uyku, uyumak neden önemli, uykunun faydaları, uykunun faydaları fizyolojik psikoloji, uykunun yararları, uyumazsak ne olur, uyku nedir, uyku evreleri
Uyku Nedir?
Uyku, çevreden algısal ayrılma ve yanıt vermeme durumunun geri döndürülebilir bir hali olarak tanımlanan karmaşık bir davranıştır. Algısal ayrılmanın yanı sıra, normal uyku da kapalı gözlerden, postürel yatma ve göreli durgunluktan oluşur. Uykunun temel fonksiyonu henüz bilinmemekle birlikte birçok teori vardır. Uykunun bedensel yıpranma ve salgı mekanizmalarının kontrolü, hafıza kodlaması ve öğrenme süreçlerinin onarımı için gerekli olduğu düşünülmektedir (Miller ve ark, 2015).
Uykunun Evreleri
Hayatımızın yaklaşık üçte birini uykuda geçiriyoruz, ancak uykunun altında yatan biyolojik mekanizmayı anlama 21. yy ortalarında ivme kazanmıştır ve hala bu gizemli yolculuğa olan araştırmalar devam etmektedir. Geçtiğimiz yarım yüzyıl boyunca, davranış bilimcileri bilinç, genelde üç aşamalı olarak tanımlamışlardır: Hızlı olmayan göz hareketi (NREM) uykusu, hızlı göz hareketi (REM) uykusu ve uyanıklık. Normal uyku, iki temel gruba ayrılır. Bunlardan biri, rüya belirtisi ve kas felci ile ünlü olan hızlı göz hareketi uykusu ya da "REM" diğeri daha az bilinen ancak aynı derecede önemli "non-REM" uyku ya da "NREM" olarak bilinir. NREM uykusu ayrıca daha da derin uyku aşamalarına ayrılır. NREM uykusunda, beyin bazen "yavaş dalga uykusu" olarak adlandırılan geniş senkronize "delta" dalgalar üretir ve uykunun en derin aşaması olarak da anılır (Babson ve arkadaşları, 2015).
Uyku, vücudumuzun dinlenme süreci olarak düşünülse de uyku sırasında beynimizin spesifik bazı bölgeleri ve vücudumuzda bulunan bazı hormonlar aktif haldedir. Buna örnek olarak uyarı/stres hormonu olan kortizol salınımının uyku ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Kişinin uyandıktan sonra salgılanımı artar ve ilk 30 dakikalık uyanıklıkta zirve yapar. Kortizol daha sonra gün içinde azalır ve gece yarısı en düşük noktasına ulaşır. Zamanla tekrar yükselmeye başlar. Araştırmalara göre, insomnia hastalarında kortizol seviyeleri sağlıklı uykuya sahip olan kişilere kıyasla daha fazla artar. Bir diğer örnek, pineal bezi tarafından üretilen melatonin hormunudur. Melatonin salgısı alışılagelmiş uyku saatinizden 2 saat önce başlayıp doruğa ulaştığında uyku vakti başlar. Melatonin salgısı ile vücudun uyumaya hazırlandığı bilinmektedir. (Miller ve ark, 2015).
Uykunun Faydaları
*Hafızanızı geliştirir.
Kendinizi bu aralar unutkan hissediyorsanız sebebi uykusuzluk olabilir. Yeterince uykunuzu almazsanız gün içinde yaşadığınız anıların ve öğrendiğiniz bilgilerin doğru bir şekilde depolanmayacağı ve kısa sürede unutulabileceği düşünülmektedir.
*Bağışıklık sisteminizin güçlenmesine yardımcı olur.
Yoğun soğuk algınlığını önleyecek kadar uyku alabilir miyiz? Bir ön çalışmada, araştırmacılar 150'den fazla kişinin uyku alışkanlıklarını iki hafta izledi. Sonra bu katılımcılar soğuk algınlığı virüsüne maruz bırakıldılar. Günde yedi saatten az uyuyan katılımcıların, bir gecede en az sekiz saat uyuyan katılımcılara göre soğuk algınlığına yakalanma olasılığı neredeyse üç katı fazlaydı. Gerçek bir bağlantı kurmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmasına, bu araştırmanın küçük çapta bir araştırma olmasına rağmen mümkün olduğunca sekiz saat uyuyorsanız yanlış gitmiyorsunuz demektir.
*Kilonuzu dengeler.
Yeterli uyku almak kilonuzu korumanıza yardımcı olabilir. Aksi halde, uyku kaybı kilo alma riskini arttırır. Leptin hormonu doygun hissetmenizi sağlamada önemli bir rol oynar. Yeterince uyku almadığımızda vücudumuzdaki leptin seviyeleri düşer. Sonuç olarak yorgun insanlar sadece daha fazla acıkırlar. Bu sebeple vücudun yağ ve yüksek kalorili gıdalara isteği artar.
*Zihnimizi berraklaştırır.
Uyku kaybı nasıl düşündüğünüzü etkiliyor. Bilişinizi, dikkatinizi ve karar vermenizi zedeliyor. Araştırmalar, uykudan mahrum olan kişilerin mantık ve matematik problemlerini iyi dinlenmiş durumlarına göre daha zor çözümlediğini belirtiyor.
*Yaralanma riskinizi azaltır.
Bu maddemiz yorgun olma durumu ile ilintili olsa da, ev veya araba kazasının bireylerin uykusuz oldukları durumda gerçekleştirdiklerine dair istatistikler mevcuttur.
*Daha sağlıklı olmanızı sağlar.
Uykunuzu iyi almış olmanız hastalığa karşı bağışıklık kazandırmaz. Ancak yapılan araştırmalara göre;, yetersiz uyku ile kalp rahatsızlığı, kalp krizi, şeker hastalığı ve obezite gibi bazı ciddi sağlık sorunları arasında bir bağ bulundu.
*Kronik ağrılarınız varsa acılarınızın azalmasını sağlar.
Kronik ağrılarınız veya son zamanlarda yaşadığınızın bir yaralanmadan ötürü acılarınız varsa yeterli uyku almak acılarınızın azalmasına yardımcı olabileceği düşünülmektedir. İyi uyku almanın acı eşiğini arttırdığını gösteren araştırmalar mevcuttur (Griffin, 2011).
Kaynakça:
Babson, K.a. ve arkadaşları(2015). An integrative synthesis and future directions. Sleep And Affect,21,463-483.
Griffin, R.m. (2011) 9 Surprising reason to get more sleep. 4 Mart 2017, http://www.webmd.com/sleep-disorders/features/9-reasons-to-sleep-more#1 .
Miller, C.b. ve arkadaşları. (2015). Methodology for the assessment of sleep. Sleep And Affect,1,3-21.
Özge Nur YEROĞLU
Bahçeşehir Üniversitesi - Psikoloji Bölümü/3. sınıf
İlgili Galeriler