This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
B Ü T Ü N Y A P I T L A R I R O M A N
KURK MANTOLU MADONNA Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğdu, 2 Nisan 1948'de Kırklareli'nde öldü. İstanbul İlköğretmen Okulu'nu bitiren Sabahattin Ali, Yozgat'ta bir yıl öğretmenlikten sonra, 1928 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nca Almanya'ya gönderildi. 1930'da döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara ortaokullarında Almanca öğretmenliği, Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde memurluk ve Devlet Konservatuvarı'nda dramaturgluk yaptı. 1945'te Bakanlık emrine alındı, İstanbul'da Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkardı. 1948'de bir yazısı yüzünden tutuklandı, üç ay kadar hapis yattı. Sürekli izlendiği için yurtdışına kaçmak istedi, ancak Kırklareli dolaylarında bir kaçakçı tarafından öldürüldüğü iddia edildi. Şiirler, hikâyeler, romanlar yazdı, çeviriler yaptı. İlk yazıları Balıkesir'de Irmak dergisinde çıkmıştı (1925/26). Sabahattin Ali 1930'lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmişti. Öykülerinde; tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatan Ali, insanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı. Öykü kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Sırça Köşk (1947). Halk şiirinden esinlenerek yazdığı şiirlerini Dağlar ve Rüzgâr'da toplamıştı (1934). Sabahattin Ali, romanlarında da insanın ruhuna ayna tuttu ve gerçeğe bu aynadan baktı. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Ma-donna (1943) adlı romanlarında, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağladı. Sağlığında yayımlanmış dokuz kitabına, Varlık dergisinde tefrika edilen Esirler (1936) oyunu da eklenince on kitabı, yedi ciltlik bir külliyat halinde Varlık Yayınları arasında tekrar basılmıştı (1965/66). Bütün Eserleri önce Bilgi Yayınevi'nde, sonra Cem Yayınevi'nde yeniden basıldı. Bu arada Hikmet Altınkay-nak'ın Sabahattin Ali-Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1987) derlemesi de adı geçen dizide çıktı. Yazar üzerine incelemeler arasında Kemal Sülker'in Sabahattin Ali Dosyası (1968), Asım Bezirci'nin Sabahattin Ali/Hayatı, Hikâyeleri, Romanları (1974), Kemal Bayram'm Sabahattin Ali Olayı (1978), Filiz Ali Laslo ile Atilla Özkırımlı'nın Sabahattin Ali (1979), Reşit M. Ertüzün'ün Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985), Filiz Ali'nin "Filiz Hiç Üzülmesin" (1996), Ramazan
Korkmaz'ın Sabahattin Ali (1997) adlı kitapları ve Almanya'da yayımlanan Elisabeth Siedel'in Sabahattin Ali Mystiker und Sozialist adlı çalışması sayılabilir.
kitapları: Bütün Öyküleri I (1997) Bütün Öyküleri II (1997) içimizdeki Şeytan (199 8) Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1998) Kuyuçaklı Yusuf (1999) Bütün Şiirleri (1999) Çakıcı'nın İlk Kurşunu (2002) .Sabahattin Ali'nin YKYdeki öteki.
SABAHATTİN ALI Kürk Mantolu Madonna ROMAN ODO İSTANB UL .
Eylül 2004 ISBN 975-363-802-7 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A..967 Edebiyat . Baskı: Remzi Kitabevi. aracılığıyla alınmıştır. 1943 YKY'de 1.Ş. Yapı Kredi Kültür Merkezi İstiklal Caddesi No. 285 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: (0 212) 2 52 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 29 3 07 23 .250 Kürk Mantolu Madonna / Sabahattin Ali Genel Tasarım: Faruk Ulay — Kapak Tasarımı: Nahide Dikel Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1. Şubat 1998 15.Yapı Kredi Yayınlan . Baskı: İstanbul. 1997 Bu kitabın telif haklan Onk Ajans Ltd.Ş. Baskı: istanbul. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. Şti.
bu sığ değerlendirmeyi çok aşmakta. onu modern edebiyatımızın kolayca etiketlendirile-meyecek öncü yazarlarından biri olarak. ikincil bir "misyon" olarak kabul eden böylesi önyargılı bir yaklaşımla. diğerini Sait Fa-ik'in temsil ettiği iki farklı -neredeyse karşıt.Önsöz Sabahattin Ali'nin talihsizliklerle örülü yaşamı. Türk öykü edebiyatının iki karşıt eğiliminin temsilcileri olarak tanınmış ve tanıtılmıştır. pek tabii ki her ikisi de gerçek ve güçlü edebiyatçı kimlikleriyle. yalnızca Sabahattin Ali ile Sait Faik değil. Bu yaklaşım Sait Faik'i "bireyci". oldukça kaba ve şematik bir yaklaşımla.çizgi üzerinde görme ve öyle değerlendirme eğilimi de. birini Sabahattin Ali'nin. sanatçı ruhunun tutkulu derinlikleri ile ülke gerçeklikleri karşısındaki toplumsal bilinci arasında kimi zaman kurabildiği uyumlu denge. çeşitli yönleriyle bugün yeniden. hep Sait Faik ile birlikte. Çağdaş öykü edebiyatımızın 50'li yıllardan bu yana ürün veren ustalarını da. aynı sığ yaklaşımın bir sonucu olarak görülebilir. yeni bir edebiyat merceği altında incelenmeye değer kılmaktadır. hatta yapıtlarından çıkarılabilecek pek çok örnekle neredeyse geçersiz ve anlamsız kılmaktadırlar. 5 . edebiyatı edebiyat dışı alanların hizmetinde. gizemli yönleri hala tam aydmlatılamamış trajik ölümü. hiçbir gerçek yazar gereği gibi değerlendirilemez. kimi zaman da bireyin iç dünyasına eğilen şikayetçi. karamsar ve melankolik bir ruhun patlamaları şeklinde kendini gösteren iç derinliği. Sabahattin Ali'yi "toplumcu" etiketleriyle özetlemekte. Şimdiye dek çoğunlukla. Kuşkusuz.
atmosferi ve yarattığı etki ile. Kuyucaklı Yusuf (1937) ve İçimizdeki Şeytan (1940) ile birlikte. Sabahattin Ali'nin yüzeysel olarak "toplumcu yazar" etiketiyle özetlenmesinin te-melsizliğini gösteren güçlü bir örnektir. öykü dalının yanısıra inceleme ve eleştiri dalında da özendirici olabilseydi.çağrışımlarını taşımaktadır. Eserlerinde bu bilincin yansımalarına elbette rastlanmaktadır. Yazarın Berlin'de geçirdiği iki yıllık (1928-30) öğrencilik döneminin esinlemiş olabileceği bu uzun öykünün ilk çeyreğinde. İkinci Dünya Savaşı'nı önceleyen yıllarda yaşanmış tutkulu ve marazi bir aşkı eksen almakta. Ama yazar olarak. Türk edebiyat ortamından bu olanağı da esirgedi. yaşadığı ve edebi eğilimler üzerinde etkisini sürdürdüğü dönemin. roman ya da uzun hikaye. Eserlerinin yeniden yayımlanması. edebi kişiliğine karşı haksızlık olacaktır. Kültür ve sanat alanlarında 80'li yıllarda başlayan ve giderek tırmanan vurdumduymazlık. Belki. belki bugün bu değerli yazarımızı bize yeni bir ışık altında gösterecek ilginç çalışmalar derlenebilecekti.Romanlarından çok öyküleriyle tanınmış olan Sabahattin Ali adına. Ama kurgu ve yapı olarak hikayelerinden farklı olan bu eser. Seçici kurul üyelerinden biri olarak katılımcıların ürünlerini değerlendirme fırsatı bulduğum bu ödül. yaşamının çileli macerasını belirleyen yazgısı ile olsun. Roman. yeni bir işe giren bir küçük memurun. Evet. -kendisinin de yaptığı gibi— Kürk Mantolu Madonna'ya uzun hikaye (novella) demek daha doğru olur. ailesi tarafından 1980'li yılların başında kurulmuş olan ödül kurumu ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. sınırları kalın çizgilerle belirlenmiş bir akımı içerisine hapsedilmesi ve orada tutulması. memuriyet yaşamının küçük ve dar dünyasını ve karşılaştığı hiç de ilginç biri gibi görünmeyen bir başka küçük memuru -Raif efen6 . kendini. ondokuzuncu yüzyıl Rus anlatı edebiyatının -özellikle de Dostoyevski ve Gogol'ün. bu edebiyatımız için gerçek bir kazanç olacaktır. Kürk Mantolu Madonna (1943). elbette toplumcudur. yeni bir okur kuşağı için Sabahattin Ali'nin yeniden keşfedilmesi olanağını yaratabilirse. o dünyaya ve hayata bakışı ile olsun. Sabahattin Ali'nin roman türündeki eserlerindendir.
Yazarı da etkilemiş olduğunu düşünebileceğimiz esin kaynağına ilişkin bir ipucunu Raif efendinin defterindeki şu satırlarda bulabiliriz sanıyorum: "Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. böyle bir aptalı sevmenin hicabıyla. bir Rus öyküsünden fırlamışa benzeyen ve o öykülerdeki anlaşılmaz hummalı hastalıklardan biriyle ölüm döşeğine sürüklenen Raif efendinin siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi. Turgenyef'in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu.tanıttığı neredeyse bütünden bağımsız gibi görünen bölüm yer almakta. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. müthiş iptilasının 7 . hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?'" cümleleriyle tanıtıyor. on yıl öncesine dönerek. biraz i dünyadan uzak. Romanın esas gövdesini oluşturan ikinci bölüm ise. bu anlatıcının. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. tamı tamına böyle biri olduğu izlenimini ediniyoruz. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. anlatıcının kendisinin de.d iyi. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Daha ilk satırlarda. 20 Haziran 1933 tarihini atarak başladığı bu defterde Raif efendi. İlk 60 sayfalık bölümde. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. Berlin'de bir resim galerisinde rastladığı bir kürk mantolu kadın portresinin ruhunda ateşlediği tutkuyu ve o portrenin ressamı ve modeli olan gizemli kadınla yaşadıklarını hikaye ediyor. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. Hatta pek alelade. hiç de sık rastlanmayan özellikleriyle Türk romanının çok özgün bir karakteri olan Raif efendiyi okura: ""Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. hiçbir hususiyeti olmayan. Raif efendinin saf yüzü. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: 'Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık.
en kuvvetli. İlk basımı 1943 yılında yapılmış olan bu kitabı. gerçek edebiyat zevkini ancak. yalın.kurbanı olup gidiyordu. Halit Ziya'lardan Sabahattin Ali'lere. yazara ve okura saygısından ötürü kutlamak isterim. Füsun Akatlı Şubat 2002 8 . ama yine de anlatının özünü yansıtmaya çok elverişli görünen şiirli bir dille. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. dünden bugüne düşen ışığın kaynaklarına ilgi göstermeleri kendi kazançları olacaktır. sürükleyici bir 'tahkiye' ile kaleme alınmış olan bu defter. onlardan günümüze uzanan. Genç okurların da. Türk anlatı edebiyatının küçük ve zarif bir mücevheri gibidir. edebiyata. dilinde ve anlatımında bir sadeleştirmeye gitmek gibi bir edebiyat barbarlığından kaçınan yayınevini. Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın dil zenginliği ve lezzeti taşıyan bu yapıtlarını "aslından" okumakla tadabileceklerinin bilincinde olmaları." Süslerden uzak. en derin. altmış yıl sonrasının okuruna sunarken. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. içinden geçenleri söyleyememek.
KURK MANTOLU MADONNA .
Hatta pek alelade. hiçbir hususiyeti olmayan. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. Bu âlemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde. onların da birer kafaları. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. bunun içinde. muhakkak ki. Benim de Raif efendiyi daha yakından tanımam sadece bir tesadüf eseridir. en basit bir beşer tecessüsü ile. biraz dünyadan uzak. bu meçhul âlemi merak etsek. isteseler de istemeseler de işlemeye mahkûm birer dimağları bulunduğunu. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım.Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç âlemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: "Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz. dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?" Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. Raif efendinin saf yüzü. 11 .
herhangi bir inşaattan dönen ve parça parça elbiselerinin içinde sessiz ve biraz kam* Geçici. yaz aylarını sürünmeden geçirmemi temin etti. akşamüstü.Bir bankadaki küçük memuriyetimden çıkarıldıktan sonra -neden çıkarıldığımı hâlâ bilemiyorum. Beş on kuruş param.. tezgâhtarlık için müracaat ettiğim mağazalardan ret cevabı alınca yeis içinde gece yarılarına kadar dolaşıyordum. ** iyimser. Birkaç tanıdık tarafından ara sıra davet edildiğim içki sofralarında dahi vaziyetimin ümitsizliğini unutamıyordum. "Vaziyetin nasıl?" diye sordukları zaman. bana sadece tasarruf için dediler. İnsanlara ne kadar çok muhtaç olursam onlardan kaçmak ihtiyacım da o kadar artıyordu. arkadaşlardan habersiz olarak.Ankara'da uzun müddet iş aradım. Bir gün. toz mudur. akasya ağaçlarının ve çam fidanlarının üzerinde yükselen ve buğu mudur. Evvelce bana iş bulmaları için müracaat ettiğim ve hiç de fena muamele görmediğim bazı tanıdıklara sokakta rastladığım zaman başımı önüme eğip hızla geçiyordum. ne olduğu belli olmayan duman. fakat yaklaşan kış. acemi bir gülümseme ile: "Fena değil. İşin garibi. fakat haftasına yerime adam aldılar. arkadaş odalarında. Halkevinin camlarından aksederek beyaz mermer binayı kan rengi deliklere boğan güneş. sıkıntımın arttığı ve ihtiyaçlarımın beni bugünden yarma çıkarması bile imkânsız hale geldiği nispette. istasyonla Sergievi arasındaki tenha yolda ağır ağır yürüyor. Tek tük muvakkat* işler buluyorum!" diye cevap veriyor ve hemen kaçıyordum.. sedir üzerinde yatmanın sonu gelmesini icap ettiriyordu. Ankara'nın harikulade sonbaharını doya doya içime çekerek ruhumda nikbin** bir hava yaratmak istiyordum. benim de çekingenliğim. evvelce bana yemek yedirmelerini serbestçe rica ettiğim ve sıkılmadan ödünç para aldığım arkadaşlarıma karşı bile değişmiştim. 12 . mahcupluğum artıyordu. Bir hafta sonra bitecek olan lokanta karnesini yenileyecek kadar bile param kalmamıştı. Sonu çıkmayacağını bile bile girdiğim birçok kabul imtihanlarının hakikaten sonu çıkmayınca nedense gene üzülüyor.
Makine vesaire komisyonculuğu yapan. evine davet ettiğine pişman olmamış olmalı ki. beni çağırıyordu. bize gidelim!" Cevabımı beklemeden bana yanında yer açtı. "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. ayrıldım!" dedim. İşsiz zamanımda kendisine müracaat etmeyişim de hemen hemen bunun içindi: İş bulmasını rica etmeye değil de. Sokuldum. Şu halde bana da yapacak başka bir şey kalmıyordu. "Hayır. Sık sık görüştüğüm Hamdi'yi. başını uzatmış. "Hiç. çalıştığı şirketin bazı fabrikalarını dolaşmaktan geliyordu: "Geleceğimi eve telgrafla bildirmiştim. Yolda anlattığına göre. Güldüm. üstünde yer yer otomobil lastiği izleri uzanan asfalt. geziniyorum!" "Gel. Tam bu sırada yanımdan hızla bir otomobil geçti. Her şey. kapısı açıldı. herhalde hazırlık yapmışlardır. mektep arkadaşlarımdan Hamdi. "Hep bankada mısın?" diye sordu. para yardımı yapmasını istemeye geldim zanneder diye çekinmiştim. kılık kıyafetime baktı. Yoksa seni davet etmeye cesaret edemezdim!" dedi. her şeyi olduğu gibi kabul etmekteydi. bankadan ayrıldığımdan beri görmemiştim. Bunların hepsi mevcudiyetlerinden memnun görünüyorlardı.. aynı zamanda orman ve kereste işleriyle uğraşan bir şirkette müdür muavini olduğunu ve oldukça iyi bir para aldığını biliyordum.. Nitekim araba beş on adım gittikten sonra durdu.bur yürüyen ameleler. Başımı çevirip baktığım zaman camın arkasındaki çehreyi tanıdığımı zannettim. elini dostça bir tebessümle omzuma vurarak: 13 . Hayret etti: "Nereye girdin?" İstemeye istemeye cevap verdim: "Açıktayım!" Beni baştan aşağı bir süzdü.
kalkıp. Küçük. Sadece. Ne yapacağımı bilmediğim için onlardan birini aldım. fakat cana yakın bir karısı vardı. Fakat bu sırada beyaz önlüklü. oturun!" demek geçti. hiç ses çıkarmadan kahve getirdi. Fakat sonra buna lüzum görmeyerek yavaşça dışarı süzüldü. fakat şirin bir evde oturuyordu. ne yapacağımı bilmeden. Hamdi'ye kızmak ve gücenmek aklıma bile gelmedi. Hiç çekinmeden yanımda öpüştüler. karşısındakinin sözünü yarıda kesip rastgele manasız bir şey sormak ve bunu gayet tabii olarak. Sonra. Üzeri sırma çiçekli lacivert koltuklardan birine oturdum. Halinden memnun ve kendinden emin görünüyordu. yamalı siyah ço-raplarıyla. Bir müddet düşündü. yirmi beş kuruşluk birkaç romanla moda mecmuaları vardı. Galiba zihninden "Buyurun. kimseye haber vermeden gitmeyi ve bu sıkıntılı vaziyetten kurtulmayı düşündüm. Bütün bunlarla son günlerde o kadar çok karşılaşmıştım ki. kenarda. başörtülü. Bir sigara iskemlesinin altına dizilmiş bulunan birkaç albüm."Bu akşam konuşup bir çare buluruz. Duvarlarda aile ve artist fotoğrafları. hatta bu gibi kaidelere fazlaca dikkat eden ve hayattaki muvaffakiyetinin bir kısmını da bu dikkatine borçlu olan Hamdi' nin beni böyle ortada bırakı-vermesinin sebebini düşündüm. Biraz çirkin. o zamana kadar "siz" diye hitap ettikleri dostlarına birdenbire ahbapça "sen" diyecek kadar alçakgönüllü ve babacan oluvermek. etrafıma baktım. yaşlı bir köylü kadın. hanıma ait olduğu anlaşılan bir kitap rafında. Demek artık tanıdıklara yardım lüksünü bile yapacak hale gelmişti. aldırma!" dedi. daha açmadan Hamdi kapıda göründü. Her zaman ihmalkâr olmayan. Hamdi beni yalnız bırakarak yıkanmaya gitti.. hatta çok kere şefkat ve merhamet dolu bir tebessümle birlikte yapmak. Gıpta ettim.arkadaşlarına karşı gösterdikleri bu biraz da şuurlu dalgınlıktı. misafir odasının ortasında dikilip kaldım. misafirler tarafından bir hayli hırpalanmışa benziyordu.. Bir eliyle ıs14 . Beni karısına tanıtmadığı için. Mühimce mevkilere geçen adamların esaslı âdetlerinden biri de galiba eski -ve kendilerinden geri kalmış. Karısı da kapının yanında duruyor ve belli etmeden beni süzüyordu.
Kendisine cevap verilebileceğini. Hamdi de bana aynı hislerle hitap eder gibiydi: "Yazı filan yazıyor musun?" dedi. yahut da.lak saçlarını tarıyor. Erkenden gel.. hayatta bir müddet beraber yürüdüğümüz insanların başına bir felaket geldiğini... pek ahmakça olduğunu adamakıllı hissettiğim bir gülümseme ile hayran hayran ona bakıyor ve bu halimle kendisine daha çok cesaret veriyordum. anlat!" diye sordu.. Şiir. eriştiği mertebeleri gösterebildiğine. herhangi bir sıkıntıya düştüklerini görünce bu belaları kendi başımızdan savmış gibi ferahlık duyar ve o zavallılara. "Bakalım. sanki bize de gelebilecek belaları kendi üstlerine çektikleri için. ötekiyle açık yakalı beyaz frenk gömleğinin düğmelerini ilikliyordu. beni gör!" Bunları söylerken mektepte kendisinin de ileri gelen tembellerden olduğunu tamamen unutmuşa benziyordu. "Hiç!.. hemen doğruldum ve elimi uzatarak: 15 . bunun ehemmiyeti yok. Söyledim ya!. İhtimal. benim gibi olmadığına seviniyordu. Yerinden kalkar gibi bir hareket yaptı. münakaşa edilebileceğini asla aklına getirmeden. "E. "Yarın sabah bana uğra" diyordu. O "Bırak böyle şeyleri canım!" diyerek pratik hayatın muvaffakiyetlerinden. pek çalışkan değildin ama. bilirim... "Ara sıra. Sen zeki çocuksundur. edebiyat gibi boş şeylerin mektep sıralarından sonra ancak zararlı olabileceğinden bahsetti. Hayat ve zaruretler insana birçok şeyler öğretir.. bir şeyler düşünürüz. hikâye!" "Bir faydası oluyor mu bari?" Gene güldüm. benim halimi düşünerek. Yahut da." Bana rast geldiğinden memnun görünüyordu. Unutma. nasılsın bakalım. küçük bir çocuğa nasihat verir gibi konuşuyor ve bu cesareti hayattaki muvaffakiyetinden aldığını tavırlarıyla göstermekten de hiç çekinmiyordu. Yüzümde. alaka ve merhamet göstermek isteriz. Nedense. bunu burada yüzüne vuramayacağımdan emin olduğu için pervazsızca konuşuyordu.
nedense. "Olur. Halbuki dün akşam evinden çıktığım sırada buna hiç niyetim yoktu. Şimdi onun karşısında hakikaten amirim. sokak lambaları yanmıştı. Ama sen bilirsin!" Beni yemeğe çağırdığını unutmuştum. 16 . Ertesi gün. bir şey yaparız!" gibi her müracaat ettiğim hayır sahibinden dinlemeye alıştığım beylik sözlerle beni uğurlamış-tı. Buna rağmen gittim. Elini sıkmaya cesaret edemeden iskemleye iliştim. Ham-di'nin yanına girdiğim zaman yüzümde gene o dünkü ahmakça tebessümün bulunduğunu hissettim ve kendime daha çok kızdım. olur. Hava. haydi bakalım. sen yarın bana uğra! Üzülme canım!" diyerek sırtımı okşadı. bir şey düşünürüz."Bana müsaade!" dedim. "Bakalım. Hamdi önünde serili duran bir sürü kâğıt ve içeri girip çıkan bir sürü memurla meşguldü. belirgin. Adeta nefsime: "Dün akşam ses çıkarmadan dinledin ve onun sana karşı velinimet tavrı takınmasına razı oldun ya. öğleye doğru Hamdi'nin şirketine gittim. Ağır ağır yürüdüm. Dışarı çıktığım zaman ortalık adamakıllı kararmış. Kapıya kadar geldim. "Neden canım. Hademe beni evvela küçük bir odaya alıp bekletti. Bana başıyla bir iskemle gösterdi ve işine bakmakta devam etti.. bana fevkalade temiz ve ferahlatıcı geldi. Dün akşam beni yolda otomobiline alan mektep arkadaşımla. biraz tozla karışık da olsa. ** Hakarete uğramış. Fakat o tamamen unutmuş görünüyordu. Bu anda hatırladım. daha erken. kendimi tezlil edilmiş** görmek arzusu vardı. Derin bir nefes aldım. hatta velinimetimmiş gibi bir şaşkınlık duyuyor ve bu kadar alçalan benliğime bu muameleyi cidden layık görüyordum. bunu sonuna kadar götürmeli. Şapkamı alırken: "Hanımefendiye hürmetler!" dedim.. * Açık. Zaten sarih* bir vâitte de bulunmamıştı. İçimde bir ümitten ziyade. sen buna layıksın!" demek istiyordum.
buna rağmen onun bana dair.. Boş zamanlarında içeride oturur. Sonra. Dün akşamdan beri ne Hamdi... sadece burada bulunuşumaydı. ikimiz de bu değişikliği olduğu gibi kabul ediyor ve tabii buluyorduk. benim ona dair öğrendiğimiz bazı şeyler. nerede iş arayacağı17 . yalnız mevkiinin icaplarını yaptığını ve bunun da belki hakikaten lüzumlu olabileceğini düşündüm.. Sonra ağır ağır. bazı küçük ve teferruata ait şeyler bizi ayrı istikametlere alıp götürmüşlerdi. kendi işlerine bakarsın. Muvaffakiyetler!" Koltuğundan kalkmadan elini uzattı. kendime de değil.. Yüzünde.. Odanın tenhalaştığı bir anda arkadaşım başını kaldırarak: "Sana bir iş buldum!" dedi. ne kadar boş ve bilhassa asıl insanlıkla ne kadar az alakası olan şeylerdi. Tekrar durdum. Fakat dışarı çıkınca koridorda bir müddet durakladım ve bana tarif ettiği odaya gitmekle burayı bırakıp çıkmak arasında bir hayli tereddüt ettim. aramızda ne kadar büyük bir mesele hâsıl olmuştu! insanlar arasındaki münasebetleri tanzim eden amiller ne kadar gülünç.. Hadi bakalım!.. bana iyilik ettiği için. Niçin bırakıp gidemiyordum? Kırk lira aylığı mı feda edemiyordum? Yoksa Hamdi'ye karşı ayıp bir harekette bulunmuş olmaktan mı çekmiyordum? Hayır! Aylardan beri süren işsizlik.. Onun aslında hiç de fena bir insan olmadığını. birkaç adım yürüyerek ilk rast geldiğim hademeye mütercim Raif efendinin odasını sordum. tayinini yapacağız. başım önümde. Fakat sana şimdilik pek fazla veremeyeceğiz: Kırk elli lira.. samimi bir memnuniyet vardı.. İstediğin kadar şiir yaz.on iki saatten biraz fazla bir zaman içinde. Yorucu bir şey değil. Adam eliyle gayri muayyen bir kapıyı gösterdi ve geçti... Sokuldum ve teşekkür ettim. İleride tabii artar. Bazı bankalarda ve bilhassa kendi bankamızda işlerimizi takip edeceksin.. yüzüme o cesur ve manalı gözlerini dikerek ilave etti: "Yani bir iş icat ettim. İşin asıl garip tarafı. ne de ben hakikatte değişmiş değildik.. ne kadar dıştan. buradan çıkınca nereye gideceğimi.. Adeta şirketle bankalar arasında irtibat memuru gibi bir şey. neysek gene oyduk. Benim kızgınlığım Hamdi'ye değil. Ben müdürle konuştum.
mı bilmemek... Ve artık tamamıyla pençesine düşmüş olduğum bir cesaretsizlik... İşte beni o loş koridorda tutan ve oradan geçecek olan diğer hademeyi beklemeye sevk eden bunlardı. Nihayet rastgele bir kapıyı araladım ve içeride Raif efendiyi gördüm. Onu evvelden tanımıyordum. Buna rağmen, masasının başına eğilmiş gördüğüm bu adamın başkası olamayacağını derhal hissettim. Sonradan bu kanaatin nereden geldiğini düşündüm. Hamdi bana: "Bizim Almanca mütercimi Raif efen-; dinin odasına senin için bir masa koydurdum, kendisi sessiz sedasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz" demişti. Sonra herkese bay, bayan denildiği bu sıralarda ondan hâlâ efendi diye bahsediyordu. İhtimal bu tariflerin kafamda yarattığı hayal orada gördüğüm kır saçlı, bağa gözlüklü, tıraşı uzamış adama pek benzediği için hiç çekinmeden içeri girmiş, başını kaldırıp dalgın gözlerle bana bakan zata: "Raif efendi sizsiniz, değil mi?" diye sormuştum. Karşımdaki bir müddet beni süzdü. Sonra hafif ve adeta korkak bir sesle: "Evet, benim! Siz de galiba bize gelen memursunuz. Biraz evvel masanızı hazırladılar. Buyurunuz, hoş geldiniz!" dedi. İskemleye geçip oturdum. Masanın üzerindeki soluk mürekkep lekelerini, çizgileri seyretmeye başladım. Bir yabancı ile karşı karşıya oturulduğu zaman âdet olduğu üzere oda arkadaşımı gizliden gizliye tetkik etmek, kaçamak bakışlarla hakkında ilk -ve tabii yanlışkanaatler edinmek istiyordum. Fakat onun bu arzuyu hiç hissetmediğini ve başını tekrar önündeki işe eğerek ben odada yokmuşum gibi meşgul olduğunu gördüm. Öğleye kadar bu hal devam etti. Ben artık gözlerimi pervasızca karşımdakine dikmiştim. Kısa kesilmiş saçlarının tepesi açılmaya başlamıştı. Küçük kulaklarının altından gerdanına doğru birçok kırışıklar uzanıyordu. Uzun ve ince parmaklı ellerini önündeki kâğıtlar arasında gezdiriyor ve sıkıntı çekmeden tercüme yapıyordu. Ara sıra, bulamadığı bir kelimeyi düşünür gibi gözlerini kaldırıyor ve bakışlarımız karşılaşınca yüzünde gülümsemeye benzer bir hareket oluyordu. Yandan ve tepeden bakınca hayli yaşlı göründüğü halde çehresinin, hele böyle gü18
lüşme anlarında, insana hayret verecek kadar saf ve çocukça bir ifadesi vardı. Sarı ve altları kırpılmış bıyıkları bu ifadeyi daha çok kuvvetlendiriyordu. Öğle üzeri yemeğe giderken, onun yerinden kımıldanmadığını, masasının gözlerinden birini açarak önüne kâğıda sarılmış bir ekmek ve bir küçük sefertası gözü çıkardığını gördüm. "Afiyet olsun!" diyerek odayı terk ettim. Günlerce aynı odada karşı karşıya oturduğumuz halde hemen hemen hiçbir şey konuşmadık. Başka servislerdeki memurlardan birçoğuyla tanışmış, hatta akşamüzeri beraber çıkarak bir kahvede tavla oynamaya bile başlamıştık. Bunlardan öğrendiğime göre, Raif efendi müessesenin en eski memurla-rındandı. Daha bu şirket kurulmadan evvel, şimdi bizim bağlı olduğumuz bankanın mütercimiymiş, oraya ne zaman geldiğini kimse hatırlamıyordu. Başında oldukça kalabalık bir aile bulunduğu, aldığı ücretle ancak geçinebildiği söyleniyordu. Bu arada kıdemli olduğu halde, şuna buna bol bol para savuran şirketin, onun ücretini neden artırmadığını sorunca, genç memurlar gülerek: "Hımbılın biridir de ondan. Doğru dürüst lisan bildiği bile şüpheli!" diyorlardı. Halbuki Almancayı gayet iyi bildiğini ve yaptığı tercümelerin pek doğru ve güzel olduğunu sonradan öğrendim. Yugoslavya'nın Susak limanı üzerinden gelecek dişbudak ve köknar kerestelerinin evsafına veya travers delme makinelerinin işleme tarzına ve yedek parçalarına dair bir mektubu kolayca tercüme ediyor, Türkçeden Almanca-ya çevirdiği şartname ve mukavelenameleri şirket müdürü hiç tereddüt etmeden yerlerine yolluyordu. Boş kaldığı zamanlarda masanın gözünü açıp, oradan dışarıya çıkarmadan, dalgın dalgın kitap okuduğunu görmüş ve bir gün: "Nedir o, Raif bey?" diye sormuştum. Sanki bir kabahat yaparken yakalamışım gibi kızarmış, kekeleyerek: "Hiç... Almanca bir roman!" demiş ve hemen çekmeyi kapatmıştı. Buna rağmen şirkette hiç kimse onun bir ecnebi dili bileceğine ihtimal vermiyordu. Belki de hakları vardı, çünkü hal ve tavrında hiç de lisan bilen bir insan kılığı yoktu. Konuşurken ağzından yabancı bir kelime çıktı-C,ı, herhangi bir zaman dil bildiğinden bahsettiği duyulmamış; 19
elinde veya cebinde ecnebi gazete ve mecmuaları görülmemişti. Hulasa, bütün varlıklarıyla: "Biz Frenkçe biliriz!" diye haykıran insanlara benzer bir tarafı yoktu. Bilgisine dayanarak maaşının artırılmasını istemeyişi, başka ve bol ücretli işler aramayı-şı da, hakkındaki bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Sabahları tam vaktinde geliyor, öğle yemeğini odasında yiyor, akşamları, ufak tefek alışverişlerini yaptıktan sonra hemen evine gidiyordu. Birkaç kere teklif ettiğim halde kahveye gelmeye razı olmadı. "Evde beklerler!" dedi. Mesut bir aile babası, diye düşündüm, bir an evvel çoluğuna, çocuğuna kavuşmaya can atıyor. Sonradan hiç de böyle olmadığını gördüm, fakat bunlardan daha ileride bahsedeceğim. Onun bu devamlılığı ve çalışkanlığı, dairede horlanmasına mâni olmuyordu. Bizim Hamdi, Raif efendinin tercümelerinde küçük bir daktilo hatası bulsa, hemen zavallı adamı çağırıyor, bazan da bizim odaya kadar gelerek haşlıyordu. Diğer memurlara karşı daima daha ihtiyatlı olan ve her biri bir türlü iltimasa dayanan bu gençlerden fena bir mukabele görmekten çekinen arkadaşımın, kendisine asla mukabeleye cesaret edemeyeceğini bildiği Raif efendiyi bu kadar hırpalaması, birkaç saat geciken bir tercüme için kıpkırmızı kesilerek bütün binaya duyuracak şekilde bağırması gayet kolay anlaşılabilirdi: İnsanları, kendi cinslerinden biri üzerinde kudret ve salahiyetlerini denemek kadar tatlı sarhoş eden ne vardır? Hele bunu yapmak fırsatı, birtakım ince hesaplar dolayısıyla, ancak muayyen bazı kimselere karşı kendini gösterirse. Raif efendi, ara sıra hastalanır ve daireye gelemezdi. Bunlar çok kere ehemmiyetsiz soğuk algınlıklarıydı. Fakat senelerce evvel geçirdiğini söylediği bir zatülcenp onu fazla ihtiyatlı yapmıştı. Ufak bir nezlede hemen evine kapanıyor, dışarı çıktığı zaman kat kat yün fanilalar giyiyor, dairede bulunduğu zamanlar asla pencere açtırmıyor ve akşamüzerleri boynuna, kulaklarına atkılar dolayıp, kaim fakat biraz yıpranmış paltosunun yakasını iyice kaldırmadan gitmiyordu. Hasta zamanlarında da işini ihmal etmezdi. Tercüme edilecek yazılar bir odacı ile evine gönderilir ve birkaç saat sonra aldırılırdı. Buna rağmen müdürün ve bizim Hamdi'nin Raif efendiye karşı muamelele20
artık ben de Raif efendiden sıkılmaya başlamıştım. Hâlâ Macar şirketinden gelen mektubun tercümesini getirmediniz!" diye bağırmıştı. Bununla beraber. Bir gün gene.rinde: "Bak. Öteki. sırf daktiloların Raif efendiye ehemmiyet vermemeleri yüzünden geç kalmış olan bir tercüme için Hamel i. iskemlesinden süratle doğrularak: 21 . en haksız ithamlarına hep aynı sakin ve ifadesiz bakışla mukabele ediyor. gideceğim. bizim odaya kadar gelmiş. dedim. tercüme yapan veya çekmesinin gözündeki "Almanca romanını" okuyan bu adamın sahiden manasız ve sıkıcı bir mahluk olduğuna kanaat getirmiştim. Amirlerinin en yersiz. bu kadar sessiz ve alakasız bir insanın içinde. hastalıklı haline rağmen atmıyoruz!" demek isteyen bir şey vardı. birkaç gün yokluktan sonra her gelişinde adamcağızı: "Nasıl? İnşallah artık bitti ya?" diye iğneli geçmiş olsunlarla karşılarlardı. Kendisinin herhangi bir şekilde heyecanlandığını şimdiye kadar gören yoktu. işlerini görüyor. Bunu ikide birde yüzüne vurmaktan da çekinmezler. yaptığı tercümeleri daktiloya verir ve alırken hep aynı manasız tebessümle rica ve teşekkürde bulunuyordu. Şirkette pek fazla oturduğum yoktu. Ruhunda herhangi bir şeyler olan bir kimsenin bunları ifade etmek arzusuna mukavemet edemeyeceğini düşünüyor. hastalık zamanları yegâne değişiklikti. oldukça sert bir sesle: "Daha ne kadar bekleyeceğiz? Size acele işim var. anlayamadığım bir itiyatla birtakım kitaplar okuyor ve akşamları alışverişini yapıp evine dönüyordu. İhtimal. o oldum olası böyle yaşamaktaydı. ara sıra bu evrakı tanzim edip müdüre veya müdür muavinine izahat vermek için masamın başına geçiyordum. Elimde bir evrak çantasıyla bankaları ve siparişlerini kabul ettiğimiz devlet dairelerini dolaşıyor. Arkadaşların anlattığına göre. seni şu mızmız. nebatlarınkinden pek de farklı olmayan bir hayat bulunduğunu tahmin ediyordum: Bir makine gibi buraya geliyor. birbirine tıpkı tıpkısına benzeyen bu bir sürü günlerin ve hatta senelerin içinde. Buna rağmen karşımdaki masada canlı olduğundan şüphe ettirecek kadar hareketsiz oturan.
ikide birde durup gözlerini küçülterek. herhangi bir şeyle meşgul olması değildi. karaladığı kâğıdı uzun uzun seyretti. Meraktan yerimde duramıyordum. Fakat bu hareketi. önüne bakıyordu. Ben gözlerimi hiç ayırmadan ona bakıyordum. Gördüğü şeyden memnun olduğunu. Eli kâğıdın üzerinde ağır ağır hareket ediyor ve o."Ben bitirdim efendim! Hanımlar bir türlü yazamadılar. fakat onun biraz evvel odanın ortasında nasıl avaz avaz bağırdığını gören bir insan için yanılmaya imkân 22 . Yazı yazmıyor. hatta teker teker araştırılınca belki hiçbir tarafı benzemiyordu. yüzünü saran o belli belirsiz gülümsemeden anlıyordum. üzerine bir şeyler çizdiği kâğıdı aldım. Bu sefer yüzünde yepyeni bir ifadenin peyda olduğunu görünce şaşırdım: Adeta birisine acır gibi bir hali vardı. Bu sırada tekrar içeri giren Almanca mütercimi. Başkalarının aynı benzeyişi bulacaklarını pek zannetmem. Yüzünde insanı hayret. farkında olmadan. kendinden emin bir tebessümün belirdiğini görür gibiydim. sarı bıyıklarının hemen alt tarafında. Hemen fırladım. Buna bir göz atınca hayretimden donakaldım. birtakım çizgiler çiziyordu. bütün bu manasız sahne esnasında bana küçük bir nazar atmaya bile lüzum görmeyen Hamdi'yi düşündüm. ben de onlara söyledim!" Hamdi daha çok bağırdı: "Bana cevap vereceğinize size havale edilen işi yapın!" Ve kapıyı vurarak çıktı. Eline bir kurşunkalem alarak kâğıdı karalamaya başladı. "Ben size bu işin hepsinden acele olduğunu söylemedim mi?" "Evet efendim. yerine geçerek başını önüne eğdi. Kalkacağım sırada o doğruldu. tekrar daktiloların odasına gitti. Beş on basit fakat fevkalade ustaca çizginin içerisinde bütün hüviyetiyle o vardı. Avuç içi kadar kâğıdın üzerinde Hamdi'yi görüyordum. Raif efendi de onun arkasından çıkarak daktilolara tekrar yalvarmaya gitti. hatta hiddete sevk eden o sarsılmaz sükûn vardı. Hatta dudaklarının kenarında. bir adımda karşı masaya vardım ve Raif efendinin. Nihayet kalemi yanına bıraktı. Kendilerine başka işler verilmiş!" dedi. sinirli bir adamın. Ben.
. Asıl şahsiyetiyle. Şimdi onun sarsılmaz sükûnetini. sonra bunları ayırmak istiyor ve büsbütün çıkmaza giriyordum. kanatları mübalağalı bir şekilde yanaklara kadar genişleyen ve böylece çehreye daha vahşi bir ifade veren bu burun. yani aylardan beri. Hamdi hakkında birbirine zıt bir sürü hükümler verip duruyordum.yoktu. bu. karşısındakinin ta içini bu kadar keskin ve açık gören bir insanın heyecanlanmasına ve herhangi bir kimseye kızmasına imkân var mıydı? Böyle bir adam. hiddetlerimiz. inkisarlarımız****. *** Açık. **** Düş kırıklıklarımız. Kafamda onun hakkında. birkaç dakika evvel şurada duran Hamdi'nin. benim için tekrar merak verici bir mahiyet almıştı. çok kere de istihfaf ediyordum**. İşte Raif efendinin birkaç çizgi ile ortaya koyduğu Hamdi. Zalimlik ve zavallılığın iştiraki hiçbir yerde bu kadar vazıh*** olarak gösterilmemiştir. beklenmedik taraflarınadır. insanlar ile mü-nasebetlerindeki garip çekingenliğini gayet iyi anlıyordum. Her şeye hazır bulunan ve kimden ne gelebileceğini bilen bir insanı sarsmak mümkün müdür? Raif efendi. Hayvanca bir hiddet ve tarifi imkânsız bir bayağılıkla. Yüzünün bütün iptidai ve vahşi ifadesine rağmen acınacak bir tarafı vardı. Onu bazan mazur görmeye çalışıyor. daha doğrusu onun ruhunun resmiydi. Elimde tuttu* Dikdörtgen. Aynı zamanda bu resim bana birdenbire Raif efendiyi de izah etmişti. ** Küçümsüyordum. Sanki on senelik arkadaşımı ilk defa bugün sahiden tanıyordum. benim uzun zamandan beri görmek istediğim halde bir türlü göremediğim insandı. Evet. birçok tezatların bulunduğunu seziyordum. önünde bütün küçüklüğü ile çırpınan birine karşı taş gibi durmaktan başka ne yapabilirdi? Bütün teessürlerimiz.. baktığı yeri delmek istediği halde aciz içinde boğulmuşa benzeyen bu çizgi halindeki gözler. mustatil* şeklinde açılmış duran bu ağız. Fakat hayretimin asıl sebebi bu değildi: Ben şirkete girdiğimden. Etrafını bu kadar iyi tanıyan. karşımıza çıkan hadiselerin anlaşılmadık. biraz evvel beliren ışığa rağmen. bugünkü mevkiinin ona verdiği şahsiyeti birbirine karıştırıyor. 23 . belirgin.
nazik. bu aile arasındaki vaziyetini yakından görünce hakkındaki merakım büsbütün arttı.. Hatta ailesini.. Hakkı da var. manasız şeyler. Macar şirketinden gelen mektubun tercü-meleriyle bana doğru yaklaşan Raif efendiye özür diler gibi: "Çok güzel bir resim. Götürüp vereyim bari.. Kapı açıldı.. Hiç de böyle olmadı. Burada sadece baktığını sahiden gören bir göz değil. "Hakkı da var.. fakat geç kalmıştım. mutat hastalıklarından birinde gittim. Evine ilk defa olarak.. bana merak vermeye başladı. "Daktilo hanımlar pek acele yazdılar!" diye mırıldandı. Onunla konuşmak. el alışkanlığıyla bir şeyler karalıyorum. fakat okumaya kalksam Hamdi beyi daha çok kızdıracağım. Bunu yapan kimsenin uzun seneler resimle uğraşmış olması lazımdı. Hamdi yarına kadar tercüme edilecek bir yazıyı hademe ile göndermek istiyordu: 24 . " dedi. Can sıkıntısı işte. Kendisine yaklaşmak için attığım her adım beni birçok yeni muammalarla karşılaştırıyordu. fakat daima arada bir boşluk bırakan tavrını muhafaza etti. " Resmi avucunun içinde buruşturarak kâğıt sepetine attı.. Her zamanki yabancı ve dalgın gülüşüyle kâğıdı elimden alarak: "Senelerce evvel. bunun bir heveskâr elinden çıkmadığını gösteriyordu. O benim bu fazla sokulganlığımı fark etmez göründü. Gözlerimle kendisini takip ettim. bir müddet resimle meşgul olmuştum!. hakiki hüviyetine dair bir şeyler öğrenmek için her fırsattan istifadeye kalktım...ğum resmin çizgilerindeki isabet. "Ara sıra. Onun şaşıracağını. Bana karşı... sahiden manasız ve ehemmiyetsiz olan hareketleri bile. "Herhalde yanlışlar vardır.. Bundan sonra Raif efendinin her hali. içi bana daima kapalı kaldı.. Görüyorsunuz ya. hakkı da var!" diye söyleniyordum... Dostluğumuz dıştan ne kadar ilerlerse ilerlesin. " dedim. sırrını ele vereceğimden korkacağını sanmıştım. gördüğünü bütün incelikleriyle tespit etmesini bilen bir hüner de vardı. " Tekrar dışarı çıktı. Elimdekini çabucak masaya bırakmak istedim.
