

PERGE VE ASPENDOS ANTİK TİYATROSU
Merhaba sevgili okurlarım
Tarihi yerler yazı dizime Perge ve Aspendos ile devam etmek istiyorum.
PERGE TİYATROSU
Pamphylianın önde gelen şehirlerinden biri olan Perge, Antalya'nın 18 km. doğusunda, Kestros (Aksu) Nehrinin 4 kilometre batısında iki tepe arasındaki geniş bir ovanın üzerinde kurulmuştur. KilikyaPisidia ticaret yolunun üstünde yer aldığı için önemli bir Pamphylia şehridir..
Kuruluşu I.Ö. 1200 yılındadır. M.Ö. IV. yüzyılda yaşayan ve Pergeden söz eden ilk yazar olan Skylax, şehrin Pamphyliada olduğunu ifade eder. Perge'nin, Anadolu sahiline çıktıktan sonra Truva'yı ele geçiren Amphilokhos, Mopsos ve Kalkhas tarafından kurulduğuna inanılır.
Bu çalışmalara ek olarak, 1953te Perge şehrinin Helenistik giriş kapısının avlusunda yapılan kazılarda bulunan M.S. 120 121 yıllarına ait yazıtlar da bu kolonileşmeye tanıklık eder; heykellerin altlarındaki yazılarda şehrin kurucularından Mopsos, Kalkhas, Riksos, Labos, Machaon, Leonteus ve Minyasas adlı yedi kahramandan söz edilir.
15000 kişilik ilk sahne binası yaklaşık I.S. 170'lerde yapılmaya başlanmış, Imparator Septimius Severus'un I.S. 193211 yönetimi sırasında tamamlanmıştır.
I.S. 334 yılında Side gibi Perge de Büyük Iskender ile antlaşma yapmıştır. Böylece kent savaşmamış, yakılıp yıkılmamıştır.
Üçüncü yüzyılın ortalarında gladyatör vahşi hayvan dövüşleri popüler olunca, stadyumun kuzey ucu koruyucu kafeslerle çevrilmiş ve arenaya dönüştürülmüştür. Mimarisi ve taş işçiliği, bu büyük yapının M.S. II. yüzyıla ait olduğunu kanıtlar.
Ne yazık ki, bu güzel kabartmaların önemli bir bölümü sahnenin çökmesi sonucu hasara uğramıştır. 1985de başlayan kazılar süresince bulunan bu parçalar, orijinalinde yapının değişik konulardaki daha fazla frizle süslendiğinin kanıtıdır.
Perge Tiyatrosu kazılan, 19851993 yıllan arasında Türk bilim heyetleri tarafından gerçekleştirildi. Kazılar sırasında, şu anda tiyatro içerisinde orijinal yerinde duran Dionysos frizinden başka, Kentauromakhia ve Gigantomakhia frizlerine ait parçaların yanı sıra, ilginç bir biçimde bezemelerinin bir kısmı tamamlanmış, bir kısmı ise yarım kalmış çok sayıda mimari eleman bulunmuştur..
ASPENDOS ANTİK TİYATROSU
Antalya Alanya karayoluna dönen yolun sonunda en görkemli, aynı zamanda işlevsel açıdan en iyi tasarlanmış ve en eksiksiz Roma tiyatrosu örneği ile karşılaşılır. Yapı, Yunan geleneğine uygun olarak bir tepedeki bayıra yapılmıştır. Günümüzde ziyaretçiler yapıya epey sonra inşa edilen ön cephedeki kapıdan girerler. Aslında orijinal giriş, sahne binasının iki ucundaki tonozlu paradoslardandır. Caeva yarım daire şeklindedir ve geniş bir diazoma ile ikiye bölünmüştür. Yukarda 21, aşağıda 20 oturma sırası vardır.
Seyircilerin güçlük çekmeden yerlerine oturabilmesi için dolaşım kolaylığı sağlamak amacıyla giderek yayılan merdivenler yapılmıştır, aşağı bölümde orkestra seviyesinden başlayan merdiven sayısı 10 iken bu sayı yukarıda diazomanın üst başlangıcında 21 dir. Daha sonraki bir tarihte yapıldığı düşünülen 59 kemerli galeri, üst caeva nın bir ucundan diğer ucuna uzanır. Mimari açıdan bakıldığında diazomanın tonozlu galerisi üst caeva yı destekleyen bir alt yapıdır. Protokolün genel kuralı olarak caeva nın her iki tarafındaki girişlerin üzerinde bulunan localar imparatorluk ailesine ve kendilerini Roma nın yürek tanrısı Vesta ya adamış kutsal bakirelere ayrılmıştır. Orkestradan başlayıp yukarı çıkarak, ilk sıra senatörlere, yargıçlara ve büyükelçilere, ikinci sıra ise şehrin diğer ileri gelenlerine ayrılmıştır. Diğer kısımlar tüm vatandaşlara açıktır. Kadınlar genellikle galerinin altındaki üst sıralarda otururlardı. Cavea nın üst kısmındaki oturulacak belirli yerlere yontulmuş isimlerden buraların da belli kişilere ayrıldığı açıkça anlaşılmaktadır. Tiyatronun oturma kapasitesini kesin olarak belirlemek imkansız olsa da 10.000 12.000 kişilik oturma kapasitesine sahip olduğu söylenir.
Son yıllarda düzenlenen Antalya Film ve Sanat Festivali kapsamında tiyatroda verilen konserlerde tiyatroya 20.000 seyircinin alınabildiği görülmüştür.
Hiç şüphesiz tiyatronun en dikkat çekici öğesi sahne binasıdır. Yığma taştan yapılan iki katlı bu binanın alt katında, sanatçıların sahneye çıkışlarını sağlayan beş kapı vardır. Ortada porta regia olarak bilinen büyük kapı ve bunun iki yanında da porta hospitales olarak bilinen iki küçük kapı vardır. Orkestranın hizasındaki küçük kapılar ise, vahşi hayvanların saklı tutulduğu yerlere açılan uzun koridorlara aittir. Kalan parçalardan, duvarlardaki nişler ve bina formundaki küçük yapıların içine üçgen ve yarım daire biçimindeki küçük süs çatılar (pediment) altında heykeller yerleştirildiği anlaşılmaktadır.
Sütunlu üst kattın ortasındaki pedimentte şarap tanrısı, tiyatroların kurucusu ve koruyucusu olan Dionysos un kabartması vardır. Sahne binası cephesinin bazı bölümlerinde görülebilen beyaz sıvanın üzerindeki kırmızı zikzak motifler, Selçuklu dönemine aittir. Sahne binasının üst kısmı oldukça süslü ahşap bir çatı ile örtülmüştür.
Aspendos anıtlarla ilgili hikayeler yaratmışlardır. Kuşaktan kuşağa aktarılan bu hikayelerden biri Aspendos Tiyatrosu ile ilgilidir.
Asım BİLGİLİ
4.06.2009
Yazarın Tüm Yazıları... - Yazar'a mesaj yaz
-
Yorum Yaz

