Mobbing, 1960’lı yıllarda hayvan davranışlarını inceleyen Konrad Lorenz isimli bir etolog tarafından kullanılmış bir sözcüktür. Lorenz, sözcüğün tanımını, küçük hayvan gruplarının büyük hayvanlara karşı gösterdiği tepki olarak tanımlamıştır. 1972 yılında çocuk davranışlarını inceleyen İsveçli bir doktor, mobbingi çocuklar arasındaki zorba davranış şeklinde tanımlamıştır. Daha sonra pedagojik psikoloji uzmanı Heinz Leymann iş yerinde mobbingi ilk tanımlayan kişidir. Leymann’ın tanımına göre, bir ya da birkaç kişinin diğerine yaptığı düşmanca bir iletişim şekli, bir psikolojik terördür. Türkçe tam bir karşılığı olmayan bu kelime, psikolojik terör, psikolojik şiddet, duygusal taciz ve yıldırma olarak tanımlanabilir.
Mobbing Nasıl Yapılır?
Mobbing kelimesinin gündeme gelmesi ile her çalışan iş yerinde mobbinge maruz kaldığını söylemeye başladı. Ancak, işyerindeki her davranışı mobbing olarak adlandırmak doğru olmaz. Mobbing nasıl yapılır, öncelikle mobbingin sistematik bir şekilde yapılması gerekir. Normal bir ast-üst ilişkisi içinde çalışırken, bir yöneticinin çalışana söylediği olumsuz bir söz mobbing olarak adlandırılamaz. İş yerinde mobbing yapıldığından bahsedebilmek için, bir ya da birkaç kişinin sistematik olarak kişiyi yıldırmak ve işten uzaklaştırmak için sürekli aynı hareketleri yapıyor olması lazım. Bunu örneklendirmek gerekirse;
- Bireyin özgüveni sarsılacak şekilde davranılıyorsa,
- İşyeri ile ilgili organizasyonlar hakkında kişiye bilgi verilmiyorsa,
- Kişi, dedikodusunun yapıldığını duyuyor ve hissediyorsa,
- Etik olmayan tepkilerle karşılaşıyorsa,
- Kişi, din, dil, ırk ve görünüşü yüzünden dışlanıyorsa,
- Kişi sürekli alay konusu oluyorsa,
- Kişi sürekli olarak ortamda yokmuş gibi davranılıyorsa,
- Kişinin pozisyonuna uygun olmayan işlerde çalıştırılmak isteniyorsa,
- Kişi her ağzını açtığında susturulmak isteniyorsa,
- Kişinin eksiğinin bulunması için çaba sarf ediliyorsa,
- Kişi fiziksel ve cinsel tacize maruz kalıyorsa, bu kişiye mobbing yapılıyor denir.
Mobbing Neden Yapılır?
Mobbing neden yapılır, mobbing yapmanın birçok farklı nedeni vardır. Mobbing yapanın ırk, din, mezhep gibi körü körüne inandığı şeyler vardır ve karşısındaki buna ters davranışlar sergiliyordur. Rekabet ortamında mobbing yapılan kişi rakip olarak görülüyordur. Rekabet ve çok fazla hırs bu ortama zemin hazırlıyordur. Bunların yanı sıra, iş yerindeki yoğun stres ve iş yerinde yerleşmiş olan yanlış kuralları başkasının benimsememesi gibi durumlarda mobbing yapılmasına neden olur.
Mobbing Mağdurlarının Özellikleri Nelerdir?
Mobbinge maruz kalanların genelinde aşağıdaki ortak özellikler bulunmaktadır.
- Yanlış bir şey gördüğünde hemen söyleyen ve boyun eğmekten hoşlanmayanlar,
- Karşısındaki kişinin pozisyonuna göre değil de yaptığı işe göre davrananlar,
- Her yaptığı işte başarılı olan ve işini severek yapanlar,
- Özgüveni olmayan ve hakkını savunmaktan çekinenler,
- Yükselmek için çabalayan ve bu yolda önüne çıkan engellere karşı koyanlar,
- Kendi hakkı ile beraber başkalarının da hakkını savunanlar.
- Yeni mezun olup, işe yeni başlayanlar.
Mobbing Tacizcilerinin Özellikleri Nelerdir?
Mobbing tacizcilerinin genelinde aşağıdaki ortak özellikler bulunmaktadır.
- Özgüveni olmayan ve kendini kanıtlamak için başkalarını ezme ihtiyacı duyanlar,
- Geçmişte travma yaşayan ve psikolojik sorunları olanlar,
- Empati yapamayanlar ve kendilerini sevmedikleri gibi başkalarını da sevmeyenler,
- Kişiler üzerinde hâkimiyet kurmak isteyen, şiddete meyilliler,
- Başarılı olan herkesi bir tehlike olarak gören yetersiz kişiler,
- Kontrol manyağı gibi davranıp, ahlak dışı davrananlar.
Mobbing İle Nasıl Başa Çıkılır?
Yukarıdaki tüm anlatılanlara göre kişi, mobbinge maruz kaldığını düşünüyorsa, mobbing ile nasıl başa çıkılır, bunu iyi bilmesi gereklidir. Duygusal tacize uğradığını düşünenler bunu kanıtlamak zorundadırlar. Bunun için karşılaşılan davranışlar not edilmelidir. Pozisyonuna uygun olmayan bir işte çalıştırılmak istenenler, bu işin verildiği tarihi, işin niteliğini, emrin ne şekilde verildiğini, o işi hangi saatlerde yaptığını ya da yapmaya zorlandığını ileride kanıt olarak kullanmak için not etmelidirler. Ayrıca, mobbing uygulayan kişi ile açık açık konuşulmalı ve bu duruma itiraz edildiği söylenmelidir. Bu konuşmayı yaparken kişi, yanında güvenilir birini şahit olarak bulundurmalıdır. Bir tanığın olması bu süreçte mağdurun epey işine yarayacaktır. Bunların yanı sıra, mobbingciyi daha üst bir yöneticiye, insan kaynaklarına veya yönetim kuruluna şikâyet etmelidir. Bunu yaparken kişinin elinde delil ve tanığı olması işini kolaylaştıracaktır. Tüm bu süreçte psikolojik destek almak da gerekebilir. Mobbing uygulayan kişiye karşı hukuki bir mücadele yapacaksa, mobbing yapan kişiden maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilir. Mobbing mağduru olan kişiler Alo 170’i arayarak nasıl bir yol izleyeceğini sorabilirler.