Bıyık, çene, favori, boyun, ense, göğüs arası, göğüs ucu, bel, omuz, sırt, karın, kol ve bacak bölgelerinde bulunan kılların miktarında artış, koyulaşma, kalınlaşma ve sertleşme polikistik over sendromu’nda sık görülen şikayetlerdir.
Açık renkli ve ince olan tüyler erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) miktarında ve duyarlılığındaki artış ve erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale getiren Sex Hormone Binding Globulin (SHBG) miktarındaki azalma nedeniyle koyu, siyah renkli olma ve kalınlaşma eğilimi gösterirler.
İnsülin direnci olan kişilerde pankreas normalden daha fazla miktarda insülin üretmeye başlar. Hiperinsülinemi (Fazla miktarda üretilen insülin hormonu) iki şekilde tüylenme artışına neden olmaktadır. Hem yumurtalıklarda erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) üretimini doğrudan arttırır, hem de karaciğerde üretilen bağlayıcı madde SHBG miktarını azaltır. İnsülin direncine bağlı olarak SHBG üretiminin azalması ve buna karşılık erkeklik hormonlarının üretiminin artması tüylenme artışına neden olmaktadır.
Fazla kilolu kadınlarda SHBG miktarı azdır. Bunun nedeni vücutta bulunan yağ miktarındaki artışın SHBG üretimini azaltmasıdır. Polikistik over sendromu olmayan fazla kilolu kadınlarda erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) miktarı ve duyarlılığı fazla olmadığı için SHBG miktarının az olması tüylenme artışına neden olmamaktadır. Fakat, polikistik over sendromu olan fazla kilolu kadınlarda erkeklik hormonlarının miktarı ve duyarlılığı fazla olduğu için yağ oranı artışı SHBG miktarını azaltarak erkek tipi tüylenme artışına neden olmaktadır.
Tiroid bezinin az çalışması metabolizmayı yavaşlatarak enerji tüketimini azaltır (vücut sıcaklığının azalması gibi). Enerji tüketiminin azalması kilo artışına neden olmaktadır. Kilo artışı erkeklik hormonlarına (testosteron gibi) bağlanarak onları etkisiz hale getiren SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) miktarını azaltır. Bu durum erkeklik hormonlarının etkinliğini arttırarak tüylenme artışına yol açmaktadır. Fazla kilolu kişilerde olduğu gibi normal kilolu veya zayıf kişilerde de tiroid bezinin az çalışması SHBG üretimini azaltarak tüylenme artışına neden olabilmektedir.
Genelikle bıyık, çene, favori, boyun, göğüs arası, göğüs ucu çevresi, karın, bel, sırt, omuz bölgelerinde bulunan kıllarda renk koyulaşması, kalınlaşma ve sertleşme oluşur. Ayrıca el bileği ve dirsek arasındaki bölgenin dış kısımlarında ve diz ve kalça arasındaki bölgenin iç kısımlarındaki kıllarda da renk koyulaşması ve sertleşme görülebilmektedir.
Tedavi; Miktarı ve etkinliği artmış olan erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) etkinliğinin ve miktarının azaltılması ve erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale getiren bağlayıcı madde (Sex Hormon Binding Globulin) miktarının arttırılması tedavinin temel amacıdır.
Polikistik over sendromu olan kişilerde epilasyon, ağda, tıraş gibi fiziksel yöntemler tüylenme artışı şikayetinde geçici bir iyileşme sağlamakla birlikte, bu yöntemlerle yapılan tedavi sonrasında tüylenme artışı şikayeti çoğunlukla tekrarlamaktadır. Bu durum fiziksel yöntemlerin genellikle tekrar tekrar, düzensiz bir şekilde kullanılmasına neden olmaktadır. Polikistik over sendromu olan kişilerde tüylenme artışı şikayetinin kalıcı tedavisi için epilasyon gibi fiziksel yöntemler hormonal bozukluğun tedavisi yapıldıktan sonra kullanılmalıdır.
İnsülin direncine karşı insülin duyarlılığının arttırılması SHBG miktarını arttırarak, testosteron miktarını ise azaltarak etki gösteren bir tedavi seçeneğidir.
Erkeklik hormonları cilt yüzeyinin altında bulunan kıl köklerindeki alıcılara (reseptör) yapışarak tüylenme artışına neden olmaktadır. Bu nedenle erkeklik hormonlarının kıl köklerindeki alıcılara yapışmasını sağlayan mekanizmanın engellenmesi de başka bir tedavi seçeneğidir.
Alıcılara yapışmış olan erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) tüylenme artışı yapabilmesi için alıcıların üzerinde bulunan 5 alfa redüktaz enziminin etkisi ile aktif forma (dihidrotestosteron gibi) dönüşmesi gerekmektedir. Bu nedenle aktif forma dönüşümü sağlayan mekanizmanın engellenmesi de diğer bir tedavi seçeneğidir.
Polikistik over ameliyatı miktarı ve etkinliği artmış olan erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) etkinliğinin ve miktarının azaltılması ve insülin direncine karşı insülin duyarlılığının artması sonucunda SHBG miktarını arttırarak etki gösteren bir tedavi seçeneğidir.
Polikistik over sendromu’nun hangi grubuna (A,B,C) girdiği, ultrasonda yumurtalıkların görünümü, hormon tahlili sonuçları, insülin direnci, şeker hastalığı, kilo fazlalığı ve şişmanlık olup olmaması ameliyat olacak kişinin belirlenmesinde önem taşımaktadır.
Polikistik over sendromu olan kişilerde Hiperandrojenemi: erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) kan düzeylerinin yüksek ölçülmesi durumu ve erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale getiren Sex Hormone Binding Globulin (SHBG) miktarının az olması ve Anovulasyon: yumurta büyümesi yok veya Oligoovulasyon: yumurtanın yavaş gelişiminin olması ameliyat tedavisi seçeneğini belirleyen önemli kriterlerdir.
Polikistik over ameliyatında çikolata kisti (endometriozis) ve diğer kistlerde olduğu gibi kistler ameliyat ile alınmamaktadır. Polikistik over sendromu’nda kist olarak ifade edilen yapılar kişinin gerçek yumurtalarını taşıyan küçük keseciklerdir.
Polikistik over sendromu’nda yapılan ameliyatta (laparoskopik ovarian drilling) göbek deliğinin altından 0.5 cm lik bir açıklıktan kamera yardımı ile yumurtalıkların yeri belirlenir. Elektrik akımı (elektrokoter) veya lazer ile belirlenen yumurtalıkların üzerinde 4 mm çapında, 8 mm derinliğinde 5-10 adet küçük delik açılır.
Yukarıdaki grafikte siyah renkli oklarla gösterilen tedavi seçenekleri tüylenme artışının kaynağı, şiddeti, süresi, dağılımı, polikistik over sendromu alt grubu (A,B,C), kilo fazlalığı, şişmanlık, insülin ve şeker sorunlarına göre kişiden kişiye farklı şekillerde bazen birden fazla tedavi seçeneği birlikte, bazen de bir tedavi seçeneği tek başına uygulanmaktadır.