıklardan ayrılmasını ve kalitesinin iyileştirilmesini sağlamak - çünkü bu durum geri dönüştürülebilir atık malzemelerin değerini arttırır;
• malzeme ayırımını kolaylaştırmak için ürün tasarımını iyileştirmek;
• nadir ve değerli metallerin geri dönüşümünü mevcut geri dönüşüm altyapısına entegre etmek, yeni geri dönüşüm teknolojileri geliştirmek ve bu metallerin yerine ikame edebilecek malzemeler hakkında araştırmaları teşvik etmek;
• geri dönüştürülebilir malzemeler için atık sahası doldurmayı aşamalı olarak azaltmak;
• var olmayan yerlerde geri dönüşüm alt yapısı ve piyasası inşa etmek.
Geri dönüşümün son on yıl boyunca yaşadığı gelişme, piyasa güçleri ile yasamanın bir arada çalışarak olumlu sonuçlar üretmesinin ilginç bir örneği olmuştur. Bu entegre yaklaşım sürdürülebilir bir AB ham madde yönetim stratejisi ile daha da güçlendirilmelidir. AB’de ve dünya çapında yeşil bir ekonominin hayata geçirilmesinde geri dönüşümün rolünün anlaşılmasını yaymak için gerekli tedbirler alınmalıdır.
Kaynak : European Environment Agency Report No:8/2011