Blog
16. Yüzyılda da Müslümanların Amerikaya Girişi Yasaklanmıştı| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
16. Yüzyılda da Müslümanların Amerikaya Girişi Yasaklanmıştı...
Yazar: Orberk Özdemir Tarih: 11 Şubat 2017
Kölelerin dağlanışını gösteren bir illüstrasyon. F: Wikimedia Commons
1522 yılının Noelinde, daha sonradan Kristof Kolombun oğlu tarafından idare edilecek olan Hispaniola Adasında, 20 Müslüman Afrikalı köle, Hıristiyan sahiplerine palalarla saldırdı. Karayiplerdeki şeker kamışı tarlalarında çalıştırılan köleler, birkaç İspanyolu öldürerek bir düzine Amerikan yerlisini de kurtardılar. Bu Yeni Dünyada kayıtlara geçmiş ilk köle isyanıydı.
Ayaklanma hızla bastırıldı. Bunun üzerine İspanyada henüz tacını yeni giymiş olan V. Karl, İslami eğilimleri bulunan kölelerin Amerikadan dışlanması talebinde bulundu. V. Karl, isyanın nedeni olarak köle hayatının zorlu koşullarını değil kölelerin radikal eğilimler gösteren ideolojilerini sorumlu tutmaktaydı.
Hispaniola isyanı sırasında İspanyol makamları, şu anda Birleşik Devletlere dahil olan Yeni Dünya kolonilerine; Müslümanların, Yahudilerin ve Protestanların girişlerini yasaklamıştı. Şüpheli geçmişe sahip potansiyel göçmenler yoğun soruşturmalara maruz kaldılar. Amerikaya gitmek isteyen bir kişi önce Hıristiyan olduğunu daha sonra da ataları arasında Müslüman ya da Musevi bulunmadığını kanıtlamak zorundaydı. Yalnızca kralın izni ile bazı göçmenlere bir takım imtiyazlar tanınabiliyordu. Bu sırada Osmanlı İmparatorluğu Katolik Avrupa ile sıkı bir mücadele içerisindeydi ve Müslümanlar olası güvenlik tehdidi olarak etiketlenlenmişlerdi. Afrika Diasporasının tarihine ilişkin çalışmalar yapan Sylviane Diouf, yasakların Hispaniola isyanından sonra genişletilerek Yeni Dünyadaki köleleştirilmiş Afrikalılara dahi uygulandığını belirtiyor.
Rüşvet ve düzenlenen sahte evraklar vasıtası ile Yahudiler, Yeni Kıtaya büyük fırsatlar eşliğinde giriş yapabiliyorlardı. Öte yandan köle tüccarları da getirilen Müslüman yasağına büyük ölçüde uymadılar çünkü Batı Afrika Müslümanları genellikle okur-yazar ve daha hünerli idi. Bu sebeple ticarette, gayrimüslim kölelere oranla daha değerliydiler. Akdenizde tutsak edilen Osmanlı ve Kuzey Afrika menşeli esirler genellikle Türk ve Moro (Mağribi) olarak kayıtlara geçirilmişti. Bu esirlerin her biri ya Karayip kadırgalarında kürek çekmekle ya da bir kasaba yahut çiftlikte İspanyol derebeylerinin hizmetçiliğini yapmakla yükümlüydüler.
Bugün Kolombiyada bulunan ve stratejik bir limana sahip olan Cartegenanın köle nüfusunun büyük bir bölümü Müslümanlardan oluşmaktaydı ve kölelerin neredeyse yarısı yasadışı yollarla bu şehre getirilmişti. 1586 yılında İngiliz korsan Sir Francis Drake, şehri kuşattı ve adamlarına; Fransızlara, Türklere ve siyahi Afrikalılara saygı gösterilmesini tembihleyerek kenti ele geçirdi. Bir İspanyolca kaynak bizlere, şehirdeki siyahilerle birlikte Moroların İngilizlere bırakıldığını anlatır. Gaddar bir köle tüccarı olmasına karşın Drake, muhtemelen onlara özgürlük vaat etmişti.
Roanoke Adasındaki İngiliz kolonisine doğru yola çıkan Drake ve filosu, Atlantik sahilindeki küçük bir İspanyol yerleşim bölgesi olan St. Augustine baskın düzenledi ve bölge halkının kapı, kilit gibi değerli teçhizatlarını ellerinden aldı. Elde ettiği korsan köleler ve çalıntı mallar ile Drake, Kuzey Carolinadaki Outer Banks adalarında bulunan Roanokeu ve Yeni Dünyadaki ilk İngiliz koloni girişimini desteklemeyi amaçlamıştı. Drake, kendisinden bir yıl önce Roanoke Kolonisinin temellerini atan arkadaşı Sir Walter Raleighe yardım etmek, hükümet destekli korsanlık faaliyetlerine temel oluşturmak ve İspanyayı devrin en zengin ve güçlü ulusu haline getiren servetten pay almak için bu yolculuğa çıkmıştı.
