Merkantilizm 16. yüzyılda Batı Avrupa’da başlamış ekonomik bir teoridir. Merkantilizme göre bir devletin refahı anaparanın miktarına bağlıdır. Ekonomik servet veya anapara devletin elinde tuttuğu, altın, gümüş miktarı veya ticari değer ile temsil edilir. Bu da diğer devletlerle olan ticari dengenin olumlu yönde olması ile yüksek seviyeye gelir. Merkantilizme göre, yönetim ekonomide korumacı bir rol oynamalıdır. Dış satımı desteklemeli ve dış alımı sınırlandırmalıdır. Bu fikirler üzerinde duran ekonomik sisteme merkantilist sistem denir.
Fiyat artışının sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Fiyat artışı, sürekli artan nüfus karşısında tarıma uygun olmayan toprakların da tarıma açılması zorunluluğunu doğurmuştur. Böylece üretim maliyetleri ve taşıma masrafları yükselmiştir. Bu durum fiyat artışını ortaya çıkarmıştır.
Merkantilizm, ekonomik bir teoridir. Merkantilizme göre bir milletin refahı ana paranın miktarına bağlıdır. Yönetim ekonomide korumacı bir rol oynamalı, dış satımı desteklemeli ve dış alımı sınırlandırmalıdır. Altın ve gümüşü ülkeye ne kadar çok sokarsanız ülke o kadar zengin olur. Para ne kadar bol olursa faiz oranları o kadar düşük olur ve yatırımcı için finansman kaynağı olur. Fransa, 16. yy başlarında Osmanlı Devleti ile bu amaca yönelik ticaret anlaşması yapmıştır.
Düşünürlere Göre Merkantilizm
İktisadın bir bilim dalı olması yolunda büyük ölçüde önemli olan merkantilizm, liberal düşünce sisteminin de kapılarını aralamıştır. Bu geçiş döneminin en önde gelen kişileri: John Locke, Nicholas Burbon, Josiah Child, Dudley North, Richard Cantillon, John Law, George Berkeley ve David Hume gibi kişilerdir. Genel olarak merkantilizm düşüncesinden liberalizme geçiş dönemini şekillendiren, yeni ve farklı fikirler üreterek liberal düşüncenin temellerini atanlardan biri olan Dudly North, merkantilizmi tümden redderek direk liberalizme geçişi savunmuştur. David Hume ise, iktisadın bağımsız bir sosyal bilim olarak kabul edilmesini sağlamıştır bu konuda önemli düşünceler ortaya koymuştur.
Otomatik denge mekanizması, tam serbest ticaret, liberal dış ticaret dengesi, külçecilikten uzaklaşma ve kağıt paranın tavsiye edilir olması, para, faiz, emek gibi kavramlar üzerine büyük ölçüde analizler yapılmaya bu dönemde başlanmıştır. James Steuart, devlet müdahalesini savunan “son merkantilist” olarak tarihte önemli bir yer edinmiştir.
Aşağıdaki yazılara da göz atabilirsiniz