Gıda duyarlılığı ya da diğer adıyla gıda intoleransı; bazı gıdalara karşı olan hassasiyeti, yani gıdayı sindirme açısından güçlük çekmeyi ifade eder. Gıda intoleransı ile gıda alerjisi arasında bulunan farkları bilmek önem taşır.
Gıda alerjileri bağışıklık sistemine etki ederken, gıda intoleransında bu yoktur.
Gıda intoleransının en çok görüldüğü besinler arasında, süt ürünleri, glutenli tahıllar, fasulye, lahana gibi bağırsaklarda gaz oluşmasına neden olan gıdalar sayılabilir.
Gıda intoleransı hakkında genel bilgiler
Bu yazıda:
- 0.1 Gıda intoleransı hakkında genel bilgiler
- 0.2 Gıda intoleransı belirtileri nelerdir?
- 0.3 Gıda intoleransı nedenleri
- 1 1) Enzim eksikliği
- 2 2) Kimyasal nedenler
- 3 3) Toksinler – Gıda zehirlenmesi
- 4 4) Histamin oluşumu
- 5 5) Salisilatlar
- 6 Gıda intoleransı türleri nelerdir?
- 7 Gıda katkı maddeleri ve intolerans
Gıda intoleransı ile ilgili daha detaylı bilgileri yazının devamında bulacaksınız. Gıda duyarlılığı hakkında genel bilgiler şu şekildedir:
- Gıda intoleransı semptomları, gıda alerjisinin semptomlarına göre daha uzun sürer.
- Bir çok belirtileri vardır ve bunlar arasında, öksürük, migren, mide ağrısı sayılabilir.
- Bazı gıda duyarlılıkları, belirli bir enzim eksikliğinden kaynaklıdır.
Gıda intoleransı belirtileri nelerdir?
“Gluten” gıda intoleransına neden olan en yaygın nedenlerden biridir. Belirti ve semptomların birbirine çok benzemesi sebebiyle, hastanın gıda duyarlılığı ya da alerjisi olup olmadığını belirlemek oldukça güç olabilir.
Gıda alerjilerine göre, gıda duyarlılığı belirtilerini ortaya çıkarmak genelde çok daha uzun sürer. İntolerans başlaması genellikle yenildikten sonra rahatsızlık veren yiyecek ya da içeceği aldıktan birkaç saat sonra gerçekleşir, birkaç saat ya da gün sürebilir. Hatta bazı durumlarda belirtilerin gelmesi 48 saat bile sürebilir.
Bazı insanlarda bazı besin gruplarına karşı tolerans bulunmaz, bu nedenle doktorlar kronik bir hastalık olup olmadığı ya da gıda duyarlılığı olup olmadığını tespit etmeleri zorlaşır. Gıda duyarlılığına neden olan gıdanın belirlenmesi uzun sürebilir.
Gıda intoleransı en yaygın belirtileri şunlardır:
- Şişkinlik
- Migren
- Baş ağrısı
- Öksürük
- Burun akıntısı
- Karın ağrısı
- Bağırsak hareketlerinde düzensizlik
- Kurdeşen
Gıda intoleransı nedenleri
Gıda intoleransına yol açan bir çok şey olabilir. Bu muhtemel sebepleri sırayla inceleyelim.
1) Enzim eksikliği
Enzimler, gıdaları tamamen sindirebilmek için gerekir. Bu enzimlerin bir kısmı yetersiz ya da eksikse, sindirim tamamlanamaz. Laktoza karşı toleranslı olmayan insanlar, laktozu (süt şekerini) küçük moleküllere ayırıp, parçalayamadıkları ve bağırsak yoluyla absorbe edemedikleri için; laktoz sindirim sisteminde kalır. Bunun sonucunda da mide ağrısı, şişkinlik, ishal, gaz veya mide spazmı oluşur. Sütteki proteine alerjisi olan insanlar, laktoz duyarlılığı olan insanlarla benzer belirtilere sahiptirler. Bu yüzden laktoz toleranslı kişiler genelde alerjisi olduğu yönünde değerlendirilir.
Hemen hemen bütün besinlerin vücudumuz tarafından uygun şekilde sindirimleri için enzim gereklidir. Enzim eksikliği, gıda intoleransı açısından ortak bir nedendir.
