

Anadolu’daki Amerika
Ermeniler ve Amerika incelemesi yapĂ˝lacaðý zaman atĂ˝lacak ilk adĂ˝m, Türk-Amerikan iliĂžkileri tarihinin iyi bir Ăžekilde irdelenmesi olacaktĂ˝r. Zira bugün Ermenistan ve Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n en önemli propaganda merkezi olan Amerika BirleĂžik Devletleri'ne kapĂ˝ -Ermenilerin iskânĂ˝ hadisesinde- Türkiye'den açĂ˝lmýÞtĂ˝r. Türk-Amerikan iliĂžkilerinin baĂžlangĂ˝cĂ˝, bir yerde Ermeni-Amerikan iliĂžkilerine de baĂžlangĂ˝ç teĂžkil etmiĂžtir.
Kuzey Amerika, 1770'lere kadar bir Ăngiliz kolonisidir, ancak 1775-1883 yĂ˝llarĂ˝nda Ăngiltere'ye karÞý giriĂžtiði mücadeleler sonucu baðýmsĂ˝zlýðýna kavuĂžmuĂžtur. Bundan sonra Amerikan ticaret gemileri okyanuslara açĂ˝lacaktĂ˝r. Henüz Amerika'nĂ˝n baðýmsĂ˝zlĂ˝k savaÞýnĂ˝n sürdüðü yĂ˝llarda, 1780'lerde, Amerikan gazeteleri, Ăzmir incirinin ve diðer Anadolu ürünlerinin reklâmĂ˝nĂ˝ yapĂ˝yorlardĂ˝.[1] Amerikan bandralĂ˝ ilk gemi, Salem'de 1782'de denize indirilen Grand Türk olmuĂžtur. Bu gemi, 1790'lĂ˝ yĂ˝llarda çeĂžitli tarĂ˝m ürünlerini New England limanlarĂ˝na taÞýmýÞtĂ˝r. BazĂ˝ kaynaklara göre, Amerikan ticaret gemileri, 1786 yĂ˝lĂ˝nda Ăstanbul'u, 1797 yĂ˝lĂ˝nda Ăzmir'i, 1800 yĂ˝lĂ˝nda ise Ăskenderiye'yi ziyaret etmiĂžlerdir.[2] 1797 yĂ˝lĂ˝nda Ăzmir limanĂ˝na yanaĂžan Amerikan bayraklĂ˝ gemi, Bengal'den mal yükleyip Ăzmir'e getirmiĂžti. Ancak Türkiye ile Amerika arasĂ˝nda henüz bir ticaret anlaĂžmasĂ˝ veya resmi bir iliĂžki bulunmadýðýndan, Ăngiliz Konsolosluðu'nun himayesi altĂ˝nda Türkiye'de Ăngiliz Levant Company gemilerine tanĂ˝nan haklardan yararlanarak Ăngiliz gemileriymiĂž gibi kabul edildiler. 1797'deki bu gemiyi daha sonra birçok Amerikan ticaret gemisi takip etti ve Ăngiliz gemileri gibi ayrĂ˝calĂ˝klardan yararlandYlar. 1802 yĂ˝lĂ˝nda William Stewart adĂ˝nda bir AmerikalĂ˝, konsolos olarak Ăzmir'e gönderildi. Fakat yukarĂ˝da bahsettiðimiz gibi Türkiye ile Amerika arasĂ˝nda henüz bir anlaĂžma olmadýðýndan konsolos, Türk yönetimince resmen tanĂ˝nmadĂ˝. Bu ilk gayri resmi konsolos, Ăzmir'de incelemelerde bulundu ve Türkiye ile Amerika arasĂ˝nda ticaretin nasĂ˝l geliĂžtirileceði konusunda raporlar yazdĂ˝ktan sonra Ăzmir'den ayrĂ˝ldĂ˝. Bu ilk Amerikan görevlisinin araĂžtĂ˝rmalarĂ˝na göre, Türk-Amerikan ticaretini geliĂžtirmek için elveriĂžli bir ortam vardĂ˝. Türkiye, Hindistan'dan Ăžeker, kahve, baharat, çeĂžitli boya gibi mallar alĂ˝yordu. Ancak bu mallar önce Avrupa'ya taÞýnĂ˝yor, oradan Türkiye'ye ithal ediliyordu. Yani ikinci, üçüncü elden Türkiye'ye giriyordu. Oysa Amerikan gemileri bu mallarĂ˝ doðrudan Türk limanĂ˝na getirirlerse büyük kâr saðlayacaklardĂ˝. AynĂ˝ zamanda
Amerika, öteden beri Türk piyasasĂ˝nĂ˝ tutmuĂž olan Avrupa ülkelerini bir kenara iterek Türk pazarĂ˝nda yerini alacaktĂ˝. Buna karÞýlĂ˝k Amerikan tüketimi için Türkiye'den çeĂžitli mallar alĂ˝nabilecekti. Ortam elveriĂžliydi. Stewart, "bizim giriĂžken tüccarĂ˝mĂ˝z bu ticarete kuĂžkusuz gereken önemi verecektir" diyordu. Bundan sonra Amerikan gemileri Ăzmir-Amerikan limanlarĂ˝; özellikle Boston-Ăzmir limanĂ˝ arasĂ˝nda mekik dokumaða baĂžlamýÞlardĂ˝. Türkiye'de açĂ˝lan ilk Amerikan Ăžirketi 1811 yĂ˝lĂ˝nda Ăzmir'e kurulan "Woodmas and Offley"dir. Bu Ăžirket in ortaðý David Offley, AynĂ˝ zamanda Amerika'nĂ˝n Türkiye'deki gayri resmi Ăzmir Konsolosluðu görevini yüklendi. Offley, oðluyla birlikte yĂ˝llarca Ăzmir'de konsolosluk görevi yaptĂ˝. Ăzmir-Boston limanlarĂ˝ arasĂ˝ndaki ticaretin artýÞýna paralel olarak, Amerikan Ăžirketlerinin Ăzmir'de sayĂ˝sĂ˝ da artmaya devam etti. 1824 yĂ˝lĂ˝nda Ăzmir'deki Amerikan Ăžirketlerinin sayĂ˝sĂ˝ dörde yükseldi.[3] Bu arada 1810 ile 1820 arasĂ˝nda yaklaÞýk 80 Amerikan gemisi Ăzmir limanĂ˝na uðramýÞ, afyon, kuru üzüm, incir, deri, yün gibi mallar karÞýlýðýnda baĂžta rom ve pamuklu mallar olmak üzere Amerikan ihraç ürünlerini boĂžaltmýÞtĂ˝r.[4] Sadece 1830 yĂ˝lĂ˝nda 30 Amerikan gemisi Ăzmir limanĂ˝na giriĂž yapmýÞtĂ˝r.[5]
Bu dönemler Türkiye'nin de sancĂ˝lĂ˝ olduðu dönemlerdi. Öyle ki, Mora ayaklanmasĂ˝ ve Mora yarĂ˝madasĂ˝nĂ˝n OsmanlĂ˝ Devleti'nden koparĂ˝lmasĂ˝, Yunanistan'Ă˝n baðýmsĂ˝z bir devlet olarak tarih sahnesine çĂ˝kmasĂ˝ ve 1828-1829 OsmanlĂ˝-Rus SavaÞý'nda OsmanlĂ˝'nĂ˝n yenilmesi dönemleri Türk-Amerikan iliĂžkilerinin 1830'larda resmi boyut kazanmasĂ˝ dönemi olarak tarihe geçmiĂžtir. 7 MayĂ˝s 1830 yĂ˝lĂ˝nda Türkiye ile Amerika arasĂ˝nda ilk ticaret anlaĂžmasĂ˝ yapĂ˝ldĂ˝.[6] 27 Ekim 1827 yĂ˝lĂ˝nda Navarin'de OsmanlĂ˝ donanmasĂ˝nĂ˝n ortak Avrupa donanmasĂ˝ tarafĂ˝ndan yakĂ˝lmasĂ˝ OsmanlĂ˝ Devleti'ni bir taraftan Avrupa dýÞýndan bir müttefik aramaya sevk ederken, bir taraftan da kaybettiði donanmasĂ˝nĂ˝ ivedi bir Ăžekilde dýÞ yardĂ˝mla inĂža zarureti ile karÞý karÞýya bĂ˝rakmýÞtĂ˝. ÜĂžte tam bu esnada yaklaÞýk 45 yĂ˝ldĂ˝r OsmanlĂ˝ ile baðlantĂ˝ kurmaya çalýÞan Amerika'nĂ˝n bu çabalarĂ˝na cevap vererek, Amerika ile "Seyrisefain ve ĂcrayĂ˝ Ticarete Dair" bir "Muahede-i Hümayun" imzalanmýÞtĂ˝r.[7]
7 MayĂ˝s 1830 AnlaĂžmasĂ˝yla "the most favored nation" (en çok kayrĂ˝lan ülke) statüsü ile Amerika, Türkiye'de kapitülasyon haklarĂ˝ndan en çok yararlanan ülkelerden daha az haklara sahip olmayacaklar demekti ki, 1830 AnlaĂžmasĂ˝ bundan böyle en geliĂžmiĂž ölçüde Türkiye piyasasĂ˝nĂ˝ Amerikan tüccarĂ˝na açtĂ˝. 1830 AnlaĂžmasĂ˝nĂ˝ 1862 yĂ˝lĂ˝nda imzalanan bir baĂžka "ticaret ve seyr-ü sefain" anlaĂžmasĂ˝, bunu da doðal olarak, iki ülke arasĂ˝ndaki ticaretin artýÞý ve çeĂžitleniĂži izlemiĂžtir.[8]
7 MayĂ˝s 1830 AnlaĂžmasĂ˝nĂ˝n üçüncü, maddesi bir anlamda Türkiye Ermenileri ile AmerikalĂ˝larĂ˝ bundan böyle yĂ˝llar sürecek bir yakĂ˝nlaĂžma sürecinin içine sokacaktĂ˝. Üçüncü madde de Ăžöyle diyordu: "Memâlik-i Mahrusede li-ecl-it-ticare ikamet etmek üzere olan Amerika tüccârĂ˝ sa'ir düvel-i mütehabbe tüccârĂ˝ umur-i ticaretlerinde istihdam edecekleri simsarlar her ne millet ve mezhebden olur ise müdahale ve hilâf-Ă˝ mûtad mu'amele olunmaya ve Amerika tüccar sefaini Memâlik-i Mahruse Ăskelelerine geldiklerinde ve hin-i azimetlerinde gümrük ve liman memurlarĂ˝ tarafĂ˝ndan düvel-i müĂžarün-ileyhim sefaininden ziyade yoklama olunmayalar."[9] Yani Amerikan tüccarĂ˝ Türkiye'de simsarlar kullanabilecekti. Bu simsarlar her milletten olabilecekti. Bu simsarlarĂ˝n Amerikan tüccarĂ˝ tarafĂ˝ndan çalýÞtĂ˝rĂ˝lmasĂ˝na ve kullanĂ˝lmasĂ˝na OsmanlĂ˝ makamlarĂ˝nca karýÞýlmayacaktĂ˝. Yani simsarlar, rahatça iĂž görebileceklerdi. Türkiye Ermeni’sinin iĂžin içine karýÞtýðý noktada bu iĂž olmuĂžtur. Çünkü, Türkiye'de bu dönemlerde simsar denince akla Rumlar ve Ermeniler geliyordu. Bu dönemde Türkler, simsarlĂ˝k ve ticaret gibi iĂžlerle uðraĂžmĂ˝yorlardĂ˝. Türkler daha çok; asker, çiftçi, kamu görevlisiyken, Rumlar; denizci ve tüccardĂ˝. Ermeniler ise esnaf, zanaatkâr, banker, tüccar ve simsardĂ˝. Bu yüzden olsa gerek, AmerikalĂ˝lar anlaĂžmayĂ˝ yaparken simsar kullanacaklarĂ˝nĂ˝ hükme baðlamakla yetinmiĂžler ve simsarlarĂ˝n "her milletten ve dinden" olabileceðini de hükme baðlamýÞlardĂ˝r.[10]
Daha önce de belirttiðimiz gibi 7 MayĂ˝s 1830 Türk-Amerikan ticaret anlaĂžmasĂ˝nĂ˝, bir taraftan Amerikan tüccarĂ˝na Türkiye PazarĂ˝nĂ˝ açarken diðer taraftan da Türkiye Ermeni ‘sine de Amerika kapĂ˝sĂ˝nĂ˝ açĂ˝yordu. Daha önce ticaretle uðraĂžan Türkiye Ermeni’sinin yabancĂ˝ tüccarlarla zaten iliĂžkisi vardĂ˝. Sürekli olarak, Ăngiliz, FransĂ˝z tüccarlarla iĂž yapmaktaydĂ˝lar, bu durum ise Türkiye Ermenilerine artĂ˝k Amerikan tüccarlarĂ˝yla ticaret yapma imkânĂ˝nĂ˝ saðlĂ˝yor ve bundan böyle Türkiye Ermenilerine Atlantik ötesinin ufuklarĂ˝nĂ˝ açĂ˝yordu.[11] "Türk-Amerikan ticaretinin özelliði de çok sayĂ˝da aracĂ˝ simsar kullanmayĂ˝ gerektiriyordu. Amerikan gemisinin Ăzmir limanĂ˝na boĂžaltacaðý kahve, Ăžeker, baharat, boya gibi mallarĂ˝ oradan alĂ˝p ta Harput'taki, Erzurum'daki, Van'daki Ermeni bakkalĂ˝na kadar ulaĂžtĂ˝racak uzun yolda bir dizi toptancĂ˝, perakendeci, aracĂ˝, komisyoncu, simsar çalýÞtĂ˝rmak gerekiyordu. Anadolu içlerinde AmerikalĂ˝ henüz yoktu, ama Ermeni boldu. KĂ˝yĂ˝larĂ˝nda bu iĂžleri Rum simsarlar yapabiliyorlardĂ˝. Anadolu içlerine uzanĂ˝nca iĂž, Ermenilerin tekelinde kalĂ˝yordu. Amerikan mallarĂ˝nĂ˝n çeĂžitli yurt köĂželerinden toplanĂ˝p Ăzmir'de Amerikan gemisine yüklenmesine kadar da çok sayĂ˝da Ermeni simsarlar kullanmak gerekiyordu.[12] Rumlar genelde BatĂ˝ Anadolu Bölgesi'ndeki mallarĂ˝ toparlayĂ˝p Amerikan tüccarlarĂ˝na ulaĂžtĂ˝rabiliyorlardĂ˝. RumlarĂ˝n Anadolu içlerine kadar yetiĂžme imkânĂ˝ Ermeniler kadar deðildi. Ermeniler Anadolu içlerine kadar ulaĂžabilme imkânĂ˝na sahiptiler. Bu durumda Türkiye Ermenilerine geniĂž bir iĂž alanĂ˝ açtĂ˝. Amerika ile Türkiye arasĂ˝ndaki ticaret hacminin geniĂžlemesine paralel olarak, Amerika ile iĂž yapan Türkiye Ermenilerinin sayĂ˝sĂ˝ da giderek arttĂ˝. Amerikan kanadĂ˝ altĂ˝nda Türkiye'de hatĂ˝rĂ˝ sayĂ˝lĂ˝r bir zengin Ermeni zümresi ortaya çĂ˝ktĂ˝. Hatta bu Ermeniler, Amerikan tüccarĂ˝na ortak olmaða Amerikan tüccarĂ˝ndan fazla pay almaya baĂžladĂ˝lar. ĂĂžte bu dönemde Ăstanbul ve Anadolu Ermenileri, yavaĂž yavaĂž Amerikan vatandaĂžlýðýna geçtiler. XIX. yüzyĂ˝l ortalarĂ˝na doðru Ăstanbul, Ăzmir gibi ticaret merkezlerinde 100-200 kiĂžilik birer Amerikan kolonisi oluĂžtu. Bu koloninin içinde birer ikiĂžer Amerikan vatandaĂžlýðýna geçmiĂž Ermeniler de görülmeye baĂžlandĂ˝.
