Demir Eksikliği Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
Demir eksikliği, vücutta yeterli demir minerali olmadığında ortaya çıkar. Bu durum, anormal derecede düşük kırmızı kan hücrelerine yol açar. Çünkü kırmızı kan hücrelerinden, vücuda oksijen taşınmasını sağlayan bir protein olan hemoglobin yapmak için demir gerekir.
Demir eksikliği nedir?
Vücutta yeterli sayıda hemoglobin yoksa, dokular ve kaslar yeterince oksijen alamaz ve etkin bir şekilde çalışamazlar. Bu, anemi adı verilen bir duruma yol açar. Her ne kadar farklı anemi türleri olsa da, demir eksikliği anemisi dünyadaki en yaygın olanıdır.
Demir düşüklüğü bazı işlevleri bozabilir ve demir eksikliği anemisine neden olabilir. Çoğu zaman, bu durum kolayca tedavi edilir.
Demir eksikliği neden olur?
Demir eksikliği nedenleri arasında zayıf beslenme veya çok düşük kalorili şok diyetler, inflamatuar bağırsak hastalığı, gebelikte artan gereksinimler ve ağır adet dönemlerindeki kan kaybı ve iç kanama bulunur.
Demir neden düşer?
Vücutta demir seviyeleri yukarıda sayılanların yanında demir emilim bozukluğu, operasyon geçirmek, böbrek yetmezliği ve nadir genetik koşullar sebebiyle düşer.
Sebep ne olursa olsun, demir eksikliği zararları olan bir durumdur ve yaşam kalitenizi etkileyebilecek hoş olmayan semptomlara neden olur. Bunlar kötü sağlık koşulları, konsantrasyon güçlüğü ve iş verimliliği gibi durumları içerir.
Demir eksikliğinin belirtileri ve semptomları, aneminin şiddetine, ne kadar hızlı geliştiğine, yaşa ve sağlık durumuna bağlı olarak değişir. Bazı vakalarda, insanlar hiçbir belirti göstermez. Demir eksikliği belirti olarak şunları gösterir:
Demir Eksikliği Belirtileri
Olağanüstü yorgunluk
Çok yorgun hissetmek demir eksikliği için en yaygın semptomlarından biridir ve eksik olanların yarısından fazlasını etkiler. Yorgun hissetmek, vücut, kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin denilen bir proteini yapmak için demire ihtiyaç duyduğundan dolayı gerçekleşir. Hemoglobin, vücuda oksijen taşınmasına yardımcı olur.
Vücutta yeterli sayıda hemoglobin bulunmadığı zaman, dokular ve kaslara daha az oksijen ulaşır ve enerjiden mahrum kalırlar. Buna ek olarak, kan dolaşımını çevirebilmek için kalbin daha fazla oksijene ihtiyacı vardır ve bu da yorgunluk belirtisi için başka bir nedendir.
Yorgunluk genellikle yoğun, modern hayatın normal bir parçası olarak kabul edildiğinden, demir eksikliği olanlar için tek başına bu belirti teşhis etmede yeterli değildir. Bununla birlikte, eksiklik yaşayan birçok insan, yorgunluğun yanı sıra düşük enerji, huzursuzluk hissi, yoğunlaşma zorluğu veya iş yerinde zayıf üretkenlik yaşayabilir.
Ten rengi solukluğu
Cildin ve alt göz kapaklarının iç kısmının renginin solması, demir eksikliği sebeplerindendir. Kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin, kana kırmızı rengini verir bu nedenle düşük demir seviyeleri kan kırmızılığını azaltır. Bu nedenle cilt, demir eksikliği olan insanlarda sağlıklı, pembe rengini kaybeder.
Bazen bu solgunluk vücudun her yerinde görülebilir veya yüz, diş etleri, dudakların veya alt göz kapaklarının ve hatta tırnakların bir alanı ile sınırlı olabilir.
Bu genellikle doktorların demir eksikliğinin belirtisi olarak arayacakları ilk şeylerden biridir. Yine de, kan testi ile teyit edilmelidir. Cilt solukluğu, orta veya şiddetli anemi vakalarında daha sık görülür.
Nefes darlığı
Hemoglobin, alyuvarların vücuda oksijen taşımasını sağlar. Demir eksikliği sırasında vücuttaki hemoglobin düşük olduğunda, oksijen seviyeleri de düşük olacaktır. Bu, kasların yürüme gibi normal aktiviteleri yapmak için yeterli oksijen alamayacağı anlamına gelir.
Sonuç olarak, vücut daha fazla oksijen almaya çalışırken nefes alma oranı artacaktır. Bu nedenle nefes darlığı demir düşüklüğünde yaygın bir belirtidir.
