... konulu sunumlar: "1 PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK. 2 Hikaye Adam, bir haftanın yorgunluğundan sonra Pazar sabahı kalktığında bütün haftanın yorgunluğunu çıkarmak için."— Sunum transkripti:
1
1 PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK
2
2 Hikaye Adam, bir haftanın yorgunluğundan sonra Pazar sabahı kalktığında bütün haftanın yorgunluğunu çıkarmak için eline gazetesini aldı ve bütün gün miskinlik yapıp evde oturacağını düşündü. İNSAN VE DÜNYA
3
3 Hikaye Tam bunları düşünürken oğlu koşarak geldi ve sinemaya ne zaman gideceklerini sordu. Baba oğluna söz vermişti bu hafta sonu sinemaya götürecekti ama hiç dışarıya çıkmak istemediğinden bir bahane uydurması gerekiyordu. Sonra gazetenin promosyon olarak dağıttığı dünya haritası gözüne ilişti. Önce dünya haritasını küçük parçalara ayırdı ve oğluna eğer bu haritayı düzeltebilirsen seni sinemaya götüreceğim dedi sonra düşündü: İNSAN VE DÜNYA
4
4 Hikaye Oh be! Kurtuldum. En iyi coğrafya profesörünü bile getirsen bu haritayı akşama kadar düzeltemez. Aradan on dakika geçtikten sonra oğlu babasının yanına koşarak geldi ve “baba haritayı düzelttim, artık sinemaya gidebiliriz” dedi. Adam önce inanamadı ve görmek istedi. Gördüğünde de hala hayretler içindeydi ve bunu nasıl yaptığını sordu. Çocuk şu cevabı verdi: -Bana verdiğin haritanın arkasında bir insan resmi vardı. İNSAN VE DÜNYA
5
5 Hikaye “İNSANI DÜZELTTİĞİM ZAMAN DÜNYA KENDİLİĞİNDEN DÜZELMİŞTİ.” İNSAN VE DÜNYA
6
6 Rehberliğin Tanımı Rehberlik nedir? Yol göstermek midir? Yardım etmek midir) Elinden tutmak mıdır?
7
7 Rehberliğin Tanımı Tan’a göre rehberlik; Bireyin en verimli bir şekilde gelişmesi ve doyum verici uyumlar sağlamasında gerekli olan tercihleri, yorumları, planları yapmasına ve kararları vermesine yarayacak bilgi ve becerileri kazanması ve bu tercih ve yürütmesi için bireye yapılan sistemli ve profesyonel bir yardımdır.
8
8 Kuzgun’a göre ‘’Rehberlik, bireye kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü gerçekleştirebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel yardım sürecidir’’
9
9 Kepçeoğlu’na göre Rehberlik; Bireyin kendini anlaması, problemlerini çözmesi, kapasitesini geliştirmesi, çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye yapılan psikolojik yardımlardır.
10
10 *Rehberlik hizmetleri öğrencinin gelişimini ve uyumunu sağlamayı hedefler. *Bu yardım sistemli olarak profesyonel düzeyde sunulur. *Rehberlik bir süreçtir. Aşamalar halinde süreklilik gösterir. Rehberlik tanımlarının ortak yönleri
11
11 rehberliğin amacı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Madde 6-Türk Eğitim Sisteminin genel amaçlan çerçevesinde eğitimde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri temelde; öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine, eğitim sürecinden yetenek ve özelliklerine göre en üst düzeyde yararlanmalarına ve gizilgüçlerini en uygun şekilde kullanmalarına ve geliştirmelerine yöneliktir. Öğrencilere yönelik olarak düzenlenen her türlü rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bu amaçlar doğrultusunda bütünleştirilerek verilir.
