1 Kabuk Nedir? Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır. Kabuk programı kullanıcıya bir komut satırı (prompt da denir) sunar ve komut girmesi için bekler. Kabuk bu komutu yorumlayıp gerekli programları çalıştırır ve sonlanmalarını bekler. İşlemler bittikten sonra kontrol yeniden kabuğa geçer ve kabuk yeniden komut girişi için bekler. Kabuktan çıkış yapılana kadar bu döngü devam eder.
2 Komutlar; Aşağıda verilen komutlar FreeBSD için geçerli olsa da, aslında Linux lerin tümü içi geçerlidir. (Bazı farklılıklar olabilir.) ls : Dizin içeriğini (dosya ve alt dizinleri) listeler. cat : Dosyaları birleştirmek ve standart çıkışa basmak için kullanılır. cp: Dosya kopyalar. mv : Bir dosya veya dizini başka bir dosya veya dizin olarak taşır. Ya da bir dosya veya bir dizini başka bir dizine taşır. rm : Dosya veya dizin siler.
3 mk : Dizin oluşturmak için kullanılır. pwd : İçinde bulunulan dizinin yolunu verir. Bazı kabuklarda bu komut dahili komut olarak da bulunur. find : Dosya aramak için kullanılır.
4 chmod : Dosya modunu değiştirir. Dosya modları, dosya üzerindeki yetkileri üç grup için düzenler. 1.Dosya sahibi 2.Dosya sahibinin grubundakiler 3. Herkes.
5 Yetkiler ise üç adettir. Okuma, yazma ve çalıştırma. Yetkiler sayılarla ( Okuma = 4, Yazma = 2, Çalıştırma = 1) veya r (okuma), w (yazma), x (çalıştırma) gibi harflerle temsil edilirler.
6 chown : Dosya sahibini veya grubunu değiştirir. ps : Sistem de etkin olarak çalışan süreçleri listeler. kill : Çalışan bir süreci sonlandırmak veya sürece sinyal göndermek için kullanılır. id : Kullanıcı bilgilerini verir. who : Sistem üzerinde şuan kimlerin olduğunu ve ne zaman girdiklerini gösterir. shutdown : Verilen zamanda sistemi kapatır.
7 İşletim Sistemleri İşletim sistemi; bilgisayarın bütün donanım ve yazılım kaynaklarını kontrol ettiği gibi, kullanıcılara ait uygulama yazılımlarının da çalıştırılmalarını ve denetlenmelerini sağlar.
8
9 İşletim Sistemi, üzerinde yer alan bazı yazılımlar Sistem Yazılımı olarak anılır. Örneğin; - Derleyiciler (compilers) ; yazdığımız programı makine diline çeviren ara program. - Editörler (editors); Program geliştirmemizi sağlayan arabirim ortamları - Komut Yorumlayıcıları (utility) ;
10 - Antivirüs ve Koruma Yazılımları ; -Değişik SistemYazılımları ; Defrag, Ashaboo Win Optimizer, System Cleaner Partition Magic, Data Recover v.b. -Veritabanı Yönetim Sistemleri -(database management system) ; - Bilgisayar ağı yazılımları (network software) Bunların hepsi birer sistem yazılımlarıdır. Ancak bu yazılımlar İşletim Sisteminin kendi öz parçaları değildir. Bunlar yardımcı araçlardır
11 Güncel işletim sistemleri doğrudan donanıma erişmeyi engeller. Kullanıcılara ve Uygulama Programlarına donanımı kullanabilmeleri için Dinamik kütüphaneler ve kesmeler vasıtasıyla hizmet sunarlar.
12
13 İşletim Sistemleri Geliştirme ve Dağıtılma Mantığına Göre: a) Açık Kaynak Kodlu (Open Source Code): GPL - General Public License (Genel Kamu Lisansı) ile dağıtılmaktadırlar, ücretsizdirler ve kaynak kodları herkese açıktır Ör) GNU OS, GNU/Linux, Free BSD, GNU GNU is Not Unix
14 b) Ücretli ve Kapalı Kaynak Kodlu: Kaynak kodları kapalıdır ve kullanım için belirli bir lisans ücreti talep edilir. Ör) Windows Ailesi EULA End User License Agreement
15 İŞLETİM SİSTEMLERİNİN TARİHÇESİ İlk gerçek Sayısal Bilgisayar İngiliz matematikçilerinden Charles Babbage ( ) tarafından tasarlanmıştır. Ancak onun yaşadığı yıllarda teknoloji yetersizliklerinden, tasarladığı makinelerde işletim sistemleri mevcut değildi.
16 Birinci Nesil İşletim Sistemleri ( ) : Babbage ın başarısızlıkla sonuçlanan çalışmalarından sonra, II. Dünya savaşına kadar olan dönemde yok denecek kadar az bir gelişme olmuştur lı yıllarda ise, Harvard Üniversitesinde Howard Aiken; Princeton Üniversitesinde, John Von Neumann ve Amerika ile Almanya da ki bazı diğer araştırmacıların çalışmaları sonucunda vakum tüpleri kullanılarak sayısal bazı makinelerin geliştirilmesi mümkün olabilmiştir.
17 Ancak bu geliştirilen makineler son derece büyük ve odalar dolusu on binlerce vakum tüplerinden yapılmış ve bugün evlerde kullanılan bilgisayarlardan yüzlerce kez daha yavaş çalışmaktaydılar.
18 Bu dönemde makinenin hem tasarımını yapan, hem imalatını yapan, hem programlayan, hem işleten ve hem de bakımını yapan hep aynı küçük bir gruptu.
19 Bütün programlama, kontrol panelindeki ilgili yerlere, ilgili kabloları takarak makine dili ile yapılırdı. İşletim sisteminin ise adı bile anılmamaktaydı. Sonraları 1950 li yılların başında kartlı makinelerin gelişmesi ile programların kartlara yazılıp buradan okutulması sağlanmakla beraber, diğer olaylar tümüyle aynıydı.
20 İkinci Nesil İşletim Sistemleri ( ): 1950 li yıların ortasında transistörlerin geliştirilmesi ile büyük bir devrim oldu. Bu dönemde bilgisayarlar müşterilerin işlerini yapabilecekleri düzeye geldiği için üretici firmalar tarafından satılmaya başladılar. Bu yıllarda, bilgisayar tasarımcıları, üreticileri, operatörler, programcılar ve bakım personeli kesin olarak birbirinden ayrıldılar.
21 Bu makineler yine de çok büyük ve çok pahalı olduklarından, çok büyük kapasiteli klima cihazları ile soğutma gerektirdiğinden ve çok büyük devlet daireleri ya da çok büyük özel sektör kuruluşları tarafından satın alınabildiler. Bu nesil bilgisayarlarda, kullanıcı her bir satırını bir karta yazdığı programını getirip eliyle sistem operatörüne verirdi.
22 Operatör kartları kart okuyucu cihazında okutur ve okunmuş seklini teyp bantına aktarırdı. Sonra sisteme derleyici bantını yükler ve arkasından da kullanıcının programının bulunduğu bantı yükleyerek derleme işlemini yapardı. Bu derleme işlemi tamamlandıktan sonra programın çalıştırılabilir halini 3. banta çıkar ve bunu tekrar sisteme götürüp çalıştırarak programın sonucunu yazıcıdan yazdırırdı.
23
24 Bu dönemde bundan sonra sağlanan en büyük aşama, derleyicinin bir defa yüklenmesinden sonra, çok sayıda farklı programcının programlarının 1 bant üzerine arka arkaya yüklenip çalıştırılması olanağı ile Yığın İşlem (Batch Processing) kavramının getirilmesi ve uygulamaya koyulmasıdır.
25 Bundan önce bilindiği gibi her programcının programı için derleyici bandını da bir defa yükleme zorunluluğu vardı. Bu nesil bilgisayarlar bilimsel ve mühendislik işleri için ve Fortran dili ile kullanılırdı. İşletim sistemi ise IBM in geliştirdiği ve 7094 makinelerin de kullanılan IBSYS di.
26 Üçüncü Nesil İşletim Sistemleri ( ): Eski nesil bilgisayarlarda, kart ya da bant okuma süresi boyunca CPU tamamen boş olarak beklemekte iken, bu nesilde belleğin parçalara ayrılıp, her parçada başka bir programın çalıştırılması sayesinde, örneğin bir program teypten okuma yaparken CPU atıl (boş) olarak durmamakta ve diğer programın gereksindiği hesaplama işini yapmakta idi. Üçüncü nesil bilgisayarların getirdiği bir diğer önemli özellikle, aynı anda gelen çok sayıda program destelerinin, kendinden önce gelenin çalışıp bitmesini beklemeden arka arkaya okutulup disk üzerinden sıra ile çalışmayı beklemelerinin sağlanması idi. Bu olanağa SPOOLİNG (Simultaneous Peripheral Operation On Line) adı verilmiştir.
27 Spooling tekniği, yazıcı gibi paylaşımlı kullanıma uygun olmayan ünitelerin kullanıcılar tarafından hiç beklemeksizin kullanabilmelerine olanak sağlamıştır.
28 Örneğin var sayalım ki, aynı bir yazıcıda yazılmak üzere aynı anda 3 farklı kullanıcı programı tarafından 3 tane çıktı gönderilse ne olur??
29 Eğer işletim sistemi ve onun kaynakları yöneten fonksiyonları olmasaydı, kağıt üzerinde ilk 5 satır mesela 1. kullanıcının, sonraki bazı satırlar 2. kullanıcının ve diğer bazı satırlar da 3. kullanıcının olurdu ki bu tam bir kaos yaratırdı. İşte işletim sistemi örneğin sahip olduğu Spooling mekanizması sayesinde bu kullanıcılar tarafından gönderilen işleri disk üzerinde sıra ile biriktirir ve yazıcı ünitesinden de sıra ile birbirine karışmadan yazdırır.
30 Özet olarak Spooling; 1. Paylaşımlı kullanıma uygun olmayan çevre ünitelerinin, kullanıcılar arasında birbirlerini beklemelerine gerek olmaksızın paylaşıyorlarmış gibi kullanmalarını sağlar. 2. Hız bakımından birbirinden çok farklı üniteleri arasındaki bilgi transferinin etkin bir şekilde yapılabilmelerini sağlar. Yine üçüncü nesil bilgisayarlarla gelen diğer bir özellik zaman paylaşımıdır (Time-Sharing).
31 Time-Sharing Bu yazılım teknolojisi ile de, aynı anda çok sayıda kullanıcının terminalleri başındayken çalıştırdıkları işlere yada terminal vasıtası ile olmasa da sistem üzerinde yığın işlem Batch Processing olarak çalıştırılan işlere CPU nun sıra ile ve kısa sürelerle tahsis edilmesi sağlanabilmiştir.
32 Dördüncü Nesil İşletim Sistemleri ( ) : LSI (Large Scale Integration circuits) entegre devrelerinin gelişmesi ile ve binlerce transistörü ihtiva eden chiplerin 1 cm2 üzerine yerleştirilmesi ile kişisel bilgisayar (PC Personal Computer) devri doğmuş oldu.
33 Bu nesilde iki tane işletim sistemi sektöre hakim olmuştur. Bunlardan bir tanesi Ms-Dos, diğeri de Unix dir li yılların ortalarında ilginç bir teknolojik yapılanmada başlamıştır. PC lerin Ağ İşletim Sistemleri (Network Operating System) ve Dağınık İşletim Sistemleri (Distributed Operating System) ile kullanılmaya başlamasıdır. Bir ağ işletim sisteminde, kullanıcılar ortamda çok sayıda bilgisayarın mevcut bulunduğunun farkında olurlar ve aynı zamanda uzaktaki başka bilgisayarlara Uzaktan Bağlanma (Remote Login) olabildikleri gibi dosyalarını bir bilgisayardan diğerine kopya edebilirler.
34 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR a)proses (Process); Bir işletim sisteminde anahtar kavram Proses dir. Bir proses temel olarak çalıştırılmakta olan bir program dır. Çalıştırılabilir bir program, programın verileri, program sayacı, ve diğer bölümlerinden oluşan bir veri yapısı şeklindeki çatıdır.