Küçük kız birkaç dakika sonra kahve getirdi. Yerde güzel bir Sivas halısı duruyor. Her tarafta. Kapıyı on iki yaşlarında bir kız çocuğu açtı. Evin içi hiç de zannettiğim gibi değildi. Buradaki eşya da güzel. hatta pahalı şeylerdi. Babasını sorunca. Bunu söylerken de benim bu kibar muameleye hiç layık olmadığımı kaş ve gözleriyle anlatmak ister gibiydi. Yemek odası olarak kullanıldığı anlaşılan holde büyük ve açılıp kapanır bir masa. beyaz örtülerin altında. adeta bir leyli mektep yatakhanesi. Erkenden karanlık çöken sokaklarda yürümeye başladım. "Pekâlâ. Bak bakalım nesi var. Kız beni evvela misafir odasına aldı. yan taraftaki mutfaktan dışarı yemek kokuları vuruyordu. yatağından çıkamıyor. krem rengi dantel ve gemi şeklinde yazılmış bir "Amentü" levhası asılıydı. masaların üstünde ve ka-napelerin arkalığında ince işlenmiş. Bu sefer fazla uzadı!" Hakikaten bu sefer hastalığı biraz uzun sürmüştü. Uzun bir yolun sonunda. sola saptım ve köşedeki kahveye girerek evi öğrendim: Taş ve kum yığılı arsaların arasında tek başına duran iki katlı. Bir haftadan beri şirkete uğramıyordu. benimle alay etmek isteyen şımarık ifade vardı. Ra-if efendinin alt katta oturduğunu biliyordum. alçak ceviz sigara masaları ve bir kenarda kocaman bir radyo odayı dolduruyordu. Raif efendinin yattığı odaya girince büsbütün şaşırdım.. veya bir hastane koğuşu gibi yan yana bir sürü beyaz karyolaların dizili durduğu küçük bir odaydı. Fincanı elimden alırken: "Babam rahatsız efendim. kenarda içi kristal takımlarla dolu bir büfe vardı. Kırmızı kadife koltuklar. Hademelerden biri Ismetpaşa mahallesindeki evi tarif etti. Mevsim kış ortalarıydı."Bana ver.. Ankara'nın asfalt döşeli yollarına hiç benzemeyen bozuk kaldırımlı dar mahalleleri geçtim. Birbiri arkasına yokuşlar ve inişler vardı. Raif efendi bu yataklardan birinde. sarı boyalı bir bina. Yüzünde nedense hep o beni küçük görmek. adeta şehrin bittiği yerlerde. yarı otu25 . Burası evin diğer taraflarına hiç benzemiyen. hem ziyaret etmiş olurum" dedim. siz içeri buyurun!" dedi. yapmacık bir tavırla yüzünü buruşturup dudaklarını bükerek: "Buyurun!" dedi. Zili çaldım.
kesik saçları kulaklarına ve yüzüne dökülmüş. teneke bir tepsi içinde.. " dedi. Odada bulunan iki iskemlenin üzeri de yün hırkalar. Sonra baldızım ve kocası. tayyörler ve bunların altında düğümlü bohçalar vardı.. şişmanca bir kadın girdi. iki kayınbiraderim." 27 . gürültüden ve bağıra bağıra konuşmalardan eve aile efradından birinin geldiği anlaşılıyordu. Odayı gözden geçirdiğimi hisseden ev sahibi: "Ben burada çocuklarla beraber yatarım.. Zaten küçük ev. Hasta adam: "Şuraya oturuverin canım!" diyerek yatağın ayakucunu gösterdi. alacalı bulacalı... Başını karyolanın beyaz demirlerine dayamıştı.. sırttan çıkarılıp atılıvermiş birkaç ipekli elbise ile doluydu. karyolanın ayakucunda üst üste asılmış duruyordu.. ağzı açık küçük bir sürahi ve bunların yanında. öğleden kaldığı anlaşılan kirli bir çorba tabağı. kadın çorapları. Raif efendinin kulağına eğilip bir şeyler söyledi. Bir kenarda. Ankara'da ev derdi malum.. Şöyle iliştim. liseye gidiyor.. Bir aralık odanın kapısı açıldı." diye takdim etti.. şişeler veya tüpler içinde bir sürü ilaç duruyordu. "Refikam.rur bir vaziyette yatıyor ve gözlüklerinin arkasından beni selamlamaya çalışıyordu. " Bu sırada dışarıda ikide birde zil çalıyor. İki tane.. Raif efendinin başucundaki komodinin üzerinde. "Kalabalık mısınız?" "Eh. sığamıyoruz da. vişneçürüğü boyalı adi elbise dolabının içinde rastgele asılmış elbiseler.. Bir de sizin gördüğünüz.. Odada insanı şaşırtacak bir kargaşalık hüküm sürüyordu. yünden örme bir kadın hırkası vardı. Hep beraber oturuyoruz.. Ayrı çıkmaya imkân yok. kapısı yarı açık duran.. Oturmak için bir iskemle aradım.. Öteki ona cevap vermeden beni işaret ederek: "Daire arkadaşlarından. dirsekleri delinmiş. Karşımdakinin sırtında.. Odayı darmadağın ediyorlar. epeyce! Bir yetişkin kızım var. İçeri kırk yaşlarında. Baldızımın da çocukları var.. Elbiseleri benim bulunduğum tarafta.
yanına bıraktı. birer işe yerleştirdi. sanki nihayet bir çare bulmuş gibi başını sallayarak: "Gider. düşündü. fakat ilk defa olarak herhangi bir şekilde bir heyecan ifade ettiğini gördüğüm gözleri çabucak eski ifade-sizliklerine ve o her zamanki bomboş tebessüme döndüler. Onu inandırmak için birçok şeyler yapmaya hazırdım.. Kadın çıktıktan sonra bana dönerek: "Bizim evde de ekmek almak bir mesele. Hem git desem bile beni dinler mi?" Raif efendi düşündü.Sonra karısına dönerek: "Ceketimin cebinden al!" dedi. Alakamın sahi olup olmadığını araştırır gibiydi. ufak değiller!" dedi. * Diploması. Cesaret edip kalkamıyorum!" Bakışlarında garip bir tecessüs vardı. Pek üstüme vazifeymiş gibi: "Kayınbiraderleriniz küçük mü?" diye sordum. sonra kız. sonra. ellerinde bir orta mektep şahadetnamesi* bile yok!" Sonra. Birdenbire doğrulup elimi tuttu: "Ziyaretinize teşekkür ederim oğlum!" dedi. Okumadılar. Bir hastalandık mı gönderecek adam bulamazlar!" dedi. Kadın bu sefer kulağına filan eğilmeden söylendi: "Ayol.. Bacanak İktisat Vekâleti'ndedir. "İkisi de işe gidiyorlar.. Uzunca sürdü. Uç adımlık yer!" "Gece vakti bacak kadar çocuğu bakkala nasıl yollarım? Bu soğukta. Sen de bir türlü kalkamadın!" "Nurten'i yollayıver. cevap vermedi. Sabahleyin hademeyi gönderecekler!" Kâğıtları aldı.. "Ben de hastalığınızı merak ettim. Yarma lazımmış. 27 . Yüzüme baktı." "Teşekkür ederim. kim gidip alacak. Onlar da bizim gibi memur.. birdenbire sözünü keserek sordu: "Tercüme için bir şey mi getirdiniz?" "Evet.. Hatta çehresinin ifadesi sualimi hiç duymamış intibaını bırakıyordu... para için gelmedim. gider!" dedi ve önüne baktı... İçimi çekerek kalktım. Fakat birkaç dakika sonra: "Hayır.
hatta bazan içeri de birlikte girerek. Raif efendinin vaziyetinin de pek hoş olmadığını ve bu kalabalığın içinde onun fazla ve lüzumsuz bir şey gibi durduğunu fark ediyordum. Kendisini ilk ziyaret ettiğim akşam karşılaştığım aile efradı. Hiç de fena insanlar değillerdi. Gülünecek bir tarafım olmadığını biliyordum. Ben de henüz gençtim. O hep aynı kapalı. o yaşlardaki her kof insan gibi. Ara sıra: "Bizim kız riyaziyeden* gene kırık numara almış!" der sonra hemen lafı değiştirirdi. çoluk çocuğuna dair bir şey söylediği nadirdi. benim arkamı dönmemi beklemeden fısıldaşıp gülmeye başlamışlardı. bana içini açtığını iddia etmek aklımdan bile geçmez. Evine. bu çocukların hepsiyle ahbap oldum. Sonradan. Fakat bunlar da. ilk rastladığının suratına gülmeyi bir nevi üstünlük alameti sayanlardandı. Ankara'nın pahalılığından. Fakat bu esnada ya hiç konuşmaz yahut da havadan sudan. Küçük Nurten bile ablasına ve dayılarına uymak için çırpınıyordu. birbirlerine sokularak. üzerimde pek iyi bir tesir bırakmamıştı. kırmızı mobilyalı misafir odasında birer kahve içerdik. fakat birtakım genç insanlarda gördüğüm bu garip itiyat: Tanımadıkları. Hele benimle samimi olduğunu. bom* Aritmetikten. yirmi beş yaşımı doldurmamıştım. sessiz insan olarak kaldı. Sonradan bu eve her gidişimde aynı şeyi gördüm. Hastanın yanından çıkıp holden geçerken ortadaki büyük masanın etrafına dizilmiş gördüğüm iki delikanlı ile on beş on altı yaşlarında bir genç kız.Sesinde bir sıcaklık vardı. İsmetpaşa mahallesindeki kaldırımların bozukluğundan bahsederdik. 28 . Hakikaten Raif efendiyle aramızda bugünden sonra bir yakınlık hâsıl oldu. Onun bana karşı olan muamelesinin değiştiğini pek söyleyemeyeceğim. İçimden geçenleri sezmişe benziyordu. Yalnız boş. hayretimi uyandırıyordu. bu eve gidip geldikçe. Ben de bu hususta bir şey sormaktan çekiniyordum. ilk defa gördükleri bir insanı pek tuhaf bir şey telakki etmek merakı. Gerçi bazı akşamlar daireden beraber çıkarak evine kadar yürür.
eşya üzerinde bir saniyeden daha fazla duramıyor ve doğduğu andan beri mahkûm olduğu sebepsiz bir iç sıkıntısını aksettiriyordu. üç ve dört yaşlarındaki iki çocuğu ile uğraşmaktan ve bunları ablasına bırakmak fırsatını bulur bulmaz.ırkaya tarayıp berber çırakları gibi kabartan. Ferhunde hanımın kocası. sırtına bir ipekli elbise geçirip alelacele boyanarak gezmeye gitmekten başka bir şey düşünecek halde değildi. Boncuk mavisi gözleri. şahsiyetlerinin farkına varıyorlardı. henüz otuz yaşlarında olduğu halde. Konuşmalarına dikkat ederdim. Kendisini ancak birkaç kere. Üstleri başları daima bakımsız. Raif efendinin büyük kızı Necla'nın da mektep arkadaşlarını çekiştirmekten. süslenip sokağa çıkacağı sırada kirli elleriyle üstüne dokunmamaları için onları yanından nasıl uzaklaştıracağını bilemiyordu.boş mahluklardı. Yaptıkları münasebetsizlikler hep buradan geliyordu. bir görseydin. Kah.. boyalı ve ondüleli saçlarını tüllü şapkasının altına yerleştirmeye uğraşırken gördüm. kendilerinde de aynen mevcut olan birtakım giyiniş ve hareket garabetlerini yalnız başkalarında görüp alaya alarak fıkır fıkır gülmekten başka işleri yoktu: "Muallâ'nm düğünde giydiği o tuvalet neydi ayol? Kıh. İçlerinin esneyen boşluğu karşısında ancak başka başka insanları istihfaf ve tahkir etmek. büfenin üstündeki aynada. kıh. Daha oldukça genç.. İktisat Vekâleti şube müdürlerinden Nurettin bey ise bizim Hamdi'nin bir başka türlüsüydü. kumral ve dalgalı saçlarını ihtimamla . yüzleri ve elleri daima kirli ve benizleri daima soluk olan çocuklarına. "Nasılsınız?" dedikten sonra bile büyük bir hikmet savurmuş gibi dudaklarını birbirine yapıştırarak hafifçe başını sallayan bir adamdı. kıh!" "Kız bizim Orhan'ı nasıl tersledi. gözlerinin ve ağzının kenarını sayısız buruşukluklar kaplamıştı. kah!" Raif efendinin baldızı Ferhunde Hanım. onlara gülmek suretiyle kendilerini tatmin edebiliyorlar. kah. anlayamadığı melun bir düşmanın musallat ettiği iki ceza gibi kızıyor. ()tuz otuz iki yaşlarında. Konu29 . İktisat Vekâleti'nin en küçük iki memuru olan Vedat'la Cihat'm daire arkadaşlarını.
Nurettin bey: "Bu ne biçim şey canım?" derken adeta: "Benim verdiğim yüzlerce lira nereye gidiyor Allah aşkına?"demek ister gibiydi. evde zavallı ihtiyardan başka herkesin borusu ötüyordu. çorabın en fantazisini bulmak için bir cumartesi gününü dükkân dükkân gezmeye hasredebiliyordu. büyük bir itimatla. daha kırk yaşına gelmeden ihtiyarlayan. iki kayınbiraderin eline geçen otuz beşer liradan da bir hayır olmadığı için. bana sucuk kızartıver!" diye Mihriye ablalarını sofradan 30 . boş zamanlarında yığın yığın çocuk çorabı yamamak ve kız kardeşinin birbirinden haşarı "yumurcaklarına" bakmakla geçirdiği halde. pek hayran oldukları bu enişteden geçtiğini zannediyorum. Bir sanayi mektebini bitirdikten sonra dericilik tahsil etmek üzere nedense italya'ya gönderilmiş. Raif efendinin. yıpranmış pantalonlarını kendi nezareti altında sıkı sıkı ütületiyor. sizin söyledikleriniz de laf mı? Siz ne bilirsiniz sanki?" diyen bir tebessüm dolaşırdı. kendisini çok daha yüksek bir hayata layık gördüğü için. bir türlü ev halkına yaranamıyordu. hayatta muvaffak olmak için mühim meziyetleri vardı: Bir kere kendisini. Hatta. aldığı maaş kendisinin ve karısının giyimine ancak yetmekte. " yahut: "Ben doymadım. fakat orada ancak biraz lisan. bir de mühim adam tavırları almayı öğrenmişti.. pek yüksek makamlara layık görüyor ve bilip bilmediği her vadide olur olmaz fikirler yürütmek.. göbeğine kadar sarkan memeleriyle acayip bir şişmanlığı birleştiren karısı Mihriye hanım. istisnasız herkesi istihfaf etmek suretiyle etrafında-kileri kıymetine inandırıyordu. Hiç kimse evin nasıl döndüğünü sormuyor. gevşemiş etleri. bana yumurta pişir. bütün gününü mutfakta yemek pişirmek. ayakkabının en şıkını. yemekleri beğenmemek. bir şeye dudak büküp burun kıvırmak suretiyle. Bununla beraber. her gün tıraş oluyor. yeni bir tatsızlık çıkarıyordu.surken insanın yüzüne sabit gözlerle bakar ve bu esnada gözlerinin içinde: "Yahu.) Sonra üstüne başına çok dikkat ediyor. (Ev halkmdaki bu istihfaf illetinin onlara. sadece. evin bütün masrafı bizim Raif efendinin cılız ücretine yüklenmekteydi. Boyunlarına yedi liralık eşarp takan kayınbiraderler ise : "Ben bu yemeği sevmedim. sonraları öğrendiğime göre. Buna rağmen.
herhangi bir akşam ekmek almak için on bir kuruş lazım olunca. Fakat ötekiler de. En küçüğünden en büyüğüne kadar herkes onu fark etmez görünüyordu. niçin daha lüks bir hayat lemin etmediğine kızıyorlar. ona hoş görünmek için türlü türlü roller yapan. Raif beyin peşini bırakmayan.kaldırıp mutfağa yollamaktan hiç çekinmiyorlar. nişandan sonra eve her gelişinde müstakbel bacanağına da gönül alacak bir şey getirmeyi unutmayan Nurettin bey bile. temasta bulundukları ahbaplarına karşı evlerinin suratına bu şekilde bir maske geçirmeyi muvafık bulmuşlardı. Oldukça aklı başında bir insana benzeyen Necla ile. çok kere bunları da Mihriye hanım vasıtasıyla halletmeyi tercih ediyorlardı. misafirlerin gözüne görünmeyen kısımlarındaki perişanlığına mukabil. hatta kendileri de iştirak etmek suretiyle. bu da yetmiyormuş gibi onun niçin hâlâ iyi olmadığına ve bakkala kendisinin gitmediğine kızıyorlardı. evde onun yokluğu ile varlığı müsavi gibiydi. Kendisiyle gündelik ihtiyaçlardan ve para meselelerinden başka bir şey konuşmazlardı. Camekânlı büfede dizili duran altın yaldızlı kristal içki takımı ise. odasında hasta yatan Raif efendiyi daldığı uykudan uyandırıyorlar. fakat aynı zamanda onun bir hiç. Beş sene evvel. bütün mahalleyi gürültüye boğabiliyordu. Bu yüzden. holdeki ve misafir odasındaki intizam bir dereceye kadar Necla'nın eseriydi. şimdi bu kadar manasız bir insanla aynı evde oturmaktan sıkılır gibiydi. akşamüzeri kolları dolu bir halde dönüyordu. sonra da. Sanki cansız bir makine sabahleyin birtakım siparişlerle dışarı bırakılıyor. bir hayli sıkıntıya katlanmışlardı. Evin. Bütün bu yükleri çeken Raif efendi olduğu halde. Onun niçin daha fazla para kazanmadığına. Fakat şimdi kırmızı kadife takımlar misafirleri takdirle başlarını sallamaya sevk ediyor ve on iki lambalı radyo. mobilya mağazalarına senelerce taksit ödemişler. bunu ceplerinden vermeye kıyamayarak. Ferhunde hanımla evlenmek istediği sıralarda. ('hemmiyetsiz ve kıymetsiz bir sıfır olduğundan emin bulunuyorlardı. sık sık getirip beraber rakı içtiği arkadaşlarına karşı Nurettin beyi asla küçük düşürmüyordu. 31 .
Yalnız karısı. Bazan büyük kızına gözlerini diker. senelerden beri bir saniye bile hafiflemeyen işler ve geçim dertleriyle biraz aptallaşmışa benzeyen Mihriye hanım. şu bakkaldan sekiz yumurta ile bir şişe rakı alıver. fakat kocasının ve kendisinin bu sofralara neden oturmadıklarını. Akşam yemeğinde bir misafir bulunduğu zaman kardeşlerinin veya Nurettin beyin: "Eniştem gidip alıversin!" diye yüksek sesle emretmelerine meydan vermemek için kocasını yatak odasına çekerek tatlı olmaya çalışan bir sesle: "Haydi. ondan bir şeyler. Şimdi onları sofradan kaldırmayalım!" diyor. tatlı bir şeyler bekler gibi dururdu. neden adeta diğerlerine karşı bir saygısızlıkta bulunmuşlar gibi rahatsız bakışlarla karşılaştıklarını artık kendisi de düşünmüyor. bir angarya savarmış gibi bir acelecilik. Fakat bu anlar çabucak geçer. Ona gösterdikleri sevgide. Böyle * Merhameti. onun kendi evlatları tarafından küçük görülmemesi. Fakat diğer aile efradına karşı en küçük bir manevi bağla merbut** olduğunu gösterecek alametler yoktu. ba-zan onu karşısına alarak çocukların sınıf geçme vaziyeti. Raif efendinin bu halleri üzerinde çok düşündüm. bugün çok yoruldun mu?" diye sorar. Raif efendinin de karısına karşı garip bir rikkati* vardı. kocasıyla elinden geldiği kadar meşgul oluyor. hanım. yaklaşan bayramın masrafları hakkında konuşurdu. horlanmaması için gayret ediyordu. 32 . Aylardan beri sırtına bir kere bile mutfak elbisesinden başka bir şey giymeye vakit bulamayan bu kadına hakikaten acır gibiydi. ihtimal eniştelerinin. sıcak. ** Bağlı. Ara sıra: "Nasılsın. yersiz bir gülüşü ile sanki aradaki boşluk birdenbire kendini gösteriverirdi.henüz ilk mektebe devam eden Nurten bile. babalarına karşı umumi havaya uymuşlardı. belki bunu fark bile etmiyordu. çocuğunun manasız bir kırıtışı. bir fıkaraya gösterilen yalancı merhamet gibi bir özentilik vardı. teyzelerinin ve dayılarının tesirleriyle. kırk yılda bir bunu yapacak olurlarsa. onun hastalığıyla alakalarında.
Necla'dan bir şeyler bekler gibiydi. Şirkette olsun. fakat onun göründüğü gibi olmadığına emindim. İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense. evde olsun. Bütün mesele. Bundan sonra aradaki buzu çözmeye. ağzını. kendisine ruhen tamamen yabancı insanların onu adamdan saymamalarını hoş görmekle kalmıyor. bu kalın dış kabuklara rağmen içinde sahici insandan bir şeyler kaldığını zannettirecek alametler mevcuttu.evet. fakat hiçbir zaman etrafın hu hareketini haklı bulacaklarını tasavvur edemiyordum.bir adamın -nasıl bir adamın. içinde saklanıp kalmış olan insanlığın ara sıra nefes almak için yaptığı hamlelerden ibaretti ve muhitinin senelerce sabırlı bir çalışma ile vücuda getirdiği sahte şahsiyet. Fakat bu haller. bunda adeta bir nevi isabet de buluyordu. " Kırgınlık. Yalnız. Gerçi etrafları tarafından anlaşılmayan. etrafmdakilerin onu tanımamasındaydı ve o da kendini tanıtmak için herhangi bir teşebbüste bulunacak adam değildi. söylediğim gibi. haklarında daima yanlış hükümler verilen insanların zamanla bu yalnızlıklarından bir gurur ve acı bir zevk duymaya başladıklarını biliyordum. 33 . Raif efendi büyük kızından. Yüzünün hareketlerinde. böyle bir adamın kendisine en yakın insanlardan isteyerek kaçmasına imkân yoktu. Fakat. körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar. bu insanların birbirlerine karşı duydukları müthiş yabancılığı gidermeye imkân yoktu. Babasına karşı arsızlığını hakaret derecesine getirmeye çalışan kardeşi Nurten'i azarlayışmda bazan hakiki bir infial* seziliyor. Raif efendinin bu adeta korkunç sessizliğine kızıyordum. asıl hüviyetinin başkaldırmasına meydan vermeyecek kadar kuvvetliydi. belki de gençliğimin verdiği tahammülsüzlükle. sofrada veya odada Raif efendiden pek istihfafla bahsedildiği sıralarda hızla kapıyı vurup çıktığı oluyordu. ellerini oynatmakta boyalı teyzesini taklit eden ve bütün manevi kuvvetini de eniştesinin ukalalığından alan bu kızın. bunu ben de bilmiyordum.
gözleri bütün ifadesini kaybediyor. fakat on gün sonra ikinci bir defa evlerine gidişimde hemen dışarı seslenerek: "Kahve pişirmeyin. Kendisine ağır gelen bu hadisenin tekrarını görmemek için yaptığı bu harekette beni kendisine mahrem etmiş olması. bulmaları ve birbirlerinin içini seyretmeleri için konuşmanın neden muhakkak surette lazım olmadığını. Yalnız önüne bakar gibi duran gözlerinden hiçbir şey kaçmıyordu. insanların birbirlerini aramaları. tahammül edişi. ona daha çok bağlanmama sebep oldu. insanların zaaflarına merhametle ve edepsizliklerine eğlenerek bakışı kâfi bir irade değil miydi? Beraber yürüdüğümüz zamanlar yanımda gidenin bir insan olduğunu bütün kuvvetimle hissetmiyor muydum? Bu sıralarda. Böyle zamanlarında tercüme yapmayı da ihmal ediyor. neden bazı şairlerin boyuna. karşımda ses çıkarmadan çalışan bu adamdan. Fakat artık buna hayret etmiyordum. fakat her türlü yakınlaşmayı meneden bir sesle cevap veriyordu. onun hisleri kütleşmiş bir adam olmadığını fark etmiştim. çok kere kalemi yanına bırakarak saatlerce önündeki kâğıtları seyrediyordu. Her insana ve ilk tanıştığımız sıralarda bana karşı gösterdiği o ürkek ve çekingen hali kalmamıştı. bana senelerce ders veren birinden öğrenebileceğimden çok daha fazla şeyler öğrendiğime emindim. Hâlâ daha bir şey konuşmamıştık. Hatta bunun aksine olarak çok alıngan. küçülüyor ve kendisine hitap edildiği zaman yavaş. içmiyor!" demişti. gayet ince görünüşlü ve dikkatliydi. Yanımda ağzını açmadan yürüyen.Birçok vesilelerle. ne öğrendiğimi iyice bilmediğim halde. tabiatın güzelliği karşısında yanlarında konuşmadan gidecek birini aradıklarını anladım. Onun şimdi bütün mesafelerin ve zamanın arkasına çekilmiş olduğunu ve oraya kimseyi bırakmayacağını seziyor ve hiç sokulmak teşeb34 . Bir gün bana getirilecek kahve için kızlarının dışarıda birbirleriyle yavaş sesle: "Sen pişir!" diye münakaşa ettiklerini duymuş. hiç sesini çıkarmamış. Onun da benden memnun olduğunu hissediyordum. Onun sessiz sedasız yaşayışı.Yalnız bazı günler birdenbire vahşileşiyor.
Çocuk değil ki. kendine de hiç dikkat etmiyor. "Biraz evvel uykuya daldı. Kadın beni misafir odasına aldı: "Ateşi var... "Buyurun.. Raif efendinin halini bu sefer biraz düşkün buldum. atkılar içinde kendini nasıl muhafaza edeceğini bilmeyen bu adamın herhangi bir ihtiyatsızlıkta bulunacağına ihtimal verilebilir miydi? Mihriye hanım tekrar gelerek: "Kapı çalınca uyanmış. yün fanilalar. daha derine kaçmışa benziyordu. camların altında. Sonra da işte böyle yatağa seriliveriyor.. şikâyet eden bir sesle ilave etti: "Ah oğlum." Bu sırada yandaki odadan Raif efendinin sesi işitildi... Başını alıp gidiyor. ekseriya böyle günleri takip ettiğini fark etmiştim.. "Teşekkür ederim!" Sesinde hafif bir kısıklık vardı. Benzi pek sarı.. İsterseniz uyandırayım!" "Hayır! Rahatsız etmeyin. Şubat ortalarında bir gün Raif efendi gene şirkete gelmedi. Ben hayret içinde kaldım.. Yalnız içimi bir endişe kaplıyordu: Çünkü Raif efendinin hastalıklarının.. 35 . Her zamanki çocukça tebessümü bana daha ziyade yüzün adalelerini yoran bir sırıtma gibi geldi. "Ne oldunuz gene Raif bey. Bunun sebebini pek çabuk. Bu sefer sancıdan da bahsediyor!" Sonra. Merakımı çabucak gidermek için sordum: "Kendinizi nasıl üşüttünüz? Herhalde soğuk algınlığı olacak!. Oturup insanla iki laf etmez ki... Fakat her şeyi sırasıyla anlatacağım.." Uzun müddet yatağının beyaz örtüsüne bakarak durdu. Akşamüzeri evine uğradığım zaman kapıyı karısı Mihriye hanım açtı. garip bir tesadüfle..büsünde bulunmuyordum.. geçmiş olsun!" dedim. Gözleri de.. Ne oluyor bilmem. Kadın çabucak oraya koştu. Sıhhatine bu kadar dikkat eden.. siz misiniz?" dedi.. Ortada hiçbir şey yokken birden nevri dönüyor. Nasıl?" dedim. nefesi pek süratliydi. Öksürdüğü zaman göğsü adamakıllı sarsılıyor ve hırıldıyordu.. Buyurun!" dedi.. fakat pek hazin bir şekilde öğrendim.
Hava da rüzgârlıydı.. " Gece vakti. Buna rağmen karşımdaki üşür görünüyordu... soğuk aldım galiba!" dedi. hep böyle oluyor. babasının yanaklarını öptü: "Nasıl oldun babacığım?" Sonra bana dönerek elimi sıktı: "Efendim. "Çoluk çocuğun ne kabahati var!" Dışarıda gene gürültü. hemen dışarı çıktı. Kim bilir. Ne bileyim.Çocuklarıyla karısının beyaz karyolaları arasına sıkışmış duran küçük bir demir soba. Önümü açtım. Raif efendinin bu hallerine alışmışa benziyor ve fazla ehemmiyet vermiyordu.... Yorganım boğazına kadar çekerek: "Evet. hastalanıveriyor." Sonra. yolda mı üşütüyor nedir.. Ara sıra aklına esip.. tenha yollarda..... "Biraz fazla yürümüşüm.. 36 . "Dün akşam yemekten sonra biraz dışarı çıkmıştım.. ben biraz kahveye gideceğim. Keçiören yokuşunun alt başına kadar gelmişim.. göğsünü bağrını açarak saatlerce dolaşmak Raif efendiden beklenir şey değildi.. Mektepten dönen büyük kız içeri girdi.... Kahvede ne var bilmem!" Paltosunu sıyırıp bir iskemlenin üzerine attıktan sonra.... Hızlı mı yürüdüm nedir. Ziraat Enstitüleri tarafına gitmiştim. kar ve rüzgârda..... İçim sıkıldı galiba. Kaç defadır böyle oldu. Gece vakti yalnız başıma dolaşmak isterim... diyor sonra da kendini orada mı üşütüyor. Şöyle azıcık dolaşmak istedim." Onun herhangi bir şeye içi sıkıldığını söylemesi beni şaşırttı. fazla söylemiş olmaktan korkar gibi acele acele: "İnsan ihtiyarladıkça böyle oluyor galiba!" dedi. Ara sıra olur... odayı fazla sıcak yapmıştı. hızlı konuşmalar başlamıştı... evin gürültüsü mü canımı sıkıyor nedir!... Telaşla cevap verdi: "Yok canım... "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. Herhalde üşüdüm... " "Bir yere mi gittiniz?" "Hayır.. Biraz da kar sepeliyordu. Sıcak bastı.
Saatlerce. Karar vermeden yürüyüp gelmiştim. ancak sarhoş olduğum zamanlar hissettiğim. Etrafıma bakmayı unutmuş. iki karyolanın zor sığdığı bir odada bir arkadaşla beraber oturuyorduk. hayatının bu gayesizliği değil miydi?. basık salaş kahveleri vardı.. yapraklarını dökmüş ağaçlarıyla bahçeler başladı.. oturduğum otelin önüne geldiğimi gördüm. Acaba Raif efendi hakikaten basit ve içerisi bomboş bir adam değil miydi? Hayatta hiçbir gayesi. Birdenbire niçin buralara geldiğimi düşündüm.. fakat derhal vazgeçtim: Otelin altındaki kahvede gramofon tam bu saatlerde sesini son haddine kadar yükseltiyor ve yanı başımızdaki odada yatan Suriyeli bar artisti. Dışarı çıkıp evin yolunu tuttuğum sırada düşünmeye daldım. Rüzgâr çoğaldığı için adeta göğsümden biri iter gibi oluyor. Sonra sağ tarafta. bu kuvvetle mücadele ederek ilerlemek bana zevk veriyordu. Yolun iki tarafındaki ağaçlar rüzgârdan inliyor ve gökyüzünde bulutlar. İlerideki siyah ve kayalık tepeler henüz biraz aydınlıktı ve onlara sürünüp geçen bulutlar 37 . bana niçin hakikati söylediğini merak ediyor fakat bundan biraz da gurur duyuyordum: Bir insana başkalarından daha yakın olmanın gururunu. Geriye dönerek kenarları çamurlu asfalt üzerinde Keçiören istikametinde yürüdüm. Canım yemek istemediği için odama çıkmayı ve biraz kitap okumayı düşündüm. Hiç. büyük bir hızla koşup gidiyordu. Ben ev halkına niçin bu yalanı söylediğini değil. Yolun iki tarafında evvela otomobil tamir atölyeleri. insanlara. O da gözlerini bana çevirmişti ve bunlarda hiçbir izah... işine gitmek için tuvalet yaparken Arapça şarkılarının en cırlaklarını bu sıralarda söylüyordu. biraz çukurda. Şu halde ne istiyordu?.. hiçbir ihtirası olmadığı.. müthiş bir yürümek ve koşmak arzusu vardı. Onu gece vakti sokaklara düşüren acaba içinin bu boşluğu. Yakamı kaldırdım. hiçbir hayret yoktu. Sebep filan yoktu. solda. günlerce gidebileceğimi zannediyordum. içimde. Bu sırada. tepeye doğru tırmanan evler... kendisine en yakın olanlara karşı bile.Hastanın yüzüne baktım. Hızlı ve rutubetli bir rüzgâr esiyordu.. bir alaka duymadığı muhakkaktı. bir hayli ilerlemiştim. Burada. Saat sekizi geçiyordu.
Rüzgâr kısa ve seyrek saçlarının arasına giriyor. gözlükleri buğulanarak.. Dünyanın en basit. Bana yandan bir göz attı: "Ne o.. Fakat işte ben. İnsanlar birbirlerini ne kadar iyi anlıyorlardı. Dün akşam buralarda başka bir adam. onun gibi yaşamak demek değildi. Kahvenin gramofonu ve Suriyeli kadının şarkısı kesilmişti. kim bilir nasıl tutuşan başına. koşar gibi yürüyordu. Bu başın içinde neler vardı? Bu baş.sanki buralarda kendilerinden birer parça bırakıyorlardı.. insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!. Buraya neden geldiğimi şimdi anlamıştım: Onu ve onun kafasının içinden geçenleri burada daha iyi göreceğimi zannediyordum. onun düz veya karışık ruhunu görmek istiyordum. Arkadaşım yatağına uzanmış kitap okuyordu. bu yaşlı vücudu neden buralara sürüklemişti? Raif efendinin o karanlık ve soğuk gecenin içinde nasıl yürüdüğünü. şapkamı uçurmak isteyen rüzgârdan. Onun yaşadığı yerde yaşamak. belki biraz sonra kar da sepelemeye başlayacaktı. Kafamdan söküp attığım sual tekrar belirdi: Niçin buralara geldim?. Bunu zannetmek için pek saf ve ancak benim kadar gafil olmak lazımdı. bu hasta. çapkınlıktan mı geliyorsun?" dedi. şapkası elinde ve göğsü bağrı açık.. uğuldayan ağaçlardan ve koşup giderken birçok şekillere giren bulutlardan başka bir şey görmüyordum... Bir de ben bu halimle kalkıp başka bir insanın kafasının içini tahlil etmek. Raif efendi beyaz örtülü yatağında. Hızlı hızlı otele döndüm. Rüzgâr dün akşamkine pek benziyordu.. yüzünün nasıl bir şekil aldığını tasavvur etmek istiyordum.. en zavallı.. hatta en ahmak adamı bile. kızlarının genç vücutlarıyla karısının yorgun uzuvlarm38 .. Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz? Uzun zaman uyuyamadım. Gözlerimi yumarak ilerliyor ve ıslak havayı içime çekiyordum. dıştan bir serinlik veriyordu.
ne oluyor bunlara? Hemen ölüyor muyuz?" diye söylenmişti.. ateşler içinde yatıyordu. Belki de ev halkını telaşlandırmaktan çekiniyordu.. Mihriye hanımla Necla'nın halleri hakikaten insana endişe verecek gibiydi.. Ben iki üç akşamda bir uğruyor ve her defasında onu biraz daha çökmüş buluyordum. Bu adam kimdir diye merak etmediler. Gerçi biraz fazla telaş ediyorlar. Senelerden beri iş yapmaktan düşünmeyi bile unutmuşa benzeyen kadın... Onlara ne? Ben onlar için neyim?..dan odaya yayılan havayı koklayarak. büyük bir şaşkınlık içinde hastanın odasına girip çıkıyor. Bu sefer Raif efendinin hastalığı biraz uzunca sürdü.. daha acı ve insafsız bir tavırla ilave etmişti: "Ben onlar için hiçbir şey değilim. Fakat kendisi fazla telaş etmiyor ve hastalığına ehemmiyet vermez görünüyordu. Çıplak ayaklarında eğril-miş topuksuz terlikler ile dört tarafa koştuğunu hâlâ görüyor ve her rast geldikleri insana imdat ister gibi takılıp kalan bakışlarını hâlâ üzerimde hissediyorum. büyük bir üzüntü içindeydi.... Fakat bütün bunlar Raif efendiyi daha çok sıkıyor gibiydi. Karınız ve kızınız!" 39 . "Ölsek ne olacak sanki.. Akşa-müzerleri hastayı yoklamaya geldiğim zaman kızarmış ve şişmiş gözlerinden onun biraz evvel ağlamış olduğunu fark ediyordum.. arkasına hardal lapası korken elinden havluları veya tabağı düşürüyor. "Bunlar ne biçim laflar. Her zamanki gibi basit bir soğukalgmlığma benzemiyordu. Son günlerde mektebe gitmiyor ve babasını bekliyordu.. Şimdi çekilip gideceğimden korkuyorlar. hatta bir kere: "Yahu. içeride veya dışarıda daima bir şey unutuyor ve hiç durmadan aranıyordu. Necla annesi kadar kendini kaybetmiş olmamakla beraber.. nerelerde dolaşıyordu?.. Yalnız kaldığımız zamanlar bundan şikâyet etmiş. ama bunu böyle tefsir etmek doğru değil. hardal lapası tavsiye etti ve öksürük ilacı yazdı." Sonra. Nurettin beyin getirdiği ihtiyar doktor... Senelerden beri aynı evde beraber yaşadık. Gözleri kapalıydı ve ruhu kim bilir nerelerde. Hiçbir şey değildim.." "Aman Raif bey" dedim.
. Bu adam uzun uzun muayeneden sonra hastalığın zatürree olduğunu söyledi ve etrafındakilerin şaşkınlığını görünce: "Yok canım. Yanı başındaki komodinin üzerinde." Başını öte tarafa çevirdi. Nurettin bey de. Sualinin hakiki manasını anlamış ve dehşete düşmüştüm.. karım ve kızım. 40 . hâlâ aklımdadır. Ama işte o kadar.... Nurettin bey. kalbi de sağlam.." O zaman."Evet. Bir gün. çukura kaçan gözlerini açarak: "Bugün biraz iyiyim!" dedi. Odada başka kimse yoktu. Yalnız dikkat etmek lazım. bir cuma günü akşamı Raif efendinin başucundaki iskemleye oturmuş. Yüzünde ümitsiz bir tebessümle: "Beni orada da rahat bırakmazlar ki!" diye mırıldandı. haysiyetine dokunulmuş gibi yüzünü buruşturarak: "Ne münasebet?" dedi. Sesindeki bıkkınlık onun ne kastettiğini gösteriyordu.. fakat etrafındakilerin bunu ne kadar şiddetle reddettiklerini görünce. Mihriye hanım hastane lafını duyunca büsbütün kendini bıraktı. hiç konuşmadan. "Ne oluyorsunuz Raif bey?" dedim. Raif efendi evvela hastaneye gitmeyi istiyor. Üşütmeyin. "Elbette. Hep böyle devam edecek değil ya. "Evinde herhalde hastaneden iyi bakılır!" Doktor omuzlarını silkerek gitti.. onun göğsü hırıldayarak nefes alışını seyrediyordum.. bu daha ne kadar devam edecek?. Hasta. adeta müteessir bir edayla: "Peki ama. Maşallah bünyesi mukavim. o kadar mühim değil. Hatta hastaneye kaldırsanız daha iyi olur!" dedi. o da sesini çıkarmaz oldu. "Orada hiç olmazsa kafamı dinlerim!" diyordu...." diye sordu. Son sözlerinden bir şey anlamamış ve başka bir şey sormaktan çekinmiştim. Yalnız kalmak istediği her halinden belliydi.. ev halkını teskin etmek için bir dahiliye mütehassısı getirdi. atlatır. Holdeki iskemlelerden birine çökerek avaz avaz ağlamaya başladı. ilaç şişelerinin arasında duran büyük bir cep saati odayı madeni bir sesle dolduruyordu.
hüzün dolu ve derin bir gülümseme vardı. bir çatal ve Singer marka burgulu bir çakı vardı. Bütün basit insanlarda olduğu gibi.. Burası da boş gibiydi. Şu senin havluyu beyefendi getiriverse!" Raif efendi peki makamında başını salladı. Yalnız bir kenarda oldukça kirli bir havlu. benim masanın üst gözünü aç.. "Artık bunu da atlattı inşallah!" Sonra kocasına döndü: "Pazara çamaşır yıkanacak.." Tekrar başı yastığa gömüldü." Bu sırada Mihriye hanım içeri girdi. ne lüzum var? Yetmez mi artık?. Kadın dolapta bir şeyler arayıp aldıktan sonra tekrar çıktı. ötekinde birtakım kâğıtlar ve tercüme müsveddeleri vardı. Karyolanın ayakucunda asılı duran ceketini başıyla göstererek: "Şurada. Bunları çabucak bir 41 . Bizim hanım galiba benim bir daha şirkete gidemeyeceğimi sezdi. Üst göze anahtarı sokarken ürperdim: Raif efendinin senelerden beri oturduğu iskemlede oturduğumu ve onun her gün birkaç defa yaptığı hareketi tekrar ettiğimi şimdi fark etmiştim. onu al da.Gözlerini gözlerime dikerek... "Ne varsa. Şimdi kafası eskisi gibi ev dertleri.. ısrarla sordu: "Peki ama. biri bomboştu. Ertesi günü akşamüzeri şirketten ayrılmadan evvel Raif efendinin masasına gittim.. gazele kâğıdına sarılmış bir sabun parçası. gözün içinde ne varsa hepsini getir!" dedi. "Yarın akşam getiririm!" Gözlerini tavana dikerek uzun müddet sustu.. kederden sevince. Birdenbire başını bana çevirdi: "Orada.. yemek ve çamaşır işleriyle doluydu. Zahmet olacak ama. Acele ile gözü çektim.... bir sefertası gözü. Sağ tarafta üst üste üç göz vardı. " dedi.. Hanımın söylediği havluyu getiriver. heyecandan sükûnete geçiyor ve bütün kadınlar gibi her şeyi çabucak unutuyordu. Hastanın halindeki ufak bir iyilik karısının bütün telaş ve heyecanlarını alıp götürmüştü. Bizim yolculuk artık başka yere. sağ cebimde bir anahtar olacak. Raif efendinin gözlerinde. Bana sokularak: "Bugün iyice!" dedi. Evvela alttakileri açtım.
bir insanın yaşamakla ölmek arasındaki büyük köprüde çabalaması korkunç bir şeydi. Odanın içinde kaldıkça. Biraz yaklaşıp bakınca Raif efendinin kayınbiraderleri Ci-hat'la Vedat'ı gördüm. sormayın!" diye başını salladı. ağlıyor. akrabaları dururken. Genç kız: "Babam gene fenalaştı!" dedi. Mihriye hanım birkaç kere dışarı çıktığı halde bu zavallı eşyayı ona vermeye utanıyordum. İğne yapıyor. Raif efendinin bir daha bu iskemleye oturmaması ve bu çekmeceyi bir daha açmaması ihtimali zihnimden çıkmıyordu. fakat arka taraflarda herhangi bir şeyin kalmış olabileceği aklıma gelerek gözü yeniden çektim ve elimle içini araştırdım. Hakikaten ta dipte defter gibi bir şey vardı. iki çocuğunu kucağına oturtmuş. "Bugün iki defa fenalık geldi. onların gürültü etmelerine mâni olmak için bir şeyler söylüyor. Bir kanepeye yan yana oturmuşlar. benim onlardan fazla alaka ve teessür göstermeye hakkım olmadığını düşündüm. İçeride bir insan canıyla uğraşırken onun yakınlarından birine kirli bir havlu ve eski bir çatal uzatmak pek münasebetsiz bir şey olurdu. fakat her halinden.. Büfenin aynasında kendimi gördüğüm zaman oldukça şaşırdım. Onu da alarak diğer eşyanın arasına koydum ve dışarı fırladım. " Ve hemen hastanın odasına daldı. Holdeki iskemlelerden birine oturarak kâğıda sarılı paketi önüme koydum. İçeri girmedim.. Nurten bir koltuğa oturmuş. şimdi yanında. Ayağa kalkıp ortadaki büyük masanın etrafında dolaştım. Çok korktuk. Kim olursa olsun. 42 . Evde gene büyük bir telaşla karşılaştım. Kalbim hızla atmaya başladı.. onun en yakınları: Karısı. Müthiş bir iç sıkıntısıyla kıvrandıkları ve evi bırakıp çıkamadıkları için kendi kendilerine içerledikleri belliydi. Eniştem doktor getirdi. Raif efendinin baldızı Ferhunde. Bu sırada gözüm misafir odasının aralık kapısından içeri ilişti.. sigara içiyorlardı. çocuk avutmanın ne kadar acemisi olduğu anlaşılıyordu. Kapıyı Necla açtı ve beni görünce: "Sormayın. Biraz ötede. yahut uyuyordu. Sonra. Gözü yerine iterek ayağa kalktım. kızları. Sapsarı kesilmiştim.kâğıda sardım. başını koluna dayamıştı. Adeta aile efradından biri gibi olmuştum ve ev halkı beni yabancı telakki etmiyordu.
hele hastanın karısı tarafından taciz edilmemek için paltosunu ve şapkasını çabucak giydi ve Nurettin beyin daha evvel avcunda hazırlamış olduğu üç gümüş lirayı yüzünü buruşturup alarak. Hasta gözlerini araladı.. büyük bir merakla. tanıyamamış gibi bana bir müddet baktı. Sonra büyük bir gayret sarf ederek başını karısına ve kızına çevirdi. böyle vaziyetlerde her meslektaşının verdiği cevapla mukabele etti: "Belli olmaz!" Ve başka suallere maruz kalmamak. arkasında Nurettin beyle beraber.Hastanın kapısı açıldı ve doktor.. çıktı. anlaşılmaz birkaç kelime mırıldandı. Mihriye hanımla Necla. Necla sokuldu: "Bir şey mi istedin babacığım?" "Haydi. siz biraz çıkın!" Sesi pek hafif ve kesikti. 43 . Atlatacak inşallah!" dedim. Nurettin bey kaşlarını çatarak sordu: "Tehlikeli mi?" Doktor. yüzünü buruşturarak birtakım işaretler yaptı. Mihriye hanım bize işaret etti. Fakat bunu gören hasta. evi terk etti. İçeri baktım. Yavaşça hastanın kapısına sokuldum. Bunu fark ettiğim için bütün kuvvetimle kendime hâkim olmaya çalıştım. Şimdi annesiyle beraber. Bütün lakaytlığına rağmen canı sıkılmış bir hali vardı. Genç kız beni görünce başıyla işaret ederek çağırdı. önlerinde gözleri kapalı yatan adama bakıyorlardı. zoraki bir gülümseme ile: "Korkulacak bir şey yok herhalde. sol tarafımda adeta baş başa vermiş duran kadınlara dönerek. Sonra. hastanın halinin bende uyandıracağı tesiri görmek istiyorlardı. elini yataktan dışarı çıkararak bileğimden yakaladı ve: " Nöbet. "Yanından ayrılmayın ve akse* gelirse o iğnelerden yapın" diyordu. Gördüğümden müsterih olmuş gibi bir tavırla hafifçe başımı salladım.
İki kadın da yüzüme sorgucu gözlerle bakarak odayı terk ettiler. çıkmaları için. Yavaşça defterin yapraklarını karıştırdım. "Okuma!" dedi ve başıyla odanın karşı tarafını işaret ederek mırıldandı: "Onu şuraya at!. İlk defa bu anda mahut siyah kaplı defteri hatırladım. İçimde mukavemet edilmez bir merakın gitgide büyüdüğünü hissediyordum."Sen gitme!" dedi.. elimdeki paketi gösterdi: "Hepsini getirdin mi?" Evvela anlayamayarak yüzüne baktım. Raif efendi: "Biliyorum. Raif efendi tekrar kolunu çıkarmış ve elimi tutmuştu. biliyorum!" demek isteyen bir hareketle çabuk çabuk başını salladı ve onlara.. tamamen unutmuş olduğum.. iri ve intizamsız harfler. O zaman Raif efendi. büyük bir merak içindeymiş gibi parlıyordu. Raif efendinin bu neviden bir defteri olacağı aklıma bile gelmezdi. " Alt tarafını okuyamadım. Sonra defteri elime alarak Raif efendiye gösterdim: "Bunu mu istiyordunuz?" Başıyla "evet" diye işaret etti. Necla: "Babacığım. serlevha filan yoktu. Tek çizgili sahifelerde. " 44 . gayet acele yazıldığı belli satırlar vardı. Sağ tarafta 20 Haziran 1933 tarihi ve hemen bunun altında şu satırlar vardı: "Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. Paketi süratle açıp içindeki havlu vesaireyi kapının arkasındaki bir iskemlenin üzerine koydum. kolunu çıkarmasana!. Bu kadar merasim bunu sormak için miydi? Hasta hâlâ yüzüme bakıyor ve gözleri. tekrar işaret etti. Kadınlar biraz şaşırmışlardı.. Onu bir kere bile açıp bakmamış. İlk sahifeye bir göz attım. " diye söylendi. içinde ne olduğunu merak etmemiştim.
Göğsümün içi titreyerek. hiç olmazsa bir gün geri bırakamaz mısınız?" Gözleriyle: "Neden?" diye sorarak yüzüme baktı Başladığım şeye devam etmek ve son bir çareyi denemek için ona daha çok sokuldum ve kendisine karşı duyduğum bütün alaka ve sevgiyi gözlerimde toplamaya çalıştım. gayet iyi anlıyorum. Her şeyinizi insanlardan kıskanmakta haklısınız. Herkesten sakladığı ruhunu ihtimal ki bu deftere dökmüştü ve şimdi onunla beraber gitmek istiyordu.. "Sobaya mı?" "Evet!" Bu anda merakım büsbütün arttı. Raif bey!" dedim. Bu defteri yakmak istemeniz de doğru. "Bu defteri bir gece. "Sizi anlıyorum Raif bey!" dedim. Aylardan beri beni kendisine yaklaştırmaktan kaçan bu adama karşı ruhumda biriken sitemleri de sanki bu anda or-laya döküyordum: 45 . Fakat bunu bir müddet. "Yazık değil mi? Size uzun zaman arkadaş olmuş bir defteri manasız yere yakmak doğru mu?" "Lüzumu yok!" dedi ve başıyla tekrar sobayı gösterdi... yalnız bu gece bende bırakmaz mısınız? Bu kadar zaman arkadaşlık ettik... Buna rağmen sizin gözünüzde herkes gibi bir hiç olduğumu söyleyerek mi beni bırakıp gitmek istiyorsunuz?" Gözlerim yaşarmıştı. ölüme giderken bile beraber alan bu adama karşı içimde nihayetsiz bir merhamet ve onun mukadderatına karşı nihayetsiz bir alaka uyandı.. bana kendinize dair hiçbir şey söylemediniz.Gösterdiği tarafa baktım. sözüme devam ettim. "Evet. "Artık lüzumu yok!" Onu bu fikirden vazgeçirmenin mümkün olmayacağını anladım. Sizi merak etmemi tabii bulmuyor musunuz? Bana karşı da bu kadar saklanmaya muhakkak lüzum görüyor musunuz? Dünyada benim için en kıymetli insansınız. benim için imkânsızdı: "Ne münasebet. Raif efendinin defterini ellerimle yok etmek. Mika levhaların arkasında parlayan kızıl gözleriyle demir sobayı gördüm. insanlara kendinden hiçbir şey bırakmak istemeyen ve yalnızlığını.
Ondan ayrıl46 ." Bu sözlerin.. hıçkırıksız ağlayışlardan biriydi. sonra yanaklarımdan öptü. Öksürüyordu." Sözüne devam edemedi. Hasta. bu ancak fevkalade büyük ve sahici kederlerde görülen. Hasta tekrar gözlerini açtı:. ağır bir hastaya söylenecek şeyler olmadığını hatırlayarak sustum. nefesini yüzümde hissediyordum: "Hayır. Bu sahnenin onu yorduğu muhakkaktı. Bunu bekliyormuş gibi hemen siyah kaplı defteri cebime koydum.. O da susuyordu. "Yarın sabah getirir. evvela alnımdan." dedim. Ben de kendimi tutamamış."insanlardan itimadınızı çekip almakla belki haklısınız... Hayatının en mühim kısımlarını ihtiva ettiği muhakkak olan bu defterle bile artık alakasını kesmiş bulunduğunu anladım. ağlamaya başlamıştım.. "İnsanlar bana hiçbir şey yapmadılar.. "Hiç kimsenin kabahati yok. göreceksin!" dedi.. gözünüzün önünde yakarım!" dedim. Doğrulmak istediğim zaman beni bırakmadı. Defteri sobaya atıp dışarı kaçmayı düşünüyordum. bilhassa insanların size ne yaptıklarını bilmek istiyorum. biraz evvelki titizliğine hiç benzemeyen bir tavırla: "Ne yaparsan yap!" makamında omuzlarını silkti. Ayrılmak için elini öptüm. Yaptığınız nihayet manasız bir hodbinlik olabilir. Nihayet gözleriyle defteri işaret ederek: "Oku." Birdenbire sustu ve çenesi göğsüne düştü. siz de beni anlayınız! Sizin sonunda bulunduğunuz yolun ben daha başlarmdayım. Hasta başını şiddetle sallayarak sözümü kesti. eğildim. Raif efendi bunları saklamak veya silmek için hiçbir harekette bulunmuyor.... Hatta benim bile!.. sessiz.. gözlerini kırpmadan bana bakıyordu. İnsanları öğrenmek. Başımı kaldırınca gözlerinden şakaklarına doğru yaşlar sızdığını gördüm. Nihayet son bir gayretle: "Raif bey. Ben de büyük bir ruhi yorgunluk duymaya başlamıştım.. Daha hızlı nefes alıyordu. Hep ben. Fakat bunun istisnaları yok mu? Olamaz mı? Unutmayın ki siz de bu insanlardan birisiniz. hayır!" diyordu. Bir şeyler mırıldanıyordu.. Hiçbir şey.. kendine doğru çekti. Hep ben.
