Gasl, yıkamak manasına gelir. Gusül ve iğtisal da, yıkanma anlamındadır. Din ifadeyle gusül: Tüm bedenin yıkanarak boy abdesti alınmasıdır. Buna ‘büyük temizlik’ (taharet-i kübra) denir. Böyle bir temizlik halini gerektiren hal cünüplüktür. Ayrıca kadınların nifas ve hayız kanlarının sona ermesidir. Cünüplük hali ise şehvetle meninin atılmasından ve cinsel ilişkiden meydana gelir. Buna “cenabet olmak” denir.
Boy abdesti almak, “gusletmek” isteyen kişi önce besmele ile başlayarak: “Niyet ettim Allah rızası için gusül abdesti almaya” der ve niyet eder. Ellerini bileklerine kadar yıkadıktan sonra edep yerlerini temizler. Devamında sağ avucuyla ağzına üç kere su alarak her defasında ağzını boğazına kadar gargara şeklinde çalkalar. Oruçlu ise boğazına kaçmamasına dikkat eder. Sağ avucuyla burnuna, genzine kadar üç defa su çeker, her defa sol eliyle burnunu temizler. Bundan sonra tıpkı namaz abdesti gibi abdest alır. Bayanlar ve erkekler aynı şekilde gusül abdesti alır. Kadın-kız için ayrı erkek için ayrı bir boy abdesti alınış şekli bulunmaz.
Abdest sonrası; önce başına, sonra sağ, daha sonra da sol omuza üçer defa su döker ve vücudunu iyice yıkar. Suyu her döküşünde elleriyle vücudunu iyice ovuşturur. İğne ucu kadar kuru yer kalmaksızın vücudun her tarafını güzelce yıkar. Gusülde bıyık, saç ve sakal diplerine suyun iyice işlemesi için ovuşturulur. Göbek boşluğu, küpe delikleri dikkat edilerek yıkanır. Böylece gusül abdesti tamamlanmış olur.
Boy abdesti gerektiren haller şu şekildedir:
- Cünüplük: Cinsel münasebet, ihtilam ve ne şekilde olursa olsun meninin çıkması boy abdestini gerektirir.
- Hayız (âdet hali ve âdet görme, adet kanaması, aybaşı hali, regl) ve Nifas (Lohusalık): Hayız ve nifas hali sona erince gusül farz olur.
- Şehvetle yerinden ayrılarak dışarıya atılan bir meniden dolayı İmamı Azam ile İmam Muhammed’e göre, gusletmek gerekir. Fakat İmam Ebu Yusuf’a göre gusül gerekmez.
- Rüyada şehvetle ayrılan bir meninin, şehvet kesildikten sonra dışarıya akıtılmasını sağlamak için tenasül organını tutmak ve sonra dışarıya akıtmakta, misafir ve soğukta bulunanlar için İmam Ebu Yusuf görüşünü seçmekte kolaylık vardır. Bu bakımdan bu görüşün tercihini uygun görenler vardır.
- Bakmak ve dokunmak suretiyle şehvetle gelen meniden dolayı da gusletmek gerekir.
- İlişki halinde sünnet yerinin veya o kadar bir kısmın duhulü ile, buluğa ermiş erkek ve kadının gusletmeleri şarttır. Meninin gelip gelmemesine bakılmaz. Namaza devam için taharette tedbir lazımdır. Bu ve buna benzer hangi haller olursa olsun ihtiyat olan yol gusletmek suretiyle şüpheli hallerden sakınmaktır.
- Uyanan kimse, yatağında, çamaşır veya bedeninde bir yaşlık görünce bakılır: Eğer rüyada ilişkide bulunduğunu hatırlıyorsa, gusletmesi gerekir. Yaşlığın meni olup olmamasında şüpheye düşmesi önem taşımaz. Ancak ihtilam olduğunu hatırlamadığı takdirde, yaşlığın mahiyetinin ne olduğu üzerinde durulmaz ve gusül gerekmez. Çünkü akıntının şehvetle geldiği bilinmemektedir. Bu mesele İmam Ebû Yusuf’a göredir, İmamı Azam ile İmam Muhammed’e göre, gelen akıntının mezi olduğunu anlıyorsa, gusl etmesi gerekmez. Fakat meni olduğunu biliyor veya şüpheye kapılıyorsa, gusletmesi gerekir. İhtiyata uygun olan da budur. Onun için fetva buna göredir.