2) Kimyasal nedenler
Besinler ve içeceklerde bulunan birtakım kimyasal maddeler özellikle; bazı peynirlerde bulunan aminler, kahve, çay ve çikolatada bulunan kafein, gıda intoleransına neden olabilir. Bazı insanlar bu kimyasallara diğer insanlardan daha fazla duyarlılık gösterirler.
3) Toksinler – Gıda zehirlenmesi
Bazı gıdalarda doğal olarak bulunan ve insan vücudunda toksik etkiye neden olan, bulantı, kusma ya da ishale neden olan kimyasal maddeler bulunur.
Fasulye, az pişirildiği zaman çok fazla rahatsızlık verebilecek sindirim sorunlarına neden olur. Tam pişirildiği zaman fasulyede toksin kalmaz. Bazı insanların fasulye yedikten sonra ne kadar rahatsız olduğunun cevabı burada saklıdır.
4) Histamin oluşumu
Bazı gıdalarda depolanma koşulları nedeniyle, örneğin balıkta çürümeler oluşması histamin birikmesine yol açabilir. Bir çok insan bu doğal olarak oluşan histamine karşı özellikle hassasiyet gösterirler. Cilt döküntüleri, kramp, mide bulantısı ya da kusma görülebilir.
5) Salisilatlar
Salisilatlar, mantar, böcek, zararlı bakteriler ve hastalıklara karşı bitkilerde doğal olarak bulunan bir asit türevidir. Bu kimyasallar pek çok gıda maddesinde bulunur ve çoğu insan herhangi bir olumsuz etki yaşamadan tüketirler. Buna karşın bazı insanlar büyük miktarlarda yedikten sonra belirtiler görülür. Salisilat toleransı bulunmayan insanlar, bazı gıdalardan fazla tüketmemeye dikkat etmelidir.
Salisilat; birçok meyve, sebze, baharatlar, bitki çayları ve baharatlar gibi bitki kaynaklı gıdada bulunur. Nane, domates, çilek ve narenciyede özellikle yüksek oranda bulunur.
Şeker ilavesi bulunan işlenmiş gıdalarda salsilat yüksek seviyelerdedir.
Gıda intoleransı türleri nelerdir?
Yaygın görülen gıda intoleransı türleri şunlardır:
- Laktoz
- Buğday
- Gluten
- Kafein
- Mantar
- Turşu
- Yapay Tatlandırıcılar
- Renklendiriciler
- Tatlandırıcı gibi katkı maddeleri
Bazı insanlar ekmek yedikten sonra hemen bir reaksiyon hisseder. Ama bu kesinlikle glutene karşı bi duyarlılığı olduğu anlamına gelmez. Tahıllar, gıda yönünden oldukça zengin ve önemli bir kaynak olmaları sebebiyle, gluten toleransı olduğunu düşünen biri, gluten almayı kesmeden önce mutlaka bir doktora kontrol olmalıdır.
Gıda katkı maddeleri ve intolerans
İşlenmiş et ve et ürünleri bazı insanlarda gıda intoleransı görülmesine yol açan unsurları barındırabilir. Gıda katkı maddeleri uzunca bir süredir insan sağlığı açısından önemli bir sorun haline geldi. Çünkü gıda katkı maddeleri daha fazla gıda ürününde kullanılmaya başlandı. Gıda katkı maddeleri sebebiyle gıda duyarlılığı gösteren insan sayısı az olsa da gıda katkı maddeleri bu hassasiyete neden olabilir.
Gıda katkı maddeleri, gıdalardaki lezzet artışını sağlamak ve raf ömrünü uzun tutmak nedeniyle kullanılır. Gıda katkı maddelerinin türleri arasında şunlar bulunur:
- Antioksidanlar
- Yapay renklendiriciler
- Aroma maddeleri
- Emülgatörler
- Aroma Artırıcılar
- Koruyucular
- Tatlandırıcılar
Gıda endüstrisinde kullanıldığı bilinen binlerce katkı maddesinin nispeten az sayıda soruna yol açtığı düşünülür. Aşağıda bazı gıda katkı maddesinin insanlar üzerindeki reaksiyonlarını sıralıyoruz:
Nitrat
Cilt kızarıklıkları ve kaşıntıya neden olur. İşlenmiş et ürünlerinde nitrat oranı yüksektir.
Monosodyum Glutamat
Yiyeceklerde lezzet artırmak için kullanılır. Baş ağrısına yol açar.
Sülfitler
Koruyucu madde olarak kullanılır.
Bazı renklendiriciler
Karmin gibi yapay renklendiriciler