12
12 rehberliğin amacı *Rehberliğin nihai(son) son amacı; Kişide var olan tüm gizil güçlerin, yeteneklerin, kapasitelerin ortaya çıkarılması, hayata geçirilmesi ve geliştirilmesidir” “BİREYİN KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRMESİDİR”
13
13 rehberliğin amacı BİREY Kendini tanıma anlama ve kabul etme Ben kimim? Özelliklerim neler? Kuvvetli ve zayıf yönlerim hangileri? Yeteneklerim? İlgi ve eğilimlerim? İhtiyaç ve problemlerim neler?
14
14 rehberliğin amacı BİREY Bulunduğu ortamı ve çevreyi tanıma Çevredeki eğitim ve iş olanakları neler? Ailenin zayıf yönleri neler? Toplumun gerçekleri ve sağladığı fırsatlar neler?
15
15 rehberliğin amacı BİREY Ben neler yapabilirim? Neler yapmalıyım? *Bulunduğum ortamda ve bu çevrede sahip olunan yetenekleri nasıl geliştirebilirim? *Çevrenin sunduğu imkanları nasıl değerlendirebilirim? *Sorunlarımı nasıl çözebilirim? *Bulunduğum ortama nasıl uyum sağlayabilirim?
16
16 rehberliğin amacı BİREY Kendini gerçekleştirebilme Kendini gerçekleştirme nedir? Bu amaca ulaşmak için bireye ne tür yardım hizmetler sunulmalıdır? Nihai amaç
17
17 rehberliğin kapsamı Rehberlik hizmetleri, bireyin her yönüyle tüm olarak gelişmesini ve böylece onun kendisini gerçekleştirmesini amaçlayan psikolojik yardım hizmetlerinin tümünü kapsar.
18
18 rehberliğin tarihçesi Rehberliğin başlangıcına ve gelişmesine ABD öncülük etmiştir, İlk rehberlik çalışmaları 1908’de meslek seçimine yönelik “Boston Meslek Bürosu” nun açılması ile başlamıştır yılında ise ilk kez ABD’de eğitim sistemine girmiştir. Ülkemizde 1950’li yıllarda başlamış.(Türk-ABD işbirliği) Prof. Dr. Feriha Baydur ve Prof. Dr. Hasan Tan ilk öncüleri
19
19 rehberliğin tarihçesi eğitim öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsü Pedagoji ve Özel Eğitim Bölümlerine “Rehberlik” dersi koyulmuştur yılında Ankara Demirlibahçe İlkokulu’nda “Rehberlik Merkezi” açıldı yılında 24 okulda rehberlik uygulamaları başladı yılında MEB bağlı “Özel eğitim ve Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü” kurulmuştur.
20
20 rehberliğin ülkemizdeki sorunları * Ön hazırlık yapılmadan uygulamaya geçilmesi * Merkeziyetçi ve otoriter eğitim anlayışı * Çalışanların görev algısının yetersizliği * Yeterli uzman ve fiziksel donanımın olmaması * Yasal düzenlemelerdeki aksaklıklar * Eleman yetiştirme sorunları
21
21 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler A-Hızlı değişmeler sonucu topluma uyumun güçleşmesi Bilimde ve teknolojide gelişmeler Toplumlar arası kültürel alış-verişin hızlanması İnançlar ve değerlerdeki değişmeler Nüfus artışı ve göçün etkisi Kuşaklararası çatışmalar Suç işleme oranının artması Ruhsal bozukluklar ve hastalıkların artması Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Etmenler
22
22 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler B-Aile yapısının ve fonksiyonunun değişmesi Geleneksel aileden çekirdek aileye geçiş Çocuk eğitiminde ailenin rolünü etkileyen çevresel etmenlerin artması Ailenin fonksiyonlarından bazılarının okula kayması Kadının çalışma hayatına katılması
23