Şimdiye kadar olduğu gibi.. Hiç durmadan "Yazık!.. Söylemek. Ama ben dayanacağım. birçok şeyler anlatmak istiyorum. Yazık!" dedi ve gözlerini kapadı. yahut öleceğim dersem yalan söylemiş olurum. bir şeyler... Raif efendi.. Unutup gittiğimi zannettiğim bu hatıraların. Ama nasıl yaşayacağım!. Bundan sonraki hayatım nasıl dayanılmaz bir işkence olacak!..manın bana güç geleceğini biliyordum.. bundan sonra beni hiç bırakmayacaklarını biliyorum.. senelerden beri dalmış olduğum derin uykudan.. Boşuna yere herkesten kaçmış. Otele geldiğim zaman arkadaşımı uyumuş buldum. bu kadar acı olacağını tasavvur edememiştim. Şu kosko-ı. Kapının önünde bekleyenlere yüzümü göstermemek için adeta koşarcasına holden geçtim ve sokağa fırladım.. Kime?. tekrar dudaklarını kımıldattı.. ne anlatabilirim? On seneden beri hiç kimseye bir şey söylediğimi hatırlamıyorum.... Yalnız bir şeye dayanmak artık benim için mümkün değil: I ler şeyi kafamda yalnız başıma saklayamayacağım. " diye söyleniyordum. İnsan tahammül edemeyeceğini zannettiği şeylere pek çabuk alışıyor ve katlanıyor. Yatağa girerek başucumdaki küçük lambayı yaktım ve derhal Raif efendinin siyah kaplı mektep defterini okumaya başladım: 20 Haziran 1933 Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı.. boş yere bütün insanları kendimden uzaklaştır47 . Ben de yaşayacağım... Artık birbirimize veda etmiş bulunuyorduk. Yolda soğuk bir rüzgâr yanaklarımı kuruttu. Duyulur duyulmaz bir sesle: "Seninle hiç şöyle uzun boylu konuşamadık evladım. Deli olacağım.ıman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba? Kime. Yazık!.. Hangi hain tesadüf dün onları yolumun üstüne çıkardı ve beni. artık yavaş yavaş alıştığım hissiz uyuşukluktan ayırdı. Fakat bunun bu kadar korkunç..
mışım; ama bundan sonra başka türlü yapabilir miyim? Artık hiçbir şeyin değişmesine imkân yok... Lüzum da yok. Demek böyle olması icap ediyormuş. Yalnız söyleyebilsem... Bir kişiye olsun içimdekileri dökebilsem... Bunu sahiden istesem bile artık böyle bir insan bulmama imkân yok... Bende arayacak hal kalmadı... Kalsa da aramam... Zaten bu defteri neden aldım? Küçük bir ümidim olsa, dünyada en sevmediğim bu yazmak işine kalkışır mıydım? İnsanın muhakkak kendini boşaltması lazım... Dünkü hadise olmasaydı... Ah, dün her şeyi öğrenmiş olmasaydım... Şimdi eski ve belki de rahat hayatım devam edecekti... Dün sokakta giderken iki kişiye rast geldim. Birini ilk defa görüyordum, öteki de dünyada bana belki en uzak insanlardan biriydi. Bunların hayatım üzerinde bu kadar müthiş tesirleri olabileceği aklıma gelir miydi? Fakat mademki bir kere yazmaya karar verdim, her şeyi sükûnetle ve baştan anlatmalıyım... Bu takdirde birkaç sene, hatta on on iki sene geriye gitmek lazım... Belki de on beş... Fakat sıkılmadan yazacağım... Belki manasız tafsilat arasında asıl korkunç tarafları boğmak, onların tesirinden kurtulmak mümkün olur. Belki yazacaklarım yaşadığım kadar acı olmaz ve ben biraz ferahlarım. Birçok şeylerin zannettiğimden daha ehemmiyetsiz, basit olduğunu görüp kendi heyecanımdan utanırım... Belki... Babam Havranlıydı. Ben orada doğdum ve büyüdüm. Orada ilk tahsilimi yaptım, sonra bir müddet, bize bir saat kadar uzaktaki Edremit idadisine gidip geldim. Umumi Harbin son senelerinde, on dokuz yaşlarında askere alındım; fakat daha talimgahta mütareke ilan edildi. Kasabaya döndüm. Tekrar idadiye devam edip bitirmedim. Zaten okumaya pek hevesim yoktu. Araya giren bir senelik zaman ve o sıralarda bu havalide hüküm süren karmakarışık vaziyet beni tahsilden soğutmuştu. Mütarekeden sonra bütün bağlar gevşemiş, ne doğru dürüst bir hükümet, ne de muayyen bir fikir ve hedef kalmıştı. Bazı mmtakalar ecnebi kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, birdenbire türeyen bir sürü çeteler, türlü türlü namlar altında, ba4B
• m düşmana karşı cephe kurarak, bazan köyleri soyarak faaliydi gösteriyor; dün bir kahraman olarak ismi ağızdan ağıza do-l.ışan bir sergerdenin bir hafta sonra tenkil edildiği ve ölüsünün Edremit'te Konakönü meydanında asılı durduğu ilan ediliyordu. Böyle bir devirde, dört duvar arasına kapanarak Osmanlı tarihi veya musahabat-ı ahlâkiye* okumak pek cazip bir şey değildi. Yalnız, memleketin oldukça hali vakti yerindelerin-den sayılan babam, nedense beni okutmak sevdasına düşmüş-lü. Akranlarımdan birçoğunun çapraz fişeklikler takıp mavzeri sırtlayarak çeteliğe çıktığını, bunlardan bir kısmının düşman, bir kısmının eşkıya tarafından öldürüldüğünü görünce, benim de akıbetimden korkmaya başlamıştı. Hakikaten ben de boş durmak istemiyor, gizli gizli hazırlanıyordum. Fakat bu sırada işgal kuvvetleri kasabaya geldiler ve her türlü kahramanlık heveslerim, içimde boğulup kalmaya mahkûm oldu. Birkaç ay serseri gibi dolaştım. Arkadaşlarımın çoğu ortadan kaybolmuştu. Babam beni İstanbul'a göndermeye karar verdi. Nereye gideceğimi o da bilmiyor, "Bir mektep bul, oku!" diyordu. Daima biraz beceriksiz ve mahcup bir çocuk olduğum halde babamın bana böyle söylemesi, oğlunu ne kadar az tanıdığını göstermeye kâfiydi. Ne olsa, içimde bazı cihetlere doğru gizli birtakım arzular duyuyordum. Mektepteyken hocalarımın takdirini kazandığım bir ders vardı: Oldukça iyi resim yapıyordum. İstanbul'daki Sanayii Nefise Mektebi'ne** girmek ara sıra aklımdan geçer ve bana tatlı hayaller kurdururdu. Zaten küçükten beri hakikatten ziyade hayal dünyasında yaşayan sessiz bir çocuktum. Tabiatımda manasız denilecek kadar ileri giden bir çekingenlik vardı ki, çok kere etrafım tarafından yanlış anlaşılmama, aptal yerine konmama sebep olur ve beni üzerdi. Hiçbir şey beni, hakkımdaki bir kanaati düzeltmek mecburiyeti kadar korkutmazdı. Sınıfta arkadaşlarımın yaptığı bir kabahat daima benim üzerime atıldığı halde ben kendimi bir kelime ile olsun müdafaaya cesaret edemez, eve döndüğüm zaman bir kenara saklanıp ağlardım. Annemin ve bilhassa babamın bana sık * Ahlak sohbetleri. ** Güzel Sanatlar Akademisi. 49
sık: "Yahu, sen kız olacakmışsm ama yanlış doğmuşsun!" dediklerini hatırlıyorum. En büyük zevkim evin bahçesinde veya derenin kenarında yalnız başıma oturup hülyalara dalmaktı. Bu hülyalar, hareketlerimle büyük bir tezat teşkil edecek kadar cesurca ve genişti: Okuduğum sayısız tercüme romanlarındaki kahramanlar gibi, her sözüme tereddütsüz itaat eden maiyetimle beraber ortalığı kasıp kavurduğum, bir mahalle ötede oturan ve içimde şeklini pek tayin edemediğim tatlı arzular uyandıran Fahriye ismindeki bir kızı, yüzümde bir maske ve belimde çifte tabancalarla, dağlardaki muhteşem mağarama kaçırdığım olurdu. Onun evvela nasıl korkup çırpınacağmı, sonra, önümde tir tir titreyen insanları, mağaradaki emsalsiz zenginliği görünce nasıl büyük bir hayrete düşeceğini ve nihayet yüzümü açınca, saklayamadığı bir sevinçle nasıl haykırarak boynuma atılacağını tasavvur ederdim. Bazan büyük kâşifler gibi Afrika'da gezer, yamyamlar arasında görülmemiş maceralar geçirir, bazan meşhur bir ressam olur ve Avrupa'yı dolaşırdım. Bütün okuduğum kitaplar, Misel Zevako'lar, Jül Vern'ler, Aleksandr Duma'lar, Ahmet Mithat Efendi'ler, Vechi Bey'ler kafamda silinmez şekilde yer tutmuşlardı. Babam bu kadar okumama kızar, bazan romanları alıp atar, bazan geceleri odama ışık verdirmezdi. Fakat benim her şeye bir çare bulduğumu, küçük kaytan fitilli idare lambasının ışığı altında kendimden geçerek "Paris Esrarı"nı veya "Sefiller"i okuduğumu görünce tazyikinden vazgeçmişti. Elime geçen her şeyi okuyor ve her okuduğum şeyin, ister Mösyö Lökok'un maceraları, ister Murat Bey'in tarihi olsun, tesiri altında kalıyordum. Eski bir Roma tarihinde, Mucius Scaevola isminde bir murahhasın* düşmanla sulh müzakeresi yaparken, kendisine teklif edilen şartları kabul etmezse öldürüleceği yolundaki tehdide cevap olarak, kolunu yanı başındaki ateşe sokup dirseğine kadar yaktığını ve bu sırada sükûnetle müzakereye devam ederek, böyle tehditlerle korkutulamayacağmı gösterdiğini okuduğum zaman, elimi aynı şekilde bir ateşe sokmak ve aynı meta* Elçinin. 50
Babam benim işe yarar bir adam olmam için son bir tedbire başvuruyordu. En büyük bir acıya yüzündeki tebessümü muhafaza ederek tahammül eden bu adamın hayali beni hiçbir zaman terk etmemiştir. içinde benden herhangi bir şey bulunan resimleri büyük bir titizlikle saklıyor ve ortaya çıkarmaktan utanıyordum. Ne yapacağımı bilmeden uzun zaman İstanbul'da dolaştım. içimden bir şey vermek gibi gelmiyordu. On gün kadar sonra uzun bir mektup aldım. Nitekim işin böyle olmadığını anlayınca bundan da vazgeçtim. kıpkırmızı oluyor ve kaçıyordum. Bir zamanlar kendim de yazı yazmaya. Bu sanatlara karşı bir heves duy* Aracılıktan.neti nefsimde denemek arzusuna kapılmış ve parmaklarımı oldukça ağır bir şekilde yakmıştım. hatta ufak şiirler karalamaya kalkmış. kendi kendime öğrendim ve mektebe devam etmez oldum. ecnebilerin gayet ucuz. bir iç ifadesi olduğunu İstanbul'da ve Sanayii Nefise mektebinde. Yalnız resim yapmaya devam ediyordum. benim oraya giderek "sabunculuk. Hep o korku yüzünden. Bu iş bana. Bunlar tesadüfen birinin eline geçse. Mütareke seneleriydi. Havran'a dönmek için babamdan para istedim.. hiç kimsenin yardımı olmadan. bilhassa mis sabunculuğu" öğrenmemi söylüyor. fakat bundan çabuk vazgeçmiştim: İçimdekileri herhangi şekilde olursa olsun dışarıya vurmak korkusu. Dışarıyı alıp bir kâğıda aksettirmekten. şehir benim tahammül edemeyeceğim kadar hayâsız ve karmakarışık olmuştu. paranın kıymetini kaybetmesi yüzünden. bir mutavassıtlık-tan* ibaret görünüyordu. Zaten hocalar da bende fazla bir şey bulmuyorlardı. çıplak ve mahrem bir halde yakalanmış bir kadın gibi şaşırıyor. bana dair herhangi bir şey ifade eden. Almanya'da. Fevkalade sevindim.. bu manasız ve lüzumsuz ürkeklik yazı yazmama mâniydi. Evde veya atölyede karaladığım şeyler arasından ancak en manasızlarını gösterebiliyor.. Resim yapmanın da bir nevi ifade.. hatta İstanbul'dakinden daha az bir para ile geçindiklerini bir yerden duymuş. yol parasıyla diğer masraflar için bir miktar para yolladığını bildiriyordu. 51 .
Hiç lisan bilmiyordum. Pansiyon sahibi madam da boş zamanlarını benimle gevezeliğe hasrediyor ve yardımda bulunuyordu. Sokakları biraz daha geniş. Babam mektubunda: "Bir iki senede bu işi öğrenip gelirsen. İlk günlerin şaşkınlığı çok sürmedi.. Umumi Harp'te Türkiye'de bulunmuş ve biraz Türkçe öğrenmiş bir eski zabitten ders almaya başladım. Lisan öğrenmeden bir işe başlanamayacağını düşünerek. 53 . insanları daha sarışın bir şehir. kendimi idare edecek kadar lisan öğrenmek ve hayran hayran etrafıma bakınarak şehri dolaşmakla geçti. Bir ecnebi dil öğreneceğimi. ıslah eder ve senin idarene veririm.. Burası da en nihayet bir şehirdi. Dört günlük yolculuk esnasında bir mükâleme* kitabından ezberlediğim beş on kelime sayesinde.duğumdan filan değil.. sen de ticaret hayatına atılarak altın bileziğin sayesinde mesut ve müreffeh olursun!" diyordu. Pansiyonun diğer müşterileri de bir * Konuşma. Fakat ortada insanı hayretinden düşüp bayılmaya sevk edecek bir şey de yoktu. bizim burdaki sabunhaneyi büyütür. çok daha temiz.. bu dilde kitaplar okuyacağımı. İlk haftalar. ve asıl. Fakat ben işin bu tarafını düşünmüyordum bile. vahşiliğimin bir sebebi de kitaplarda tanıştığım ve benimsediğim insanları muhitimde bulamayışım değil miydi? Bir hafta içinde hazırlandım ve Bulgaristan üzerinden trenle Berlin'e hareket ettim. çocukluğumdan beri gözlerimin önünde bin bir şekilde canlanan. Benim hayalimdeki Avrupa'nın nasıl bir şey olduğunu ve şimdi içinde yaşadığım şehrin buna nazaran ne noksanları bulunduğunu kendim de bilmiyordum. Zaten muhitimden uzak duruşumun. şimdiye kadar sadece romanlarda rastladığım insanları işte bu "Avrupa"da bulacağımı tahmin ediyordum. birçok hayallerime mevzu olan Avrupa'yı görmek fırsatının böyle hiç beklemediğim bir zamanda çı-kıvermesinden sevindim. Hayatta hiçbir zaman kafamızdaki kadar harikulade şeyler olmayacağını henüz idrak etmemiştim. adresini daha İstanbul'dayken defterime yazdığım bir pansiyona gittim.
Herkesin Almanya'yı kurtarmak için kendine göre bir fikri vardı. yemek yediğimiz karanlık salonun daima yanık duran kırmızı abajurlu elektriğine. 53 . açılan odaya hemen bir başka misafir gelirdi. günün hiçbir zamanında eksik olmayan çeşitli lahana kokularına. zabitlere kızıyor. Para düşkünlüğü yüzünden servetini kaybeden ihtiyar bir kadın. hatta bunlardan sıkılmaya başlamıştım.ıssa Hollandalı bir dul kadın olan Frau van Tiedemann.. Benim yarım yamalak anladığıma göre Almanya'nın kurtuluşunu Bismark gibi demir iradeli bir adamın işbaşına geçmesinde ve hiç vakit geçirmeden silahlanmaya başlayarak ikinci bir harple haksızlıkları düzeltmekte buluyorlardı. Bazan pansiyon müşterilerinden biri gider. boş zamanlarında derhal gazetesini okumaya koyulurdu. gününü. Onun da kendine göre ateşli kanaatleri vardı ve bunlardan bahsederken yüzü büsbütün kızarır. o sıralarda Ber-I i n'de pek bol olan siyasi toplantılara gidip akşamları intibalarıni anlatmak suretiyle geçiriyordu. her birinin kendi şahsi menfaatlerine bağlıydı.I ıııkle ahbaplık etmeyi fırsat sayıyorlar ve saçma sapan suallerle başımı şişiriyorlardı. Çok kere. Bu sonuncusu Almanya'nın Kamerun müstemlekesinde ticaret yaparken mütarekeden sonra her şeyini bırakarak vatanına sığınmış bir adamdı. müstemleke tüccarı durup dururken. oldukça renkliydi. harp açan imparatora küfür ediyordu. saatlerce münakaşa ederdi. zabitler grev yapan ameleyi ve harbe devam etmek istemeyen askerleri kabahatli buluyor. Hele bu münakaşalar. Fakat bütün bu fikirler hakikaten Almanya'ya değil. Kurtarabildiği bir miktar parasıyla oldukça mütevazı bir hayat sürüyor. yumruğunu sıkarak havada sallardı. Sabahları odamı düzelten hizmetçi kız bile benimle siyasetten konuşmaya kalkar. yeni tanıştığı terhis edilmiş işsiz Alman zabitlerini de yanında getirir ve onlarla.. Fakat zamanla bu değişmelere. Bunların arasında bil-lı. Akşam yemeklerinde sofra başında luplanan kalabalık. sofra arkadaşlarımın siyası münakaşalarına alışmış. Por-lekizli bir tüccar olan ve Berlin'e Kanarya adalarından portakal getiren Herr Camera ve ihtiyar Herr Döppke benimle ahbaptılar.
Yavaş yavaş ben fabrikaya uğramaz oldum. Haftada üç defa akşamüzerleri eski zabitten Almanca ders alıyor. gündüzleri müzelerdeki ve yeni açılan galerilerdeki tabloları seyrediyor ve pansiyona daha yüz adım uzaktayken burnumda lahana kokuları hissediyordum. Bir İsveç grubuna ait olan müessesenin Alman memurları. Berlin şehrinde. Kendi kendime: "İşte Avrupa! Ne var burada sanki?" diyor ve esas itibariyle dünyanın pek sıkıcı olduğuna hükmediyordum. yüzlerinde çok mühim işler yapmış insanlara mahsus bir ciddilikle evlerine dönen veya bir erkeğin koluna asılarak baygın gözleriyle etrafa tebessüm saçan kadınları ve yürüyüşlerinde hâlâ asker adımlarını muhafaza eden erkekleri seyrederdim. henüz lisan öğrenmekle meşgul olduğumu. bana göstermekten çekinBelki de bende bu işe fazla bir heves görmediklerinden. Yata54 . boşuna yere vakit ziyan etmemek için böyle yaptılar. birkaç Türk arkadaşın yardımıyla. galiba firmanın sırındır diye. Ekseriya öğleden sonraları büyük caddelerde.Almanya'ya niçin geldiğimi unutmuş gibiydim. buraya niçin geldiğimi hiç aklıma getirmeden. Günlerim birbirine tıpkı üpkısına benzeyerek geçiyordu. ne yapacağımı. Bütün şehri. onlar neredeydin demediler. Fakat ilk aylar geçince eskisi kadar canım sıkılmamaya başladı. beni gayet iyi karşıladılar. babam mektuplarının arasını uzattı ve ben. hayvanat bahçesini. müzeleri dolaşmıştım. kalabalığın içinde dolaşır. fakat bu mesleğin. Yavaş yavaş kitap okumaya çalışıyor ve bu işten zamanla daha çok zevk duyuyordum. Bu milyonluk şehrin birkaç ay içinde tükenivermesi bana adeta yeis veriyordu. yaşamaya devam ettim. hem kendimi avutuyordum. Babama büsbütün yalan söylemiş olmamak için. her üz unutulmamış olan silah arkadaşlığının verdiği bir alakayla. yakında bu neviden bir müesseseye müracaat edeceğimi yazarak hem onu. Sabunculuk meselesini babamdan mektup aldıkça hatırlıyor. bir lüks sabun firmasına müracaat ettim. Bir müddet sonra bu adeta bir iptila halini aldı. Havran'da-ki sabunhanemizde göre göre öğrendiğimden daha derin taraflarını.
çocukluğumun ve ilk gençliğimin tercüme veya telif kitapları gibi sadece kahramanlardan. Almanya'ya geleli bir sene olmak üzereydi. cümlelere karine*yle mana vererek geçerdim. Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. Bu sefer okuduklarım. Gözümün önünde yepyeni bir dünya açılır gibiydi. onlara şimdi hakiki manalarını verdiğimi zannediyordum. Müzelerdeki eski resim üstatları da artık bana sıkılmadan yaşamak imkânını veriyorlardı. gayet iyi hatırlıyorum. böyle bir aptalı sevmenin hica-bıyla. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. içinden geçenleri söy-leyememek. fevkalade insanlardan ve görülmemiş maceralardan bahsetmiyorlardı. National Galeri'deki bir tabloyu saatlerce seyrettiğim ve sonra günlerce aynı çehreyi ve manzarayı kafamda yaşattığım oluyordu. benim mizacıma aykırı olduğu için onlardan hoşlan* İpucu. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum.ğın üzerine yüzükoyun yatarak kitabı önüme açar. etrafımdan. yeni ressamların açtığı bir sergi hakkındaki tenkit makalesi gözüme ilişti. yağmurlu ve karanlık bir teşrinievvel**** gününde. ** Utancıyla. Turgenyef in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. saatlerce kalırdım. gazeteleri karıştırırken. Belki eserlerindeki fazla iddia. **** Ekim. gördüklerim ve duyduklarımdan birer parça buluyordum. en derin. görmediğim şeyleri birdenbire hatırlıyor. Çok kere lügat aramaya bile tahammül edemez. Ben bu yenilerden pek bir şey anlamıyordum. *** Düşkünlüğünün. kendini göstermek temayülü. 55 .** müthiş iptilasının*** kurbanı olup gidiyordu. Günün birinde. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. Evvelce içinde yaşadığım halde anlamadığım. Hemen hemen hepsinde kendimden. yanı başıma eski ve kaim lügat kitabını kor. herhangi bir şekilde göze çarpmak. en kuvvetli. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor.
. Yapacak mühim işlerim yoktu. O andaki hislerimi. bu koyu kumral saçlar ve asıl. bu siyah kaşlar ve onların altındaki siyah gözler.. Resimleri seyredip geçenler. mücrimler albümünden alınmışa benzeyen korkunç portreler. biraz mağrur ve çok kuvvetli bir ifade vardı. Tesadüfe itaat ederek içeri girmeyi tercih ettim ve duvarlardaki küçüklü büyüklü birçok tabloları alakasız gözlerle seyrederek uzun müddet dolaştım. masumluk ile iradeyi. kürk mantolu bir kadın portresinin önünde. Fakat birkaç saat sonra. Bu kadar az emekle bu kadar büyük işler başarmaya kalkan insanlara belki içerlemek icap ederdi. anlatmama imkân yok. hiçbir zaman görmediğimi ilk andan itibaren bilmeme rağmen.mıyordum. onunla aramızda bir tanışıklık varmış gibi bir hisse kapıldım.. On56 . beş yaşımdan beri kurduğum hayal dünyalarından tanıyordum. mıhlanmış gibi durduğumu hatırlıyorum. Bunu izah edemeyeceğimi biliyorum. Bu soluk yüz. o zamana kadar hiçbir kadında görmediğim garip. Ben bu kadını yedi yaşımdan beri okuduğum kitaplardan. Ama ne olsa insan eğleniyordu. yalnız.. Nitekim gazetedeki yazıyı bile okumadım. gene rastgele sokaklarda dolaşarak günlük gezintilerimden birini yaparken. Resimlerin çoğu insana gülümsemek arzusu veriyordu: Köşeli dizler ve omuzlar. vücutla-rıyla beni sağa sola itiyorlar. fakat ben olduğum yerden ayrıla-mıyordum. senelerce kitap arasında kalmış kadar cansız çiçekler ve nihayet. bana asla yabancı olamazdı. Kırık bir tuğla parçası kadar şekilsiz kristal vazolar. Yalnız orada. sonsuz bir melal ile kuvvetli bir şahsiyeti birleştiren bu ifade. Fakat onların hiç kimse tarafından anlaşılmamak ve gülünç olmak gibi bir cezayı da adeta marazi bir zevkle ve isteyerek kabul ettiklerini düşününce acımaktan başka yapılacak iş yoktu. elişi kâğıdından yapılmış gibi keskin renklerle gösterilmeye çalışılan tabiat manzaraları. bilhassa aradan bu kadar seneler geçtikten sonra. Bu çehreyi veya benzerini hiçbir yerde. nispetsiz başlar ve memeler. Büyük salonun kapıya yakın bir duvarının önünde birdenbire durdum. biraz vahşi. gazetede bahsedilen serginin açılmış olduğu binanın önünde bulunduğumu fark ettim.. Bu portrede ne vardı?.
57 . Selbstportrât. Şövalye Büridan'm sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra'dan.da Halit Ziya'nm Nihal'inden. Vecihi Bey'in Mehcure'sinden. Çenesi hafifçe öne doğru kıvrık ve sivriceydi. Bu tablo hakkında orada tafsilat bulacağımı umuyordum. sahifenin alt tarafında. görmeyen gözlerle diğer tablolara bakıyor ve sonra çabucak aynı yere dönerek uzun müddet seyrediyordum.* Yabankedisi derisinden bir kürkün içinde. Gözkapakları hafifçe şişti. Aşağıya doğru bakan gözlerin gizlice beni süzdüğünü. bir imtizacıydı. köşeli ve oldukça geniş alnını çevreleyerek aşağı doğru uzanıyorlar ve yabankedisinin tüylerine karışıyorlardı. Fakat ne olur?" der gibiydi. Bu harikulade resmi yapan kadının başka tablolarının. Kaşları ne pek kalın. Bundan biraz da memnun oldum. gölgede kalmasına rağmen donuk beyaz rengi belli olan küçük bir boyun parçası. Sanki: "Evet.. İnce uzun ve kanatları biraz etli bir burnu vardı. gitgide kendini belli eden bir hayat görür gibiydim. * Karışımı. bunun üzerinde. Siyah gözleri anlaşılmaz. ne pek ince.. hafifçe sola dönmüş. biraz dolgun ve alttakisi daha irice olan dudaklarında tamamen açık bir hal alıyordu. aradığımı bulamayacağım. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi. tablonun numarasının hizasında şu üç kelimeyi okudum: Maria Puder. Geç vakte kadar içeride kaldım. Her defasında yüzünde yeni ifadeler. Ressamın sergide yalnız tek bir eseri. Başka hiçbir şey yoktu. Adeta ellerim titreyerek katalogu karıştırdım. kendi portresi bulunduğu anlaşılıyordu. Buna rağmen bakışındaki hüzün biraz da istiğna** ile karışıktı. Bu istiğna ifadesi. dudakların hafifçe kıpırdadığını zannediyordum. beyzi bir insan yüzü vardı. hatta belki de ilk hayranlığımı azaltacağını düşünerek korkuyordum. ** Sakınma. derin düşüncelere dalmış gibi yere bakıyor. hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim. Muhammed'in annesi Âmine Hatun'dan birer parça vardı. üzerimde bu kadar büyük bir tesir yapamayacağını. Sonlara doğru. Ara sıra dolaşıyor. fakat biraz kısaydı. adeta bulamayacağından emin olduğu oir şeyi son bir ümitle aramak istiyordu. koyu kumral saçları.
. Kaldırıp masanın üzerine korken birdenbire yüreğim atmaya başladı. hayret verecek kadar büyük bir ifade kabiliyetine malik olduğu. Kapının yanında duran uzun boylu bir adam. kendi portrelerini yapan sanatkârların çoğunda görülen "güzelleştirme" veya "inadına çirkinleştirme" temayüllerinin onda bulunmadığı söyleniyor. Hafif bir yağmur çiseliyordu. Bu. Pansiyonun sahibi Frau Heppner: "Bugün nereleri gezdiniz?" dedi. birçok teknik mütaalalardan sonra nihayet tablodaki kadının. derhal modern resim üzerinde konuşmaya başladılar. tuhaf bir tesadüf eseri olarak. Andreas del Sarto'nun Madonna d elle Arpie tablosundaki Meryemana tasvirine insanı şaşırtacak kadar çok benzediği iddia ediliyor ve yarı şaka bir ifade ile bu "Kürk Mantolu Madonna"ya muvaffakiyetler temenni edilerek başka bir ressamdan bahse geçiyordu.. Her akşamkinin aksine olarak hiç yollarda oyalanmadan pansiyona döndüm. sonra modern ressamların bir sergisini gezdim!" diye cevap verdim. Sofrada hiç konuşmadım. ben yavaşça odama gittim. Bir sergide ilk defa resim teşhir eden bu genç sanatkârdan oldukça uzun bahsediyordu. sabahleyin aldığım ve bir kahvede oturup okurken sergi hakkındaki makaleyi gördüğüm gazeteydi. Soyunurken ceketimin cebinden yere bir gazete düştü. Dolaştım. Süratle kendimi toplayarak dışarı çıktım. meşhur kopyalarını satan bir mağazaya 58 . Yazıyı baştan itibaren şöyle bir süzdüm. Benim gibi yavaş ve heyacansız bir adamın bu kadar telaşına kendim de hayret ediyordum. odama çekilerek yalnız başıma o çehreyi gözlerimin önüne getirmek arzusuyla yanıyordum.. duruşu ve yüzünün ifadesi bakımından. Bu yazıda o tablo ile ressamı hakkında neler bulunduğunu öğrenmek için sahifeleri yırtarcasına açtım. Salondakiler. Daha ziyade klasiklerin yolunda yürümek istediği anlaşılan ressam kadının.Salonda kimseler kalmamıştı. galiba beni bekliyordu. "Hiç. Hemen yemeğimi yemek. katalogda gördüğüm kelimelerin üzerinde mıhlanıp kaldı: Maria Puder. Ertesi gün ilk işim. Ortalara doğru gözlerim..
. Benim gibi hayatında hiç macerası olmayan bir erkeğin ilk defa böyle bir kadınla karşılaşması hakikaten korkunç olurdu. 59 .giderek Arpie Madonnası'nı aramak oldu. Büyük bir Sarto albümünün içinde onu buldum. toprağa bakıyor ve muhakkak ki bir şeyler görüyordu.. siyah ve derin gözlerini toprağa veya karşısındakine çevirmekte. büyük bir korku oldu. Orada tasvir edilen insanın hakikatte de mevcut olduğu ancak bu anda aklıma geldi. düşünmeyi öğrenmiş. hatta manasızlığa kadar götürülen bir masumluk ifadesi vardı. hatta gökyüzüne de değil. Dikkatle baktığım zaman bu resimde sanat bakımından büyük bir hususiyet bulunduğuna hükmettim. lüzumundan biraz fazla tebarüz ettirilen*. ressam kendi resmini yapmış olduğuna göre. Albümün bu yaprağını ayrıca sattıkları için hemen alarak odama döndüm. Öyle ya. Hayatımda ilk defa böyle bir Madonna görüyordum: Şimdiye kadar tesadüf ettiğim Meryemana tasvirlerinde. hulasa yaşamaktaydı. Bir hayli fena basılmış olan kopya fazla bir şey göstermemekle beraber. kucağındaki Mesih'e değil. makale sahibinin hakkı vardı: Kucağında mukaddes çocuğu ile yüksekçe bir yerde oturan. Bu ihtimali düşününce ilk duyduğum his. bakışlarında ve dudaklarında apaçık görünen melal ve kırgınlık ifadesi aynen dün gördüğüm tabloya benziyordu. Onu herhangi bir yerde görmek mümkün olabilirdi. başını tutuşu. sağındaki sakallı erkekle solundaki genci hiç fark etmiyor-muş gibi gözlerini yere diken bu Madonna'nm yüzü. İki tarafında ibadet eder gibi duran azizlere değil. Resmi masanın üzerine bıraktım. veya ismini söyleyemeyecekleri bir adamdan peydahladıkları evlatlarına gözlerini dikip şaşkın şaşkın gülümseyen hizmetçi kızlara benzerlerdi. bu harikulade kadın aramızda dolaşmakta. hayat hakkındaki hükümlerini vermiş ve dünyayı istihfaf etmeye başlamış bir kadındı. Halbuki Sarto'nun bu tablosundaki Meryem. kucaklarındaki bebeğe bakarken: "Gördünüz mü? Allah bana neler ihsan etti!" demek isteyen küçük çocuklara. * Belirgin kılman. alt dudağı biraz büyükçe olan ağzını açarak konuşmakta. Gözlerimi kapayarak sergideki tabloyu düşündüm.
Yirmi dört yaşında olduğum halde başımdan hiçbir kadın macerası geçmemişti. Havran'dayken, bizden yaşça büyük bazı mahalle arkadaşlarının delaletiyle yaptığımız birkaç hovardalık, manasını anlamama imkân olmayan sarhoşluk maceralarından başka bir şey değildi ve tabiatımdaki sıkılganlık, bunları tekrara heves etmeme mâni olmuştu. Kadın, benim için, muhayyilemi kamçılayan, sıcak yaz günlerinde zeytin ağaçlarının altına uzandığım zaman yaşadığım bin bir türlü maceraya iştirak eden, maddilikten uzak, yaklaşılmaz bir mahluktu. Uzun seneler kimseye haber vermeden âşık olduğum komşumuz Fahriye ile, hayalen, çok kere hayâsızlığa kadar varan münasebetlerim olduğu halde, kendisiyle sokakta karşılaştığım zaman yerlere yıkılacak kadar şiddetli çarpıntılara uğrar, yüzüm ateş gibi kesilerek kaçacak yer arardım. Ramazan geceleri onun, annesiyle beraber, elinde bir fenerle, teraviye gidişini seyretmek için evden kaçıp kapılarının karşısına gizlenir, fakat bu kapı açılıp, dışarı vuran sarımtırak ışıkta siyah feraceli vücutlar görünür görünmez başımı duvara çevirerek, benim burada olduğumu fark edecekler diye titremeye başlardım. Bir kadın herhangi bir şekilde hoşuma gidince ilk yaptığım iş ondan kaçmak olurdu. Karşı karşıya geldiğim zaman her hareketimin, her bakışımın sırrımı meydana vuracağından korkar, tarif edilmesi imkânsız, adeta boğucu bir utanma ile dünyanın en zavallı bir insanı haline gelirdim. Hayatımda hiçbir kadının, hatta annemin bile gözlerine dikkatle baktığımı hatırlamıyorum. Son zamanlarda, bilhassa İstanbul'da bulunduğum müddet zarfında, bu manasız hicapla mücadeleye niyet etmiş, arkadaşlar vasıtasıyla tanıştığım bazı genç kızlara karşı serbest olmaya çalışmıştım. Fakat onlardan ufak bir alaka gördüğüm anda bütün niyet ve kararlarım uçup gidiyordu. Hiçbir zaman masum bir insan değildim: Yalnız kaldığım zamanlar, kafamda canlanan bu kadınlarla, en usta âşıkların bile aklına gelmeyecek sahneler yaşar, sıcak ve zonklayan dudakların sarhoş eden tazyikini ağzımda, hakikatte olabileceğinden birkaç kat daha kuvvetli olarak duyardım. Fakat sergide gördüğüm bu kürk mantolu resim, ona haya60
len dokunmama imkân vermeyecek derecede beni sarmıştı. Onunla bir aşk sahnesi tasavvur etmek değil, karşı karşıya, iki dost gibi oturmayı düşünmek bile elimden gelmiyordu. Buna mukabil, gidip o tabloyu seyretmek, bana bakmadığına emin olduğum o gözlere saatlerce dalmak arzusu gitgide artmaktaydı. Paltomu sırtıma geçirerek tekrar serginin yolunu tuttum; ve bu hal, günlerce devam etti. Her gün, daima öğleden sonra oraya gidiyor, koridorlarda-ki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır, fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor; rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor, ta kapılar kapanm-caya kadar orada bekliyordum. Sergi bekçilerinin ve birçoğu her gün orada bulunan ressamların artık beni bellemiş bulunduklarını fark etmiştim. İçeri girer girmez yüzlerinde bir tebessüm dolaşıyor ve gözleri bu acayip resim meraklısını uzun müddet takip ediyordu. Son günlerde diğer tabloların önünde oynamaya çalıştığım rolü de bırakmıştım. Doğrudan doğruya kürk mantolu kadının önüne gidiyor, oradaki sıralardan birine oturarak gözlerimi bir karşıma, bir de, bakmaktan yoruldukları zaman, önüme çeviriyordum. Bu halimin sergide bulunanların merakını uyandıracağı muhakkaktı. Nitekim bir gün korktuğum başıma geldi. Salonda birkaç kere rast geldiğim ve uzun saçlı, siyah elbiseli, kocaman boyunbağlı ressamlarla konuşuşundan kendisinin de ressam olduğunu anladığım genç bir kadın yanıma sokularak: "Bu resmi pek mi merak ettiniz?" dedi. "Her gün onu seyrediyorsunuz!" Gözlerimi süratle kaldırdım ve hemen indirdim. Karşımda-kinin fazla laubali ve biraz alaycı gülüşü bana fena tesir etmişti. Bir adım önümde duran uzun burunlu iskarpinleri cevap bekler gibi yüzüme bakıyorlardı. Kısa eteğinin altından fırlayan, hakikaten biçimli olduğunu inkâr edemeyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayılan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı. Onun benden bir cevap almadan gitmek niyetinde olmadığını görünce: 6L
"Evet!" dedim, "Güzel bir resim..." Sonra, neden bilmem, bir yalan söylemek, bir nevi izahat vermek lüzumunu hissederek mırıldandım: "Anneme pek benziyor da..." "Ha, demek onun için böyle gelip saatlerce bakıyorsunuz!" "Evet!" "Anneniz öldü mü?" "Hayır!" Sözüme devam etmemi istiyormuş gibi bekledi. Ben, başım hep önümde, ilave ettim: "Çok uzakta bulunuyor!" "Ya!.. Nerede?" "Türkiye'de!" "Türk müsünüz?" "Evet!" "Ecnebi olduğunuzu anlamıştım!" Hafif bir kahkaha attı. Gayet serbest bir tavırla yanıma oturdu. Bacaklarını birbirinin üstüne atınca eteği dizkapaklan-nm gerisine kadar açıldı ve ben yüzüme her zamanki gibi ateş bastığını fark ettim. Bu halim yanımdakini daha çok eğlendir-mişe benziyordu. Tekrar sordu: "Sizde annenizin resmi yok mu?" Kadının bu lüzumsuz merakı canımı sıkıyordu. Sırf alay için bunu yaptığını fark ediyordum. Diğer ressamlar uzaktan bize bakıyorlar ve muhakkak ki sırıtıyorlardı. "Var ama... Bu başka!" dedim. "Ya!.. Demek bu başka." Ve derhal küçük bir kahkaha attı. Kalkıp kaçmak için bir hareket yaptım. Kadın bunu fark ederek: "Rahatsız olmayın, ben gidiyorum... Sizi annenizle baş başa bırakıyorum!" dedi. Kalktı, birkaç adım yürüdü. Sonra birdenbire durarak tekrar yanıma sokuldu; şimdiye kadar konuştuklarına hiç benzemeyen, ciddi, hatta biraz da hazin bir eda ile: "Sahiden böyle bir anneniz olmasını ister miydiniz?" dedi.
Kendimi bildim bileli. beni buradan da kaçınyorlardı. daha çok içime saklandım. birdenbire. Onun için. Hemen yerimden kalktım ve gözlerimi etrafıma çevirmeye cesaret edemeyerek sokağa fırladım. Etrafımdan daha çok kaçtım."Evet. bir insanı aramakla geçirmiş ve bu yüzden bütün diğer insanlardan kaçmıştım. bir daha uyutulması kabil olmayan bir ümit uyandırmıştı. Son söylediğim cümle ile yalanımı nasıl ele vermiş olduğumu düşününce büyük bir şaşkınlığa uğradım. boş ve manasız akıp giden ömrümün yanma kadar sokulmuş ve sonra. Babama mektup yazarak artık dönmek istediğimi bildirmeyi düşünüyordum. bu son iki hafta içinde hayatımın nasıl bir mana almaya başladığını ve bunu kaybetmenin ne olduğunu fark ettim. yemekte Almanya'nın kurtuluşu planlarını veya inflation yüzünden servetini kaybetmiş orta halli insanların şikâyetlerini dinleyeceğimi. O resim aradığım bu insanı bulmanın mümkün olduğuna. birbirlerinden hiçbir şey anlamayan insanlar. Başımı kaldırıp baktım.." Arkasını dönerek süratli ve genç adımlarla uzaklaştı.. Bunu ancak şimdi anlıyordum. hatta ona pek yakın bulunduğuma. çekilip gitmişti. içimde.. bu sefer düştüğüm inkisar o nispette büyük oldu. bir müddet olsun beni inandırmış. geldiği kadar ani ve sebepsiz. fakat pek çabuk ayrılmaya mecbur olduğum bir insana veda eder gibi bir his vardı. Fakat "Avrupa'da ne öğrendin?" derse ne cevap verecektim? Birkaç ay daha kalmaya. odamda Turgenyefin veya Theodor Storm'un hikâyelerine kapanacağımı düşündükçe. haberim olmadan ve nefsime itiraf etmeden. bir yolculukta tanışıp alıştığım. Bir imkân. Artık bu sergiye ayak basamayacağımı biliyordum. bu müd63 . içimde. Pansiyona döner dönmez eski manasız günlerin başlayacağını. Hem nasıl isterdim!" "Ya!. Kesik saçları ensesinin üzerinde hopluyor ve ellerini ceketinin ceplerine soktuğu için dar tayyörü vücudunu sımsıkı sarıyordu. bütün günlerimi. mevcudiyetine ihtimal vermeye bile cesaret edemediğim bir imkân. insanlar.
Birdenbire bu otuz beşlik kadının acıkmış dudaklarını yüzümde hissettim. ben hakikati söyleyince. kollarının arasında daha çok sıkıyordu. Birbirimizin kolunda. Aynı İsveç firmasına tekrar başvurdum ve biraz daha soğuk karşılanmama rağmen muntazaman fabrikaya devama başladım. Fakat bu sefer. biraz tombulca olan kadın. Gece yatısı bir mektepte bulunan on yaşındaki oğlu için aldığı çocuk romanlarını bana verip okutuyor. Bazı akşamlar yemekten sonra manasız bir bahane ile odama geliyor. Kadın hesabı kendisi vermekte ısrar etti. fikrimi soruyordu. gelip geçenlere çarparak ilerliyorduk. sokağın öbür tarafına geçerken garip bir hadise oldu: Karşı kaldırıma geçtiğimiz sırada Frau Tiedemann'ın ayağı kenara takıldı. Buraya geldiğimden beri ara sıra bira içtiğim halde hiç o akşamki gibi olmamıştım. ben de utangaçlığı filân unutmuş. Farkında olmadan geç vakte kadar içmişiz. beni bırakmıyor. Hemen eve dönelim. Alman kızlarıyla ne gibi maceralarım olduğunu öğrenmeye kalkar. Bir müddet sonra kendime gelince iyi kalpli dul kadının garsonlara ıslattırdığı bir mendille yüzümü sildiğini gördüm. muvazenesi yerine geldiği halde. galiba boyu benden daha uzun olduğu için. Bilmem sarhoşluğun tesiriyle midir nedir. Nefesi biraz sı64 . bu mesleğe dair yazılmış kitaplar tedarik ederek okumaya çalışıyordum. akşamüzeri eve dönerken ısrar ederek beni bir birahaneye sokmuştu. Pansiyondaki Hollandalı dul Frau Tiedemann da benimle ahbaplığı ilerletmişti. Vakit gece yarısına yaklaştığı için sokaklar fazla kalabalık değildi. ona sımsıkı sarılmıştım. uzun müddet oturup gevezelik ediyordu. Bir gün öğleden sonra beraber dolaşmayı teklif etmiş. Öğrendiğim formülleri ve usulleri itina ile bir deftere not ediyor. düşmemek için bana tutunmak isterken.det zarfında onu memnun edecek kadar "mis sabunculuğu" öğrenmeye niyet ettim. Dışarı çıktığımız zaman onun benden daha az sallanmadığını fark ettim. Bir yerde. dedim. Bir aralık bütün salonun başımın üzerinde dönmeye başladığını ve kendimi kaybederek Frau Tiedemann'ın kucağına serildiğimi hatırlıyorum. boynuma sarılıverdi. Ekseriya. "seni gidi çapkın seni!" manasına gelen çok bilmiş bir gülümseme ile şaha-detparmağını sallar ve gözlerini süzerdi.
Hâlâ bana sarılmış duran kadın bunu fark edince daha çok ateşlenerek saçlarımı buselere boğuyordu. Bizi görünce bir saniye hayret etti ve bu anda bakışlarımız karşılaştı. Sarhoşluğum azaldığı için. Hayır. Frau Tiedemann tekrar yanıma gelmiş: "Ne oldu sana? Söyle bakayım. Ortadan kaybolmuştu. Sıcak nefesi bu sefer bana. Bütün vücudumun tarifi imkânsız bir heyecanla titremeye başladığını hissettim. sisli kafamda bir şimşek gibi çakmıştı. sergide gördüğüm resmin ta kendisi. tahammül edilmez derecede ağır gelmeye başlamıştı. Onunla ilk defa böyle bir halde karşılaşmanın fecaatini ve böyle bir tebessümle hakkımda ilk hükmünü vermesinin ne demek olduğunu sarhoşluğuma rağmen gayet iyi anlıyordum.. Aynı zamanda. siyah gözleri ve uzunca burnu ile. ne oldu sana?" diye soruyordu.ıdım kadar ilerideki elektrik direğinin altından bize doğru gelen bir kadına ilişti. Hayatımda hiç kimseye mukavemet etmeye alışmamıştım.. yüzüme doğru eğiliyordu. ne söyleyeceğimi bilmeden köşe başına kadar gittim. Kadın üç adım gitmeden beni yakalardı. Fakat ben artık kendimi kurtarmaya çalışıyor ve bize yaklaşan kadına bakmak istiyordum. bu taşkın muhabbet tezahürü içime ağır fakat güzel bir koku gibi yayıldı. Bir an kadar gördüğüm yüzü. Etrafıma dakikalarca bakındım. "Kürk Mantolu Madonna"ydı. Yüzünde o kendine mahsus hazin ve bıkkın ifade ile. Nihayet yaşlı kadının kollarından kurtuldum. kimseler yoktu. Buna rağmen mukavemet etmiyordum. Yolda kolumu vücuduna bastırıyor. on . Fakat bütün bunlar şimdi bana bir hayal gibi geliyordu. Elimden gelen ancak kaçmaktı. onu da şimdi yapamazdım. soluk yüzü. Onun gözlerinden gülümsemeye benzer bir şeyin geçtiğini gördüm. Ne yapacağımı. Bu. Koluma girerek beni eve doğru sürükledi. Derhal koşarak "Kürk Mantolu Madon-na"ya yetişmek istedim. Bu oydu. Bu sırada gözlerim. Enseme bir kamçı yemiş gibi silkindim. onu görme65 . etrafının farkında değilmiş gibi yürüyordu. Etrafımızdan geçen birkaç kişi gülerek saadet temennisinde bulundu. ya-bankedisi kürkünün içinde.cak olmakla beraber. rabıtalı bir şekilde düşünmeye çalışıyor ve birkaç dakika önce yüzüme dikilip gülümseyen gözleri hatırlamak istiyordum. deminki tesadüf beni serseme çevirmişti.
izahat vermek istiyor. Yatağa yatar yatmaz uyumuşum. değişmez bir hükümle mahkûm edildiğimi gördükçe daha çok kıvranıyor. Ona bir şeyler söylemek. Onun tarafından. çevik bir hareketle kurtuldum ve yukarı fırladım. Bunların hepsi. bir şeyler anlatmak. derin bir ümitsizliğe düşüyordum. İhtiyatla sorulan suallere incitmeden cevaplar verildiği ve bu izahatın. O.. inanmaya azmetmiş kulaklarda yumuşatıcı bir tesir yaptığı anlaşılıyordu. iri vücuduyla merdivenleri sarsarak ve tıkanırcasına nefes alarak arkamdan koşuyordu. derhal uyumak ve manasız vehimlerden kurtulmak istiyordum. fakat muvaffak olamıyordum. Dışarıda fısıltı halinde bir konuşma başladı ve uzun müddet devam etti. Anahtarı odamın kapısına sokmaya çalışırken koridorun öteki başından. Sabaha karşı sıkıntılı rüyalar gördüm. Ağır ağır yürüyordu. Siyah gözlerinin keskin ifadesi çenelerimi kilitliyordu. Eve yaklaştıkça hareketleri daha coşkun bir şekil alıyor. kürk mantolu kadın türlü şekillerde karşıma çıkıyor. yanımdaki kadının bana sarılmasının. sabık müstemleke tüccarı Herr Döppke göründü. beni öpmesinin ve nefesini yüzümde dolaştırmasının doğurduğu kâbuslardı. İki ahbap. teskin edilmemiş ihtirasların kuvvetlendirdiği kolu beni daha çok sıkıştırıyordu.mistim. Biraz sonra ayak sesleri ve fısıltılar koridorun öteki başına doğru uzaklaştı ve kayboldu. Daha ortalık ağarmadan uyan66 . Merdivenlerde tekrar boynuma atıldı. Onun bu vakte kadar yatmayarak bizi beklemiş olduğunu anladım ve derin bir nefes aldım. koridorda birbirlerine rastlayınca bir müddet durakladılar. Böyle bir vaziyette onunla karşılaşmış olamazdım. oldukça hali vakti yerinde ve kadınlığının tam ateşli çağlarında bulunan bu dul kadına karşı birtakım tatlı emeller beslediğini bütün pansiyon halkı biliyordu. elliyi geçtiği halde dinçliğini muhafaza etmiş olan bu koca bekârı yumuşak bağlarla bendetmek hususunda muayyen birtakım planları bulunduğu söyleniyordu. o müthiş ve ezici tebessümüyle beni kıvrandırıyordu. Ben hemen odama girip kapıyı içeriden kilitledim.. Fakat kadın hiç de beni bırakmak niyetinde değildi. Hatta kadının da bu samimi hislere pek yabancı kalmadığı. Bir an evvel eve gidip yatağıma serilmek.
duvarlara gece yapıştırılan ihtilalci beyannameleri söküp yırtmaya uğraşıyorlardı. Bunları görünce dün akşamki halimi hatırladım. yumuşak ve kokulu kâğıtlar içinde. Fakat artık değişecektim. oda komşusu yaşlı Herr Döppke'nin yanında müsterih bir uyku uyuyor. Sabunlara damga vuran preslerin hangi fabrikalar mamulatı olduğunu kaydettim. Bu sıralardan birinde. İçerisine gül esansı atılan sabun kazanlarının yanında defterime uzun uzun notlar aldım. küçük el arabalarıyla evlere süt. birer oyuncak kadar hareketsiz. Soğuk. Öğleye doğru sıkıntımın azaldığını ve hayatı biraz pembe görmeye başladığımı fark ettim.ı lı m. Başım ağrıyordu. benin zavallılığıma sessiz ve içten kahkahalarla gülen iki siyah göz peyda oluyordu. sabahleyin hizmetçiler uyanmadan kalkarak kendi odasına geçmesi icap ettiğini düşünmüyordu. Köşe başlarında birkaç polis. kendi içime kapanıp kuruntu yapmamda buluyordum. Satırlar gözlerimin önünden siliniyor ve beyaz sahifele-11ıı ortasında. yumurta şeklinde sabunların. üzerinde "Mehmet Raif -Havran" damgası bulunan pembe renkli. Fabrikaya her zamankinden daha erken gittim ve kapıcıyı pek candan selamladım. Ormanda çayırlar ve banklar sırılsıklamdı. bütün Türkiye'ye nasıl yayılacağını tasavvur ediyordum. Durgun suyun üzerinde iki kuğu kuşu. Dün akşam ı'. Sokaklarda. Kendimi ne kadar manasız şeylerle üzdüğümü anlıyor. tereyağı ve küçük ekmekler bırakan çocuklardan başka kimse yoktu. sisler içinde. Meslek kitapları dışındaki okumayı da 68 . Havran'da kuracağım büyük ve modern sabunhanenin müdürü olarak görüyor.özlerime sadece bir hayal göründüğünü bildiğim halde sakin-Irşemiyordum. Kalkıp giyinerek sokağa çıktım. rutubetli bir Berlin sabahıydı. Kanalın kenarını takip ederek Tiergarten'e kadar yürüdüm. üzerine oturulmaktan buruşmuş bir gazete ve birkaç firkete vardı. süzülüyorlardı. Lambayı yakarak bir şeyler okumaya çalıştım. bütün kabahati hayalperestliğimde. Kendimi şimdiden. Dört elle işe sarılmaya ve işsizliğin doğurduğu sıkıntılı vehimlerden bu şekilde kurtulmaya azmet-iniştim. Herhalde Frau Tiedemann da birahanede ve yollarda bir hayli firkete düşürmüş olacaktı ve şimdi ihtimal ki.