ABCFM'nin Ermenileri Fethi
Önceleri, yani 1797'lerde, 1804'lerde, 1811'lerde Amerika, OsmanlĂ˝ Devleti'ni ticari potansiyel olarak görürken, 1819'lardan itibaren Amerika'nĂ˝n Türkiye'ye bakýÞ açĂ˝sĂ˝nda ticaretle girdikleri OsmanlĂ˝ Türkiye’sindeki ortamĂ˝n müsaitliðini kavrayĂ˝p misyoner faaliyetlerini yürütebilecekleri yeni bir dönemi baĂžlatmýÞlardĂ˝r. YukarĂ˝da bahsettiðimiz gibi Amerikan tüccarĂ˝nĂ˝n kanatlarĂ˝ altĂ˝nda palazlanan Türkiye Ermenileri 1810'lu yĂ˝llardan itibaren aðýr-aðýr Amerika'ya göç etmeye baĂžlamýÞlar hatta ABD'de bir süre kalĂ˝p Amerikan vatandaĂžlýðýna geçmiĂžlerdir. Bu durumda, bir ayaklarĂ˝ Türkiye'de bir ayaklarĂ˝ ABD'de zengin bir Ermeni zümresini oluĂžturmaya baĂžlamýÞtĂ˝r.
Amerikan misyonerleri ve Amerikan Proteston kilisesinin faaliyetleri, Amerika'daki Türk düĂžmanĂ˝ Ermeni PropagandasĂ˝'nĂ˝n da esas noktasĂ˝nĂ˝ teĂžkil etmiĂžtir. Ălk Amerikan tüccarlarĂ˝nĂ˝n Boston'dan gelmesi, özellikle Boston-Ăzmir limanlarĂ˝nĂ˝ sürekli kullanmalarĂ˝ ve Türkiye'de simsar olarak Türkiye Ermenilerini bu iĂžin içerisine sokmalarĂ˝yla gerek Ăzmir'de gerekse Boston'da büyük bir "Ermeni Burjuvazisi"ni ortaya çĂ˝karmýÞtĂ˝r. Amerika'nĂ˝n dýÞa yönelik misyoner örgütü, "American Board of Commisioners for Foreign Mission" adlĂ˝ misyoner örgütün. 1810 yĂ˝lĂ˝nda Boston'da kurmasĂ˝[13] ve bu örgütün 1819 yĂ˝lĂ˝nda Türkiye'yi programĂ˝na almasĂ˝, 1820'lerden itibaren de ilk misyonerlerini Anadolu'ya göndermesi, bunun yanĂ˝nda Amerikan Proteston Kilisesi'nin kendisine hedef kitle olarak Türkiye Ermenilerini seçmesi ve bu yönde Anadolu'da Ermeniler üzerinde faaliyet göstermesi, Türkiye'de ve Amerika'da siyasi Ermeni hareket inin de filizlenmesini gerçekleĂžtirmiĂžtir. Bir yerde iddia edilebilir ki, Türkiye'ye Ermeni sorununun tohumlarĂ˝nĂ˝ "American Board of Commisioners for Foreign Missions" adlĂ˝ misyoner kuruluĂžuyla ABD 1820'li yĂ˝llarda atmýÞtĂ˝r.
Bugün halen daha "Armenian Review" dergisinin yayĂ˝nlandýðý, Ermeni propagandasĂ˝nĂ˝n beyin takĂ˝mĂ˝ ve teorisyenlerinin bulunduðu yer olan Boston, 1800'lerden itibaren Amerika-Türkiye ticaretiyle zengin olmuĂž Türkiye Ermenilerinin ilk atalarĂ˝nĂ˝n bulunduðu yerdir.
Ermeni yazarlarĂ˝ndan Mark Malkasian; "ABCFM" temsilcilerinin 1820'lerde OsmanlĂ˝ Ămparatorluðu'na geldiðini, önceleri Müslüman olanlarĂ˝ HĂ˝ristiyanlaĂžtĂ˝rma gayretleri sürdürdüðünü, bunun mümkün olmadýðýnĂ˝ görünce "nihayet misyonerler, Doðu HĂ˝ristiyanlarĂ˝nĂ˝: Rumlar, Masturiler, Süryaniler ve özellikle de Ermenileri amaçlarĂ˝ için uygun kitle olarak gördüler. 1800'ler boyunca OsmanlĂ˝ Ămparatorluðu'ndaki sosyal bozukluðun Ăžiddetli bir Ăžekilde artmasĂ˝, Ermenileri AmerikalĂ˝lara daha derinden yaklaĂžtĂ˝rdĂ˝... New England ProtestanlarĂ˝nĂ˝n katkĂ˝sĂ˝ da bunu iyice perçinleĂžtirdi" demektedir.[14] Yine Malkasian "Ermenilerin durumu YakĂ˝n Doðudaki Amerikan misyonerleri tarafĂ˝ndan ABD'ye takdim edildi"[15] diyerek, "ABCFM"'Ă˝n birinci derecedeki rolünü dile getirmektedir. "Amerikan Misyoner örgütü Boston merkezi sekreteri Judson Smith, 1893 yĂ˝lĂ˝nda, "Hamdolsun, Çanakkale ve Akdeniz kĂ˝yĂ˝larĂ˝ndan Rus sĂ˝nĂ˝rĂ˝na ve Karadeniz’den Suriye'ye kadar, Türkiye'nin hemen-hemen Bütün kent ve köylerine eriĂžebildik" diyordu. Gerçekten eriĂžmiĂžler, her Ermeni k.y.ne ulaĂžmýÞlar, hatta her Ermeni evinin içine kadar girmiĂžlerdi. Bu kadar kapsamlĂ˝ bir çalýÞmayĂ˝, o zamana kadar Türkiye'de hiçbir baĂžka örgüt baĂžaramamýÞtĂ˝. Ăngiliz, FransĂ˝z misyonerlerinin çalýÞmalarĂ˝, belli noktalarda sĂ˝nĂ˝rlĂ˝ kalmýÞ, belli kasabalarĂ˝n veya misyoner istasyonlarĂ˝nĂ˝n çevresini pek aĂžamamýÞtĂ˝. Amerikan Protestan Misyonerleri, Türkiye'deki çalýÞmalarĂ˝nĂ˝n yaygĂ˝nlýðý ve derinliði bakĂ˝mĂ˝ndan birinci sĂ˝rayĂ˝ aldĂ˝klarĂ˝nĂ˝, öteki örgütleri çok geride bĂ˝raktĂ˝klarĂ˝nĂ˝ övünerek yazarlar".[16]
Gerçekten de "ABCFM" "Türkiye'de o kadar muazzam çalýÞmýÞtĂ˝ ki, 1893 yĂ˝lĂ˝na kadar Türkiye'de 624 okul, 436 ibadethane açmýÞlardĂ˝r.[17] Bu tarihte Türkiye'de 1317 misyoner görev yapmaktaydĂ˝ ve 1893 yĂ˝lĂ˝na kadar Türkiye'de 3 milyon Ăncil ve yaklaÞýk 4 milyon da deðiĂžik kitaplar daðýtĂ˝lmýÞtĂ˝. "ABCFM..."nin 1893'e kadar harcadýðý para 10 milyon dolarĂ˝ aĂžmýÞtĂ˝.[18] Bunun yarĂ˝dan fazlasĂ˝ Amerikan vatandaĂžlarĂ˝ndan toplanmýÞtĂ˝. Amerikan dýÞ misyoner örgütünün sekreteri Judson Smith yukarĂ˝daki rakamlarĂ˝n bir bölümünü sĂ˝raladĂ˝ktan sonra "Bütün bu asil hizmetlerimiz, Ermeni milletini bize karÞý sonsuz sevgi ve Ăžükran duygularĂ˝na gark etti. Ve Ermenileri yüreklerini çelik bir çengelle misyonerlere baðladĂ˝. ArtĂ˝k Ermeni milleti, bu koruyucularĂ˝nĂ˝n ve velinimetlerinin ellerinde bir balmumu parçasĂ˝ gibidir" diyerek Ermenilerin ABD'ye artĂ˝k göbekten baðlĂ˝ olduðunu aleni bir Ăžekilde ifade etmiĂžtir.[19] Ermeni tarihçilerinden Levon MaraĂžlĂ˝yan bu göbekten baðlĂ˝ oluĂžluktaki ABD politikasĂ˝nĂ˝ Ăžöyle özetler. "Doðu Sorunu'nun çözümünde Washington politika oluĂžturucularĂ˝n temel dürtüleri, açĂ˝k kapĂ˝ ilkesinin yaĂžama geçirilmesi ve AmerikalĂ˝ kapitalistlerin eski OsmanlĂ˝ topraklarĂ˝ndaki özel ekonomik ayrĂ˝calĂ˝klarĂ˝n korunmasĂ˝ydĂ˝..."[20]
ABD'ye Ermeni Göçleri ve Ermeni DiasporasĂ˝nĂ˝n OluĂžmasĂ˝
Ermeniler,1915 Tehciri sonucunda DünyanĂ˝n çeĂžitli ülkelerine daðýldĂ˝klarĂ˝nĂ˝ ve böylelikle bir Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n oluĂžtuðunu iddia ederler. "Ancak tarihi kaynaklar incelendiðinde, bu iddianĂ˝n, sözde "Ermeni DavasĂ˝" (Hai Tahd)’nĂ˝ desteklemek amacĂ˝ ile ortaya atĂ˝ldýðý görülmektedir."[21] Erdal Ălter, Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n oluĂžmasĂ˝nda, Ermeni göçlerinin sebeplerini dört grupta toplar:
"1. Ermeniler’in paraya (ticarete) ve servete düĂžkünlükleri,
2. Ermeniler’deki maceraperestlik ruhu,
3. HĂ˝ristiyanlĂ˝k’taki mezhep kavgalarĂ˝, Ermeniler’in Ortodokslar tarafĂ˝ndan hor görülmeleri ve dinî baskĂ˝lar,
4. Ermeniler’in tarih boyunca metbûlarĂ˝na karÞý ihanet içinde bulunmalarĂ˝."[22]
XII. yüzyĂ˝lda yaĂžamýÞ olan UrfalĂ˝ Mateos, Vekayinâmesi‘nde: Ermeni milletinin Grek milletinin yüzünden çektiði Ă˝zdĂ˝raplarĂ˝ kim birer-birer tasvir edebilecektir? der ve Bizans’Ă˝n Ermenileri Ăark’tan çĂ˝kararak kendi memleketlerinde ikâmet etmeye mecbur ettiðini yazar.[23] W. Heyd’de ilk HaçlĂ˝lar’Ă˝n Asya’ya gelmelerinden önce, Bizans’Ă˝n gittikçe artan tehdidi yüzünden Ermenilerin milliyetlerini yitirmemek için FĂ˝rat’Ă˝n yukarĂ˝ kĂ˝smĂ˝ndakilerin göç ettiklerine iĂžaret eder.[24] YukarĂ˝da da belirttiðimiz gibi genel olarak Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n oluĂžumunda 1915 yĂ˝lĂ˝nĂ˝ göstermek son derece yanlýÞ ve kasĂ˝tlĂ˝ olacaktĂ˝r. Amerika da ki diaspora için de AynĂ˝ Ăžeyler söylenebilir. Çünkü ABD de Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n oluĂžum tarihi XIX. yüzyĂ˝lla baĂžlar.
Amerika'dan Türkiye'ye ilk gelenler tacirler ve misyonerlerdi. Türkiye'den Amerika'ya ilk olarak giden Ermeniler de bu tacir ve misyonerlerin kayĂ˝rĂ˝p kolladĂ˝klarĂ˝ kimseler oldu. Türkiye'den Ermeni göçünü ilk olarak misyonerler baĂžlattĂ˝. Bu misyonerler, Ermeni çocuklarĂ˝na verdikleri eðitim-öðretimle Ermeni çocuklarĂ˝ arasĂ˝nda Amerika özlemi yarattĂ˝lar ve Yeni Dünya'yĂ˝ gidip görme arzusunu kamçĂ˝ladĂ˝lar. Böylece misyonerlerin eðitiminden geçen her Ermeni çocuðu birer Amerikan hayranĂ˝ olup çĂ˝kĂ˝yordu.[25]
Misyonerler 1840'lardan baĂžlayarak Amerika'ya Ermeni öðrencileri göndermeye baĂžladĂ˝lar. Genellikle teolojik tahsili için gönderiliyorlardĂ˝. Bir süre sonra öteki Amerikan yüksek okullarĂ˝na Yale, Princeton gibi Amerikan Üniversitelerine de Ermeni öðrencileri yerleĂžtirmeye baĂžladĂ˝lar. 1890 yĂ˝lĂ˝nda öðrenim için Amerika'ya gidip oraya yerleĂžen Ermeni gençlerinin sayĂ˝sĂ˝ 70 kadardĂ˝. Bunlar, Amerika'da 1800'ler boyunca göç eden Ermenilerin eðitimli kanadĂ˝nĂ˝ oluĂžturan Diaspora'nĂ˝n çekirdeðini oluĂžturdular. SayĂ˝larĂ˝ az olmasĂ˝na raðmen yüksek öðrenim görmüĂž, genç ve dinamik kiĂžilerdi. AynĂ˝ zamanda koyu birer Türk düĂžmanĂ˝ olarak yetiĂžtirilmiĂžlerdi. Misyonerlerin yetiĂžtirdiði bu eðitimli Ermeni gençleri, Amerika'da Türk düĂžmanlýðýnĂ˝ yaymak bakĂ˝mĂ˝ndan sayĂ˝larĂ˝na oranla büyük rol oynadĂ˝lar. Bunlar Amerika'ya yerleĂžen ilk Ermeni grubuydu. Amerika'ya yerleĂžen ikinci Ermeni grubu, yeni yetiĂžme küçük tüccar takĂ˝mĂ˝ydĂ˝. Bunlar da Amerikan tüccar ve misyonerlerinin vasĂ˝tasĂ˝yla gitmiĂžlerdi. Ancak birinci gruba kĂ˝yasla daha az eðitimliydiler, kimileri birkaç yĂ˝l misyoner okullarĂ˝nda okumuĂžlar kimileri de misyonerlerin yanĂ˝nda uĂžak, postacĂ˝ gibi ayak hizmetinde çalýÞmýÞlardĂ˝. En önemli özellikleri, inanĂ˝lmaz bir Türk düĂžmanlýðý içerisinde bulunmalarĂ˝dĂ˝r. Hatta Türk düĂžmanlýðýnĂ˝ veya Ermeni propagandasĂ˝nĂ˝, ticari reklâm aracĂ˝ olarak kullanmýÞlardĂ˝. Öyle ki bu düĂžmanlĂ˝k babadan oðula, ondan toruna aktarĂ˝lmýÞ ve Ermeni iĂžadamĂ˝nĂ˝n ikinci bir karakteri olup çĂ˝kmýÞtĂ˝r. Bu tarihlerde filizlenen düĂžmanlĂ˝k, eksilmeden bugüne kadar devam etmiĂžtir. Bu Ermeniler, iliĂžkileri olsun olmasĂ˝n; Amerikan gazetelerine, Amerikan Senatosuna, Amerikan CumhurbaĂžkanlýðýna mektuplar, telgraflar yollamýÞlar ve bunu bir yerde etnik bir karakter yapĂ˝sĂ˝ Ăžekline sokmuĂžlardĂ˝r.[26]
Öðrenciler, küçük tüccar derken 1890'lara doðru esnaf, zanaatkâr ve köylü Ermeni göçü baĂžlamýÞtĂ˝r. Bu göçler o kadar yoðunlaĂžmaya baĂžlamýÞtĂ˝r ki, gerek Amerika gerekse OsmanlĂ˝ Devleti buna karÞý çĂ˝kmaya baĂžlamýÞlardĂ˝r. Amerika saðlĂ˝k bakĂ˝mĂ˝ndan sĂ˝kĂ˝ kontrolden geçirmeden göçmen almak istemiyordu. OsmanlĂ˝ ise, bazĂ˝ yörelerde nüfusunun azalmasĂ˝nĂ˝ istemiyordu. Bu kĂ˝sĂ˝tlamalar gelince bu defa Amerika'ya kaçak Ermeni göçmeni götürülmek üzere Ermeni simsarlarĂ˝ türedi. Gerek Amerika'nĂ˝n gerekse OsmanlĂ˝'nĂ˝n kĂ˝sĂ˝tlamalarĂ˝na raðmen 1890-1900 yĂ˝llarĂ˝ arasĂ˝nda yaklaÞýk 12.000 kadar Ermeni'nin Amerika'ya göç ettiði görülmüĂžtür. R. Mirak'a göre 1869-1890 arasĂ˝nda 1401, 1890-1895 yĂ˝llarĂ˝ arasĂ˝nda 5.500 Ermeni Amerika'ya göç etmiĂžti. Agos gazetesi bu göç olayĂ˝ndan bahsederken: "...Ermeniler, Protestan misyonerlerinin övgüyle bahsettiði "FĂ˝rsatlar ülkesi"ne ilgi duymaya baĂžladĂ˝lar. Amerika'ya ilk göç eden Ermeniler eðitimlerini sürdürme ve geçimlerini saðlama konularĂ˝nda daha iyi fĂ˝rsatlara sahip olma amacĂ˝yla yola çĂ˝ktĂ˝. O dönemde pek çok Ermeni göçmeninin amacĂ˝ yeteri kadar para kazanĂ˝p geri dönmek ve ailelerinin yaĂžamlarĂ˝nĂ˝ düzeltmekti. Buralara giden Ermeniler bir daha geriye dönmediler. Amerika'daki Ermeni göçmenlerin sayĂ˝sĂ˝ ise giderek artmaya baĂžladĂ˝"[27] diye yazmaktadĂ˝r. Amerika'ya Ermeni göçleri 1901 yĂ˝lĂ˝ndan sonra da devam edecek, özellikle g.ç sĂ˝nĂ˝rlamalarĂ˝nĂ˝n gevĂžetildiði dönem olan Ăkinci MeĂžrutiyet döneminde Ermenilerin topluca Amerika'ya göç ettikleri görülmüĂžtür. 1908 yĂ˝lĂ˝nda 3.300, 1910 yĂ˝lĂ˝nda 5.500 ve 1913 yĂ˝lĂ˝nda 9355 Ermeni Amerika'ya göç etmiĂžtir. Öyle ki Birinci Dünya SavaÞý öncesinde Amerika'daki Ermeni kolonisinin nüfusu 50.000'i aĂžmýÞtĂ˝.[28] Agos gazetesi "Birinci Dünya SavaÞý döneminde yaĂžanan tehcirin ardĂ˝ndan Ermeniler kendilerini kabul eden her ülkede yeni bir yaĂžam kurmanĂ˝n mücadelesine giriĂžtiler. 1915'ten sonraki yĂ˝llarda ABD'ye yaklaÞýk 25 bin Ermeni geldi.... 1916'ya gelindiðinde, çoðunluðu Manhattan'da olmak üzere New York'ta yaklaÞýk 16.000 Ermeni bulunuyordu."[29] diye yazmaktadĂ˝r. 1924'te yaklaÞýk 100 bin Ermeni Türkiye ve Sovyetler Birliði'nden ABD'ye doðru yola çĂ˝kmýÞtĂ˝r. Manuel Sarkisyanz "Transcaucasian Armenia" isimli eserinde;1939’larda "...YaklaÞýk 100.000 Ermeni’nin Ăran’da, 175.000’inin Suriye ve Lübnan’da, 75.000’inin Fransa’da ve 200.000 Ermeni’nin de ABD de yaĂžadýðýnĂ˝"[30] belirtmiĂžtir. 1970'lerin ortalarĂ˝nda ABD'deki Ermeni cemaatinin sayĂ˝sĂ˝ 350-400 bin civarĂ˝nda olmuĂžtur. BunlarĂ˝n % 45'i New England ve Orta Atlantik eyaletinde, % 15'i Michigan, Ăllinois, Ohio ve Wisconsin'de, % 25'i de California'da yaĂžamaktadĂ˝r. Bugün ABD'de sadece Boston'da 50.000 Ermeni yaĂžamaktadĂ˝r. Ermenilerin ABD'deki genel sayĂ˝sĂ˝ ise bugün yaklaÞýk 800.000 civarĂ˝ndadĂ˝r.
