Lösler
Köşeli kuvars taneleri, feldispat, mikalar ve kalsitten oluşan silt ve kil boyutundaki rüzgâr çökelleri lös olarak bilinir. Lösler rüzgârlarla taşınan ince unsurlu malzemenin bir örtü halinde yarı kurak alanlarda birikmesiyle oluşur. Böyle bir oluşumun meydana gelebilmesi; ince unsurlu malzemenin bol bulunmasına, rüzgârın şiddetli esmesine ve bitki örtüsünün fakir veya yoksun olmasına bağlıdır.
Löslerin dağılımı üç ana kaynaktan geldiklerini gösterir:
- Çöller
- Pleyistosen yaşlı buzul süprüntüsü çökelleri
- Yarı kurak bölgelerdeki nehirlerin taşkın ovaları.
Lösler çok küçük partiküllerden meydana gelmişlerdir. Kalınlıkları fazla olan lösler açık veya sarımsı renktedirler. Bunlar kalker bakımından zengin olmalarına rağmen ilk oluşumlarındaki kalkerlerin bir kısmı erimiştir. Lösler engebeli arazileri örterek onların basık bir şekilde görünmesine neden olurlar. Lösler genelde çöl kökenli olmalarına rağmen glasiyel kökenli olanları da bulunmaktadır Lös kökenli topraklar dünyanın en verimli toprakları arasındadır. Dünyanın başlıca tahıl üretim bölgeleri; Kuzey Avrupa Düzlüğü, Ukrayna ve Kuzey Amerika’nın Büyük Ovaları gibi geniş lös çökellerinin dağıldığı yerlerdir. Günümüzde lös çökelleri yeryüzünün yaklaşık olarak %10’unu ve ABD’nin %30’unu kaplarlar.
ABD'de lös birikimleri Güney Dakota,Nebraska,Lowa,Missorui ile Ilionis'de ve Pasific Northwest'teki Columbia Platosu'nun bir kısmını içeren pek çok alanda önemlidir.Dıünyadaki rn verimli tarım toprağı rüzgârın biriktirdiği bu çökelden türediği içın Lös dolguları ile belli başlı tarım bölgelerinin dağılımı adasındaki örtüşme bir rastlantı değildir.
Çin’in Kuzeydoğusu, Belçika’dan doğuda Ukrayna’ya kadar uzanan Kuzey Avrupa Düzlüğü, Orta Asya ve Arjantin pampalarında bulunur. ABD’de ise Büyük Ovalar, Orta Batı, Missisippi Nehri Vadisi ve Washington’un doğusunda yer alırlar. Türkiye’de ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi Blarda rüzgârın getirdiği tozlar bulunur. Lösün Yerküre ölçeğinde dağılımı,bu çökllerin belli başlı iki kaynağı olduğunu gösterir:çöl buzul çökelleri.Dünya üzerindeki en kalın ve yaygın lös çökelleri batı ve kuzey Çin'de görülür.Bu çökeller bulundukları yere Orta Asya'nın geniş çöl havzalarından rüzgarlarla getirilmiştir.30 metre kalınlıkta birikimler olağandır ve 100 metreden fazla kalınlıklar da ölçülmüştür.Çin'de Sarı Nehir'e adını veren bu ince taneli deve tüyü renkli çökellerdir.
Özellikleri
Loess homojen , gözenekli , kırılgan , soluk sarı veya devetüyü , hafif tutarlı , tipik olarak tabakalı değildir ve genellikle kireçlidir . Loess taneleri, az parlatma veya yuvarlama ile köşelidir ve kuvars , feldispat , mika ve diğer minerallerin kristallerinden oluşur . Loess, zengin, toz benzeri bir toprak olarak tanımlanabilir.
Loess yatakları, Kuzeybatı Çin'in bazı bölgelerinde yüz metreden fazla ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Batı bölgelerinde onlarca metreden fazla, çok kalın olabilir. Genellikle yüzlerce kilometre karelik ve onlarca metre kalınlıktaki alanları kaplayan bir battaniye birikintisi olarak ortaya çıkar.
Loess genellikle dik veya dikey yüzlerde durur. Tahıllar köşeli olduğu için, lös genellikle bankalarda uzun yıllar çökmeden durur . Bu toprağın, Çin'in bazı bölgelerinde insan yerleşimi yapmak için popüler bir yöntem olan mağara evleri oluşturmak için kolayca kazılabilmesini sağlayan dikey bölünme adı verilen bir özelliği vardır . Loess çok çabuk aşınır.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde , son buzul maksimum sırasında hakim rüzgarlarla hizalanan lös sırtlar oluşmuştur . Bunlar "denir paha Amerika'da sırtlar" ve "greda sırtlar" Avrupa'da . Bu lös kum tepelerinin şekli, rüzgar ve tundra koşullarının bir kombinasyonu ile açıklanmıştır .