35 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR b) Dosyalar (Files); İşletim Sisteminin temel bir fonksiyonu, disklerin, çevre üniteleri vs. ile ilgili özelliklerini tutmaktır. Dosya (file) yaratmak, okumak veya yazmak için sistem çağrılarına ihtiyaç vardır. Bir dosya okunmadan önce mutlaka açılmalıdır.
36 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR c) İş (Job); Kullanıcıların, bilgisayar sisteminde bağımsız bir bütün olarak ve belli bir sıra dahilinde işlenmesini istedikleri hizmetler kümesine İş (Job) denilebilir. Bilgisayarın sistemlerine gönderilen işler, bir veya birden fazla programın ayrı ayrı işletileceği alt adımlardan oluşabilir.
37 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR d) İstemci / Sunucu (Client/Server); Modern İşletim Sistemlerin de genel eğilim, çekirdek (kernel) (DOS daki Command.com gibi düşünülebilir) en düşük düzeye indirip kullanıcıları etkileyen utility (yardımcı program) leri zenginleştirmektir.
38 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR e) Terminal (Sonda Bulunan); Modern İşletim Sistemlerinde, istemci konumunda olan ve son uç olarak bulunan sistemlerdir. Fakat bu sistemler, iki türlüdür. Bunlardan birisi şu an kullanmakta olduğumuz şekli ile olandır. Yani, kendi işletim sistemini kullanarak istemci konumunda olanlardır. Diğeri ise, sistemi olmayan yani sadece monitör ve klavyeden oluşan sistemlerdir.
39 İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR f) Boot yada Reboot (Yeniden Başlatma); İşletim sisteminin yaptığı işler bitirilip veya kayıtları tutularak yarıda kesilip işletim sisteminin tamamen kapatılması veya elektriğinin kesilip yeniden verilmesi ve işletim sisteminin yeniden başlatılmasıdır.
İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerinin Tarihçesi ve Genel Yapısı İşletim Sistemlerine Giriş - Ders02 1 İşletim Sistemi Tarihçesi İLK NESİL işletim SİSTEMLERİ (1945 1955) 1940 larda Howard Aiken,
BÖLÜM 3 3. İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ Bir işletim sistemi bir anda yalnızca bir kullanıcının bilgisayarı kullanmasına izin veriyor ve birden çok kullanıcının kullanmasına izin vermiyorsa, böyle
İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol
Unix/Linux Sistem Programlama Ders Notları CSD 2002 Bu notlar C ve Sistem Programcıları Derneği'nin düzenlediği, Kaan Aslan tarafından açılmış olan Unix/Linux Sistem Programlama kursunda derste tutulan
Bilgisayara Giriş Ders Notları I. GİRİŞ İçinde bulunduğumuz yüzyılın beraberinde getirdiği çok hızlı bilimsel teknolojik ve ticari faaliyetlerin yoğunluğu bilgisayarların kullanılmasını kaçınılmaz hale
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ WEB TABANLI UZAKTAN KONTROL 481BB0008 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ-1 ANKARA, 2008 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen
EDİTÖR: YRD. DOÇ.DR. HASAN H. BALIK TEMEL BİLGİSAYAR TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI Ahmet TEKİN Ayhan AKBAL Bahadır SEVİNÇ Fatih ERTAM Harun H. TUZSUZOĞLU İhsan SERHATLIOĞLU Kemal BALIKÇI M. Fatih TALU Musa ÇIBUK
BÖLÜM 5 YAZILIM UYGULAMA YAZILIMI 5.1 Giriş Bilgisayar sisteminin donanım ve yazılımdan oluşan bir bütün olduğunu, yazılım olmadan hiçbir bilgisayarın çalışamadığını ve bilgisayar donanımının hangi veri
