Arapça’da atıf, belirli harf ya da edatlar yoluyla kelime ya da cümleleri, aynı hükme bağlamaktır.
Atıf harflerinden / edatlarından önce gelen kelime ya da cümleye matûfun aleyh;
sonra gelen kelime ya da cümleye de matûf denir.
Matûfun aleyh nasıl irap ediliyorsa, matûf da aynı şekilde irap edilir; yani
matûf olan kelime veya cümle irap yönünden matûfun aleyh’e uyar.
Matuf
Atıf harfi
Fail (matufun aleyh)
Fiil
مُحَمَّدٌ إلى القرْيَةِ
و
عَلِيٌ
ذَهَبَ
Ali ve Muhammet köye gittiler.
الوَاوُ(Vâv): Sıra gözetmeksizin bir işe katılım/ortaklık (müşâreket) ifade eder:
الفاء(Fâ’): Sıra ve düzen olması koşuluyla katılım/ortaklık (müşareket) ifade eder:
ثمّ(Summe): Bazen ard arda, bazen de zaman aralığı gözeterek işlerin sırayla yapıldığını gösterir:
أو(Ev): İki şey arasında muhayyer kalma, karar verememe, tercih edememe; bazen tereddüt ya da şüpheye düşme veya bir kapalılığı (ibhâm) gidermek amacıyla kullanılır:
أَمْ(Em): Bir şeyde karar kılma, belirleme ve kesinleştirme ifade eder. Soru cümlelerinde iki seçeneği bir birine bağlar:
حتى(Hattâ): Başka anlamları ve işlevleri de olan Hattâ, bir atıf edatı olarak, hesapta olmayan bir şeyi/nesneyi de kendisinden önce zikredilen olayın ya da yargının içine dahil eder.
بَلْ (Bel): Daha önce söylenmiş bir sözü pekiştirmek ya da vurgulamak için kullanılır:
لاَ(Lâ): Olumsuzluk ifade eden bir atıf harfi olup cümle içindeki ilk ifadenin geçerliliğini, sonra gelen ifadenin de geçersizliğini pekiştirir:
لكنْİstidrâk (anlam kapalılığını giderme, bir eksiği tamamlama) amacıyla kullanılan bu edatın atıf işlevi görmesi için kendisinin lâkin biçiminde sâkin kullanılması, lâkinne biçiminde şeddeli kullanılmaması gerekir. Ayrıca vâv harfiyle (velâkin biçiminde) kullanılmaması, öncesinde bir olumsuzluk (nefiy ya da nehiy) bulunması, matûfunun da cümle değil tek bir kelime olması şartı vardır.
ذَهَبَ عَلِيٌ و مُحَمَّدٌ إلى القرْيَةِ
Ali ve Muhammet köye gittiler.
رَأَيْتُ المُعلِّمينَ و المُعلِّماتِ في السُّوق
Erkek öğretmenleri ve kadın öğretmenleri çarşıda gördüm.
خَرجَ أبي منَ البيتِ و ذهَبَ إلى المَسْجِدِ
Babam evden çıktı ve camiye gitti.
أَسْتَيْقِظُ مُبَكِّرًا كُلَّ صَباح و أُحَضِّرُ الفُطُور
Her sabah erken kalkarım ve kahvaltıyı hazırlarım.
البَيْتُ كَبيرٌ و الحَديقةُ صَغيرَةٌ
Ev büyük ve bahçe küçük.
يُقَسَّمُ اْلفِعْلُ إلى مَاضٍ، وَمُضَارِعٍ، وأَمْرٍ
Fiil, mâzi, muzâri ve emir olmak üzere [üçe] ayrılır