Ayna Dokunma Sinestezisi Nedir? Başka Birine Dokunulduğunda Size Dokunulmuş Gibi Hissetmeniz Mümkün mü?
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Healthline isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Ayna dokunma sinestezisi, bir kişinin başka birisine dokunulduğunu gördüğünde kendisine dokunulmuş gibi hissetmesine sebep olan bir durumdur. Buradaki "ayna" terimi, başka birisine dokunulduğunda hislerin o kişideki yansımasını ifade eder. Yani birisine sol taraftan dokunuluyorsa, kişinin ona sağ taraftan dokunuluyormuş gibi hissetmesi anlamına gelir.
Delaware Üniversitesine, göre toplumun %2'si sinesteziye sahip. Bu durum hakkındaki mevcut araştırmaları öğrenmek ve sinesteziye sahip olup olmadığınızı anlamanın birkaç yolu için, okumaya devam edin.
Ayna Dokunma Sinestezisi Gerçek Mi?
Delaware Üniversitesinde yapılan bir çalışmada, 2000'den fazla öğrenciye, avuç içi aşağı veya yukarı bakan ellerin bulunduğu videolar ve daha sonra videoda dokunulmuş eller gösterildi. Videoyu izleyen kişilere, vücudunun herhangi bir yerinde dokunma hissi olup olmadığı soruldu. Yaklaşık olarak 45 kişinin ellerinde bir dokunuş hissettiği rapor edildi.
Doktorlar, ayna dokunma sinestezisini deneyimleyen bu insanları "sinestet" olarak tanımlıyor. Bu bir hastalık veya anomali değil, bir "varyasyon" ("çeşitlilik") olarak tanımlanıyor. Cognitive Neuroscience dergisinde yayımlanan bir makaleye göre araştırmacılar, bu durumu beyindeki duyusal bilginin diğer insanlardakinden farklı işlenmesine sebep olan yapısal farklılıklarla ilişkilendiriyorlar.[1]Salinas, şöyle diyor:
Ayna dokunma sinestezisi bir hastalık değildir. Belki nörolojik veya algısal bir özellik olarak tanımlamak en doğrusu olacaktır.
Bu, kulağa bir süperkahraman özelliği gibi gelse de, çok olumsuz tarafları da olabiliyor. Örneğin Salinas, hasta bakarken bazen zorlanabildiğini şöyle anlatıyor:[5]
Bir keresinde kendi kendine zarar verecek düzeyde tikleri olan bir hastam vardı. Dudaklarının içini kanatacak kadar ısırır, dişlerini aşındıracak düzeyde gıcıdrdatırdı. Onu tedavi ederken bunları yapışını her izlediğimde, kendi yanaklarım ve dudaklarımın acıyla inlediğini hissederdim.
Bu kişiler, Game of Thrones gibi şiddet içerikli dizi ve filmleri izlerlerken, filmlerdeki karakterlerin acısını neredeyse birebir deneyimleyebiliyorlar. San Francisco'da bir masaj terapisti olan sinestet C. C. Hart, şöyle diyor:[7]
Bu filmlerde insanların birbirine işkence etmesi, birbirlerini kalıcı olarak yaralaması ve hatta öldürmesi, benim hiperventilasyona [E.N. aşırı hızlı nefes alıp verme modu] girmeme neden oluyor. Karakterlerin vücutlarında açılan yaraların olduğu yerlerde acı hissediyorum. Örneğin acıya dayalı komedi dizilerini de [E.N. örneğin Jackass] izleyemiyorum. Bunlar bana komik gelmiyor, canımı acıtıyorlar.
Ama bu, her zaman kötü bir özellik değil. Örneğin Hart, birbirine sarılan insanlar gördüğünde, kendisine sarılmışlar gibi hissettiğini söylüyor. Benzer şekilde, müşterilerine masaj yaparken kendisine masaj yapılıyormuş gibi hissederek gevşeyebiliyor. Daha da ilginci, ayna dokunma sinestezisi olanlar, porno veya seks içerikli filmler izlerken, adeta kendileri seks yapıyormuş gibi hislere kapılabiliyorlar.
Bu konuyla ilgili sürdürülen birçok araştırma mevcut. Dokunma ve hissetme arasında dönüşümü sağlayan birçok farklı yolak (biyolojik anlamıyla, hücrede meydana gelen kimyasal tepkimeler dizisi) bulunur. Şu günlerde araştırmacılar, ayna dokunma sinestezisinin duyu sisteminin aşırı aktivitesinin sonucu olabileceğini düşünüyorlar.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Ayna Dokunma Sinestezisinin Empati ile İlişkisi
Ayna dokunma sinestezisi etrafında yürütülen birçok araştırma, bu duruma sahip olan insanların empati yeteneğinin olmayanlara göre daha fazla olduğu görüşüne odaklanıyor. Hatta bu, doğrudan doğruya ayna dokunma sinestezisinin bir açıklaması da olabilir: Nature Neuroscience dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre, bu özelliğe sahip kişilerde bir çeşit hiperaktif empati mekanizması görülüyor olabilir.[6] Bunun bir açıklaması, bu kişilerde ayna nöronların daha fazla sayıda veya daha aktif olması olabilir.