23 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler C-Toplumun nitelikli insan gücü ihtiyacının artması Kalkınmada nitelikli insan gücü gereğinin kabul edilmesi Toplumun iş hayatındaki değişmeler Mesleklerin çeşitlenmesi ve meslek seçiminin zorlaşması
24
24 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler A-Toplumun demokratik fikir ve düşüncelerinin gelişmesi Bireye verilen değerin artması Bireylere tanınan seçme özgürlüğü Bireye karar verme gücünün kazandırılması İlerici eğitim anlayışının benimsenmesi Felsefi ve Psikolojik Etmenler
25
25 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler B-Demokrasinin eğitime etkisi. Eşit eğitim hakkı ve toplu öğretime geçiş Öğrenci merkezli eğitim anlayışının gelişmesi Demokrasinin istediği insan özelliklerinin eğitimde kazandırılması için uygun ortam sağlama gereği
26
26 rehberliğin gelişimini etkileyen etmenler C-Psikoloji ve Psikometri alanındaki gelişmeler Bireyin kişilik özelliklerinin ölçülmesi ve tanınması Eğitimde bireyin duygusal yönüne verilen önemin artması Bireyin özellikleri ile öğrenim ve meslek alanları arasındaki ilişkinin kavranması
27
çağdaş anlayışa göre eğitim ve rehberlik 27 Çağdaş eğitim anlayışına göre eğitimin temel amacı; bedence, ruhça sağlıklı bir şekilde topluma etkin şekilde uyabilen insanlar yetiştirmektir. Çeşitli görüşlere göre eğitimin iki temel fonksiyonu olmalıdır
28
28 bireyi kendisi için yetiştirmek BBireyi bir meslek sahibi yapmak, TToplumsal uyumunu sağlamak, KKendisini geliştirme olanakları vermek,
29
29 bireyi toplum için yetiştirmek TToplumun düzenini ve sürekliliğini sağlayacak iyi bir vatandaş olarak yetişmesine çalışmak, TToplumun ekonomik yaşamı için nitelikli insan gücünü sağlamak, İİş yaşamında esnek, gelişmeye açık, yaratıcı ve verimli olabilecek davranışlar kazanmak,
30
30 çağdaş eğitim ortamı nasıl olmalı? Eğitim ortamı, okulun yapısı ile doğrudan ilişkili olmalı Yönetimde demokratik anlayış; Öğretmenlerin rehberliğe bakış açısı; Okullarda ÖKH (Öğrenci Kişilik Hizmetleri) varlığı
31
31 çağdaş örgün eğitimin yapısı Zihinsel güçleri geliştirme Uygun hizmetlerin tümüGerekli personel araç ve gereçler Öğrenci Kişilik Hizmetleri(ÖKH): Çağdaş eğitim anlayışının örgün eğitim faaliyetleri içerisine katmayı zorunlu gördüğü profesyonel hizmetlerdir. Bireyin tümüyle gelişimi Eğitim-öğretim ÖKH Yönetim Amaç
32
Öğrenci Kişilik Hizmetlerinin Kapsamı ÖKH Sağlık Hizmetleri Sosyal Yardım Hizmetleri Rehberlik Hizmetleri Sosyal ve Kültürel Hizmetler
33
33 öğrenci kişilik hizmetleri *Sağlıkla ilgili önlemler alma, *Sağlık eğitimi verme, *Sağlık kontrolleri ve taramalar yapma, *Tedavi hizmetleri verme Sağlık hizmetleri
34
34 öğrenci kişilik hizmetleri *Parasal yardım hizmeti (Burs, kredi vb,) *Ek görev iş bulma (part-time iş), *Barınma hizmetleri (Yurt, pansiyon vb, *Beslenme hizmetleri (Yemekhane, kantin vb,) *Ulaşım hizmetleri, Sosyal yardım hizmetleri
35
35 öğrenci kişilik hizmetleri *Psikolojik danışma hizmeti, *Oryantasyon hizmeti, *Bireyi tanıma hizmeti, *Bilgi toplama ve yayma hizmeti, *Yöneltme ve yerleştirme hizmeti, *İzleme ve değerlendirme hizmeti, Rehberlik hizmetleri
36
36 öğrenci kişilik hizmetleri Psikolojik danışma “Bireyin karar verme ve problem çözme ihtiyaçlarını karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesine yardımcı olmak amacıyla bireyle yüz yüze kurulan psikolojik yardım ilişkisidir.” Yardımı alan kişiye “danışan”, yardımı verene de “psikolojik danışman” denir. 1-Psikolojik Danışma Hizmeti
37
37 öğrenci kişilik hizmetleri Okula yeni başlayan öğrencilere, eğitim yılı başında, okulu, kurallarını, işleyişini tanıtmak, okul ve çevrede ihtiyaçlarını nasıl karşılayacakları hakkında bilgi vermek ve böylece yeni girdikleri ortama kısa sürede alışmalarına yardımcı olmak üzere yapılan çalışmalardır. 2-Oryantasyon Hizmeti
38
38 öğrenci kişilik hizmetleri Bireyi tanımaya dönük hizmetlerdir. Bireyi tanıma amaçlı kullanılan yöntem ve tekniklerin sonucu Toplu Dosya ya kaydedilir. 3-Bireyi Tanıma Hizmeti
39
39 öğrenci kişilik hizmetleri Üst öğrenim kurumları hakkında, okulun programı hakkında ve meslekler hakkında elde edilen bilgilerin öğrencilere, velilere sunumudur. 4-Bilgiyi Toplama ve Yayma Hizmeti
40
40 öğrenci kişilik hizmetleri Bireyin kendine uygun bir mesleğe, programa ya da üst öğrenim kurumuna yerleşmesi için yapılan hizmetlerdir. 5-Yöneltme ve Yerleştirme Hizmeti
41
41 öğrenci kişilik hizmetleri Yardım alan öğrencilerin izlenmesi, yöneltme ve yerleştirme sonucunun izlenmesi hizmetleridir. Mezunları izleme araştırması, yapılan etkinliklerin değerlendirilmesi vb. 6-İzleme ve Değerlendirme Hizmeti
42
42 öğrenci kişilik hizmetleri Okuldaki rehberlik uzmanın, öğretmen ve yöneticilerin ortak bir rehberlik anlayışı kazanmaları, bu alanlardaki bilgi ve becerilerini artırmaları için onlara yardımcı olmasıdır 7-Müşavirlik (Konsiltasyon) Hizmeti
43
43 öğrenci kişilik hizmetleri *Boş zaman eğitimi verme *Boş zamanları değerlendirme olanağı hazırlama *İlgilere göre çeşitli etkinlikleri planlama ve yürütme (spor, sanat ve kültür vb alanlarda) Sosyal ve kültürel hizmetler
44
44 rehberliğin ilkeleri Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri, eğitim kurumlarının eğitim-öğretim etkinlikleri bütünlüğü içinde yer alır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri tüm öğrencilere açık bir hizmettir. Her öğrenci eğitim sürecinde kendisine sunulan seçenekler arasında seçme özgürlüğüne sahiptir.
45
45 rehberliğin ilkeleri Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde insana saygı esastır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin bireysel boyutunda gizlilik esastır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri öğrenci, veli, uzman, öğretmen ve yönetici gibi ilgililerin iş birliği ile yürütülür.
46
46 rehberliğin ilkeleri Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde hem bireye hem de topluma karşı sorumluluk söz konusudur. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesinde bilimsellik esastır. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireysel farklılıklara saygı esastır.
47
47 rehberlik hizmetleri ile ilgili iki görüş “Uzman Merkezli Rehberlik Programı” Rehberlik hizmetlerinin, uzman kişilerin öğrencilerle bireysel ve yüz yüze görüşerek gerçekleşmesini savunan görüştür. “Öğretmen Merkezli Rehberlik Programı” Rehberlik uzmanının öğretmenlere müşavirlik hizmeti vermek suretiyle bu hizmetin öğretmenler tarafından yürütülmesini savunun görüştür.
48
48 Eğitim’de rehberlik hizmetleri Eğitim sürecinin her kademesinde öğrenciler rehberlik hizmetlerinden faydalanırlar. Gelişim sürekli olduğuna göre rehberlik hizmetleri de süreklilik arz eder. Eğitsel, mesleki ve kişisel rehberlik alanındaki hedefler, etkinlikler bütün bu süreci kapsayacak şekilde belirlenmelidir.
49
49 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri Rehberlik hizmetleri gelişimi kolaylaştırmalıdır. Farklı eğitim düzeylerinde bulunan öğrencilerin, rehberlik hizmetleri açısından iki grup temel ihtiyaçları söz konusudur.
50
50 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri 1-Yaşamın her döneminde geçerli olan ve sürekli doyurulması gereken temel ihtiyaçlar, (MASLOW) -Fizyolojik-bedensel ihtiyaçlar (hava,su,besin,uyku vb) -Güvenlik ihtiyacı (kendini güven içinde hissetme, tehlikelerden korunma) -Sosyal ihtiyaçlar (Sevme, sevilme, ait olma, bağlılık, kimlik duygusu kazanma vb.) -Saygınlık ihtiyacı (Başarı, tanınma, özsaygı, kendine değer verme, statü sahibi olma vb) -Kendini gerçekleştirme ihtiyacı (Kişinin tüm potansiyelini kullanabilmesi, yeteneklerini geliştirebilmesi vb)
51
51 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri 2-Gelişimsel ihtiyaçlar; Gelişimin her döneminde, o yaş diliminde karşılanması beklenen döneme özgü ihtiyaçlardır. Bunlar Havinghurst tarafından gelişimin ödevleri olarak adlandırılmaktadır. Öğretmenlerin tüm süreçler içerisinde bireylerin gelişim ödevlerini bilerek, rehberlik hizmetlerini bu anlayışa göre sürdürmeleri gereklidir. Gelişim Dönemleri yaş: İlköğretim dönemi yaş: Ortaöğretim dönemi
52
52 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri İlköğretim II. Dönemdeki Çocukların Gelişim Görevleri: -Bu dönemin başlarında gelişme hızı oldukça yavaştır. -Fiziksel olarak gözlenen durgunluk, psikolojik olarak huysuzluk ve ters davranışların, gerginliğin yoğun olarak yaşandığı bir dönemdir. ”Olumsuz dönem” olarak nitelendirilir. -Bu çağın sonuna doğru gelişim hızlanır.
53
53 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri Bu çağda beklenen gelişim görevleri şunlardır: 1-Sosyal davranışların gelişmeye devam etmesine bağlı olarak her iki cinsteki yaşıtları ile yeni ve daha olgun ilişkiler kurmayı başarma. 2-Akranlarca önem verilen etkinliklerde beceri kazanma. 3-Bedene iyi bakım alışkanlıklarını kazanma ve beden fonksiyonlarına karşı, sağlıklı tutum geliştirme 4-Cinsel ilgilerini gizli tutmayı ve denetlemeyi öğrenme
54
54 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri 5-Toplumdaki cinsel kimlik rollerine uygun olarak kadın yada erkek sosyal rolünü benimseme 6-Kendi değer sistemi içinde “doğru” “yanlış” kavramlarını geliştirme ve kendine özgü bir değerler sistemini araştırma 7-Soyut düşünme yeteneğini geliştirme, genel ilkeleri soyut durumlara uygulayabilme 8-Gelecekteki yaşamına yönelik düşünme; bir mesleğe yönelip hazırlanmaya başlama
55
55 Gelişim ihtiyaçları ve rehberlik hizmetleri 9-Fiziksel ve sosyal çevreye çeşitli biçimlerde uyum yollarını öğrenme 10-Dilin yazılı sembollerini kullanmada beceri kazanma 11-Arkadaşlık, evlilik, aile kurma gibi sosyal görevler üzerine düşünme ve hazırlanmaya başlama 12-Akranlar grubunun standartlarını benimseme, kendi cinsinden olan yaşıtları ile özdeşleşme
56
56 Gelişimsel rehberlik programlarında konular: 1-Okulu ve çevreyi tanıma, 2-Kendini ve davranışlarını anlama, 3-Karar verme ve problem çözme, 4-Kişilerarası ilişkiler ve iletişim becerileri kazanma, 5-Okul başarısını arttırıcı beceriler kazanma, 6-Mesleklerin farkında olma ve eğitsel plan yapma, 7-Toplumsal katılım *Gelişimsel rehberlik, okuldaki eğitimsel süreçlerin tamamlayıcı bir parçasıdır.
