Konu İçindeki Başlıklar
En küçük yapı taşı atom olan, uzayda yer kaplayan, kütlesi ve hacmi olan tüm varlıklar madde adını almaktadır. Maddenin katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç hali vardır. Sıvı ve gaz halleri bulunduğu kabın şeklini aldığından, bunların belirli bir şekilleri yoktur. Ama tahta, demir, pamuk gibi şeyler katı olduğundan belli bir şekle ve ağırlığa sahiptirler. Maddelerin ortak ve ayırt edici özellikleri aşağıda anlatılmıştır…
Kütlesi ve hacmi olan, eylemsizlik hali bulunan her şey maddedir. Maddeler üç halde bulunurlar. Bunlar; katı, sıvı ve gazdır. Katı maddeler belli bir şekle sahiptir ve hacimleri bulunur. Maddelerin en düzenli hali katı halleridir. Tahta, buz gibi maddeler katı maddelere örnek olarak verilebilir. Sıvı maddelerin de belli bir hacmi bulunur ancak şekilleri yoktur. Sıvı maddeyi meydana getiren taneciklerin aralarında bir miktar boşluk vardır. Sıvı maddelere örnek olarak; su, alkol ve benzin verilebilir.
Maddenin gaz halinin de sıvı hali gibi belli bir şekli yoktur. Gaz bir kabın içine konulduğunda belli bir hacme sahip olur. Gazın hacmi, içinde bulunduğu kabın hacmiyle aynıdır.
Gaz maddelerinin hacimleri, bazı etkilere göre değişiklik gösterir. Bu etkiler basınç ve ısı değerleridir. Gazlara örnek olarak; karbondioksit, oksijen ve hava verilebilir. (Gazlar hakkında ayrıntılı bilgi almak istiyorsanız buraya tıklayın)
Madde Nedir?
Uzay denilen boşlukta yer kaplayan, beş duyu organımızla da hissedilen, kütlesi ve hacmi olan, canlı-cansız tüm varlıklara madde adı verilmektedir. En küçük yapı taşı atom (Atom hakkında detaylı bilgi için tıklayın) olan maddeler genel olarak bir karışım halinde bulunurlar. Maddede meydana gelen değişimlere olay adı verilir. Bu değişimler ise fiziksel olaylar ve kimyasal olaylar olmak üzere iki şekilde meydana gelmektedir.
Maddelerin Ortak Özellikleri
- Kütle: Maddenin miktarı ve büyüklüğü kütledir. Kütlenin birimi kilogram ile ifade edilir ama bazı zamanlarda gram değeri de kullanılır. Gram, kilogramın binde biridir.
- Hacim: Maddelerin atmosfer üzerinde kapladığı alana hacim denir. Birim olarak metre küp (m3) ile ifade edilir. İnsanlar günlük hayatlarında ve kimyasal deneylerde bu birimi litre olarak kullanırlar.
Maddelerin Ayırt Edici Özellikleri
- Öz kütle: Maddelerin kütle değerine ve hacim değerine bağlı olarak değişen bir özelliktir.
- Erime Noktası: Maddeler katı haldeyken; dış etkilerle sıvı hale gelebilirler. Katı maddenin sıvı hale gelmesi erime noktası ile mümkündür. Bu özellik sıvılar için ayırt edici özelliktedir.
- Donma Noktası: Sıvı halde olan maddeler, katı maddelere dönüşebilirler. Bu işleme donma adı verilir. Donma noktası da sıvılar için ayırt edici özelliktedir. Buzun oluşumu bu duruma örnek verilebilir.
- Kaynama Noktası: Sıvı maddeler kaynayarak gaz haline dönüşürler. Buharlaşma görülür. Bu özellik de sıvılar için ayırt edici yapıdadır.
- Yoğunlaşma: Gaz halindeki maddenin, sıvı hale dönüşmesine yoğunlaşma denir. Yoğunlaşma özelliği gazlar bakımından ayırt edici özelliktedir.
- Süblimleşme: Maddenin katı halden gaz haline geçiş yapmasına denir. Katı maddeler için ayırt edici bir olaydır
Maddelerin Ayrımı Nasıl Yapılır?
Çevremizde çok çeşitli maddeler bulunur. Maddelerin aynı mı yoksa farklı mı olduklarını ayırt etmek önemlidir. Maddenin kütlesini ve hacmini ölçmek, bu ayrımı yapmak için yeterli bir bilgi vermeyecektir.
İki madde karşılaştırılıyorsa; yalnızca hacim ve kütle değerini bilerek her zaman ayrım yapılamaz. Çok nadir olarak da yalnızca kütle ve hacme bakılarak maddenin ayrımı yapılabilir. Bununla beraber bu maddelerin erime noktası, kaynama noktası, donma noktası gibi değerlerinin bilinmesi gereklidir.
Su üzerinden örnek verilecek olursa; kaynama noktası 100 derece olan su, bu noktaya gelene kadar buharlaşmayacak denemez. Su mutlaka donma noktası değerinin üzerinde buharlaşma özelliğine sahiptir. Kaynama noktası ise basınca karşı olarak yapılan işlemlerden biridir. Mesela göller kış aylarında donabilirler ama bu içerideki hayatın bittiğini ispatlamaz. Göl donsa bile içindeki hayat sürer. Buz maddesinin yoğunluğu, suyun yoğunluğundan az bir orandadır. Böylelikle buz gölün üzerinde kalır. Üst tabakadaki buz, alt kısımdaki suyun donma noktasına ulaşmasını engeller. Bazen de sıcaklık 0 derecenin üzerine çıkar ama buz yine de erimez. Hatta hava çok ısınsa bile buz bir anda erimez. Buradaki en önemli neden; buzun bazı durumlarda erime noktasının üzerinde bir değerdeyken bile yarı katı halde kalabilme özelliği vardır. Bu durum ancak buz maddesinin saflık derecesi ile açıklanabilir.
Kaynak: http://bilgihanem.com/madde-nedir/