Düşman vatandan kovulmuş. Manasız -hatta manalı da olsa ne çıkardı. Almanya'nın nasıl kurtulacağına dair. Caddenin iki tarafı gazinolar.. muhayyel vakalara dayanan bir roman. Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü. Sofrada Frau Tiedemann'la karşılaşmamak için yemeği dışarıda yemeye karar verdim ve iki duble bira içtim. tavsiyelerde bulunuyordum. Kilometrelerce uzayan bu caddede böylece birkaç kere gidip geldim. Herr Döpp-ke ile yanındaki işsiz zabitlere. hayatımda ne diye rol oynuyordu. mutat sessizliğimden ayrılarak. memleketimin itibarlı bir tüccarı olarak yaşardım. yüzlerce metre yukarıdan dökülen yağmur taneleri bile turuncu bir renge boyanıyordu. tiyatrolarla kaplıydı. her ışık reklamını tetkik ediyordum. 68 . Kurfürstendamm dedikleri geniş ve uzun caddeye geldim. İkisi de zengin birer kocada olan ablalarımın hisselerini de alır.. Biz bile burada.. Anadolu harekâtı hakkında bildiklerime dayanarak. Şu halde ortada sıkılacak bir şey yoktu. milli ordu Hav-ran'ı kurtarmıştı. Dışarıda ince bir yağmur yağıyordu ve gökyüzü kapalıydı. Benim gibi bir eşraf çocuğunun mesut olmaması için ne sebep vardı? Babamın zeytinlikleri. Sanki kafama gelmekte ısrar eden bir fikri uzaklaştırmak istiyordum. mektuplarında coşuyor ve birbiri arkasına vatanperverane cümleler sıralıyordu. Her tabelayı okuyor. Burada sema bütün aydınlık bir hal alıyor. Ara sıra.. Kalbimin etrafında mütemadiyen sıkışıp ezilen bir şey var gibiydi.bir resim.. Açık havada dolaşırsam bu fena ruh halinden kurtulacağımı ümit ederek acele hesap gördüm. Kaldırımlarda. Fakat bütün gayretime rağmen gündüzki nikbinliğim geri gelmiyordu. yağmura rağmen hiç istiflerini bozmayan insanlar geziniyorlardı.. Hayır. sinemalar.azaltacaktım. Şehrin bol ışıklarının kızıl aksini tepemizdeki alçak bulutlarda seyretmek mümkündü. artık tamamen değişecektim. sefarethanede büyük bir toplantı yaparak zaferin heyecanını tatmıştık. Babam. Havran'daki iki fabrika ve bir sabunhane beni bekliyordu. Sonra sağa saparak Wittenberg meydanına doğru yürüdüm. Manasız ve birbiriyle alakası olmayan birtakım şeyler düşünerek ağır ağır yürüyordum.
Kadın bunu fark etmez 69 . belki de o hayali bekliyordum. Adımlarım birdenbire süratlendi. Sokağa sırtımı vererek. ayaklarına kırmızı çizmeler giyip kadınlar gibi yüzlerini boyayarak dolaşan birtakım delikanlılar. Ayak sesleri adamakıllı yaklaşmıştı. Saatimi çıkardım. kapı ile oynuyordum. Bu sefer nereye gittiğimi gayet iyi biliyordum. düşmemek ve küçük bir feryat koparmamak için büyük bir gayret sarf ettim ve yanı basımdaki duvarı tuttum. onlara yakın bulunan Nollendorf meydanının yolunu tuttum. sarhoş kafamın bir vehmi olduğunu kendime bu kadar telkin ettiğim halde işte şimdi burada onu. Dün akşam "Kürk Mantolu Madonna"ya orada ve tam bu sıralarda rastlamıştım. Cenup tarafındaki büyük tiyatro binasının önünde bir polis dolaşıyordu. o kadını. kısa ve sert adımlarla bu tarafa yaklaşan kürk mantolu kadını tanıdım. Sanki aradığım insan birdenbire peyda oluverecekmiş gibi gözlerimi ilerideki elektrik direğinin altına diktim. ben olduğum yerden çıkarak.Burada Ka De We dedikleri büyük bir mağazanın önündeki kaldırımlarda. Bu sefer yanılmama imkân yoktu. Ben gene eskisi gibi dünyadan uzak ve daima tasavvurlarımın ve iç dünyamın bir oyuncağıydım. Dün akşam gördüğümün bir hayal. Kadın yoluna devam etti. Demek vakit bu kadar ilerlemişti. Onunla karşılaşmaktan bu kadar korktuğum halde şimdi beş altı adım arkasından yürüyordum. Kalbim ufalanı-yormuş gibi ağrımaya ve müthiş bir süratle çarpmaya başladı. Tam bu sırada meydanın ortasından geçip bulunduğum sokağa doğru gelen bir insan gördüm. Ayak sesleri tam arkama gelince. Sabahtan beri kurduğum binanın yerinde yeller esiyordu. Sarhoş değildim. Başımı uzatıp baktığım zaman. İskarpinlerinin çıkardığı kuru sesler. On biri geçiyordu. onu tekrar gözden kaybetmek korkusuyla. Meydan boştu. Güya açıp içeri girecekmiş gibi bir tavır almış ve eğilmiştim. Karşıya gelen sokağa girdim ve bir gece evvel Frau van Tiedemann ile sarmaş dolaş durduğumuz yere geldim. pek yakından takibe başladım. Yüzünü görmemiştim. tenha sokağın iki tarafındaki evlere çarpıp aksediyordu. gelip geçenlere davet eden gözlerle bakıyorlardı. Oradaki evlerden birinin kapı aralığına gizlenerek beklemeye başladım.
iki metre kadar boylu bir adam eğilerek beni içeri davet etti. Kadının buraya girdiğini anladım ve tereddüt etmeden adama sokuldum: "Biraz evvel önümde yürüyen kürk mantolu kadın buraya mı girdi?" Kapıcı bir kere daha eğilerek: "Evet!" dedi. deniz dalgalarına benzeyen şekiller vardı. ayak seslerini takip ederek yürüyordum. Yüzünde pek manalı bir tebessüm vardı. kenarlarda yüksek ve kuytu localar vardı. çukurda. Olduğum yerde kaldım. Beni görmesi ihtimali karşısında saklanacak yer aradığıma göre ne diye buraya gelmiş ve yolunu beklemiştim? Şimdi ne diye arkasından gidiyordum? Acaba o muydu? Gecenin herhangi bir saatinde bir sokaktan geçen bir kadının ertesi akşam gene aynı yerden geçmesi icap ettiğine nereden hükmediyordum? Bütün bu suallere cevap verecek halde değildim. Başımı daha çok eğerek bir mahkûm gibi bekledim. oldukça meşhur bir kabare vardı. kapısı elektriklerle aydınlatılmış.. Derin ve rahat bir nefes alarak paltomu çıkardım ve salona girdim. Başım önümde. kırmızı kasketli. Her akşam aynı saatte gelişi bunu gösteriyordu. Birdenbire bu sesler kesildi. bu kadının buranın daimi müşterilerinden biri olması ihtimali geçti. yuvarlak bir dans yeri. Kimse bana yaklaşmadı. kimse: "Niçin arkamdan geliyorsunuz?" demedi. içerdeki çift70 . içerisi kalabalıktı. Zihnimden birdenbire. Bunların yarısından çoğunun perdeleri kapalıydı. geriye bakıp beni görmesi ihtimalini düşündükçe daha çok heyecanlanıyordum. Ancak birkaç saniye sonra. Yavaşça gözlerimi kaldırdım: Ortada kadın filan yoktu. Hiç eksilmeyen bir çarpıntı ile arkasından gidiyor ve birdenbire. Sokağa doğru fırlamış kocaman bir levhanın üzerinde mavi ampullerle yazılmış "Atlantik" kelimesi bir yanıp bir sönüyordu ve yazının alt tarafında gene ampullerden yapılmış.. asfalt kaldırımdan başka hiçbir şey görmeden. Birkaç adım ileride. Ortada.görünüyordu. karşıda bir orkestra. bulunduğum yerin caddenin diğer kısımlarından daha aydınlık olduğunu fark ettim. Kapıda duran sırmalı elbiseli.
bu sabahtan beri tefsir ettiğim gibi bir hayalden mi ibaretti? Kendimden korkmaya başladım. Dans mahallinin etrafındaki masalarda yoktu. Herkesin merakını uyandırmayı da göze alarak. dikkatle içeri bakıyordum. kürk mantolu kadını. Halbuki o. herhalde buralardaki hizmetlerinin bedeliydi.I<ı ara sıra dans etmek için meydana çıkıyor. Acı acı güldüğümü hissettim. ne geniş ümitler doğurmuştu. Acaba bu akşam da yanlış mı görmüştüm? Öyle bir kürkü Berlin'de yalnız bir kadın giymiyordu ya? Zaten yüzünü de görmemiştim. Perdeleri kapalı duran locaları sıra ile göz hapsine alarak içindekileri tanımaya karar verdim. Yirmi dört yaşma geldiğim halde hâlâ çocukluğumun saflığından kurtulamamıştım. böyle eğlence yerlerinde adi zevkler peşinde koşuyordu. Hiç acele etmeyen gözlerle etrafıma baktım. Bir bira söyledim. Benim o kadar hürmetle seyrettiğim yabankedisi kürkü de. yanında yaşlı veya genç bir hovarda ile bu masalardan birinde bulacağımı ve bu kadar büyük bir ehemmiyet. alaycı bir tebessümle bana gözlerini diken bir kadını yürüyüşünden tanımama imkân var mıydı? Bakalım dün akşam onu sahiden görmüş müydüm? Yoksa her şey. yarım saat sonra bu mahrem köşelerin ateşli çiftlerini tamamen bellemiştim. Herhalde localardan birine girmişti. Bana ne oluyordu? Bir tablo71 . Bir akşam evvel sarhoş halimde. Çarpıntım geçmişti. Basit. Onu. O soluk insan yüzüne kitaplar dolduracak kadar çok manalar vermiş. bu kadar derin bir mana verdiğim kadının nefsini nasıl pazara çıkardığını görünce boş hülyalarımdan kurtulacağımı ümit ediyordum. sonra tekrar localarına girerek perdelerini çekiyordu. Hiçbirinde tek veya çift olarak oturan ve dansa çıkmayan kimse yoktu. Tekrar üzüntülü bir tereddüde düştüm. birçok genç kadınlar gibi. Henüz kimse tarafından ıutulmamış olduğu anlaşılan bir tanesine gidip oturdum. perdeler açılıp kapandıkça. onda. İnsanlara olduklarından başka gözlerle bakmakta ısrar edişime içerliyordum. haftalardan beri uykumu kaçıran insanı. Kürk mantolu kadının bunlardan birinde olmadığı muhakkaktı. hakikatte asla mevcut olmayan vasıflar bulmuştum. hatta belki de hiç güzel olmayan bir resim bende ne müfrit intibalar bırakmış.
bin bir türlü manasız tahminlerim uçup gitmişti. Bu halinde. Kendini unutarak. Çünkü bunları ne de olsa isteyerek yapacaktı. daha doğrusu tesirliydi. ortadan kaybolmak için küçük bir fırsat bekliyor gibiydi. keman çalmakta devam ederek. Dans edilen yer boşalmıştı. kapıp koyuvererek yapacaktı. zihnimde yaşattığım mağrur. Sonra oradaki kadının gece vakti karşıma çıktığını zannetmek. nitekim masalardan birine eğilip müşterilere doğru baygın birkaç nağme fırlattıktan sonra * Gözü tok. Yüzünde yama gibi duran gülümseme.. bu kadar istemeden şuh cilveler yapmaya mecbur kalarak çalışması bana pek hazin geldi. Fakat şimdi yapmakta olduğu bu işi asla istemediği meydandaydı. hatta kucaktan kucağa dolaşırken tasavvur etmek mümkündü.. Ses yavaş yavaş yaklaşıyordu. Yalnız orkestranın bulunduğu yerde hafif bir ışık vardı. Onun burada. etrafına bu kadar yalandan tebessümler saçmaya. Derhal tanıdım. Salon birdenbire karardı. Artık bütün tereddütlerim. Hemen çıkıp gitmekten ve kendimi sıkı bir kontrol altına almaktan başka çare yoktu. Sarhoş bir oğlan çocuğunun ağzından dökülür gibi. sanatkârı aydınlatıyordu. Bir projektör. Gayet alçak. Sazların arkasından doğru ince bir keman sesi duyuldu. sarhoş olup içer. şikâyetle titreyen şarkılar söylüyordu. fakat erkek sesine yakın bir alto ile o zamanın modası olan şarkılardan birini söylemeye başladı. Beyaz ve çok dekolte bir tuvalet giymiş olan genç bir kadın.. müstağni* kuvvetli iradeli kadınla kıyas edilmeyecek kadar sarih bir zavallılık vardı.nun bu kadar tesiri altında kalmak. Resimde gördüğüm kadını her vaziyette. aşağıya indi. Fakat onu böyle göreceğimi aklıma getirmezdim. yerde yumurta şeklinde bir daire çizerek. dans eder ve öpüşürken görsem daha iyiydi!" diye düşündüm. Keman çalışında hiçbir fevkaladelik yoktu ve sesi ancak kendiliğinden güzel. İçimi tekrar bir burkulma sardı. "Onu demin zannettiğim gibi erkeklerle beraber. 72 . sonra ayak seslerine ve kürküne göre hüküm vererek rastgele bir kadının peşine düşmek. Biraz sonra ağır bir müzik başladı..
yerde sürünmekten uçları tozlanmış eteğini ve bunun altından burnu bir parça dışarı çıkan beyaz. Dünyada bana hiçbir şey. ve yanmdaki-nin bu hareketine sinirlenmiş görünen. projektörün donuk beyaz ışığına rağmen pembeliği belli olan. Gözlerim buraya ilişince bütün vücudunu çıplak görmüş gibi bir ürperme ve 73 . Ço-rapsızdı. dekolte iskarpinini gördüm. erkekler bize karşı böyle şeyleri yapmakta serbesttirler!" demek isteyen bir ifade ile başını salladığını gördüm. Sonra doğrulup gülümseyerek erkeğe baktığını ve gözleriyle adeta: "Oh.diğer masaya giderken çehresi bir an için ciddileşiyor. buraya eğlenmeye ve eğlence arkadaşı bulmaya gelmiş bir müşteriden başka ne olabilirdim ki? Buna rağmen başımı önüme eğmiştim. pek usta olmayan parmaklarını tellerde dolaştırıyordu. belki bir saniyenin dörtte birinden daha az bir zaman sürdü. başını kemana yaslayarak. ne iyi yaptınız!" demeye çalıştığını. Yaklaştığı masalardan birinde oturan genç ve sarhoş bir erkek yavaşça iskemlesinden kalkarak onu çıplak sırtından öptü. Benim masama yaklaştığını görünce büyük bir telaşa düştüm. Ona nasıl bakacağımı. ne yapacağımı bilmiyordum. aynen resminde gördüğüm ifadeyi alıyordu. erkeğin masa arkadaşı kadına gözlerini çevirerek: "Hoş görün efendim. Ayağının üst tarafında. beyaz eteklerinin altından kaybolan ayaklarını parkelerin üzerinde sürüyerek masadan masaya ilerliyor ve birbirinin boynuna sarılmış duran sarhoş çiftlerin başucunda. Dün gece yarısı karanlık bir sokakta gördüğü bir adamı tanımasına imkân var mıydı? Ben onun için herhangi bir delikanlıdan. Kadının yüzünden. Her şarkıdan sonra birkaç alkış duyuluyor ve kadın başıyla orkestraya başka bir şey çalmasını işaret ediyordu. parmaklarının başladığı yerde. bir parmak eninde küçük bir kısım vardı. tabiattan melül bir insanın zorla gülmeye çalışması kadar acı gelmemiştir. fakat bu pek kısa. veya içinde neler olup bittiği görülmeyen locaların kapalı perdeleri önünde. yılan sokmuş gibi bir buruşma ve vücudundan buz gibi bir ürperme geçti. Sonra aynı kaim ve şikâyet dolu sesiyle diğer bir şarkıya başlıyor. Onun. Sonra bu halime güldüm.
Şarkı söylemiyor. eski bir dost gibi beni selamladı. Bakışlarımız karşılaşınca gözleriyle beni dostça selamladı. önüme. Ne olursa olsun onun bana bu yakınlığı göstermesi beni dünyanın en bahtiyar insanı haline getirmeye yetiyordu. Dünyanın en zengin adamıydım. dalgalı ve kısa saçları ensesine dökülmüştü. Yüzünde o eğreti gülümseme yoktu. Hayatımda hiç bu kadar mesut olduğumu. Yoksa dün akşam sokakta kepaze bir halde gördüğü bu çehre kendisine yabancı gelmediği ve beni nereden tanıdığını da bir türlü hatırlayamadığı için ihtiyata riayet olsun diye mi selamladı? Fakat yüzünde en küçük bir tereddüt... Bir insanın diğer bir insanı. sonra gülmüştü.hicap ile gözlerimi yukarı kaldırdım. fakat yanılmama imkân vermeyecek kadar sarih bir şekilde yaptı. Sonra güldü. Ve ben bu anda başka hiçbir şey istemiyordum. Koyu renkli.. Dikkatle bana bakıyordu..... açık. Bir müddet çaldıktan ve beni bir kere daha. etrafıma ve şimdi salonun öteki başına gitmiş olan genç kadına bakıyordum. hiç sırıtmadan. Gözlerimle onu takip ederek mırıldanıyordum: "Sana teşekkür ederim. Yüzümde hayatlarından memnun insanların o küstah ve rahat gülüşüyle masamda oturuyor. yalnız keman çalıyordu. temiz. hafızasını araştırdığına delalet edecek bir dalgınlık yoktu. Eski bir dosta güler gibi güldü.. bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu? Ahbapça bir selam ve temiz bir gülüş. Teşekkür ederim!. Çıplak kolları ha74 . O aynen benim tasavvur ettiğim gibiydi. selam verir miydi? Bir aralık içimden cız diye bir şüphe geçti: Acaba beni birine mi benzetti. içimin bu kadar genişlediğini hatırlamıyordum. dedim. hemen hemen hiçbir şey yapmadan. Yerimden fırlayarak boynuna sarılmak ve onu ağlaya ağlaya öpmek için müthiş bir arzu duydum. yalansız bir gülüşle güldü. Başka türlü olsa bana öyle tanıdık gözlerle bakar.." Ve sergideki resmi seyrederken düşündüklerimin doğru çıktığını görmekle memnun oluyordum. Bütün yüzüne yayılan... Tam bir emniyetle gözlerimin içine bakmış. Bunu sadece gözlerini bir kere açıp kapamakla. bu sefer gözleri ve başıyla selamladıktan sonra başka masalara gitti. hiç mübalağaya kaçmadan. Evet.
. "Şimdi ne yapmalı?" diye kendi kendime sordum.. Önümde durdu ve elini uzatarak: "Nasılsınız?" dedi. Elinde kemanı yoktu. sonra gözlerini bana dikerek: "Bana dargınsınız galiba?" dedi. Ben saadetimin neşesi içinde. bir kısmını ilerisi için saklamak isterdim. Garsonu çağırmak için etrafıma bakındım. hiçbir şey düşünmeden bir müddet durdum. Zaten küçüklüğümden beri saadeti israf etmekten korkar. Ancak bu anda şaşkınlığımdan bir parça kurtuldum ve ayağa kalkmayı akıl ettim.. Sonra..." Karşımdaki iskemleye oturdu. Biraz evvelki gibi ahbapça gülüyordu. Gözlerim orkestranın arasından geçerek salona doğru gelen kadına ilişti. Hemen dışarı çıkıp kapının önünde onu beklemeli miydim?... sırtında ince adale kıpırdamaları oluyordu.. Yüzünün her hattını ezbere bili7 5 . benim masama geliyordu. "Ne münasebet!" Sesi hiç yabancı değildi. Hızlı hızlı yürüyordu. ışıklar tekrar yandı. "Teşekkür ederim. fakat fazlasını isteyerek talihimi ürkütmekten her zaman çekinirdim. Son şarkısını söyledikten sonra hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu..reket ettikçe beli hafifçe sağa sola bükülüyor. Ne maksatla?. İyiyim!. Büsbütün şaşırdım.. yolunu bekleyip: "Size evinize kadar refakat edebilir miyim?" dersem hakkımda ne hüküm verirdi? Bana bir parça alaka göstermesine böyle en beylik bir zampara cümlesiyle mi mukabele edecektim? En kibar hareketin. Yanaklarına dökülen saçlarını geri atmak için başını silkti. Yavaş yavaş ahbaplığı ilerletirdim. Bana. aklıma bir sürü münasebetsiz ihtimaller geliyordu. Onunla bir kelime bile konuşmadığım halde. "Hayır" dedim. Bu hal gerçi birçok fırsatları kaçırmama sebep olurdu.. hemen çıkıp gitmek ve yarın akşam gene gelmek olduğuna hükmettim.. Bir gece için bu kadarı çoktu bile. Benim bulunduğum tarafa yaklaştığını görünce etrafıma bakındım. Ne demek istediğini anlayamadığım için..
Bu sesi nereden tanıdığımı hatırlıyordum. Pek de dürüst olmayan bir düşünce ile bundan vazgeçtim. Bunu herhalde bir yerde duymuş olacaktım. Kadın berrak bir kahkaha attı: "Çok acayip bir çocuksunuz!" dedi. hakikatte mevcut olandan çok daha fazla manalar buluşum tabiiydi. sonra bu tasviri.. yarım bırakmaya.. Fakat sesi. kısa bir itizar* ile kalkıp giderse? Bu harikulade güzel rüya ne kadar çok devam ederse o kadar iyiydi. 76 . artık başka şeylerle meşgul olmak lüzumsuz ve manasızdı. Bunları düşünmekten kurtulmak için bir hareket yaptım.. hatta onda... Ya bu sualim üzerine yanıldığını anlar.. Kadın tekrar sordu: "Demek dargın değilsiniz.. hakikat pahasına da olsa uyanmaya hakkım yoktu. Her şeyi anlamıştım.. Peki ama niçin bir daha hiç gelmediniz?" Eyvah!.şim. Bu kahkahayı da hatırladım. Mademki o karşımdaydı ve benimle konuşuyordu. Belki çok uzak zamanlarda. Resmini günlerce seyrederek kafama nakşetmiş. çocukluğumda. Kadın benim cevap vermediğimi görünce başka bir suale geçti: "Annenizden mektup alıyor musunuz?" Bir saniyeden daha az süren müthiş bir şaşkınlıktan sonra iskemleden fırladım. Onu o zaman nasıl olup da tanıyamadığımı bir türlü anlamı* Özür dileme. Sergide o resmin karşısında dalgın dalgın otururken yanıma gelip bu resimde ne bulduğumu soran. "Sizde annenizin resmi yok mu?" diyerek kahkahayla gülen kadın buydu. Belki de sadece hayalimde.. o sizdiniz ha?" diye bağırdım. Onun ellerini yakalayarak: "Ah yarabbi. Beni hakikaten başka birine benzetmişti.. "Beni nereden tanıyorsunuz?" diye sormak için dudaklarımı kımıldattım. "Anneme benziyor!" dediğim zaman. Madonna tablosuyla adamakıllı ikmal etmiştim.. Onu kesmeye.
" Bir müddet sustuk. Sanki görmemek . Sonra süratle cevap verdim: "Tabii... Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum. o zaman hiç o resme benzemiyordunuz!" diye mırıldandım.. beni tanımadığınızı söylemedim" dedi. bir şey demeden önüne bakıyordu. Fakat hiçbiri şu anda aklıma gelmiyordu. O da. Eli beyaz örtünün üzerine şöylece bırakılıver-mişti. "Nereden biliyorsunuz?" dedi.." Sonra. için!.. gözlerinden bir bulut geçti. Hem nasıl!" "O zaman da aynen böyle söylemiştiniz!" "Belki.. birkaç kere baktınız. "Yoksa size çok gülerlerdi!" "Teşekkür ederim!" Biraz düşündü. İlk anda hatırlamayarak durdum. "Fakat ben sizin anneniz olabilir miyim?" "O. birdenbire cid-dileşerek: "E. Küçük uçlara doğru sivrilen ve kemiklerinin gayet ince olduğu hissini veren parmakları vardı ve bunların ucu. yirmi altı!... Ama nasıl?.. Tablo. hayır.yordum... hâlâ avuçlarımın içinde duran ellerini çekerek: "Arkadaşlarımın yanına döndüğüm zaman.. Siz?" "Yirmi dört!" "Gördünüz mü? Ablanız olabilirim!" "Evet... hâlâ öyle bir anneniz olmasını istiyor musunuz?" dedi.. üşümüş 77 ." Tekrar güldü.. Sağ dirseğini masaya dayamıştı. "Yüzüme bakmadınız ki!" "Hayır.. Nasıl olur?" "Evet. zannetmem. Tabii. hayır!" "Belki ablanız!" "Kaç yaşındasınız?" "Böyle şey sorulur mu? Ama neyse.. senelerce söylense bitmeyecek şeyler. aslını görmek kudretini gözlerimden alacak kadar mı beni sarmıştı? Fakat siz..
.. Sizi. Siz hiçbir şeyin farkında değildiniz. Sonra. Tereddütsüz cevap verdi: "Isıtın!" Ve her ikisini birden uzattı. Yüzüne baktım.gibi. gözlerinizi ara sıra. hoplar gibi yürüyordunuz... Ben de ilk anda resmi bir tanıdığınıza benzettiğinizi zannetmiştim.. hatta biraz da kederli tabloya benzetmek herhalde güç bir şeydi... Bir daha sergiye gelmediniz!" "Benimle eğleneceklerini zannetmiştim!" dedim. "O kadar neşeli. her haliniz tablodakinin aksineydi. Halbuki o: "Evet. düşünceli. Kolayca anlayabileceğiniz bir meraka düştüm. Birkaç kere yanınıza sokularak tabloyu sizinle beraber. Biraz evvel avcumda tuttuğum ellerinin hakikaten soğuk olduğunu hatırladım.. Gözleri hâkim ve iradeliydi.... nasıl söyleyeyim. rahatınızı bozan bu seyirciye çevirdiğiniz halde tanımıyordunuz.. eteğiniz de kısa ve elbiseniz daracıktı. Onlar da ısrar ettiler..... Bu sözümden alınabilirdi. Diğer ressam arkadaşlar da sizi merak ediyorlardı... Canınız sıkılmış gibi dolaşırken birdenbire benim portremin önünde durdunuz. Ama hayret ediyorum. Aklımca bundan istifade etmek isteyerek: "Elleriniz ne kadar soğuktu!" dedim. Sizi tamamen kaybettik... Sonra her gün gelmeye başladınız.. hakkınız var!" diye cevap verdi. Acaba?... gelip geçenlerin bile tuhafına gitti. Hep aynı münasebetsiz ihtimaller aklıma geliyordu.. Fakat derhal pişman oldum.. Nihayet yanınıza sokulup konuşmaya karar verdim... 78 . çok. kırmızıydı.... münekkitlerin "Madonna" dedikleri o ağırbaşlı. Sizi sergiye ilk geldiğiniz günden beri hatırlıyorum. adeta baş başa seyrettim.. İlk defa konuştuğu bir adama ellerini terk etmekte hiçbir fevkaladelik bulmuyor gibiydi. Fakat keşke yapmasaydım. Adeta koşar gibi.. Demek çok dalgınmışım!" "Evet. Öyle garip bir dikkatle bakmaya başladınız ki. hatta alaycıydınız ki. Bir şeyler söyleyerek bunları kafamdan uzaklaştırmak için: "Sizi sergide tanıyamamakta bir parça da mazurdum!" dedim. Saçlarınız kısa.. Bu dalgınlığınızda garip bir cazibe vardı. Söylediğim gibi merak da ediyordum.
... " Annemden ve babamdan çok dinlediğim bu lafı böyle ilk defa konuştuğum bir insandan duymak beni şaşırttı ve üzdü.. O sözüne devam ederek: "Dün akşamki halinizi unutamayacağım!" dedi. Bu sefer benim ellerimi kendi avuçlarının içine alarak: "Boğulacak kadar yalnızım... Garip garip yüzüne baktım... " "Ben de yalnızım. "Siz beni yeni tanıyorsunuz.. " Parmaklarımı adamakıllı sıkarak biraz yukarı kaldırdı ve sonra masanın üstüne vurdu: "Sizinle arkadaş olabiliriz!" dedi..... Ben hep böyle apaçık konuşurum.. Hiç tecrübem yoktu ve insanları hiç tanımıyordum. Ne demek istiyordu? Bir kadın.... Herkese benzemeyen bir haliniz var. Tamamen yalnızım. Bütün dünyada yalnızım. fakat ben sizi on beş yirmi gün tetkik ettim." dedi.. Ruhen yalnız. " dedi.. Namusunu müdafaa etmek is79 . Belki de bunun için ilk gördüğüm andan itibaren sizde hoşuma giden bir şey bulduğuma hükmettim.. Zaten birçok taraflarım erkeklere benzer...Sonra. " dedi. Yalnız işte... Nasıl söyleyeyim.... Evet...... sizinle gayet iyi arkadaş olabiliriz. "Ne gibi?" "Yani. "Bütün gece aklıma geldikçe güldüm... " Beni baştan aşağı uzun zaman süzdü. Ama Berlin'de değil... Öyle bir haliniz var ki. Küçükten beri. Yüzünde. bir şey arıyormuş gibi gözlerini yüzümde gezdirerek: "Berlin'de yalnızsınız değil mi?" dedi.. Belki de bunun için yalnızım... " diye devam etti...." "Anlıyorum..... bir erkeğe bu şekilde ne teklif edebilirdi? Hiçbir şey bilmiyordum.. "Sözlerime başka manalar vermeye kalkmayın... Birdenbire: "Sizde de biraz kadınlık var.... "Şimdi farkına varıyorum. Sizde genç kızlara mahsus bir hal var. "hasta bir köpek kadar yalnız.. O bunu fark etmişti. Kimsesiz. anlıyorum.. Bir erkek gibi. yanlış anlaşılmaktan korkan bir insanın endişesiyle: "Sakın siz de başka erkekler gibi düşünmeyin. fazla ileri gitmiş olmaktan.....
.. ikimiz de belli etmeden birbirimizi tetkik etmek istiyor ve bu sırada gözlerimiz karşıl aşı verince." Hayretle gözlerimi açarak: "Tanıyor musunuz?" dedim.. "uygunsuz" bir hayat sürüyor. Yalnız bu akşam.. onunla karşılaştık. Ama şimdi dargınız. annemin tabiriyle. Halbuki Frau van Tiedemann'dan kurtulmak pek kolay değildir.. "gördüklerimden memnunum" demek isteyen tasvipkâr bir gülümseme ile bakışmakta devam ediyorduk. Sükûtu ilk bozan ben oldum: "Demek bir anneniz var?" "Sizin gibi!" Manasız bir şey sormuş gibi sıkıldım. Böyle yerlere hiç gelmemiştim. O bunu fark ederek sözü değiştirdi: "Sizi burada ilk defa görüyorum!" "Evet.. Dün akşam bir tesadüf sayesinde yakamı kurtardım." "Evlenseler bari.. Biraz şaşırdı: "Kapıya kadar peşimden gelen siz miydiniz?" "Evet." I Bu cümle ile bahsi kapatmak istediğini anladım... Bir kadın böyle şeylerin farkına varmaz olur mu?" "Fakat arkanıza bakmadınız!" 80 .. Şimdi. bu halleri yüzünden. Kocası avukattı. Demek farkına vardınız!" "Tabii.. "Nasıl tanımam... Annem görüşmek istemiyor.. Bizim pansiyonda dayızadenizle yakından alakadar olan bir Herr Döppke var. Umumi Harp'te öldü. Ama bize ne?.. Ben değil... Dün akşam ne oldu? Kurtulabildiniz mi? Nereden tanışıyorsunuz?" "Aynı pansiyonda oturuyoruz." "Bu akşam?" Bütün cesaretimi toplayarak: "Sizin arkanızdan geldim!" dedim.teyen masum bir genç kız gibi çırpmıyordunuz. akrabamdır! Dayımın kızı. Bir müddet sustuk...
"Evet.. Adımlarının çıkardığı sesten kim olduğunu tayin etmeye çalışırım ve bu şekilde. Giderken gene yüzüme bakmış.."Hiçbir zaman dönüp bakmam. Siz beş dakika sonra kapının önünde beni bekleyin!" Çabucak kalktı. farkında olmadan aynı saatte kendimi orada buldum. Bu hareketim onu güldürdü: "Acele etmeyin." Bir müddet sustu. zengin bir prens. "Saadetimi fark etmiyor musun a sersem!" der gibi dik dik bakıyor.. "Sokakta birisinin arkamdan geldiğini hissettim mi bütün tecessüsümü yenerek. Demek bu akşam sizdiniz ha?. sonra çapkınca bir i'... beni görürsünüz diye korkumdan bir kapı aralığına saklandım. cesaretlenmiştim. hatta sarhoş bir serseri de olabilir." "Bu akşam da aynı yerden geçeceğimi nasıl tahmin ettiniz? Burada çalıştığımı biliyor muydunuz?" "Hayır.ülüşle: "Bu da benim bir nevi eğlencemdir!" dedi. belki dedim. fakir bir talebe. Bir şeyler düşündü.. "Daha gidip elbisemi değiştireceğim. nasıl geldiğimi anlamadan yol bitiverir.. " Benim şaşkınlığımı görünce sordu: "Beni evime kadar götürmek istemez misiniz?" Derhal yerimden fırladım." "Haydi gidelim. Birdenbire açılmış. Sağ eliyle eteğini toplayarak hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. ihtiyar ve çökmüş bir kadın avcısı olabilir. Garsonu çağırıp hesap gördüm.. Yolda konuşuruz. Sonra siz geçerken... Hatta belki de demedim.. başımı çevirmemekte ısrar ederim ve bu sırada kafamdan birçok ihtimaller geçiririm: Peşimdeki genç olabilir.. dostum" dedi.." Birdenbire gözlerimin içine bakarak: "Yolumu mu beklediniz!" dedi. Halbuki ben mütereddit adımlarınızdan yaşlı ve evli bir adam zannetmiştim. Uzun yapraklı bir defterin üzerine birkaç rakam yazan adamın yüzüne. o harikulade gözlerini kırk yıllık bir dost gibi kırparak beni selamlamıştı.. fakat ne bileyim. henüz salonu terketmemiş olan müşte81 ..
. gayet serbest bir tavırla kolumu yakaladı. siz sahiden bir genç kız gibi mahcupsunuz!" dedi. Tepemdeki Atlantik yazısı sönmüş. Böyle hovardalıklar hiç âdetim olmadığı halde. içimde birdenbire bütün insanlarla sarmaş dolaş olmak. Yerimden kalktım. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayılıyordu. Fakat neden böyle yapıyor?" 82 .rileri. Karşımdakinin yüzünde de müthiş bir şaşkınlık. Bir kadının bana bu kadar pervasız muamele edişinden adamakıllı sıkılıyordum. paltomu veren kadına bir mark bıraktım. Geniş. Neyse ki o da ileri gitmedi. ufka yaklaşmış bulunan ince bir hilal vardı. hatta bir utanma vardı. Aklımdan derhal bir sual geçti: "Neden böyle yapıyor? Kendisinin böyle bir kadın olmadığı muhakkak. kendinden emin adımlarla yürüdüm ve birkaç ayak merdiveni bir defada atlayarak gardroba gittim. Gökyüzü açıktı ve garpta. hatta orkestrayı. ellerine sarılarak öpmek arzusu geçtiği halde. "Hayır. Gözlerimi kaldırınca hayret içinde kaldım. rahat. Gözleri yarı kapalıydı ve bana bakmaktan çekiniyordu.. uzun yıllar birbirinden ayrı kaldıktan sonra nihayet kavuşan dostlar gibi coşkun bir muhabbetle herkesi öpmek arzusu vardı. Evvela çenemi bıraktı. Arkamda yavaş bir ses: "Çok beklediniz mi?" dedi... ona teşekkür etmek. serbestliğim. O. küçük bir çocuğu okşarmış gibi yumuşak bir sesle: "Oo. gülerek selamlamak için kuvvetli bir arzu duyuyordum. Kapının önünde derin bir nefes alarak etrafıma bakındım. Bütün cesaretim. Yüzüm tutuşarak önüme baktım. içimden. Kadın. Nihayet dudaklarını hafifçe kıpırdatarak: "Siz sahiden iyi bir insana benziyorsunuz!" dedi. karşımda duruyor. öteki eliyle çenemi tuttu. deniz dalgaları görünmez olmuştu.. o gelir gelmez uçup gitmişti. bir karar vermeden düşünen insanlar gibi gözlerini kırpıştırıyordu. sonra kolumu tutan eli yavaşça yanına düştü. Şimdi çıktım!" diye cevap verdim ve döndüm. ancak duyulur duyulmaz bir sesle: "Bilmem!" diyebildim.
.. Erkeklerin öyle bir bakışları. hulasa kadınlara öyle bir muamele edişleri var ki.. adeta kaba bir sesle ilave etti: "Ama keyfiniz isterse. öyle bir gülüşleri.. " dedim. lütfunu istemek niyetinde değilim... Çok manasız kaprislerim. Kimseye minnettar olmak.. Kendilerini daima bir avcı... Herhangi bir şekilde talepleri reddedildiği zaman düştükleri şaşkınlığı görmek. Kendilerine ne kadar fazla ve ne kadar aptalca güvendiklerini fark etmemek için kör olmak lazım. birbirine uymaz saatlerim vardır. bir çocuğa uslu durmasını tembih eder gibi. Aldırmazsınız.. kimsenin dostluğunu..... ellerini kaldırışları.... Ufak tefek kavgalar edersem ehemmiyeti yok. Fakat bana öyle geliyor ki." Ben hep aynı yavaş ve korkak sesimle: "Sizi anlamaya çalışacağım.. küstahça gururlarını anlamak için kâfidir.. yani bütün erkeklerden niçin bu kadar çok nefret ediyorum biliyor musunuz? Sırf böyle en tabii haklarıymış gibi insandan birçok şeyler istedikleri için. Hiçbir şey anlıyor musunuz.. "Ben garip bir kadınım. İsterseniz. boşuna emek!. Hulasa arkadaş olduğum kimseler için pek müziç* ve anlaşılmaz bir mahlukum. " Sonra meçhul bir düşmanıyla kavga ediyormuş gibi hırçın bir sesle devam etti: "Dünyada sizden.." Sonra kendini bu kadar fenaladığma kızmış gibi keskin....... benden herhangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir... hiçbir şey istemeyeceksiniz. Yalnız bazan iyi bir arkadaş olabileceğimi zannediyorum. Yavaşça koluma girdi ve gayet basit şeylerden bahseder-miş gibi renksiz bir sesle konuşmaya başladı: "Demek beni anlamaya çalışacaksın? Fena fikir değil. bizi zavallı birer av * Rahatsız edici 83 ..Düşüncelerimi tahmin etmiş gibi: "Ben böyleyim işte!" dedi. bu taleplerin muhakkak söz haline gelmesi şart değil. sağ elinin şahadetparmağmı. Benimle ahbaplık etmek isterseniz birçok şeylere tahammüle mecbur kalacaksınız. Zaman gösterecek. Birkaç adım yürüdük. Kimseye ihtiyacım yok. kaldırıp salladı: "Şuna dikkat edin ki." Yolun ortasında durdu... Beni yanlış anlamayın..
Acele ve sert adımlar atıyordu.. kâh gökyüzüne dikerek elleriyle işaretler yaparak konuşuyordu. " "Raif!" "Raif mi?. "Sözümüze yarın devam ederiz. dost halini aldı. Bizim vazifemiz sadece tabi olmak... Çünkü halinizde o manasız kendine güvenme yok. Gözlerini kâh yere.... deminden beri birkaç defa ifade değiştiren çehresi tekrar o tatlı. Gene uzun bir sükûta dalmıştı. imkânı yok.. "Ben burada oturuyorum.." dedi. Bakalım hoşunuza gider mi..olarak düşünmekten asla vazgeçmiyorlar. " Sözlerinin ortasına doğru tekrar yürümeye başlamıştık. Anlıyor musunuz? Sizinle. çantasm84 . kendiliğimizden bir şey vermeyiz......... sözünü bitirmiş hissini verecek kadar uzun fasılalar bırakıyor ve bu sırada gözlerini tekrar yarı kapayarak yoluna devam ediyordu. Tiergarten civarındaki sokaklardan birinde. bunun için dost olabileceğimizi zannediyorum. minnet altında kalmak istemem!" Tekrar güldü. Bu kadarcık mı?" "Hatip zade Raif!" "A.. Annemle beraber. Ben bu ahmakça ve küstahça erkek gururundan tiksiniyorum. Bir hayli yürüdük. Bana nedense özür diliyormuş hissini veren yumuşak bir sesle ikinci defa iyi geceler temenni etti... Cümlelerin arasında. Ben de korka korka yanında gidiyor ve susuyordum.. Benim Berlin'de kendime mahsus gezinti yerlerim vardır.. Söyledim ya.... Ne aklımda tutabilirim.. Bunu lehinize bir nokta olarak kaydedebilirsiniz.... istenilen şeyleri vermek. Fakat bilmem.. itaat etmek. Bir dakika: Hâlâ isminizi bilmiyorum!.. ne de söyleyebilirim! Sadece Raif desem olmaz mı?" "Daha memnun olurum!" "Siz de bana sadece Maria diyebilirsiniz. Size o halimle görünmekten memnun olmayacağımı zannediyorum... Yarın gündüzün buluşalım. Haydi şimdilik iyi geceler. Ne kuzuların ağzından vahşi kurt dişlerinin sırıttığını gördüm. Beraber dolaşırız.. Kolunu uzatarak elimi avucunun içinde sıktı. Biz isteyemeyiz. Fakat oraya gelmeyin. üç katlı taş bir binanın önünde durdu.
Siyah gözlerini kurnaz bir tecessüsle yüzümde gezdirerek sordu: "Sizi niçin geri çağırdığımı hâlâ anlamadınız mı?" Anladım. hatta bir bulantı duydum. Fakat içimde. diye kollarına atılacaktım. Ağır ağır uzaklaştım. Siz hakikaten bir ablaya değil.. Sesinde kahkahalarını zor zapt ediyormuş gibi bir eda vardı. Gayet nazik bir tavır takınarak: "Size sadece isminizle hitap etmek fırsatını bu kadar çabuk elde ettiğim için bahtiyarım!" diyordu. "Raif!" Olduğum yerde geri dönerek bekledim.. Beni memnun edip etmediğini o anda tayin edemediğim bir ihtimal ve aklıma getirmekten korktuğum bir ümitle: "Gitmeyeyim mi?" dedim.. Yalvarır gibi sordum: 85 . O da iki basamak aşağı indi.. Kıpkırmızı kesilerek önüme baktım. şimdi benden ayrılıp gidiyordunuz değil mi?" "Evet!" "Bir daha beni Atlantik'te aramayacaktınız.(ian anahtarını çıkararak arkasını döndü. I5eş on adım gitmemiştim ki. Hayır.. bir şaşkınlık. Öyle konuşmuştuk!" "Evet! Yarın gündüzün buluşacağız!" "Nerede?" Aptal aptal yüzüne baktım. "Gelin! Gelin!" dedi.. Kadının eli yanaklarımda dolaştı: "Ne oluyorsunuz? Neredeyse ağlayacaksınız!. Söyleyin bakayım. İşte geliyorum. Bu hiç aklıma gelmemişti. Sözüne devam etmesini bekliyordum. hayır! Ben bunu istemiyordum!. Alacakaranlıkta kaldığı için bir şey göremedim. Yüreğim hoplayarak bir adım ileri attım. Nitekim hep o gülmeyi andıran sesle. arkamdan onun sesini duydum. bir anneye muhtaçsınız. bu histen çok daha kuvvetli bir yıkılma.. Kapının önündeki merdivenin üst basamaklarına çıkmış olduğu için başımı kaldırarak yüzüne baktım.. Şimdi sokak fenerinin vurduğu yüzü gayet iyi görünüyordu. fakat pek ciddi olmaya çalışarak : "Demek gidiyorsunuz?" dedi. anladım.
Onunla alelade bir çapkınlık macerası yaşamaktan korkuyordum. Yukarı çıkmanıza hacet yok!" Kapının üzerinde duran anahtarı çevirerek içeri girdi. Hele benim hakkımda hüküm verirken çok ihtiyatlı olun!" Ellerine sarıldım ve öptüm. Kürk Mantolu Madonna'yı bu halde görmektense. o zamana kadar gördüklerimden çok daha sıcak bir ifadeyle. " Ruhumdan ezici bir şüphenin kalktığını hissettim... 86 . saflığımla. Birkaç dakika evvelki edepsizce şüphelerimden dolayı büyük bir utanma ve karşımdaki kadına karşı da.. beni bu şüphelerden kurtardığı için. Şu halde yarın öğleden sonra gelin beni buradan alın!" "Hangi dairede oturuyorsunuz!" "Ben sizi pencerede beklerim. Umulmaz bir cesaretle kendimi toplayarak: "Siz harikulade bir kadınsınız!" dedim.. "Siz nerede oturuyorsunuz?" "Lützow caddesinde!" "Uzak değilmiş!. Bir an kadar onun yüzünün bana yaklaştığını. Bunu yapamazdım."Beni bunun için mi çağırdınız?" "Tabii. istediğiniz yerde yolunuza çıkmaz ki.. Fakat o birdenbire ve oldukça sert bir hareketle ellerini çekti ve doğruldu.. Fakat bu ihtimal de üzücüydü. Yüzümün birkaç santim ilerisine kadar yaklaşan bu saadet karşısında kalbim duracak gibi oldu. beni adeta kucakladığını gördüm. "Acele etmeyin.. cesaretsizliğimle alay edeceğini düşünmek. bütün insanlara büsbütün arkamı dönmemi. acemi yerine konmayı tercih ederdim.. büyük bir minnettarlık duyuyordum.. herkesten ümidimi keserek tamamen kendi içime kapanmamı icap ettirecek kadar ağır neticeler verebilirdi. Aradığınız insan daima bu geceki gibi. Galiba gözlerim yaşarmıştı. onun tarafından aptal.. gözlerinin. Siz başınızı alıp gidiyorsunuz. Ayrıldıktan sonra arkamdan güleceğini. Onların ilk işi evvela bu cihetleri sağlama bağlamaktır.. Fakat şimdi gönlüm rahattı. Siz sahiden başka erkeklere benzemiyorsunuz.