57
57 Özlü söz Bir insanın tecrübesini başından ne geçtiği değil, başından geçenlerden nasıl yararlandığı gösterir Aldous Huxley HATA YAPTIĞINDA ÜÇ ŞEYİ UYGULA; KABUL ET,DERS AL,TEKRARLAMA!
58
58 Rehberlik türleri 1-BİREY SAYISINA GÖRE REHBERLİK Birey sayısına göre rehberlik “Bireysel rehberlik” ve”Grup Rehberliği” olarak iki şekilde belirtilebilir. Bireysel rehberlik; öğrencilerin sorunlarına yardımın yanısıra, onların kişilik ve sosyal gelişimlerine, olgunlaşmalarına destek olmayı ve bu amaca yönelik düzenlenmiş bireysel ve grup etkinliklerini içerir. Grup rehberliği ise; rehberlik veya psikolojik danışma hizmetinin bir seferde birey veya gruba verilmesidir.Özellikle bilgi verme özelliğindeki rehberlik hizmetleri grup rehberliği etkinlikleri şeklinde uygulanmaktadır.
59
59 Rehberlik türleri 2-TEMEL İŞLEVİNE GÖRE REHBERLİK Uyum sağlayıcı rehberlik; Eğitim kurumlarında uyum problemi yaşayan öğrencilerin uyumsuzluk nedenlerini oryaya çıkarıp psikolojik durumu düzelterek, ortama uyum sağlamalarına yardımcı olacak rehberlik etkinlikleridir. Yöneltici rehberlik; Öğrencilerin bireysel farklılıkları ve yeteneklerinden hareketle, bu farklılıklara göre geliştirmeyi ve yönlendirmeyi gerçekleştiren rehberlik anlayışıdır. Her birey ve her öğrenci için yapılması gereken rehberlik işlevidir. Özellikle bireyin gelecekte mutlu, doyumlu olabilecekleri uygun alanlara yönlendirilmelerinde zamanında yardım edilmesi oldukça önemlidir.
60
60 Rehberlik türleri Ayarlayıcı rehberlik; Bu rehberlik işlevi daha çok gençlerin ilgilerine, yeteneklerine ve gereksinimlerine uygun eğitim faaliyetlerinin hazırlanmasında görev alan yetkililere, gerekli açılımları ve bilgilendirmeleri sağlayan bir yapıdır. Geliştirici rehberlik; Bireyin en iyi şekilde gelişimini sağlayabilecek yaklaşımların düşünce ve davranışların eğitim kurumlarında yerleşmesini sağlamak ve gelişmeleri engelleyen faktörleri ortadan kaldırmak için yapılan tüm etkinlik ve çabalar rehberliğin geliştirici işlevi olarak görülmektedir.
61
61 Rehberlik türleri Önleyici rehberlik; Özellikle bazı olumsuz durumları ortaya çıkmadan ve bu durumların birey üzerinde yaratacağı olumsuz sonuçlar görülmeden önlenmesi için yapılan rehberlik çalışmalarıdır.(Örneğin kalabalık sınıflarda kolaylıkla ortaya çıkabilecek sınıf disiplinin sağlama zorluğu, sınıfta demokratik bir ortam oluşturulması ile aşılabilir) Tamamlayıcı rehberlik; Okullarda yürütülen eğitim-öğretim etkinliklerinin, yeterli düzeyde verimli olabilmesi ve amaçlarına ulaşabilmesi rehberlik hizmetleri ile birlikte gerçekleştirilmesi gerekir.
