Prof. Dr. Smail Çekiç, bugün Karadağ Cumhuriyeti topraklarında bulunan Plav şehrinde 1953 yılında doğmuş ve 1976 da Priştine Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünden mezun olmasını takiben, iki yıl süreyle, Prizren Ortaokulunda tarih öğretmeni olarak çalışmıştır. Belgrad Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümündeki yüksek lisans öğrenimini 1980 yılında tamamlayan Smail Çekiç, aynı tarihlerde Titograt'taki “Karadağ Sosyalist Cumhuriyeti Tarih Enstitüsü”nde görev yapmıştır. Prof. Çekiç, Haziran 1985'te Saraybosna Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesinde askeri tarih alanında araştırmacı olarak çalışmaya başlamış ve 1990 yılında Zadar Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümünde Doktora öğrenimini tamamladıktan sonra aynı yılın Haziran ayında Saraybosna Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesinde askeri tarih alanında yardımcı doçent olmuştur.
Prof. Çekiç, ayrıca, bu süre zarfında (1984–1991), Saraybosna Tarih Enstitüsü tarafından yürütülen “Faşist Hapishaneleri ile Toplama Kamplarında Yugoslavlar ve Diğer Ülkelerdeki Direniş Hareketleri” konulu projede konuk araştırmacı olarak yer aldı. “1941–1945 Döneminde Zulüm Gören Doğu Bosna Halkı” başlıklı çalışmayı gerçekleştiren Çekiç, Mayıs ila Ekim 1992 tarihleri arasında “BosnaHersek Topraklarında İşlenen Savaş Suçlarına Ait Delilleri Toplamak” üzere oluşturulan Devlet Komisyonu’nda “Uzmanlar Grubu Başkanı” olarak görev yaptı. Bu tarihte kurulan ve halen başkanlığını yürüttüğü Saraybosna Üniversitesi “Milletlerarası Hukuk ve İnsanlık Suçu İşleyenleri Araştırma Enstitüsü”nün başkanlığına getirildi.
Aralık 1994’te Saraybosna Siyasal Bilgiler Fakültesinde siyasi tarih doçenti, Şubat 2001 de aynı fakültede profesör olan Çekiç, İkinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan soykırım konusu başta olmak üzere BosnaHersek ve komşu ülkelerdeki siyasi gelişmeler ve bu ülkelerin askeri tarihi konularında önemli çalışmalar yaptı.
Prof. Çekiç, Ocak 2004’te BosnaHersek Yüksek Temsilcisi Paddy Ashdown tarafından “10–19 Temmuz 1995 Tarihleri arasında Srebrenica ve Civarında Yaşanan Olayları Araştırma Komisyonu”na üye tayin edildi. Bu çalışma grubundaki üyeliği ve başkan yardımcılığı görevi Ocak 2005’te Sırp Cumhuriyeti Yönetimi tarafından da onaylandı. “Srebrenica ve Civarında Yaşanan Olayları Araştırma Komisyonun”daki görevi sırasında elde ettiği bulgu ve sonuçlar Sırp Cumhuriyeti Yönetimi tarafından da kabul edildi ve doğrulandı.
Prof. Dr. Smail Çekiç’in, 1991–1995 döneminde Bosna Savaşı sırasında Bosnalı Müslümanların maruz kaldığı “etnik temizlik” ve insanlığa karşı işlenmiş diğer suçlar konusunda yayımlamış olduğu çalışmalar uluslararası alanda büyük yankı yarattı. Dünyanın çeşitli ülkelerinde uluslararası kongre ve konferanslarda sunduğu tebliğler ve verdiği konferanslar, yaşananların bilim dünyasının yanı sıra uluslararası kamu oyuna duyurulmasına önemli katkı sağladı.
SOYKIRIM KONUSUNDA 20 KİTABI BULUNUYOR
Prof. Çekiç’in Bosna’da yaşanan soykırım ve insanlık karşıtı suçlarla ilgili yayımlamış olduğu 70’e yakın makalesi ve 20 kitabı bulunuyor. Bosna’ya Karşı Saldırı ve Boşnak Soykırımı (Aggression Against Bosnia and Genocide of Bosniacs) 1994; Temmuz 1995’te Birleşmiş Milletler Güvenli Bölgesi Srebrenica’da Soykırım (Genocide in Srebrenica, UN Safe Area in July 1995) 2000; Temmuz 1995’te Vrbanja’da İşlenen Suçlar (Crimes in Vrbanja in July 1995) 2001; Bosna Hersek Cumhuriyeti’ne Karşı Saldırı: Planlama, Hazırlık, Uygulama (Aggression Against the Republic of Bosnia and Herzegovina: planning, preparation, execution) 2004.
Çekiç, Soykırım ve insanlık karşıtı diğer suçlar ve uluslararası hukuk konularında seçkin bir akademisyen olmasının yanı sıra, 20. yüzyılın sonlarında BosnaHersek’te yaşanan trajedinin şahidi ve mağduru oldu. Çünkü 2 yaşındaki kızı Leyla da dâhil olmak üzere ailesi ve akrabaları toplama kamplarında esir alındı, en küçük kardeşi esir kampında öldürüldü.
Yaşadığı bu trajediye rağmen akademik çalışmalarında nesnellikten uzaklaşmayan Çekiç'in, halen başkanlığını yürüttüğü “Milletlerarası Hukuk ve İnsanlık Suçu İşleyenleri Araştırma Enstitüsü”nün elde ettiği bulgular Lahey’de kurulan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından kanıt olarak kabul edildi. Kendisi ayrıca adı geçen mahkemede tanık olarak ifade verdi ve uzman olarak dinlendi.
Boşnak Bilim ve Sanat Akademisi; Dünya Viktimoloji Derneği ve Uluslararası Soykırım Âlimler Cemiyeti üyesi olan Prof. Dr. Smail Çekiç, “Bosnalı Soykırım Uzmanı” olarak tanınıyor.