- Yatağından kalkan kimse, ihtilam olduğunu hatırladığı halde, organında bir yaşlık görse gusletmesi gerekir. Ayakta veya oturduğu yerde uyuyan kimse, uyanıp da bu organında bir yaşlık görse bakılır: Eğer bu yaşlığın meni olduğuna kanaati varsa veya uyumadan önce bu organı hareketsiz bir halde idi ise, gusletmesi gerekir. Fakat böyle bir kanaati yoksa ve tenasül organı da önceden uyanık durumda idi ise, gusletmesi gerekmez. Bulunan yaşlığın mezi olduğuna hükmedilir. Çünkü organın uyanık olması, mezinin çıkmasına sebebi olur.
- Sarhoş veya bayılmış kimse uyanıp da, kendisinde meni bulacak olsa, gusletmesi gerekir. Mezi bulacak olsa yıkanması gerekmez. (Mezi, boşalmadan önce gelen sıvı demektir.)
- İdrar yaparken, tenasül organı uyanık olduğu halde meni gelse, yıkanması gerekir. Organ uyanık olmayınca; gusletmek gerekmez, çünkü uyanıklık şehvetin bulunmasına delildir.
- Erkek veya kadın rüyada ihtilam olsa da, meni dışarıya çıkmış olmasa, yıkanmak gerekmez. İmam Muhammed’e göre, böyle bir kadının ihtiyat olarak yıkanması gerekir. Çünkü kadından çıkacak bir sıvının yine ona dönmesi ihtimali vardır.
- İhtilam olan veya cinsel ilişkide bulunan bir kimse, idrar yapmadan veya çokça yürümeden veya yatıp uyumadan yıkansa da, sonra kendisinden meninin arta kalan kısmı çıkacak olsa, ikinci kez yıkanması gerekir. Fakat idrarını yaptıktan veya epeyce yürüdükten veya uyuduktan sonra şehvetsiz olarak gelecek meni guslü gerektirmez. Çünkü bu durumda o meni, yerinden, şehvet olmaksızın ayrılmış bulunur. Yine bir kadından, yıkandıktan sonra, kocasının menisi çıkacak olsa, tekrar gusletmesi gerekmez.
- Bir yatakta yatıp uyuyan iki kimse, uyandıkları zaman ihtilam olduklarını hatırlamayarak yatakta meni gibi bir yaşlık görseler veya kurumuş meni görüp de o yatakta kendilerinden önce başka bir kimse yatmış olsa bu durumda meninin kime ait olduğu bilinmese her ikisinin de ihtiyaten yıkanması gerekir.
- Şehvet olmayıp da döğülmeden, ağır bir yük kaldırmadan ve yüksek bir yerden düşmeden dolayı meni gelmesiyle gusül gerekmez. (İmam Şafî’ye göre bu hallerde de gusül abdesti gerekir.)
- Yerinden şehvetle ayrılan bir meni, bedenin dışına veya dış hükmünde olan yere çıkmadıkça gusül gerekmez.
- Bakire kızın bekaretini yok etmemek sureti ile evliliğin ilk gecesi yapılan bir ilişkide meni gelmeyince gusül gerekmez; çünkü bekaret, sünnet yerine kadar duhule engel olmuş demektir.
- Cünüplük, hayız veya nefselik (loğusalık) halinde iken, gayrimüslim bir kadın veya gayrimüslim bir erkek ihtida etse, gusletmesi farz olur. Hayız veya nefseliği son bulmuş olsa da, yıkanmamış bulunsa, yine gusül gerekir. Fakat yıkanmış bulunan veya henüz cünüplük, hayız ve nefselik haline düşmemiş olan erkek veya kadın gayrimüslim ihtida etse, yıkanması mendub olur.
Kaynak: Büyük İslam İlmihâli, Türkiye Cumhuriyetinin beşinci Diyanet İşleri Başkanı, Ömer Nasuhi Bilmen
Bir önceki yazımız olan Hz. Hüseyin ve Bilinmeyen Kerbela başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.