Ălk Lobi Faaliyetleri, Ermeni TasarĂ˝sĂ˝nĂ˝n ABD Senatosu’na TaÞýnmasĂ˝
Amerikan politikasĂ˝nda 1970'lerden itibaren varlýðýnĂ˝ hissettirmeye baĂžlayan Ermeni Lobisi'nin kökleri yaklaÞýk bir asĂ˝r öncesine uzanmaktadĂ˝r. Örneðin 1887'de Cenevre'de kurulan HĂ˝nçak Komitesi, faaliyet alanĂ˝ olarak tamamen Türkiye üzerine yoðunlaĂžmýÞtĂ˝r. Hedefi; OsmanlĂ˝ Devleti'ndeki Ermenileri isyana teĂžvik ederek baðýmsĂ˝z bir sosyalist Ermenistan devleti kurmaktĂ˝.[31] 1908 yĂ˝lĂ˝nda Ăstanbul'da kurulan Ramgavar Partisi'nde de HĂ˝nçak Partisi'ne eÛilimli faaliyetler yürütülmüĂžtür.[32] AynĂ˝ amaçlarla kurulan TaĂžnak Komitesi ile birlikte 1890'lĂ˝ yĂ˝llarda ABD'de kurulan HĂ˝nçak Komitesi, hĂ˝zlĂ˝ bir Ăžekilde gizli hücreler oluĂžturarak bazen gizli bazen de açĂ˝ktan propagandaya baĂžlamýÞtĂ˝r. Bu komiteler Amerika'daki Ermeni göçmenlerinden para toplamýÞ, toplantĂ˝lar, açĂ˝k hava mitingleri düzenlemiĂžlerdir. 1890'lĂ˝ yĂ˝llarda Avrupa ve Türkiye Ermenileri arasĂ˝nda olduðu gibi Amerika göçmenleri arasĂ˝nda HĂ˝nçak ve TaĂžnak örgütlerinin etkin olarak çalýÞmalar yaptĂ˝klarĂ˝ görülmüĂžtür. Bu örgütler kĂ˝sa sürede teĂžkilatlanmalarĂ˝nĂ˝ geniĂžletmiĂžlerdir. Amerika'da 1903'te 36, 1907'de 48 ve 1914'te 77 TaĂžnak Komitesi kurulmuĂžtur. HĂ˝nçaklarda, 1500 kadar eðitilmiĂž "fedai" toplamýÞlardĂ˝. ABD'de ilk çekirdek Ermeni lobiciliði böylece baĂžlamýÞtĂ˝r diyebiliriz. Zira, 3 AralĂ˝k 1894'te Louisiana Senatör. Newton Blanchard, Ermeni meselesini, Türkiye'de Bitlis ayaklanmasĂ˝ndan az sonra bir karar tasarĂ˝sĂ˝ ile Amerikan Senatosu'na taÞýmýÞtĂ˝r. Bu tasarĂ˝yĂ˝ 9 AralĂ˝k 1895 Ermeni tasarĂ˝sĂ˝, onu da ABD senatosu DýÞiĂžleri Komisyonu'nun 22 Ocak 1896 kararĂ˝ takip eder. ABD'de bu tasarĂ˝lar bu tarihle son bulmamýÞtĂ˝r. BunlarĂ˝ bugünkü lobicilik çalýÞmalarĂ˝na temel teĂžkil edecek olan yöntemlerin uygulanmaya baĂžlamasĂ˝ takip etmiĂžtir. 1909 Adana olaylarĂ˝ sonrasĂ˝nda, Amerika'da Ermeni PropagandasĂ˝ patlamýÞtĂ˝r. 27 Nisan 1909 günü Boston'un üç protestan Ermeni kilisesi adĂ˝na, M. Bagdararian ve S. S. Yenovkian adlĂ˝ iki papaz, ABD CumhurbaĂžkanĂ˝ William Taft'a telgraf çekmiĂžlerdir. Bu telgrafta "Türkiye'deki çaresiz Ermenilerin kĂ˝lĂ˝çtan geçirilmelerine! Son verilmesi için, insanlĂ˝k, HĂ˝ristiyanlĂ˝k ve Amerikan Uygarlýðý adĂ˝na" çaðrĂ˝da bulunuyorlardĂ˝. 30 Nisan 1909 günü Arthur E. Smith adĂ˝ndaki bir Amerikan çiftçisi, BaĂžkan Taft'a bir mektup göndermiĂž, bunu Boston'dan 1 MayĂ˝s'ta, B. M. Cocmrigian (Gümükçiyan) adlĂ˝ bir Ermeni'nin BaĂžkan Taft'a üç sayfalĂ˝k mektubu izlemiĂžtir. Mektup diplomasisi bunlarla kalmamýÞ 5 MayĂ˝s'ta yine Boston'dan Beyaz Saray'a Mred R.Borton isimli bir AmerikalĂ˝nĂ˝n mektubu takip etmiĂžtir. AynĂ˝ Ăžekilde on iki milyon HĂ˝ristiyan’Ă˝ temsil ettiði söylenen Methodist Episcopal kilisesi piskoposlarĂ˝ BatĂ˝ Virginya'da bir toplantĂ˝ yapmýÞlar ve uzunca bir karar alarak bunu 6 MayĂ˝s günü ABD BaĂžkanĂ˝'na göndermiĂžlerdir. Mektupta "Asya'da yeni fanatik patlamayĂ˝ ve binlerce HĂ˝ristiyan’Ă˝n utanmazca katledilmelerini! dehĂžetle ve pek derin bir üzüntüyle öðrendik" demiĂžlerdir.[33] 7 MayĂ˝s günü California eyaletinin Fresno kentinde bir protesto mitingi yapĂ˝lmýÞ ve bir karar alĂ˝nmýÞtĂ˝r. Karar metni Belediye BaĂžkanĂ˝ Chester Howell imzasĂ˝yla Beyaz Saray'a gönderiliyor. "Yirminci YüzyĂ˝l UygarlýðýnĂ˝n yüzkarasĂ˝ bu vahĂžet ve barbarlĂ˝k!" Protesto edildikten sonra, ABD baĂžkanĂ˝na çaðrĂ˝da bulunuluyor. 11 MayĂ˝s'ta benzer bir karar Beyaz Saray'a iletiliyor. 1905 yĂ˝lĂ˝nda Ăllinois'te kurulmuĂž olan "Ermenistan'Ă˝n Amerikan DostlarĂ˝" (American Friends of Armenis) adlĂ˝ dernek 10 MayĂ˝s 1909 yĂ˝lĂ˝nda düzenlediði mitingden aldýðý kararĂ˝ göndermiĂžtir. 15 MayĂ˝s'ta New York çevresinde yaĂžayan Ermeniler 8 MayĂ˝s 1909'da düzenlemiĂž olduklarĂ˝ miting kararĂ˝nĂ˝, Miting BaĂžkanĂ˝ A. Agrazian imzasĂ˝yla BaĂžkan William Taft 'a sunmuĂžlardĂ˝r. New Jersey eyaletinde, Amerikan Kil iseler Topluluðu Ulusal Konseyi'ne (National Council of Congragational Churches) baðlĂ˝ çeĂžitli dini kuruluĂžlar, 14 MayĂ˝s günü toplanarak, Ermeni sorunuyla ilgili temennilerini ABD BaĂžkanĂ˝'na iletmek üzere dört kiĂžilik komite seçmiĂžler ve BaĂžkan Taft'a göndermiĂžlerdir. 17 MayĂ˝s'ta California eyaletinin Sacramento kenti Ermenilerinin mektubu, Virjinya eyaletinin Richmond Ermenileri Belediye BaĂžkanĂ˝ eliyle 50'ye yakĂ˝n kiĂžinin imzaladýðý kararĂ˝ ABD BaĂžkanĂ˝'na iletmiĂžlerdir. 18 Haziran 1909 günü, Amerikan Protestan Ermenileri Birliði (The Armenian Evangelical Alliance of America) adĂ˝na, M.G.Papazian, H.G.Benneyan ve H.M.Dadorian imzalarĂ˝yla ABD BaĂžkanĂ˝na mektup bombardĂ˝manĂ˝ devam etmiĂžtir. Gerek Beyaz Saray'a, Kongre'ye gerekse DýÞiĂžleri Bakanlýðý'na yaðdĂ˝rĂ˝lan bu gibi mektuplar, telgraflar ve miting kararlarĂ˝nĂ˝n ardĂ˝ arkasĂ˝ kesilmemiĂžtir ve yĂ˝l boyunca bu kampanyalar sürüp gitmiĂžtir.[34] Bugün Ermenilerin "Ulusal ArĂživler yaklaÞýk 30.000 sayfalĂ˝k sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝’nĂ˝ kanĂ˝tlar belgelerle doludur" dedikleri belgeler hemen hemen bu tür mektup, telgraf ve miting kararlarĂ˝ gibi Ăžeylerden oluĂžmuĂžtur. Amerikan misyonerlerinin Anadolu'daki faaliyetlerinin bir ürünüdür. Bütün bu faaliyetler o dönemde bir yandan basĂ˝n aracĂ˝lýðýyla Amerikan kamuoyunu baĂžtan baĂža ve derinden etkilerken, öte yandan ABD yönetimini de adeta bombardĂ˝mana tutmuĂžtur. Amaç, ABD yönetimini bu iĂže yönlendirmek ve Türkiye'ye müdahaleye itmektir. Bugünkü geliĂžmelerden farksĂ˝z olarak, kimileri diplomatik baskĂ˝ ister kimileri askeri baskĂ˝yĂ˝ savunur. Hatta, ABD'nin Avrupa'yla el ele verip Anadolu topraklarĂ˝nĂ˝ paylaĂžmasĂ˝nĂ˝ ve Türkiye'yi haritadan silmesini isteyenler dahi görülmüĂžtür.[35] ABD'deki Türk düĂžmanĂ˝ bu ilk lobi faaliyetleri ABD senatosuna 9 Ăubat 1916 kararĂ˝, 11 MayĂ˝s 1920 kararĂ˝ olarak sunulmuĂžtur. Senatoya yönelik Ermeni propagandasĂ˝nĂ˝n 55 yĂ˝llĂ˝k suskunluk döneminden sonra 9 Nisan 1975'te tekrar Temsilciler Meclisi'ne getirilmiĂžtir.[36] Bunu 12 Eylül 1984'te Temsilciler Meclisi'ne sunduklarĂ˝ karar takip etmiĂžtir.[37] Suskunluk dönemi diye nitelendirdiðimiz bu dönemde ABD'nin hemen her yerinde iyice piĂžen, olgunlaĂžan bir Ermeni kurumsallaĂžmasĂ˝ olmuĂžtur.
1897-1923 arasĂ˝nda ABD'de, Ermeni HĂ˝nçak ve TaĂžnak Komitelerinin kurmuĂž olduðu tam tarihli olarak tespit ettiðimiz 12 kuruluĂžun yanĂ˝ sĂ˝ra bunlara baðlĂ˝ çeĂžitli bürolarla 100'ün üzerinde örgüt faaliyet göstermiĂžtir.
