

Mihri Müşfik


İlk Türk Kadın Ressamı
1885 yılında doğdu. İlk eğitimini, evlerine gelen özel öğretmenlerden aldı. Batılı kadınların hayatına özendi. Avrupa'dan İstanbul'a gelen operetçileri, müzisyenleri izledi. Türk kızları için yadırganan biçimde, dekolte giyindi. Alafranga hayata tutkusunu, her hareketiyle belirtti.
Ressam Hale Asaf'ın teyzesiydi. Müşfik Bey'le devam ettirdiği bohem hayatını, evlenerek sürdürdü. Hariciye memurlarından Müşfik Bey, Bursalı Selami Paşa'nın oğluydu.
Papa'nın bir portresini yaptı. Papa, ilk defa bir kadın ressama poz veriyordu. Vatikan Müzesi'ne bir tablosu konuldu.
Aynı zamanda, bir salon kadınıydı. Hıristiyan kadınları gibi, erkeklerle içki masasına oturdu. Mütareke devrinde, İstanbul'daki Güzel Sanatlar Akademisi'nin kız öğrencilere resim dersleri verdi.
Hayatını, Roma ve Paris'te resim yaparak sürdürdü. Paris'teki atölyesi, 52 Bd. Montparnasse'de idi. Ancak Paris'teki hayatı, çok müsrif geçti. Tablolarının geliri, borçlarını kapatamadı. Hayatının son yıllarını, Amerika'da sefalet içinde geçirdi. Zengin kişilere, özel resim dersleri verdi. 1954 yılında ABD'nin New York şehrinde vefat etti.
HAKKINDA YAZILANLAR
Mihri Müşfikin Eserleri ve Hayatı
leblebitozu.com
26 Şubat 1886da Kadıköy Modadaki Rasim Paşa Konağında dünyaya gelen Mihri Müşfik Hanım, aristokrat bir aileye mensuptur. Babası dönemin Tıbbiye Nazırı Doktor Mehmet Rasim Paşa Tıbbiyede dersler vermekte ve dekanlık yapmaktadır. Sultan Abdülmecidin annesi Bezm-i Alem Sultan, Mihri Hanımın büyük halası olur. Sultan Abdülmecidin eşi Verdicenan Kadınefendi ise Mihri Hanımın öz halasıdır.
Özel ders alarak, batılı yaşam tarzı içinde büyüyen Mihri Hanım, edebiyat, musiki ve resim gibi sanatın her alanında yetenekli bir öğrencidir. Ancak o, resme yönelir.
Bu dönemde saraya gidip gelen resme tutkun genç Mihri, Şehzade Selim Efendinin eşi Eflâkyar Hanımın yaptığı resimlerle ilgilenir. Her ikisi de birer resim yapıp Sultan Abdülhamide sunarlar. Sultan resmini beğenerek Mihri Hanımı yaklaşık iki yıl eğitim alacağı saray ressamı olan Fausto Zonaronun öğrencisi yapar. Zonaronun, bugün halen ayakta olan Akaretlerdeki binasında yer alan atölyesinde resim dersleri alır.
Bu dönem içerisinde imparatorlukta resim eğitimi alacağı bir okul yoktur. Osman Hamdi Beyin II. Abdülhamitten aldığı izinle 1882 yılında kurduğu Sanayi-i Nefise Mektebi, sadece erkeklere eğitim vermektedir. Zonaro ile tanışması, onun Batı sanatına ilgi duymasına neden olur ve İtalyaya gitmek için fırsat yaratmaya çalışır. 1903 yılında 17 yaşında, kimine göre İstanbula gelen bir cambaz kumpanyasının İtalyan kökenli müzik şefine gönlünü kaptırıp peşinden gider, kimine göre ise ailesinin izni dahilinde Romaya gider.
Resimde, İttihat ve Terakki Cemiyeti kurucularından, eski Viyana Sefiri, İstanbul şehreminlerinden (belediye başkanı) Ali Rıza Beyin annesi Naile Hanımın giysileri, oturuşu, elinde tuttuğu tesbihi, geçmişi yansıtmaktadır. Otoriter yüz ifadesi, Osmanlı toplumunda kadınların yaşlanarak kazandığı gücü, evindeki diğer kadınları yönetecek konuma gelmiş olduğunu göstermekte. Resim, kafesli pencereleri ve divanıyla bir Osmanlı evini betimlemekle birlikte, Naile Hanımın ceketi, sırtını dayadığı duvardaki Rokoko süslemeler ve perdenin kordonu gibi detaylarda, Batılılaşmanın izleri görülmektedir.
