Yorgunluk, sürekli bir bitkinlik ve halsizlik hissidir. Trafik ve işyeri kazalarında risk faktörü olan yorgunluğa; tıbbi durumlar, yaşam tarzı, zihinsel sorunlar, stres gibi faktörler neden olabilir. Anemi, diyabet, tiroid bozuklukları, enfeksiyonlar, hormonal sorunlar, karaciğer veya böbrek problemleri, depresyon, kronik yorgunluk sendromu veya uyku apnesi yorgunlukla ilişkilidir. Aşırı yorgunluk, genellikle depresyon, odaklanma sorunu, motivasyon eksikliği, uyku hali, kas zayıflığı, ağrı gibi semptomlarla birlikte gelişir. Dinlenme, düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme gibi basit değişikliklerle çözülmeyen yorgunluk, altta yatan fiziksel veya zihinsel bir sağlık sorunundan kaynaklanıyor olabilir. Özellikle altı aydan uzun süren kronik yorgunluk mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. Durumunuza bağlı olarak, tedavi planı ilaç, egzersiz veya terapi kombinasyonunu içerebilir.
İçindekiler
Yorgunluk nedir?
Yorgunluk, genel bir halsizlik, bitkinlik ve enerji eksikliği hissidir. Kronik veya geçici bir durum olabilen yorgunluk, bir hastalıktan çok bir semptomdur. Aşırı yorgunluk birçok fiziksel ve zihinsel hastalığın yaygın belirtisidir; bazı ilaçların yan etkisidir; ayrıca, çok az veya fazla fiziksel aktivite, yetersiz uyku, kötü beslenme gibi yaşam tarzı seçimlerinin doğal bir sonucudur.
Uykulu olmak veya hissetmekten farklıdır; uyumak için ezici bir dürtü duyan kişi, dinlendikten sonra da zinde hissetmez. Bitkinlik hissi sabahları yataktan kalkmayı, günlük işleri yapmayı, işe gitmeyi zorlaştırabilir. Beslenme, egzersiz veya uyku alışkanlıklarınızı değiştirerek semptomlarınızı hafifletebilirsiniz. (1)
Kronik Yorgunluk Sendromu (KYS), en az altı ay süren, altta yatan tıbbi bir durumla tam olarak açıklanamayan, aşırı yorgunluk ile karakterize karmaşık bir hastalıktır. Miyaljik Ensefalomiyelit veya Sistemik Efor İntolerans Hastalığı olarak da bilinir. Aşırı yorgunluk hissi, fiziksel veya zihinsel aktivite ile kötüleşir ve dinlenmekle düzelmez. Çocuklar dahil herkesi etkileyebilir, kadınlarda sık rastlanır. (2)
Kronik Yorgunluk Sendromu’nun nedenleri
Birçok teori olmasına rağmen, KYS’nin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Aşağıdaki faktörler hastalık riskini artırabilecek potansiyel nedenlerdir:
Glandüler ateş, insan herpes virüsü 6, Epstein-Barr virüsü gibi viral enfeksiyonlar
KYS tanısını doğrulamak için; belirtiler ve tıbbi geçmiş değerlendirildikten sonra, benzer semptomlara sahip diğer hastalıkları ekarte etmek için çeşitli tıbbi testler istenebilir. KYS tedavisi semptomları iyileştirmeye odaklanır. Hastanın nasıl etkilendiğine bağlı olarak tedaviler şunları içerir: (3)
Bilişsel davranışçı terapi
Kademeli egzersiz terapisi adı verilen yapılandırılmış egzersiz programı
Ağrı, mide bulantısı, uyku problemleri için ilaç tedavisi
Düzenli egzersiz yorgunluğu azaltarak iyi bir uyku düzeni sağlayabilir. Harekete geçmek kalbin, akciğerlerin ve kasların çalışma verimliliğini de artırır. Bununla birlikte yoga, meditasyon ve nefes egzersizleri içeren bir farkındalık programı, yaşam kalitesini arttırarak kaygı ve depresyonu azaltmaya yardımcı olabilir.