Çin'deki çöl kökenli birikimlerden farklı,ABD ve Avrupa'daki lös birikimleri batılılaşmanın dolaylı ürünüdür.Bunların kaynağı katmanlı buzul akması çökelleridir.Buzullar geri çekilirken birçok nehir vadisi,eriyen buzul suları tarafından taşınan çökellerle tıkandı.Çıplak taşkın ovaları üzerinde günbatısından esen kuvvetli rüzgârlar ince taneli çökelleri alıp vadilerin doğu taraflarına yaygılar halinde yığdılar.Lös birikimlerinin ana buzul akaçlama çıkışları olan Mississippi ve Ilionis nehirlerinin kuytu taraflarında en kalın ve en kaba olması ayrıca, vadilerden uzaklaştıkça hızla incelmesi böyle bir oluşum modelini desteklemektedir
Araştırma Tarihi
Dönem "Loss" önce açıklanan edildi Orta Avrupa tarafından Karl Cäsar von Leonhard (1823-1824) yakın Ren vadisi boyunca sarımsı kahverengi, siltli mevduat bildirdi kim Heidelberg . Charles Lyell (1834), Ren ve Mississippi'deki lös kayalıkları boyunca lös ve lös türevleri arasındaki benzerlikleri gözlemleyerek bu terimi yaygın bir kullanıma sokmuştur. O zamanlar, sarımsı kahverengi silt bakımından zengin tortunun büyük nehirler tarafından biriktirilen akarsu kökenli olduğu düşünülüyordu. Rüzgar , 19. yüzyılın sonlarına kadarlösün kökeni tanınmıştır (Virlet D'Aoust 1857), özellikle Ferdinand von Richthofen (1878) tarafından Çin'de lösün ikna edici gözlemleri . O zamandan beri , iklim ve çevre değişikliğinin arşivleri olarak lös oluşumu ve lös / paleosol (çökeltilerin altına gömülü eski toprak) dizilerine odaklanan çok sayıda makale yayınlandı . Bu su koruma çalışmaları Çin'de yoğun bir şekilde gerçekleştirildi ve Çin'de lös araştırmaları 1954'ten beri devam ediyor. (Liu TS, Loess ve çevre)
Bölgesel ve yerel lös stratigrafilerin kurulması ve bunların birbirleriyle olan ilişkileri için çok çaba sarf edildi (Kukla 1970, 1975, 1977). Ancak, deniz izotop trafo merkezi 5e ile ilişkilendirilen son buzullararası toprağın kronostratigrafik konumu bile, örneğin Zöller et. De özetlendiği gibi, sağlam ve güvenilir sayısal tarihlendirmenin olmaması nedeniyle bir tartışma konusu olmuştur. al. (1994) ve Frechen, Horváth & Gábris (1997) , Avusturya ve Macar lös stratigrafisi için sırasıyla.
1980'lerden beri, termolüminesans (TL), optik olarak uyarılmış lüminesans (OSL) ve kızılötesi ile uyarılan lüminesans (IRSL) tarihlemesi, lös (toz) birikimi zamanını, yani mineralin son maruziyetinden bu yana geçen süreyi tarihleme olanağı sağlayan mevcuttur. gün ışığına tahıllar. Geçtiğimiz on yıl içinde, lüminesans tarihlemesi , yeni metodolojik iyileştirmelerle, özellikle tek alikot rejeneratif (SAR) protokollerinin geliştirilmesiyle (Murray & Wintle 2000) , bir doğrulukla güvenilir yaş (veya yaş tahminleri) ile sonuçlanan önemli ölçüde iyileşmiştir. son buzul kaydı için% 5 ve% 10'a kadar . Daha yakın zamanlarda, lüminesans tarihlemesi, sondan bir önceki ve sondan bir önceki buzul loess için sağlam bir tarihlendirme tekniği haline geldi (örn. Thiel ve ark. 2011, Schmidt ve ark. 2011) at için loess / paleosol sekanslarının güvenilir bir korelasyonuna izin verir. Avrupa ve Kuzey Yarımküre'de en azından son iki buzullararası / buzul döngüsü (Frechen 2011). Ayrıca, sayısal tarihleme, atmosferin paleodust içeriği, atmosferik sirkülasyon modellerinin varyasyonları ve rüzgar sistemleri gibi yüksek çözünürlüklü temsili verileri belirlemek ve anlamak için daha sofistike yöntemler uygulayan niceliksel less araştırması için temel sağlar. , paleopresipitasyon ve paleotemperature.
Lüminesan tarihlendirme yöntemlerinin yanı sıra, lüminesinde radyokarbon tarihlemesinin kullanımı son on yıllarda artmıştır. Analiz yöntemlerindeki gelişmeler, enstrümantasyon ve radyokarbon kalibrasyon eğrisindeki iyileştirmeler, son 40-45 ka için lös çökeltilerinden güvenilir yaşların elde edilmesini sağlamıştır. Bununla birlikte, bu yöntemin kullanımı, odun kömürü, tohumlar, solucan granülleri veya salyangoz kabukları gibi tortularda uygun yerinde organik materyal bulmaya dayanır.
Kökeni
Rüzgâr birikintisinin köken çağrışımları olan lös kelimesi , Almanca Löss'ten İngilizceye geldi ; bu, İsviçre Almancasına kadar uzanıyor ve İngilizce gevşek ve Almanca los kelimesiyle aynı kökten geliyor . İlk olarak 1821'de Ren Nehri vadisine uygulandı.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- James S. Monroe ve Reed Wıcander. Beşinci Baskı.’’Fiziksel Jeoloji Yer Yuvarı’nın Araştırılması’’,Berkay Ofset Ltd Şti.syf 546
- ATALAY,İ.2012.“Genel Fiziki Coğrafya’’.Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Anabilim Dalı,İzmir.syf 222
- “Genel Coğrafya”. Pegem Akademi Yayıncılık, Ankara.
- James S. Monroe ve Reed Wıcander. Beşinci Baskı.’’Fiziksel Jeoloji Yer Yuvarı’nın Araştırılması’’,Berkay Ofset Ltd Şti.
- . Genel Jeoloji Temel Kavramlar. s. 303. Eksik ya da boş
|başlık=(yardım)
- . s. 303. Eksik ya da boş
|başlık=(yardım)