"Unsur-u Hakikatı kübra gibi ve Unsur-u Belâgatı suğra gibi mezcet. Elektrik şuaı gibi olan hads-i sadıkı geçir. Tâ gayet hararetli ve parlak ziyalı olan Unsur-u Akideyi netice vermek için senin zihnine istidadat verebilsin." izahı?
Değerli Kardeşimiz;
"Ey birader! Unsur-u Hakikati, kübrâ gibi ve Unsur-u Belâgatı suğra gibi mezc et. Elektrik şuası gibi olan hads-i sadıkı geçir. Tâ gayet hararetli ve parlak ziyalı olan Unsur-u Akideyi netice vermek için senin zihnine istidadat verebilsin."(1)
Muhakemat'ın baş kısmındaki Birinci Makale ve Mukaddemeleri ve onların muhtelif konuları; Unsur-u Hakikat kısmıdır. Burada sağlıklı ve istikametli düşünme ve tefekkür etmenin usul ve metotları talim ediliyor. Bu bölüm bir çeşit tefsir ve itikat usulu gibidir. Bu sebeple Üstad, Muhakemat'ın bu kısmına kübra yani; büyük ölçü ve kurallar manzumesi diyor. Hakikaten Muhakemat'ın bu kısmı, doğru ve istikametli düşünebilmenin kilometre taşları gibidir.
Muhakematın ikinci bölümü olan Unsur-u Belagat ise; yine Kur’an ve sünnetin mesajlarının incelik ve haşmetini anlamakta önemli bir ip ucu ve mühim bir rehber niteliğindedir. İnce ve latif kaidelerden bahsettiği için Üstad bu bölüme suğra demiş. Yani; Üstad burada en sondaki itikada dair konuları anlamakta Muhakemat'ın baş kısmı olan "Unsur-u Hakikat; büyük bir ölçü, Unsur-u Belâgat ise; küçük bir rehber hükmündedir." diyor. Bu iki bölüm, senin zihnini Unsur-u Akide olan neticeye hazırlar ve onları anlamanda önemli bir hazırlık olur deniyor.
Özet olarak; Muhakemat'ın baş kısımları son kısımları anlamak için bir ölçü ve bir rehberdir.
(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü