Pullorum hastalığı tavuklarda ve hindi civcivlerinde görülen akut sistemik bir hastalıktır. Enfeksiyon yumurtalarla iletilir ve beyaz ishal ve yüksek ölüm oranı karakteristiktir. Yetişkin kuşlarda hastalık sessiz seyreder, semptomlar görülmez. Hastalık ve ölümcüllük oranları yumurtadan çıktıktan sonraki 7 – 10 gün içerisinde yükselir. Etkilenen tavuklar somnolent (uykulu) ve depresif görünür ve büyümeleri yavaşlar. Hayvanın arka tarafındaki tüylerin etrafında ishalli dışkı kalıntıları görülür.
Tibiotarsal eklemlerdeki ödem sık görülen bir işarettir. Pullorum hastalığı her yaş grubundan tavuk ve hindilerde görülebilir. En yüksek ölüm oranları ise 4 haftalıktan küçük kuşlardadır.
Pullorum’un etiyolojik ajanı, nonmotil (hareketsiz) gram negatif bir mikroorganizmadır. S. pullorum çok dirençlidir ve her türlü iklim koşulunda aylarca hayatta kalabilir. Kuluçkahanedeki yumurtalara formaldehit fumigasyonu (buharlama) yapılarak mikroorganizma öldürülebilir.
Grimsi – beyazımsı yumrular bu hastalıkta tipik olarak görülür. Yumrular daha çok kalp, akciğer, karaciğer, gizzard duvarları ve bağırsaklar ve karın zarında bulunur.
Bazı durumlarda karaciğerde grimsi – beyazımsı kangrenleşmeler olabilir. S. Pullorum taşıyıcı tavukların enfekte olmuş yumurtaları aracılığıyla bulaşır. Enfekte olmuş yumurtalar çatladıktan sonra mikroorganizmayı gastrointestinal yoldan (sindirim sistemi) veya idrar yolu aracılığı ile yayarlar. Yetişkin taşıyıcı kuşlar da salgılarıyla mikroorganizmayı yayar.
İdrar yolları çoğunlukla ürat ile dolar. Teşhisin onaylanması için 5. Pullorum izole edilmeli ve türü saptanmalıdır. Pullorum hastalığı diğer salmonellozlardan, E. Coli enfeksiyonlarından, Staphylococcus aureus, Aspergillus ve diğer benzer lezyonlara sahip durumlardan ayırt edilmelidir. Bazen pulmoner yumrular Marek hastalığındaki tümörlere benzeyebilir.
Akut kümes hayvanı tifosu. Salgınlar genellikle yumurta üretiminde ve yem tüketiminde keskin bir azalma ile başlar. Fertilizasyon ve kuluçka randımanı azalır. İshal görülür. Akut kümes hayvanı tifosunda ölüm oranı yüksektir ve %10 ile %90 arasında değişir. Tifo ile enfekte olmuş sürülerin yumurtalarından çıkan tavukların 1/3 kadarlık kısmı ölür. Karaciğerde bronz yeşilimsi ve geniş leke, akut kümes hayvanı tifosunda sık görülen tipik bir lezyondur.
Akut kümes hayvanı tifosu hastalığı Bazı durumlarda büyüyen karaciğerde birden fazla milli nekrozlar (benekler şeklinde) görülür. Salgınlar özellikle tavuk dişilerinde ve hindilerde görülür ancak diğer kümes hayvanı türlerinde de rastlanmaktadır.
Akut kümes hayvanı tifosunda karaciğerdeki nekrozların büyüklüğü ufak beneklerden 1 – 2 cm. çapına kadar değişebilir. Pullorum hastalığının aksine akut kümes hayvanı tifosu aylarca sürebilir.
Akut kümes hayvanı tifosunda dalak 2-3 kat daha büyüktür. Yüzeyde bazen hiperplazik folikülleri temsil eden grimsi – beyazımsı yumrular görülür.
Akut kümes hayvanı tifosunda genellikle küçük bağırsağın girişinde enteritis ve bazen ülserler görülebilir. Etiyolojik ajanı Salmonella gallinarum’dur. Bu organizma 5. Pullorum ile aynı antijenleri paylaşır ve iki mikroorganizma genelde çapraz aglütinasyon reaksiyonu verir.
Akut kümes hayvanı tifosunda daha seyrek olarak, Salmonella toksinlerine bağlı olarak miyokardiyal nekrozlar tespit edilir. Enfeksiyonun iletimi kontamine olmuş yumurtalar aracılığıyla olur ve bu husus özellikle önemlidir. 5. Gallinarum’un yayılması çoğunlukla büyüyen ya da üretken sürülerde olur ve yetişkin kuşlarda ölüm oranı daha yüksektir.
Akut kümes hayvanı tifosunda akciğerler karakteristik kahverengi renktedir. Nekrozlar ve sarkoma benzeri nodüller görülür.
Akut kümes hayvanı tifosunda Lezyonlar özellikle gonadlardadır. Yumurtalıklarda enflamatuvar ve dejenaratif değişiklikler görülür.
Akut kümes hayvanı tifosunda sık sık, etkilenmiş foliküller deforme olur ve kalın sarkacımsı kütleler gibi görünür. Akut kümes hayvanı tifosu diğer salmonellozlardan ayırt edilmelidir (E. coli infections, Pasteurella spp. enfeksiyonları gibi). Eğer doğurgan sürülerin enfeksiyonu taşıdığı görülürse, yumurtaları kullanılmamalıdır.
Kronik kümes hayvanı tifosu: Bazen embriyonun dejenere foliküllerden dışarı çıkması fibrinöz yapışkan peritonite yol açar. Kemoterapinin taşıyıcılığı elimine etmediği düşünülürse, tifo ya da pullorum hastalığından etkilenmiş kümes hayvanlarının tedavisi gerekli görülmez ve asla tavsiye edilmez.