Müzik Beynimizi Erken Yaşlardan İtibaren Etkiler.
Beynimiz Notaları Nasıl Algılar
Biri size bilinmeyen bir melodiyi mırıldansa ve aniden durdursa, en uygun olduğunu düşündüğünüz notayı söyleyebilirsiniz. Yayınlanan bir çalışmada, her müzik dinlediğimizde beyinde benzer tahmin mekanizmalarının gerçekleştiğini gösteriyor. Bu tahminler işitsel kortekste üretilir ve gerçekte duyulan nota ile birleştirilir ve bir “tahmin hatası” ile sonuçlanır. Beynin bir melodideki bir sonraki notayı ne kadar iyi tahmin edebildiğini ölçmek için bu tahmin hatasını bir tür nöral puan olarak kullanılmasıdır.
1956’da ABD’li besteci ve müzikolog Leonard Meyer, müzikte duygunun, dinleyicinin beklentilerinden kaynaklanan bir tatmin veya hayal kırıklığı duygusuyla tetiklenebileceğini teorileştirdi. O zamandan beri müzikal beklentiler ile diğer daha karmaşık duygular arasındaki bağlantıyı belirlemeye yardımcı oldu. Örneğin, bir çalışmadaki katılımcılar, önce içindeki notaları doğru bir şekilde tahmin edebildiklerinde ton dizilerini çok daha iyi ezberleyebildiler.
Temel duygular (örneğin, neşe, üzüntü veya sıkıntı) , sırasıyla bir duygunun ne kadar olumlu (örneğin, neşeye karşı üzüntü) ve ne kadar heyecan verici olduğunu ölçen değerlik ve psikolojik aktivasyon olmak üzere iki temel boyuta ayrılabilir ( can sıkıntısına karşı öfke). İkisini birleştirmek, bu temel duyguları tanımlamamıza yardımcı olur. 2013 ve 2018’de yapılan iki araştırma, katılımcılardan bu iki boyutu kayan bir ölçekte sıralamaları istendiğinde, tahmin hatası ile duygu arasında açık bir ilişki olduğunu gösterdi. Örneğin, bu çalışmalarda, daha az doğru tahmin edilen müzik notaları, daha fazla psikolojik aktivasyona sahip duygulara yol açtı.
Bilişsel sinirbilim tarihi boyunca, zevk, özellikle öğrenme süreçleriyle ilgili olarak, genellikle ödül sistemiyle ilişkilendirilmiştir. Çalışmalar, tahmin hatasına tepki veren belirli dopaminerjik nöronların olduğunu göstermiştir. Diğer işlevlerin yanı sıra bu süreç, çevremizdeki dünya hakkında bilgi edinmemizi ve tahmin etmemizi sağlar. Öğrenmeyi zevkin mi yoksa tersinin mi yönlendirdiği henüz net değil, ancak iki süreç şüphesiz birbiriyle bağlantılı. Bu aynı zamanda müzik için de geçerlidir.
Müzik dinlediğimizde, en büyük zevk, yalnızca orta düzeyde bir doğrulukla tahmin edilen olaylardan kaynaklanır. Başka bir deyişle, aşırı derecede basit ve öngörülebilir olaylar veya aslında aşırı derecede karmaşık olanlar mutlaka yeni öğrenmeyi teşvik etmez ve bu nedenle yalnızca küçük bir miktar zevk üretir. Çoğu zevk, arada kalan olaylardan gelir ilgi uyandıracak kadar karmaşık, ancak bir model oluşturacak kadar tahminlerimizle tutarlı olan olaylar.
Kültürümüze bağlı tahminler
Bununla birlikte, müzikal olaylarla ilgili tahminimiz, müzikal olarak yetiştirilme tarzımıza kaçınılmaz olarak bağlı kalır. Bu fenomeni keşfetmek için bir grup araştırmacı, İsveç’in en kuzey bölgeleri ile Rusya’daki Kola Yarımadası arasında uzanan bölgede yaşayan Sámi halkıyla bir araya geldi. Yoik olarak bilinen geleneksel şarkıları, Batı kültürüne sınırlı maruz kalma nedeniyle Batı tonal müziğinden büyük ölçüde farklıdır.
2000 yılında yayınlanan bir araştırma için, Sámi bölgelerinden, Finlandiya’dan ve Avrupa’nın geri kalanından (ikincisi yoik şarkı söylemeye aşina olmayan çeşitli ülkelerden gelen) müzisyenlerden daha önce hiç duymadıkları yoik alıntılarını dinlemeleri istendi. Daha sonra, kasıtlı olarak dışarıda bırakılan şarkıdaki bir sonraki notayı söylemeleri istendi. İlginç bir şekilde, verilerin dağılımı gruplar arasında büyük farklılıklar gösteriyordu; tüm katılımcılar aynı yanıtı vermedi, ancak her gruptaki bazı notlar diğerlerinden daha yaygındı. Şarkıdaki bir sonraki notayı en doğru şekilde tahmin edenler Sámi müzisyenleriydi, ardından Sámi müziğine Avrupa’nın başka yerlerinden daha fazla maruz kalan Finli müzisyenler geldi.
Bu bizi, kültürleşme olarak bilinen bir süreç olan kültürleri nasıl öğrendiğimize getiriyor. Örneğin, müzik zamanı farklı şekillerde bölünebilir. Batı müziği gelenekleri genellikle dört zamanlı imzalar (klasik rock ‘n’ roll’da sıklıkla duyulduğu gibi) veya üç zamanlı imzalar (valslerde duyulduğu gibi) kullanır. Bununla birlikte, diğer kültürler, Batı müzik teorisinin asimetrik ölçü olarak adlandırdığı şeyi kullanır. Örneğin Balkan müziği, dokuzlu veya yedili imzalar gibi asimetrik ölçülerle tanınır.
2010 yılında yapılan bir araştırma, yetişkinler arasında çarpıcı bir şekilde benzer bir etki buldu bu durumda, ritim için değil, perde için. Bu deneyler, müziğe pasif maruz kalmanın, resmi olarak kültürleşme süreci olarak bilinen belirli bir kültürün belirli müzik kalıplarını öğrenmemize yardımcı olabileceğini gösteriyor.