Karbonifer Dönem Nedir Hakkında Bilgi
Karbonifer Dönem, Karbonifer Sistem kayaçlarının oluştuğu jeolojik zaman dilimi; Yer’in jeolojik tarihinin ayrıldığı 11 dönem içinde, en eski beşinci dönemdir. Birkaç jeolojik bölüm dönemi, birkaç dönem de daha büyük bir jeolojik birim olan zamanı oluşturur. Paleozoyik (Birinci) Zamanın (y. 570-225 milyon yıl önce) bir bölümü olan Karbonifer Dönem, Devoniyen Dönemden (y. 395-345 milyon yıl önce) sonra ve Permiyen Dönemden (y. 280-225 milyon yıl önce) önce gelir. Buna göre Karbonifer Dönem, yaklaşık 345-280 milyon yıl öncesini kapsar; ama son dönemlerde yapılan araştırmalar sonucunda dönemin yaklaşık 360 milyon yıl önce başlayıp, yaklaşık 140 milyon yıl önce bittiğine ilişkin bulgular elde edilmiştir.
Özgün kayaç türleri ve fosiller içeren Karbonifer Sistem, 1822’de İngiltere’de W.D. Coneybeare ye J. Phillips tarafından tanımlandı. Adını, İngiltere’deki Eski Kırmızı Kumtaşlan (Devoniyen) ve Yeni Kırmızı Kumtaşlan (Permiyen) arasında yer alan kömür (karbon) katmanlarından alır. Karbonifer, Kuzey Amerika’da Missisipi- yen (y. 345-325 milyon yıl önce) ve Pensil- vaniyen (y. 325-280 milyon yıl önce) dönemlere karşılık gelir. Bu adlar, söz konusu katmanların yaygın olarak bu eyaletlerde gelişmiş olması nedeniyle verilmiştir. Avrupa’da Karbonifer Dönem, Dinansiyen (ya da Alt Karbonifer), Namuriyen, Vestfali- yen ve Stefaniyen (ya da Üst Karbonifer) olarak bilinen dizilere karşılık gelir. Bu diziler, ammonit, delikliler ve öteki fosillerin stratigrafik dizilişlerine dayanan ve çok sayıda alt dilimlere ayrılan bölümleri kapsar. Karbonifer kayaç birimlerinin ve bunların oluştuğu zaman dilimlerinin sınıflandırılmasında karşılaşılan zorluklar 20. yüzyılın ilk çeyreğinin sonlarına değin giderilemedi. Bu yıllarda, Uluslararası Jeoloji Kongresi ve daha sonra da Jeolojik Bilimler Uluslararası Birliği’nin Karbonifer Altkomisyonu, Karbonifer Dönem için bir uluslararası zaman ölçeği belirlenmesindeki ölçütleri saptamak amacıyla girişimde bulundu. Sistemin sınırlan ve zaman eşdeğerleri günümüzde genellikle onaylanmış durumdadır. Ama daha küçük altbölümler hâlâ tartışma konusu olabilmektedir. Karbonifer Dönem boyunca Dünya coğrafyasında yavaş ama sürekli bir değişim gerçekleşti. Tüm kara kütleleri, kıtaların kayması sonucunda Güney Yanmküre’de ve Ekvator bölgesinde toplanarak birbirlerine yaklaştılar. Kuzey Amerika, Avrupa ve Sibirya güneye ilerleyerek büyük Gondvana kıtasının kuzey kıyılarıyla birleşti. Bu durum özellikle dönemin sonlarına doğru her yerde güçlü kabuk biçim değiştirmelerine (deformasyon), dağoluşumlanna ve yanardağ etkinliklerine yol açtı. Gondvana’da, Afrika’nın güneyi yakınlarında bulunan bir güney kutup merkezinde, ağır ve sürekli bir kıtasal buzullaşma oluştu. Daha sonra bu buzullar azalırken deniz düzeyi eski durumuna geldi ve iklim ılıman- laşmaya başladı. Kıtasal alanların kuzey ve güney kesimlerinde bataklıklar yaygınlaştı ve orman bitkileri büyük bir gelişme gösterdi. Geç Karbonifer Dönem kömür damarları bu orman artıklarından oluştu. Kömür bataklıklarının bu yaygın ve yinelemeli büyümesi, Karbonifer Dönemin en ayırt edici özelliğiydi. Kömür oluşumunun bu evresi, kara kütlelerinin artması ve iklimin giderek kuraklaşması nedeniyle sona erdi. Bu çevresel koşulların değişmesi, daha sonraki Permiyen Dönemde canlılar dünyasının önemli bir bölümünü etkileyen büyük felakete yol açtı.
Karbonifer Dönemde bitki artıklarının içerdiği karbonun büyük bölümü atmosferden geldi. Bazı bilim adamları, atmosferden bu ölçüde karbon dioksit alınmasının iklimi etkilediğini ileri sürerler, ama gene de bu konu tartışmalıdır ve bu durumun Karbonifer Dönemde önemli bir etken olduğu pek kabul edilmez. Karbonifer Dönemde oluşan kömür tüm kıtalarda bulunur. Kömür oluşum süreci yaklaşık 40 milyon yıl sürdü ve bu ölçüde bitkisel maddenin kömüre dönüşmesi olayına öteki dönemlerin hiçbirinde rastlanmadı. Karmaşık orman topluluklarını içeren bitkilerin yarattığı büyük gelişmeye ek olarak omurgalılar da koşullara uygun bir yaygınlaşma ve büyüme gösterdi. Boyu iki metreyi bulan amfibyumlar hızla yaygınlaştı ve çeşitlendi. İlk kez bu dönemde sürüngenler ortaya çıktı ve bunların çoğu ortama uyum sağladı.
Karbonifer Dönem bu yüzden dünya coğrafyasında görülen büyük değişiklikleri temsil eder. Canlı yaşamı bu dönemde önemli ilerlemeler gösterdi ve canlılar buzullu çevreye, Ekvator yağışlarına, kuraklığa (sıcak) ve bir dizi başka iklim koşullarına uyum sağladı.