Süpernova Enkazı 400 Yıl Sonra Hala Aşırı Hızlarda Genişliyor
Dört yüzyıl önce Johannes Kepler gece gökyüzünde parlak yeni bir yıldız gözlemledi. Dünyanın her yerinden gökbilimciler bunu fark etti, ancak Kepler'in yıldızı olarak bilinmeye başladı. Dünyadan 20.000 ışıkyılı uzaklıktaki bir yıldız patlamasından kaynaklandı ve galaksimizde ortaya çıkan en son çıplak gözle süpernovaydı.
Artık Kepler'in yıldızının bir Tip Ia süpernova olduğunu biliyoruz. Galaktik mesafeleri ölçmek için kullandığımız süpernova türüdür. Şimdi onu, patlamanın yaydığı genişleyen gaz ve toz bulutu olan SN 1604 olarak bilinen bir süpernova kalıntısı olarak görüyoruz.
Kepler'in süpernova çizimi, şu şekilde gösterilir:n. Kredi bilgileri: Kepler/Stella Nova'dan
Göreceli olarak yakın olduğu ve gökbilimciler bunun gerçekleştiğini gördüğü için SN 1604, en çok çalışılan süpernova kalıntılarından biridir. Chandra X-ışını gözlemevi gibi modern uzay teleskopları, kalıntıyı yirmi yıl boyunca gözlemledi. Bize kalıntıların nasıl evrimleştiğine dair daha derin bir anlayış kazandırdı. Ve sonuçlar hala şaşırtıcı.
Son zamanlarda, bir çalışma, fırlatılan malzemenin hızının zaman içinde nasıl hareket ettiğine baktı ve inanılmaz derecede hızlı olduğu ortaya çıktı. Bu çalışmada ekip, süpernova kalıntısı içindeki bir düzineden fazla 'düğüm' veya enkaz yığınının hızını takip etti. Bu düğümlerin en hızlısı saniyede 10.000 kilometreden fazla hareket ediyor. Düğümlerin ortalama hızı saniyede yaklaşık 5.000 kilometredir. Bu hızlar, ekstra galaktik süpernovalarda meydana geldikten hemen sonra görülen hızlarla karşılaştırılabilir. Bu, dört yüzyıl sonra bile, kalan enkazın yavaşlamadığı anlamına geliyor.
Bu sürekli yüksek hız, patlamanın şok dalgasının bölgedeki yıldızlararası gazın çoğunu temizlemesinden kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca, süpernovaların Evreni yeni malzeme ile tohumlamada inanılmaz derecede verimli olduğu anlamına gelir. Güneş, Dünya ve insanlar artık gaz ve tozun ürünleridir.
Birleşme sürecindeki iki beyaz cücenin bir sanatçı izlenimi. Kredi: Warwick Üniversitesi/Mark Garlick
Çalışma ayrıca bize Tip Ia süpernovaların nasıl oluştuğuna dair bazı ipuçları da veriyor. Yaygın bir düşünce, beyaz cüce ve kırmızı dev yıldızın yakın bir ikili yörüngede olduklarında meydana geldiğidir. Kırmızı cüceden gelen malzeme beyaz cüce tarafından yakalanır ve kütlesi Chandrasekhar sınırını geçtiğinde yıldızın çökmesine ve patlamasına neden olur. Bu çalışma, kalıntı içinde bir yıldızın kanıtını buldu ve düğümlerin hareketi küresel olarak simetrik değil. Bu, süpernovaya bunun yerine iki beyaz cücenin çarpışmasının neden olduğunu gösteriyor.
Alışılmadık derecede uzun bir süre olan, nispeten yakın olan son süpernovadan bu yana 400 yıl geçti. Galaksimizde bir süpernova olmalı yaklaşık her 50 yılda bir. Ama neyse ki, SN 1604'ün yakındaki bir sonraki süpernova meydana gelene kadar bize öğretecek çok şeyi var.
Referans:Millard, Matthew J., et al. “ Yüksek Çözünürlüklü Chandra HETG Spektroskopisi ile Kepler'in Süpernova Kalıntısının Ejecta Kinematiği Çalışması 'Astrofizik Dergisi893.2 (2020): 98.