Yatağında nasıl uzandığını. Pansiyona geldiğim zaman ufuk aydınlanmaya başlamıştı. Vücudum bana her zamankinden daha hafif geliyordu. Ertesi gün fabrikaya gitmedim. Hayatım müddetince hep onu aramış. Bütün dikkatini. asla aldanmadığıma dair sarsılmaz bir kanaatim vardı. Henüz ona dair hiçbir şey bilmediğimi. İçimde ona karşı tarifi imkânsız bir şefkat vardı. Acaba erken mi. Ara sıra. hiç kimseye karşı tam manasıyla duymadığım sevgi sanki hep birikmiş ve muazzam bir kütle halinde şimdi bu kadına karşı meydana çıkmıştı. Gözlerimin önünde hep onun hayali vardı. Bir insan hakkında ilk hükmü onlar verir. fakat bunların ne olduğunu bilmiyordum. O zamana kadar bütün insanlardan esirgediğim alaka. Sabaha kadar uykusuz kaldığını. geceki işinin yoruculuğunu düşünerek onu rahatsız etmekten çekiniyordum. Bir şeyler mırıldanıyor. bütün hükümlerimin tasavvur ve hayallerime dayandığını biliyordum. onu beklemiştim. saçlarının yastığa nasıl serildiğini tasavvur ediyor ve hayatta bu manzarayı görmekten daha büyük bir saadet olamayacağını düşünüyordum. Çocukluğumdan beri belki ilk defa olarak. diye kendi kendime soruyordum.Bu sefer süratli adımlarla evin yolunu tuttum. 87 . sonra ne olacak sanki!" demeden uykuya daldım.. zapt etmeme imkân olmayan kesik ve sessiz kahkahalar atıyordum. Dikkat edince onun ismini tekrarladığımı ve bir sürü okşayıcı kelimelerle hep ona hitap ettiğimi anladım. bütün varlığını bir noktaya biriktirerek her tarafta bu insanı araştıran. * Kazanan.. nasıl ağır ağır nefes aldığını. "Bugün de geçti işte. Bununla beraber. Saat iki buçuğa doğru Tier-garten'den geçerek Maria Puder'in oturduğu eve yaklaştım. hayatımın se-bepsizliğini ve boşluğunu düşünerek içim ezilmeden. Ve bütün günlerim hep böyle geçecek. her rast geldiğini bu bakımdan tetkik ede ede adeta marazi bir meleke ve hassasiyet kesbeden* nişlerimin yanılmasına imkân var mıydı? Bu hisler şimdiye kadar asla hata etmemişlerdi.
yaşamak için kendisine kayıtsız ve şartsız muhtaç olduğum bir insandı. Bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrümün birçok senelerinden daha dolu. Bu kadının resmini gördüğüm andan beri geçen birkaç hafta içinde. şimdiye kadar rastladığım insanlar arasında ilk defa olarak. daha ehemmiyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis içinde kalırdım.sonra aklım. ama birçoğu bunun farkında değildi 88 .ilk hükmümün doğruluğunu. tecrübelerim bunu. Hakkında müspet hüküm verdiğim bir insanın zamanla bana fena göründüğü veya bunun aksi olduğu olurdu. bunun üzerinde mantığın. Artık Maria Puder. kıymetli manzaralar arz ettiklerini görüyordum. Muhakkak ki bütün insanların birer ruhu vardı. Fakat her defasında haklı çıkan gene bu ilk his oluyordu. Her günüm. Zaman zaman beni saran hüzünlerin. bir ruhu bulunduğunu tespit ediyordum. her saatim. Bu yaşıma kadar mevcudiyetinden bile haberim olmayan bir insanın vücudu birdenbire benim için nasıl bir ihtiyaç olabilirdi? Fakat bu hep böyle değil midir? Birçok şeylere ihtiyacımızı ancak onları görüp tanıdıktan sonra keşfetmez miyiz?. harici tesirlerin veya aldatıcı vakaların yaptığı değişmelerin yalancı ve geçici olduğunu kabule mecbur kalırdım.. Maria Pu-der bana bir ruhum bulunduğunu öğretmişti ve ben de onun. insanlardan kaçışım. Halbuki şimdi her şey değişmişti. Ben de. gayesizliğini sırf böyle bir insandan mahrum oluşumda bulmaya başlamıştım. haberim olmadan bekleşen üstü örtülü derin tarafların da birdenbire meydana çıkarak bana fevkalade cazip. uyuduğum zamanlar bile dopdoluydu. ruhumun da yaşamaya başladığını. ekseriya yanlış olarak. tadil ederdi. içimde. -bu müddet kısa veya pek uzun olabilirdi. ömrümün bütün senelerinden daha çok yaşadığımı hissediyordum. Bu his ilk anlarda bana da garip geliyordu. o zamana kadarki hayatımın boşluğunu. O zaman kendi kendime: "Demek ilk intibam beni aldatmış!" derdim. Bana sadece yorgunluk veren uzuvlarımın değil. lakin bir müddet sonra. hayat bıkkınlığının bir ruhi hastalık alameti olmasından korkardım. içimden geçenlerin en küçük bir parçasını bile etrafıma sezdirmekten çekinişim bana sebepsiz ve manasız görünürdü.
Ve bilhassa bütün bunları anlatacak bir insanın mevcut olduğunu düşünerek. daha kuvvetli yaşadığını. tabiatın en küçük kımıldanışlarını sezerek.. gene hiçbir esasa dayanmadan. hesaplarımıza danışmaya lüzum bile görmeden. birbirine koşuyordu. Evin camları parladığı için pencerelerin arkasında kimse bulunup bulunmadığı görünmüyordu. bir peşin hükmün tesiriyle nasıl: "Bu beni anlamaz!" demişsem. herkesten daha çok. Bir ruh. bizim aklımıza. Eskiden her insan hakkında. zihnimden geçen her şey için: "Adam sen de. sırf mukavemet edilmez bir hissin. Bütün çekingenliklerim yok olmuştu. hayatın sarsılmaz bir mantık ile akıp gidişini seyrederek yaşamak. Köprünün kenarına yaslanarak hareketsiz sulara baktım. meydana çıkıyordu.ve gene farkında olmadan geldikleri yere gideceklerdi.başlıyorduk. bütün ömrümce konuşsam bitmeyeceğini sanıyordum. Yeni başlayan hafif bir yağmur suyun tüylerini diken diken ediyordu. Çünkü bütün ömrümce susmuş. hiçbir esasa dayanmadan. rıhtımdaki arabalara meyve ve sebze boşaltıyordu. ruhlar birbirleriyle kucaklaşmak için. Ağır ağır yürürken Tiergarten'in cenup kenarından geçen bir kanala kadar gelmiştim. Bunların. kuvvetli ve zayıf taraflarımla. -ruhumuzla yaşamaya.. fakat o yanılmaz ilk hisse tabi olarak: "İşte bu beni anlar!" diyordum.... çırçıplak ruhumu onun önüne sermek için sabırsızlanıyordum. en küçük bir noktayı bile saklamadan.. bütün iyi ve fena. bir ana bir ömür kadar çok hayat doldurduğunu bilerek yaşamak. . Buradaki köprünün üzerinden Maria Puder'in evi görünüyordu.. Biz ancak o zaman sahiden yaşamaya. bu sefer bu kadın için. söyleyip de ne olacak sanki?" demiştim. hicaplar bir tarafa bırakılıyor... Ona söyleyecek ne kadar çok şeylerim vardı. Ta ilerilerde büyük ve motorlu bir mavna. Bu kadının karşısında her şeyimi ortaya dökmek. onu bekleyerek yaşamak. Kenarlardaki ağaçlardan tek tük düşen yapraklar havada kıvrıntılar yaparak aşağıya süzülüyorlardı. Saat henüz üçtü.. Bu karanlık ve sıkıntılı manzara ne kadar güzeldi! İçime çektiğim bu ıslak hava ne kadar tazeydi! Yaşamak. her şeyi çiğneyerek.ıncak bir benzerini bulduğu zaman ve bize. 90 . O zaman bütün tereddütler.
tenha ve loş bir yerde oturarak göz göze gelecektik. başında lacivert bir bere. Bu şüpheyi derhal kafamdan kovdum. uyuşuk günlerin zincirine yapışıp kalmak daha rahat değil miydi?. dedim. Başımı çevirdiğim zaman. Acele bir işi çıkmış ve bir yere gitmiş olabilirdi.Dünyada bundan daha ferah verici bir şey olabilir miydi? Şimdi onunla beraber bu ıslak yollarda yürüyecek. Onun ellerini tekrar avuçlarımın içine alacaktım. uçları biraz kırmızı olan üşümüş parmaklarını ovuşturarak ısıracaktım. hatta kendime bile söylemediğim şeyler anlatacaktım. "Bir saatten beri!" Sesim heyecandan titriyordu. Bir kelime ile. Dün akşam başımdan geçenler.. Burada bekleyeceğimi tahmin edebilir miydi? Acaba hakikaten gelecek miydi?. Yanıma gelince elini uzatarak: "Beni burada mı beklediniz? Ne zamandan beri?" dedi. onun bana doğru gelmekte olduğunu gördüm. ayaklarında alçak ökçeli iskarpinler vardı. Her geçen dakika ile telaşım daha çok artıyor.. Acaba uyandı mı. Böyle olması lazımdı. Yüzü gülüyordu. Evin önüne doğru gitmek ve orada dolaşmak doğru olur muydu? Pencereden bakacağını söylemişti. Fakat bir kere aklıma gelen bu nevi ihtimaller büyük bir hızla birbirlerini kovalıyorlardı. Hastalanmış olabilirdi. ona yakın olacaktım. kendi kurduğum binaya bir tekme vurmak olduğunu hissediyordum. Böyle düşünmenin ona karşı bir itimatsızlık. O bunu şikâyet zannederek. bir haksızlık. Bu kadar büyük bir saadetin böyle kolayca gelivermesi tabii değildi. Bunun tekerrürünü beklemek doğru olmazdı. Saat üç buçuğa geliyordu. Hayatımın birdenbire böyle yeni ve ilerisi karanlık bir yola girmesi benim için belki hayırlı olmayacaktı. Sırtında ince bir pardösü. yarı şaka bir sitem ile: 90 . Ona birçok şeyler. insanın hayatında bir defaya münhasır kalan fevkalade hallerden biriydi. kalbim daha hızlı çarpıyordu. Kafam derhal birtakım teselliler bulmaya bile başlamıştı. Eski sükûnetime dönmek. şimdiye kadar hiç kimseye. Bunların çoğu kafamda bir anda doğuyor ve beni hayrete düşüren bir süratle yerlerini yenilerine bırakıyordu.
Bu sual. bir kadına belki ilk defa olarak 91 . bir şey düşünüyor gibi. Kısa. Siyah ve gür kirpikleri hafifçe titremekteydi ve bunların üzerinde minimini birkaç yağmur damlası parlıyordu. Göz-kapaklarmın ince mavi damarları belli oluyordu. kendimi yiyordum. tesadüfen fark ettim!" Demek beni beklemişti. Saçları da yer yer ıslanmıştı. ikimiz de konuşmuyorduk. "Ben sizi bir buçuk saatten beri bekliyorum. dudaklarının kenarında tebessümü andıran o belli belirsiz kıvrıntı ile. aynı zamanda benim kafamda da canlandı: Nasıl oluyordu da. Ben bu sükûttan fevkalade memnun olduğum halde. kaldırmış olduğunu gördüm. Nereye gideceğiz. Evin önüne gelmeyerek bu şairane manzarayı tercih ettiğinizi biraz evvel. yüzünde taş gibi sağlam ve hareketsiz bir sükûn. Başını birdenbire bana çevirerek: "Neden bana bu kadar dikkatli bakıyorsunuz?" dedi. Demek ben onun için ehemmiyeti olan bir insandım. Siyah gözleri yere çevrilmiş. fakat süratli adımlar atıyordu. Kendimi zorladıkça kafamın büsbütün boşalıp daha zavallı bir hale geldiğini ve beynimin zonk zonk vuran bir et parçasından başka bir şey olmadığını hissediyordum. Biraz kalkık duran şahadetparmağı ilerideki bir noktayı işaret ediyormuş gibi manalıydı. yoluna devam ediyordu. beyim" dedi. Biraz evvel zihnimden birbiri arkasına geçen ve her biri mühim ve alaka verici olmakta diğerine taş çıkartan o güzel fikirlerden bir tanesi bile meydanda yoktu. hiç çekinmeden. Tekrar yüzüne baktığım zaman kalın ve biraz dağınık kaşlarını. diye sormaktan korkuyordum. Okşanmış bir küçük kedi gibi gözlerinin içine baktım : "Teşekkür ederim!" "Neye teşekkür ediyorsunuz?" Cevabımı beklemeden koluma girdi: "Haydi gidelim!" Ona tabi olarak yürümeye başladım. Yan gözle baktığım zaman bendeki bu telaş ve heyecandan onda eser bulunmadığını gördüm. mutlaka bir şeyler söylemek icap ettiğini düşünerek."Kendi kabahatiniz. Sol elini kolumun üzerine şöylece bırakıvermişti.
. Bizde böyle şeyler yoktur. Babam Praglıydı. o bu suali sorduktan ve gözlerini bana çevirdikten sonra bile.. onu uzun uzadıya seyrediyordum? Ve nasıl oluyordu da hâlâ. Maria bir aralık: "Nereye gidiyoruz?" diye sordu. fakat biraz da mütereddit görünen bir hareket oldu. Fakat tahmin etmemiştim!" "Evet. Herhalde bu havada bir kır gezintisi yapacak değildik. Daha ben doğmadan Katolik olmuş!" "Şu halde din itibariyle Hıristiyansınız!" "Hayır.. "Babam Yahudiydi. "Evet! Neden sordunuz?" "Saçlarınız sarı ve gözleriniz mavi değil!" "Olabilir!" Yüzünde. "Bilmem!" "Hiç merak etmiyor musunuz?" "Ben size tabiyim. cesaretimi kaybetmeden ona bakmakta devam ediyordum? Beni de hayrete düşüren bir cesaretle: "İstemiyor musunuz?" dedim. Yağmur. Nereye isterseniz!" 92 .. Fakat o da sarışın değil!" Merakla sordum : "Demek siz Yahudisiniz?" "Evet. "Hayır. ondan değil... Ben de başka bir şey sormadım. "Annem Almandır.. Yani benim hiçbir dinle alakam yok!" Bir hayli yürümüştük. Yavaş yavaş şehrin kenar taraflarına geliyorduk. O sözüne devam etmedi. sordum işte. Yoksa siz de mi Yahudi düşmanısınız?" "Ne münasebet. devam ediyordu. hep aynı şekilde. her zamanki tebessümünü andıran. Belki istiyorum da onun için sordum!" Gözleri o kadar siyah ve o kadar manalıydı ki.bu kadar dikkatle baktığımı aklıma getirmeden..." dedi. dayanamadım : "Siz aslen Alman mısınız?" dedim. Nereye gittiğimizi merak etmeye başladım.. Yahudiyim.
.. Sizin hiçbir fikriniz.. Büyük ve kayalık havuzların etrafında çeşit çeşit ve renk renk otlar. Suların yüzünü iri yapraklar örtüyordu.. Bir müddet bekledikten sonra devam ettim : "Yoksa dün akşam ciddi değil miydiniz? Yahut bugün fk-rinizi değiştirdiniz mi?" Şiddetle reddetti: "Hayır! Hayır!. çiçekler ve yosunlar vardı. Ben her zaman buraya gelirim.." İçerde kimseler yoktu. Hele böyle yağmurlu havalarda. Hep aynı fikirdeyim. Kumlu yollarda uzun müddet dolaştık." dedi.. Sonra bu garip ağaçlar bana daima hasretini çektiğim uzak memleketleri hatırlatır. "Neresi burası?" "Nebatat bahçesi!" "Siz bilirsiniz!" "Öyleyse girelim... iki yüz altmış beş gününde kapalıdır." Tekrar düşüncelere daldı.. ziyaretçisi yok denecek kadar tenhadır.. Yüksek limonlukların içinde sıcak memleket nebatları.Çiy taneleriyle örtülmüş beyaz bir çiçek gibi nemli ve soluk yüzünü bana çevirerek : "Pek yumuşak başlısınız. Demir parmaklıklı büyük bir bahçenin önüne gelmiştik. kaim gövdeli ve küçük yapraklı ağaçları vardı. Biliyor musunuz.. Berlin'de senenin ancak yüz gününde hava açık ve güneşli. Onların alıştıkları yerlerden sökülerek buraya getirildiğini ve böyle suni tedbirler. bir arzunuz yok mu? Derhal dün akşamki sözlerini öne sürdüm: "Sizden herhangi bir şey istemekten beni menetmiştiniz!" Cevap vermedi. İki tarafımız ilerlemiş olan mevsime rağmen yapraklarını dökmeyen bir sürü ağaçlarla çevriliydi.. Limonlukların projektörleri ve suni gü93 . ihtimamlarla yaşatılmaya çalışıldığını gördükçe biraz da hallerine acırım. "Bu mevsimde. Maria: "Burası Berlin'in en güzel yeridir.. Adımlarını yavaşlatarak: "Buraya girelim mi?" dedi.
. halbuki ben onun böyle olup olmadığının farkında bile değilim. Kendiniz için söylüyorum. fakat buraya her gelişimde içim derin bir hüzünle doluyor!" "Ne diye geliyorsunuz öyleyse?" "Bilmem!" Islak sıralardan birine oturdu. Canlı bir mevcudu kendisine uygun olan iklimden ayırarak. benim cesaretim var... Zaten bu işi annemin yüzünden yapıyorum.. Hatta ba-zan beni eğlendirdiği de oluyor. Sizin resme ne kadar istidadınız olduğu. Bir erkek için bu kadar korkak olmak pek hoş değil.. Ona bakmaya mecburum ve bir sene zarfında yaptığım birkaç resimle geçinmek imkânı yok. Yalnız bana birçok şeyler düşünmek. Göreceksiniz ya.. Siz resimle uğraştınız mı?" "Bir parça!" "Neden devam etmediniz?" "İstidadım olmadığını anladım!" "İmkânı yok. "Belki asırlarca evvel bu ağaçlarla. ben dünyadan ziyade kafamın içinde yaşayan bir insanım. birkaç meraklının keyfi için bu berbat şartlara tabi etmek bir nevi işkence değil midir?" "Ama siz de bu meraklılardan birisiniz... Eliyle yüzündeki yağmur tanelerini silerek: "Ben buradaki nebatları seyrederken biraz da kendimi düşünüyorum!" dedi... sergide tabloları seyrederken yüzünüzün aldığı ifadeden belliydi. Doğrusu beni de pek alakadar etmiyor.neşleri bu ağaçların ışığa ve sıcağa alışmış yapraklarını doyurabilir mi? Buna rağmen yaşıyorlar...... Siz benim Atlantik'teki işimi belki pek hazin buldunuz. Ama buna yaşamak denir mi?.. Ben de yanına iliştim. Biz de bunlar gibi yerimizden sökülüp dağıtılmış değil miyiz? Ama bunlar sizi alakadar etmez. Resim yapmak ve insanlar hakkındaki hükümlerimi bunlara aksettirmek istiyorum ve bel94 ... Bana gelince.. bu garip çiçeklerle aynı yerlerde yaşamış olan ecdadımı hatırlıyorum.... Hakiki hayatım benim için can sıkıcı bir rüyadan başka bir şey değildir.. kurumuyorlar.. " "Evet. Cesaretim olmadığını anladım.... deyiniz. kafamın içinde birçok şeyler yaşamak imkânını veriyor...
... Buna rağmen dünyada ciddiye aldığım yegâne iş budur. Fakat bu da boş. "İlerde arkadaşlığımızı bulandırması ihtimali olan şeyleri açıkça konuşmaktan çekinmemeliyiz. kireç gibi bir hal alarak: "Yok.. Raif bunu istemem. Asla. Halbuki mümkün olanla kanaat etseler... Katiyen. anlayabilecek olanlar ise... Çünkü o zaman kendi istediğimi değil... zaten istihfafa layık olmayanlar.. yani asıl kastettiklerine hitap etmekten âciz.ki biraz da muvaffak oluyorum. Hakkıdır. Dün akşam sarhoşun biri sırtımı öperken oradaydınız değil mi? Öpecek tabii. Ne olur? An-laşamayacağımızı anlarsak veda eder ayrılırız.. üst tarafını uydururlar.... Vücudumu pazara çıkarmayı tercih ederim. Yüzümü bile göremezsiniz... bütün birleşmeler yalancıdır.. yüzü her zamankinden daha soluk. Bu o kadar mühim bir felaket mi? Hayatta yalnız kalmanın esas olduğunu hâlâ kabul edemiyor musunuz? Bütün yakınlaşmalar.. benden istenileni yapmaya mecbur olacağım..... Kendilerini istihfaf ettiğim insanların bunu anlamasına imkân yok. Sırf bunun için resim yaparak geçinmek istemiyorum. Çünkü onun bence ehemmiyeti yok.. Bu gibi meselelerde korkaklık zararlıdır... ve günün birinde hatalarını anlayınca..." Büsbütün şaşırdığımı asıl benim acınacak halde olduğumu görünce kolunu omzuma attı: "Sözlerime gücenmeyin!" dedi. Şu halde bütün sanatlar gibi resim de muhatapsız.. yeislerinden her şeyi bırakıp kaçarlar.. bizim yaptığımız da başka bir şey değil zaten. İnsanlar ancak muayyen bir hadde kadar birbirlerine sokulabilirler.. Ve benim sırtımın da cazip olduğunu söylüyorlar. aziz dostum.. dudaklarımı ısırıyordum.." Elini külhanbeyce dizime vurdu. "İşte. En tahammül edemediğim şey merhamettir... Para sarf ediyor. Asla. Herkes tabii olanı ka95 . Siz de öpmek ister misiniz? Paranız var mı?" Dilim tutulmuş gibi kaldım. Gözlerimi çabuk çabuk kırpıştırıyor. Bana acıdığınızı hissettiğim anda allahaısmarladık!... Maria bunu fark edince kaşlarını çattı. hayallerindekini hakikat zannetmekten vazgeçseler bu böyle olmaz.
ne kendimizi bu kadar büyük. Onun birçok hislerinin. Beni kemiren sadece büyük bir yalnızlık hissiydi ve gene bu yalnızlığın tesiriyle. Sokaklar kararmaya başlamış. onlara zorla gülmeye mecbur olduğu için böyle derin bir infiale kapılıyor. daha doğrusu büyük bir hakikat için küçük hakikatleri feda etmek. ama kendi kendimize acımalıyız. Artık gidelim mi?" İkimiz de doğrulduk. Ben ise bütün ömrüm boyunca insanlardan uzak kaldığım ve onlar tarafından pek rahatsız edilmediğim için kimseye kızdığım yoktu. ona hiçbir zaman büsbütün yaklaşılamayacağını fısıldıyordu. kendisini aldatmayı asla istemediğini anladığım için korkuyordum. fakat henüz lambalar yanmamıştı. ortada ne hayal sukutu. herkesten şüphe ediyordu. Başkasına merhamet etmek. ne pahasına olursa olsun. hayattaki acı tecrübelerine. daha insanca ve daha insaflı olmaz mıydı? Her hususta doğru ve salim hükümler veren bu kadının. bana yakın olduğunu an96 .bul eder. Bu halimizle hepimiz acınmaya layıkız. muhitin bozucu tesirlerine tabi olarak böyle düşündüğü muhakkaktı. ondan daha kuvvetli olduğunu zannetmektir ki. Islak kumlar ayaklarımızın altında gıcırdıyordu. hakikatleri kendi kendisinden saklamayı. düşüncelerinin benimkilere ne kadar benzediğini gördükçe.. başımı o tarafa büküyordum.. fakat onun bir noktada benden ayrıldığını. Paltolarımıza biriken yağmur damlalarını silktik. Ruhlarımız için en lüzumlu. Hiçbir hakikatin beni ondan uzaklaştırmasına tahammül ede-miyeceğimi anlıyordum. en kıymetli olan şeyleri birbirimizde bulduktan sonra diğer teferruatı görmemezlikten gelmek. ne de başkalarını bizden daha zavallı görmeye hakkımız yoktur. Halbuki ben bu kadar hakikatsever olmak istemiyordum. aramızdaki yakınlığı daha kuvvetle hissederek seviniyor. hoşlanmadığı insanlar arasında yaşamaya. Çünkü müphem bir his bana. ne inkisar kalır. Küçük bir çocuk gibi ona sokuluyor. kim olursa olsun bir insanı tamamen gördükten ve gördüklerini kendinden saklamadıktan sonra. Geldiğimiz gibi hızlı adımlarla. aynı yollardan geçerek dönüyorduk. İstemediği... İçimde sevinçle hüzün arasında garip bir hal vardı. Bu sefer ben onun koluna girmiştim.
"Canımı sıkacak bir şey olmadı. Fakat bu halimin onu daha çok yabancılaştırdığını görerek çabucak kendimi topladım ve önüme baktım. Ara sıra yüzüme ilişen gözlerinde dalgın bir hal ve gülümseyişinde beni ürküten bir yabancılık vardı.I adığım bir insana karşı birçok noktalarda kendimi aldatmaya hazırdım. Benim iş vaktime kadar konuşuruz!" Hiç beklemediğim bu teklifi lüzumsuz bir heyecanla karşıladım. Şehrin ortalarına gelmiştik. Kenardaki bir masaya oturarak yemek ve şarap ısmarladık. Fakat söylediklerine kendinin de inanmadığı görülüyordu.. yemeği bir yerde beraber yiyelim. Elini masanın üzerinde duran elime vurdu: "Ne somurtuyorsunuz? Genç bir kadınla ilk defa yemek yiyen delikanlılar daha neşeli ve konuşkan olur!" diye şaka yaptı. Bir aralık sokağın ortasında durdu. Ne demek istiyordu? Bunu ancak karanlık bir şekilde sezi97 ." Bunları söylerken başka şeyler düşündüğü belliydi. gülümsemeye çalıştı. "Hayır!" diye cevap verdi. Kadın bunu fark edince. Şehrin garp taraflarında büyücek bir lokantaya girdik. Sokaklar aydınlık ve kalabalıktı.. Herhalde memnunum. Nitekim çabucak eski halini aldı. Karşımdakinin durgunluğu bana da geçmişti. Herhangi bir şey yapmış olmak için gözlerini etraftaki masalarda gezdirdi. "Eve gitmek istemiyorum!" dedi. Bir köşede milli elbiseleriyle Bavyeralı bir kadın orkestrası gürültülü havalar çalıyordu. "Haydi. Önündeki şaraptan birkaç yudum içti ve birdenbire bana dönüp gözlerimin içine bakarak: "Ne yapayım? Ne yapayım? Başka türlü olamıyorum işte!" dedi. düşüncelerinden kurtulmaya ve biraz açılmaya. içimde sebepsiz bir sıkıntı ve ezilme vardı. içerisi pek kalabalık değildi. Korka korka : "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. Hatta bugünkü gezintimizden memnunum. Maria Puder düşünceli ve galiba biraz da mahzundu.
Ne yapayım? Sizi belki hoş... Gözleri her baktığı yerde takılıp kalmak istiyor ve o bunları sanki güçlükle oradan ayırabiliyordu. fakat bunun mahiyetini vazıh olarak tayin edemiyordum.. Ama bana darılmayın.. Dün yanınıza geldim. Ama niçin beni kabahatli zannettiler? Kendilerine asla vaat etmediğim. Bunu da lehinizde bir nokta olarak kaydedebilirsiniz. ama bu kadar.. münakaşa... Hayır.... kavga etmek.." Şaşırmıştım... Darılmak.. 98 . Bugün beraber gezmeyi teklif ettim. başka şeyler bekleyerek ileride bana darılmaymız diye. Adeta size musallat oldum... belki de şimdiye kadar tanıştığım erkeklerin hepsinden ayrı taraflarınız olduğunu görüyorum.. sevemediğimi anlayınca. tekrar barışmak." diyordu. gene erkeksiniz. Şimdi ne diye durup dururken bunları söylediğimi merak edersiniz. Bir sedef kadar donuk beyaz yüzünden ara sıra belli belirsiz ürpermeler geçiyordu. bunlar beni muhakkak ki memnun edecek. sizi de sevmiyorum. yani kendilerini sevmediğimi... Deminden beri hep bunu düşündüm.. birçok şeylerden bahsetmek. Fakat sevmek? Bunu yapamıyorum.yordum... Ve bütün tanıştığım erkekler bunu. Fakat sizi sevmiyorum. Sesinde birdenbire peyda olan bir titreme zor zapt edilen bir heyecan vardı: "Bana sakın darılmayın... "Boş ümitlere kapıl-mamanız için sizinle apaçık konuşmak daha iyi olacak. sonra sizinle oynadığımı iddia etmeyesiniz: Ne kadar başka olursanız olun. Akşam yemeğini beraber yiyelim dedim. Sizinle konuşmak.. Size ne verebileceğimi şimdiden bildireyim ki.. Tekrar söze başladı..... Güle güle. size tabidir... Siz nasıl isterseniz öyle olur!" dedim... hatta hiddetle beni terk ettiler.. hatta cazip buluyorum.. büyük bir teessür.. Onun yapamadığını söylediği şeyle beni deminden beri üzen şeyin aynı olduğunu hissediyor... Beni evime götürmenizi istedim.. Fakat sükûnetimi bozmamaya çalışarak : "Bunlara ne lüzum var? Arkadaşlığımızın şekli bana değil. Dediğim gibi.. sadece kafalarında yaşattıkları bir şeyi vermedim diye mi? Bu haksızlık değil mi? Sizin de hakkımda aynı şekilde düşünmenizi istemem..
. beni kendi gözlerimde küçültüyor. bilakis. Babam. Bakın. emelleri beni daima tiksindirdi. Yedi yaşında olduğum halde onu ben idare etmeye başladım. Niçin böyleyim. bunu asla kabul edemedim. Evde annemle ikimiz kaldık. Neden? Niçin dâima biz kaçacağız ve siz kovalayacaksınız?. daima açık ve riyasız hükümler vermeye çalıştığım halde bir neticeye varamadım. Ben bunu istemiyorum. İnsan. akıl öğrettim. ben daha küçükken öldü. bu mevzu üzerinde kendime karşı olsun. dedim. bilhassa kadın ve erkek münasebetleri o kadar karmakarışık ve arzularımız. gördünüz mü? Siz (le bütün diğer erkekler gibi. başkalarına karşı olsun. destek oldum. hayır. daha doğrusu bu itiyadı asla kazanmamıştı. kendimi erkeklere beğendirmek için öğrenmedim. Niçin daima biz teslim olacağız ve siz teslim alacaksınız? Niçin sizin yalvarışlarınızda bile bir tahakküm. Annem. itaat etmeye alışmış olan kadınlığın adeta bir timsaliydi. diğer kadınları mukadderatlarını tabii görmeye alıştıran tesirlerden uzak geçti.. bizim reddedişlerimizde bile bir aciz bulunacak? Çocukluğumdan beri buna daima isyan ettim. hislerimiz o kadar anlaşılmaz ve bulanık ki.Şiddetle itiraz etti: "Hayır. Ona ben metanet tavsiye ettim. yani tabii olarak büyüdüm. Hiçbir şeyi. hiç de öyle olmaz. Çünkü hayatım. Mektepte kız arkadaşlarımın miskinliği. Beni yüzde yüz doyurmayan. Hiçbir zaman erkeklerin önünde kızar-madım ve onlardan bir iltifat beklemedim.. Böylece erkek tahakkümü görmeden. sırf bir tesadüf eseri olarak. Düşününüz ki. tabi olmaya. Yok dostum! Böyle yatıştırıcı laflarla meseleler halledilmiş olmaz. Acaba bende anormal bir taraf mı var.. Bilhassa tahammül edemediğim bir şey. belki diğer kadınlardan daha normal olduğum için böyle düşünüyorum.. Hayır. kadının erkek karşısında her zaman pasif kalmaya mecbur oluşu. Hayatta yalnız yürümek itiyadını kaybetmiş. Bu hal beni müthiş 100 . niçin diğer kadınların farkına bile varmadıkları bir nokta bana bu kadar ehemmiyetli görünüyor? Bunun üzerinde çok düşündüm. her şeyi kabul eder görünerek her seyi kabul ettirmek yolunu tutuyorsunuz. bana tam manasıyla şeyleri yapmak. hiç kimse ne yaptığını bilmiyor ve akıntıya kapılıp gidiyor.
Muhakkak ki insan ruhunu daha az alçaltan bir şey yapmış olurum. Estetik değil. fakat aynı zamanda korkak ve rahatına düşkün değildir. bu kurt dişlerini gösterdiklerini. En hoşuma giden ve birçok hususlarda bana yakın olan adamların bile.... ihtiras halindeki bir erkek kadar âciz ve gülünç olamaz. Hoş tutulan bir oyuncak olmak. Biraz şarap içti.. Buna rağmen bu hallerini bir kuvvet tezahürü zannedecek kadar yersiz bir gururları vardır. Halbuki acınacak halde olan..... Yalnız ben ressamım. Hiçbir kuvvete dayanmadan » Kibirli.. Bir kadınla sevişmeyi güzel bulmuyorum. Hiçbir kadın. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi.. dünyada hiçbir mahluk bu kadar kolay muvaffakiyetler peşinde koşmaz ve hiçbir mahluk bir erkek kadar hodbin. Bunun için muhakkak bir erkeği sevmem lazım geldiğine inanıyorum. Sonra ben tabiatı çok severim. zavallılıkları meydana çıkan onlardı... her ikimize aynı derecede zevk veren beraberliklerden sonra... 100 . "Korkmayın. insan deli olur. küçük vesilelerle... Ama keşke öyle olabilsem.. zannettiğiniz gibi değil. onlara insan olmaktan daha kolay ve cazip geliyordu.. Kız arkadaşlarım benimle ahbaplık etmeyi ve fikirlerimi kabul etmeyi zevklerine ve rahatlarına aykırı buldular. biliyorsunuz. Erkeklerle de arkadaş olmadım. "Ne diye şaşırdınız?" diye devam etti. Aradıkları yumuşak lokmayı bende bulamayınca müsavi kuvvetlerle karşı karşıya gelmektense kaçmayı tercih ettiler. kendini beğenmiş ve nahvetli*. Kendime göre güzellik telakkilerim var. Kendimde hiçbir gayri tabii temayül bulunmadığını bildiğim halde." Biraz durup yüzümü tetkik etti. Tabii olmayan şeylere karşı her zaman çekingen davranırım.. özür dilemeye. bir kadına âşık olmayı tercih ederim. Nasıl söyleyeyim. O zaman erkek azminin ve kuvvetinin ne olduğunu gayet iyi anladım. himaye etmeye çalışan...bir yalnızlığa mahkûm etti. Ama sahiden bir erkek. Bir kere bunları fark ettikten sonra erkekleri sahiden sevebilmem imkânsızdı... Aman yarabbi.. fakat aynı zamanda herhangi bir şekilde muzaffer olduğunu zanneden ahmakça bakışlarla yanıma sokulduklarını gördüm.
daha doğrusu pek kadın gibisiniz. bana hâkim olmadan.. Yani hakikaten kuvvetli. sizi neden sevmiyorum... ileride dostluğumuzu sarsabilecek şeylere mâni olmak için yaptığınızı düşünerek memnun oluyorum... İhtiyatlı bulunmak 101 . Devam ettim: "Belki bana bunları söylemenize lüzum yoktu... Kafamdan yalnız bir arzu geçiyordu: Ne pahasına olursa olsun.. Eğer isterseniz. Hayattaki tecrübelerinizin sizi böyle uzun bir izahat vermeye sevk ettiğini de görüyor ve bunu... Bu kadarı da az mı? Fazla şeyler isteyerek bunu da kaybetmek daha mı iyi? Ben bunu asla istemem. yani yola getirmeye kalkmadan dinleyen ilk erkek sizsiniz.. Fakat fazla bir şey olamam. Benden bir şey istemeden... Şimdi anlıyor musunuz. bana verdiğinden fazla bir şey istemeye alışmamıştım. gayet iyi dost olabiliriz... Fakat bu sizi yanlış düşüncelere sevk etmemeli. Tıpkı annem gibi sizi de birinin idare etmesi lazım.. Onun hakkında son bir hüküm vermekten korkuyor ve bunda isabetli olamayacağımı seziyordum.. Fakat nereden bileceksiniz? Birbirimizi yeni tanıyoruz... Demek ki bu dostluğun sizce bir kıymeti var. Ben sizinle nasıl açıkça konuştumsa siz de bana içinizi dökebilirsiniz. Benim bu sözlerimi kesmeden.beni sürükleyebilecek bir erkek." Bütün bu sözler beni serseme döndürmüştü... beni fikrimden çevirmeye.. Dün akşam da söylemiştim..... Beni anladığınız gözlerinizden belli. Zaten sevecek kadar da zaman geçmedi. tam bir erkek. Fakat pek çocuk.. Öte tarafının bana lüzumu yoktu.... Dediğim gibi. "sizi gayet iyi anlıyorum. Sizinle mükemmel arkadaşlık ederiz... Gerçi biraz evvel bahsettiğim o manasız nahvet sizde yok.. fakat siz de benim aradığım değilsiniz. Buna rağmen içimde garip bir durgunluk vardı. Nasıl? Benimle arkadaş olacak mısınız?.. Bu. Ana noktalarda asla değişmem.. ona yakın bulunmak.. benim bazan bir halim bir halime uymaz.... ondan ayrılmamak. ben olabilirim.. Gözlerimi onun benden cevap bekleyen siyah ve dalgın gözlerine dikerek ağır ağır: "Maria" dedim. " Tasdik makamında başını hızlı hızlı salladı. beni tezlil etmeden beni sevecek ve yanımda yürüyecek bir erkek.... Hiçbir insandan. ikna etmeye.
.. kendi insanımızı. Kadın. kararsız ve ürkek.. işlemeli sütunlara rastlardım. Ben de sizin gibi tabiatı çok severim. arkadaşlığımız da tabii yolunda yürüsün. başka yollardan gittiğimiz halde ikimiz de aynı neticeye varmışız: ikimiz de birer insan arıyoruz. zeytin ağaçlarına dair birçok şeyler anlatabilirsiniz!" diye söze başladı.. hiçbir zaman korktuğunuz cinsten bir insan olmadığıma emin olabilirsiniz.. "Bana hayatınıza. Benim hayatta sizin kadar tecrübem yok. Gerçi başımdan geçmiş maceralarım yok. Gözleri. "Ben size ço102 .. insan ayağı basmamış zannedilen yerlerde mermer köprülere. Çam ağaçlarıyla kaplı dağlarında. O zamandan beri tabiatı ve onun mantığını her şeyin üstünde tutarım. Tarihlerde okuduğumuz birçok medeniyetler oralarda kurulmuş ve yıkılmıştır. Benim memleketim dünyanın en güzel yerlerinden biridir. asıl kendini tezlil etmesi demektir. üzerimde dolaşıyordu. Bırakalım. Biraz büyükçe olan alt dudağını daha çok dışarı çıkarmış. Biz ona suni istikametler vermeye. On on beş asırlık zeytin ağaçlarının altında yatarken bir zamanlar bunların mahsulünü toplayan insanları düşünürdüm. hatta diyebilirim ki insanlardan ne kadar uzak kaldıysam tabiata o kadar sokuldum. Demin tezlil edilmekten bahsettiniz. Kısa bir zaman içinde yüzünün ne kadar çok ifade değiştirdiğine hayret ediyordum. fakat kendim kadar hürmet etmediğim ve kendim kadar kuvvetli bulmadığım bir insanı sevebileceğimi aklıma bile getirmedim. öteki meseleler ikinci derecede kalır. düşünceli ve araştırıcıydı. masanın üzerinde duran elime vurdu: "Siz zannettiğim kadar çocuk değilsiniz!" dedi. memleketinize. Asıl ehemmiyeti olan budur. hayallerimin mev-zuuydu. Bir erkeğin buna müsaade edebilmesi bence kendi şahsiyetini inkâr etmesi. Görüyorum ki. böylece. Bunlar benim çocukluğumun arkadaşları.daha iyi.. Eğer birbirimizde bunu bulursak harikulade bir şey olur. peşin kararlarla onu bağlamaya çalışmayalım!" Maria şahadetparmağıyla. ağlamak üzere bulunan küçük bir kız halini almıştı. erkek münasebetlerine gelince. Gözleri bunun aksine olarak.. Pek az insanla tanıştım ve daima kendimle yaşadım.
Fakat kendisinden para alan insanlara karşı birdenbire değişiyor ve buna galiba "meslek ahlakı" diyor. 103 .. Muhakkak ki. Sonra bir de hep sarhoş ve insan etine acıkmış kimselerle karşı karşıya bulunmak mecburiyeti beni sıkıyor. ruhlarımızı alçaltmadan çalışmak isteyişimizin hoş görülmemesi.. Mesela bizim Atlantik'in sahibi gayet nazik bir adamdır.. kendisiyle alışverişi olmayan her kadına karşı. Bana dokunan. Çalışmak hiç de fena bir şey değil. Fakat burada ne kadar çok gürültü oluyor.. Herhalde konuşacak söz bulmakta sıkıntı çekmeyiz. vücudumuzu değil. Sonra akademiye devam ettim. Harp esnasında hastabakıcı-lık yaptım... Vaziyetimiz fena değildi.. "Almanya'yı henüz pek tanımadığınız anlaşılıyor. Ba* Çağrışımla. Ah. gülüşümüzü. Çünkü insafsızlığa ve ba-zan terbiyesizliğe kadar varan kalabalığı. Zavallılar çalgılarının gürültüsü ile hiç olmasa patronu neşelendirmek istiyorlar. "Kazanç ahlakı" dese daha doğru olacak. Para kazanmaya mecbur oldum. insanlığımızı da satmamızı istediğini görseniz irkilirsiniz. İhtimal ki iyi bir aile babası veya dürüst bir vatandaş olan bu adamın nasıl bizden sadece sesimizi. siz böyle yerlerin patronlarının ne demek olduğunu bir bilseniz!" "Çok mu kabadırlar?" "Hem nasıl! İşte erkekleri yakından tanımak için bu da bir vesiledir.. müessesenin ciddiyetini korumak arzusundan ziyade. Babamın bıraktığı para ile okudum. Galiba salon boş da onun için. onun kabaresinde çalış-masam. Neden sordunuz? Bu hallere nasıl düştüğümü mü merak ettiniz!" Sustum... bana bir baron kadar ince kur yapar ve beni kibarlığına hayran ederdi. Yalnız müşterilerine karşı değil.. Bundan şikâyetçi değilim." Uzak bir tedai* ile sözünü kestim: "Babanız neciydi?" dedim. Benim bu halimde bir fevkaladelik yok. "Söylememiş miydim? Avukattı. aldatılmak korkusundan ileri geliyor.ı-ukluğumu ve babama ait hatırlayabildiğim bazı şeyleri söylerim.. Küçük iradımız enflasyon yüzünden gitti.
ancak o zaman: "Size minnettarım!" dedim. duydum!" Güldü: "Ay sonlarında parasız kalan arkadaşlarınızdan mı?" Ben de gülümsedim ve önüme baktım. sessiz bir yerde oturalım. Yüzüne de bakmadım.. Bavyera elbisesi giymiş şişmanca ve mısır püskülü gibi saçlı bir kadın avaz avaz. Buna sadece hayvanlık diyemeyeceğim.. "Çok hoş bir yerdir. Henüz vakit erken olduğu için kahvede sadece genç sanatkârlar vardı. biliyor musunuz? Gittiniz mi?" "Hayır.... İğrenç. Her zaman sanatkârlar tarafından ziyaret edilen bu kahvenin geceleri on birden sonra yaşlı. gürültüsünü büsbütün artırmıştı... Bu.. Grup grup oturmuşlar. Maria: "Haydi bakalım. Ciddi söylüyorum. Acayip insanlar göreceksiniz.. Buna rağmen.. genç meraklısı ve paralı kadınlarla dolduğunu ve her milletten. sizinle buralara yakın bir kahveye gidelim!" dedi.. zevk düşkünü. hayvanlıktan da aşağı bir şey.. her yaştan birçok jigoloların bu zamanlarda oraya gidip kendilerini beğendirmeye çalıştıklarını duymuştum. "Ben de size!" dedi ve ellerini çekti.. Kadınların bu kadar sokulgan olması iyi bir şey değil. Vakit daha erken!" dedi. Yalnız bu kadar olsa gene tabiidir." Etrafına bakındı. İnsan riyakârlığının... Uzun müddet cevap veremedim. Orkestra. neşeli dağ havaları söylüyor. canınız sıkıldıysa sizi serbest bırakayım!" Ellerini tuttum. Sonra dikkatle yüzüme bakarak: "Yoksa sizi sıkıyor muyum?. kurnazlığının.zan öyle bir bakışları var ki. yüksek sesle münakaşa 104 . gırtlağından acayip sesler çıkararak etrafına dönüyordu.. zavallılığının karıştığı bir hayvanlık. Boyuna konuşuyor ve sizi sabahtan beri oradan oraya sürüklüyorum." "Romanisches Kaffe'ye mi?" "Evet. Sokağa çıkınca: "Gelin. içimden geçenleri anladığına emin olduktan sonra..
Şundan bundan konuştular. ağızlarında pipoları. İtimatla. komşumuz Fahriye'den ve tanıdığım eşkıyalardan bahsediyordum. sonra yanaklarından öptü. okuduğum kitaplardan. kafamdan yepyeni şeyler geçiyordu. farkında mısınız?" "Evet. Nihayet karar verdim ve rastgele konuşmaya başladım. Nihayet delikanlı Maria'nın elini şiddetle sıkıp salladıktan ve bana: "Allahaısmarladık. Muayyen bir şey anlatmıyor. birbirimizi araya araya bakıştık. kurduğum hayallerden. "Kürk Mantolu Madonna'yı selamlarım!" diyerek Ma-ria'nın başını ellerinin arasına aldı. "Bana biraz da kendinizden bahsetsenize!" dedi. genç efendi!" diye. evvela alnından. Güçlükle boş bir masa bulduk. sarışın.. Ne düşünüyordum biliyor musunuz? O adam sizi öptü ve ben hiç kıskanmadım.. "Bana "sen" dediniz.. Ona birçok şeyler söylemeyi gündüzden tasarlamıştım. uzun saçları ile Fransız mukallidi genç ressamlar.ediyorlardı. herhalde sanatkâr usulü bir selam verdikten sonra uzaklaştı. Hâlâ önüme bakıyordum. ağzının hizasına kadar favorili bir genç uzaktan işaretler ederek bizim masamıza geldi. uzun tırnaklı parmaklarıyla habire sahife dolduran muharrirler oturuyorlardı. Şimdiye kadar kendime bile 105 ." "Sahi mi?" "Ve niçin kıskanmadığımı merak ediyorum!" Uzun uzun bakıştık. Peki makamında başımı salladım. Etrafımızda geniş kenarlı siyah şapkaları. Gözlerimi yere diktim ve bekledim.. Fakat bunların hiçbiri aklıma gelmiyor. Sütunlar arasındaki bir merdivenden yukarı kata çıktık. çocukluğumdan. askerliğimden. Uzun boylu. Aynı sergide resim teşhir ettikleri anlaşılıyordu. İstemiyor musunuz?" "Ne demek? Teşekkür ederim!" "Of! O kadar çok teşekkür ediyorsunuz ki!" "Biz şarklılar çok kibar insanlarızdır. Kadın : "Ne düşünüyorsun?" diye sordu.
