Konuşma dili
Düşünce ve duygularımızı anlatmak için kullandığımız konuşma düzenidir. Bu konuşma düzeni seslerden meydana gelir.
Bugün dünyada konuşulan diller çeşitli köklerden türemiştir. Yazı, ancak Milat'tan 4.000 yıl önce icat edildiği için, dillerin daha önceki gelişmesi hakkında bilgimiz azdır. Diller, tek heceli, çok heceli ve bükümlü olmak üzere başlıca üç ana gruba ayrılır.
Tek heceli diller: Çince, Tibetçe, Siyamca, Birmanca, Annamca vb.'dir.
Çok heceli diller: Ural - Altay dilleri, Japonca, Korece vb.'leridir.
Bükümlü diller: Hint - Avrupa, Sami, Hami dilleri.
Bunlardan «Turan dilleri» diye de anılan Ural - Altay dillerini konuşanların sayısı 125.000.000 kadardır. Bu kısımda en fazla konuşulan dil 7.000.000 kişi ile Türkçe'dir ve Altay grubuna girer. Macarca, Fince, Estonca vb. vardır. Hint - Avrupa dilleri ise Hint, İran (Farsça, Afganca, Kürtçe vb.), Germen (Almanca, İngilizce, Danca vb), Latin (İtalyanca, İspanyolca, Fransızca vb), İslav (Rusça, Bulgarca, Lehçe vs. ve Battık dilleri) ni içine alır. Her dil, (lehçe, diyalekt) denen bölümlere ayrılır.
Diyalektler çeşitli bölgelere göre değişir. Aynı dilin, aynı şehir halkından çeşitli sosyal sınıfların kullandığı kendilerine has deyimler ve diğer özelliklerinin toplamına «ağız» denir. Bir dilin iki cephesi vardır: Biri, insanların karşı karşıya geldikleri zaman sesli olarak görüşürken, yani konuşurken kullandıkları “konuşma dili”, öteki yazıda kullanılan dildir. Buna “yazı dili” veya “kültür dili” de denilmektedir. Kültür dili bir memleketin kültür merkezi olarak gelişen yerleşim biriminin dilidir.
Konuşma dili hayatımızın her alanında, evde, işte, okulda, sohbet ederken vs. kullandığımız dildir. Haliyle tabii yani doğal dildir. Kendiliğinden oluşur. Konuşma dili toplumun farklı mekanlarına göre bir dil sahası içinde farklı şekiller gösterir. Bir dil sahası içinde bir kavmin çeşitli kabileleri, bir ülke içinde çeşitli bölge ve şehirler ayrı konuşma dillerine sahip olabilirler (ancak tek bir yazı dilleri yani resmi dilleri vardır.). Bu şekilde bir dilin muhtelif şiveleri,lehçeleri ve ağızları vardır.
Bir dilin yazısı çoğu zaman lehçelerinden veya ağızlarından birine göre, yazı lehçesine göre şekillenir. Yazılan dil ise din, edebiyat ve ilim adamları tarafından işlenerek zenginleşir ve konuşma dilinden az çok farklılaşır. Bizim yazı lehçemiz Batı Türk Dili‘nin Anadolu lehçesidir. Yeni Türkçede ses özellikleri ve çekim yönlerinden İstanbul ağzı esas sayılır. Bir milletin bütün aydınları yazı dilini bilirler ve yazı lehçesini konuşurlar. Yazı dili lehçe ve ağızların alabildiğine farklılaşmasını önler. Hepsinin zenginliklerinden faydalandığı gibi onları ortak bir kaynaktan zenginleştirir. Dil milli birliğin çimentosudur.
Ayni dili konuşan insan toplulukları bir millet sayılırlar ve hemen her zaman ayrı, bağımsız bir devlet kurmuş bulunurlar. “Yazı dili, eserlerde, kitaplarda, tek kelime ile yazıda kullanılan dildir. Yazı dili bir medeniyet dilidir. Tarih boyunca ancak medeniyeti, kültürü, edebiyatı olan kavimlerin yazı dilleri olmuştur. Yazı dili bir kavmin kültür dili, edebiyat dili olduğu için ona edebi dil de denir. Bir dil sahası içinde veya bir memlekette, şive ve ağızlar çeşitli olduğu halde tek bir yazı dili vardır.
Bu bakımdan yazı dilinin hudutları(sınırları) konuşma dillerininkinden çok geniş olup ayrı konuşma bölgeleri bulunan bütün bir ülkeyi içine alır. Her bölgenin tabii dili konuşma ilidir. Fakat o il yalnız kendi bölgesinde geçer ve yazıya geçirilmez. Mesela geliyorum kelimesi Karadeniz ve Konya ağızlarında başka başka söylenir, fakat bir Trabzonlu da, bir Konyalı da bu kelimeyi geliyorum şeklinde yazar.”
Sözlükte "konuşma dili" ne demek?
1. Günlük yaşayışta kullanılan ve yazı dilinden az çok farklarla ayrılmış bulunan dil.
Cümle içinde kullanımı
Kendi payıma, konuşma dilinden ayrı bir şiir diline karşıyım.
- N. Cumalı
Konuşma dili kelimesinin ingilizcesi
n. vernacular
adv. in common parlance