1923-1965 arasĂ˝ Ermeni PropagandasĂ˝ pasif diye nitelendiremeyeceðimiz bir dönem geçirmiĂžtir. Zira, bu tarihler arasĂ˝nda okullar ve kiliseler hariç ABD'nin çeĂžitli eyaletlerinde 34 kuruluĂž ve bunlara baðlĂ˝ yüzlerce büro kurarak Türk düĂžmanlýðýna devam etmiĂžlerdir.[38]
1923-1965 dönemini ABD Ermeni Lobisi'nin veya daha geniĂž bir anlamda ABD'de "Türk DüĂžmanlýðý PropagandasĂ˝"nĂ˝n Amerikan halkĂ˝na telkin edildiði yĂ˝llar olarak deðerlendire biliriz.[39] Zira, 1930'lardan 1960'lara hatta günümüze kadar YunanlĂ˝lar ve Ermeniler belli baĂžlĂ˝ Amerikan üniversitelerinde vakĂ˝f ve kürsüler kurmuĂžlardĂ˝r. Üniversiteler bünyesindeki Orta Doðu Enstitülerinin yöneticiliklerini ele geçirmiĂžler, bunun sonucu olarak Türk tarihini, AmerikalĂ˝ öðrencilere Yunan ve Ermeni asĂ˝llĂ˝ kiĂžiler tarafĂ˝ndan öðretilmesi gibi son derece garip, garip olduðu kadar da üzücü bir durum ortaya çĂ˝kmýÞtĂ˝r. Böylece bir taraftan Amerikan halkĂ˝na bu tür yanlýÞ propagandalarla kötü Türk imajĂ˝ verilirken bir taraftan da anĂ˝lan bu gruplarĂ˝n etkisiyle birçok üniversite Türkiye hakkĂ˝nda zehir kusan yuvalar haline getirilmiĂž, bununla da bitmemiĂž Türk tarihini çarpĂ˝tan yüzlerce cilt kitap, kütüphane raflarĂ˝na bu Ăžekilde konmuĂžtur. 1930'lardan 1950'lere ABD'deki Ermeni faaliyetleri bu tabloyu çizerken 1950'li yĂ˝llarĂ˝n Türkiye'si Amerikan vitrininde bambaĂžka bir görüntüye bürünmüĂžtür. Çok partili rejime geçiĂž, Türkiye'nin Bütün Orta Doðu Bölgesi'nde tam serbestlik içinde genel bir seçim gerçekleĂžtirmiĂž olmasĂ˝, açĂ˝k piyasa ekonomisi yolunda bazĂ˝ adĂ˝mlar atmasĂ˝, nihayet Türk askerinin Kore'de kahramanlĂ˝k menkĂ˝beleri yaratmasĂ˝, 1950'li yĂ˝llarda Amerika'da Türkiye'nin görüntüsünün çok berraklaĂžmasĂ˝na yol açmýÞtĂ˝r.[40]
1947'de açĂ˝klanan Truman doktrini çerçevesinde verilmeye baĂžlanan Amerikan yardĂ˝mĂ˝ndan sonra Türkiye ve Amerika genelde sĂ˝kĂ˝ ve samimi iliĂžkilere sahip olmuĂžlardĂ˝r. Amerikan yöneticilerinin Türkiye'ye yönelmesi elbette ki sebepsiz deðildir. Bu iliĂžkileri ittifaka götüren baĂžlĂ˝ca neden; ABD'nin Orta Doðudaki çĂ˝karlarĂ˝ ve SSCB'yi çevreleme politikasĂ˝ açĂ˝sĂ˝ndan Türkiye'nin taÞýdýðý stratejik önemdir.[41]
1923-1965 arasĂ˝ ABD'deki Ermeni faaliyetlerinin suskunluðundaki faktörlerden birisi de, Türkiye'nin NATO sürecine giriĂžinde Amerika'nĂ˝n müttefiki olarak Türkiye'yi bölgedeki önemine istinaden kendisine çekmek istemesi, AynĂ˝ Ăžekilde Rusya'nĂ˝n da Türkiye'yi VarĂžova PaktĂ˝'nda görmek istemesi senaryolarĂ˝ düĂžünülebilir. Rusya'ya karÞý ABD'nin bu oyunu kazanmasĂ˝, Kore'deki Türk jesti bu süre içinde Ermeni suskunluðunu zorunlu kĂ˝lmýÞtĂ˝r. Hatta daha gerilere gidilirse, 1929'dan itibaren patlak veren Dünya ekonomik buhranĂ˝ etkilerini, dalga dalga yeryüzünün her köĂžesine ulaĂžtĂ˝rmýÞtĂ˝r. O kadar ki bu ekonomik sarsĂ˝ntĂ˝lar, DünyanĂ˝n siyasal atmosferini de etkilemiĂž ve siyasal buhranlarĂ˝n ardĂ˝ ardĂ˝na patlak vermesine ve II . Dünya SavaÞý'na kadar gidilmesine sebep olmuĂžtur. II. Dünya SavaÞý'ndan ABD'nin "Global Power" olarak çĂ˝kmasĂ˝, bunun tabi bir sonucu olarak da Türkiye'nin Amerika'nĂ˝n global stratejisi içinde yer almaya baĂžlamasĂ˝ ve 1952 NATO serüveni ile Türk-Amerikan doðal yakĂ˝nlaĂžma süreci, 1964'lere KĂ˝brĂ˝s krizine kadar devam edecektir. ĂĂžte böylesi bir süreçte de, söyleyebiliriz ki, bu olaylar zinciri ABD'de Türkiye aleyhtarĂ˝ Ermeni faaliyetlerine fĂ˝rsat bĂ˝rakmamýÞtĂ˝r.
1965 yĂ˝lĂ˝ Ermeni propagandalarĂ˝ için görünürde yeni bir baĂžlangĂ˝ç yĂ˝lĂ˝ olmuĂžtur. AslĂ˝nda 1965'ten günümüze uzanan bu dönemi de iki bölümde görebiliriz. Birinci bölüm; sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝nĂ˝n 50. YĂ˝ldönümü kutlamalarĂ˝nĂ˝n yapĂ˝ldýðý tarih 1965 yĂ˝lĂ˝ ki bunu 1985'e kadar uzatmak mümkün. Ăkinci bölümü de 1985 yĂ˝lĂ˝ndan bugüne uzanan dönemdir.
AslĂ˝nda 1965-1985 arasĂ˝ dönemi de, Ermeni propagandasĂ˝ faaliyetleri olarak iki bölümde incelemek mümkündür. Zira 1965 yĂ˝lĂ˝nĂ˝, 50. YĂ˝l kutlamalarĂ˝ bahanesiyle Ermeni hareketlenmesinin yeniden ateĂžlendiði ve ABD baĂžta olmak üzere DünyanĂ˝n çeĂžitli yerlerinde Türkiye karÞýtĂ˝ Ermeni propagandasĂ˝nĂ˝n baĂžlangĂ˝ç yĂ˝lĂ˝ olarak görebiliriz. Bu çizgiyi 1973'e kadar taÞýdýðýmĂ˝zda 1965-1985 Ermeni hareketlerinin ikinci boyutuna gelmiĂž oluruz. Çünkü, 1973 yĂ˝lĂ˝ ABD'de Santra Barbara cinayetiyle yeni bir görünüm kazanĂ˝r. 1973'ten 1985'e kadar süren terör boyutuyla, Ermeni hareketleri faaliyet alanlarĂ˝nda çeĂžitlilik göstermeye baĂžlamýÞtĂ˝r.
O halde 1965-1985 çizgisi, içerisinde yeniden filizlenmeyi baĂžlatacak, bunu yaparken olayĂ˝ Ăžiddet boyutuyla sürdürmenin yanĂ˝nda özellikle 1970'lerden itibaren Ermeni Lobi hareketini de faaliyete sokacaktĂ˝r. öyle ki Amerikan politikasĂ˝nda en güçlü lobi olan Yahudi Lobisi'ni takip eden Rum Lobisinden sonra en az Rum Lobisi kadar etkili bir Ăžekilde kendisini göstermeye baĂžlamýÞtĂ˝r.
Soðuk savaĂž döneminin hĂ˝zĂ˝nĂ˝n kesildiði yĂ˝llar olarak nitelendirebileceðimiz 1970'li yĂ˝llarĂ˝n baÞýnda, BaĂžkan Nixon ile Kissinger, Amerika-Sovyetler Birliði yakĂ˝nlaĂžmasĂ˝ gerçekleĂžtirdiler. Bir süre Doðu-BatĂ˝ iliĂžkilerinde bir yumuĂžama izlendi. ĂĂžte tam bir ortamda, Türkiye'deki haĂžhaĂž ekimi konusu Amerikan Kongresi'nde ele alĂ˝ndĂ˝.[42] Nixon yönetimin Amerika'da çok geniĂž boyutlar kazanmýÞ olan uyuĂžturucu salgĂ˝nĂ˝nĂ˝n, neredeyse tek suçlusu olarak Türkiye'yi görmesi ve ülkemizde afyon ekimine tamamen son verilmesi için baskĂ˝ yapmasĂ˝, hatta Kongre'de konunun bu ortamda ele alĂ˝nmasĂ˝ Türkiye üzerine olumsuz etkiler bĂ˝rakmýÞtĂ˝r. Muhalefet in sözcüsü olan önemli bir senatör sonradan DemokratlarĂ˝n BaĂžkan adayĂ˝ olan Senator Mondale-Senatoda, Türkiye'nin afyon ekimine son vermemesi halinde, bu ülkeye silah ambargosu uygulanmasĂ˝ ve askeri yardĂ˝mĂ˝n kesilmesini öngörüyordu. Mondale'e göre, esasen yumuĂžama döneminde Türkiye, Amerika açĂ˝sĂ˝ndan stratejik önemini kaybetmiĂžti. ABD'nin Orta Doðudaki çĂ˝karlarĂ˝nĂ˝n korunmasĂ˝na gelince; Ăran ve Suudi Arabistan vasĂ˝tasĂ˝yla saðlayabiliyordu! Nixon yönetiminin Amerika'daki uyuĂžturucu salgĂ˝nĂ˝nĂ˝n suçunu Türkiye'ye yüklemesi ve kongrede Türkiye'yi itham edici tartýÞmalarĂ˝n hararetle sürmesi, Türkiye'nin Amerika'daki manzarasĂ˝nĂ˝ öylesine bulandĂ˝rmýÞtĂ˝r ki, New York'taki bir gazete, Amerikan Hava kuvvetlerinin Türkiye'deki afyon tarlalarĂ˝nĂ˝ bombalamasĂ˝ önerisinde bulunacak kadar ileri gitmiĂžtir. Bütün bunlarĂ˝n karÞýsĂ˝nda 1973 yĂ˝lĂ˝ sonunda, dönemin BaĂžbakanĂ˝ Ecevit, Nixon yönetiminin, afyon ekiminin Türkiye'de yasaklanmasĂ˝ konusundaki baskĂ˝larĂ˝na boyun eðmedi. 1974'teTürkiye, Enosis'i önlemek ve soydaĂžlarĂ˝nĂ˝n hayatĂ˝nĂ˝ emniyete almak için KĂ˝brĂ˝s'a müdahale ettiði zaman da bu baskĂ˝lar devam etmekteydi. Bu arada geçici Irmak Hükümeti sĂ˝rasĂ˝nda Amerikan Kongresi, KĂ˝brĂ˝s'a müdahalemiz dolayĂ˝sĂ˝yla Türkiye'ye silah ambargosu uygulama kararĂ˝ aldĂ˝. Ancak Demirel Hükümeti, buna mukabelede gecikmedi. Temmuz 1975'te Türkiye'deki ortak askeri tesislerin faaliyetini durdurdu. Bu geliĂžmeler Türk-Amerikan iliĂžkilerini kopma noktasĂ˝na getirdi. ĂĂžte, Amerika'da Türkiye'ye düĂžman etnik lobilerin faaliyetlerini canlandĂ˝rmalarĂ˝ ve etkinlik kazanmalarĂ˝, 1970'li yĂ˝llarĂ˝n baĂžlarĂ˝ndan itibaren oluĂžan bu ortamda geliĂžmiĂžtir. Rum ve Ermeni lobilerinin tekrar ede geldiði bir müttefikine silah ambargosu koydurabilmeleri gerçekten özellikle Rum Lobisi için büyük bir baĂžarĂ˝ olmuĂžtur.[43]
Bu geliĂžmeler KĂ˝brĂ˝s Rum yönetimine ve Yunan Hükümeti'ne büyük cesaret verdi. Türkiye ile olan her sorunu, Amerika yoluyla ona baskĂ˝ yaptĂ˝rmak suretiyle kendi lehlerine halledebilecekleri ümidine kapĂ˝ldĂ˝lar. Bunun için iki yönlü politika izlediler. Birincisi, Amerika'daki lobilerini güçlendirmek ve Kongre'yi etkileyebilmek için, hiçbir gayretten ve kaynak tahsisinden kaçĂ˝nmadĂ˝lar. Ăkincisi de, Türkiye'ye dost olmayan teröristler de dahil, Bütün gruplar ve devletlerle çok yakĂ˝n iĂžbirliðine giriĂžtiler ve onlarĂ˝ desteklediler. Bu çerçevede esasen Lübnan'daki olaylar dolayĂ˝sĂ˝yla yeniden faaliyete geçmeye hazĂ˝rlanan Ermeni radikallere ve Amerika'daki ortamĂ˝ uygun bularak Türkiye aleyhine çalýÞmalarĂ˝na etkinlik kazandĂ˝ran Ermeni kuruluĂžlarĂ˝na destek saðladĂ˝lar.[44]
1973 Santa-Barbara cinayeti ile 1985'lere kadar süren Ermeni terörü ile paralel olarak siyasi arenada özellikle ABD politikasĂ˝nda palazlanan Ermeni lobisi etkin bir Ăžekilde kendisini göstermeye baĂžlamýÞtĂ˝r.
1965'ten 2000'e kadar ABD'de Ermeni kuruluĂžlarĂ˝nda gözle görülür bir artýÞ gerçekleĂžmiĂžtir. Bu dönemde ABD'nin çeĂžitli eyaletlerinde yüzlerce örgüt kurulmuĂžtur. AyrĂ˝ca her bir örgütün çeĂžitli Ăžehirlerde, kasabalarda Ăžubeleri açĂ˝ldýðý da hesaba katĂ˝lĂ˝rsa rakam oldukça büyüktür. Genel olarak 1887'den günümüze ABD'deki Ermeni kuruluĂžlarĂ˝nĂ˝n sayĂ˝sĂ˝ kiliseler hariç 451046'nĂ˝n üzerindedir. Buna 182 Ermeni kilisesini eklediðimizde sayĂ˝ 1228'e ulaÞýr.[46] Bu kuruluĂžlara Ăžubeleri de eklenirse rakam daha da büyük olacaktĂ˝r.
Bu kuruluĂžlarĂ˝n hemen hepsinin amacĂ˝; ABD ve DünyanĂ˝n diðer yerlerindeki Ermeni kimliðini, kültürel, tarihi vs. olarak korumanĂ˝n yanĂ˝nda Türk düĂžmanlýðý yapmaktĂ˝r.
Amerika'daki Ermenilerin nüfusu hakkĂ˝nda deðiĂžik tahminler yapĂ˝lmýÞtĂ˝r. 1990'lĂ˝ yĂ˝llardaki resmi kayĂ˝tlara göre 700.000 civarĂ˝ndadĂ˝r. Bu gün 800.000 ile 1.000.000 civarĂ˝nda olduðu tahmin edilmektedir.[47] NüfuslarĂ˝ ve Kongre'de temsilleri bakĂ˝mĂ˝ndan pek göz doldurucu bir sayĂ˝da olmasalar da, Türkiye'ye yönelik Amerikan politikasĂ˝nĂ˝ çarpĂ˝tma imkanĂ˝na sahip olduklarĂ˝ görüldüðünde, ABD politikasĂ˝nda dikkate deðer bir Ermeni baskĂ˝ grubu gücünün varlýðý görülür. Bunda çeĂžitli faktörler etkendir. Her Ăžeyden önce ABD'deki gerçekten dikkate deðer organizasyonlarĂ˝, bunlarĂ˝n koordine faaliyetleri, önemli rol oynar. Yine Ermenilerin BatĂ˝lĂ˝lara daha yakĂ˝n olmasĂ˝ yani gerek dinsel bakĂ˝mdan gerekse kültürel bakĂ˝mdan, ayrĂ˝ca bir asĂ˝rĂ˝ aĂžan bir süre Amerikan toplumu içerisinde bu kültürle yetiĂžmeleri, bu toplum ile daha çabuk iliĂžki kurmalarĂ˝nĂ˝ ki bu da Ermenilerin Amerika'daki yaptĂ˝rĂ˝m güçlerini kuvvetlendirmiĂžtir.
