Glikoz intoleransı nedir?
Glikoz intoleransı, anormal derecede yüksek kan şekeri seviyelerine (hiperglisemi) yol açan çeşitli durumları kapsayan geniş bir terimdir. Genellikle glikoz intoleransı terimi altında listelenen koşullardan biri olan bozulmuş glikoz toleransı (IGT) ile karıştırılır. Bazen glikoz intoleransı, laktoz intoleransı veya glüten intoleransı gibi, glikozun sindirilmediği veya emilmediği bir sindirim bozukluğu ile de karıştırılır. Bununla birlikte, glikoz intoleransı, aslında, vücudun glikozu kanda yüksek glikoz seviyelerine yol açması gerektiği gibi işlemediği durumlar anlamına gelir.
Glikoz intoleransı ne kadar yaygındır?
Glikoz intoleransı, diabetes mellitus gibi durumları içeren geniş bir terim olduğu için, glikoz toleransının yaygın olduğunu ve küresel olarak arttığını söylemek doğru olur. İkinci en yaygın form olan diabetes mellitus, genetik faktörler ve obezite ile yakından bağlantılıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 20 milyon insan diyabet hastasıdır ve vakaların yaklaşık %30’unun teşhis edilmediği tahmin edilmektedir. Daha da yaygın olanı bozulmuş glukoz toleransıdır (IGT), ancak vakaların çoğuna diyabete ilerleyene kadar teşhis konulmaz.
Glikoz intoleransı türleri
Glikoz intoleransı birkaç kategori içerir:
- Diyabet – tip 1 ve tip 2 diyabet ve gestasyonel diyabet (gebelik diyabeti)
- Bozulmuş glukoz metabolizması – bozulmuş glukoz toleransı ve bozulmuş açlık glukozu
Ek olarak, karaciğer hastalığı gibi belirli durumlarla ortaya çıkan başka spesifik diyabet türleri de olabilir.
Mellitus diyabeti
Diabetes mellitusta ya insülin eksikliği (tip 1), insüline verilen yanıtta azalma (tip 2) ya da insülin aktivitesini etkileyen yüksek düzeyde diğer hormonların varlığı (gebelik) vardır. Gestasyonel diyabet gebelikten sonra kendi kendine düzelebilirken, tip 1 ve tip 2 diyabetes mellitus genellikle kalıcıdır. Diğer tipler, glikozun emildiği ve işlendiği karaciğer veya bağırsak hastalıkları ile ilişkili olabilir.
Bozulmuş glikoz metabolizması
Bozulmuş glukoz metabolizmasının iki türü – bozulmuş açlık glukozu (IFG) ve bozulmuş glukoz toleransı (IGT) – yaygın olarak diyabet öncesi olarak adlandırılır. Bu, herhangi bir müdahale olmadığında, bu koşulların diabetes mellitus başlangıcından önce gelme eğiliminde olduğu anlamına gelir. Bozulmuş açlık glikozu ile, kan şekeri seviyeleri oruç sırasında yükselir – uykudan uyandıktan sonra olduğu gibi birkaç saat boyunca yiyecek alımının olmadığı bir dönem. Bozulmuş glikoz toleransında, vücut, gıda alımından kısa bir süre sonra kan glikoz seviyelerini normal aralıkta tutamaz.
Glikoz Metabolizması ile İlgili Sorunlar
Glikoz, vücutta enerji için kullanılan en basit şekerdir. Sindirim sırasında, kompleks karbonhidratlar daha küçük karbonhidratlara ve nihayetinde bağırsakta değilse de emildikten sonra karaciğerde glikoza parçalanır.
Yaşam süreçlerini sürdürmek için glikoz gerekli olsa da, yüksek seviyelerde glikoz vücuttaki hücrelere zarar verebilir. Normalde kandaki glikoz seviyesi esas olarak pankreas tarafından salgılanan insülin hormonu tarafından kontrol edilir. İnsülin, hücreleri daha fazla glikoz almaya ‘teşvik eder’ ve böylece onu kandan uzaklaştırır. Ayrıca karaciğeri daha fazla glikoz salınımını durdurması için uyarır, depolanmasını teşvik eder ve hatta yeni glikoz alımını azaltmak için sindirimi etkiler.