Henüz yirmili yaşlarında genç bir kızın resim eğitimi almak amacıyla Avrupaya gitmek istemesinin onaylanmayacağını düşünen Mihri Hanım, dönemin Fransız elçisinin eşi Madam Barrerden yardım ister ve Barrerin hazırlattığı sahte bir Fransız pasaportuyla Galatadan kalkan bir İtalyan gemisine binerek Romaya gider. Romada Madam Barrerin evinde bir süre konuk olsa da, İtalyada aradığı ortamını bulamaz, kısa süre sonra o dönemin sanat merkezi sayılan Parise geçer.
Burada sanatçıların yoğun olarak yaşadığı yer olan Montparnassea yerleşir. Mihri Hanım, kendi kazancıyla satın aldığı evin bir odasını Bursa eşrafından bir ailenin oğlu olan ve Sorbonneda siyasi bilimler öğrenimi gören Müşfik Selami Beye (İnegöllü) kiraya verir. Aralarındaki ilişki bir süre sonra aşka dönüşür ve evlenirler. Müşfik soyadını alır. Pariste bir davette tanıştıkları Maliye Nazırı Mehmet Cavit Bey sayesinde, Mihri Müşfikin 1913 yılında İstanbul Kız Öğretmen Okulu resim öğretmenliğine atanmasıyla İstanbula dönerler.
Mihri Müşfik o yıllarda yaşam biçimi, giyinişle çok yadırganır. Evde hiç iş yapmaz, herkese poz verdirerek resim çizer, kimseyi bulamazsa kendini çizer. Giyimi de farklıdır. Bir seferinde, gidecekleri özel bir davet için Mahmutpaşadan aldığı kumaşı vücuduna sarar, çengelli iğnelerle tutturur, kafasına da üzerinde maşallah yazan bir başlık geçirir. Paristeki rahat hayatını yaşamaya kalkması, dedikodular, eşinin ailesinin memnuniyetsizliği evliliklerini sürdürülemez hale getirir.
Onun kadınları, Doğunun ev, hamam veya saray içindeki odalıklarından değildir. Edilgen bir yapıları yoktur, ancak baştan çıkaran bir yapıya da izin vermez. Sanatçının kadın portrelerine bakıldığında hepsinin eğitimli, zengin ve güçlü kadınlar, yani modern Batılı kadın tipleri olduğu söylenebilir. Portrelerinde çocukları, bebekleri de resmetmiştir.
Mihri Hanım, Maarif Nazırı Şükrü Beye, İnas (Kız) Sanayi-i Nefise Mektebi kurulması yönünde öneri sunar, 1914 yılında da bu öneri dikkate alınarak Eski Darülfünun binası olan Zeynep Hanım Konağında resim ve heykel bölümü olarak okul öğretime başlar. Mihri Hanımın kız öğrencilerin güzel sanatlar alanında yüksek öğretim görmelerini sağlamak gibi önemli bir açılımından sonra bir diğer başarısı da, ilk çıplak kadın modelini kız atölyesinde kullanması olur.
Mihri Hanımın sözkonusu başarıları yanında okula yarışma ve sergileme gibi organizasyonları getirmesi de öğrencilere çalışma motivasyonu sağlar. Mihri Hanım öğrencilerini, açık havada resim yapmaya, modelden çalışmaya ve ilk kez toplu bir sergi açmaya teşvik eder. Mihri Hanım, öğrencilere poz verecek model bulunamayınca, antik heykelleri, hamamlardan topladığı yaşlı kadınları, 1917 sonrasında İstanbula gelen Beyaz Rusları, okulun hademesi Ali Efendiyi ve yüz küsur yaşındaki Zaro Ağayı model olarak okula getirir. Pek çok kadın ressamın yetişmesinde katkısı olur: Nazlı Ecevit, Aliye Berger, Fahrelnisa Zeid gibi.