Cognitive Neuropsychology dergisinde yayımlanan bir çalışmada; ayna dokunma sinestezisine sahip olan insanların, insan yüzü içeren bir fotoğraf gördükleri zaman o kişinin duygularını ayırt etme konusunda, bu duruma sahip olmayanlara göre daha iyi oldukları tespit edildi.[2]
Araştırmacılar aynı zamanda, bu duruma sahip olan insanların sosyal ve bilişsel farkındalık duyumlarında diğerlerine kıyasla artış olduğunu düşünüyorlar. Bir diğer deyişle, bu kişilerin beyinlerindeki "benlik" ve "diğerleri" gibi duyuların temsili büyük oranda aynı olabilir. Bu da onları, kusursuza yakın empatlar (empati yeteneği güçlü kişiler) haline getiriyor olabilir.
PLOS One dergisinde yapılan bir çalışmada, empati seviyesinin artmasıyla ayna dokunma sinestezisi arasında bir ilişki bulunamadı.[3] Çalışmanın yazarları, katılımcıları 3 gruba böldüler ve katılımcıların kendilerinin raporladığı empati seviyelerini ölçtüler. Çalışma ayrıca, ayna dokunma sinestezisine sahip olduğunu bildirenlerin bir kısmının otizm spektrumunda da bulunduğunu gösterdi.
Bu sonuçlar, yapılan benzer araştırmalarınkinden farklıydı bu yüzden hangi çıkarımların doğru olduğunu bilmek biraz zor.
Belirtiler ve Semptomlar
Ayna dokunma sinestezisi bir tür sinestezidir. Başka bir tipi ise, kişinin ses duymak gibi belirli hislere karşılık olarak renkleri görmesidir. Mesela şarkıcı Stevie Wonder ve Billy Joel, müziği bir ses gibi deneyimlediklerini belirttiler.
Frontiers in Human Neuroscience dergisindeki bir makaleye göre, araştırmacılar ayna dokunma sinestezisini 2 ana alt türde tanımladılar.[4]
İlki olan "ayna", başka birisinin vücuduna dokunulduğunda kendi vücudunun zıt tarafına dokunulmuş hissini deneyimleme olarak tanımlanır. Diğeri ise kişinin kendi vücudunun aynı tarafına dokunulduğunu deneyimlemesi olan "anatomik" alt tipidir.
Ayna tipi daha yaygın olarak görülür ve çoğu insan bu deneyimi çocukluğundan beri yaşadığını söyler. Bu tipte görülen bazı semptomlar şunlardır:
- birisinin vücudunda acı hissettiği bölgenin zıttında acı hissetmek,
- birisine dokunulduğunda kendisine dokunuluyormuş gibi hissetmek,
- birisine dokunulduğunda kaşınma, sızlama, acı veya baskı gibi şeyler hissetmek,
- hafif bir dokunuştan şiddetli bir ağrıya kadar varabilecek hisler.
Ayna Dokunma Sinestezisi Teşhis Edilebilir mi?
Doktorlar henüz bu durumu teşhis edebilecek özel bir test belirleyemedi. Çoğu insan semptomlarını kendileri rapor ediyor.
Ayna dokunma sinestezisi; psikiyatristlerin depresyon, anksiyete (mantıklı bir nedene dayanmayan kaygı ve endişe bozukluğu), dikkat eksikliği, hiperaktivite (genellikle çocuklarda görülen aşırı hareketliliğe sebep olan dürtüsel bir bozukluk) ve diğer rahatsızlıkları teşhisinde kullanılan Teşhis ve İstatistik El Kitabı (İng: "DSM-V: Diagnostic and Statistical Manual") adlı kitabın 5. baskısında şu anda yer almıyor. Bu nedenle durumu teşhis edebilecek belirli bir kriter yok.
Araştırmacılar, bu durumun tutarlı bir şekilde teşhis edilebilmesi için testler ve araçlar geliştirerek doktorlara yardımcı olmaya çalışıyorlar. Bir yöntem, insanlara başka birine dokunulan videolar göstererek onların tepkisini ölçmeyi içeriyordu. Ancak bu da yeterince gelişmiş bir test değil.