Yürümek, merdiven çıkmak ya da dışarı çıkmak gibi günlük kolaylıkla yapılabilecek aktivitelerde kendinizi nefes nefese buluyorsanız, bu durum demir eksikliği sonucu olabilir.
Baş ağrısı ve baş dönmesi
Baş ağrısı demir düşüklüğünün bir belirtisidir. Bu semptom diğerlerinden daha az görülür ve çoğunlukla baş dönmesi veya sersemlik ile birleşir.
Eksiklik durumunda, kırmızı kan hücrelerindeki düşük seviyedeki hemoglobin, beyne yeterli oksijeni ulaştıramaz. Sonuç olarak, beyindeki kan damarları şişebilir, bu da basınç ve baş ağrılarına neden olur.
Kalp çarpıntısı
Kalp çarpıntısı, demir eksikliğinin başka bir belirtisidir. Hemoglobin, alyuvar hücrelerinde vücudun oksijen taşınmasına yardımcı olan proteindir. Herhangi bir eksiklikte, düşük seviyedeki hemoglobin, kalbin oksijen taşımak için fazla çalışması gerektiğini ifade eder.
Bu, düzensiz kalp atışlarına ya da kalbin normalden hızlı şekilde attığı hissine neden olabilir. Aşırı durumlarda kalp yetmezliğine neden olabilir. Ancak bu semptomlar çok daha az yaygın görülür. Uzun süre eksiklik yaşamış kişiler ancak bu belirtilerle karşı karşıya kalabilir.
Saçlar ve cildin kuruması, hasar görmesi
Kuru, hasarlı deri ve saç demir eksikliği bulguları olabilir. Çünkü vücutta eksiklik olduğunda, organlarda sınırlı oksijen bulunur ve diğer vücut dokuları gibi daha önemli işlevlere yönlendirilir.
Deri ve saç, oksijenden yoksun kaldığında kurur ve güçsüzleşir. Daha ciddi demir eksikliği belirtileri saç dökülmesine neden olur. Belli oranda saç telinin günlük yıkama ve fırçalama sırasında dökülmesi normaldir ancak tutam şeklinde kaybediyorsanız veya normalden çok daha fazla ise, demir eksikliği yüzünden olabilir.
Dil ve ağızda şişkinlik, ağrı
Demir eksikliğinde düşük hemoglobin, dili soluklaştırır, miyoglobin düzeyleri düşükse, şişme yapabilir. Myoglobin, alyuvar hücrelerinde deri oluşturan, kasları destekleyen bir proteindir. Ayrıca ağız kuruluğu veya ağız ülserine de neden olabilir.
Huzursuz bacak sendromu
Demir eksikliği huzursuz bacak sendromuyla bağlantılıdır. Huzursuz bacak sendromu, bacakları hareket ettirmek için hissedilen güçlü bir dürtüdür. Ayak ve bacaklarda hoş olmayan ve tuhaf ve kaşıntılı durumlara neden olabilir. Genellikle geceleri kötüleşir, yani hastalar uyumak için çok fazla mücadele eder.
Huzursuz bacak sendromunun nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak bu hastaların % 25’inde demir eksikliği anemisi olduğu düşünülmekte ve demir seviyeleri ne kadar düşükse semptomlar o kadar kötüleşmektedir.
Kırılgan veya kaşık şeklinde tırnaklar
Demir eksikliğinin çok daha seyrek görülen bir belirtisi, kırılgan veya kaşık şeklindeki tırnaklardır, bu durum “koilonychia” olarak adlandırılır. Genellikle hassas tırnaklarla başlar ve kolayca kırılır.
Herhangi bir eksikliğin sonraki safhalarında kaşık şeklinde tırnaklar meydana gelebilir, tırnağın ortası dibe iner ve kenarları kaşık gibi yuvarlak bir görünüm elde edecek şekilde kalkar. Ancak bu nadir bir yan etkidir ve genellikle sadece demir eksikliği anemisinin ciddi vakalarında görülür.
Diğer Belirtiler
Demir eksikliğinin birçok belirtisi var. Bazıları daha az yaygın görülür ve birçok başka durum veya hastalıkla bağlantılı olabilir. İşte bu belirtiler:
Yiyecek dışı maddelere garip istek
Tuhaf yiyecekler veya yiyecek olmayan öğeler için özlem “pika” olarak adlandırılır. Genellikle buz, kil, kir, tebeşir veya kâğıt yemeye isteklilik gösterilir ve demir eksikliğinin işareti olabilir. Hamilelik sırasında da ortaya çıkabilir.