"Benim yüzümden eve gidip kürkünüzü giyemediniz. hiç bana haber vermeden. üşüyeceksiniz!" dedim. hiç bir şeyi örtbas etmeden görünmek istiyordum. hayır. Doğru.. bazan hayret eder gibi ağzını hafifçe açıyordu.. gitgide büyüyerek kabararak. Yolda hemen hemen hiç konuşmadık. Ellerimi daha çok sıktı. "Sizin yüzünüzden mi?. Sizin yüzünüzden.söylemekten çekindiğim taraflarım. Bazan tasdik eder gibi ağır ağır başını sallıyor. Bir aralık... gözlerini nasıl. Çabuk yürüyelim!" "Sizi tekrar eve götürmek için bekleyeyim mi?" "Hayır. Yarın buluşuruz!" 106 . bu suretle gene hakikatten ayrılmış oluyordum.. saklandıkları yerlerden çıkıyor ve ortaya dökülüyorlardı.. Kendini toplamaya çalıştı. On bire geliyordu.. Ona yalan söylememek. hiçbir şeyi değiştirmemek için o kadar gayret sarf ediyor. Bir insana ilk defa kendimden bahsettiğim için bütün çıplaklığımla. Asla. Heyecanlandığım zamanlar yavaş yavaş elimi okşuyor.. hızlanarak dışarı akıyordu. Etrafımızdaki masalarda kimseler kalmamıştı. Ehemmiyeti yok. Beresini başına yerleştirirken ilave etti: "Ne güzel konuşuyorduk!" Onu Atlantik barının önüne kadar getirdim. kendimi tahrif etmemek.... meçhul bir kuvvet tarafından dürtülmüş gibi sözümü kestim ve saatime baktım. söz haline getiremediğim taraflarımı da anlamak ister gibi yüzümde gezdirdiğini gördükçe büsbütün açılıyordum.. Hatıralar ve uzun zaman zapt edilmiş hisler. acele etmeden doğrularak: "Hakkınız var!" dedi.. daima susturulmuş heyecanlar bir sel gibi. Fakat kabahat bende. Yerimden fırlayarak : "Fakat işinize geç kalacaksınız!" diye bağırdım. Onun nasıl bir dikkatle beni dinlediğini. İkimiz de. Yolun sonlarına doğru vücudumun ürperdiğini hissettim. sözlerim şikâyet eden bir eda alınca şefkatle gülümsüyordu. bu akşamın intibalarıni içimize yerleştirmek ister gibi dalgın ve doluyduk. hatta bu gayrette bazan ileri giderek kendi aleyhimdeki noktaları o kadar tebarüz ettiriyordum ki.
bu sefer biraz da korkuyla. Bu fikir yakınlığı. O zaman onun çehresinde rahat bir gevşeme oldu. hiçbir şey hatırlamamak istiyordum. bu sefer de hayalimle yapacağım her kurcalamanın. yüzüme bakıyordu. bulandıracak diye korkuyordum. Hiçbir şey düşünmemek. Pansiyona adeta koşarak döndüm. onlara hatıralarımla bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetliydiler."Siz bilirsiniz!" Belki üşümemek için. Fevkalade ciddi bir şey düşünüyor gibiydi. Karanlık merdivenli pansiyon bana pek şirin. Bu gecenin hadiseleri. bugün yaşadığım birkaç saatin harikulade vakalarına ve bu vakaların emsalsiz ahengine zarar vereceğinden çekiniyordum. hiçbir şey söylemeden. manzaralar. Elektriklerin aydınlattığı kapının önüne yaklaşınca durdu. boğazımın kuruduğunu hissettim. Nasıl biraz evvel ağzımdan çıkacak küçük bir sesin o tasavvur edilmez saadet anının havasını bozacağından kork-tuysam. Çaresizlikten gözlerimin yaşardığım fark ettim. hatta ağzımdan çıkacak her ses. her noktada aynı şekilde düşünmenin neticesiydi. yüzüme doğru eğildi. saadetimi bozacak. Her zaman karşılaştığımız insanlar. Bu anda neler duyduğumu ona söyleyecek bir kelime bulamadığım için göğsümün daralır gibi olduğunu. bir tarafın fikrini kabul edip kendisine mal etmeye I 108 . O hâlâ. gerçi bunda. her gün Maria Puder'le buluşup beraber gezmeye başladık. ağır ağır yürüdü ve içeri girdi. bize düşüncelerimizi söylemek ve bunların birbirine ne kadar yakın olduğunu tespit etmek imkânını veriyordu. gözlerini kaldırıma dikti ve fısıltı gibi bir sesle fakat çabuk çabuk: "Demek beni kıskanmıyorsunuz ha?" dedi. Nihayet. Bundan sonra. Birbirimize söyleyecek şeyleri ilk akşam bitirmiş değildik. kolumdan çıkarak elini uzattı. Sonra başımı tutarak bir defa ağzımdan öptü ve arkasını dönerek. Her söz. koridorları dolduran bütün kokular hoş geldi. bana daha çok sokuldu. Beni çekerek duvarın kenarına sürükledi. Dinlenir gibi bir saniye gözlerini kapadı. "Beni sahiden bu kadar çok mu seviyorsun?" Birdenbire gözlerini kaldırdı ve merakla yüzüme bakmaya başladı.
Frau Heppner ara sıra: "Sizi birisine kaptırdık galiba!" diye takıldığı halde sadece gülmüş ve lafı uzatmamıştım.diğer tarafın evvelden hazır bulunmasının da tesiri vardı. Sonraları bu tecessüsün yerini bir alışkanlık aldı. başka bir sebep dolayısıyla da operaya gitmek istemiyorum. Halbuki ortada kimseden saklanacak bir şey yoktu. müzelere ve resim galerilerine gidiyorduk. Fakat karşısındakinin her kanaatini doğru bulup benimsemek için vesile aramak da bir nevi ruh yakınlığı alameti değil miydi? En çok. diye merak ediyor ve gayet çok konuşuyorduk. Fabrikaya yalnız öğleden evvelleri gidiyordum. bir iki akşam da operaya gitmiştik. Onun da benden hoşlandığı. aramızda kararlaştırdığımız hudutlar içinde kalmış ve Atlantik önündeki sahne. on buçukta buradan çıkıp işine gitmek ona güç geldiği için opera ziyaretlerinden vazgeçtik. en bayağı bir işi gibi geliyor" demişti. belki Türkiye'den kalmış bir itiyatla. Acaba daha neler var. beni aradığı muhakkaktı. ayrı kalmış arkadaş çocuklar gibi seviniyor. onların kıymetleri hakkında münakaşalar yapıyordu. Onu çok seviyordum. Maria bunda belki mahzur görmezdi. Bazı sebeplerle iki üç gün görüşemesek birbirimizi adamakıllı göreceğimiz geliyordu. fakat ben. İlk zamanlarda bizi birbirimize yaklaştıran daha ziyade bir tecessüstü. Fakat arkadaşlığımızı başka sahalara 108 . böyle icap ettiği kanaatindeydim. Bana yeni ve eski üstatların tabloları hakkında izahat veriyor. Pansiyon halkıyla hemen hemen görüşemez olmuştum. hiçbir vesile ile hatırlatılmamıştı. Fakat gece saat onda. İçimde bütün bir dünyayı sevecek kadar çok muhabbet bulunduğunu hissediyor ve bunu nihayet bir yere sarf edebildiğim için kendimi mesut sayıyordum. İlk akşamdan beri dostluğumuz. Bilhassa Frau van Tiedemann'ın bir şey duymamasını istiyordum. Sonradan bir gün bana: "Yalnız zaman bakımından değil. her ikimiz tarafından da. Oradan çıktıktan sonra Atlantik'te şarkı söylemek bana dünyanın en gülünç. el ele tutuşarak yürüyorduk. Buluştuğumuz zaman. Birkaç kere tekrar nebatat bahçesine.
) Şimdi ben bütün bu insanlara âşık mıyım?" Ben fikrimde ısrar ederek: "Evet" demiştim. Yalnız yerine göre isim ve şekil değiştiriyorlardı. "Aşk hiç de sizin söylediğiniz basit sempati veya bazan derin olabilen sevgi değildir. onun bütün şartlarını kabul etmiştim. hayır!" diyordu. her şeye razı olmuş. bazan sözü maharetle kendimize nakleder. bana dayanarak yürüyordu. Onun bu mevzuu ne kadar lakayt. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz.götürmek için asla vesile vermiyordu. O büsbütün başka. Derhal yumuşak fakat kati bir hareketle kolunu çekti. Evet. ne kadar kendinden uzak bir şeymiş gibi incelediğini gördükçe içimde garip bir ezilme duyardım. Bazan aramızda aşk meselelerinden bahsettiğimiz olurdu. mücerret bir mefhum yoktu. günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilmeyiz. nereden geldiğini bilmediğimiz gibi. (Muhterem Beyefendinin bunların en başında geldiğini söyleyebilirim. bir daha bu şekildeki hislerime kapılmaktan beni menedecek kadar açık ve kuvvetliydi. Halbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır. Bunun üzerinde hiçbir şey konuşmadık ve gezintimize devam ettik. Kadınla erkek arasındaki sevgiye hakiki ismini vermemek bir nevi kendimizi aldatmaktan başka bir şey değildi. Nasıl doğduğunu anlamadığım bir arzu ile bu eli yakaladım ve avucunun içini öptüm. dünyada hepimizin hoşlandığımız birçok kimseler. dostluğumuzu tahlile kalkardım. Sonra düşünün. sempatiler bir nevi aşktı. Fakat buna rağmen. "En çok sevdiğinize hakikaten ve diğerlerine birer parça âşıksınız!" 109 . İnsanlar arasında çeşit çeşit kendini gösteren bütün sevgiler. Omzumdan aşağı sarkan eli hafif hafif sallanıyor ve başparmağı havada daireler çizer gibi kımıldıyordu. Bir gün Berlin civarında bir orman olan Grünewald'da dolaşırken kolunu boynuma atmıştı. Aşka girmeyen şey ise tahlildir. mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostlarım vardır. Benim fikrimce aşk diye ayrı. bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki. Fakat o andaki ciddiliği. O zaman Maria şahadetparmağını sallayarak gülüyor: "Hayır dostum.
bütün ruhuyla. . bize tabi olmayan birtakım gizli. sonra izah etmeye çalıştım: "İçinde hakikaten sevmek kabiliyeti olan bir insan hiçbir zaman bu sevgiyi bir kişiye inhisar ettiremez ve kimseden de böyle yapmasını bekleyemez. müphem düşüncelerin ve arzuların idare ettiği muhakkaktı. Her ikimizi de. Ne kadar çok insanı seversek. 110 . ne de onun fikirlerinin yüzde yüz isabetli olmadığını seziyordum. bütün mantıkların dışında. ayrı olduğumuz yerler de vardı ve bir taraf diğer tarafa * Yoğunlaşır. istemek. birbirimize karşı ne kadar açık olmak istersek isteyelim. kuvvetini fevkalade artıran bu sevgi de sizi sarar ve tutuşturur.Maria hiç beklemediğim bir cevap vermişti: "Şu halde niçin beni kıskanmadığınızı söylüyordunuz?" Söyleyecek bir şey bulamayarak bir müddet düşündüm." Bu münakaşayı burada bırakmış. Mukavemet edilmez bir istemek!" O zaman onu yakalamış gibi kendimden emin bir edayla: "Bu söylediğiniz bir an meselesidir" dedim. Sevmek ve hoşlanmak başka. asıl sevdiğimiz bir tek kişiyi de o kadar çok ve kuvvetli severiz. Aşk bence bu istemektir. her şeyiyle istemek başka. içimizde zaten mevcut olan hislerin bizi şaşırtacak kadar şiddetlenivermesinden ibarettir. Birleştiğimiz noktalar ne kadar çok olursa olsun. Onu dışarıdan birdenbire gelen bir şey zannetmek doğru değildir. fakat başka zamanlar gene ele almıştık. bütün vücuduyla. "İçinizde mevcut olan sevgi. Aşk dağıldıkça azalan bir şey değildir. zamanı tayin edilemeyecek olan bir anda. birdenbire birikir." "Ben Şarklıları başka türlü düşünür zannederdim!" "Ben öyle düşünmüyorum!" Maria gözlerini sabit bir noktaya dikip uzun uzun daldıktan sonra: "Benim beklediğim aşk başka!" dedi. Ne kendi sözlerim.. tekasüf eder*. O.. "O. sarih olarak bilinmeyen bazı vesilelerle. nasıl tatlı tatlı ısıtan güneş ışığı bir adeseden geçtikten sonra bir noktada toplanıyor ve yakmaya başlıyorsa. alaka. tarifi imkânsız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey.
bunu ancak daha ehemmiyetli bulduğu bir gaye uğrunda yapıyordu. araya on iki seneden fazla bir zaman girdikten sonra. Bu hareketsizliğin. ileriye atılmayan her adımın insanı geriye götürdüğünü ve yaklaştırmayan anların muhakkak uzaklaştırdığını karanlık bir şekilde seziyor ve içimde sessizce yanan. insan münasebetlerinde bir noktada taş kesilmiş gibi kalınamayacağını. bu gayeye gözlerimi çevirmekten çekiniyor. Eski mahcupluğum ve sıkılganlığım kalmamıştı. Bütün isteklerimin en son gayesi belki de ona tamamen. Ruhlarımızın böyle en saklı köşelerini bile ortaya dökmekten ve üzerinde münakaşa etmekten çekinmiyorduk. Şimdiye kadar bana bu derece yakın olan bir insana tesadüf etmediğim için. buna rağmen hiç dokunmadığımız taraflar da vardı. 112 . Maria hakkındaki hükümlerim de aynı zaman mesafesinin tasfiye ve tetkikinden geçmiş bulunuyor. asıl bu cihetlerin mühim olduğunu fısıldıyordu. korkuya dayanan bu tereddüdün daha zararlı olduğunu. o günkü halimi gözümün önüne getiriyor ve bu neticeleri çıkarıyorum. araya-mıyordum. Kendi içime kapanmıyor. fakat elde edebildiğimi de kaybetmek korkusuyla. çünkü bunların ne olduğunu biz de doğru dürüst bilmiyorduk. fakat günden güne büyüyen bir endişenin yer etmeye başladığını hissediyordum. seyretmekte olduğu ve yakalamak istediği harikulade güzel bir kuşu küçük bir hareketiyle kaçıracağından korkan bir insan gibi atıl kalıyordum. fakat bir his bana. Bütün bunları o zamanlar bu kadar vazıh ve derin düşünüp düşünmediğimi bilmiyorum. bence bütün meselelerin üstünde onu muhafaza etmek arzusu vardı. Bugün. hiç noksansız. ama hep bu ana noktaya dokunmamak şartıyla. bütün maddi ve manevi varlığıyla sahip olmaktı. Fakat başka türlü yapabilmem için başka türlü bir insan olmam lazımdı. Asıl noktanın mütemadiyen etrafında dolaştığımı bildiğim halde bu noktaya gidecek yollan bilmiyor. hatta belki de biraz müfrit şekilde ruhumu meydana veriyordum.kolayca uyuyorsa.
bazan da birdenbire coşuyor." "Yılbaşının da sence hiçbir hususiyeti yok mudur?" diye sordum. "Hayır" dedi. bunun için. ışığa çıkmaktan korkar gibi. Bütün bu karışık hisler. son günlerinin ruh sükûnetinin bozulması korkusu amil oluyor. çünkü insanların kendilerini bir an için mesut zannetmek sevdasıyla başvurdukları bu nevi manasız merasimi saçma bulduğuma göre böyle garip ve lüzumsuz vecibelerle dolu olan Yahudi dinini hoş bulamayacağım gayet tabiidir. dostluğumuzun. aramızda tekrar eski arkadaşlık havası peyda oluyordu. bir çıkmaza girdiğini fark ettiği muhakkaktı. birbirinin huzurundan her zaman daha memnun ve zengin olarak dönen iki candan arkadaştık. nefsime menet-tiğim cesareti verecek kadar müfrit bir alaka gösteriyor. adeta beni açıkça tahrik ediyordu. 112 . Fikirlerimi zındıkça buluyorsa bunda. Maria bundan memnundu: "Dünyada en sinirime dokunan şeylerden biri de o mumlar ve yaldızlarla donatılan çam fidanıdır" diyordu. ruhlarımızın en saklı köşelerinde durmaktaydı. Yalnız o. isteyen. hatta soğuk oluyor .O sıralarda Maria'nm da birtakım tezatlı hisler içinde bulunduğunu anlıyordum. sırf ihtiyar olduğu için ve iş olsun diye bu âdetlere bağlı. dini kanaatlerinden ziyade. Annesi Noel'i geçirmek için Prag civarındaki uzak akrabalarından birine gitmişti. hakikatte hep eskisi gibi birbirini arayan. "senenin diğer günlerinden ne farkı var sanki? Tabiat onu herhangi bir şekilde ayırmış mı? Ömrümüzden * Aralık. bendeki diğer birçok tarafların kendisi için feda edilemeyecek kadar kıymetli olduğunu görüyor. Kânunuevvel* ayının sonralarına doğruydu. Fakat bu halleri pek çabuk geçiyor. asıl aradığını bulamamakla beraber. Onun da benim gibi. Fakat birdenbire her şey değişiverdi ve hiç beklenmedik bir istikamet aldı. olduğu yerde kalmak suretiyle. kendisinden uzaklaşmama sebep olacağını zannettiği şeyleri yapmaktan çekiniyordu. ve biz. bana. "Bunu Yahudiliğime hamletmeyin. Bazan aşırı derecede durgun. Zaten halis Alman kanında bir Protestan olan annem de.
yarıda bırakır otururum!" dedim. arkadaşlıkta fedakârlık lazımdır!" Yılbaşı gecesi akşam yemeğini beraber yedik ve onun iş vaktine kadar lokantada oturup konuştuk. "Hakikaten bu gecenin fevkaladeliği nerede? Kendimiz uydurup kendimiz inanıyoruz.. Bir farkla: Biz öpüşmeyeceğiz.. yılbaşı gecesi beraber bir yere gidelim. Atlantik'e vardığımız zaman o. Acaba ben dans edebilecek miyim?" İstanbul'da Sanayii Nefise mektebine devam ettiğim aylarda bazı arkadaşlar.." "Bu iş için hoşuna gideceğimi tahmin etmem!" "Ben de tahmin etmem. Beraber çıkar. Ne dersin? Hem biz seninle hiç dans etmedik değil mi?" "Hayır.. o sıralarda şehri dolduran Beyaz Ruslardan öğrendikleri birtakım dansları bana da göstermişlerdi.. soyunmak için arka taraflarda bir yere gitti. renkli fenerler. Ama olsun. canın isterse. İçerisi kâğıt şeritler. Biz ne yapacağız? Bunlar gibi birbirimize sarılıp döneceğiz... etmedik!" "Ben zaten dans etmekten fazla zevk almam. Halk şimdiden sarhoş olmuşa benziyordu. çünkü o gece diğer birçok fevkalade numaralar da var. Ama biz felsefeyi bırakalım da. İçimde sebepsiz bir can sıkıntısı vardı: "Ne olacak sanki?" diyordum.. Ara sıra kendi kendimizden kurtulup cereyana kapılmak hoş bir şey. Dans edenlerin aşağı yukarı hepsi öpüşüyor ve yılışıyordu.. herkes gibi biz de sarhoş oluruz.bir sene geçtiğini göstermesi bile o kadar mühim değil. Herkes evine gidip yatsa daha iyi. ilk geldiğim akşam oturduğum masaya yerleştim. Hatta bir parça da vals yapabiliyordum.... çünkü ömrümüzü senelere ayırmak da insanların uydurması. ben salonda... yaldızlı tellerle donanmıştı. İnsan ömrü doğumdan ölüme kadar uzanan tek bir yoldan ibarettir ve bunun üzerinde yapılan her türlü taksimat sunidir. 113 . Fakat belki bir buçuk seneden beri hiç göstermediğim bir marifeti bu akşam becerebilecek miydim? "Adam sen de. Benim Atlantik'teki işim gece yarısından evvel biter.. bazan dans ettiğim kimse hoşuma gider ve bu yüzden o sıkıntıya katlanırım..
hoplaya hoplaya eski usul vals yapan çiftlerin ayak patırdısı birbirine karışıyordu. Harp sonu senelerinin dizginsiz coşkunluğu burada bütün çıplaklığıyla görülüyordu. ölçüsüz bir neşe içinde kendilerini kaybeden delikanlıların.. Kendimi herkesin akıllısı veya duygulusu yerine koymak istemiyorum. Cılız vücutları.. dört muhtelif yerde yırtmırcasına çalan müziğin gürültüsü.Maria'nın keman çalması ve şarkı söylemesi zannettiğimden de kısa sürdü ve gürültüye geldi. Üst üste getirttiği buruk lezzetli Ren şaraplarını hayret ettiğim bir süratle içiyor ve içmem için beni de zorluyordu. Maria elime tekrar bir kadeh tutuşturarak fısıldadı: "Raif. biz değiliz. bu akşam olsun kendimizden ayrılalım. kemikleri çıkmış yüzleri ve bir asabi hastalığa uğramış gibi parlayan gözleriyle. Burası küçük ve mahrem Atlantik'ten büsbütün başkaydı. Farz et ki biz. Maria bu akşam garip denilecek kadar çok neşeliydi. " Biraz sarhoş olmaya başladığını anlamıştım. kahkahalar. Raif. İç ve gül!. birbirinin kucağında oturanlar görülüyordu. Hiç iyi yapmıyorsun.. Gazinonun asıl neşesi gece yarısından sonra başladı. Bırak. Başını önüne dayayıp daha şimdiden uyuyanlar. batıl hükümlerine isyanın en iyi şeklini cinsi arzularını başıboş bırakmakta bulunduklarını zanneden genç kızların hali sahiden hazindi. ve cemiyetin haksız ve mantıksız bağlarına. Anhalter istasyonu karşısında. Göz alabildiğine büyük salonlarda yüzlerce çift habire dans ediyordu. Bağırışlar. Maria üstünü değiştirince hemen çıktık. Masaların üzeri renk renk şişelerle dolmuştu. Zaten onların da bakalım hepsi göründükleri gibi mi? İstemiyorum. Koluma vuruyor: "Böyle somurtup oturacağını bilseydim bu akşam için kendime başka bir delikanlı seçerdim!" diyordu. Müthiş bir can sıkıntısına ve melankoliye düşmemek için ne kadar gayret ettiğimi görüyorsun. Burayı dolduran bir sürü insandan biriyiz. "Avrupa" dedikleri büyük bir yere gittik. Karşımdaki iskemleden kalkarak yanıma oturmuş ve kolunu omzuma atmış114 . Bu akşam herkes kendi kendinin numarası olmayı tercih ediyordu.
Uzun müddet bekledim.. Maria gözlerini bana dikmişti. "Fakat ben pek iyi bilmem. Göğsünden hafif fakat harikulade güzel bir ten kokusu yayılıyordu... Bakışları dumanlı ve manasızdı: "Haydi oturalım!" dedi. Şimdi. Bütün bunların üstünde. bir anda son derece şiddetlenen bir endişe başladı. Fakat ikimiz de bundan şikâyetçi değildik. Kalbim. elbiselerinin kopan yerlerini iğne ile tutturmaya çalışan veya ayna karşısında tuvalet tazeleyen kadınlar vardı. İnsanın içinde ne müthiş kuvvetlerin saklı olması lazım!" Gözlerinden tekrar o parıltı geçti. Maria'ya hiçbirinde rastlamadım. Yavaşça kulağına eğildim: "Haydi." Sözümün ikinci kısmını duymamış gibi yaptı. Başım ağrıyordu. Merak etmeye başladım. Aradan on beş dakikaya yakın bir zaman geçtiği halde geri gelmedi. ökseye tutulmuş bir kuş yüreği gibi hızla çarpıyordu. dört tarafımızdan sıkıştıran vücutların keyfine tabi olarak oradan oraya sürüklenmekten ibaretti. Halbuki değildim.h. Salonların kenarındaki kanepelerde kıvrılıp sızan kadınlara teker teker baktım. Oturan ve 115 . Kalabalığın içinde dönmeye başladık. Bütün ısrarlarına rağmen fazla içmekten kaçmıştım. Sarhoş olmaktan ziyade sersemdim. O beni mahzun zannediyordu. Buralarda. gülemeyecek kadar mesuttum ve saadetimi ciddiye alıyordum. "Ne kalabalık! Galiba sıkılmaya başlayacağım!" Tekrar ve üst üste şarap içti. Onu bulamadım. Bir yerde düşüp kalmış olmasın diye gidip bütün tuvaletleri gezdim. İçimde." dedim. Bir aralık yerinden kalkarak : "Şimdi geliyorum!" dedi ve sallana sallana uzaklaştı. Bu. ona yakın olmak. "Nasıl oluyor da bir insan diğer bir insanı bu kadar çok mesut edebiliyor?. Fakat bana bir müddet daha dikkatle baktıktan sonra dudağını ısırdı. onun için bir şey olduğumu bilmek vardı: "Maria" diye fısıldadım. yerinden fırlayarak : "Haydi!" dedi. Bir vals çalmaya başladı. Bu siyah ve dalgın gözlerde ara sıra anlayamadığım bir şey parlıyor ve beni şaşırtıyordu.. dans etmek falan değildi..
Derin bir "oh!" çekti. "Hava almak ve serinlemek istiyorum. sonra bana döndü: 116 . Yukarı çıkıp hesabı gördüm ve vestiyerden paltomu ve onun kürk mantosunu getirdim. Büyük caddeler kalabalık insan grupları ile doluydu.. şarkılar söylüyorlardı. Yoktu. Sesimi duyunca başını çevirdi. Haydi gidelim!" Onu hemen hemen zorla içeri soktum. bu neşeli ve sarhoş insanların arasından daha hızlı geçip gitmek için beni çekiyordu.ayakta duran insanlara çarparak bir salondan öbürüne koştum. ellerinden maharetle sıyrılıyor ve beni sürük-lüyordu. gazinonun dönen kapısının buğulu camları arasından dışarıya ilişti. boynuna sarılmak isteyenlere üstünkörü bir gülümseme ile mukabele ediyor. Sık ve şiddetli nefes alıyordu. "Siz nerede kaldınız? Ne yapıyorsunuz? Deli mi oldunuz!" diye bağırdım. Mana Puder. Biraz daha tenha sokaklara geldiğimiz zaman yavaşladı. Maria. kapının hemen önündeki ağaçlardan birine dayanmış ve yüzünü oraya yapıştırmıştı. Onun ayakta duramayacak kadar sarhoş olduğunu zannetmekle ne kadar hata etmiş olduğumu anlıyordum. iki kolunu başının hizasında yan yana getirerek. Kapıya atıldım ve dışarı çıkınca bir feryat kopardım. Sırtında ince bir yün elbiseden başka bir şey yoktu. Merdivenlerin birkaçını birden atlayarak alt kata indim ve aradım. Yolda kendisine laf atanlara. bu havada ve böyle gece yarısından iki üç saat sonra ilkbahar safasına çıkmış gibi keyifli kahkahalar atıyorlar. Saçlarına ve ensesine ağır ağır kar taneleri düşüyordu. Parmağını dudaklarına götürerek: "Sus!. bir iskemle bulup oturttum. Sokaklarda birçok sarhoş çiftler vardı. Orada beyaz bir şey duruyor gibiydi. Bu sırada gözüm. Kolumdan sımsıkı tutuyor ve hızlı gitmeye çalışıyordu." dedi. Ayaklarımız sokağın karlarına gömülerek yürümeye başladık. Yazlık elbiseleri ile sokağa çıkmış hissini verecek kadar ince giyinmiş kadınlar. gülümsedi: "Nerede kaldın!" dedi.
. Soluya soluya cevap verdi: "Hayır. " dedi. ara sıra ayaklarına basıyordum."Nasıl? Bu geceden memnun musun? Eğlendin mi? Ah. karanlıktan bana seslendi: . sonra bana hitap ettiğini anlayarak kulak verdim: "Evet. Dememiş miydim?. Evvela kendi kendine şarkı söylemeye çalıştığını zannettim. Ben böyleyim işte... Şimdi duyulur duyulmaz bir sesle karmakarışık sözler mırıldanıyordu... onu yukarı götürmek için döndüğüm zaman sıyrıldı. ben çok eğlendim. Sevgili Raif. Yukarı katlardan birinde. "Darılma.... o kadar eğlendim ki!. Birdenbire bir öksürüğe tutuldu. hayır. kederlenmeye lüzum yok. Ben böyleyim işte.... sonra tekrar söyleniyordu : "Hayır. Bir kaldırımdan karşı tarafa geçerken az daha karların üzerine yuvarlanacaktık. "Düşeceksin!" dedim... fakat kolumu bırakmıyordu. Bütün yüzüyle gülerek : "Ah. Biraz sükûnet bulunca: "Ne oldun? Gördün mü. Kapıyı açtım..." Birdenbire hıçkırmaya başlıyor... Bir günüm bir günüme uymaz diye. Raif. " Yarım saat sonra kapısının önüne geldik. Sen çok iyi bir çocuksun.. Neredeyse ağlayacak diye korkuyor.... Kuvveti ve iradesi onu bırakmışa benziyordu. Boğulacak gibi kıvranıyor. Yolun sonralarına doğru adımları dolaşmaya başladı. o kadar." diyordu.. " Kahkaha ile gülmeye başladı.. Kendim çıkarım!" Anahtarlar bende olduğu için arkasından gittim. Fakat kederlenmeye lüzum yok. Onu belinden yakalayarak götürüyor.. Bana darılma!. onu bir an evvel evine götürüp bırakmayı bu sefer ben istiyordum. kendini üşüttün!" dedim. Muhakkak ki sen iyi bir çocuksun!. o kadar eğlendim ki. Halbuki soğuk hava beni tamamıyla açmıştı. koşarak merdivenleri çıkmaya başladı.. göğsü sarsılıyor. "Raif.. cebimde olacak!" Elini kürkünün iç taraflarına sokarak üç anahtardan ibaret bir deste uzattı.. "Anahtarlar nerede?" diye sordum. Sırtını merdivenin duvarına vererek bekledi. İşte..
117 .
"Düşündüklerin doğru değil. Odasında elektriği yaktı. Ah. Hakkın var. biliyorum! Ellerini çekme. Raif" dedi. Büyük bir süratle iskarpinlerini.. Asıl kendime ispat edececeğim. Yatakta diz çökerek yanıma oturdu.. "demek sen böyle de olabiliyorsun?. 118 . hayır. Kürk mantosunu çıkarıp bir kenera bırakırken bana bir iskemle göstererek: "Otursana!" dedi. İlk defa gördüğü bir insanı tetkik ediyormuş gibi beni süzdü. Beraber içeri girdik.. Ne güzel ciddi olabiliyorsun! Ama sebep ne?" Başımı kaldırdım.. Hâlâ inanmıyor musun? Hâlâ şüphe mi ediyorsun?" Gözlerini kapadı. Sonra yaklaştı. Tekrar baktığım zaman yatakta bir parça doğrulduğunu ve gözlerini. Sol dirseğini yastığa dayamıştı. Seni hiç böyle görmemiştim.. Kafasının içinde şuraya buraya kaçan ve bir türlü yakalanmayan bir şeyi tutmaya çalışır gibi bir ceht* * Çaba. hiçbir şey söylemeden ona elimi uzattım.. Beyaz örtülerin altından fırlayan sağ omzu ve kolu yüzü kadar soluk ve beyazdı. Eski. Kolumu hızla çekerek beni yatağının kenarına oturttu. Oturduğum yerden kalktım...... yüzüne bir sarhoş gülüşü yayıldı. bir uykudan uyanmaya çalışır gibi kırptığını gördüm. Hayır. bir bilsen.. Gözlerimi indirdim. "Üşüyeceksin!" dedim.."Buradayım. entarisini başından sıyırıp bir iskemleye attı ve yorganın içine girdi. Ama eğlendik değil mi? Muhakkak. yüzünü avuçlarımın içine yerleştirerek: "Ah. Bu kapıyı aç!" El yordamıyla açtım. Sonra kendisi yatağın kenarına ilişti. ellerini iki yanağıma koydu: "Bana bak!" dedi. Bunu sana ispat edeceğim. Fakat ne yapayım? Bilsen.. Neden böyle duruyorsun?. Odanın ortasında kımüdamadan duruyordum.. çoraplarını çıkardı.. fakat oldukça iyi muhafaza edilmiş mobilyalar ve güzel bir meşe karyola ilk bakışta göze çarpıyordu. iki elimi birden tuttu.. büyük bir endişe içindeymiş gibi açtığını ve ara sıra....
Yüzü bu anda tablodakinden de. " Başımı kendisine doğru çekti ve bütün yüzümü ateş gibi buselere boğdu. Vücudunun titrediğini hissettim. uyanmasından korkuyordum.. Yorganı tutan kolumla onu kendime doğru çektim. bana arkasını dönmüş. bana neler söyleyeceğini merak ediyor. Arpie Madonnası'ndan da güzeldi. uyuyordu. hakkında verilecek hükmü bekleyen bir maznun gibi... Muhakkak seviyorum. Fakat neden şaşırıyorsunuz? Başka türlü olacağını mı zannediyordunuz? Beni ne kadar çok sevdiğinizi anlıyorum. ağzının üzerine dökülen birkaç tel saç havalanıyor ve tekrar düşüyordu. sebebini bilmeden. Ağzı bir parça aralıktı ve dudaklarının kenarında gayet ince tüyler vardı. sırtına sardım ve kaymasın diye elimle tuttum. Gözlerini açtı. Başka türlü olmasına imkân var mı?. Uyandığı zaman bana nasıl bakacağını. Saçları beyaz yastığa dalga dalga serilmişti. Sen de gülüyorsun değil mi?... Nefes aldıkça burnunun kanatları kımıldıyor..sarf ediyor.. sonra sözüne devam edemeyerek odanın bir köşesine bakmaya başladı. Tabii!" dedi. Niçin hâlâ.. Yandan vuran elektrik ışığı kirpiklerinin gölgesini burnunun üst tarafına düşürüyordu. Sabahleyin uyandığım zaman onun derin ve muntazam nefeslerini duydum." dedi. Kesik kesik nefes alarak : "Tabii. gözlerimi tavana dikerek beklemeye başladım. Şaşkın şaşkın gülümseyerek: "İşte böyle... fakat. içim titriyordu? Ondan daha ne isteyebilirdim? Daha ne bekliyordum? Bütün arzularım son haddine kadar yerine gelmiş değil miydi? . Ben de sizi şüphesiz o kadar çok seviyorum. alnı ve kaşlarının arası buruşuyordu.. Bunun sebebini bir türlü anlayamıyordum.. İçimde. Saçları alnına dökülmüştü. Başımı yastığa bıraktım. "Tabii sizi seviyorum.. Hem çok seviyorum.. İçimde bir sabırsızlık vardı. Alt dudağı hafif hafif ürperiyordu. Kolunu başının altına koymuş. gözlerimi açar açmaz bulmayı ümit ettiğim sükûn ve emniyet yoktu. Herhalde seviyorum. Çıplak omuzlarının titrediğini görünce yorganı çektim.
119 .
"Kalkmıyor musun?" dedi. yakın tebessümü değildi. Uzun zamandan beri kulaklarımın en tatlı aşinası olan ve bende yalnız iyi hatıralar uyandıran bu ses.. Epey zamandan beri uyanık olduğunu anladım ve içimdeki endişelerin birdenbire büyüdüğünü. nihayet. Başını çevirmeden sordu: "Uyandınız mı?" "Evet!. Gerçi son günlerde birbirimize rastgele bazan sen. Fakat bu tesir ancak bir gün sürdü.İçimde boş kalan bir taraf bulunduğunu ve bu boşluğun bana adeta maddi bir eziklik verdiğini hissediyordum. Bütün bu manasız hislerin. göğsümü adeta görünmez bir çemberin sarıp sıktığını hissettim. ileri gitmek istemeyen adımlarla yoluna devam eden bir insan gibi üzüntülüydüm. Benim kendisini seyrettiğimi bildiği halde başını çevirmeden o meçhul yere bakmakta devam etti. Yavaşça başımı kaldırıp baktım. birdenbire çıkıp gelen güvenilecek bir dost gibi. Siz uyanalı çok oldu mu?" "Biraz evvel!" Sesi bana tekrar cesaret verdi. aklı geride. Fakat bu gecenin sabahında bana böyle mi demeliydi? Belki hâlâ uykusu açılmamıştı. Fakat bu. 120 . Bir müddetten beri Maria'nın muntazam nefes alışının kesildiğini fark ettim. hayatımın en aydınlık gününü vehimler ve fena sezişlerle karartmanın sebepsizliğini düşündükçe büsbütün canım sıkılıyordu. onun her zamanki içten. bakıyordu. fakat unuttuğunun ne olduğunu bir türlü bulamayarak hafızasını ve ceplerini araştıran. Gülümsüyordu. Gözlerini kırpmıyordu. Bir şey noksandı. yüzüne dökülen saçlarını bile çekmemişti. Bana "Uyandınız mı?" demişti. Hiç kımıldamamış. bazan siz diye hitap ediyorduk. içime ferahlık getirmişti. Daha ziyade Atlantik'teki müşterilere karşı sarf ettiklerine benziyordu. fakat bu neydi? Evden çıktıktan sonra bir şey unuttuğunu fark ederek duraklayan. yersiz korkuların şu anda hiç lüzumu olmadığını. ümidini kesince. Yatakta bana doğru döndü. Gözlerini belli olmayan bir noktaya dikmiş.
Ne oluyoruz? Sahiden evlenmiş insanlar gibi birbirimizden sıkılmaya mı başladık?" Ne demek istediğimi anlamayan gözlerle yüzüme baktı... diğer parmaklarını aşağıya kıvırıyordu. Hâlâ yüzüme bakmakta devam ediyordu. Nihayet gayet sakin bir sesle: "Neden sıkılıyorsun?" dedi. hayatının sebebini kaybetmek üzere olan bir insan gibi. Sırtım da ağrıyor. "Maria! Benim Kürk Mantolu Madonnam! Birdenbire ne oldu? Sana ne yaptım? Hiçbir şey istemeyeceğimi vaat etmiştim.. o zamana kadar hiç görmediğim bir pembelik kapladı.. Aklımca nükte yapmak istedim: "İkimize de bir sessizlik çöktü. Bir iskemle çekerek karşısına oturdum. Ellerini yakaladım. Göğsü ağır ağır kalkıp inerek devam etti: "Daha ne istiyorsun? Başka bir şey isteyebilir misin?. aramızdaki buzları.. Belki de içkiden. Sonra yatağa doğru sokuldum: Onu okşamak. "Çırılçıplak sokaklara uğrayacak ne vardı?" Omuzlarını silkti ve tekrar arkasını döndü..... ayaklarını aşağıya salladı ve sırtına ince bir hırka aldı. Ama ben istiyorum. yattığı yerden göz ucuyla takip ettiğini sezmiştim. Soluk yüzünü birdenbire. "Belki de dün akşam üşüdün!" dedim. En kıymetli hazinesini. sesim heyecandan titreyerek: "Maria" dedim. Halinde daha ziyade yaklaşmama mâni olan bir şey vardı. Kendimi pek o kadar iyi hissetmiyorum. Onun beni.. Çıplak ayaklarının uçları halıya dokunuyordu. Biraz kırgınlığım var. fayda yok."Kalkacağım!. Birçok şeyler istiyorum ve hiçbirini elde edemiyorum. Odanın içinde sıkıntılı bir hava vardı.. O da doğruldu. Sen?" "Bilmem.. yüzümü yıkadım ve çarçabuk giyindim. Daha çok sıkıldım ve sustum. Kolları cansız gibi aşağıya sarktı... daha ziyade kuvvetlenmeden kırmak istiyordum. Her çareye başvurdum.. Sen artık memnun olabilirsin! Ama ben ne yapayım?" Başı önüne düştü.. Sözümü tutmadım mı? Birbirimize her zamandan ziyade yakın olmamız lazım gelen bu anda neler söylüyorsun?" 121 . Başparmağını yukarı doğru kaldırıyor. Kalktım...
.. Ne yapayım? Ağzımda dün akşamki içkilerin burukluğundan.. Yaramda. küçük kız çocukları gibi masum. Halbuki dünyada sana âşık olmam icap ettiğini... Eliyle gözlerini kapadı ve devam etti: "Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra.. sırtımda gittikçe artan ağrılardan başka hiçbir şey hissetmiyorum...... Demek ki.. "Birbirimize her zamandan ziyade uzağız! Çünkü artık bir ümidim yok.. fakat aynı zamanda bütün hayatımı kavrayacak kadar kuvvetli heyecanlar duyacağımı.. Sihirli bir el tarafından tamamen değiştirileceğimi. diye düşündüm.. bütün ümitlerimi terk etmek lazım geleceğini gayet iyi biliyorum. Bundan 122 .. İçimde hep o boşluk var.Başım sallayarak: "Hayır dostum.. bir sonu olmamasını ne kadar isterdim. ben böyleyim.. hele buraya geldikten sonra. Benim iyi kalpli dostum. Gözlerini kapadı.." Bir müddet sustu. Hava her zamanki gibi kapalı. Ne yapalım? Kabahat sende değil. Bir defa da bunu tecrübe edeyim dedim. Bu sondu.. Seninle aramızdaki yakınlaşmanın bir hududu. benden başka bir insan. bütün yakınlığına rağmen benden ayrı.. Çocukluğuna ait bir masal söylermiş kadar tatlı bir sesle: "Dün akşam..... hatta senden çok istediğime emin ol... Beni asıl. Belki bu noksandı. her şeye rağmen bana yabancı..... sana da âşık olmadıktan sonra hiç kimseyi sevemeyeceğimi. başka bir dünyaya doğar gibi uyanacağımı sanmıştım... Fakat hakikat ne kadar başka... bir an neler ümit etmiştim. Sana âşık değilim. bu ümidin boşa çıkması üzüyor. ruhumda. hayır!" dedi. Raif." Tekrar yatağına girerek. Başka türlü olmayı ne kadar isterdim. odam soğuk. Fakat elimde değil. Daha da büyümüş olarak... Bunu olduğu gibi kabul etmekten başka çare yok. daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor.. Ne kadar isterdim. Başka türlü olmayı senin kadar. Yüzüne tatlı bir yumuşaklık geldi. Adalelerimde yorgunluk ve başımda ağrı. arka üstü uzandı. Ama değil.. bu sabah uykudan..
kolunu uzattı. Ortalık tenha.. Gene yürüdüm.... Demiryolu köprülerinin altından.. Şehrin sonuna gelmiştim. Bu an gelince ben seni ararım. Kararmış yüzlü evler... Sokakta rastgele yürümeye başladım. Yoluma devam ettim. Bana darılarak gidiyorsunuz. Yüzüme adeta yalvararak bakıyordu.. Artık eskisi gibi apaçık konuşamayız. İki tarafımda muntazam dikilmiş çam ormanları vardı... Saatlerce yürüdüm. Mevcut olmayan bir şeye malik olalım derken mevcut olanları kaybettik. Yalnız bir müddet dinlenmek ve birbirimizden uzak kalmak lazım. Yanımdan. "Ben müteessir değil miyim? Beni görmüyor musun?. buz tutmuş kanalların üstünden yürüdüm... dükkânların çoğu kapalıydı. Bunları ne diye. " Elini gözlerinden çekmişti. neyin uğrunda feda ettik? Hiç!. Güldüm ve elimi yüzüme kapatarak dışarı fırladım.. Yürüdüm.sonra kendimizi aldatmaya lüzum yok. İkimizin de çocuk olmadığımızı biliyorum.." Başımı göğsüne doğru çekerek saçlarımı okşadı. Yanımdan bisikletli insanlar ve uzaktan yerleri sarsarak bir tren 123 . belki tekrar dost olur ve bu sefer daha akıllı davranırız.... O kadar yalnız kalmak istiyorum ki.. verebileceğimizden fazla şeyler beklemeyiz ve istemeyiz.... "Hayır... Hiçbir şey düşünmüyordum. müteessirim!" dedim. Gel!.... omnibüsler geçiyordu. Parmaklarının ucundan tuttum ve: "Allahaısmarladık" dedim. Ben size ne yaptım?" diye bağırdı. Soğuktan gözlerimi kırpıyor ve koşar gibi hızlı adımlarla ilerliyordum. Yanağını yüzüme sürdü: "Bana bir kere gül ve ondan sonra git!" dedi... Ta birbirimizi tekrar görmek ihtiyacını şiddetle duyuncaya kadar. Cenup istikametinde gidiyordum.... parke kaldırımlar başladı. Haydi artık git. Terlediğim için paltomun önünü açtım. Ara sıra dallardan yere pat diye kar parçaları düşüyordu. Her şey bitti mi? Zannetmem. Sakin olmak için müthiş bir gayret sarf ederek : "Dargın değilim. buğulu camlarıyla tramvaylar.. Hep yürüdüm. Birbirimizden.. hayır böyle olmaz. Böyle gitme. Haydi artık Raif.
Demek ki beni bir türlü sevemiyordu. Etrafı tel örgü ile çevrilmiş korularda minimini çam fidanları. Ayak bileklerime kadar karlara batarak yürüyor ve her şeye dikkat ediyordum. Başımın yanması azalmış. Hakkı vardı. en manalı zannettiğim bir devresi birdenbire boşalmış. Gölün üzerinde kısa etekli kızlar ve paçaları bağlı delikanlılar hiç durmadan kayıyorlardı. Gölün üzerindeki kalabalığı tekrar seyre başladım. Buraları evvelce de bir kere gördüğümü hatırlıyor fakat ne zaman geldiğimi. buranın neresi olduğunu bir türlü bulamıyordum. üstlerine yüklenen karla. Kadın sevebileceği zaman sevmiyor. Ona hakikaten dargın değildim. Gazinodan birkaç yüz metre ötede. ahşap bir kır gazinosu vardı. beyaz pelerinli çocuk gibi titreşiyorlardı. birkaç ihtiyar ağaç vardı. Hayatımın en dolu. Orada durdum. vücutları muntazam hareketlerle sağa sola kıvrılıyor. Zaten kadınlar pek acayip mahluklardı. Uzakta iki katlı. Sadece müteessirdim.. Ormanın her tarafında uzun. niçin geri dönmediğimin farkında değildim. Belki dört saatten beri yürüyordum. Ayaklarının birini havaya kaldırıyorlar. bütün manasını kaybetmişti. Ağaçların arasına saparak o tarafa gittim. Bütün hatıralarımı toplayarak bir hüküm vermek istediğim zaman. "Bunun böyle olmaması lazımdı" diyordum. Ne diye yoldan ayrılıp buraya saptığımın. el ele tutuşup ilerdeki bir burnun arkasına doğru uzaklaşıyorlardı.. ancak tatmin edilmeyen arzulara 124 . Kızların renkli boyun atkıları ve erkeklerin sarı saçları rüzgârdan uçuyor. birbirine karışan kayak izleri vardı. Kır gazinosunun arkasından dolaşarak karşı taraftaki ağaçların altına doğru gittim. Bütün bunlara dikkat ediyordum. her adımlarında boyları bir uzanıyor. kadınların hiçbir zaman sahiden sevemeyecekleri neticesine varıyordum. oldukları yerde dönüyorlar. yüksekçe bir yerde. Beni hayatımda hiç. hiç kimse sevmemişti. Yalnız içimde müthiş bir boşluk hissi vardı. Sağ tarafta büyükçe bir göl ve üzerinde paten kayan bir kalabalık gördüm. asla kızmıyordum. Yürüdüm.geçiyordu. bir kısalıyor gibi görünüyordu. burnumun kökünde hissettiğim karıncalanma geçmişti. En tatlı emellerinin tahakkukunu gördüğü bir rüyadan acı hakikate uyanan bir insan gibi içim çekiliyordu.
çekilip gidiyordu. Yaşadığım müddetçe türlü türlü yerler gezecek. geldiği kadar sebepsiz ve ani. Fakat aramamak elimde olmayacaktı. dilini bildiğim ve bilmediğim insanlarla tanışacak ve her yerde. Onu bulamayacağımı daha şimdiden biliyordum. Onun bana böyle yapmaya ne hakkı vardı? Senelerden beri. fakat beni memnun edecek hayat hakkında da bir fikrim yoktu. bu çeşit bir mahluk addedemezdim. yapılacak bir şey yoktu. Kürk Mantolu Madonna'yı arayacaktım. Bunu yapmamalıydı. insanlardan kaçsam bile. O da aradığı ve bulamadığı bir şeye yanıyordu.. Maria. boşluğunu apaçık görmeden. Fakat benim için bundan sonra eski uykuya dönmek imkânı yoktu. kırılan benliğini tamir etmek istiyor. Şimdi. Yalnızlığımı hissediyor ve üzülüyordum fakat bundan kurtulmanın mümkün olabileceğini ummuyordum.üzülüyor. hele benim tarafımdan. Sırf bana acıdığı için bu kadar üzülmesine imkân yoktu. Maria Puder'i. Bir ruhum bulunduğunu ancak o zaman fark etmiştim. Beni.. O beni birdenbire sessiz ve karanlık dünyamdan ayırmış. bunu tabiatımın acayipliğine vermiş. ışığa ve sahiden yaşamaya götürmüştü. daha doğrusu onun tablosu karşıma çıktığı vakit.. Bunun böyle olmaması lazımdı. Önümdeki seneler bana tahammül edilemeyecek kadar ha125 . Onu.. Fakat bu neydi? Bende. Fakat böyle düşünmekle Maria'ya karşı haksızlık ettiğimi çabuk anladım. her şeye rağmen. şöyle böyle bir ömür sürmüş. bütün mesafelerin ötesindeymiş kadar uzak bulunduğunu kabule mecbur olmak acı bir şey. daha doğrusu aramızdaki münasebette eksik olan neydi? Bir kadının bize her şeyini verdiğini zannettiğimiz anda onun hakikatte bize hiçbir şey vermiş olmadığını görmek. bize en yakın olduğunu sandığımız sırada bizden. mevcut olmayan bir şeyi aramaya mahkûm ediyordu. Fakat. Maria'nm da dediği gibi. bu haldeydim. Sonra onun da ne kadar ıstırap çektiğini görmüştüm. sürüklenip gitmiştim. kaybedilen fırsatlara yanıyor ve bunlar ona aşk çehresi altında görünüyordu. herkeste onu. bütün ömrümce bir meçhulü.