Paristen İstanbula döndüğü dönemlerde Tevfik Fikret, Rıza Tevfik ve Hüseyin Cahitin portrelerini yaparken, renkli bir edebiyat çevresi içerisindedir. Tevfik Fikret ile dostluğu, şairin 1915te ölümüne dek devam eder. Öyle ki Fikret öldükten hemen sonra Romada öğrendiği teknikle yüzünün kalıbını alan kişi de Mihri Hanım olacaktır. Mihri Müşfik tarafından balmumu ile alınan yüz maskı, Aşiyandaki Tevfik Fikret Müzesinde sergilenmektedir.
Tevfik Fikret, Aşiyandaki evine gelen Mihri Hanımı Ruşen Eşrefe şöyle tanıtır: Yukarıda bir hanım var. Resimler yapıyor. Bilseniz Rübabı o kadar güzel yorumluyor ki, yazdıklarım bu kadar anlamlı mı imiş diye şaşıyorum. Ardından Tevfik Fikret, Mihri Hanımın yaptığı portreyi Ruşen Eşrefe göstererek, Bakın, bu ne güzel
Benim başımı olağanüstü çizmiş. Şöyle, buruna doğru geldikçe incelen bir baş! der.
1919 yılında aniden İtalyaya gider. Bu ani gidişinin nedeninin, İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarıyla olan yakın ilişkilerinin, onu işgal altındaki İstanbulda zor duruma düşürmesi olduğu sanılmaktadır. Mihri Hanımın, bu dönemde tutuklanan Hüseyin Cahit ve Cavit Beyleri ziyaret etmesi, basında aleyhine yazılar çıkmasına neden olur. Birtakım kaynaklar Mihri Hanımın tekrar İtalyaya gidişini meşhur İtalyan yazarı ve milli kahramanlarından Gabriele dAnnunzio ile yaşadığı aşka bağlar. Aralarındaki aşk mıdır bilinmez, ancak anlaşılan o ki Mihri Hanım bazı belgelere göre Gabriele dAnnunzio ile dosttur ve onun portresini yapmıştır.
Onunla olan dostluğu vasıtasıyla da Vatikana kabul edilerek Papanın portresini yaptığı da bilinir. (Papanın portresini yaptığı yolundaki bilgi, Feyhaman ve Güzin Duranın İtalya gezilerinde Vatikanda bir Papanın portresi altında Mihri imzası görmeleri, fakat ikinci seyahatlerinde bu tablonun kaldırılmış olduğunu belirtmeleridir. Şu an böyle bir portre Vatikan Müzesinde bulunmamaktadır).
Bir yıl için gittiği İtalyadan geri döndüğünde, iki yıl daha İnas Sanayi-i Nefisede ders verir, 1922de evliliği boşanma ile sona erer ve tekrar Romaya gider. Eşi Müşfik Selami Beyden ayrılsa da Mihri Hanım, Mihri Müşfik olarak anılır. Ancak o, 1922 yılından sonra yurt dışında Mihri Rasim olarak tanınır.
Mihri Hanım, 1922 yılında Yunan ordusunun denize dökülmesinin ardından Mustafa Kemali mareşal üniformasıyla ayakta canlandıran yaklaşık 3 metre yüksekliğinde bir portresini yapar ve Çankaya Köşküne götürerek kendisine sunar. Bu, Cumhuriyetin ilanından sonra bir Türk ressam tarafından yapılan ilk Atatürk portesidir. Daha sonra Yugoslav Kralı Alexander hatırasına Yugoslavyaya hediye edilen bu tablo, II. Dünya Savaşı sırasında Belgrad Sarayının tahrip olması sonucu kaybolsa da 1990larda bulunur.
Mihri Müşfik, renkli bir kişiliğe de sahiptir. Giyim tarzı modernle geleneksel arasında olup, kıyafetlerini yüksek ökçeli ayakkabılar ve çiçekli sık şapkalarla tamamlar.
Sanatçı ıstakoz ve karidesler ile şarap ve meyve tabağını konu ettiği natürmortlarında Batılı bir atmosfer yaratmıştır. Fransa yıllarında Hollanda natürmortlarını incelemiş olabileceği fikrini veren bu resimler, kurgu açısından ise Türk natürmortlarına daha yakındır.
Bu çalışması ise diğer kadın tiplerinden farklıdır. Burada zenginlik içinde güzel kıyafetler giymiş, eğitimli bir kadın yoktur, ancak o da yüzündeki çizgilerin işaret ettiği üzere emekçi bir kadındır. Solmuş ve eskimiş kıyafetlerine rağmen duruşu itibariyle acınası bir his vermez, çünkü o da çalışan üreten köylü kadın tiplemesidir.