Editör: Uzm. Dr. Merve AKIN Aziz KÜÇÜK Hazırlayan: Sefa GÜNGÖR Görsel Tasarım ve Kapak: Sefa GÜNGÖR Bu yayın T.C. Sağlık bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Sağlık Bilişimi Daire Başkanlığı tarafından
LİNUX TABANLI FTP SUNUCULARDA VERİ TRANSFERİNDE ALGORİTMALAR YARDIMIYLA GÜVENLİ ERİŞİM YÖNETİMİ UYGULAMASI Mehmet Can HANAYLI Yüksek Lisans Tezi Matematik Anabilim Dalı Mayıs 2014 LİNUX TABANLI FTP SUNUCULARDA
1 BÖLÜM 1 INTERNET, WEB SERVER ve WEB TARAYICILARI 1.1. INTERNET HTML dilini öğrenmenin amacı, ya bir web sayfası ya da bir web sitesi oluşturmaktır. Bir web sayfası ya da bir web sitesi oluşturmak için
T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ WEB TABANLI PROGRAMLAMA DİLLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE PERFORMANS ANALİZİ Ferhat BAĞÇACI Tez Yöneticisi Prof. Dr. Asaf VAROL YÜKSEK LİSANS TEZİ ELEKTRONİK
Ulu tanrının adı ile Türkce bilgisayar terilmer sözlükü Toplayan: Aydın yenilmez 1 A A sembolü PC'nin birinci disk sürücüsü. Her bilgisayarın farklı disk sürücüleri mevcuttur ve her biri ayrı bir harfle
T.C. DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü HASTANE OTOMASYON PROJESİ Ferat AKTAŞ Danışman Yrd. Doç. Dr. Muammer Akçay Haziran, 2013 Kütahya Bu çalışma.../.../2013 tarihinde aşağıdaki jüri
TEMEL BĠLGĠ TEKNOLOJĠSĠ KULLANIMI DERS ĠÇERĠĞĠ 1. BĠLGĠ TEKNOLOJĠLERĠ KAVRAMLARI 1.1. Genel Kavramlar 1.1.1. Donanım, Yazılım ve Bilgi Teknolojisi Bilgisayarlar, kullanıcılar tarafından aldığı ham verileri,
T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ - 3 ANKARA 2008 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen
Access Nedir : Depolanmış olduğu yerden bir bilgiye, (data) veya bir cihaza (bir disket okuyucusu gibi) girişi sağlamak, okumak veya yazmak. Adapter (Adaptör) Nedir : Direkt olarak birbirlerine uyum sağlamayan
EGE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ (YÜKSEK LİSANS TEZİ) SAĞLIK KAYITLARININ İZLENMESİNDE AKILLI KART KULLANIMI Geylani KARDAŞ Uluslararası Bilgisayar Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu : 619.02.04 Sunuş
Erciyes Dergisi ney Dergi Basım Dergi Hakkında? Erciyes Dergisi 1. Sayısı Dergi Editörü: İbrahim Kıvanç Dergi ve Kapak Tasarım: İbrahim Kıvanç IK Tasarım Yazarlar: Umut Kiper Behiye Savan Tuba Narol Hatice
PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Bölüm 1 1.1. GİRİŞ Bilgi dünyasında yoğun bir şekilde kullandığımız bilgisayarlar ile ortaya çıkan programlar günlük hayatta biz insanların işlerinde büyük kolaylıklar sağlamaktadırlar.
LİNUX KOMUT SATIRI Kemal Demirez firstname.lastname@example.org facebook.com/kemaldemirez0 twitter.com/kemaldemirez EYLÜL 2013 İÇİNDEKİLER Giriş------------------------------------------------6 Linux Terminali
Bö lü m 1: Bilgi Teknölöjilerinde Temel Kavramlar Hazırlayan: Levent Emmüngil & Orçün Madran Güncelleme: Halil Ersoy (Eylül 2013) Bü könü bittiğinde; Bilgisayarın mimarisi hakkında bilgi edinebilecek Bilgisayarın
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ETKİLEŞİMLİ WEB UYGULAMALARI 1 ANKARA 2007 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen
Balıkesir HEM İÇİNDEKİLER Modul 1~ 1 ~ A. Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları... 2 1. Temel Bilgiler 2 a. Donanım yazılım bilişim teknolojisi... 2 b. Bilgi ve iletişim teknolojisi ürünlerinin tanıtımı...