Neandertaller ve İlk Modern İnsanlar Büyük İhtimalle Rivayet Edilen Buluşma Yerinde Bir Araya Gelmediler
Daha hassas yapılmış radyokarbon hesaplamalarına göre Neandertaller ve insanlar Hırvatistan'ın Vindija mağarası yakınlarında aynı zaman dilimlerinde yaşamadılar.
Hırvatistan’ın güzel bir doğa manzarasına sahip Vindija Mağarası, yaklaşık 32.000 yıl önce Neandertaller ve ilk modern insanlar için potansiyel bir buluşma yeri olarak düşünülüyordu. Şimdi, yeni bir çalışma, daha kesin bir radyokarbon tarihlendirme formunu kullanarak bu fikri sorguluyor; bunun yerine, Neandertaller’in mağarayı 40.000 yıl önce kullandığını gösteriyor – modern insanların, Avrupa’nın bu bölgesinde yaşamaya başlamalarından yaklaşık olarak 8.000 yıl önce. Bu bulgu, eğer doğruysa, iki insan türünün bölgede karşılaştığı konusunda uzun zamandır devam eden varsayım üzerine kuşku uyandırıyor.
St. Louis’deki Washington Üniversitesi’nde çalışan ve çalışmaya dahil olmayan biyolojik antropolog Erik Trinkaus, bir e-postada “Çoğumuz uzun zamandır bundan şüpheleniyorduk” diyor. Avrupa’daki yeryüzünün tarihlendirilmesinin genel olarak Neandertal’in sonunun yaklaşık 40.000 yıl önce geldiğini göstermesine dikkatleri çekti. “Bu makale, bu bölgede geç Neandertaller’e çelişkili olarak rastlayışlara noktayı koyuyor ve bizim bu bulgudan devam etmemizi sağlıyor.”
1990’ların sonlarında araştırmacılar, mağaradan çıkan Neandertaller kalıntıları olan kafatası, kalça ve diğer çeşitli kemik parçalarını, karbon-14 olarak adlandırılan ve zamana göre sabit bir oranda bozunan bir izotop ölçüm yöntemini kullanarak tarihlendirdiler. Bilim insanları, karbon-14’ten geriye ne kadarının kaldığına bakarak Neandertal’in ne zaman yaşadığını kabaca doğru bir şekilde anlayabileceklerdi. Kafatası parçacıkları ve mağaranın içinde bulunan diğer kemiklere bulunan kemik kolajenindeki karbon-14’ü kullanarak yapılan çalışmalar, kemiklerin yaşlarının 29.000 ila 34.000 arasında olduğunu ileri sürdü. Bu da -modern insan kalıntılarının ve yine mağarada bulunan aletlerin kanıtladığı üzere- aşağı yukarı modern insanların Avrupa’ya yerleştiği zamanlara denk gelmektedir; böylece bu iki grubun karşılaştığı, rekabet ettiği ve hatta çiftleştiği iddiası yükselmiştir.
Bu yılın başlarında, Birleşik Krallık’taki Oxford Üniversitesi’nden arkeolog Thibaut Devièse ve Thomas Higham liderliğindeki bir ekip, daha arıtılmış bir radyokarbon tarihlendirme yöntemi geliştirdi. Araştırmacılar, jelatinimsi bir karışım olan ve çevredeki tortu ile mikroorganizmalar tarafından kolaylıkla kirletilebilen kemik kolajendeki karbon-14’ü ölçmek yerine, kolajenin içindeki belirli bir amino asit olan hidroksiprolin’e odaklandılar.
Araştırmanın seyri sırasında keşfedilen bu yeni tanımlanmış ancak kategorize edilmemiş kemik de dahil olmak üzere; araştırmacılar, Vindija Mağarası’nda bulunan dört farklı Neandertal kemik parçasındaki belirli bir aminoasiti tarihlendirdi. Ian Cartwright (Oxford Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü)
İzole edilmiş hidroksiprolin’in tarihlendirilmesi sonucunda, kalıntıların yaklaşık 40.000 yaşında olabileceğinin görüldüğünü araştırmacılar, 4 Eylül tarihinde Proceedings of the National Academy of Sciences’a bildirdi. Bu, daha önceki araştırmalarda öne sürülen ve modern insanların bölgede bulunduğu zamanlardan 8000 yıl daha önceyi işaret eden bir tarih.
Birleşik Krallık’taki Bristol Üniversitesi’nde çalışan ve çalışmaya dahil olmayan arkeolog João Zilhão; belirli bir amino asiti ölçmenin, bir kemik numunesini radyokarbonla tarihlendirirken numunenin bulaşma yoluyla kirlenmesi riskinden kaçınmanın iyi bir yolu olduğunu söyledi. Ancak bu tekniğin başka laboratuvarlar tarafından da birebir tekrarlanması gerektiğini ve ancak bundan sonra sonuçların güvenilir olduğundan emin olabileceğini sözlerine ekledi.
Tempe’deki Arizona Eyalet Üniversitesi’nde antropolog olarak bulunan Geoffrey Clark, yeni tekniğin standart kemik kolajen tarihlendirmesine göre büyük bir ilerleme olduğunu ve daha önce tarihlendirilmiş diğer yerleşim yerlerinden edinilen Neandertal kalıntılarına uygulandığını görmek için sabırsızlandığını belirtti. Ayrıca, “Aynı sonuçları alıp almayacaklarını henüz belli değil, ancak umut verici görünüyor” dedi.
Devièse, modern insanlar ile Neandertaller arasında paylaşılan genlerin, geçmişte bazı zamanlarda ve yerlerde iki türün karşılaştığını ve birbiriyle çiftleştiğini açıkça kanıtlar nitelikte olduğunu, sadece bunun Vindija Mağarası’nda yaşanmadığını söylüyor. “DNA çalışmaları, anatomik olarak modern insanların ve Neandertallerin birbirileriyle çiftleştiğini göstermiştir” diye ekledi. “Bu konuda hiçbir şüphe yok… Her ne kadar iki grup çoğunlukla yan yana yaşamıyor gibi görünse de. bu tarihlendirme çalışması ile, iki türün nerede ve ne kadar süre bir arada yaşadığını anlamak için çalışmalarımıza devam ediyoruz.”
Yazar: Michael Price
Çevirmen: Yağmur Hıdıroğlu