Rehberlik
Başarıya Yönelmek İçin Ne Yapmalısın?
Yoldan çıkmaya meyilli olsan bile her zaman sağlıklı kararlar verebilmek için kullanabileceğin ipuçlarını öğren.
Marketlerdeki yiyecekler asla rastgele yerleştirilmez. Kapıdan girer girmez indirimli cips standının gözüne çarpmasının nedeni, sana birkaç paket satın aldırmaktır. Çünkü gıda psikologlarına göre ilk gördüğün şeyi satın alma ihtimalin daha fazladır. Yerfıstığı ezmeli bisküvilerin kasada göz hizasına yerleştirilmesinin nedeni de yine aynıdır.
Bu, uzmanların "dürtme" adını verdiği olguya verilebilecek örneklerden yalnızca biridir. Buna göre, iyi ya da kötü bir tercihte bulunman için sık sık farkına bile varmadan gizli fakat stratejik bir şekilde yönlendirilirsin. Ancak daha sağlıklı, daha proaktif kararlar vermek için bu olguyu kendi kendine de kullanabilirsin.
Finlandiya Helsinki Üniversitesi teorik felsefe öğretim görevlisi Samuli Reijula, "Kendini dürtmek, şaşırtıcı derecede küçük şeylerin davranışlarını ne kadar sık etkilediğinin farkına varıp kontrolü ele almak için kullanabileceğin bir yöntemdir." diyor. Bu konseptle ilgili olarak "Behavioural Public Policy" dergisinde yayınlanan yakın zamanlı bir çalışmanın yazarlarından biri olan Reijula'ya göre bu, katı bir öz kontrol veya kısıtlama anlamına gelmiyor. Ona göre yapman gereken şey, yapmak istediğin şeyleri kolaylaştırırken yapmak istemediğin şeyleri zorlaştırmaktan ibaret.
Reijula, "Baştan çıkarıcı şeylerden sadece irade gücüyle kaçınmaya çalışmak yorucu olabilir." diyor. Çatışan dürtülerin arasında kaldığımızda (canın istediği için şekerleme almak ile fazla şekerden kaçınmak için almamak gibi) her zaman kendimiz için en iyi kararı vermeyiz (ayrıca karar vermeye çalışırken iç enerjimizi çok fazla harcayabiliriz). Reijula, "Ancak gereksiz çatışmalardan kaçınıp kendini başarıya hazırlamak için düşünüp önceden plan yapma gücüne sahipsin." diyor.
"Kendini dürtmek, şaşırtıcı derecede küçük şeylerin davranışlarını ne kadar sık etkilediğinin farkına varıp kontrolü ele almak için kullanabileceğin bir yöntemdir."
Samuli Reijula
Helsinki Üniversitesi Teorik Felsefe Öğretim Görevlisi
Kendini dürtme yöntemini uygulamak zor değildir. İşte uzmanların önerdiği plan.
- Kendine mesaj ver.
Görebileceğin yerlere notlar bırak, yapılacaklar listeleri oluştur ve takvimine hatırlatıcılar ekle. Kendini kelimelerle sınırlamana gerek yok: Reijula'nın ve çalışmanın diğer yazarı, Berlin Max Planck İnsan Gelişimi Enstitüsü Uyarlamalı Rasyonalite Merkezi direktörü Ralph Hertwig'in araştırmalarında iddia ettiği gibi günlük et ve süt ürünleri tüketimini azaltmak için protein kaynaklarının resimlerini ve sera gazı emisyonlarını buzdolabına asabilirsin (işine ne yarayacaksa onu kullan).
Bir başka örnek vermek gerekirse Hertwig'in yolundan gidebilir ve sabah antrenman yapmak için yoga matını ya da spor salonu giysilerini akşamdan yatağının yanına koyabilirsin. Bu gibi yönlendiriciler, "gözünün önünde olan şey aklından çıkmaz" fikrinden hareketle eyleme geçmene yardımcı olabilir. Başarılı olmak için bunları "olası" planlarla birleştirmeyi dene (örneğin, sera gazı notunu görürsen peynir yerine sebze yiyebilirsin).
- Bakış açını değiştir.
Reijula, kısa vadede daha iyi kararlar vermek için uzun vadedeki potansiyel sonuçları düşünmeni söylüyor. Sabah koşmayı planladığını fakat uyandığında yağmur yağdığını gördüğünü varsayalım. Seçeneklerinin koşuya çıkmak ve yatmaya devam etmek olduğunu düşünürsen ikincisine karşı koymakta zorlanırsın. Ancak seçeneklerini daha enerjik olmak ve yorgun hissetmek olarak ya da yağmur yağdığında egzersiz yapıp yapmayacağına dair bir örnek oluşturmak olarak görürsen yataktan kalkıp dışarı çıkma fikri gözüne daha cazip gelir.
- İşini zorlaştır.
Bir şeyi zorlaştırdığın zaman cazibesini de azaltırsın. Ciddiyiz: Reijula, bir yiyeceği elinin altından kaldırıp gözden uzağa koyduğun zaman onu yeme ihtimalinin azalacağını söylüyor. O yüzden abur cuburları dolabın veya buzdolabının arka taraflarına, sağlıklı yiyecekleri ise önlere koy. Reijula kendini yoksun bırakmadığını, sadece işini zorlaştırarak düşünmeden yapılan tüketimi azalttığını söylüyor. Canın gerçekten abur cubur istediği zaman ona ulaşmak için gereken çabayı gösterirsin.
Dışarıdan sağlıksız yemekler sipariş ediyorsan yemek sipariş uygulamalarını silebilirsin. Uygulamaları yeniden yükleyip oturum açman gerekeceği için burger ve patates kızartması sipariş etme ihtimalin azalacaktır (zaten parolanı hatırlamayacaksın).
Kendini dürtme yönteminin en iyi yanı şudur: Bu yöntemi kullanıp faydasını gördükçe doğru yolda ilerlemek kolaylaşır. Şimdi bir yapışkan not kağıdına kendini dürtme yöntemini kullanmak için hatırlatma yaz. Belki biraz meta bir adım ama buna kesinlikle değer.