1903 Haziran ayının başlarında, Pierre ve Marie Curie, radyoaktivite konusundaki son araştırmalarının bulgularını sunmak için Londra’nın prestijli Kraliyet Enstitüsünde yaptıkları çalışmalar ile aynı yıl Nobel Ödülü kazandılar. Özellikle, Pierre konferans kürsüsüne çıkıp çalışmalarını açıklamaya başladığında, Marie seyirciler arasında oturuyordu. Kraliyet Enstitüsü, kadın öğretim görevlilerine izin vermiyordu. Ancak bu tür bir cinsiyetçilik, Marie Curie’ye engel teşkil etmedi.
Marie Curie, 7 Kasım 1867’de Polonya’nın Varşova kentinde Maria Sklodowske’de doğdu. Çocukluğundan itibaren olağanüstü hafızasıyla dikkat çekiciydi ve 16 yaşında orta öğrenimini Rus lisesinde tamamlayarak altın madalya kazandı. Matematik ve fizik öğretmeni olan babası kötü yatırımlar nedeniyle birikimlerini kaybettiği için öğretmen olarak çalışmak zorunda kaldı ve aynı zamanda gizlice milliyetçi “özgür üniversite”de kadın işçilere Lehçe kitap okumaya başladı. 18 yaşında mürebbiye olarak görev aldı ve burada mutsuz bir aşk yaşadı. Bronisawa’nın daha sonra eğitim almasına yardım edeceği anlayışıyla, kız kardeşi Bronisawa’nın Paris’teki tıp eğitimini kendi kazancından finanse edebildi.
Eğitime çok değer veren bir ailede büyüyen Marie 1891’de Skodowska Paris’e gitti ve şimdi Marie adını kullanarak, Paul Appell, Gabriel Lippmann ve Edmond Bouty’nin Sorbonne’daki derslerini takip etmeye başladı. Orada zaten iyi tanınan fizikçilerle tanışıyordu. Jean Perrin, Charles Maurain ve Aimé Cotton. Skodowska gece geç saatlere kadar öğrenci odasının çatı katında çalıştı ve neredeyse ekmek, tereyağı ve çayla yaşadı. 1893’te fizik bilimleri lisansında birinci oldu. Lippmann’ın araştırma laboratuvarında çalışmaya başladı ve 1894’te matematik bilimleri lisansında ikinci oldu.Oradayken Pierre ile tanıştı. Temmuz 1895’te sade bir sivil törenle evlendiler. İkisi de dini bir hizmet istemedi. Marie, annesinin çok genç yaşta ölümünden sonra Roma Katolik inancından vazgeçmişti ve Pierre hiçbir zaman dindar olmamıştı. Curie’nin “özgür düşünen liberalizmi”ni yansıtarak yüzük alışverişinde bulunmadılar. Marie, bir gelinlik yerine, yıllar sonra laboratuvar giysisi olarak kullanılan lacivert bir kıyafet giydi.
Evliliklerinden sonra Marie ve Pierre, radyoaktif maddeler üzerine araştırma yapmak için birlikte çalışmaya başladılar. Keşiflerinden biri, uranyum cevherinin yalnızca uranyum içeriğiyle açıklanabilecek olandan çok daha fazla radyoaktivite içermesiydi. Marie, atomlarının yapısında yerleşik bir şey, uranyum bileşiklerinin yaydığı ışınların, uranyum elementinin atomik bir özelliği olabileceğini düşündü. Marie’nin basit hipotezi nihayetinde bilimsel anlayışta temel bir değişime katkıda bulunacaktır. O günlerde bilim adamları, bölünmemiş veya bölünmez anlamına gelen atomu tüm parçacıkların en küçüğü olarak görüyorlardı. Aynı zamanda elektronların keşfi, bu uzun süredir devam eden inanca şüphe duyulmasına sebep oldu. Ama atomların karmaşık iç yapısını ya da muazzam enerjiyi kimse kavrayamadı.
Hipotezle donanan Curies, uranyum cevherindeki radyoaktivitenin kaynağını aramaya başladı ve iki yüksek derecede radyoaktif element olan, “radyum” ve “polonyum”u keşfetti. Bununla, zamanın bir bilim adamının başarmayı umabileceği en yüksek hedeflerden birine, yani Periyodik Tabloya yeni elementler yerleştirilmesine öncülük etmiş oldular. Ancak Curie’lerin radyoaktif maddelerle çalışması, her ikisine de zarar verdi. Marie, 1903’te radyoaktif maruziyetle bağlantılı olabilecek bir düşük yaptı ve Pierre, bir arabanın çarptığı ve 1906’da öldürülmeden önce doğrudan bu tür maruziyetle bağlantılı acı verici bir hastalık dönemi geçirdi.
Pierre Curie’nin ani ölümü (19 Nisan 1906) Marie Curie için acı bir darbe oldu, ama aynı zamanda kariyerinde belirleyici bir dönüm noktasıydı: bundan böyle tüm enerjisini üstlendikleri bilimsel çalışmayı tek başına tamamlamaya adayacaktı. 13 Mayıs 1906’da kocasının ölümüyle boşalan profesörlüğe atandı; Sorbonne’de ders veren ilk kadındı. Yenilgiye boyun eğecek biri olmayan Marie, radyoaktif elementler üzerindeki çalışmalarına devam etti ve radyumu izole etmek ve kimyasal özelliklerini incelemek için 1911 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. İki Nobel Ödülü kazanan ilk kişiydi. 1914’te Paris’te Radyum Enstitüsü’nün kurulmasına yardım etti ve Enstitü’nün ilk müdürü oldu. Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Marie, x-ışınlarının mermilerin yerini belirlemeye ve ameliyatı kolaylaştırmaya yardımcı olacağını düşündü. Yaralıları hareket ettirmemek de önemliydi, bu yüzden röntgen arabalarını icat etti ve 150 kadın görevliyi eğitti. Alan röntgenlerini yaratması binlerce hayat kurtardı.
4 Temmuz 1934’te, 67 yaşında, Marie, büyük olasılıkla araştırmasında yer alan yüksek radyasyon seviyelerine uzun süre maruz kalmasından kaynaklanan lösemiden öldü. Ölümünden sonra Radyum Enstitüsü, onuruna Curie Enstitüsü olarak yeniden adlandırıldı.
Kaynakça:
Britannica
Yazar: Tuncay Bayraktar