ABD’de Lobi Faaliyetleri Yürüten Ermeni KuruluĂžlarĂ˝
Bugün ABD'de faaliyet gösteren Ermeni Lobisi'nin üyeleri yukarĂ˝da rakamlarĂ˝nĂ˝ verdiðimiz, Ermeni örgütleridir. Bu örgütler, 1984 yĂ˝lĂ˝nda Amerika Ermeni Asamblesi (Armenian Assemly of America: AAA) adĂ˝yla bir çatĂ˝ altĂ˝nda toplanĂ˝p bir lobi kurumu olarak etkili bir çalýÞma yürütmeye baĂžlamýÞlardĂ˝r. Amerika Ermeni Asamblesi (AAA)'nĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra Ermeni Milli Komitesi (Armenian National Committee) adlĂ˝ kuruluĂž, Armenian National Committee, Washington. D.C. (ANC), Armenian National Committee, Western Region (ANC-WR), Armenian National Committee, Eastern Region (ANC-ER) olarak faaliyet göstermektedir. Partizan lobi faaliyeti yürüten diðer kuruluĂžlar arasĂ˝nda; Ermeni Devrim Federasyonu (Armenian Revolutionary Federation (ARF)), Doðu Amerika HĂ˝nçak Sosyal Demokrat Partisi (Hunchakian Social Democratic Party of Eastern USA), Milli Ermeni Amerikan Cumhuriyet Meclisi (National Armenian American Republican Council (NAARC)) gösterilebilir.
Amerika Ermeni Asamblesi (AAA): AmerikalĂ˝ Ermeni toplum içinde, seçmenlerle iliĂžkiler ve bir acil eylem aðý dahil, Amerika'daki Ermenileri, kültür miraslarĂ˝ ve tarihi kimlikleri konusunda bilinçlendirmek; önemli Ermeni kültürel materyalleri ve anĂ˝tlarĂ˝ korumayĂ˝ geliĂžtirmek; Amerikan toplumunun Ermeni konusunun önemi hakkĂ˝nda konuĂžmasĂ˝nĂ˝ saðlayacak araçlar hazĂ˝rlamak; Ermeni halkĂ˝nĂ˝n -onlarĂ˝n sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ ile ilgili bilgilerde dahil- tarihi, eðitimsel, dini ve kültürel hayatĂ˝yla ilgili bilgi yaymak ve veri toplama araĂžtĂ˝rmasĂ˝nĂ˝ geliĂžtirmek; AmerikalĂ˝ Ermeni toplumuna bilgi toplamak ve yaymak; Amerikan demokrasi sürecinde AmerikalĂ˝ Ermenilerin daha büyük katĂ˝lĂ˝mĂ˝nĂ˝ saðlamak; Ermeni soyundan gelen, Amerika'da vatandaĂžlĂ˝k haklarĂ˝nĂ˝n ihlal ine maruz kalan insanlara yardĂ˝m etmek; Ermenilerin karÞýlaĂžtĂ˝klarĂ˝ zorluklarĂ˝ hafifletmek için insani ve eðitim alanlarĂ˝nda yardĂ˝mla uðraĂžmak; Amerika'nĂ˝n Ermenistan Cumhuriyeti'ne yardĂ˝mĂ˝nĂ˝ artĂ˝rmak; Ermenistan'a kongre ziyaretlerini teĂžvik etmek; Ermenistan'da demokratik ve sosyal kurumlarĂ˝n geliĂžimini amaçlayan projeler üretmek için bir forum olarak hizmet etmek ve ulusal bir çerçeve oluĂžturmaktĂ˝r.
AAA'nĂ˝n faaliyetleri altĂ˝ geniĂž alana bölünür; Akademik ĂĂžler, Hükümet ĂĂžleri, Uluslar arasĂ˝ ĂĂžler, Halkla ĂliĂžkiler ve anti iftira, Mülteci ĂĂžleri ve öðrenci ĂĂžleri.
Özel ProgramlarĂ˝ ĂžunlarĂ˝ kapsar
Washington Ăntörnlüðü: 1978'den beri AAA ülkenin baĂžkentinde (Washington D.C.) AmerikalĂ˝ Ermeni olup yüksek okul çaðýndaki öðrenciler için bir intörnlük programĂ˝nĂ˝ mali olarak desteklemiĂžtir. Her yaz yaklaÞýk 30 öðrenci 10 haftalĂ˝k programa katĂ˝lĂ˝r.
Ermeni Aðaç Projesi: Ermeni halkĂ˝nĂ˝n hayat standartlarĂ˝nĂ˝ yükseltmek ve global çevreyi korumak için aðaç kullanĂ˝lmasĂ˝na teĂžvik etmektir. Bu konu, öncelikle kendi kendine yeterliliði artĂ˝rma, çabuk etkilenebilirliði azaltma, ihtiyacĂ˝ olanlara yardĂ˝m etme ve yerli eko sistemi koruma ihtiyacĂ˝ tarafĂ˝ndan yönlendirilmektedir.
Hükümete BaðlĂ˝ Olmayan Eðitim ve AraĂžtĂ˝rma Projesi: Amerikan Ermeni Hükümete BaðlĂ˝ Olmayan KuruluĂžlar (NGO) için eðitim ve atölye çalýÞmalarĂ˝; NGO'lar için teknik yardĂ˝m; NGO araĂžtĂ˝rma merkezi (Kütüphaneler dahil); NGO Konsorsiyomu; BatĂ˝lĂ˝ ErmenistanlĂ˝ NGO'lar arasĂ˝nda ortaklýðý geliĂžtirmektedir.[48]
AAA'nýn; Daily News Report from Armenia (Ermenistan Daily New Raporu) , Armenia this Week (Ermenistan'da bu Hafta) Assembly this Week (Asemble'de bu Hafta), Montly Digest of News From Armenia (Ermenistan'dan Aylýk Haberler) gibi yayýn organlarý ile Ermeni Lobi faaliyetlerini duyurmaktadýrlar.
Ermeni Milli Komitesi (Armenian National Committe, Washington D.C., ANC): ANC Bütün Amerika'da bölgesel iliĂžkiler aðý ve Dünya çapĂ˝nda organizasyon iliĂžkileri ile ilgilenen bir grassroot siyasi kurumudur. En etkili ve en büyük Ermeni Amerikan politik kurumu olarak ANC kendini, Ermeni sosyal haklarĂ˝nĂ˝n geliĂžtirilmesi yanĂ˝nda Türkiye üzerine düĂžmanca faaliyetlere ve
bunun takibine adamýÞtýr.
ANC'Ă˝n üç amacĂ˝ vardĂ˝r: Özgür, birleĂžik! ve baðýmsĂ˝z Ermenistan'Ă˝ desteklemek için kamu bil incini oluĂžturmak; AmerikalĂ˝ Ermeni toplumu için sadece Ermeni siyasi haklarĂ˝ korumakla kalmayĂ˝p, ilgi alanlarĂ˝nda devlet politikasĂ˝ önermek ve yönlendirmektir. Ăkincisi; devlet politikasĂ˝ ile ilgili konularda kolektif AmerikalĂ˝ Ermeni görüĂžünü temsil etmektir. Bu amaçla ANC destek için yasama çalýÞmalarĂ˝nĂ˝ teĂžvik eder, sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝, depremden etkilenen Ermenistan'Ă˝n yeniden yapĂ˝landĂ˝rĂ˝lmasĂ˝, DaðlĂ˝k Karabað halkĂ˝nĂ˝n self determinasyonu ve vs... AmerikalĂ˝ Ermeni toplumunu ilgilendiren konularda yasal düzenlemeleri teĂžvik eder ve destekler. Son olarak ANC, Ermeni Lobi faaliyetleri yürütmek üzere seçilen görevlileri AmerikalĂ˝ Ermeniler konularĂ˝nda eðitmektedir. AyrĂ˝ca adaylarĂ˝n desteklenip desteklenmemesi hususunda karar vermektedir. Bunun için ANC AmerikalĂ˝ Ermeni oylarĂ˝nĂ˝ yönlendirme yetisiyle Fedaral, Eyalet ve Yerel düzeylerde seçim sürecine katĂ˝lĂ˝r. ANC, Aday Anketi, Kongre Rapor KartlarĂ˝[49] ve Federal Seçim Rehberleri hazĂ˝rlar, bunlarĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra ABD genelinde basĂ˝n açĂ˝klamalarĂ˝, bültenler ve bölgesel gazeteler yayĂ˝nlar, ANC'Ă˝n en önemli yayĂ˝nĂ˝, TransCaucaus: A Chronology (Transkafkasya: Bir Kronoloji)'dir.
Ermeni Milli Komitesi, Doðu Bölgesi (Armenian National Comittee, Eastern Region: ANC-ER): 1918'den beri faaliyet gösteren ANC-ER, Ermeni olmayan topluma Ermeni halkĂ˝nĂ˝n sosyal, kültürel, eðitimsel, tarihi ve ulusal katkĂ˝larĂ˝nĂ˝, ihtiyaçlarĂ˝nĂ˝ ve özlemlerini anlatmak ve yorumlamak için hem bir milli ses hem de bir toplum iliĂžkileri aracĂ˝ olarak hizmet eder. Zaman zaman Ermeni veya AmerikalĂ˝ Ermenilerin geniĂž ulusal ve uluslararasĂ˝ ilgi alanlarĂ˝ndaki görüĂžlerini temsil eder. YayĂ˝n OrganĂ˝ ANC Newsletter (ANC Bülteni)'dir.
Ermeni Milli Komitesi, BatĂ˝ Bölgesi (Armenian National Committee, Western Region: ANC-WR): 1890 yĂ˝lĂ˝nda kurulan ANC-WR bugün ABD'de kendini AmerikalĂ˝ Ermeni toplumunun üyeleri için önemli olan konularĂ˝n hĂ˝zla ele alĂ˝nmasĂ˝na adayan bir grassroots halkla iliĂžkiler kurumudur. ANC-WR, yĂ˝llarca BatĂ˝ Amerika'da Ermeni AmerikalĂ˝larla ilgili bir çok konu üzerinde bilgi vermek, eðitmek ve eylemde bulunmak üzere hizmet vermiĂžtir.
ANC-WR merkezi 14'ü aĂžkĂ˝n yerel dernekleriyle iĂžbirliði halinde bir kültürel, eðitimsel, sportif, yardĂ˝m ve gençlik kuruluĂžlarĂ˝ aðýyla birlikte çalýÞtýðý için geniĂž tabanlĂ˝ bir toplum desteðine sahiptir. AyrĂ˝ca ANC-WR kendi günlük radyo programĂ˝ ve Horizon TV[50] aðýndan yararlanma dahil bir dizi medyayla baðlantĂ˝ halindedir.[51]
Amerika'daki Ermeniler için önemli olan konularĂ˝ savunmak ve gündemde tutmak için ANC-WR, Amerikan Kongresi'nin sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ ile; Ermenistan ve DaðlĂ˝k Karabað'la ilgili konularda Ermenistan lehine kararlar çĂ˝karmak için öncü rol oynamaktadĂ˝r. ANC-WR, yerel-bölgesel ve ulusal seviyede çalýÞan bürolarĂ˝yla ülke çapĂ˝nda Ermeni meselesini kamu görevlilerinin "arka bahçesine" taÞýyarak bir ulusal grassroot aðýnĂ˝ etkili bir Ăžekilde iĂžletebilmektedir. ANC-WR AynĂ˝ zamanda Ermeni meseleleriyle ilgili konularĂ˝n propagandalarĂ˝nĂ˝ etkin bir Ăžekilde gerçekleĂžtirmek için medya kuruluĂžlarĂ˝yla sĂ˝kĂ˝ irtibat halinde çalýÞmaktadĂ˝r. Her yaz ANC-WR genç AmerikalĂ˝ Ermenileri Washington D.C.'ye seyahat etmesini saðlamak ve Ermeni meselesini nasĂ˝l takip edeceklerinin "In"lerini ve "Out"larĂ˝nĂ˝ öðrenecekleri ANC bürolarĂ˝nda çalýÞtĂ˝rmak için gezilere mali destek saðlar. ANC-WR AynĂ˝ zamanda bir AmerikalĂ˝ senatörün ve kamu görevlisinin Ermeni meselesine saðladýðý destek düzeyini doðru bir Ăžekilde ölçen kongre rapor kartlarĂ˝nĂ˝ da daðýtĂ˝r. ANC-WR faaliyetlerini ANC Bulletin (ANC Bülteni) adlĂ˝ yayĂ˝n organĂ˝yla kamuoyuna duyurur.
YukarĂ˝daki etkin olarak lobi faaliyetleri yürüten bu Ermeni kuruluĂžlarĂ˝nĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra yine politik olarak lobi faaliyeti yürüten 1890 yĂ˝lĂ˝nda kurulan Ermeni Devrim Federasyonu (Armenian Revolutionary Federation: ARF), 1887 yĂ˝lĂ˝nda Cenevre'de kurulan, Ăžu anda ABD'de faaliyet gösteren Doðu ABD HĂ˝nçak Sosyal Demokrat Parti (Hunchakian Social Democratic Party of Eastern U.S.A.) ve 1958 yĂ˝lĂ˝nda ABD'de kurulan Milli Amerikan Cumhuriyet Meclisi (National Armenian American Republican Council) gibi Ermeni kuruluĂžlarĂ˝ mevcuttur.
Ermeni Devrim Federasyonu (ARF) yani TaĂžnaksutyun Komitesi: Sosyalist sistemle donanan baðýmsĂ˝z bir Ermenistan kurulmasĂ˝nĂ˝ amaçlar. AsĂ˝l gayesi Sevr'i hortlatmaktĂ˝r, çünkü programĂ˝nda "BirleĂžik Ermenistan'Ă˝n sĂ˝nĂ˝rlarĂ˝ NahçĂ˝van, AhĂ˝lkelek ve Karabað yanĂ˝nda Sevr AnlaĂžmasĂ˝yla Ermenistan'a verilen! topraklarĂ˝ kapsamaktadĂ˝r" demektedir.
Yine programĂ˝nda TaĂžnaksutyun (ARF), "Ermeni halkĂ˝na karÞý hâlâ cezalandĂ˝rĂ˝lmamýÞ (Sözde) SoykĂ˝rĂ˝m suçu kĂ˝nanmalĂ˝ ve iĂžgal edilen (!) topraklarĂ˝n iade edilmesi ve Ermeni halkĂ˝nĂ˝n kayĂ˝plarĂ˝nĂ˝n telafi edilmesi ile bu durum düzeltilmelidir" diyerek amacĂ˝nĂ˝n tamamen Türkiye üzerine kurulu olduðunu açĂ˝kça beyan eder. YayĂ˝n organĂ˝; Hairenik ve Armenian Weekly'dir.
HĂ˝nçak Sosyal Demokrat Partisi (Hunchakian Social Democratic Party of Eastern U.S.A.): Faaliyet alanĂ˝ tamamen Türkiye-Türk DüĂžmanlýðý'dĂ˝r. Bu örgüt, Ermeni IrkĂ˝nĂ˝n korunmasĂ˝, Ermeni haklarĂ˝nĂ˝n iddiasĂ˝ ve takibi ve Ermenistan'la iliĂžkilerin geliĂžtirilmesi gibi çalýÞmalarĂ˝n yanĂ˝sĂ˝ra tamamen öteki organizasyonlar gibi çeĂžitli iftira kampanyalarĂ˝yla ABD'de ve Dünyada "Türk ĂmajĂ˝"nĂ˝ zedelemek için gayret göstermektedir.
Milli Ermeni Amerikan Cumhuriyet Meclisi (National Armenian American Republican Council: NAARC): Genel olarak Ermeni meselesine ilgi duyan adaylarĂ˝ seçmek için ülke genelinde Amerikan seçim süreci içinde Ermeni ve etnik oylarĂ˝ kontrole almak ve harekete geçirmek için faaliyet yürütür.
NAARC AynĂ˝ zamanda ülke çapĂ˝nda ve yurt dýÞýnda Ermeni çĂ˝karlarĂ˝yla ilgili konularda Amerikan Kongresi ve yerel yetkililere lobi çalýÞmalarĂ˝ yürütmektedir.
