Halogen Free” ifadesini Türkçe’mize çevirmek istersek “Halojenden Arındırılmış”veya “Halojen İçermeyen” ifadelerini kullanabiliriz. Halojenler, periyodik cetveldeki VII A grubunda bulunan 5 elementten oluşan bir gruptur. Bunlar sırasıyla;
- F:Flor
- CI: Klor
- Br: Brom
- I: İyot
- At: Astatin
“Halojen” ismi “tuz üreten” anlamına gelir. Halojenler metallerle reaksiyona girdiklerinde, kalsiyum florür, sodyum klorür (sofra tuzu), gümüş bromür ve potasyum iyodür gibi çok çeşitli tuzlar üretirler. Çoğu halojenler tipik olarak minerallerden veya tuzlardan üretilir. Klor, brom ve iyot olan orta halojenler sıklıkla dezenfektan olarak kullanılır.
Elementel halojenler tehlikelidir ve ölümcül toksik olabilir.
Hem klor hem de brom, içme suyu, yüzme havuzları, taze yaralar, kaplıcalar, bulaşıklar ve yüzeyler için dezenfektan olarak kullanılır. Sterilizasyon olarak bilinen bir işlemle bakterileri ve diğer potansiyel zararlı mikroorganizmaları öldürürler. Onların reaktivitesi ayrıca ağartmada da kullanılır. Klordan üretilen sodyum hipoklorit, çoğu kumaş ağartıcısının etken maddesidir ve bazı kağıt ürünlerinin üretiminde klor türevi ağartıcılar kullanılmaktadır. Klor ayrıca sofra tuzu olan sodyum klorür oluşturmak için sodyum ile reaksiyona girer.
Halojen lambalar, az miktarda halojen içeren ampullerde, eklenmiş iyot veya brom gibi bir tungsten filamenti kullanan bir akkor lamba türüdür. Bu, aynı wattta halojen olmayan akkor ampullerden çok daha küçük lambaların üretilmesini sağlar. Gaz, filamentin incelmesini ve çok daha fazla ömre sahip bir ampulle sonuçlanan ampulün iç kısmının kararmasını azaltır. Halojen lambalar, diğer akkor ampullere göre daha beyaz bir renkle daha yüksek bir sıcaklıkta (2800 ile 3400 Kelvin) parlar. Ancak bu, kırılmayı azaltmak için ampullerin silis camı yerine kaynaşık kuvarsdan üretilmesini gerektirir. İlaç keşfedilmesinde, halojen atomlarının bir kurşun ilaç adayına dahil edilmesi, genellikle daha lipofilik ve daha az suda çözünür olan analoglarla sonuçlanır. Sonuç olarak, halojen atomları lipid membranları ve dokuları boyunca penetrasyonu geliştirmek için kullanılır. Bazı halojenli ilaçların yağ dokusunda birikme eğilimi olduğunu takip eder. Halojen atomlarının kimyasal reaktivitesi hem kurşuna bağlanma noktalarına hem de halojenin yapısına bağlıdır.
Yukarıda detaylarını verdiğimiz gibi, Halojen içeren ürünler tehlikeli ve ölümcül toksitler üretebilir.
Bu yüzden,
- Halojensiz malzemeler; flor, klor, brom, iyot ve astatin gibi halojen elementleri içermezler ve yandıklarında zehirli gaz ortaya çıkmaz, sadece su ve karbondioksit oluşur.
- Bu özelliklerinden dolayı olası bir yangın anında can kaybı riskini azaltan bir önlem olarak sayılabilirler.
- Ayrıca alev iletmeyen yapıları ve kendi kendilerine sönebilme özellikleri ile felaketin büyümesine engel olmaktadırlar. Yangın esnasında duman yoğunlukları çok azdır. Bu nedenle bilhassa insan hayatının tehlikede olabileceği yerlerde kullanılırlar.
Alev iletmeyen halojen içermeyen ürünlerin geçmişine baktığımızda; kullanımının 80’li yıllarda başladığını, son yıllardaki hukuki düzenlemelerle birlikte Avrupa ve Amerika’da özellikle insan yoğunluğunun fazla olduğu kapalı genel alanlarda (hastaneler, havalimanları, çok katlı binalar, okullar, sinemalar, tiyatrolar, metrolar, maden tesisleri, yangın uyarı tesisleri, alarm sistemleri, alış-veriş merkezleri v.b. ) kullanılmalarının zorunlu hale getirildiğini görmekteyiz.
Bunun yanında elektrik tesisatında kullanılan halojensiz montaj kutuları, buatlar, sigorta kutuları gibi elektrik tesisalarının önemli kısımlarının da halojensiz maddeden üretilme zorunlulukları vardır.Bu ürünlerin yapılarında, flor, klor, iyot, brom ya da astatin gibi zararlı bileşenler bulundurmadıkları için alev ile temas durumunda herhangi bir toksik gaz açığa çıkarmazlar.
PVC malzemeler her ne kadar ilave katkı malzemeler ile aleve daha fazla dayanıklı hale getirilseler de bu malzemeler aleve maruz kaldıklarında insan sağlığı için zararlı olan toksik gazlar üretmektedir. Daha önceleri kullanılan Antimon Oksit bazlı malzemeler kanserojen etkisinden dolayı yerini Alüminyum Hidroksit (Al(OH)3) ve Magnezyum Hidroksit (Mg(OH)2) tabanlı malzemelere bırakmaktadır.
Yangın ihmal, kaza, bilgisizlik, koruma önlemlerinin alınmaması hatta doğa olayları sonucu bile karşılaşılabilme ihtimali olan bir hayat gerçeğidir. Bu gerçek karşısında ilk olarak önlem alınmalıdır. Özellikle çıkan yangınların önemli bir kısmı elektrik enerjisi aksamının teknik koşullara göre yapılmaması nedeni ile ortaya çıkarken, yapılardaki yanlış malzeme kullanımları maddi ve manevi kayıplara neden olmaktadır. Yaşam alanlarımızı bir ağ gibi saran elektrik tesisatında olası bir yangın durumunda, yaşamlarımız için tehdit oluşturmamasını sağlamak, elektrik tesisatında kullanılacak malzemenin doğru seçimi ile sağlanabilir.
Yaşanan yangınlarda, kolayca alev alan ve etrafa zehirli gazlar yayan ürünler şüphesiz ki büyük kayıplara yol açmaktadır. Yanma kimyasal bir reaksiyondur. Bu reaksiyon sonucu yanan malzemelerin yapısında bulunan ve karbon içeren halojenler, insan sağlığını etkileyecek zararlı ve zehirli gazlara dönüşürken alevi ileterek yangının büyümesine neden olurlar. Yaşanan yangınların büyük bir çoğunluğunda, tesisatta yangına dayanıklı olmayan ürünler kullanıldığı takdirde yangının giderek büyüdüğü, daha da önemlisi bu kabloların yanmasıyla birlikte ortaya zehirli gazların çıktığı görülmüştür.
Yangın ihtimali olan alanlarda kullanılacak ürünlerde, alev iletmeme özelliği, halojensiz olma özelliği, yangına dayanıklılık özelliği ve düşük duman yoğunluğu özellikleri aranır.Bütün bu özellikler değerlendirildiğinde halojenden arındırılmış (halogen free) tipteki ürünlerin tesisatlarda kullanımı, can ve mal güvenliği için oldukça büyük bir öneme sahiptir.