Bu durumun, muhtemelen cinsiyetten bağımsız bir özellik olduğunu vurgulamakta da fayda var. Salinas, şöyle anlatıyor:
Erkekler ve kadınlar arasında ayna dokunma sinestezisi eşit olarak dağılmıştır. Ancak kadınlarda bu daha sık görülüyormuş gibi algılanabilir; bunun nedeninin, gerçekten bu tür bir fazlalık olması değil, kadınların bu tür duygusal durumları raporlamak konusunda daha açık olması ve bu yöndeki deneyimlerini erkeklere göre daha kolay paylaşması olduğunu düşünüyorum.
Ayrıca işin içinde genetik ve gelişimsel faktörler de var: Eğer ailenizde bir sinestet varsa, ailenin bir başka üyesinin de sinestet olma ihtimali artıyor. Örneğin otizmli bireylerde de bu tür sinestezik durumlara daha sık rastlanıyor.
Ayna Dokunma Sinestezisiyle Başa Çıkmanın Yolları
Birisine dokunulması hissini yakından deneyimlemek zor bir durum olabilir. Bazı kişiler, insanlarla daha iyi ilişkiler kurabileceklerini düşündüğünden bu durumu faydalı olarak görebilir. Bazıları ise gördükleri ve hissettikleri şeyler sonucunda acı gibi güçlü ve olumsuz hisleri deneyimlemeyi kötü bulabilir.
Kimileri hislerini daha iyi işleyebilmek için tedavi yönteminden faydalanabilir. Kendinizle dokunulan kişi arasında bir bariyer hayal etmek sıklıkla kullanılan bir yöntemdir.
Ayna dokunma sinestezisine sahip bazı insanlar ayrıca anksiyete ve depresyon gibi durumlardan ötürü uyarılan duygularını yönlendirme yardımcı olan reçetelenmiş ilaçlar kullanmayı yararlı bulabilir.
Ne Zaman Doktora Görünmeliyiz?
Dokunma hisleri korkusundan dolayı sosyal olmak ve hatta televizyon izlemek gibi günlük aktiviteleri geçiştiriyorsanız doktorunuza görünebilirsiniz.
Ayna dokunma sinestezisi bilinen bir durum olmasına rağmen araştırmalar hala en iyi tedaviyi keşfedebilmek için çalışıyorlar. Doktorunuza duyusal işleme bozukluğu alanında özelleşen bir terapist tanıyıp tanımadığını sorabilirsiniz.
Sonuç
Sonuç olarak ayna dokunma sinestezisi, kişinin başka birisine dokunulduğunu gördüğünde bedeninin zıt veya aynı tarafında bir dokunma hissetmesine yol açar.
Henüz spesifik bir teşhis kriteri olmasa da doktorlar bu durumu bir duyusal işleme bozukluğu olarak ele alıp tedavi edebiliyorlar. Bu da sinesteziye sahip kişilerin acı verici veya hoş olmayan korkuları ve endişeleriyle baş etmelerine yardımcı olabiliyor.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Homo sapienslerden sonra başka bir tür oluştu mu?
- Kadın ve erkeklerin saç yapısı neden farklıdır?
- Evcil hayvanlara koronavirüs bulaşır mı?
- 5
- 2
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- J. Ward, et al. (2015). Explaining Mirror-Touch Synesthesia. Cognitive Neuroscience, sf: 118-133. doi: 10.1080/17588928.2015.1042444. | Arşiv Bağlantısı
- J. Ward, et al. (2018). The Relationship Between Mirror-Touch Synaesthesia And Empathy: New Evidence And A New Screening Tool. Cognitive Neuropsychology, sf: 314-332. doi: 10.1080/02643294.2018.1457017. | Arşiv Bağlantısı
- S. Baron-Cohen, et al. (2016). Mirror-Touch Synaesthesia Is Not Associated With Heightened Empathy, And Can Occur With Autism. PloS one, sf: e0160543. doi: 10.1371/journal.pone.0160543. | Arşiv Bağlantısı
- M. J. Banissy, et al. (2013). Mechanisms Of Self-Other Representations And Vicarious Experiences Of Touch In Mirror-Touch Synesthesia. Frontiers in Human Neuroscience. doi: 10.3389/fnhum.2013.00112. | Arşiv Bağlantısı
- N. Arnold. 'I Literally Feel Your Pain': What Life's Like With Mirror-Touch Synesthesia. (01 Eylül 2017). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2020. Alındığı Yer: BBC Three | Arşiv Bağlantısı
- M. J. Banissy, et al. (2007). Mirror-Touch Synesthesia Is Linked With Empathy. Nature Neuroscience, sf: 815-816. doi: 10.1038/nn1926. | Arşiv Bağlantısı
- L. Haidrani. The Mirror-Touch Synesthetes Who Can Literally Feel Your Pain. (09 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2020. Alındığı Yer: Vice | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 13:50:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9604
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.