Bütün canlılar, genleri yavrulara aktarmak ve türlerin hayatta kalmasını sağlamak için üremektedirler. Doğal seçilim ve evrim mekanizması, belirli bir ortam için hangi özelliklerin elverişli olduğunu ve elverişsiz olanı seçer. İstenmeyen özellikleri olan bireyler -teorik olarak- nihayetinde popülasyondan çıkarılacak ve sadece “iyi” özelliklere sahip olan bireyler, bu genleri yeni nesillere yeniden üremek için yeterince uzun yaşayacaklardır. İki tür üreme vardır: cinsel üreme ve aseksüel üreme. Cinsel üreme, farklı genetik özelliklerine sahip bir erkek ve bir dişi gametin, döllenme sırasında kaynaşmasını gerektirdiğinden, ebeveynlerden farklı bir yavru oluşturmayı gerektirir. Aseksüel üreme, sadece tüm genlerini yavruya aktaran tek bir ebeveyn gerektirir. Bu, genlerin karıştırılması anlamına gelmez ve yavrular aslında ebeveynin bir kopyasıdır. Aseksüel üreme genellikle daha az karmaşık türlerde kullanılır ve oldukça verimlidir. Bir eş bulmak zorunda kalmamak onlar için avantajlıdır ve bir ebeveynin tüm özelliklerini bir sonraki nesle aktarmasına izin verir.
İkiye Bölünerek Çoğalma
Hemen hemen tüm prokaryotlar, ikili fizyon olarak adlandırılan bir tür aseksüel üreme geçirirler. İkili fisyon ökaryotlarda mitoz sürecine çok benzemektedir. Bununla birlikte, nükleus olmadığı ve prokaryottaki DNA genellikle tek bir halkada olduğu için mitoz kadar karmaşık değildir. İkili fisyon, DNA’sını kopyalayan ve ardından iki özdeş hücreye bölen tek bir hücre ile başlar. Bu, bakteri ve benzeri hücre türlerinin yavru oluşturması için çok hızlı ve verimli bir yoldur. Bununla birlikte, eğer işlemde bir DNA mutasyonu meydana gelirse, bu, yavruların genetiğini değiştirebilir ve artık aynı klonlar olmazlar.
Tomurcuklanma
Bir başka aseksüel üreme türü tomurcuklanmadır. Tomurcuklanma, yeni bir organizmanın ya da yavruların, bir tomurcuk denen kısım aracılığıyla yetişkinin yanında büyüdüğü zamandır. Yeni bebek, ayrıldığı noktada olgunluğa ulaşıncaya ve kendi bağımsız organizması haline gelene kadar orijinal yetişkine bağlı kalacaktır. Tek bir yetişkinin aynı anda birçok tomurcuk ve çok sayıda yavruları olabilir.
Hem maya hem de hidra gibi çok hücreli organizmalar gibi tek hücreli organizmalar tomurcuklanma geçirebilir. Yine, DNA’nın kopyalanması veya hücre üreme sırasında bir çeşit mutasyon meydana gelmedikçe yavru ebeveynin klonlarıdır.
Parçalanma
Bazı türler, tek bir kişide bulunan bağımsız olarak yaşayabilen pek çok canlı parçaya sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu türler, parçalanma olarak bilinen bir tür aseksüel üreme uğrayabilirler. Parçalanma, bir parça parçalandığında ve bu kırık parçanın etrafında yepyeni bir organizma oluştuğunda gerçekleşir. Orijinal organizma da kopan parçayı yeniden üretir. Parça doğal olarak kopabilir veya yaralanma veya diğer hayati tehlike durumlarında kırılabilir.
Parçalanma geçiren en bilinen türler denizyıldızıdır. Denizyıldızları, beş kollarından herhangi birinin kırılıp, daha sonra yavrulara dönüştüklerini söyleyebilirler. Bu çoğunlukla radyal simetrilerinden kaynaklanır. Ortada, beş ışın veya kollara ayrılan merkezi sinir halkası vardır. Her kol, parçalanma yoluyla yepyeni bir birey oluşturmak için gerekli tüm parçalara sahiptir. Süngerler, bazı düz kurtlar ve bazı mantar türleri de parçalanmaya maruz kalabilir.
Türler ne kadar karmaşık olursa, aseksüel üremenin aksine cinsel üremeye maruz kalmaları daha olasıdır. Bununla birlikte gerektiğinde partenogenez yoluyla çoğalabilen bazı karmaşık hayvanlar ve bitkiler vardır. Bu türlerin çoğunda tercih edilen çoğaltma yöntemi bu değildir, ancak bazıları için çeşitli nedenlerden dolayı yeniden üretmenin tek yolu olabilir. Partenogenez, bir döllenmemiş yumurtanın geldiği zamandır. Mevcut ortakların eksikliği, kadının hayatına yönelik bir tehdit veya bu tür başka bir travma, türlerin devam etmesi için partenogenezin gerekli olmasına neden olabilir. Elbette bu ideal değildir, çünkü bebeğin annenin bir klonu olacağından sadece kadın yavruları üretecektir. Bu, eşlerin olmaması ya da türlerin süresiz bir süre boyunca taşınması sorununu çözmeyecektir. Partenogeneze maruz kalabilen bazı hayvanlar, arı ve çekirge gibi böcekleri, komodo ejderi gibi kertenkeleleri ve kuşlarda çok nadiren içerir.
Sporla Üreme
Birçok bitki ve mantar, sporları aseksüel üreme aracı olarak kullanır. Bu tür organizmalar, çoğunlukla diploid veya çoğunlukla haploid hücreler oldukları yaşamlarının farklı bölümlerine sahip oldukları kuşakların alternasyon adı verilen bir yaşam döngüsüne uğrarlar. Diploid faz sırasında, sporofit denir ve aseksüel ürüreme için kullandıkları diploid sporlar üretirler. Sporları oluşturan türlerin, yavru üretmek için meydana gelmesi için bir eşleşme veya gübreye ihtiyaç duymaz. Diğer tüm aseksüel üreme türleri gibi, sporları kullanarak çoğalan organizmaların yavruları da ebeveynin klonlarıdır. Spor üreten organizmaların örnekleri arasında mantarlar ve eğrelti otları bulunur.
Kaynakça:
https://www.thoughtco.com/types-of-asexual-reproduction-1224623
Yazar: Meltem Yıldırım