Yaşıyorlardı. trenin penceresinden burasını göstermiş.zin görünüyordu. Çimenler arasından kıvrıla kıvrıla akan ve bir gölcük halinde birleşen kanlarına bastığımı zannediyordum. dünyada yarı yolda kalmayan sevgiler de bulunabileceğini hatırlamak mı istemiştim? Bilmiyorum. Geldiğim yoldan. ölüme bile beraber giden bu insanların hayattan ayrıldıkları yere gelmek suretiyle ona bir nevi cevap mı vermiş oluyordum? Yoksa sadece kendimi inandırmak. VVansee'ydi. Mukadderatları gibi kanları da birbirine karışmıştı.. Tam düşüncelerimin burasında gözlerimden bir perde sıyrılır gibi oldu. Ve ben.. kahkahalar geliyordu. birdenbire ayaklarımın altını yakmaya başlamıştı! Kadının göğsünde ve erkeğin kafasında birer tabanca kurşunuyla. Birbirini bellerinden tutan çiftler. Bu göl. Hatta bunları o zaman düşünüp düşünmediğimi de iyice tayin edemiyorum. bitip tükenmez bir yolculuğa çıkmışlar gibi. Kaymaktan yorulanlar sırtı tırmanarak gazinoya doğru gidiyorlar. herhalde grog içerek kızışmak ve biraz dans etmek istiyorlardı. Dünyada en güvendiğim mahluktan ayrıldıktan ve onun.. Beni buraya getiren neydi? Rastgele yürürken gözüm bu taraflara ilişince neden hemen sapmıştım? Hatta neden evden çıkar çıkmaz bu istikameti tutarak sözleşmiş gibi buraya gelmiştim. Bir gün Maria Puder'le Potsdam'a. o. yan yana uzandık-karını görür gibi oluyordum. Ve işte şurada. Eğleniyorlardı. ikinci Frederik'in "Gamsız" sarayının parkını gezmeye giderken. şimdi bulunduğum ağaçların altında yüz seneden fazla bir zaman evvel bedbaht Alman şairi Kleist ile sevgilisinin birlikte intihar ettiklerini söylemişti. kafamın içine ve yal126 . hiç durmadan dolaşıyorlardı. Bulunduğum yerin neresi olduğunu hatırladım. Aşağıdan. birkaç adım ileride yatıyorlardı. Hâlâ beraberdiler. Gazinonun ikide birde açılan kapısından dışarı müzik sesi ve ayak patırtısı vuruyordu.. Fakat bulunduğum yer. gerisingeriye koşmaya başladım. Bu yüke katlanmak için bir sebep bulamıyordum. iki insanın ancak muayyen bir hadde kadar birbirine yaklaşabileceklerine dair söylediklerini dinledikten sonra. gölün üzerinden.
aradan bu kadar uzun seneler geçtiği halde her şeyi. hatırlıyorum. şu ahşap bina. faydasızlığıma bu andan itibaren inandım. vazifelerini yapıyorlar. her zaman için yerleşip kaldı. ilk bakışta göze görünmeyen bir manası. dingilden fırlayarak. Lüzumsuzluğuma. Ara sıra hayata tekrar döner gibi olduğum.. Fakat ruhumun en derin bir köşesinde bu kanaat yeryüzünün bana ihtiyacı olmadığı kanaati. hayata bir şey ilave ediyorlardı. bir ağaç kurdu gibi beni kemirmekten başka ne yapıyordu? Şu ağaçlar. Bu insanlar dünyada nasıl yaşamak lazımsa öyle yaşıyorlar. boşta yuvarlanan bir araba tekerleği gibi sallanıyor ve bu halimden kendime imtiyazlar çıkarmaya çalışıyordum. yepyeni bir vaziyet. ve bugün de. İşte bu andan itibaren bende. bir sakatlık demek olduğunu hissediyordum. bilhassa cesaretimi büsbütün kırarak beni etrafımdan tamamen uzaklaştıran o anın bütün teferruatını. Bacaklarımda yorgunluk değil. gövdeme doğru yayılan bir gerilme vardı. Şimdiye kadar zannettiğim gibi. Her hareketlerinin bir manası vardı. altında bulunduğumu anlıyordum. Hayat beni kaybetmekle hiçbir şey ziyan etmeyecekti. kitleden ayrılmanın bir hususiyet. Ben neydim? Ruhum. yaşadığımı zannettiğim oldu. Koşa koşa asfalt yola geldim ve Berlin'e doğru yürümeye başladım. beni bir müddet için tesiri altına aldı ve oyaladı.nız kendi ruhuma kapanmakla onların üstünde değil. Dün akşamdan beri bir şey yememiştim. o zaman kendi hakkımda verdiğim hükümlerde hata etmiş olmadığımı görüyorum. Bundan sonraki gün127 . hayatımın istikametine hâkim olan değişme başladı. Hatta bunları düşündükten birkaç gün sonra. bir fazlalık değil. fakat midemde açlıktan ziyade bir nevi bulantı hissediyordum.. şu göl ve üzerindeki buz tabakası ve nihayet bu çeşit çeşit insanlar hayatın kendilerine verdiği bir işi yapmakla meşguldüler. şu gramofon. Ben ise. Muhakkak ki dünyanın en lüzumsuz adamıydım. Şehre yaklaştıkça ümitsizliğim artıyordu. Hiçbir hareketim onun tesirinden kurtulamadı. Hiç kimsenin benden bir şey beklediği ve benim hiç kimseden bir şey beklediğim yoktu. onların dallarını ve eteklerini örten karlar. Bu sefer ağır ağır ve düşüncelere dalarak gidiyordum.
Benim nereden telefon ettiğimi bilmediği için çaresizlik içinde çırpınacak. Hep ona hitap ediyordum. Şehrin ortalarına gelmek için daha saatlerce yürümem lazımdı. Bu sözlerin ona tesir etmemesinin. evvela ne olduğunu anlamayarak bir müddet duracak. Yerde son nefesimi verirken ihtimal ki.. tam onun Atlantik'te numara yaptığı sıralarda. mikrofon başında kafama bir kurşun sıkmak. fakat onlara nazaran daha delice..lerimin ondan ayrı olarak geçeceğini bir türlü kabul edemiyor. kandırıcı fikirler kafama hücum ediyordu.. daha saçma ve daha kanlı şeyler tasavvur ediyordum: Gece. cazip. Maria günlerden sonra. kendimi kanla hatırasına bağladığımı anlayacaktı. iki insanın birbirini 128 . Yolda kendi kendime söylenmeye başladım. polise haber veremeyecek ve ertesi gün elleri titreyerek gazeteleri karıştırıp. Nereye gittiğimi bilmiyordum. Burada donup kalmak ve ertesi gün sessiz sedasız bir yere gömülüvermek. Hiçbir zaman başımı eğip yalvarmaya gidemezdim. Buna rağmen saatlerce oturdum. Vücuduma garip bir uyuşukluk yayıldı. kısaca veda ederek.. fikrini değiştirmemesinin imkanı yoktu. Tanıştığımız ilk günlerde olduğu gibi bin türlü güzel. bu ihtimali ciddilikten uzak. esrarı çözülemeyen bu facia hakkındaki tafsilatı okurken kalbi nedamet ve yeis içinde çırpınacak. rahatsız ettiğim için af diledikten sonra. Çocukluğumda kurduğum hayallere benzeyen.. Şehre yaklaşmıştım.. Gözlerim yanıyordu. Akşam olmaya başlamıştı. Böyle bir şey hem elimden gelmez. kendisini telefona çağırmak. Kalktım ve tekrar yola düzüldüm. tesadüfen bunu haber alınca ne yapardı? Yüzü nasıl bir şekil alırdı? Bütün yaptıklarına nasıl pişman olurdu? Düşüncelerim hep onun etrafında dönüp dolaşıyordu. gülünç. imkânsız buluyordum. bu sesleri de duyar ve gülümseyerek ölürdüm. Gözlerim yaşararak ve sesim titreyerek ona aramızdaki yakınlığı. Başımı arkaya atarak gökyüzüne baktım. sonra deli gibi "Ra-if! Raif!" diye bağırıp benden bir cevap almaya çalışacaktı. Küçük bir parka girip oturdum. ne güzel olurdu! Bu müthiş sesi duyunca. hem de bir faydası olmazdı. Gene aynı köprülerin altından ve üstünden geçtim. Karlar ayaklarımı donduruyordu. ömrünün sonuna kadar beni unutamayacağını.
ona evvela garip görünüyor. Kendisini her gece. Beşinci gün. Saat on bire kadar dolaştım ve gece Atlantik'in önünde. Bir tek harfini bile fark etmeden sayfaları çeviriyor. Onu görmek ve bütün bunları anlatmak lazımdı. Benim gibi her zaman sakin. bir aşağı. hummalı bir hasta gibi bana olmayacak şeyler düşündürüyordu. kitap okumaya çalışıyordum. Hatta belki de benim. Her gün odamda oturuyor. Herhalde uyuyordu. evinden çıkıp gidişime hayret etmiş... karanlık pencerelerine baktım ve hiçbir şey yapmaya cesaret edemeyerek döndüm. hemen bu akşam görmeliydim. Fakat gelmedi. dikkat etmeye azmederek baştan başlıyor. Has129 . rüyamda gördüm. aradan biraz zaman geçmesini beklemekten başka bir şey yapamayacağımı anlıyordum. sonra yavaş yavaş ellerimi tutarak gülümsüyor ve: "Hakkın var!" diyordu. bir yukarı gezinerek. Artık sırmalı kapıcıya sormaya utandığım için. Onu derhal. Böylece beş gün geçti. O zaman hastalığının artmış olduğunu tahmin ettim. bu akşam gelmedi!" dedi. onun kararlarının kati olduğunu. Penceresinde ışık yoktu. Üç gün arka arkaya aynı şekilde onu yolda bekledim. Evet. onu beklemeye başladım. onun gene işine gitmediğini anlayınca. her şeyi kabule amade bir insanın birdenbire coşması. sonra kapısının önüne gittim. fakat birkaç satır sonra gene zihnimin başka yerlerde dolaştığını görüyordum. Fakat geceyle beraber muhayyilem faaliyete başlıyor. bazan. Değiştirecekti. uzaktan bakmakla iktifa ediyordum. Gündüzleri hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor.. Nihayet kapıda duran sırmalı adama sordum: "Bilmem.. bütün gündüzki kararlarımın aksine olarak. Rahatsız etmenin doğru olmayacağını düşünerek pansiyona döndüm. Nihayet. onun geçeceği yollarda ve evinin etrafında dolaşıyordum.. Sabahleyin o kadar kolay kabul ettiğim korkunç kararı değiştirmeliydi. bir gazinodan Atlantik'e telefon ettim ve Maria Pudefi sordum. eskisinden daha yakın olarak. Koşa koşa evinin önüne kadar gittim.bulması bu kadar güç olan bu dünyada bizim böyle manasız sebeplerle ayrılmamızın imkânsızlığını anlatıyordum. geç vakit evden fırlıyor.. hemen hemen hiç itiraz etmeden. darıl-mıştı.
başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. Münasebetimizin hududu. Yüreğim hopladı: "Başka yere mi taşındılar!" Telaş ve heyecanım karşımdakini biraz yumuşatmışa benziyordu. Merdivenleri nefes nefese çıktım ve tereddüt edip vazgeçmemek için derhal elimi zile götürdüm. evinin yolunu tuttum. İlk rastgeldiğim 130 .. bir adım geri çekildi ve: "Bağırmayın.. ev halkını uyandıracaksınız. annesi hâlâ Prag'dan gelmedi. Demek sahiden bu kadar hastaydı. Uykuda bile olsa uyandırmak kararıyla. uzun uzun çaldım. galiba Charite'ye götürdüler!" dedi. "Hastalığı?" "Bilmiyorum!" Arkamdan hayretle bakan hizmetçi kıza teşekkür bile etmeden merdivenleri dörder dörder atladım. birkaç kere daha. Beklediğim ayak sesi duyulmadı.. Ondan sonra. Bir sarhoşluk gecesinin saba-hındaki sahneye bu kadar kıymet vermek doğru olamazdı. her şeye rağmen bunu yapmak hakkını bana verecek kadar genişti. uyku sersemi bir hizmetçi: "Ne istiyorsunuz?" diye sordu." Suallerimin hücumu karşısında şaşıran hizmetçi. İki gün evvel kaldırdılar. içeride hiçbir hareket olmadı. Bundan şüphe mi ediyordum? Niçin onun hastalığına inanmak için böyle bir tasdik beklemiştim? Benden kaçmak için işine gitme saatlerini değiştirecek veya kapıcılara talimat vererek beni savdıracak değildi ya!. ters bir tavırla: "Orada kimse yok!" dedi. Yalnız karşı taraftaki evin kapısı aralandı.ta olduğu için birkaç günden beri gelmediğini söylediler. Kendisi de hastalandı. bakacak kimsesi olmadığı için hasta kasasının doktoru hastaneye kaldırttı!" Bunları söyleyen kıza doğru koştum: "Hastalığı nedir? Ağır mı? Hangi hastaneye kaldırdılar? Ne zaman?. "Burada oturanı!" Yüzüme dikkatle baktıktan sonra.. kısaca çaldım ve bekledim.
Rüzgâr karları bir duvardan öbürüne savuruyor ve gözlerime dolduruyordu. İçerde hastam olduğunu söyleyince. Saat tam dokuzda. yanında bulunmak. fakat bundan sonraki tesadüflerinde halime acıyan bir sükûtla yanımdan geçip gitti. ne de nereye yatırıldığından haberi vardı. Gece yarısından sonra gelen ve bu müthiş soğukta kendisini rahatsız eden ziyaretçiye karşı belki de hak ettiğinden biraz fazla nezaket gösteren kapıcının bana verebilecek hiçbir bilgisi yoktu. ona hizmet etmek. ikinci defa yanımdan geçerken. Sokaklarda hiç kimse yoktu. Ortalık aydınlanmaya başlayınca. gidip istirahat etmemi ve yarın gelmemi tavsiye etti. bir insan diğer bir insana bazan hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş. hastanenin müteaddit kapılarından girip çıkan beyaz otomobiller çoğaldı. onu kaybettikten sonra. sabaha kadar yüksek taş duvarların etrafında dolaştığım ve hep onu düşündüğüm bu gecede tam manasıyla anladım. sokaklar yavaş yavaş canlandı. ellerimle alnının terlerini silmek için mukavemet edilmez bir arzu duyuyordum. Her sualime. nöbetçi doktordan hastayı görmek müsa131 . Ne böyle bir kadının geldiğinden. bana dik dik baktı ve üçüncü seferinde buralarda neden dolaştığımı sordu. Ara sıra beyaz bir otomobil hastanenin kapısından içeri giriyor. Yüzlerce metre uzunluğundaki büyük taş bina içime ürperme verdi. Ne maksatla olduğunu bilmeden oraya gittim. ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim. öğrenirsiniz!" demekle mukabele ediyordu. ziyaret günü olmadığı halde. onun bunlardan hangisinde olduğunu tahmin etmeye çalışıyor. Bir polis. ne hastalığından.polisten Charite dedikleri bu hastanenin nerede olduğunu öğrendim. canı sıkıldığı halde gülümsemeye çalışarak: "Yarın dokuzda gelin. Biraz sonra. Gene bu akşam anladım ki. biraz sonra tekrar çıkıyordu. Bu akşam anladım ki. Birçoklarından dışarı sönük ve sarı bir ışık vuran pencerelere bakıyor. Maria Puder'i ne kadar sevdiğimi ve ona nasıl delice bağlı olduğumu. Fakat ben hiç tereddüt etmeden büyük kapıya doğru gittim ve kapıcıyı odasından çıkardım.
Yanma sokularak: "Sen ne oldun? Bak gördün mü?" dedim. ara sıra kenara kayan gözlerini ve büyük bir güçlükle nefes alan göğsünü seyrettiğim zamanların haricinde hiçbir şey yapmadım. Hastalık zatülcenpti.. Gece içeri bırakmadılar. hastaneden çıkıp evine geldi. içerde çok kalmamamı. onu kaybetmek korkusu sarardı. sonra vazgeçti. hastanın yorulmasının doğru olmadığını söyledi. karlı bir günde. fakat gülümsemedi.. Fakat yüzü birdenbire değişti ve telaşlı bir hal aldı. Ben bu yirmi beş gün zarfında ne yaptığımı şimdi pek hatırlamıyorum. tek yataklı bir odadaydı. Maria Puder.. Hatta yaşamadım bile. Yalnız onun yanındayken içimi müthiş bir korku. evde de kendisine iyi bakacağını söyledi. Belki daha fazla tutacaklardı. Hastaya veda ettim. Başını salladı. karşı dairenin hizmetçisi buraya getirdiklerini söyledi. çünkü yaşasam şimdi aklımda bu günlere ait hiç olmazsa küçücük bir hatıra bulunurdu. Ama sen pek bitkin duruyorsun!" "Hasta olduğunu bu gece Atlantik'ten öğrendim... Gayet ciddiydi. Hemşire kapıyı araladı. Ama doktor pek tehlikeli bulmuyordu. Yatağın kenarından dışarı fırlayan parmakları. Herhalde geçecek. ben de sabahı bekledim!" "Nerede?" "Burada. Uzun boylu tavsiyelerle ve deste deste reçetelerle. başucunda durarak. fakat o. Maria Puder. Eve gittim. Yanımda gelen hemşire. terleyen yüzünü. Galiba onu gidip gördüğüm. Hastanenin etrafında!" Gözlerini üstümde gezdirdi. daha 132 .. hakkımda bu istisnanın yapılmasına sebep olmuştu.adesini aldım. "Bir şey değil. Yalnız benzinin solukluğu sarımtırak bir hal almıştı. Bir şey söyle-yecekmiş gibi bir hareket yaptı. örtünün nihayetini kabartan ayakları. hemen gülümsedi. Hemşire odadan çıkıp bizi yalnız bırakır bırakmaz: "Ne oldun Raif?" diye sordu. Herhalde yüzümün perişan ifadesi. Sesi hiç değişmemişti. hastanede yirmi beş gün kaldı. doktorlara burada sıkıldığını. Maria başını çevirip beni görünce.
. bu sırada Prag'dan dönmüş bulunacak olan annesini teselli edecek ve nihayet onu. Bütün ısrarlarıma rağmen Maria annesinin çağrılmasına razı olmadı.. Bu anda ona ait bütün işler bitmiş olacağına göre. bir gün bana: "Doktorlarla konuş. dudakları ve gülüşü de. beni de üzer!" diyordu. sükûnetimi muhafaza ederek. Boşuna yere üzülür. Mütehassıs daha birkaç gün kalmasını istiyordu. alelade bir şey söylüyormuş gibi. onu kürküne sardım.. benim yeryüzünde bulunuşum kadar gülünç. İyileşmeye başladıktan sonra. Razı olduk. çünkü kendisi yardıma muhtaç.şimdiden ölü bir hal almışlardı. bir müddet sonra. Bu andan itibaren ona hakikaten yalnız ben baktım. Bütün ruhum korkunç bir boşluk halindeydi. "O gelirse bana yardımı olmaz. O zaman ben ne yapacaküm? Evet. çukura bırakacaktım. Eli fitreye fitreye: "İyiyim. büyük bir çini sobayı yakıyor.. koluna girerek merdivenlerden indirdim.. sen keyfine bak ve kışı orada geçir" diye mektuplar yazıyordu. beni artık çıkarsınlar" dedi. yukarı çıkarırken. Onu asıl bu andan itibaren kaybetmiş olacaktım. sebepsiz bir şey olamazdı. Nihayet. kendisini soyup yatağına yatırdığım zaman bitkin bir haldeydi. mezarının yerini seçecek. buna rağmen. Hatta yüzü. İhtiyarca bir kadın öğleye kadar gelip evi temizliyor. şoför de bir kolundan tutarak yardım etti. Sonra gene o ehemmiyet vermeyen edasıyla mırıldanıyordu: "İşte sen bana bakıyorsun ya! Yoksa yoruldun. bir kap hasta yemeği pişiriyordu. O zaman ne yapacaktım? Buraya kadar her şeyi bütün teferruatıyla düşünüyor. bıktın mı?" 133 . Ve işte her şey bu anda başlayacakta.. yirmi beşinci günü. son işleriyle uğraşacak. mırıldandı: "Bana sen daha iyi bakarsın!" Cevap vermeden dışarı fırladım. Evet. bir an bekliyor gibiydiler. küçük bir fırsat. bu korkunç değişmeye tabi olmak için. Bir taksiyle evine getirdim.. fakat bundan sonrasını asla tasavvur edemiyordum. gizlice mezarın başına gelecek ve onunla yalnız kalacaktım. Herkesle beraber oradan ayrılacak. onu toprağın altına koyduktan ve mezarının başındakiler dağılıp onunla baş başa kaldıktan sonra ne yapabilirdim?. Sonra. birkaç kişiyle beraber.
bir aşk. buradaki hayatımız. lakayt bir sesle: "Yılbaşından sonra birbirimizi görmediğimiz günlerde ne yaptığını anlatmadın!" dedi. o küçük konuşma. "Sahi mi?" "Bilmem. Ama ben şaşırmamıştım. Zavallı adamın ruh yalnızlığı. Hatta bu suali uzun zaman134 . Jacob VVas-sermann'ın "Hiç Öpülmemiş Ağız" diye uzun bir hikâyesini okuyordum. Bu meseleler hakkında en küçük bir imandan her ikimiz de kaçıyorduk. şaka yapmıyordu. gözlerinin mütemadiyen beni takip ettiğini. Zaten hastalığından beri hemen hemen hiç gülmemişti. Bende bir şeyler arıyor gibiydi. Sonraları öteki odalardan büyükçe bir divan ve annesinin yatak örtülerini getirerek aynı odada yatmaya başladım. Her şey. Bir gün. kendisine. Hikâye bittikten sonra. onu alıp evine getirişim. bir kelimeyle olsun anılmamıştı. ondan sonra inatçı bir ciddiliği muhafaza etmişti.Fakat bunu söylerken gülümsemiyor.. sabahleyin erkenden gelirdim. bir insan sevgisi bekleyerek ihtiyarlamış bir muallimden bahsediliyordu. Sonra bana döndü. herhangi bir mesele üzerinde konuşurken. üzerinde konuşmaya lüzum olmayacak kadar tabii telakki ediliyordu. benim hastaneye ziyaretlerim. Yılbaşı gününün sabahı aramızda geçen hadise. hiç yorulmadan üzerimde durduğunu hissediyordum.. hep ciddi ve düşünceliydi. buna hadise demek caiz değildi. hayatında hiç kimse tarafından sevilmemiş ve kendisine bile itiraf etmediği halde. daha doğrusu. Bir şeyi rica ederken. yalnız kendi içinde doğan ve hiç kimse tarafından sezilmeden gene çabucak ölen ümitleri usta bir kalemle tasvir edilmişti. "Hiçbir şey yapmadım!" diye cevap verdim. akşamüzeri lambasının ışığı altında. Odada birtakım işlerle uğraşıp gezinirken. İlk defa olarak bu mevzua temas ediyordu." Tekrar bir sükût oldu. teşekkür ederken. Maria uzun müddet gözlerini kapayarak sustu. Burada. kendisine yüksek sesle kitap okurken. Geceleri geç vakte kadar başucunda bekler. Fakat onun bir şeyler düşündüğü muhakkaktı. Yalnız kendisini hastanede gördüğüm ilk günü beni tebessümle karşılamış.
tekrar kapadı. son akşam. Bütün bunları daha ziyade kendime tekrar ediyormuş gibiydim. Çünkü hiçbir maksadım yoktu. Bir an tereddüt ettim: "İstersen yılbaşından sonra geçen beş günde neler yaptığımı anlatayım. "Sen bilirsin!" Yemekten sonra. başladım. nihayet. Uyuduğunu zannettirecek kadar hareketsizdi. geceleri nasıl. Fakat cevap vereceğim yerde ona yemeğini yedirdim. geçeceği yolda ve sonra evinin etrafında dolaştığımı. hem onun hakkındaki hükümlerimde. cevap da vermedi. Teferruat üzerinde duruyor. Ağır ağır. Sonra güzelce üstünü örttüm. Yalnız bir defa. buna lüzum görmüyordum. yalnız "Söyle" der gibi başını salladı. her türlü gizli düşünceden ve hesaptan uzak. teker teker hatırlayıp tahlil etmeye çalışarak. O da hiç kımıldamıyordu. Buna rağmen ben devam ediyordum. İçinde yaşadığım hadiseler bana. Bunun için hem kendi hakkımdaki. gözlerini açtı. Çehresinin hiçbir hattı oynamıyordu.dan beri beklemekte olduğumu fark ettim. VVansee'de gördüklerimi ve düşündüklerimi. içimden geçenleri. bunlar üzerinde münakaşa ediyor. Bu nükteme gülmedi. Evden nasıl çıktığımı. Hiçbir şeyi saklamıyor. Adeta başkasına ait hadiseleri hikâye ediyormuş kadar heyecansızdım. hastanede olduğunu haber alınca. Onlarla aramda bir mesafe teşekkül etmişti. ortaya döküyordum. nerelere gittiğimi. Sesim gayet sakindi. bir neticeye varmadan başka şeylere geçiyordum. tekrar başucuna oturdum ve: "Bir şey okuyayım mı?" dedim. daha çabuk uyursun!" dedim. hafızamı toplamak için ara sıra duraklayarak. telefonda ona veda etmek istediğimi anlatırken. Gözlerini kapamıştı. aradan uzun seneler geçmiş hatıralar gibi yabancı geliyordu. mümkün olduğu kadar can sıkıcı şeyler okuyarak onu uyutmayı âdet etmiştim. Mahiyetini henüz kendimin de anlayamadığım bazı hislerimi olduğu gibi söylüyor. adeta insafsızdım. Onu yollarda beklediğim gecelerde kafama hücum eden yığın yığın kandırıcı cümlelerden hiçbiri aklıma gelmiyordu ve ben bunları 135 . yüzüme dikkatle baktı. nasıl oraya koştuğumu ve sabaha kadar dışarıda beklediğimi anlattım.
Yavaş yavaş gözlerime ağırlık çöktüğü halde. Buna rağmen ilk dalan gene ben oldum. Belki on dakika böyle kaldık. belli belirsiz gülümsedi (yahut ben böyle zannettim) ve gayet sakin bir sesle: "Artık uyumayalım mı?" dedi. kendisini nasıl ölmüş olarak tasavvur ettiğimi anlatırken. birkaç kere gözlerini kırptı. Her ikimiz de. en küçük bir hareket bile yapmadığı halde. Ve o. gözlerini açtı. karanlığa alışan gözlerim. İçimde. nefesinin duyulmayışmdan anlıyordum. yatacağım yeri düzelttim. O da sustu. Maria'nm arkasını bir yastığa dayayarak bana bakmakta olduğunu fark etti.. Onun da uyanık olduğunu. basit bir "hikâye etmek ihtiyacı"ndan başka hiçbir alaka yoktu. Beklediğim sesi: Onun nefes alışını gene bulamadım. Sabahleyin erkenden gözlerimi açtım. Oda henüz karanlıktı. Tekrar odaya girdiğim zaman hasta kadın hep aynı va136 . ruhlarımızın bütün gerginliğiyle bekliyor gibiydik. kendi ehemmiyetleri bakımından kıymetlendiriyordum. Bunu adeta maddi bir şekilde hissediyordum. Sözlerimi bitirdikten sonra sustum.. beni bütün dikkatiyle dinliyordu. Yavaşça başımı kaldırdım. fakat geç vakte kadar uyuyamadım. Odada insanı ürküten bir sükût vardı... Her ikimizin içine de birçok şeyler birikiyordu. diyordum. O kadar. her akşam duymaya alıştığım bu muntazam ve yumuşak nefes hışırtısının başlamasını bekledim.aramıyordum. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Perdelerin arasından pek az bir ışık sızıyordu. Hastanede başucunda onu seyrederken neler düşündüğümü.. Nihayet başını bana çevirdi.. "Günaydın!" dedim ve dışarı çıkarak yüzümü yıkadım. Kendimden geçmemek için gayret ediyor ve mütemadiyen kımıldıyordum. Bunu gayet iyi hissediyordum. Bütün hareketsizliğimize rağmen odanın içini birbirimizin etrafında dolaşan düşüncelerimizin neşrettiği bir hava dolduruyordu. soyundum ve elektriği söndürdüm. Yerimden kalktım. Vakaları bana olan nispetleri bakımından değil. Aynı zamanda müthiş bir meraka düşmüştüm: Acaba ne zaman uyandı? Yoksa hiç uyumadı mı.
ziyetteydi. yanına gidip oturdum ve elimi alnına koydum: "Bugün nasılsın?" "İyiyim. akşamı buluyordum.. elimi yüzünden çekmemi istemediğini anladım.. Çok iyiyim... Bütün bunları hemen hemen hiç konuşmadan yapıyordum. ancak yaşamakta olduğum anları biliyordum. gitmek için Ma-ria'dan izin istedim: "Nereye gideceksin?" dedi. Her şey kendiliğinden bu yolu almıştı ve ben sadece tabi oluyordum.. Gazeteleri bir kenara bırakarak. Ne geçmişi. Gece lambasını kaldırdım. dışarıda gördüklerimden ve duyduklarımdan bahsederek. değil miydi? Bilmiyordum. Mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışan bir sesle: "Demek çok iyisin!" dedim. ne geleceği düşünmüyor. üstümü giyindikten sonra.. Yattığım sediri düzelttim. aynı işlerle meşgul oluyor. Bunun böyle olması lazım mıydı. İçimde hiçbir arzu yoktu. bu akşam neden hiç uyumadın?" 137 . Hizmetçiye kapıyı açtım ve Maria'nm sütünü içmesine yardım ettim. Perdeleri açtım. Maria'nın halinde tuhaf bir telaş. Her gün aynı şekilde kalkıyor. alnına yapıştığını hissediyordum. "Peki." Hiçbir hareket yapmadığı halde. öğleye kadar sabun fabrikasına gidiyor ve öğleden sonra. Parmaklarımın onun yanaklarına. Hizmetçinin yatağın kenarına bıraktığı sabah gazetelerini karıştırmaya başladım. Ruhum rüzgârsız ve kırışıksız bir deniz gibi sakindi. Bütün gün hep yanımda kalmanı istiyorum!" Bunu bir hastalık kaprisi saydım. "Fabrikaya!" "Bugün gitmesen olmaz mı?" "Olur. ona gazete veya kitap okuyarak. adeta bir rahatsızlık vardı. Tıraş olup. Sanki bütün iradesi cildinde toplanmıştı. fakat cevap vermedim. Hayret ettim: "Bilmiyor musun?" dedim. fakat neden?" "Bilmem.
... Neden biliyor musun? Dün akşam anlattığın şeylerin. Kendim için söylemiyorum. öyle demek istemiyorum. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayıldı. Gülümsüyordu. " Alnında küçük küçük ter taneleri belirmişti. Şimdi daha çok. hastanenin etrafında nasıl dolaştığını. Bunları yavaşça sildim. Bunun için artık seni yalnız bırakamam! Korkuyorum. fakat gözlerinin kenarından yanaklarına doğru yaşlar sızmaktaydı.. duyulur duyulmaz bir sesle: "Ah RaifL" dedi. "Bugün yanımdan ayrılmanı istemiyorum. En ufak bir ses çıkarmıyor. Benden ayrıldıktan sonra neler yaptığını.. Çabuk çabuk nefes alarak: "Hiç!" dedi.. bu kadar sükûn içinde ağlanabileceğim tasavvur edemezdim. Elinin iç tarafında. Birdenbire gözlerini kapadı. Evet. sen gider gitmez.Bir an şaşırdı. Artık seni hiç yanımdan ayırmayacağım!... Dünyada bu kadar rahat. başı arkaya dayandı. tekrar açıyor ve elini yumruk yaparak avucumun içinde sıkıyordum. beni bir dakika bile rahat bırakmayacaklarını zannediyorum. uzun zamandan beri ilk defa olarak. daha rahat gülüyordu.... "Ne var?" Biraz kendini topladı. fakat gözyaşları aynı nispette çoğalmıştı. Bu sualime cevap vermemek için çırpındığı anlaşılıyordu. büyük bir dermansızlık hissediyormuş gibi. göğsü herhangi bir hıçkırıkla sarsılmıyordu.. apaçık. Başını sallayarak cevap verdi: "Hayır.. Artık sana güvenemeyeceğim! Seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. bütün tafsilatıyla. kafama hücum edeceklerini. Hep seni düşündüm. Başını iki elimle birden yakaladım ve kolumun üzerine yatırdım. Bu sırada avucumun içinde sıcak bir yaşlık hissettim. tertemiz gülümsüyordu. Hayretle yüzüne baktım. " "Bilsem anlatmazdım!" dedim. bu akşam hemen hemen hiç uyumadım. 138 .. Yalnız bugün için değil. Beyaz yatak örtüsünün üzerinde birer küçük beyaz kuş gibi duran ellerini tuttum ve onlarla oynamaya başladım. bir yaprağın damarları gibi ince çizgiler vardı... hatta senin anlatmadığın kısımlarla birlikte gördüm.. Parmaklarını kıvırıyor.
sana âşık olmadığımı zannediyormuşum. Seni seviyorum.. onu itina ile hazırlıyor.. insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar. Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadı-ğım için. Bunu şimdi anlıyorum.. hayır!" diyerek koluma sarıldı. Yiyecek ve meyve almak. zaman bana korkunç derecede uzun görünüyordu... yüzümü gözlerinin kenarına sürerek yaşlarını kuruladım.. Demek ki. Dışarı çıkmadan evvel. yalnız ara sıra birbirimize bakıp gülerdik. Birkaç hafta sonra biraz daha kuvvetlendi... Sonra kürk mantosunu sırtına geçiriyor. "Bu eksik sana değil. Ne zaman iyi olacağım acaba?... Oradan Tiergarten'deki gölcüklerden birinin kenarına gider. bir kanepeye oturturken veya sırtına ince bir hırka bırakırken. o iyi olup ayağa kalkıncaya kadar. Onu kolundan tutup. o kadar kati bir şekilde bitti ki.. Gözleri parladı: "Hayır.Başını yavaşça yastığa bıraktım: "Yorulacaksın!" dedim.. Güzel havalarda beraber sokağa çıkıp yarım saat kadar dolaşmaya başladık. Ve bir gün her şey bitti. yahut pansiyona uğrayıp çamaşır değiştirmek için onu bir iki saat yalnız bırakmaya mecbur olunca. bana ait. hiçbir şey konuşmaz. hiç yanından ayrılmadım. Deli gibi değil.. Bundan sonra.. ilk anda işin azametini anlamak benim için müm139 .. Bende inanmak noksanmış. Seni istiyorum. hayatımı bir başka insana vakfetmiş olmanın nihayetsiz saadetini duyuyordum. merdivenlerden ağır ağır indiriyordum!. O kadar basit." Cevap vermedim... onu hastalığı ve beni saadetim çocuklaştırmıştı. eğildiği zaman öksürük tuttuğu için çoraplarını bile giydiriyordum.... gayet aklı başında olarak seviyorum. yosunlu suları ve kuğuları seyrederdik.. İçimde müthiş bir arzu var. saatlerce dışarıyı seyreder. Ve evden yüz elli metre kadar ötedeki bir kanepede biraz dinleniyorduk.. Ama şimdi inanıyorum. Sen beni inandırdın.. Sonra kendi kendine söyleniyormuş gibi: "Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!" dedi. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup... Bir iyi olsam!.
Yerimden fırladım. şurada burada atılmış duran kitaplar. Dört beş basit. Hepsi bu kadardı. bana tamamen yabancı görünüyorlardı. Son günlerde pansiyona gitmekten çekiniyordu m. ne olacaksa bir an evvel olsun diye. ne beni saran eşyada bir başkalık vardı. Yol parasını telledim. dışarı çıktım. Yalnız biraz şaşırdım. Bu sırada hizmetçi kız içeri girerek: "Sizin bir telgrafınız var. üç günden beri bekliyor!" dedi ve katlanmış bir kâğıt uzattı. telgrafı masanın üzerine bırakarak gitti. bir hayli üzüldüm. bu kadar değişmez bir tesiri olacağını asla düşünmedim. Hizmetçi beni hayretle süzdü. Ne bende. biraz evvel hazırladığım paketi kolumun altına sıkıştırdım. Sonra bizi mesul ederler!" dedi.. "Baban öldü. haber verin de polise bildirelim. Hizmetçinin elindeki telgrafı bir türlü alamıyordum... bir gazeteye sardım. Bir gün Frau Heppner: "Başka bir yere taşındıysanız. Buna rağmen artık yarım saat ev140 . bir hareket yapmadığımı görünce. Buna rağmen uzun müddet elimdeki kâğıda baktım. birçoğunu Türkiye'den getirdiğim eşyalarım. Sonra kalktım. İçinde bir seneden fazla bir zamandır yaşadığım bu oda. Bavullarımı açarak kendime lazım olan bazı şeyleri aldım. Eniştemdendi. Hayır. Ne olmuştu? Etrafımda hiçbir şeyin değişmediğini görüyordum. bu kâğıdın benimle bir alakası olamazdı. Onun içindekini öğrenmemek suretiyle.. Odamın parasını peşin olarak vermiş olmama rağmen oraya hiç uğra-mayışım. manası gayet açık kelime. ev sahiplerinin bana karşı biraz soğuk davranmalarına sebep oluyordu. Derhal gel!" diyordu.. Ben işi şakayla geçiştirmek istedim: "Sizi bırakmama imkân var mı?" diyerek odama girdim. süratle telgrafı açtım. bu sefer. Her kelimeyi teker teker ve birkaç defa okudum..kün olmadı. Her şey biraz evvel gelirken olduğu gibiydi. fakat bu hadisenin hayatım üzerinde bu kadar büyük. Evvela hiçbir şey anlamadım. Maria herhalde pencerede beni bekliyordu. etrafımda dolaşan bir felaketi uzaklaştırabileceğimi ümit ediyordum.
Binlerce kilometre uzakta. Göz mü mühim kömür parçası mı. bu doğruydu. Fakat böyle olmayacağını da gayet iyi biliyordum. bu sırada gözüne bir kömür parçası kaçar. benim buraya değil. trenin penceresinden dışarı bakabilir. Günlerin birbirinden farkı yoktu. bu nadir saadete ermekti. ne Maria herhangi bir şey sezmemiştik. yapılmaması pek mümkündü. diye düşünmek nasıl aklımıza gelmiyorsa ve bütün bunları nasıl hiç mütalaa yürütmeden kabule mecbursak. Mesela. asıl büyük noktaya. Herhangi bir yerde doğmuş ve herhangi bir adamın oğlu bulunmuş olmak bu kadar mühim değildi. Hayatımızın. o ehemmiyet vermeden bunu ovuşturur ve bu minimini hadise dünyanın en güzel gözlerinden birini kör edebilirdi. Yahut bir kiremit.velki "ben" değildim. hayatın daha başka türlü birçok cilvelerine de aynı tevekkülle katlanmaya mecburduk. beni bu dünyadan alıp oraya götürüyor. avuç içi kadar kâğıt. Burada birkaç aydan beri beni saran hayatı sahici zannetmek. Öte tarafı hep teferruattı. bir insan yaşamaz oluvermişti. Bunun böyle olmaması lazımdı. kafa mı. güya tabiattan örnek alınarak yapıldığı halde. devrin gıpta ettiği bir kafayı parçalayabilirdi. iki insanın birbirini bulması bu derece güç olan şu dünyada. telgrafın geldiği uzak yerlere ait olduğumu hatırlatıyordu. bunun devamına ümit bağlamak suretiyle ne kadar yanıldığımı gayet iyi anlıyordum. Acaba hakikaten böyle miydi? Dünyada önüne geçilemeyecek hadiseler vardı ve biz bunların sebep ve mantıklarını anlayamıyorduk. beni Havran'a 141 . Fakat birdenbire. Bir kadın. Bir taraftan da bu hakikati hâlâ kabul etmemek için çırpmıyordum. birtakım ehemmiyetsiz teferruatın oyuncağı olduğunu. fakat bazı mantıksızlıklar ve yolsuzluklar vardı ki. Asıl mühim olan. Bunların kendiliğinden düzelmesi. hafif bir rüzgârla yerinden oynayarak. birbirimizi bulmuş olmak hakikatine uyması lazımdı. kiremit mi mühim. bu vaka günlerce belki de haftalarca evvel olduğu halde. her şeyi altüst ediyor. Bizim mantığımızla hayatın mantığı asla birbirine uymuyordu. ne ben. çünkü asıl hayatın teferruattan ibaret bulunduğunu görüyordum.
.. Maria Puder'e meseleyi anlattığım zaman bir müddet sustu.. "Bilmem? Yol parasını alınca hareket etmeli. "Bir an * Bağlıydım. 142 . eniştelerim bana para göndermezler ve ben burada hiçbir şey yapmaya muktedir olmadan çırpmırdım. Bunların insan hayatları için ne derece lüzumlu olduğunu anlamaya imkân yoktu. pansiyonla alakamı kesmek için tekrar dışarı çıktım.." "Belki ben daha evvel giderim.. "Önüne geçmek mümkün olmayan işlerde telaş ve heyecan göstermek çocukluktur." Hayret edişim onu güldürdü : "Hep çocuksun. Hem daha vaktimiz var.. Şu halde neden burada kalamıyordum? Gayet basit: Havran'da işler yüzüstü kalır. Ruhumdan bütün geçenleri ortaya dökersem gülünç olacağımı sanıyor. Ayrıca birçok şeyler daha vardı: Pasaportlar. "Ne zaman gideceksin?" dedi. annemin yanında kalırım. ikamet tezkereleri. birçok şeyleri düşünür kararlaştırırız. Prag'da. Akşamüzeri Maria'yı hemen seyahate hazır bir şekilde görünce adamakıllı şaşırdım... ama muhakkak ki benim hayatıma istikamet verecek kadar mühimdiler. bütün yaşayan taraflarımla merbuttum*. Bir müddet için ben de giderim. Orada kır hayatı sıhhatim için herhalde iyidir... . "Boş yere vakit ziyan etmeye ne lüzum var?" dedi. müthiş bir gayretle itidalimi muhafazaya çalışıyordum. kendilerini tanımayı asla merak etmediğim birkaç akraba." "Ya?!.. Raif!" dedi. Bahan orada geçiririm. Yüzünde garip bir tebessüm vardı: "Ben dememiş miydim?" der gibi önüne bakıyordu. Halbuki buraya bütün hayatımla. Nasıl olsa daha uzun zaman çalışamayacağım.. Ara sıra kaçamak bakışlarla beni süzüyordu. Yalnız birkaç kere: "Ne yapayım? Ne yapayım?" dedim." Beni bir tarafa bırakarak kendine ait projelerden bahsetmesi biraz tuhafıma gitti. birkaç sabunhane. sefarethaneler.. "Ne mi yapacaksınız? Tabii gideceksiniz. " Ufak tefek işlerimi yoluna koymak.bağlayan şeyler neydi? Uç beş zeytinlik.
Fakat bunları bu kadar dar bir vakte sıkıştırmaktansa. Halbuki ben. 143 .. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup dışarıyı seyrettik. Buna rağmen. Halbuki dünden beri pek çok şeyler söylemek mümkündü. hiç söylememeyi tercih ediyordum.. Zihnimden bin bir türlü şey geçiyordu. yan yana bulunduğumuz zamanın durup kalmasını.." "Nasıl istersen!. Senden evvel Berlin'den ayrılmaya karar verdim işte. Düşünüp kararlaştırmaya niyet ettiğimiz şeylere küçük bir kelimeyle bile dokunmadık. İstasyona gitmek saati gelince adeta derin birer nefes aldık.evvel giderim ve seni.. Mektuplarının beni bulabilmesi için her mektubumda. yol hazırlıklarını tamamlamakta serbest bırakırım. Öğleden sonra hiç dışarı çıkmadık. asla bitmemesini temenni ediyordum. Aynı manasız gülümsemelerle dolu olan yirmi dakika bana bir saniye kadar kısa göründü. Bir an evvel vaktin geçmesini istediği besbelliydi. Defterlerimize birbirimizin adreslerini kaydettik. Ertesi gün. Mütemadiyen elimi tutup bırakıyor: "Ne manasız şey?.. şubat sonlarına geldiğimiz halde hâlâ ortalıktan kar kalkmadığından bahsettik. Bunu tespit edince memnun oldum: Onun hiç sarsılmadan gittiğini görmek. Eşyalarını yerleştirince kompartımanda kalmayarak benimle beraber perona inmekte ısrar etti. Bundan sonra zaman.. Niçin bu kadar dümdüz ayrılıyorduk? Maria Puder son birkaç dakika zarfında biraz sükûnetini kaybetmişe benziyordu.. ne de bizim Havran'daki posta memurlarının Latin harflerini okumasına imkân vardı. Ara sıra birbirimize bakıp şaşkın şaşkın gü-lümsüyorduk. korkunç derecede çabuk geçti. beni herhalde pek üzecekti. Bir saat kadar havadan sudan. Sonra. Sebebini kendim de bilmiyorum. akşam treniyle gitti." Başka bir şey konuşmadık. Ne bileyim. bu sene kışın uzun sürdüğünden... Ne diye gidiyorsun sanki?" diye söyleniyordu. üzerinde kendi adresim yazılı bir zarf gönderecektim. konuştuğumuz şeyler. insanı şaşırtacak kadar lüzumsuzdu. Çünkü ne onun Arap harflerini yazmasına. ne kadar saçma olursa olsun..
Türkiye'ye dönüp işlerimi biraz yoluna koyar koymaz onu ça144 . " dedi.. yol hazırlıkları. Yüzü ve bakışları bana inandığını gösteriyordu. münakaşa-sız ve hesapsız! Bundan daha güzel bir ayrılık olamazdı. Gülerek başını salladı. "Evet. Muhakkak. elimi sallayarak: "Çağıracağım.. Niçin dünden beri bu noktaya temas etmemiştik? Niçin bavul yerleştirmekten. onunla beraber dolaştığımız sokaklardan geçerken tuhaf oluyordum. öpmek için atıldım.. tren sessiz sedasız hareket etmişti... sonra bana eğilerek. fakat tane tane: "Şimdi ben gidiyorum. Kolumdan tuttu. Maria Puder merdiven basamağına atladı. yolculuğun zevklerinden... Ona niçin söyleyemediğime yanarak kafamda sakladığım bir sürü güzel laflar bunun yanında pek âciz ve renksizdi. Bir memur vagon kapısını örtüyordu. O da bir an durdu ve ilave etti: "Nereye çağırırsan gelirim!" Bu sefer anlamıştım. sonra yavaşladım. bilet. ben daha buradayım!" dedim. Bu sözümü fark etmemiş göründü. yavaş bir sesle.. Kısa. Evvela ne demek istediğini anlamadım. Ellerine sarılmak. bu senenin kışından bahsetmiş. fakat asıl kendimize ait olan şeylere hatta yaklaşmamıştık? Ama belki bu daha iyiydi.. Bir teklif ve bir kabul. Maria içeri girmiş.. içimde yarı kalmış bir konuşmanın üzüntüsü vardı. Uzun uzun konuşacak ne vardı? Hepsi aynı neticeye varacak değil miydi? Maria en iyi şekli bulmuştu. vize işleri peşinde koşmaktan göz açamadığım halde. "Raif. Şimdi onun niçin benden evvel seyahate çıktığını da anlar gibi oluyordum. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim.. Biliyorum!" Trenin hareket saati gelmişti. Halbuki ortada artık üzülecek bir şey de yoktu... Ben gittikten sonra Berlin ona ilk günlerde herhalde pek sıkıcı gelecekti. Ben bile.. Bir müddet onun bulunduğu pencerenin yanında koştum. Şimdi ben gidiyorum!" dedi. pasaport. Muhakkak çağıracağım!" diye bağırdım."Asıl sen gidiyorsun.
Havran'a yaklaştıkça içime daha çok hüzün çöküyordu. orada oyna!" Büyüdüğüm. Bunu hakikatte bu kadar geç idrak ettiğimden dolayı büyük bir utanma duydum. Halbuki o halinde bile beni görünce derhal yüzü ciddileşir: "Ne dolaşıyorsun buralarda?. verecek cevap bulamazdım. ancak Köstence'de vapura bindikten sonra düşünmeye başladım. kahve ocağına var. Akşamları kaşlarını çatarak sessiz sedasız eve giren ve ne bizi ne annemizi hitaba layık görmeyen. Bütün bunlara rağmen kafamda.. 145 .. " diye bağırırdı: "Haydi. Polonya ve Romanya üzerinden Türkiye'ye döndüm.. fakat yokluğunu hissedecektim. askere gidip geldiğim zaman bile bana karşı muamelesi değişmemişti.. bir şerbet iç de mahalleye dön. münakaşa etmeye tenezzül etmeyecek kadar bana ehemmiyet vermediğinin bir alametiydi. Çünkü iyiliği ve fenalığı hakkında bir fikir sahibi olacak kadar onu tanımıyordum.. değirmi ve kır sakallı adamla. İşte bu kadar. Bu yolculuğun.ğıracaktım. Dört gün sonra. Hatta nedense ben akıllandığımı zannettikçe onun nazarında daha küçülüyor gibiydim. Hayal kurmaktaki büyük maharetim bu sefer de hemen kendini göstermişti.. hatta bunu takip eden birçok senelerin yazılacak bir hususiyetleri yok. Bu ikincisinin babam olmasını ne kadar isterdim.. yalnız "Baba" dedikleri mücerret bir mefhumun insan şeklinde görünüşüydü. Bu sefer benim ikide birde ileri sürdüğüm şahsi fikirlerime ve mütalaalarıma biraz da istihfafla bakıyordu. Onun boşluğunu değil. saçsız başlı. Gerçi babamı gerçek bir muhabbetle sevmem için de ortada bir sebep yoktu.. Babam benim için "insan" olarak hemen hemen hiç mevcut değildi.. Havran civarında yaptıracağım güzel köşkün yerini ve onu alıp gezdireceğim tepeleri ve ormanları gözlerimin önünde görüyordum. Beni Türkiye'ye çeviren hadise üzerinde. onunla aramızda daima bir yabancılık mevcut kalmıştı ve birisi bana: "Senin baban iyi bir adam mıydı?" diye sorsa. onun hatırasını kirletecek bir şey yoktu. Havuzlu kahvede göğsünü bağrını açıp gülüşerek ayran içtiğini ve küfür savururak tavla oynadığını gördüğüm kimse bence birbirinden tamamıyla ayrıydı. Demek babam ölmüştü. Son zamanlarda her arzuma muvafakat edişi.