Endişeli hissetmek
Demir eksikliğinde vücut dokuları için oksijen bulunmaması kaygı duygularına neden olabilir. Bununla birlikte, bu, demir seviyeleri düzeltildiğinde iyileşir.
Soğuk eller ve ayaklar
Demir eksikliği, ellere ve ayaklara daha az oksijen gitmesi anlamına gelir.
Sık sık enfeksiyon görülmesi
Demir sağlıklı bir bağışıklık sistemi için gerekli olduğundan eksikliği, normalden daha fazla hastalığa yakalanmaya neden olabilir.
Demir eksikliği nasıl anlaşılır?
Yukarıda sayılan belirtilerden bir veya birkaçını gösteriyorsanız bir doktora başvurup kan testi yaptırabilirsiniz. Bu şekilde bir eksikliğiniz varsa anlaşılacaktır.
Demir Eksikliği Tedavisi
Demir eksikliği için ne yapmalı?
Demir eksikliği çözümü için aşağıdaki tavsiyelere bakın.
Doktora danışın
Demir eksikliği belirtileri gösterdiğinizi düşünüyorsanız, basit bir kan testi, bunu teyit edecektir. Doktorunuz demir eksikliğiniz olduğunu onaylıyorsa, muhtemelen beslenmenizden aldığınız demir miktarını artırarak veya demir takviyesi ile bunu oldukça kolay bir şekilde tedavi edecektir.
Tedavide temel amaç hemoglobin düzeylerini normale döndürmek ve demir eksikliği değerlerini yenilemektir. Öncelikle eksikliği besinlerle gidermeye çalışın. Takviyeleri yalnızca doktorunuz önerirse alın.
Demir eksikliği için neler yenmeli?
Demir eksikliğiniz besinlerden kaynaklanıyorsa, demir içeren besinler tüketin;
- Kırmızı et ve kümes hayvanları
- Koyu yeşil, yapraklı sebzeler, örneğin ıspanak ve lahana
- Kuru meyve, kuru üzüm ve kayısı gibi
- Bezelye, fasulye ve diğer bakliyatlar
- Deniz ürünleri
- Tohum ve fındık
Demir eksikliği hangi besinlerle giderilir?
C vitamini yemek, vücuttaki demirin daha iyi emilmesini sağlar. Meyve ve sebzeler gibi yeterli miktarda C vitamini içeren yiyecekler tüketin. Büyük miktarlarda yenildiğinde demir emilimini engelleyebilecek belirli gıdalardan kaçınmak da yararlı olabilir. Bunlara çay, kahve, süt ürünleri ve kepekli hububat gibi yüksek kalsiyum içeren gıdalar dahildir.
Doktor tavsiyesi ile demir takviyesi alın
Genellikle, demir takviyesini son çare olarak ve doktorunuz önerirse almalısınız. Tek başına beslenmeyle demir seviyenizi yükseltemiyorsanız, bu muhtemelen geçerli olacaktır. Bir demir hapı alırsanız, demir emilimini artırmak için portakal suyu için.
Demir hapı alınmasının hoş olmayan yan etkilerinin olduğunu unutmayın. Bunlar mide ağrısı, kabızlık veya ishal, mide ekşimesi, mide bulantısı ve siyah dışkı gibi durumları içerir. Bununla birlikte, bu yan etkiler zamanla azalır ve aldığınız demir dozuna bağlıdır.
Demir eksikliği ne kadar zamanda düzelir?
Demir değerlerinin normal seviyelere dönmesi durumun ciddiyetine ve şiddetine bağlı olarak değişir. Bu, 1 ila 3 ay arasında sürebilir. Ağır vakalarda daha uzun süren yoğun tedaviler gerekebilir.
Sonuç olarak;
Demir eksikliği anemisi dünyadaki en yaygın anemi türüdür. Bazıları belirgin belirtilere sahipken, bazıları çok nadir görülür. Belirtiler aneminin şiddetine bağlıdır.
Yaygın belirtiler ve semptomlar, yorgunluk, soluk cilt, kalp çarpıntısı, baş ağrısı ve baş dönmesi, nefes darlığı hissi, kuru ve hasar görmüş saç ve cilt, ağrılı veya şişmiş dil ve ağız, huzursuz bacaklar ve kırılgan veya kaşık şeklindeki tırnaklar ve unutkanlıktır.
Demir eksikliği belirtileriniz olduğunu düşünüyorsanız, doktora gidin. Demir eksikliği için beslenme veya demir takviyeleri tedavi yöntemleridir.