Yorgunluğa iyi gelen şifalı bitkiler
Yeşil çay
Metabolizmayı hızlandıran, bağışıklık sistemini güçlendiren yeşil çay yorgunluk için de birebirdir. Vücudu rahatlatırken içerdiği kafein sayesinde gün boyu enerji verir. Hücre hasarını önlemeye yardımcı doğal antioksidanlar, polifenoller ve koruyucu bileşikler içerir. (5)
Yeşil çay demlemek için bir fincan suyu kaynatın, birkaç dakika bekleyin. İçerisine 1 çay kaşığı yeşil çay ilave edin, 5 dakika demlendikten sonra süzün. Dilerseniz içine limon, tarçın çubuğu, bal ilave edebilir, sıcak veya soğuk tüketebilirsiniz.
Çörekotu
Vitamin ve mineral kaynağı olan çörekotu, doymamış yağ asitleri açısından da zengindir. İçerdiği timokinon sayesinde kansere karşı koruma sağlar. Kas ve eklem ağrılarını azaltır, bağışıklığı güçlendirir, uykuyu düzenler, stres ve gerginliği azaltarak rahatlatır. (6)
Yorgunluğa karşı çörekotunun tohumundan ve yağından yararlanılabilir. Günlük yaklaşık 1 tatlı kaşığı çörekotu salata, yoğurt, omlet çeşitleriyle birlikte; çörekotu yağı da aç karnına, günde 1-2 çay kaşığı tüketilebilir.
Kafein içermeyen hibiskus, antioksidanlar açısından oldukça zengindir. Bağışıklık sistemini güçlendirir, hücre hasarını önler, önemli bir C vitamini kaynağıdır. Sıcak ve soğuk olarak içilebilen hibiskus çayı kronik yorgunluğa karşı güçlü bir enerji deposudur.
1 litre sıcak suda 2 yemek kaşığı kurutulmuş hibiskus çiçeğini 10-15 dakika demleyin ve süzün. Bal, çubuk tarçın, nane ve zencefille aromalandırabilirsiniz.
Birçok vitamin ve mineral içeren biberiye oldukça güçlü bir antioksidandır. Daha çok baharat olarak kullanılan biberiyenin yağı ve çayı da tüketilmektedir. Biberiye çayı, kronik yorgunluk, halsizlik ve depresyona karşı vücudu destekler, zindelik verir, ağrı dindirici ve iltihap önleyicidir. (8)
1 dal taze veya 1 tatlı kaşığı kurutulmuş biberiye, 1 fincan sıcak suda 10 dakika demlendikten sonra içmeye hazır hale gelir. Dilerseniz limon, zencefil veya bal ilave edebilirsiniz.
Tüm bitki ve gıda takviyeleri mutlaka doktor gözetiminde kullanılmalıdır.
Yorgunluk sorunu çekenlere öneriler
Yorgunluğun nedeni tıbbi bir durum değilse, enerjiyi artırmanın birçok basit yolu vardır, hatta bazıları yaşlanma sürecini yavaşlatır.
Basit yaşam tarzı değişiklikleriyle geçmeyen, 2 haftadan uzun süren yorgunluğa, aşağıdakilerden herhangi biri eşlik ediyorsa mutlaka doktora başvurun: Rektal kanama, kan kusma, şiddetli baş ve göğüs ağrısı, baygınlık hissi, düzensiz kalp atışı, nefes darlığı, karın, sırt veya pelvik bölgede şiddetli ağrı.
Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi toksinlerden uzak durun.
Yoga, farkındalık meditasyonu ve düzenli egzersiz, stresi yönetmeye ve zinde olmaya yardımcı olur.
Fazla kiloları vermeye çalışarak sağlıklı bir kiloyu koruyun. Vücut yağındaki küçük azalmalar bile güçlü bir enerji artışı sağlayarak ruh halini, canlılığı ve yaşam kalitesini iyileştirir.
Bazı insanlar sabah, bazıları gece enerji patlaması yaşarlar. Günlük enerji modellerindeki bu bireysel farklılıklar, beyin yapısı ve genetiği tarafından belirlenir. Kendi sirkadiyen ritimlerinizin farkına vararak, zorlu faaliyetleri vücut saatinize göre, enerji seviyeleriniz zirvedeyken planlayın.
Dehidrasyon enerjiyi tüketir, fiziksel performansı bozar, uyanıklığı ve konsantrasyonu azaltır. Bol su içmek vücudu besler ve nemlendirir. İdrarınız soluk sarı veya saman renginden koyuysa yeterince su içmiyorsunuz demektir.