İsyan, aynı ortamda bulunan bir küme kişinin (çoğunlukla askeri personel yahut sefine mürettebatı, çıplak olsa dahi) kanunen itaat etmesi gereken emirlere karşı gelmesi haysiyetiyle alışverişlenen abç. Geçmişte biröte ülke, ayaklanmayı idam cezası cezası üzere keskin cezalarla cezalandırmıştır.[çağlayık belirtilmeli]
Askerlerin komutanlarına karşı gelmesi, erî kalkışma türüne bir örnektir. MÖ 327’de Hindistan’a geçmek talip İskender, seferlardan yorulmuş ve bıkmış askerlerinin karşı gelmesi üzerine Hindistan’a girememiştir. Bu kalkışma sonucunda İskender, Hindistan’a girmekten vazgeçmiştir.
1520’de Ferdinand Macellan, Dünya çevresini turlamak amacı ile çıktığı seyahatte, Amerika açıklarında sefine mürettebatının kalkışmaı ile kontralaştı. İsyancılardan birini idam cezası etti, öbürünü de kıranda bıraktı.
Sosyal problemlerın neden evetğu isyanlara en doğru örneklerden birisi, MÖ 73’te İtalya’da Spartaküs önderliğindeki köle ayaklanmasıdır.