Glikoz intoleransında vücut, kan şekerini normal aralıkta kontrol edemez. Yüksek kan şekeri seviyeleri gün boyunca mevcut olmayabilir. Bunun yerine rahatsızlık, kan şekeri seviyeleri en yüksek olduğunda yemek yedikten kısa bir süre sonra veya kan şekeri seviyelerinin teknik olarak en düşük olması gerektiğinde uzun süre yiyecek alımı yapılmadığında vücudun kan seviyelerini düzenleme şeklini etkileyebilir. Mutlaka insülinin kendisinde bir sorun olmayabilir, ancak vücut hücrelerinin insüline tepki verme şekli olabilir.
Belirti ve bulgular
Glikoz intoleransının tipine bağlı olarak değişen semptomlar olabilir. Bozulmuş açlık glukozu ve bozulmuş glukoz toleransı gibi diyabet öncesi durumlarda, açık belirti ve semptomlar olmayabilir. Bu, hastaların hiçbir zaman tıbbi yardım istememesinin ana nedenlerinden biridir ve rutin taramada veya diabetes mellitus ortaya çıkana kadar koşullar teşhis edilmeden kalır.
Belirtiler şunları içerebilir:
- Polidipsi – artan susuzluk.
- Poliüri – sık idrara çıkma ile tanımlanan büyük miktarda idrarın geçmesi.
- Polifaji – iştah artışı.
- Tükenmişlik.
- İstenmeyen kilo kaybı.
Dehidrasyon veya ketoasidoz ile daha şiddetli semptomlar görülebilir. Komplikasyonlar ortaya çıktığında, hastalar şunları bildirebilir:
- Kötü yara iyileşmesi.
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
- Görsel rahatsızlıklar.
- “iğneler ve iğneler”, karıncalanma ve uyuşma gibi anormal duyumlar.
- Ayak bilekleri, ayaklar ve karın şişmesi.
Glikoz intoleransının nedenleri
Kan şekeri düzeylerini normal bir aralıkta tutamamakla birlikte, kesin nedeni bilinmeyebilir. Glikoz intoleransı gelişimi için yaygın olarak rol oynayan etiyolojik faktörler ve riskler, genetik faktörleri ve obeziteyi içerir. Bununla birlikte, çeşitli başka olası nedenler ve risk faktörleri vardır.
Genetik
Glikoz intoleransının gelişiminde çeşitli genler rol oynamaktadır. Bu genellikle kalıtsaldır ve ailede diyabet öyküsü en güçlü risk faktörlerinden biridir. Genetik kusurlar, insülin üreten pankreasın beta hücrelerinin işlevini etkileyebilir. Down sendromu ve Turner sendromu gibi bazı genetik sendromlarda diyabetin ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir.
obezite
Daha yüksek vücut yağ içeriği, normal glikoz toleransını etkileyebilir ve sonuçta diyabetes mellitusa katkıda bulunabilir. Obezite genetik bir bileşene sahip olabilir, ancak genellikle yaşam tarzı, özellikle yüksek kalorili diyet ve fiziksel hareketsizlikten kaynaklanır.
hormonlar
İnsülinin etkisinin bozulduğu ana hormon durumlarından biri hamileliktir. Bu fizyolojik bir durumdur. Bununla birlikte, bir dizi endokrin hastalığı da insülinin etkisini bloke ederek diabetes mellitusa katkıda bulunabilir. Buna Cushing sendromu ve hipertiroidizm gibi durumlar dahildir.
İlaç tedavisi
Glikoz intoleransı, çoğu ilaç şeklinde tüketilen birkaç farklı kimyasalın alımıyla ilişkilendirilmiştir. Buna kortikosteroidler, oral kontraseptifler, tiyazidler ve antiretroviral ilaçlar gibi ilaçlar dahildir.
Hastalıklar
Pankreas hastalıkları, insülin üretimi ve salgılanması etkilendiğinden, glikoz intoleransına yol açma olasılığı en yüksektir. Buna pankreatit, travmatik pankreas yaralanması, pankreas kanseri ve pankreas cerrahisi dahildir. Kızamıkçık (Alman kızamığı) ve kabakulak gibi bazı enfeksiyonlar beta hücre yıkımına neden olabilir.
Testler ve Teşhis
Glikoz intoleransını teşhis etmenin en etkili iki yolu, özellikle oral glikoz tolerans testi sırasında kan glikoz seviyelerinin ve glike hemoglobinin (HBA1C) ölçülmesidir. HBA1C seviyeleri HBA1C’li hastalarda daha yüksek olabilse de, birincisi sıklıkla prediyabeti doğrulamak için tercih edilir.