Havran'da hiç de hoş karşılanmadım. Elinde avucunda kalan beş on parça altını bu uğurda harcadı. hayatımın en manasız devresi olan bu günlere tahsis edilmesi lazım. Ablalarım da bakıcılara beraber gidiyorlar. Gömünün yerini diyi-vermedi besbelli. anam eskisinden daha zavallıydı. Bana düşen malların ne olduğunu eniştelerimden bir türlü doğru dürüst öğrenemedim. ablalarım tamamen yabancı. Annem hiçbir şeyin farkında değildi. Bunların bir kısmının gelecek senelerdeki mahsu* Genellikle.. anam büyük eniştemin yanına göçmüştü. Eniştelerin son günlerde hiç başından ayrılmadılar. fakat bazı hususların anlaşılması için.. evde eşilmedik duvar kenarı kalmadı. Onların tavsiyeleriyle zeytinliklerde kazılmadık ağaç dibi. Bunları uzun uzun anlatmaya lüzum yok. bunların bir müddet evvel babam tarafından. Bunların bedeli. Bana öyle bir teklifte bulunmadığı için eski emektarlardan bir kadınla beraber kocaman evde yalnız başıma yaşamaya başladım. hem de eniştelerimden birine satmış olduğu anlaşıldı.. fakat masrafa pek yanaşmıyorlardı.. Evimiz kapatılmış. Mahsul zamanı geçtiği için zeytinliklerden bir şey almama imkân yoktu. Hatta bugünleri takip eden on seneden hiç bahsetmemeyi tercih ederdim. Onlara her şey malum!" diyordu. Babamın işlerini elime almak istediğim zaman. Hakikaten annem bundan sonra Havran civarında ziyaret etmedik bakıcı bırakmadı.Evimizi ve bütün kasabayı. onsuz tasavvur etmek bana güç geliyordu.. Ne yapmalı şimdi? Bir bakıcıya gitsek bari.. bir türlü sonu gelmeyen gömü araştırmalarına için için güldüklerinin farkın-daydım. ölümünden evvel mirası bölüştürdüğünü haber aldım. Öleceği aklına gelir miydi?. hatta alelumum* babamda pek bol olduğu rivayet edilen nakit paralar ve altınlar ortada yoktu. Eniştelerim benimle alay eder gibi. hiç olmazsa birkaç sahifenin.. Sorduğum zaman: "Ne bileyim evladım! Rahmetli herhalde gömdüğü yeri haber vermeden gitti. bilhassa eniştelerimin. İki sabunhanenin hiç lafı geçmiyordu. 146 .
nedense en çorak. Ben geldikten bir ay kadar sonra annesiyle beraber Berlin'e dönmüştü. annemin zavallılığından ve ablalarımın korkaklığından istifade edilerek yokluğumda bir hayli dolaplar dönmüşe benziyordu. Fakat şimdi bunu bırakalım ve her şeyi sırasıyla anlatalım. dağda bayırda zeytinlikleri dolaştım.. Maria'dan gelen her mektuptan yeni cesaret ve şevk alıyordum. geldiğim zaman öğrenirsin!" diyordu. Gezip dolaştığım yerlerdeki ağaçların çoğunun. Maksadım bu yazı şöyle böyle atlatmak. Hep "Bekle. önümüzdeki sonbaharda. Mektuplarımı Pots-dam meydanı postanesine yolluyordum.. Yaz ortasında bir kere garip bir şeyler yazmıştı..lünü satarak birkaç kuruş temin ettim. Bana verilecek çok güzel bir haberi olduğunu. en yolsuz. hem yalnız sonbahara kadar değil. (Sonbaharda kendisini çağıracağımı ümit ettiğimi yazmıştım!) Bundan sonra.. birçok mektuplarımda tekrar tekrar sorduğum halde. senelerden beri buda-nıp temizlenmedikleri için. yabanileşmeye başladıklarını. Evet. bu iyi haberin ne olduğunu yazmadı. oradan kendisi gidip alıyordu. 147 . bütün gayretimi sarf ederek vaziyetimi düzeltmek ve derhal Maria Puder'i getirtmekti. Babamın hastalığından.. fakat bunu ancak geldiği zaman ve bizzat söyleyeceğini bildiriyordu. sulak ve kasabaya yakın yerlerde bulunan ve her bir ağacı yarım çuvaldan fazla mahsul veren zeytinlikler ablalarıma. yani eniştelerime bırakılmıştı. zeytin mevsimi başlar başlamaz. ayağımda çizmeler. babamın zamanında kimsenin zahmet edip bu dağ başlarından mahsul kaldırmaya gelmediğini anladım. Fakat ben yorulmadan çalışmak suretiyle her şeyi düzelteceğimi ümit ediyor. Babamın. Bütün yaz. Bir sürü saçma işlerle uğraştığım bu çamurlu ilkbahar ve boğucu yaz günlerinde bana bir parça ferahlık veren onun mektupları ve ona mektup yazdığım saatlerdi. Buna mukabil. Türkiye'ye geldikten sonra onunla sık sık mektuplaştık. en güdük yerleri bana bırakmış olduğunu hayretle görüyordum. Ve bu "güzel" haberi tam on sene sonra öğrendim. tam on sene bekledim. bekledim. ovada.. Daha dün akşam öğrendim. altımda bir at.
Üst üste yazdığım mektuplara da cevap alamayınca büsbütün yeise düştüm.. Ben bu ithamlara için için gülüyordum. bin bir türlü ihtimallerle beni kıvrandırmaya başladı. İzahat vermeye de asla mecbur değildim.. İstanbul'a sipariş ettiğim birçok ev eşyası meyanmda bir de banyo getirtmiş ve eski gusul-haneye** fayans döşeterek oraya koydurmuştum.. 148 . ** Yıkanılacak yer. Şüphelenmeye. Bütün mektuplarını önüme dökerek teker teker okudum. Bütün yazdıklarım boşa gitti ve bütün korktuklarım doğru çıktı.. vesveselenmeye hazır olan zihnim. üstünkörü frenk mukallitliğine. Artık her satırdan. Bir ay * Ekim.. Yalnız dün. Bunun sebebini henüz hiç kimseye ifşa etmediğim için herkes bu hareketimi züppeliğe. Son aylarda yazılanlarda biraz şaşkınlık. her yarım kalmış ifadeden. hüc-remsi yer. bütün Havranlıların.. her şakadan birtakım manalar çıkarıyor ve deliye dönüyordum. yoksa çağırmamdan korkuyor ve sözünden dönmek mecburiyetinde kalacağı için üzülüyor mu. bir an evvel çağırmamı mı istiyor. Bir daha Maria Puder'den haber alamadım ve ismini duyamadım.Teşrinevvel* başlarında. Hele benim gibi daha işlerini şöyle bir nizama sokmamış bir adamın borç almak veya mahsul satmak suretiyle eline geçirdiği birkaç kuruşu aynalı dolapla banyoya verişi doğrudan doğruya delilikti. Zaten son mektuplarının arası gitgide açılmıştı ve sahifeler gitgide daha az ve daha güçlükle doluyor gibiydi. Evi tamir ettirmiş. tabii en başta akrabalarımın hakarete kadar varan istihfafları ve hayretleri arasında. Onların beni anlamalarına imkân yoktu. Eski evlerde genellikle su dökünmek için yapılmış küçük. Fakat daha buraya gelmedik.. ukalalığa hamlediyordu. saklanmak isteyen bir şeyler ve her zamanki açık Maria'ya pek yakışmayan kaçamaklı. tam zeytin işlerinin kızışmaya başladığı ve benim onu çağırmayı düşündüğüm sıralarda birdenbire mektupların arkası kesildi. Hatta.. gizli kapaklı ifadeler vardı. diye tereddüde düştüğüm de olmuştu. Fakat on beş yirmi gün geçtiği halde Maria'nın bana cevap yazmaması beni fena halde telaşa düşürdü.
Etrafımın artık hiç farkında değildim. Hiçbir şeyden zevk almama imkân olmadığını hissediyordum. Arada bir fark vardı: Hayatın bundan ibaret olduğunu zannettiren bilgisizliğimin yerini şimdi. Birkaç gün içinde ne kadar değiştiğimi düşününce bugün bile şaşıyorum. kısa bir müddet. o zamana kadar gözümden kaçan noktalar üzerinde duruyor ve acı acı gülüyordum. Bazan çizmelerimi çekip kırlara çıksam bile. toplamak. Bu sefer. benim de içimde. dünyanın zannedildiği kadar manasız olmaya* Yetenekli.sonra. gece yarısı eve gelip mindere uzanıyor ve birkaç saat uykudan sonra ertesi sabah. bana erkek. eskisinden çok daha ıstırap verici bir halde. Evde kapanıyor. hissetmek. yok denecek bir hale gelmişti. İşlerime. hulasa yaşamak kabiliyetini veren bir şey içimden çekilip alınmış gibi. posa haline geldiğimi fark ettim. yaşamaya müstait* taraflar bulunduğunu. odadan odaya dolaşıyor. yılbaşı gecesini takip eden günler gibi de değildim. gidip kendisiyle konuşmak. Bir müddet. hatta alelumum kendime karşı alakam birdenbire azalmış. 149 . son göndermiş olduğum mektuplar. O zaman asla bu kadar ümitsiz olmamıştım. onu ikna etmek düşüncesi beni hiçbir zaman terk etmemişti. Bana hareket etmek. O zaman her şeyden ümidimi kestim. Aradaki bu muazzam mesafe elimi kolumu bağlıyordu. o kadın beni her zamanki âciz. onun mektuplarını ve benim geri gelen mektuplarımı tekrar tekrar okuyor. Ona yakın olmak şuuru. maksatsız günler. "postaneden alınmadığı için gönderene iade" kaydıyla geri geldi. düşünmek. hiç insan yüzü görmeyeceğim taraflarda dolaşmayı tercih ediyor. Zeytinlerini silkmek. daha doğrusu insan olduğumu. Fakat şimdi tamamen âcizdim. gayesiz. duymak. yeniden başlamıştı. Maria Puder'le tanışmadan evvelki boş. miskin halimden kurtarmış. görmek. "neden hâlâ yaşıyorum?" diye acı bir hisle uyanıyordum. dünyada başka türlü de yaşanabileceğini bir kere öğrenmiş olmanın azabı tutuyordu. fabrikaya götürüp yağ çıkartmak işlerini şunun bunun elinde bıraktım.
.. Fakat adresini bilmiyordum. nebatat ve hayvanat bahçesi. bu sebepten dolayı istediğim malumatı veremeyeceğini bildiriyordu. onunla aramdaki rabıtayı kaybeder etmez. Gezmediğim müze. yaşadım. tekrar eski halime dönmüştüm. Ama. Bir insana bir insan herhalde yeterdi.. Bana yaklaşmak isteyenlerden kaçtım. Berlin'den başka bir yere gitmemiştim. Buna rağmen bu şehirde yaşayan milyonlarca insandan ancak birkaç tanesiyle konuşmuş. Belki bu da kâfiydi.. şehri aşağı yukarı çıkmaz sokaklarına kadar biliyordum. Bir daha Maria'dan haber alamadım. Daima onun gibi bir desteğe muhtaçtım. Berlin'deki pansiyon sahibesi verdiği cevapta Frau van Tiedemann'm artık onların yanında oturmadığını." diyordum. kin derecesine çıktı.. resim galerisi. Başka kimden sorabilirdim? Annesiyle beraber Prag'dan döndükleri zaman yeni bir eve çıktıklarını yazmıştı. ve asıl bunun için muhayyilem en fena ihtimaller üzerinde duruyor ve en ağır hükümleri veriyordu. Fakat o da olmayınca? Her şeyin bir hayal. Eğer buna yaşamak demek caizse. Ne yapmıştı. orman ve göl bırakmamıştım. Buna rağmen yaşadım. İnsanlara karşı duyduğum şüphe. hiç değilse muzır bir mahluk telakki ediyordum.. aldatıcı bir rüya. Ben hayatta yalnız başına yürüyebilecek bir insan değildim. işte netice meydanda. Kim olursa olsun. Bir ayrılık anın150 . bu malum değildi.. bundan zaman zaman kendim de korkuyordum. Bunlardan mahrum olarak yaşamam mümkün olamazdı.. "O bile böyle yaptıktan sonra!. tam bir vehim olduğu meydana çıkınca ne yapılabilirdi? Bu sefer inanmak ve ümit etmek kabiliyetini ben kaybetmiştim. Kendime en yakın bulduğum veya bulacağımı zannettiğim insanlardan en çok korkuyordum. Öyle ya.. Ona ne kadar muhtaç olduğumu şimdi anlıyordum. öyle bir acılık peyda olmuştu ki. Fakat ben. içimde insanlara karşı öyle bir itimatsızlık. Seneler geçtikçe bu his kuvvetini kaybedeceğine şiddetlendi.bileceğini öğretmişti. onun tesirinden kurtulur kurtulmaz. yalnız bir tanesini tanımıştım.. Almanya'da kaldığım iki seneye yakın zaman zarfında ne kadar az insanla tanışmış olduğumu düşününce hayret ettim. temasa geldiğim herkesi düşman..
Bunu bırakıp. Parası olanlar. Senede yedi sekiz liralık mahsul verebilecek olan bir ağaç kökü yarım liraya 151 . Cevap verilmez. Bir makine gibi.. Eniştelerim tarafından aptal yerine kondum ve aldırış etmedim. fakat hayatta kaybetmiş olduğum şeyi bana asla veremeyeceklerini bile bile. Borçlarım... Kim bilir hangi yeni macera.. bir insanda kendime yakın taraflar bulduğum oluyordu. Onları sevdim... Bu histen kurtulmak için yaptığım bütün hamleler boşa çıktı. her yaklaşan insanı. Herhangi bir kimsenin bana bir adıma kadar yaklaştığını görüp ümitlere düşsem. Bunun ne kadar korkunç olduğunu her gün. unutma ki.... saf bir çocuğa biraz da gönlünü almak için söylenmiş bir söze bağlanarak meçhul bir hayata.. çıkmaz bir şekilde yerleşmiş olan o korkunç hüküm. karımın bana herkesten daha uzak olduğunu anladım. Evlendim. endişe ile karşılıyordum? Bazan kendimi bir müddet için unuttuğum. hemen kendimi topluyor: "Hayır.... İnanmamak. o bana daha çok yaklaşmıştı.. Zeytinlikler para etmiyordu. Var zannedilen şeyler bir anda yok oluverirdi... Aramızda artık mesafe bile kalmamıştı... Bile bile aldatıldım ve bundan bir nevi de zevk duydum. hangi yakın ve daha makul saadet şimdi ona kollarını açmış bulunuyordu. "Unutma. bana fenalık etmeye geliyormuş gibi. götürdü... onun daima iyi işleyen kafasının kabul edeceği bir iş değildi. derhal kendini gösteriyor. basit bir heyecanın şevkiyle verilmiş bir sözü tutmamak için en kolay çare. İşlerim bana hiçbir zaman alaka vermedi." diye beni hakikate davet ediyordu. emvali metrukeden yok pahasına mal almaya alışmışlardı. borçlarımın faizi ve evlenme masrafları elimde avcumda kalan birkaç parça malı aldı. nereye varacağı malum olmayan bir maceraya atılmak.. inanamamak.da. Postaneden mektuplar alınmaz. sonu!" diyordum. o sana daha yakındı.. hayır. Çocuklarım oldu. her an hissediyordum. ne yaptığımı bilmeden çalıştım. Fakat işte. Fakat niçin bunları bu kadar ince düşündüğüm halde bir türlü kendimi hadiselere uyduramıyordum? Niçin hayatta önüme çıkan her yeni yola adım atmaktan bu kadar çekiniyor. unutma. Buna rağmen böyle yaptı. münasebeti hiç münakaşasız kesivermekti. Fakat kafama. Daha o gün.
O kadar çok inanmıştım ki. ruhumda daha büyük bir infial duyuyordum. Ma-ria'nm bu anda nerede bulunduğunu tasavvur ederdim. Aldığım kırk lira ile hepsini geçindirmeme imkân yoktu. etrafımdakiler için varlığımla yokluğum müsaviydi. pısırıklığıma rağmen çabuk terakki edeceğimi umuyordu. onun delaletiyle vilayet merkezinde bir şirkete memur oldum. Hiç de beklediği gibi olmadı. Karımın uzak bir akrabası beni Ankara'ya. Ona kızgın değildim. şimdi çalıştığım bankaya aldırdı. darılmama. Hayatta en güvendiğim insana karşı duyduğum bu kırgınlık. ruhumda fazlasıyla bulunduğunu bildiğim sevgiyi sarf etmek. batmakta olan güneşin camlardan vuran ışığı altında. mutfakta bulaşık yıkayan karımın terlik seslerini. adeta bütün insanlara dağılmıştı. kimlerle dolaşıyordu.müşteri bulamıyordu. Karımın babası henüz sağdı ve Balıkesir'de memurdu. Nerede bu-lunduysam. bende artık inanmak kudreti bırakmamıştı. birçok insanlar. Kim bilir şimdi kimlerle yaşıyor. Fakat bir türlü kendimi o şüpheden kurtaramıyordum. aradan seneler geçtiği halde. Her yerde birçok fırsatlar çıkıyor. Bir akşam eve dönerken mahallenin bakkalına 152 . Aile yükü arttıkça benim hayatla alakam azalıyor. Kaynatam öldü ve baldızımla kayınlarım başıma kaldı. Senelerce kaldım. nasıl hâlâ ona bağlı olduğumu gördükçe. onun aleyhinde düşünmeme imkân olmadığını hissediyordum. Lisan bildiğim için. Ama bir kere kırılmıştım. Ona kızmama.. O beni çoktan unutmuş olacaktı. Dünyada bir tek insana inanmıştım. Eniştelerim. Belki gene kafa dengi bir insanla beraber nebatat bahçesinin kızıl yapraklı ağaçlarını veya loş bir sergide. usta fırçaların ölmez eserlerini seyrediyordu. Ak-şamüzerleri evde çocukların gürültüsünü.. On dört odalı harap evden ve birkaç parça eşyamızdan başka bir şeyim kalmamıştı. tekrar yaşamaya başlamak için bana kısa ümitler veriyordu. sırf beni müşkül vaziyetimden kurtarmak ve ailenin servetinin dağılmasına meydan vermemek için borçlarımı ödediler ve zeytinliklerimi aldılar. Sonra. çünkü o benim için bütün insanlığın timsaliydi. tabak şıkırtılarını ve baldızımla kayınlarımın ağız kavgalarını dinlerken gözlerimi kapar. bunda aldanmış olmak. artması icap eden gayretim büsbütün yok oluyordu.
Yavaş yavaş bütün hayatım. Bunun sebebi herhalde. "birtakım yabancılar beslemek" ti. en güvendiğim insanda aldanmıştım. çünkü en inandığım. Bunun bir an evvel sona ermesini ve onların bana hiçbir suretle muhtaç olmayacakları anı özlüyordum. Başkalarına emniyet edebilir miydim? Böylece herhalde seneler geçecek. Adeta gününün yetmesini bekleyen bir mahpus gibiydim. aile sahibi olmanın hakiki ismi. Benim bu insanlara ne lüzumum vardı? Beş on kuruş ekmek parası için bana tahammül edilebilir miydi? İnsanlar birbirinin maddi yardımlarına ve paralarına değil. yaşayıp gidiyordum. o garip yılbaşı gününde ilk defa olarak duyduğum lüzumsuzluk hissi bende tamamen yerleşmişti. sevgilerine ve alakalarına muhtaçtılar. Hiçbir şeyden müteessir olmuyor. henüz pek uzak olan bu günü hasretle beklemek şeklini aldı. servetin. Bu olmadıktan sonra. Maria ile beraber gittiğimiz birkaç operadan biri de buydu ve onun Weber7 e hususi bir muhabbeti olduğunu biliyordum. ancak beni bu akıbete yaklaştırmak bakımından birer kıymeti vardı. Bir nebat gibi. diğerlerinden başka bir şey beklenebilir miydi? İnsanları sevmeme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu. Kaybedilen en kıymetli eşyanın. Az daha elimdeki paketleri yere düşürecektim. Günlerin. Yalnız kaçırılan fırsatlar asla akıldan çıkmıyor ve her hatırlayışta insanın içini sızlatıyor. yolda. şikayetsiz. şuursuz. hiçbir şeye sevinmiyordum. öteberi almıştım. her türlü dünya saadetinin acısı zamanla unutuluyor. en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti. Weber'in Oberon operası uvertürünü çalmaya başladı. beklediğim gün gelecek 153 .uğramış. hep onun uvertürünü ıslıkla çalardı. iradesiz. çünkü insanların en kıymetlisi. fakat bunu beklemeye hakkım olmadığını da biliyordum. İnsanlara kızmama imkân yoktu. "Bu öyle olmayabilirdi!" düşüncesi. karşı evin bir odasında kira ile oturan bekârın radyosu. yoksa insan mukadder telakki ettiği şeyleri kabule her zaman hazır. çocuklarımdan. Berlin'de. Kendisinden daha dün ayrılmış gibi taze bir hasret duydum. alelumum ev halkından fazla bir alaka gördüğüm yoktu. Yavaş yavaş hislerim kütleşmişti. en iyisi. Tam kapıdan çıkacağım sırada. Karımdan.
. demek. Birdenbire kolumdan yakalandığımı hissettim. Eve her zamanki eğri büğrü sokaklardan değil. Prag'a gittik. Neredeyse korkumdan silkinip kaçacaktım. Bu Almanca hitaptan fena halde şaşırdım. yanılmıyorum. Karım öteberi lazım olduğunu söyledi: "Yarın dükkânlar kapalıdır. çarşıya kadar bir daha yorulu-ver!" dedi. Sadece Frau DöppkeL Bir koca uğruna bir van feda ettim. asfalt yoldan dönmek istiyordum.. biraz dolaşarak da olsa.. Hale kadar yürüdüm. Sokaklarda maksatsız dolaşanlar ve tozlu havada bir parça akşam serinliği arayanlar çoktu. Ben de alışverişi bitirdikten sonra paketleri koltuğuma sıkıştırarak heykele doğru yürüdüm. Daha yüzünü görmeden. ne başkalarına kabahat bulmuyor. " Prag der demez içim cız etti. Başka bir şikâyetim yoktu. sizi Ankara'da görmek kimin aklına gelirdi?" dedim. insan bu kadar değişir!" diye bağırıyor ve sokaktan geçenler bize bakıyordu. Sesi de hiç değişmemişti: "Ah. ne kendime. hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor ve sessizce katlanıyordum. Deminden beri aklıma getir154 . sadece sıkılıyordum.ve her şey sona erecekti. kim olduğunu anlamıştım. Başımı yavaşça kaldırdım. Yani dün. Bir kadın sesi kulağımın dibinde adeta bağırırcasına: "Herr Raif!" diyordu. muazzam vücudundan. Frau van Tiedemann. işte... "Hayır.. Pekâlâ.. Başka hiçbir şey istemiyordum.. Kadın beni sımsıkı yakalamış: "Hayır. Tabii beraberce... Sıkılıyordum.. Günün birinde. Siz döndükten pek az zaman sonra biz de pansiyondan ayrıldık. Ortalık oldukça sıcaktı. cumartesi günü.. siz sahiden Herr Raif siniz! Aman. Frau van Tiedemann değil. " "Evet evet... tahmin ettiğiniz gibi. Canım istemeye istemeye giyindim. Ama bunun sürüp gitmesine lüzum yoktu.. Hayat bana kötü bir oyun oynamıştı. Dükkânlardan birinin önünde sallanan kocaman saat altıyı gösteriyordu. öğleüzeri eve gelmiş ve soyunmuştum.. fakat pek zararlı değilim!" "Tebrik ederim.
sualime ne mana verecekti? Nereden tanıdığımı sormayacak mıydı? Sonra söyleyeceği şeyler.. Bunları hiç öğrenmemek daha iyi olmaz mıydı? Aradan bu kadar seneler -tam on sene. Fakat ne diye soracaktım? Benim Maria ile olan münasebetimden onun haberi yoktu. Kaçırmayalım. Ankara'da olduğunuzu bilseydim muhakkak arardım. Sizi Ankara'da gördüğüme hâlâ hayret ediyorum!" dedim. Maria Puder hakkında soracağım şeylere nasıl başlayacağımı bir türlü bilmiyor... hakkınız var. Aman yarabbi.. bakın asıl bunu anlatayım. hep lüzumsuz. evet.. birbirimize soracak şeyler vardır... sekiz dokuz yaşlarında sarı benizli.... Hâlâ sokak ortasında durduğumuzu fark ettim ve: "Gelin bir yerde oturalım. O zaman daha pek küçüktü.. Ankara'dan geçiyoruz.. beni alakadar etmeyen mevzularda dolaşıyordum. Bu akşam da gidiyoruz.mek istemediğim şeyi bu sefer zapt etmeme imkân kalmamıştı.. seneler ne çabuk geçiyor!. Aşağıya doğru yürüyorduk.. Fakat siz hiç değişmemişsiniz!" "Siz de!" Biraz evvel daha samimi olduğunu hatırladım ve sesimi çıkarmadım. Güldüm: "Kızınız mı?" dedim! "Hayır" dedi. Biz Ankara'ya gelmedik... bir yerde otursak ne iyi olurdu. fakat bizim tren vakti geliyor. "Ankara'ya niçin geldiğinizi hâlâ söylemediniz!" "Ha.... fakat artık benim tavsiyelerimi dinlemiyor. Oğlum hukuk tahsilini bitiriyor!" "Gene kendisine kitap tavsiye ediyor musunuz?" Bir müddet hatırlayamadı.. " "Evet. sessiz bir kız çocuğu bulunduğunu ancak şimdi görüyordum. " Kadının yanında... sonra gülerek: "Evet. hatta biraz da fazla.. "akrabam!. "Evet." Bir limonatacıda beş dakika oturmaya razı oldu ve hikâyesine orada devam etti: 155 .geçtikten sonra öğrenmenin ne faydası vardı?. On iki yaşında filan. bir saatten az kalmış. Geçerken uğradık. Dün gece geldik.
" yanında oturan soluk benizli çocuğu gösterdi: "Hem de bu çocuk için.. Fakat benim için her şey müsavi değil miydi? İçimde hiçbir canlı his yoktu. Biliyorsunuz ya. Neden korkuyordum? Maria da kendisine göre bir başka Herr Döppke bulmuş olabilirdi. "inanacak adam" arıyordu. Nasıl olmuş da ayrılırken bunu düşünmemiştik? Haydi. kendisine mektup yazın ve sorun! Kadınları ticaret işlerine karıştırmıyor!" "Şimdi nereye gidiyorsunuz!" "Berlin'e.... pek çabuk buluşacağımızı tahmin etmiş ve hafızalarımızın kuvvetine güvenmiştik. Fakat kocamın sıcak memleket mahsulleri üzerinde ihtisası var. Belki de hâlâ bekârdı ve erkekten erkeğe koşarak. Herhalde benim çehremin hatlarını bile unutmuş olacaktı. ne benim onda. diyelim ki.. hem de.. Şimdi tekrar alıp götürüyorum..."Kocam şimdi Bağdat'ta. ne de onun bende resmimiz bulunmadığını fark ettim. bu tereddüt. Hem memleketi ziyaret.. Hayret içinde kaldım. o müstemleke tüccarıdır!" "Ama Bağdat Alman müstemlekesi değil galiba!" "Biliyorum canım. fakat bunu ancak şimdi fark etmeme ne demeliydi? Onun çehresini gözlerimin önüne getirmek lüzumunu hissetmemiş miydim? İlk aylarda yüzünün bütün hatlarını hafızamda sakladığı156 .. Bağdat'ta hurma üzerine iş yapıyor!" "Kamerun'da da hurma ticareti mi yapıyordu?" Kadın. "Pek münasebetsizsin" der gibi yüzüme baktı: "Bilmiyorum.. nasıl soracağımı bilmemekten değil. Artık kendim de farkına varmıştım ki. Düşündüğüm zaman ben de onun çehresini hatırlayama-dım ve on seneden beri ilk defa olarak.. öğreneceklerimden korkmaktan geliyordu. Hâlâ soramıyordum." "Demek sık sık Berlin'e gidip geliyorsunuz!" "Senede iki defa!" "Herr Döppke'nin işleri iyi gidiyor galiba!" Güldü ve kırıttı. Biraz zayıf diye kışı bizim yanımızda geçirdi.
.. Sonra. Ve bende bir resmi bile yoktu....mı ve her an. bir kere daha yâd etmek isteyince.. Her şeyin bittiğini anlayınca. Ankara'dan ve Türkiye'den pek memnundu: "Ecnebilere bu kadar hürmet edilen bir memleket görmedim!" diyordu. refahını ecnebi seyyahlara borçlu olduğu halde. Çek Alınanlarından. İstasyona bir hayli yaklaştıktan sonra. Bir resim sergisinde tesadüf etmiştim.... pek çok değil.. böyle değildir. hiçbir heyecan duymayacağımdan emin olarak. bana bütün sükûnumu kaybettirecek kadar kuvvetli ve tesirliydi. onun çehresini aramış... bu çehreyi görmekten ve tasavvur etmekten büyük bir dikkatle kaçmıştım. Ancak. sizin akrabanız olduğunu söyleyen bir kadın görmüştüm de.. Beraber istasyona doğru yürüdük. İlk Kocam da Hollandalıydı.... Ben asıl Praglıyım. muhayyilemde bile olsa..... sonra Ankara pek hoşuma gidiyor!" Yaşlı kadın boyuna konuşuyordu. son bir kararla.. söze başladım: "Berlin'de akrabanız çok mudur?" "Hayır. Küçük kız beş on adım ileriden gidiyor. şimdi.. Galiba ressamdı. "İsviçre bile. Sonra?" dedi. bir ecnebiye bir kolaylık yapmak için sanki fırsat bekliyor. Halk her yabancıya adeta zorla evine girmiş biri gibi bakar. Kadın. bütün eski günleri ve hatıraları. fakat mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışarak. Kürk Mantolu Madonna'nın yüzü. Buna dayanamayacağımı biliyordum. fakat bulamamıştım. Neden sordunuz?" "Ben oradayken... Ne lüzumu var? Frau Döppke saatine baktı ve kalktı. " "Nerede?" "Berlin'de. Onun. eliyle yolun kenarındaki ağaçlara dokunuyordu. Ben tereddüt ederek: 157 . Halbuki Türkiye'de herkes. " Kadın birdenbire alakalandı: "Peki.. hiç güçlük çekmeden hayalimde yaşattığımı hatırlıyordum.
"Sonra... Bilmem... Bir kere mi ne konuşmuştuk... Güzel bir tablosu vardı... O vesileyle... " "İsmini hatırlıyor musunuz?" "Galiba Puder olacaktı... Öyle ya, Maria Puder! Tablonun altında imzası vardı... Katalogda da yazıyordu... " Kadın cevap vermiyordu. Tekrar kendimi topladım: "Tanıyor musunuz?" dedim. "Evet, akrabam olduğunu size ne diye söyledi?" "Bilmem... Galiba ben oturduğum pansiyondan bahsetmiştim de, o da benim orada bir akrabam vardır, demişti... Yahut da başka türlü... Şimdi hatırlayamıyorum tabii... On sene bu!" "Evet... Az zaman değil... Annesi bana, kızının bir zamanlar bir Türkle ahbap olduğunu ve bütün gün ondan bahsettiğini söylemişti de, acaba siz miydiniz diye merak ettim. Fakat garip değil mi, kadın kızının hayran olduğu bu Türk'ü bir kere bile görmemiş... O sene Prag'a gitmişti, Türk talebenin Berlin'den ayrılmış olduğunu, orada kızından öğrenmiş!.. " İstasyona gelmiştik. Kadın trene doğru yürüdü. Ben, sözü değiştirirsek bir daha aynı mevzua dönemeyeceğimden ve asıl istediklerimi öğrenemeyeceğimden korkuyordum. Onun için, sözüne devam etmesini büyük bir alakayla bekleyerek gözlerinin içine baktım. Kadın, eşyasını vagona yerleştirmiş olan otel garsonunu savdıktan sonra, bana döndü: "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Maria'yı pek az tanıdığınızı söylüyordunuz!" "Evet... Fakat üzerimde çok kuvvetli bir tesir bırakmış olacak... Tablosu çok hoşuma gitmişti..." "İyi bir ressamdı!" İçimde birdenbire beliren, fakat mahiyetini anlayamadığım bir endişe ile sordum : "Ressamdı mı dediniz? Şimdi değil mi?" Kadın, etrafına bakınarak, küçük kızı aradı, onun vagona girip oturmuş olduğunu görünce, başını bana doğru eğerek: "Tabii değil..." dedi. "Çünkü artık yaşamıyor!" "Nasıl?" 158
Bu kelimenin ağzımdan bir ıslık gibi çıktığını duydum. Et-rafımızdakiler dönüp baktılar ve kompartımandaki çocuk başını pencereden uzatarak hayretle beni süzdü. Kadının gözleri dikkatle üzerimde dolaşıyordu: "Niçin bu kadar şaşırdınız?" dedi, "Neden sarardınız? Pek az tanıdığınızı söylemiştiniz?" "Ne de olsa" dedim, "hiç tahmin edilmeyen bir ölüm!" "Evet... Ama yeni bir şey değil... Belki on sene oluyor..." "On sene mi? İmkânı yok..." Kadın beni tekrar süzdükten sonra, biraz kenara çekti: "Görüyorum ki, Maria Puder'in ölümü sizi alakadar ediyor. Kısaca anlatayım bari" dedi. "Siz Türkiye'ye dönmek için pansiyondan ayrıldıktan iki hafta kadar sonra, biz de Herr Döppke ile beraber kalktık, Prag civarında bir çiftlik sahibi olan akrabalarımıza gittik. Orada bu Maria PudeıTe annesine tesadüf ettik. Annesiyle aram pek iyi değildi, fakat orada bunun üzerinde durmadık. Maria pek zayıf ve halsizdi, Berlin'de ağır bir hastalık geçirdiğini söylüyordu. Bir müddet sonra, tekrar Berlin'e döndüler. Kız oldukça kendini toplamışta. Biz de kalktık, kocamın asıl memleketi olan Doğu Prusya'ya gittik... Kışın Berlin'e geldiğimiz zaman Maria Puder'in teşrinievvel başlarında öldüğünü duyduk. Tabii dargınlığı filan unuttum ve hemen annesini aradım. Pek perişandı, adeta altmış yaşında gibi olmuştu. Halbuki o sırada ancak kırk beş kırk altı yaşlarmdaydı. Bize anlattığına göre, Prag'dan ayrıldıktan sonra Maria kendisinde bazı değişiklikler hissetmiş, doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış. Evvela bundan pek memnun olmuş, fakat annesinin bütün ısrarlarına rağmen çocuğun kimden olduğunu söylememiş. Hep: "Sonra öğreneceksin!" dermiş ve yakında yapacağı bir seyahatten bah-sedermiş. Gebeliğin sonlarına doğru sıhhati bozulmaya başlamış, doktorlar doğumu tehlikeli bulmuşlar, bir hayli ilerlemiş olan vaziyete rağmen müdahale etmek istemişler, Maria çocuğa dokunulmasına asla razı olmamış, sonra birdenbire fenalaşıver-miş ve hastaneye yatmış. Galiba albümin çokmuş... Evvelce geçirdiği hastalık da vücudunu sarsmış... Doğumdan evvel birkaç kere tamamıyla kendini kaybetmiş. Doktorlar müdahale ederek 159
çocuğu almışlar ve yaşatmışlar; buna rağmen Maria'ya nöbetler gelmekte devam etmiş ve bir hafta sonra, koma halinde ölmüş. Hiçbir şey söyleyememiş. Öleceğini asla tahmin etmiyormuş. Kendini bildiği en son dakikalarda bile annesine: "Öğrendiğin zaman hayret edeceksin; fakat sonra sen de memnun olacaksın!" gibi anlaşılmaz şeyler söyler, bir türlü adamın ismini vermezmiş. Annesi, Prag'a gitmeden evvel kızının kendisine sık sık bir Türk'ten bahsettiğini hatırlıyor. Fakat ne yüzünü görmüş, ne ismini biliyor... Çocuk dört yaşına kadar hastanelerde ve bakımevlerinde kaldı, sonra büyükannesi yanma aldı. Biraz zayıf ve durgun bir kız; fakat pek sevimlidir... Siz öyle bulmuyor musunuz?" Olduğum yere düşüverecekmişim gibi bir dermansızlık hissettim. Başım dönüyordu, buna rağmen dimdik ayakta duruyor ve gülüyordum: "Bu kız mı?" dedim ve başımla vagonun penceresini gösterdim. "Evet... Şirin değil mi? O kadar iyi huylu ve sessizdir ki!.. Kim bilir büyükannesinin ne kadar göreceği gelmiştir!" Kadın bunları söylerken, hep yüzüme bakıyordu. Gözlerinde adeta düşmanca diyebileceğim bir parıltı vardı. Tren kalkmak üzereydi. Vagona atladı. Biraz sonra her ikisi yan yana pencerede güründüler. Çocuk lakayt bir tebessümle istasyonu ve ara sıra beni seyrediyordu. İhtiyar ve şişman kadın beni bir türlü gözlerinin çemberinden bırakmıyordu. Tren hareket etti. Onlara elimi salladım. Frau Döppke'nin haince güldüğünü fark ettim. Çocuk içeri çekilmişti... Bütün bunlar, dün akşam oldu. Bu satırları yazdığım sırada aradan yirmi dört saatten biraz fazla bir zaman geçmiş bulunuyor. Dün gece bir saniye bile uyuyamadım. Yatakta arka üstü yatarak hep trendeki çocuğu düşündüm. Vagonun sarsıntılarıyla kımıldayan başını görür gibi oluyordum. Bol saçlı bir çocuk başı... Ne gözlerinin, ne saçlarının rengini hatta ne de ismini bi160
Halbuki bu anda onu. biraz istiğnahydı. Belki biraz hayret. kendi kızıma dair hiçbir şey bilmiyordum. Halbuki sebeplerin en büyüğü. bir ölüye kızmış. hayattayken gördüğümden çok daha canlı. Yanı başımda. haksızlık edebileceğimi hiç düşünmeden şüphelenmiştim. sitem yoktu. belki de böyle yapmasının ve beni terk etmesinin bir sebebi vardır. seven bir kalbi yüzüstü bırakmak ihanetini yüklemenin. Kadın muhakkak ki birçok şeyler sezmişti. aman yarabbi.. diz çökerek. bunda gene muvaffak olamayacağımı. dememiştim. zavallı ruhumun bütün kırgmlığıyla. gözleri da161 . hiç tereddüt etmeden.. Utancımdan deli olacaktım.. Onun hakkında en akla gelmeyecek şeyleri tasavvur etmiş ve bir an olsun durup da. bir adım ötemde durduğu halde bir kere merakla yüzüne bakmamıştım. bende bir fotoğrafı bulunmadığı için. Mütemadiyen onları düşünüyordum. Hiçbir şey.liyordum.. Ömrümün sonuna kadar.. Ona hiç dikkat etmemiştim. Ve kızı alıp gitti. asla affedilmeyeceğini seziyordum. Şimdi yolda-lar. onun hatırasına karşı işlediğim cinayetin kefaretini vermeye çalışsam. Aynen tablodaki gibi biraz mahzun.. Daha birkaç saat evvel.. Fakat nihayet daha fazla dayanamadım ve kafamdan uzak tutmak istediğim hayal.. tam on sene. bir ölüyü suçlu tutmuştum. Bir ölüye karşı duyulan hazin ve faydasız nedametle kıvranıyordum. en mukavemet edilmezi. yüzünü hatırlayamadığımı zannetmiştim. Halbuki bende onun bakışlarını karşılayacak cesaret yoktu. Yüzü daha solgun. dudaklarının kenarındaki ince kıvrıntı ve siyah gözlerinin derin bakışlarıyla karşımda duruyordu. sessiz sedasız gözlerimin önüne dikildi: Maria Puder. gayesi. alaka ve şefkatle bana bakıyordu. yavaşça. insanların en günahsızına kabahatlerin en ağırını. ölüm varmış. benim Kürk Mantolu Madonnam... Niçin bana o kadar hain bakmıştı? Herhalde bir şeyler tahmin etmişti. fakat daha ziyade.. Onun hatırasına bundan daha büyük bir hakaret yapılabilir miydi? Hayatımın temeli. Yüzünde hiç dargınlık. sebebi olan kimseden on sene.. On sene. Ayrılırken elini bile sıkmamıştım. Tekerlekler bir raydan bir raya atlarken kızımın uyuyan başı hafifçe sarsılıyor. teferruatlı olarak görüyordum.
Ben keyifsizliğimi bahane ederek evde kaldım. Bunları bir yabancıyı besler gibi doyuracağım.. onu sevmekte devam etmiştim. böyle kısa bir zamana sıkıştırıldıktan için hakikattekinden daha canlı. yanıma sokulmasını. benimle alâkası olmayan manasız bir hüviyetin derinliklerine gömülüp kalmıştım. bundan sonra bana daha güç gelecektir. bu kafayı taşımak. hislerimin benden uzak bir yabancıya aitmiş kadar benden uzak olduğunu gösteriyordu. ben onunla beraber. Hiç kimseye bir şey söylemeden. ağzı: "Ah. oradan oraya sürükleyeceğim ve daima merhamet ve istihfafla seyredeceğim. hep beraber gezmeye gittiler. etrafıma karşı kendimi aşılmaz bir duvar içine alışımın hakiki sebebini şimdi anlıyordum: On sene. İçime ondan başka hiçbir kimsenin girmesine müsaade etmemiştim. Raif!" demeye hazırlanıyordu. Her zamankinden daha çok yaşıyordu. on seneden beri bir an bile yaşamamış olduğumu. ancak üç dört ay kadar yaşamış. yatakta Maria ile karşı karşıyayken anladım ki. odasında karşı karşıya oturuşlarımızı. bütün sırrını beraber alarak ölmüştü. Ev halkı bugün erkenden. ölmüşüm. sonra. o dört beş aylık zaman. hastalığını birer kere daha yaşıyordum. her şey hakikiliğini kaybetmiş. benimle münasebeti olmayan bu vücudu. evimi ona kabule hazırlarken ölmüştü. Onunla beraber geçen hayatımız. otuz beş seneye yaklaşan ömrümde. nebatat bahçesi gezintilerini. belki de daha evvel. Bunlar bana. Sergide resmini görmekten başlayarak. bütün teferruatıyla gözlerimin önündeydi. hiç azalmayan bir aşkla. bütün hareketlerimin. Demek on sene evvel ölmüştü! Ben onu beklerken. Sabahtan beri 162 . aramızda konuşulan her kelimeyi hatırlıyordum. Dün akşam. Her noktayı. Gene dün akşam anladım ki. beni imkânsızlıklar içinde kıvrandırmamak. Karşımdaki hayale kollarımı uzatıyor. düşüncelerimin. Atlantik'te şarkısını dinleyişimi.. Bir hayatı baştan aşağı dolduracak kadar zengin olan hatıralar. daha tesirliydiler. hayatımdan o kadın çıktıktan sonra. Asıl "ben". On seneden beri ona karşı duyduğum hiddetin.ha siyahtı. Alt dudağı bana doğru uzanıyor. beni sıkıntıya sokmamak için. ellerini tekrar avuçlarıma alıp ısıtmak istiyordum. Fakat şimdi onu her zamandan ziyade seviyordum.
Ne ismini.. ruhlar beraber olmadıktan sonra... Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır. belki zamanla alışır. Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak. niçin seninle bir pencere kenarında oturup konuşamıyoruz? Niçin rüzgârlı sonbahar akşamlarında. Ortalık kararmaya başladı. uzak yerlerde dolaşıp duracak.. fakat her şeyden habersiz. Bunu sonuna kadar götüre-mediysen. ne ifade ederler? Senelerden beri hiç kimseye bir tek kelime söylemedim.. Buna rağ163 . Yollarımız bir kere karşılaştı. Gene makine gibi akşamüzerleri alışveriş edeceğim. dünyada başka türlü bir hayatın da mevcut olduğunu. bizim kızımız. Böyle birkaç ay.. belki senin gibi birini bulabilirdim. yeryüzünde bir babası bulunduğundan habersiz. diri diri mezara kapanmaktan başka nedir? Ah Maria. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra. insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. Kim ve ne olduklarını merak etmediğim insanlarla görüşüp onların sözlerini dinleyeceğim. seni başkalarında bulmaya gayret ederdim. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum. hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin. Fakat birazdan gülüşüp bağrışarak sökün ederler. Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. Halbuki konuşmaya ne kadar muhtacım.. İkinci defa oynayamam. Hâlâ gelmediler. gene aynı şekilde. yaşayıp gidecektim. Fakat ona dair hiçbir şey bilmiyorum. sessizce yan yana yürüyerek ruhlarımızın konuştuğunu dinleyemiyoruz? Niçin yanımda değilsin? On seneden beri belki boşuna yere herkesten kaçmışım. Aramış olsaydım. birkaç ömür kıymetinde değil midir?. Hayatımın başka türlü olmasına imkân var mıydı? Zannetmem. kabahat senin değil. Vücudunun bir parçası olarak geride bıraktığın çocuk. ben onu kaybettim. Sen bana. Benim bunlarla münasebetim nedir? Aradaki bütün bağlar. Ama bundan sonra her şey bitti.bunları yazıyorum. Bugün hakikati anlıyorum. fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkûm etmeye mecburum. Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı. ne bulunduğu yeri. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım. Her şeyi içinde boğmaya mecbur olmak. onlardan kaçtım.
hayatının en canlı taraflarını seyrettiğim.Şubat 194. ondan sonra gene içine kapanıp senelerce susmuştu. hiçbir kayıt yoktu. Diğer sahifelerde hiçbir not. hastanın evine gittim. Hep yazmak istiyorum. nasıl mektebe gittiğini. Dün akşam bana: "Seninle şöyle bir oturup konuşamadık!" demişti. her şeyi. O bu dünyadan ayrılırken. Verdiğim sözü yerine getirmek için defteri cebime koyarak. nasıl güldüğünü ve nasıl düşündüğünü tasavvur ederek bundan sonraki senelerimin yalnızlığını doldurmaya çalışacağım. Kapı açıldığı zaman karşılaştığım telaş. Herhalde bizimkiler döndüler.0. Mnciteşrin 194. Sanki. Raif efendiyi son bir defa görmeden gitmek istemiyordum. asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı. bu defterin yapraklarına aksettirmiş. Raif efendinin ölümü bana o kadar tesir etmemişti. bilhassa ruhumu hiç bulunmayacak yerlere saklamalı. Ama ne lüzumu var? Bu kadar yazdım da ne oldu? Bizim kıza yarın başka bir defter almalı ve bunu kaldırıp saklamalı. Bir an kararsızca durup bekledim. Fakat buna tahammül edemeyeceğimi. hatta birlikte yaşadığım bu insanın birdenbire manasız bir yığın haline geldiğini göremeyeceğimi hissettim. büyük bir korkuyla sakladığı ruhunu bir kereye mahsus olmak üzere dışarıya.1 164 . Şirkette Raif efendinin boş masasına oturdum ve siyah kaplı defterini önüme koyarak bir kere daha okumaya başladım. Her şeyi.men hayalimde onu daima takip edeceğim. Onun nasıl büyüdüğünü.. Kafamda ona bir hayat seyri icap edip yanında yürüyeceğim. Ben artık böyle düşünmüyordum. Raif efendinin defteri burada bitiyordu. başka hiçbir insana nasip olmayacak kadar canlı bir şekilde giriyordu.. Dün akşam onunla uzun uzun konuşmuştum. bana her şeyi anlattı. Dışarıda gürültüler oluyor. içeriden gelen ağlamalar. İçimde onu kaybetmiş gibi değil. benim hayatıma. Bundan sonra onu daima yanımda bulacaktım. bütün bir gece. Sabah oluyordu. yavaşça sokağa çıktım.
Sorgulamadan peşlerinden gideriz ve hiç pişman olmayacağımızı biliriz.rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor. yaşamın uçuculuğuna ve aşkın olanaksızlığına (?) dair." Kimi tutkular rehberimiz olur yaşam boyunca.bu kitabında güçlü bir tutkunun resmini çiziyor.koridorlardaki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır.fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor. .Her gün daima öğleden sonra oraya gidiyor. yanıtlanması zor sorular soruyor. Yapıtlarında insanların görünmeyen yüzlerini ortaya çıkaran Sabahattin Ali. Düzenin sildiği kişiliklere.ta kapılar kapanıncaya kadar orada bekliyordum. Kollarıyla bizi sarar.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.