Roanoke kolonisinde Joachim Gans adlı Alman bir metalürji uzmanı da bulunmaktaydı. Joachim Gans aynı zamanda bu yolculukla Kuzey Amerikaya ayak basan ilk Yahudi ünvanını da elde etmiş bulunmaktaydı. 1290 1657 yılları arasında Yahudilerin İngilterede yaşamaları bir kenara, İngiltereyi ziyaret etmeleri bile yasaklanmıştı. Ancak Sir Raleigh, o dönem İngilizler arasında bulunamayacak bir bilimsel uzmanlığa ihtiyaç duyuyordu. Bu sebeple Gans gibi başarılı bir bilim adamının Roanokea gidebilmesi ve orada bulunan değerli metaller hakkında raporlar oluşturabilmesi için Sir Raleigh, Joachim Gans adına bugünün H-1B vizesine (ABDde uzmanlık isteyen konular üzerinde çalışmak isteyen yabancı kişiler icin gerekli olan vize türü) denk gelen bir vize aldı. Giriş izninin alınışından sonra Roanokea giden Gans, burada bir atölye kurdu ve kapsamlı deneyler yaptı.
Drakein fliosunun Carolina sahillerine gelişinden kısa bir süre sonra adayı şiddetli bir kasırga vurdu ve gemilerin büyük bir bölümü kullanılamaz hale geldi. Bunun üzerine İngiliz sömürgeciler büyük bir hızla hırpalanmış yerleşimlerini terkederek kasırgadan hasarsız kurtulmayı başaran bir filoyla eve, İngiltereye döndüler. Hava şartları biraz daha elverişli olsaydı muhtemelen Roanokedaki kırılgan yerleşim; Hıristiyanları, Yahudileri, Müslümanları, Amerikanın güneyinden ve kuzeyinden gelen yerlileri ihtiva eden dikkate değer karmaşık bir topluluk olarak tarih sahnesindeki yerini alabilirdi.
Drakein filosu fırtınadan sonra güvenli bir şekilde İngiltereye geri döndü ve Kraliçe I. Elizabeth, İspanyol karşıtı Osmanlı sultanının beğenisini kazanabilmek adına 100 Osmanlı kölesini İstanbula gönderdi. Ancak Moroların, Afrikalıların ve Amerikan Yerlilerinin akıbeti gizemini hala korumakta. Onların İngiltereye ulaştıklarına dair hiçbir kayıt bulunmamaktadır. Newyork Üniversitesinden tarihçi Karen Kupperman, Drakein Roanokeda gelişmekte olan bir koloni bulmayı düşündüğünü ve bu sebeple yanındaki esirlerle iş gücü arzı sağlamayı planladığını düşünüyor. Kupperman ve diğer tarihçiler Cartagenada tutsak edilen erkek ve kadınların bir çoğunun fırtınadan sonra karaya oturmuş olabileceğine inanıyorlar.
Sonraki yıllarda, Jamestown merkezli Virginia Kolonisi de Müslümanlara ilişkin benzer bir politika izledi. 1619da Virginiaya gelen ilk Afrikalı esirleri de kapsayacak şekilde, vaftiz olmak, ülkeye girebilmek için yegane şart olarak koşulmuştu. 1682de Virginia Kolonisinde bir adım daha öteye gidilerek Siyahiler, Melezler, Morolar, yerliler ile soyu ve memleketi Hıristiyan olmayan herkesin köle olarak sayılacağına ilişkin bir hüküm getirildi.
Elbette İslami eğilimleri bastırmak hem İspanyol hem de İngiliz kolonilerindeki köle ayaklanmalarını durdurmak için yeterli olmadı. 16. yüzyılda Panamada, kaçan köleler kendi topluluklarını kurarak İspanyollara karşı gerilla savaşı verdiler. 19. yüzyıl başlarında Haitide vuku bulan köle isyanı, Hıristiyanlaşmış Afrikalılar tarafından başlatıldı ve pek tabii beyazlar, özgürlüklerinin peşinden koşan bu güruhu dinsiz barbarlar olarak nitelendirdiler. 1831 yılında Virginiada bir köle isyanı başlatan Nat Turner ise davasını kendisine kötülükle mücadele yetkisi veren İsaya ve ondan geldiğini iddia ettiği vahiylere dayandırıyordu.
Elbette barış ve güvenliğin tesisi için esas tehlike, kölelik sisteminin kendisi ve bu sistemi destekleyen Hıristiyan inanışlardı. Sorun, göçmenlerin inançları ve inanışları değil, yeni bir ülkeye gelen (getirilen!) bu insanların maruz kaldıkları eşitsizlik ve haksızlıklardı.
smithsonianmag.com. 7 Şubat 2017.www.Arkeofili.com