Kan Şekeri Okumaları
Normal kan şekeri seviyeleri, 75 g glikoz yükünün oral yoldan verilmesinden iki saat sonra 100mg/dL’yi (açlık) ve 140mg/dL’yi geçmemelidir. İlgili glikoz intoleransı türü, aşağıdaki okumalara dayanarak teşhis edilir:
- Bozulmuş açlık glikozu : Açlık kan şekeri seviyesi >99mg/dL (100mg/dL’den itibaren) ancak <126mg/dL’dir.
- Bozulmuş glukoz toleransı : 2 saatlik kan glukoz seviyeleri >139mg/dL (140 mg/dL’den itibaren) ancak <200mg/dL’dir.
- Diabetes mellitus :
– Açlık düzeyi > 125 mg/dL (126 mg/dL’den itibaren) veya
– 2 saatlik düzey > 199 mg/dL (200 mg/dL’den itibaren) veya
– 199 mg/dL’nin üzerinde iki rastgele kan şekeri düzeyi (200 mg/dL’den itibaren) .
HBA1C Okumaları
Glike hemoglobin (HBA1C), 6 ila 8 haftalık bir süre boyunca kan şekeri düzeylerinin bir yansımasıdır. Glikoz intoleransı için okumalar aşağıdaki gibidir:
- Diyabet öncesi : %5.7 ila %6.4.
- Diyabet : >6,4% (%6,5 sonrası).
Glikoz İntoleransı Tedavisi
Glikoz intoleransının nedeninin belirlenebildiği durumlarda tedavi edilmelidir ve glikoz toleransı normale dönebilir. Yaşam tarzı önlemleriyle (egzersiz, diyet, sigarayı bırakma, alkol azaltma) değiştirilebilir risk faktörlerine katılmak, diyabet öncesi durumu tersine çevirmek veya en azından diyabetin başlangıcını geciktirmek için yeterli olabilir. Prediyabetli hastalar tarafından kullanılan metformin, diabetes mellitus’u tersine çevirebilir. Diabetes mellitusta da yaşam tarzı önlemlerine devam edilmelidir. Durumu tersine çevirmese de, glikoz toleransını büyük ölçüde iyileştirebilir ve diyabetik komplikasyonların başlamasını geciktirebilir.
İlaç tedavisi
Şimdi Çevrimiçi Bir Doktora Sorun!
Şeker hastalığının tedavisi için ilaç tedavisi şarttır. Oral ilaç şunları içerir:
- Sülfonilüreler ve diğer sekretagoglar , pankreasın beta hücrelerinden insülin salınımını uyarır.
– Glimepirid – Gliburid
(glibenklamit)
– Glipizid
– Gliklazid
- Biguanidler (metformin) karaciğerde glikoz üretimini azaltır ve hücreler tarafından glikoz alımını arttırır.
- Tiazolidindionlar , yağ ve kas hücrelerinin glukoza duyarlılığını arttırır, böylece alımını arttırır.
– Pioglitazon
– Trovaglitazon
– Rosiglitazon
- Alfa-glukozidaz inhibitörleri , karbonhidratları parçalayan sindirim enzimlerini bloke eder.
– Akarboz
– Miglitol
- Incretin mimetikleri , alınan glikoza göre insülin salgısını artıran doğal olarak oluşan inkretinleri taklit eder.
– Eksenatid
– Liraglutid
- Dipeptidil peptidaz-4 (DPP-4) inhibitörleri , inkretinlerin etkilerini arttırır ve parçalanmasını geciktirir.
– Sitagliptin
– Saksagliptin
- Amilin analogları (pramlintid), insülin ile salgılanan ve glukagon hormonunun etkisiyle sindirimi ve glikoz salınımını yavaşlatan amilin’i taklit eder.
insülin
Tip 1 şeker hastaları, vücutları hormonu üretmediği için insüline ihtiyaç duyar. Tip 2 diyabet hastalarının yalnızca küçük bir kısmı, genellikle beta hücreleri çok az insülin ürettiğinde veya hiç insülin üretmediğinde insüline ihtiyaç duyar. Çeşitli süreler boyunca etki gösterebilen farklı insülin preparatları vardır. Şu şekilde sınıflandırılabilir:
- Ultra kısa etkili
- kısa etkili
- orta etkili
- Uzun etkili
- Ultra uzun etkili