Mihri Hanım, 1928 yılına kadar kaldığı Romada, Mussolini taraftarı olan, onunla birlikte ünlü Roma yürüyüşüne katılan ve onun yakın çevresinde bulunan Gabriele dAnnunzio ile arkadaşı ressam Renato Brozzi aracılığı ile mektuplaşarak ilişkisini sürdürür. Mihri Hanımın, Hale (Salih) Asafın hem teyzesi, hem de ilk hocası olmakla birlikte, sonradan ona resimden vazgeçmesini öğütlediği ve sonraki dönemlerde dargın oldukları bilinmektedir. Yeğeni Hale Asafa yazdığı mektuplarda bunu gösteriyor.
Ben resim yaptım da ne oldu? Sanat karın doyurmuyor. Tablolarını mı yiyeceksin? Ben güzelim, başımın çaresine bakarım, sende o da yok ama resim yapmaya devam et! Senelerce çalışmakla ben neye muvaffak oldum? Hiç. Üstelik sıhhatimi kaybettim. Vaktiyle herkül idim. Şimdi merdivenleri çıkamıyorum. Sanat beni bu hale koydu. Hele gözlerim hiç görmüyor. Çifte çifte gözlük kullanıyorum. Parasızım. Bizim gibi -Avrupaya nazaran- geri kalmış bir memlekette sanatkarın yolu kadar güç bir yol yoktur. Bizimkisi fazla fedakarlık isteyen bir meslek. Bugün bana, gençliğimi hediye etseler, bu meslek uğrunda çektiklerimi çekmek korkusundan, reddederdim! Çektiğim meşakkatleri bir ben bilirim bir de Allah bilir. Her sanatkar, karşısındaki sanatkarı daima kendisinden aptal görür! Onun on senede yaptığını, kendisinin bir senede yapacağını sanır. Bir iki yıl içinde, hayatını kurtaracağına, köşeyi döneceğine emindir! Heyhat ve yine heyhat! İşte sanatın esrarı burdadır. Sanatkarın yolu, yürüdükçe uzar gider. Bizim ailenin yegane hususiyeti, inadındadır. Ben her şeyde olduğu gibi sanat hayatım boyunca inadımla yaşadım. Bugün, buna bin kere pişmanım.
Mihri Müşfik, daha sonra ABDye gider, ancak gidişi ile ilgili farklı tarihler söylenir. Taha Torosun ifadesi sanatçının Amerikaya yerleştiği dönemin 1938 sonrası olduğunu düşündürmektedir. Kız kardeşi Enise Salih Hanımın eşinden ayrılarak İsviçrede Bale Sanatoryumunda veremden ölmesi, ardından yeğeni Hale Asafın 1938de Pariste kanserden genç yaşta hayata gözlerini kapaması onu derinden etkiler.
1941-42 yıllarında New Yorka giden gazeteci yazar Ahmet Emin Yalman, Mihri Hanımı görür ve II. Dünya Savaşı yıllarında bazı New York dergilerinin kapaklarını resimlediğini belirtir. Zengin Amerikan ailelerine resim dersleri verdiği, önemli kişilerin portrelerini yaptığı bilinse de, 1954 yılında Mihri Hanım yoksulluk içinde ölür ve kimsesizler mezarlığına defnedilir.
Kaynak
Sanat Tarihinde Tutkularıyla Anarşist Bir Kadın: Mihri Müşfik, Lebriz Sanal Dergi, Osmanlıdan Cumhuriyete İki Öncü Kadın Ressam: Mihri Müşfik, Hale Asaf, KAPLUMBAĞA TERBİYECİSİ VE MİHRİ MÜŞFİK HANIMIN İZİNDE ADLI ROMANLARDA KÜLTÜR VE BİLİM TARİHİ, 19.YY. SONU ve 20.YY BAŞINDA KADIN RESSAMLARIMIZ, Erken Cumhuriyet Türkiyesinde Modern Kadın Kimliği: Heykeltraş Zerrin Bölükbaşı Örneği, Mihri Müşfik Biyografisi
www.biyografi.net (Binlerce Biyografi)