YukarĂ˝da özetlemeye çalýÞtýðýmĂ˝z lobi faaliyeti sürdüren Ermeni kuruluĂžlarĂ˝nĂ˝n hepsinin ortak amacĂ˝; Ermenilerin kimliklerini, kültürlerini, tarihlerini, edebiyatlarĂ˝nĂ˝ vs.. korumanĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra hepsinin birleĂžtikleri, hatta kuruluĂž sebebi olarak dahi gösterebileceðimiz nokta "Türk DüĂžmanlýðý"dĂ˝r. Bunun için sözde "SoykĂ˝rĂ˝m" kozundan baĂžka bir stratejik özelliði sahip olmayan Ermenistan'Ă˝n Karabað meselesinde Dünya kamuoyunu "ezilmiĂž millet" kimliði ile yanĂ˝na çekmek ve Dünya milletlerine "Victizimation (kurban olmuĂžluk) kimliðiyle kendilerini tanĂ˝tmaktĂ˝r.
ABD'deki Ermeni Lobisi "Victimization" kimliklerinin tanĂ˝tĂ˝mĂ˝nda sadece lobi faaliyeti olarak her yĂ˝l milyonlarca dolar para harcamaktadĂ˝rlar.[52] Örneðin sadece 1994 yĂ˝lĂ˝nda AAA, örgütün tüm faaliyetleri için -bunun içinde kamuoyu oluĂžturma, akademik çalýÞmalara destek saðlamak, toplantĂ˝ ve konferanslar düzenleme, medya iliĂžkileri gibi dolaylĂ˝ lobicilik kapsamĂ˝na girecek faaliyetler de dahil- 7 milyon dolar para harcamýÞlardĂ˝r.[53] Bu paranĂ˝n büyük bir bölümünü kongre lobiciliðinde kullanmýÞlardĂ˝r.
Ermeni Lobisi’nin Kongre ÇalýÞmalarĂ˝
Ermeni Lobisi Kongre'de genel olarak üç tema üzerinde çalýÞmaktadĂ˝r. Birincisi; Sözde SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ Amerikan Senatosu'ndan çĂ˝karmak.[54] Ăkincisi; ABD'nin Ermenistan'a insani yardĂ˝m programlarĂ˝, teknik yardĂ˝m ve kalkĂ˝nma yardĂ˝mĂ˝nĂ˝ saðlamak[55] ve üçüncü olarak ta; Azerbaycan'a ve Türkiye'ye müeyyideler uygulanmasĂ˝.[56]
Ermeni Lobisi öncelikle sözde SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ ABD senatosundan çĂ˝kararak adĂ˝m adĂ˝m diðer ülkelerin parlamentolarĂ˝ndan da çĂ˝kmasĂ˝nĂ˝ saðlamaya çalýÞmaktadĂ˝r. Sözde SoykĂ˝rĂ˝m hususunda Ermeni Lobisi;
a) Türk Devleti'ne "1915'de 1,5 milyon Ermeni'nin soykĂ˝rĂ˝m sonucu öldürüldüðü" iddialarĂ˝nĂ˝ kabul ettirmek.
b) Türk Devleti'ne özür diletmek ve tazminat ödetmek.
c) Doðu Anadolu'da "Ermeni topraklarĂ˝!" veya "BatĂ˝ Ermenistan!" diye iddia ettikleri bölümün kendilerine verilmesini saðlamak ve buralarda baðýmsĂ˝z bir Ermenistan devleti kurmak.
Bütün bu iddialarĂ˝ kabul ettirmek için Ermeni Lobisi DünyanĂ˝n diðer yerlerinde, ABD'de ve özellikle de 1985 yĂ˝lĂ˝ndan beri ABD parlamentosunda hummalĂ˝ bir çalýÞma içerisindedirler. Parlamentodaki Ermeni Lobisi staflarĂ˝ diye nitelendirebileceðimiz senatörlere her yĂ˝l Ăubat, Mart ve özellikle 24 Nisan öncesi ve 24 Nisan günlerinde sözde soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ anma toplantĂ˝larĂ˝ adĂ˝ altĂ˝nda konuĂžmalar yaptĂ˝rmaktadĂ˝rlar.
Ermeni Lobisi, Senato'da veya Temsilciler Meclisi'nde konuĂžturacaklarĂ˝ senatörleri konuĂžmalarĂ˝ndan yaklaÞýk bir hafta öncesinden motive etmeye baĂžlarlar. Örneðin 24 Nisan 1990'da Senatoda Senatör LEVĂN konuĂžmasĂ˝nĂ˝n bir yerinde "Bay BaĂžkan geçen Cumartesi ve Pazar Michigan'da Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝nĂ˝n kutlamalarĂ˝nda bulunmakla Ăžereflendirildim. Cumartesi akĂžamĂ˝ "Greater Detroit[75], Anma Komitesi" tarafĂ˝ndan organize edilen etkileyici bir toplantĂ˝ya katĂ˝ldĂ˝m. Bu toplantĂ˝larda tarihin görgü tanĂ˝klarĂ˝ olan Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝nĂ˝n hayatta kalanlarĂ˝yla olmanĂ˝n tecrübesini paylaĂžtĂ˝m. Önceden de yaptýðým gibi bu insanlarla tanýÞtĂ˝m, onlarĂ˝n yüz ifadelerini gördüm, onlarla konuĂžtum ve korkunç gerçeði iĂžittim" demektedir.[57] Yine benzer bir konuĂžmayĂ˝, 22 Nisan 1998'de Temsilciler Meclisi'nde Senatör Mc. GOVERN yapĂ˝yor. Senatör Mc. GOVERN 60 kiĂžilik bir grupla tanýÞtýðýnĂ˝, bunlarĂ˝n tehcir dönemini yaĂžadĂ˝klarĂ˝nĂ˝ ve bu kiĂžilerden 14'ü ile tanýÞtýðýnĂ˝ ve konuĂžtuðunu söyler.[58]
Ermeni Lobisi'nin ABD Parlamentosu Senatörleri üzerindeki çalýÞma taktiklerinden birisi de, Senatörleri sĂ˝k sĂ˝k Ermenistan'a kĂ˝sa gezilere götürmeleridir. Burada incelemelerde bulunan bu senatörler gözlemlerini gerek Temsilciler Meclisi'nde gerekse Senato'da dile getirmektedirler. Ocak 1990 yĂ˝lĂ˝nda Senatör PELL'i dönemin Sovyet Ermenistan'Ă˝na götürmüĂžler, incelemelerde bulunmasĂ˝nĂ˝ saðlamýÞlar, Senatör PELL'de 24 Nisan 1990'da Senato'da; bölgeye gittiðini ve Ermeni mültecileriyle konuĂžtuðunu ve onlarĂ˝n (güya) ne kadar acĂ˝lar içerisinde olduklarĂ˝nĂ˝, kendisinin yakĂ˝ndan gördüðünü, anlatmýÞtĂ˝r.[59]
Bu konuĂžmalarĂ˝nda senatörler bazen bir Ermeni vatandaÞýndan kendilerine gelen sözde SoykĂ˝rĂ˝m ile ilgili bir mektubu çok önemli bir vesikaymýÞ gibi, duygu sömürüsü ile Senato'ya sunmakta, bazen herhangi bir gazetedeki Ermeniler lehine bir haberi, yanlýÞlýðý doðruluðu araĂžtĂ˝rĂ˝lmadan sunmaktadĂ˝rlar. Yine Senatörlerin bir çoðu seçim bölgelerindeki Ermenilerin kendilerini ziyaret ettiklerini ve bu kiĂžilerin konuyla ilgili temennilerini kendilerine belirttiklerini Temsilciler Meclisi ya da Senato'daki konuĂžmalarĂ˝nda anlatĂ˝rlar.[60]
ABD Temsilciler Meclisi'nde veya Senato'daki sözde "Armenian Genocide" görüĂžmeleri tamamĂ˝yla "Ermenistan'a YardĂ˝m" propagandalarĂ˝nĂ˝n yapĂ˝ldýðý bir görüntü içermektedir. Kürsüye çĂ˝kan her senatör, o yĂ˝l sözde SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝n kaçĂ˝ncĂ˝ yĂ˝lĂ˝ ise, O'nu kutladĂ˝ktan sonra, "Ermenistan'a her ne pahasĂ˝na olursa olsun mutlaka maddi, manevi yardĂ˝mda bulunmalĂ˝yĂ˝z" diye temennilerini dile getirmektedirler. Bu temenniler dile getirilirken ABD çĂ˝karlarĂ˝yla özdeĂžleĂžtirilerek Ermenistan'a yardĂ˝mĂ˝n ABD çĂ˝karlarĂ˝na hizmet edeceði hemen hemen bütün konuĂžmalarda vurgulanĂ˝r.
California Senatörlerinden LEVĂNE, "GeçmiĂži hatĂ˝rlamak önemli olduðu gibi, geleceðe doðru bakmak da hayatidir. Sovyetler Birliði'nin parçalanmasĂ˝ ve baðýmsĂ˝z bir Ermenistan’Ă˝n yeniden doðmasĂ˝ ABD ve Ermenistan arasĂ˝nda güçlü iliĂžkileri inĂža etmenin yegane fĂ˝rsatĂ˝nĂ˝ sunar. AyrĂ˝ca bu durum Transkafkasya bölgesinde ABD için liderlik fĂ˝rsatĂ˝nĂ˝ sunar. Fakat Bush yönetimi bu fĂ˝rsatĂ˝ ele geçirmede baĂžarĂ˝sĂ˝z oldu.
ABD'nin bölgede liderliðinin eksikliði en fazla DaðlĂ˝k Karabað bölgesinde hissedilmiĂžtir...
Bush yönetiminin Transkafkasya bölgesine yönelik son politikasĂ˝nĂ˝ yeniden deðerlendirmesi gerekir. Ermenistan ve DaðlĂ˝k Karabað bulunduðu coðrafya yüzünden büyük bir politik risk ile yüz yüze kalacaktĂ˝r, bu kolayca tahmin edilebilir. Denize çĂ˝kýÞ yollarĂ˝ yoktur ve her tarafĂ˝ duraðan olmayan potansiyel düĂžmanlarla çevrilmiĂžtir. Ermenistan’Ă˝n güçlü ve güvenli olmasĂ˝nĂ˝ anlamada ABD'nin hayati çĂ˝karĂ˝ vardĂ˝r" diyerek, ABD'nin Ermenistan politikasĂ˝nĂ˝ özetlemeye çalýÞýr.[61]
Son 10 yĂ˝llĂ˝k süreçte bu gibi konuĂžmalar senatörler tarafĂ˝ndan sözde "Armenian Genocide" toplantĂ˝larĂ˝nda Ă˝srarla vurgulanmýÞtĂ˝r. Gerçekte bu görüĂžmelerin ismi her ne kadar sözde "Armenian Genocide" toplantĂ˝larĂ˝ olsa da tamamen bu amacĂ˝ndan çĂ˝kmýÞtĂ˝r. Bu çalýÞmalarĂ˝yla Ermeni Lobisi zaman zaman istediði birçok kararĂ˝, özellikle Ermenistan'a yardĂ˝m kararlarĂ˝nĂ˝n çĂ˝karĂ˝lmasĂ˝nda etkili olmuĂžtur. Örneðin 1995 yĂ˝lĂ˝nda Senatör PORTER'Ă˝n çalýÞmalarĂ˝ sonucu insanlĂ˝k yardĂ˝mĂ˝ olarak 85 milyon dolar Ermenistan'a yardĂ˝m yapĂ˝lmýÞ, ayrĂ˝ca buna ilave olarak da AynĂ˝ yĂ˝l 30 milyon dolar geliĂžim yardĂ˝mĂ˝ yapĂ˝lmýÞtĂ˝r.[62]
Ermeni Lobisi'nin Kongrede bu kadar etkili olmasĂ˝ sadece iyi organize olmasĂ˝ndan kaynaklanmamaktadĂ˝r. Rum Lobisi'nin bu lobiyle birlikte hareket etmesi, senatodaki Rum asĂ˝llĂ˝ Senatörlerin "DüĂžmanĂ˝mĂ˝n düĂžmanĂ˝ benim dostumdur" ilkesiyle Türkiye düĂžmanlýðýnda Ermeni Lobisi'ne dahi fĂ˝rsat tanĂ˝mamasĂ˝, hatta Ermeni Lobisi'nin Türkiye aleyhindeki Bütün kararlarĂ˝ desteklemesi, Ermeni Lobisi'nin Kongredeki gücünü artĂ˝rmaktadĂ˝r. Yunan Lobisi'nin desteðinin yanĂ˝ sĂ˝ra UluslararasĂ˝ Af örgütü (Amnesty International: AI), UluslararasĂ˝ Ănsan HaklarĂ˝ örgütü (International Human Rights Organizations) - Yunan ve Ermeni Lobilerinden sonra önümüzdeki yĂ˝llarda Türkiye'nin baÞýnĂ˝ çok aðrĂ˝tacak gibi görünen Kürt Lobisi - Amerika Kürt Ulusal Kongresi (Kurdish National Congress) gibi örgütler ve bunlarla iliĂžki hal inde olan kongre üyeleri tarafĂ˝ndan da desteklenmektedir.
Ermeni Lobisi'nin Bütün bu organize çalýÞmalarĂ˝na raðmen Türkiye üzerinde fazla etkili olamamasĂ˝nda bu lobinin çalýÞma eksikliði deðil, ABD'nin bölge üzerindeki çĂ˝karlarĂ˝ üstün gelmektedir. Zira, Amerikan yönetiminin, Türkiye gibi çok önemli bir stratejik müttefikini, bugüne deðin Rusya'ya yakĂ˝n politikalarĂ˝ ile dikkat çeken Ermenistan yüzünden kendisine küstürmek gibi bir lüksü yoktur. Türk-Amerikan iliĂžkileri, Kore SavaÞý'ndan Çöl FĂ˝rtĂ˝nasĂ˝'na kadar uzanan bir çizgide ve Bütün Soðuk SavaĂž yĂ˝llarĂ˝ boyunca karÞýlĂ˝klĂ˝ çĂ˝kar esasĂ˝na dayanmýÞ son derece güçlü iliĂžkilerdir. AyrĂ˝ca Türkiye, ABD'nin NATO'daki güçlü bir müttefiki olarak stratejik açĂ˝dan çok önemli bir ülkedir. Türkiye'nin Avrasya enerji hatlarĂ˝ açĂ˝sĂ˝ndan son derece önemli bir konumda bulunmasĂ˝, Amerika'nĂ˝n uzak pazarlara girmesinde Türkiye'yi kendisine stratejik ortak olarak görmesi, bunlarĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra Balkanlar ve Doðu Akdeniz'in güvenlik ve istikrarĂ˝ açĂ˝sĂ˝ndan hem Amerika'nĂ˝n yakĂ˝n ortaðý hem de stratejik önemde olmasĂ˝, ABD'yi Türkiye ile ilgili alacaðý kararlarda temkinli olmaya zorlamaktadĂ˝r. TĂ˝pkĂ˝ 1830'lu yĂ˝llarda olduðu gibi Amerikan tüccarĂ˝nĂ˝n bölge üzerindeki çĂ˝karlarĂ˝ da bugün hala tazeliðini korumaktadĂ˝r. Zira Amerikan teknoloji, iletiĂžim enerji ve savunma sanayi firmalarĂ˝nĂ˝n büyük kâr beklentileri vardĂ˝r.
