MELANKOLİ, psikolojide sürekli bir bunalım, sıkıntı, psikolojik ve bedensel çöküntüyle belirli hastalık durumu. Günlük dilde hafif bir üzüntüye eğilim, yalnızlık içinde düşünmek ve düş kurmaktan zevk duyma da, melankoli olarak adlandırılır. Psikopatolojik olarak kendini öldürmeye dek varan psikolojik bir hastalıktır.
Yaşamın her evresinde görülmekle birlikte, genellikle kadınlarda gebelik, emzirme ve aybaşı kesilimi (menopoz), erkeklerde yaşdönümü (andropoz) ve yaşlılık gibi organizmanın büyük değişimlere uğradığı dönemlerde belirgindir. İç sıkıcı bunaltıcı bir ortam, aşırı yorgunluk, duygusal gerginlikler başlangıç nedeni olabilir.
Kalıtımın da etkisi de vardır. Melankoli yavaş ilerler. Önce işe ve çevreye ilgi azalır. Aşırı bir sevinçle belirli maninin tersine, aşırı bir üzüntü ortaya çıkar. Kimi durumlarda maniyle birlikte görülür ve iki hastalık birbirini izler (manik depresif psikoz). Hasta her türlü beden acısını bastıracak denli yoğun psikolojik acılar duyar. Yaşama isteği kırılır. Kararsız, iradesiz ve ilgisizdir. Zamanla uyuşuk ve kıpırdamaz olur. Daha ileri aşamada kendini hor görür, tüm suçları üzerine alır ve cezalandırılmak ister. Bu duygu kendini öldürmeye dek varabilir.
Hastalık dört-sekiz ay içinde gelişimini tamamlar. Genel olarak en sık görülen hezeyanlar; küçüklük, harabiyet, haketmeme, iyi olmama, sonsuz lanetlenme, ölümsüzlük, hastalığın yayılması ve inkar düşünceleridir. Bunların yanı sıra tükürük ve sindirim salgılarında azalma, kabızlık, karaciğer yetersizliği, uykusuzluk gibi organik bozukluklar da görülebilir.
Başlıca klinik biçimleri: tepkimeli, uyuşuk, kaygılı, sayıklamak, hipokondri, gerilemeli melankolidir. Bedensel ve zihinsel dinlenme, temiz hava, düzenli beslenme, yatıştırıcılar ve denetim, sağaltımda yardımcı öğeler arasındadır. Tam ve kesin bir iyileşme sağlanabildiği gibi, kimi zaman hastalık yinelenebilir.