Kırmızı Tenteli Tramvay ?
Mustafa ASLAN
Oktay Akbal, 'Kırmızı Tenteli Tarmvay' adlı anı kitabının önsözünde yazdığı gibi, insanın elli yılını nasıl yazabileceğini düşünmemek elde değil, Halid Ziya Uşaklıgil için düşündüklerini hesaba katarak söyleyecek olursak. O, bu kitapta yer alan anılarını yazarken yıllar yılı bir yerlere not düştüğü günlüklerinden yararlandığını belirtiyor. Muzaffer Buyrukçu'nun anılarına değinip anı ve güncenin ayırdını ortaya koyuyor.
'Kırmızı Tenteli Tramvay,' adlı yapıt iki bölümden oluşuyor.
Oktay Akbal'ın anıları ilk yazın yaşamına girişinden elli yıl sonrasını (1940-1990) içeriyor. Bu yüzden olsa gerek, yapıtın alt başlığı 'Babıali'de 50 Yıl' adını taşıyor.
Oktay Akbal, elli yıllık anılarını topladığı kitabında, ilginç görüntülerle karşılaşmak olası. Akbal'ın anılarında bugün adını bile bilmediğimiz, anmadığımız birçok değerli yazarı da anmış oluyoruz. Kitap, unutulan kimi değerli yazarlarımızı da tanımak fırsatını veriyor.
Servet-i fünun'dan 'büyük doğu'ya
Oktay Akbal, 'Kırmızı Tenteli Tramvay ' adlı yapıtında edebiyatımızda derin bir iz bırakmış olan Servet-i Fünun'un sonlanmasını yazıyor. Bir süre edebiyat topluluğuna adını veren dergiyi Oktay Akbal yönettiğini okuyoruz.
Necip Fazıl Kısakürek'in 'Büyük Doğu' adlı dergisinin öncesinde yapılan toplantıyı, çıkışını ve sonrasını da Akbal'ın anıları arasında okumak olası. İlk zamanlarında 'Büyük Doğu'da yazan Oktay Akbal, Atatürk karşıtı kimi durumlardan rahatsız oluyor ve bu dergiyle yollarını ayırıyor.
edebi ve siyasi tarih
Oktay Akbal'ın anıları kuşkusuz siyasi ve edebi tarih için büyük önem taşıyor. Hem siyaset hem de edebiyat bilimcilerin edinmesi gereken bir yapıt, 'Kırmızı Tenteli Tramvay.' Ülkemizin elli yıl içinde geçirdiği aşamaları sanat ve siyaset olarak, bu yapıtta görülüyor.
Oktay Akbal, bir gazeteci olarak 1940?lı yıllardan bu yana yazar kimliğini de taşıyor, gazeteci kimliğiyle birlikte. Elbette gazeteci olmanın getirdiği siyasetin içinde ve siyasetçilere yakın olmaktan kaynaklanıyor.
CHP, DP, 27 Mayıs sonrası 12 Mart ve 1990?lı yıllara uzanana elli yıllık bir zaman dilimi 'Kırmızı Tenteli Tramvay'ın sayfaları arasında yerini alıyor.
12 mart, 12 eylül ve 'anayasa romantizmi'
Oktay Akbal'ın elli yıllık siyaset ve edebiyat serüvenini aktardığı yapıtında 12 Mart ve 12 Eylül askeri darbeleri ayrı bir yer tutuyor. Yazarın değerlendirmeleri demokrasimiz açısından önem taşıyor. O yıllarda Cumhuriyet gazetesi yazarlarından bir olan Oktay Akbal yazdıklarından dolayı çeşitli kovuşturmalara uğruyor. Başta daha demokratik bir Türkiye için yapıldığını sandığı 12 Mart darbesini Cumhuriyet gazetesi destekliyor. Sonra ise işin aslının öyle olmadığını anlıyorlar. Darbeciler bu kez Cumhuriyet gazetesini kapatıyor. Cumhuriyet gazetesinin iç sorunlarını da yer yer veriyor, Oktay Akbal.
Oktay Akbal, 12 Eylül askeri darbesini demokrasi yönünde bir geriye gidiş olarak değerlendiriyor. Gerek 12 Mart gerekse 12 Eylül darbelerinde 61 Anayasası'nın hedef alındığını, bu anayasanın toplumumuza lüks olarak görüldüğünü belirtiyor, yazar. Osmanlı'dan bu yana bir anayasa beklentisi içinde olunduğunu belirten Oktay Akbal, Tarık Zafer Tunaya'nın 'anayasa romantizmi'ne vurgu yapıyor.
Oktay Akbal'ın 'Kırmızı Tenteli Tramvay' adlı yapıtı ülkemizin elli yıllık sanat birikimini kimi değerlerimizi de yeniden tanıtarak/anımsatarak siyasi yapıyla birlikte veriyor.
Mustafa ASLAN
Oktay Akbal, Kırmızı Tenteli Tramvay, I. Basım:Milliyet Yayınları, İstanbul-1993
http://blog.radikal.com.tr/kultur_ve_sanat/kirmizi-tenteli-tramvay-oktay-akbal-110890