Türk-Amerikan iliĂžkilerinde yukarĂ˝da özetlemeye çalýÞtýðýmĂ˝z iyi niyet temennilerinden sonra Ăžunun da çok iyi bir Ăžekilde deðerlendirilmesi gerekir. Bugün ABD'de 800.000 civarĂ˝nda Ermeni yaĂžamaktadĂ˝r. Bu kitle her ne kadar 2,5 milyon nüfuslu Ermenistan Cumhuriyeti nüfusundan az olsa da bu nüfustan çok daha etkin bir durumdadĂ˝r. ABD'nin hemen her eyaletinde hatta en ücra köĂželerine kadar yerleĂžmiĂž, kurumsallaĂžmýÞ, maddi yönden son derece iyi bir konumda bulunan, bilinçli, ne yaptýðýnĂ˝ çok iyi bilen bir kitle, ABD Ermeni DiasporasĂ˝ vardĂ˝r. Ermeni meselesinde siyasi olarak etkin rol oynayan, bu konuda sĂ˝kĂ˝ çalýÞmalar yürüten 182 kilisesiyle birlikte sayĂ˝sĂ˝ çeĂžitli kuruluĂžlarĂ˝yla 1228'i bulan (Ăžubeleri hariç) Ermeni kuruluĂžlarĂ˝ ABD'de Türkiye aleyhtarĂ˝ faaliyet yürütmektedir. Özellikle Ermeni ÇalýÞmalarĂ˝ ve AraĂžtĂ˝rma Merkezleri (Armenian Studies and Research Centers) koordine bir Ăžekilde çalýÞmalar yapmaktadĂ˝rlar. Bunlara ilave olarak ABD'nin çeĂžitli eyaletlerinde çĂ˝kan sayĂ˝sĂ˝ 21'i bulan günlük ve haftalĂ˝k gazeteleri, 17 tane Ermeni ÇalýÞmalarĂ˝ Peryodikleri, 188 adet bülten, newsletters ve Journal'leriyle, 25 radyo, 10 TV programlarĂ˝yla Türkiye aleyhine kamuoyu oluĂžturma gayreti içerisindedirler .
Her Ăžeyden önce Bütün bu çalýÞmalarĂ˝n yürütüldüðü ülke ABD'nin sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ iddiasĂ˝nĂ˝ kabul etmeyeceðini düĂžünmek nispeten hayal veya iyi niyet düĂžüncesi olarak görülebilir. Zira, çalýÞmamĂ˝zda görüldüðü üzere bir Fransa'dan, Ăngiltere'den ayrĂ˝ olarak ABD'nin Ermeni meselesinde farklĂ˝ bir konumu vardĂ˝r. Bu hadisenin tohumlarĂ˝nĂ˝ 1810'lu yĂ˝llarda planlĂ˝-programlĂ˝ bir Ăžekilde atan ABD, konuyu 1895'li yĂ˝llardan itibaren senatosuna taÞýmýÞ olmakla kalmayĂ˝p, bu mesele için sadece 19. YüzyĂ˝lda milyonlarca dolar para harcamýÞtĂ˝r. Hatta Ăžu iddia edilebilir ki, bugünkü bilinçli, planlĂ˝-programlĂ˝ Ermeni hareketinin okulu 1810 yĂ˝lĂ˝nda Boston'da kurulan ABCFM olmuĂžtur.
Bugün Fransa'nĂ˝n sözde SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ kabul etmesi, yarĂ˝n diðer Avrupa ülkelerinin haçlĂ˝ zihniyetiyle gündemlerine getirecekleri karar tasarĂ˝sĂ˝nĂ˝ ABD'nin henüz kabul etmemesinin altĂ˝nda, bölgedeki çĂ˝karlarĂ˝nĂ˝n yattýðýnĂ˝n, unutulmamasĂ˝ gereken bir gerçek olduðu kabul edilmelidir. PlanlĂ˝ bir Ăžekilde parlamentosunda sürüncemede bĂ˝rakmasĂ˝ da, "bölgede güçlenmesi istenmeyen Türkiye'ye karÞý yapĂ˝lmasĂ˝ düĂžünülen yaptĂ˝rĂ˝mlarda kullanĂ˝lacak bir koz olarak" tutulmasĂ˝ düĂžünülebilir.
Sonuç
AslĂ˝nda konu çok geniĂž boyutlarĂ˝yla ortaya konulmalĂ˝dĂ˝r. Bu çalýÞmada sadece genel hatlarĂ˝yla özetleyerek incelemeye çalýÞtýðýmĂ˝z Ermeni Lobisi henüz amacĂ˝na ulaĂžmamýÞ olsada, kendilerine seçtikleri nihai hedefle organize bir Ăžekilde Holoacust çalýÞmalarĂ˝ taktiðini örnek alarak çalýÞmaktadĂ˝rlar. Sözde SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ önce Bütün Dünyaya kabul ettirip, Türkiye'nin de bunu kabul etmesi iĂžini gerçekleĂžtirdikten sonra, bugün Almanya'nĂ˝n Ăsrail'e ödediði "Holocaust TazminatĂ˝" benzeri bir tazminatĂ˝ Türkiye'den almaya çalýÞacaklardĂ˝r.
1952 yĂ˝lĂ˝nda Ăsrail, Almanya'nĂ˝n Holocaust'u tanĂ˝masĂ˝ ve özür dilemesi üzerine BaĂžbakan David Ben Gurion zamanĂ˝nda Almanya'dan tazminat almaya baĂžlamýÞtĂ˝r. Ăsrail'in ve Dünya Yahudiliðinin SoykĂ˝rĂ˝m tazminatlarĂ˝ olarak talep ettiði noktalar ĂžunlardĂ˝r:
1-KöleleĂžtirilmiĂž iĂžgücü tazminatlarĂ˝: Daha çok Ăžirketlerden
2-El konulmuĂž altĂ˝n ve deðerli eĂžya tazminatlarĂ˝: Daha çok bankalardan
3-El konulmuĂž sanat eĂžyalarĂ˝ ile alakalĂ˝ tazminatlar ve geri teslim edilmeleri.
Almanya 1952'den bu yana devlet olarak yĂ˝llĂ˝k ortalama 500 milyon dolar SoykĂ˝rĂ˝m TazminatĂ˝'nĂ˝ Ăsrail'de yaĂžayan Yahudilere ödüyor. 1999'da Almanya tazminatlara" gelecekte yeni taleplerde bulunulmamasĂ˝ garantisi" koydu.
Almanya toplam olarak Ăžu ana kadar 500 milyar dolar "SoykĂ˝rĂ˝m TazminatĂ˝" ödedi. 2030 yĂ˝lĂ˝na kadar toplam rakamĂ˝n 70 milyar dolar olacaðý hesaplanĂ˝yor. 2030 yĂ˝lĂ˝nda son Holocaust gazisinin öleceði tahmin ediliyor. Almanya'nĂ˝n verdiði rakam ise bu günün rakamlarĂ˝ ile 85 milyar dolarĂ˝ buluyor.
Bu cazibeli rakamlar karÞýsĂ˝nda büyülenen Ermeni Lobisi bu amaçlarĂ˝nĂ˝ gerçekleĂžtirdikten sonra sĂ˝ra TaĂžnak ve HĂ˝nçak Komitelerinin programlarĂ˝nĂ˝ oluĂžturan toprak talepleri aĂžamasĂ˝na gelecektir.
Merkezi ABD'de olan Ermeni Lobisi sadece 1228 kuruluĂžuyla bu emelleri için, çalýÞmamĂ˝z boyunca sĂ˝ralamaya çalýÞtýðýmĂ˝z faaliyetleri yürütürken acaba Türkiye bu konuda neler yapĂ˝yor? Neler YapmalĂ˝??
ABD Ermeni DiasporasĂ˝ KuruluĂžlarĂ˝ Adet
Alumni Organizations 17
Armenian Studies and Research Centers 23
Athletic Organizations 21
Community Centers 13
Compatriotic Organizations. 32
Cultural Organizations 104
Dating Service Organizations 2
Educational Organizations 7
Foundations. 7
Funeral Homes and Cemeteries 7
Literary Organizations 2
Nursing Homes and Convalescent Hospitals. 9
Performing and Allied Arts Groups. 29
Philanthropic Organizations 16
Political and Public Affairs Organizations 24
Professional Organizations. 30
Refugee Resettlement Organizations. 4
Religious Organizations. 21
Social Service Organizations 14
Students' Organizations (College and University) 69
Youth Organizations 10
Armenian Churches 182
Newspapers (Daily and Weekly) 21
Armenian Studies Periodicals 17
All Day Schools 33
One Day/Saturday Schools 80
Sunday Schools. 63
Armenian Studies Graduate Programs 3
Armenian Studies Undergraduate Programs 4
Armenian Studies Undergraduate Programs (Single Courses) 39
Study Programs in Armenia 1
Seminaries and Theological Schools 2
Organizational and Research Libraries 18
Public Libraries 15
School Libraries 5
College and University Libraries 15
Church and Seminary Libraries 13
Special Collections 11
Private Collections 4
Bookstores and Booksellers 17
Church Bookstores 8
Book Publishers 13
Music and Video Tape Publishers 3
Radio Programs 25
TV Programs 10
Scholarships, Grants, Loans, Fellowships 57
Bulletins, Newsletters and Journals. 118
[1] Bilal N. ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n Amerika Boyutu .zerine", Tarih Boyunca Türklerin Ermeni Toplumu Ăle ĂliĂžkileri Sempozyumu (8-12 Ekim 1984, Erzurum), Ankara,1985, s. 80.
[2] Uygur KocabaĂžoðlu, Kendi Belgeleriyle Anadolu'daki Amerika, Ăstanbul, 1989, s. 9.
[3] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n....", s. 80.
[4] KocabaÞoðlu,Kendi Belgeleriyle....., s. 9.
[5] KocabaĂžoðlu , Kendi Belgeleriyle....., s.11.," 1843 yĂ˝lĂ˝nda Çanakkale BoðazĂ˝'ndan geçen 6286 gemiden
yalnIzca iki tanesi Amerikan gemisi iken, KĂ˝rĂ˝m SavaÞýnĂ˝ izleyen yĂ˝llarda Ăstanbul limanĂ˝na her hafta bir Amerikan gemisi giriyordu" (KocabaĂžoðlu, Kendi Belgeleriyle ...., s.11).
[6] 7 MayĂ˝s 1830 AnlaĂžmasĂ˝'na OsmanlĂ˝ Devleti "siyasi" karakter vermek istediðinde Amerika bunu kabul etmemiĂžtir. Bunun tek sebebi, Amerika Kongresi'nin 2 AralĂ˝k 1823'ten itibaren benimsediði "Monroe Doktrini"dir. Bu doktrin çerçevesinde Amerika, Avrupa'nĂ˝n siyasi oluĂžumlarĂ˝nĂ˝n dýÞýnda kalmaya ve Avrupa'nĂ˝n siyasi oluĂžumlarĂ˝nĂ˝n dýÞýnda kalmaya ve Avrupa politikasĂ˝na bulaĂžmamaya dikkat ederken, bununla tam bir halinde olarak, "the most favored nation" (en ziyade müsaadeye mazhar millet) ilkesini yalnĂ˝zca OsmanlĂ˝ Devletine deðil; hemen her devlete kabul ettirmeye özellikle itina göstermiĂžtir. Bu suretle, baĂžka devletlerin herhangi bir devletten saðladýðý ticari ayrĂ˝calĂ˝k ve avantajlardan Amerika'da otomatikman yararlanma imkânI elde etmiĂžtir. ABD'nin 7 AralĂ˝k 1941'de Ăkinci Dünya SavaÞý'na katĂ˝lmasĂ˝ ve bu savaĂž sonunda bir "Dünya Devleti" (Global Power) haline gelmesi ile Türk-Amerikan münasebetleri "Politik", yani "Kuvvet Dengesi" münasebetleri niteliðini kazanmaya baĂžlamýÞtĂ˝r. BaĂžka bir deyiĂžle Türkiye, Amerika'nĂ˝n global stratejisi içinde yer almaya baĂžlamýÞtĂ˝r. Bu süreç Türkiye'nin 1952 yĂ˝lĂ˝nda NATO'ya üye olmasĂ˝yla daha da hĂ˝z kazanmýÞtĂ˝r. Türk-Amerikan münasebetlerinin bu süreci paradoksal bir yapĂ˝ ortaya çĂ˝karmýÞtĂ˝r. Amerika, Doðu-BatĂ˝ mücadelesinde Türkiye'ye son derece ehemmiyetli bir stratejik faktörün aðýrlýðýnĂ˝ ifade ederken Türkiye'de dýÞ politikasĂ˝nda ABD'ye aðýrlĂ˝k vermiĂžtir. 1950'lerIn ortalarĂ˝nda patlak verip 1950'lerin sonlarĂ˝nda bir çözüme ulaĂžan KĂ˝brĂ˝s meselesi bununla paralel olarak Yunan emperyalizminin dizginlenmeyen ihtiraslarĂ˝nĂ˝n neticesi, 1963 sonundan itibaren ve bilhassa 1964 yĂ˝lĂ˝nda tam bir krize dönüĂžmesi ve bunu takip eden geliĂžmeler, Türk-Amerikan iliĂžkilerinde de Amerika'nĂ˝n gayet yanlýÞ tutumlarĂ˝ yüzünden bu iliĂžkileri sarsan krizlere sebep olmuĂžtur. 1964 Haziran'Ă˝ndaki "Johnson Mektubu" ve 1975 ĂubatĂ˝ndan itibaren Amerikan Kongresi'nin uyguladýðý "Silah ambargosu", bu krizlerin en mühimleri olmuĂžtur. Her iki kriz de, Türkiye ile Amerika arasĂ˝ndaki ittifak münasebetlerinde derin izler bĂ˝rakmýÞ ve Türkiye'yi Amerika ile münasebetlerinde daha ihtiyalI olmaya ve dýÞ politikasĂ˝nda yeni faktörler ve alternatifler aramaya sevk etmiĂžtir. (Fahir Armaoðlu, Belgelerle Türk-Amerikan Münasebetleri, Ankara, 1991, s.1-2.) Ancak 1991 Körfez SavaÞý Amerikan çĂ˝karlarĂ˝nĂ˝n Türkiye üzerine yoðunlaĂžtýðý ve Türkiye ile" istese de istemese de "yakĂ˝n bir diyalog d.nemine girdiði, ABD için "Vazgeçilmez müttefik Türkiye" iliĂžkilerinin baĂžlangĂ˝ç noktasĂ˝ olmuĂžtur.
[7] Dokuz maddeden oluĂžan bu anlaĂžmanĂ˝n bir de Amerika'nĂ˝n OsmanlĂ˝ Devleti için savaĂž gemileri inĂžasĂ˝nĂ˝ öngören, gizli ve ek maddesi vardĂ˝r. Bu maddenin Amerikan Senatosu tarafĂ˝ndan kabul edilmeyeceði anlaÞýlĂ˝nca ne BaĂžkan'a ve ne de Senato'ya sunulan metinlerde bu gizli ve ayrĂ˝ madde yer almamýÞtĂ˝r. (Armaoðlu, Belgelerle Türk-Amerikan..., s.1).
[8] KocabaÞoðlu, Kendi Belgeleriyle...., s. 10.
[9] Armaoðlu, Belgelerle Türk- Amerikan...., s.5.
[10] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n....", s.81.
[11] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s.81.
[12] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 82.
[13] ABCFM, Calvinci geleneði temsil eden, XVI. yüzyĂ˝l sonlarĂ˝ ile XVII. yüzyĂ˝lda Ăngiltere ve Amerika'nĂ˝n Doðusunda filizlenen Puritan akĂ˝mĂ˝nĂ˝ belli baĂžlĂ˝ üç temsilcisinden birisi olan Congregationalist'lerce 1810 yĂ˝lĂ˝nda Boston'da kurulmuĂžtur. (Bu konuda daha ayrIntIlI bilgi için bkz. KocabaĂžoðlu, Kendi Belgeleriyle..) [14] Mark Malkasian, "The Disintegration of The Armenian Cause in The United States, 1918-1927", Int. J.
Middle East Stud. 16 (1984) Printed in the United States Of America, s.349. "1821- 1827 yĂ˝llarĂ˝ arasĂ˝nda Fisk, Parsons, King, Bird, Goodell ve Simith'in Filistin ve Suriye' de yaptĂ˝klarĂ˝ gözlemler sonucu, Ermenilerin misyoner çalýÞmasĂ˝nĂ˝n hedefi olabileceði kanĂ˝sĂ˝ kesinlik kazanmýÞtĂ˝. AyrĂ˝ca BOARD, Anadolu’da oluĂžturulacak ilk misyon istasyonlarĂ˝nĂ˝ bu gezinin bulgularĂ˝na dayanarak belirlemiĂžti........ Eli Smith, araĂžtĂ˝rmasĂ˝nĂ˝n sonuçlarĂ˝nĂ˝ sĂ˝caðý sĂ˝caðýna yayĂ˝mladýðý iki ciltlik kitabĂ˝nda, MüslümanlarĂ˝n ProtestanlaĂžtĂ˝rĂ˝lmasĂ˝nĂ˝n olanaksĂ˝zlýðýna deðindikten sonra Ăžu görüĂže yer veriyor:.. ancak HĂ˝ristiyanlar arasĂ˝nda çalýÞmak suretiyle, düĂžman topraklarĂ˝nĂ˝n ta kalbine kolayca girme olanaðýna kavuĂžmuĂž oluyoruz."(KocabaĂžoðlu, Kendi Belgeleriyle...., s. 38.)
[15] Malkasian, "The Disintegration of The Armenian..."; s. 349.
[16] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n....", s. 93., 19. yüzyĂ˝lĂ˝n sonlarĂ˝ndan itibaren Amerikan YurtdýÞý Misyonerler Komiserliði MasasĂ˝'nĂ˝n (ABCFM) yurtdýÞýndaki misyonerlik çalýÞmalarĂ˝ artĂ˝k bir nevi Ermeni davasĂ˝ haline gelmiĂžtir.(Justin Mc Carthy,"I. Dünya SavaÞý'nda Ăngiliz PropagandasĂ˝ ve Bryce Raporu" OsmanlĂ˝'dan Günümüze Ermeni Sorunu, Ankara 2000, s.15.)
[17] Bu konu için bkz. (M.Hidayet Vahapoðlu, OsmanlĂ˝'dan Günümüze AzĂ˝nlĂ˝k ve YabancĂ˝ Okullar, Ankara, 1997, s.109- 110- 111; Necmettin Tozlu, Kültür ve Eðitim Tarihimizde YabancĂ˝ Okullar, Ankara, 1991;Necdet Sevinç, Ajan OkullarĂ˝, Ăstanbul, 1975; Erol KĂ˝rĂžehirlioðlu, Türkiye'de Misyoner Faaliyetleri, Ăstanbul, 1963; Ălknur Polat, YabancĂ˝ OkullarĂ˝ (BasĂ˝lmamýÞ Doktora Tezi) Ankara, 1987; Nevzat üstün, Türkiye'de Amerika, Ăstanbul, 1969; Uygur KocabaĂžoðlu, Kendi Belgeleriyle Anadolu'daki Amerika, Ăstanbul, 1989; Uygur KocabaĂžoðlu, "Doðu Sorunu Çevresinde Amerikan Misyoner Faaliyetleri", Tarihi GeliĂžmeler Ăçinde Türkiye'nin SorunlarĂ˝ Sempozyumu (Dün-Bugün-YarĂ˝n), ( Ankara, 8-9 Mart 1990), Ankara, 1992. )
[18] Bu para o dönem için çok büyük bir meblaðdĂ˝r.
[19] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 98-100.
[20] Levon MaraĂžlĂ˝yan, Ermeni Sorunu ve Türk-Amerikan ĂliĂžkileri, 1919-1923, Ăstanbul, 2000, s.12, "....oldukça önemli bir konuma sahip olan ülkemiz, AmerikalĂ˝larĂ˝n dikkatini çeker. Haliyle bu sĂ˝ralarda Amerika, azĂ˝nlĂ˝klarĂ˝n koruyuculuðunu da yüklenmek üzeredir. ArtĂ˝k "Ăark Meselesi" bu ülkeyle birlikte yeni boyutlar kazanmýÞ, BatĂ˝ DünyasĂ˝ hesabĂ˝na önemli bir hamle daha yapĂ˝lmýÞtĂ˝r. Bu yüzden daha 1820'lerde imparatorluða yerleĂžen Amerikan misyonerleri teĂžkilatlarĂ˝nĂ˝ kurup çalýÞmalara baĂžlarlar", (Tozlu, Kültür ve Eðitim ....., s. 39.)
[21] Ălter, Ermeni Kilisesi ve Terör, Ankara, 1999, s. 72.
[22] Ălter, Ermeni Kilisesi..., s. 72.
[23] Ălter, Ermeni Kilisesi..., s. 73.
[24] Ălter, Emeni Kilisesi..., s. 74.
[25] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 103.
[26] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 103, 104.
[27] Agos Gazetesi.(Naklen; Ersal Yavi, 1856-1923 Emperyalizim KĂ˝skacĂ˝nda Türkler Ermeniler Kürtler, Ăzmir, 2001, s. 389.)
[28] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 105.
[29] Agos Gazetesi. (Yavi, Türkler Ermeniler..., s. 390.)
[30] Manuel Sarkisyanz, A Modern History of Transcaucasian Armenia, Germany, 1975, s. 310.
[31] Erdal Ălter, Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n KaynaklarĂ˝, Ankara, 1994, s.13.
[32] Bu parti sosyal ve kültürel meselelere eðilerek Ermeniliðin bekasĂ˝nĂ˝ saðlama amacĂ˝ gütmektedir. Son d.nemde, Azeri-Ermeni çatýÞmalarĂ˝nda aktif olarak faaliyet göstermiĂžtir. BaĂžka bir ifade ile, Ermeni faaliyetlerinin "kapalĂ˝ kutusu" olarak deðerlendirilmesi gerekmektedir. (Ălter, Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n ....,
s.13. )
[33] Mektupla Senatoyu ve ABD BaĂžkanĂ˝nĂ˝ etkileme yöntemi günümüzde Ermeni Lobisi'nin yanĂ˝ sĂ˝ra hemen hemen bütün lobi gruplarĂ˝nĂ˝n uyguladĂ˝klarĂ˝ bir yöntemdir.
[34] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s.105-123.
[35] ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n...", s. 123. "ABD yönetimi üzerinde yoðunlaĂžtĂ˝rĂ˝lan bu kampanya büsbütün etkisiz kalmamýÞtĂ˝r. Amerikan savaĂž gemileri Türk sularĂ˝na, Mersin limanĂ˝na yollanmýÞtĂ˝r. Türkiye'ye karÞý Amerika gövde gösterisinde bulunmuĂžtur. Ăstanbul'da Amerikan diplomatik baskĂ˝larĂ˝ artmýÞtĂ˝r... öte yandan, Atlantik ötesinde, Kuzey Amerika yarĂ˝m kĂ˝tasĂ˝ baĂžtanbaĂža Türk düĂžmanlýðý ile çalkalanmýÞtĂ˝r. Protestan kilisesinin ve Amerikan gazetelerinin öncülük ettikleri bu tek yanlĂ˝ düĂžmanlĂ˝k kampanyasĂ˝yla bir Amerikan kuĂžaðýnĂ˝n beyinleri yĂ˝kanmýÞtĂ˝r. Amerikan halkĂ˝nĂ˝n kafasĂ˝na barbar ve katil! Türk imajI bir kez daha yer etmiĂž ve kalĂ˝n bir tortu bĂ˝rakmýÞtĂ˝r. Amerikan gazete koleksiyonlarĂ˝, Amerikan Kongre Kitaplýðý raflarĂ˝, Amerikan Ulusal ArĂživ DosyalarĂ˝, bir kez daha Türk düĂžmanlýðý belgeleriyle kabarmýÞtĂ˝r"(ĂimĂžir, "Ermeni PropagandasĂ˝nĂ˝n..., s. 123-124. )
[36] 9 Nisan 1975'teki görüĂžmelerde 24 Nisan 1975 tarihini "ĂnsanĂ˝n Ănsana zulmetmesini anma günü" ilân eden karar çĂ˝kmýÞtĂ˝r.
[37] www.Armenian-genocide.org/Affirmation/affirmintro.htm, s.1-5.
[38] ABD'nin herhangi bir eyaletinde kurulan bir Ermeni kuruluĂžunun, çeĂžitli Ăžehirlerde ve kasabalarda onlarca Ăžubesi açĂ˝lmýÞtĂ˝r: örneðin ANC, Washington D.C.nin ABD ve Canada'da 60'dan fazla Ăžubesi vardĂ˝r, ANCWR'nin sadece Los Angeles'de 14 Ăžubesi vardĂ˝r vs...)
[39] Bu yĂ˝llar arasĂ˝nda DünyanĂ˝n çeĂžitli yerlerinde Türkiye aleyhtarĂ˝ Ermeni faaliyetleri devam etmiĂžtir.
[40] Emekli Washington D.C. Büyükelçimiz SayĂ˝n Ăükrü Elekdað'la yaptýðým mülakattan.
[41] Nasuh Uslu, Türk Amerikan ĂliĂžkileri, Ankara, 2000, s. 17. "Ăkinci Dünya SavaÞý'ndan sonraki dönemde Amerikan yöneticileri, Türkiye'yi global Sovyet yayĂ˝lmacĂ˝lýðýnĂ˝ durdurma politikalarĂ˝nĂ˝n önemli bir parçasĂ˝ olarak gördüler ve Sovyet saldĂ˝rganlýðýnĂ˝n önünü kesmek için Türkiye'ye askeri ve ekonomik yardĂ˝mda bulunmaya karar verdiler. Onlar, Amerikan desteðinin saðlanmamasĂ˝ durumunda SSCB'nin Türkiye'yi YakĂ˝n ve Orta Doðu'daki siyasi ve askeri yayĂ˝lmasĂ˝ için bir atlama tahtasĂ˝ haline getirebileceðinden korkuyorlardĂ˝." (Uslu, Türk Amerikan...., s.18.)
[42] Bu konu için bkz. Uslu, Türk Amerikan ...., s. 223-251.
[43] Elekdað ile yaptýðým mülakattan.
[44] Elekdað ile yaptýðým mülakattan.
[45] Bu kiliseler siyasi olarak da faaliyet göstermektedirler, yani ABD'deki Ermeni kiliselerinin herhangi bir Ermeni partizan kuruluĂžun çalýÞma tarzĂ˝ndan farklĂ˝ deðildir.
[46] Bu kuruluĂžlarĂ˝ isimleri ve sayĂ˝larĂ˝ ile birlikte gösteren tablo ekler bölümünde verilmiĂžtir.
[47] Agos Gazetesi, 1,5 milyon olduðunu yazmaktadĂ˝r. (Naklen;Yavi,Türkler Ermeniler...., s. 385.)
[48] ABD'de gerek NGO gerekse çeĂžitli Amerikan üniversitelerinde faaliyet gösteren Ermeni ÇalýÞmalarĂ˝ ve AraĂžtĂ˝rma Merkezleri (Armeian Studies and Research Centers) vardĂ˝r. Bu merkezlerin 9'u California da, 4'ü New York'ta, 3'ü Massachusetts'te, 2'si Quebec Canada'da, 2'si Michigan'da, Utah, Ontario Canada ve Connecticut'ta birer tane olmak üzere toplam 23 tane olup aktif olarak faaliyet göstermektedirler. Bu merkezlerin yaklaÞýk üçte biri çeĂžitli üniversitelerde faaliyet gösterirken geri kalanĂ˝ NGO olarak çalýÞmalarĂ˝nĂ˝ yürütmektedirler. Bu araĂžtĂ˝rma merkezlerin en önemli kuruluĂž ve icra amaçlarĂ˝; sözde Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ araĂžtĂ˝rmalarĂ˝nĂ˝ akademik olarak yürütmektedir. Bunun için konferanslar, paneller gibi aktiviteleri hem organize hem de finansal olarak desteklemektedirler. BunlarĂ˝n yanĂ˝ sĂ˝ra hem Ermenistan'da hem de diasporadaki Ermeni kültür, tarih, dil, edebiyat gibi araĂžtĂ˝rmalar yürütmek ve Ermenilerin sosyo-politik ve ekonomik sorunlarĂ˝nĂ˝ çözüme kavuĂžturmayĂ˝ amaçlamaktadĂ˝r. AyrĂ˝ca Dünyadaki Ermenilerin soy kayĂ˝tlarĂ˝, Ermenilerle ilgili akademik çalýÞmalarĂ˝ toplama ve milli bir Ermeni databankĂ˝ oluĂžturma gibi faaliyetler yürütmektedirler.
[49] Kongre Rapor KartĂ˝: ABD Parlamentosu'nda gerek Senatörlerin gerekse Kongre' deki görevlilerin Ermeni meselesine saðladýðý destek düzeyini bir Ăžekilde ölçen kartlardĂ˝r.
[50] Ermeni Milli Komite Medya AĂI (Armenian National Committee Media Network)'a baðlĂ˝ olan Horizon
Armenian TV, 1989 yĂ˝lĂ˝nda kurulmuĂžtur. Ermenice ve Ăngilizce olarak yayĂ˝n yapmaktadĂ˝r.
[51] Ermenilerin ABD'de 10 TV ProgramĂ˝ ve 25 radyo ProgramĂ˝ faaliyet göstermektedir.
[52] 1973-1985 arasý harcamalarý muhtemelen milyar dolarlarý aÞmýÞtýr.
[53] Tayyar ArĂ˝, Amerika'da Siyasal YapĂ˝, Lobiler ve DýÞ Politika, Ăstanbul, 1997, s.274.
[54] Ermeni Lobisi'nin bu çalýÞmasĂ˝ için bkz. U.S. Congressional Record (1985-2000).
[55] U.S. Congressional Record (1985-2000).
[56] U.S. Congressional Record (1992-2000), Bu üç maddeye ilave olarak; Amerika'da lobi faaliyeti yürüten ANC’nin üst düzey yetkililerinden olan Murad Topalyan'Ă˝n Türkiye'ye karÞý terör suçlamalarĂ˝yla yargĂ˝lanmasĂ˝- 1976 yĂ˝lĂ˝nda Massachusetts eyaletinde kurduðu bir Ermeni terör kampĂ˝na katĂ˝lanlara makineli tüfek kullanmayĂ˝ öðretmesi ve terör örgütü ASALA'ya katĂ˝lmaya hevesli gönüllüleri Lübnan'a göndermesi, New York'taki Türk Evi'nin önünde 1980 yĂ˝lĂ˝nda bir araçtaki patlama sonucu 3 kiĂžinin yaralanmasĂ˝, 1996 yĂ˝lĂ˝nda Ohio eyaletinde bir depoya yapĂ˝lan baskĂ˝nda çok sayĂ˝da silah ve patlayĂ˝cĂ˝ maddenin ele geçirilmesi gibi suçlar ki bu suçlardan 37 ay hapis 6 bin dolar para ve 300 saat toplum hizmeti cezasĂ˝na çarptĂ˝rĂ˝lmýÞtĂ˝r- ve ABD baðýmsĂ˝z mahkemeleri tarafĂ˝ndan tutuklanmasĂ˝, Ermeni Lobisi'nin terör baðlantĂ˝sĂ˝nĂ˝ ortaya koymasĂ˝ bakĂ˝mĂ˝ndan düĂžündürücüdür. Zaman Gazetesi, 13 MayĂ˝s 2000.
[57] U.S. Congressional Record, Senate, April 24. 1990, s. S 4921
[58] U.S. Congressional Record, House of Representatives, April 22. 1998, s. H2219.
[59] U.S. Congressional Record, April 24. 1990, s. S4850.
[60] Senatör COSTELLO "Benim Kongre bölgem olan GüneybatĂ˝ Illinois'de yaĂžayan birçok Ermeni vatandaÞý, Ăžu andaki Ermenistan’Ă˝n durumu ve geçmiĂž olaylar hakkĂ˝ndaki üzüntülerini belirtmek için benimle irtibata geçtiler" demektedir. (U.S. Congressional Records, House of Representatives, April 22. 1993, s. E1015.)
[61] U.S. Congressional Record, House of Representatives, April 28. 1992, s. H2691.
[62] U.S. Congressional Records, House Of Representatives, April 24. 1996 (Senatör PALLONE'nin konuĂžmasĂ˝), s. H3776.