62
62 Rehberlik türleri 3-PPOBLEM ALANLARINA GÖRE Eğitsel rehberlik; Eğitim sürecindeki birey yada bireylere, eğitsel yaşamı ile ilgili bütün sorunlarına yönelik olarak sunulan tüm yardım etkinliklerine eğitsel rehberlik denir. Bu yardım etkinlikleri, öğrencinin bir okul seçmesi ve bu okula girebilmesi, girdiği okuldaki alanlardan ve seçmeli derslerden kendine yararlı alanları seçebilmesi için okulu tanıma, derslerinde başarıyı sağlayabilmesi için gerekli çalışma alışkanlıklarını, verimli öğrenme yollarını kazanması, öğrenme ve okuma güçlüklerinin giderilmesi, üstün yetenekli veya özel eğitime gereksinim duyan yavaş öğrenen bireylerin, zamanında farkına varılıp, gereksinimlerine uygun eğitim programlarına yöneltilmeleri gibi etkinlikleri kapsar.
63
63 Rehberlik türleri Eğitsel rehberlik, bütün okul düzeyinde yapılması gereken bir hizmet olduğu gibi yalnızca öğrenciye yönelik değil, aynı zamanda öğrenci velilerine yönelikte gerçekleştirilir. Mesleki rehberlik; Bireyin farklı meslekleri tanımaları, kendi bireysel özelliklerine uygun meslekleri seçmeleri, seçtikleri bu mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişebilmeleri için kendilerine yapılan yardım hizmetleridir.
64
64 Rehberlik türleri Mesleki rehberlikte; 1-Bireyi tanımak, onun yetenek ve ilgilerini belirlemek, 2-Meslekleri inceleyip, tüm özellikleri ile tanımak, 3-Bu bilgiler ışığında, bireyi kendi özelliklerine uygun bir mesleğe yöneltebilmek için, kendi nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurarak uygun mesleklere yöneltmek ve meslekler arasında seçim yapma fırsatını yine bireylere vermek temel amaç olmalıdır.
65
65 Rehberlik türleri Kişisel rehberlik; Eğitim süreci içerisinde öğrencilerin “kişisel-sosyal” gelişim ihtiyaçlarını karşılamak, böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla sunulan rehberlik hizmetlerine “KİŞİSEL REHBERLİK” denir.
66
66 Rehberlik türleri 4-HİZMET ALANLARINA GÖRE REHBERLİK Günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri öncelikli olarak eğitim kurumlarında sunulsa da, rehberlik kavramına ve uygulamalarına ilişkin gelişmeler diğer hizmet alanlarında da bu hizmetten yararlanma gereksinimini doğurmuştur. 1-Eğitim alanında psikolojik danışmanlık ve rehberlik, 2-Sağlık alanında psikolojik danışmanlık ve rehberlik 3-Sosyal yardım alanında psikolojik danışmanlık ve rehberlik 4-Endüstride psikolojik danışmanlık ve rehberlik
67
67 Kişisel rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışına göre kişinin gelişimi sürekli ve bir bütündür. Ancak uzmanlar inceleme kolaylığı açısından genel nitelikleri esas alarak bu gelişimi eğitsel, mesleki ve kişisel gelişim alanlarına yönelik rehberlik hizmetleri olarak sınıflandırmaktadırlar. Kişisel-sosyal gelişim alanında çocuğun temel ihtiyacı YAŞAMAYI ÖĞRENMEKTİR. Yapılacak rehberlik hizmetleri de bunu desteklemek zorundadır.
68
68 Kişisel rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışı öğrencinin büyüme ve gelişme süreci içerisinde -kişisel, sosyal -eğitsel -mesleki Gelişim alanlarında temel ihtiyaçlarını karşılama ve bu alanlarda döneme özgü gelişim görevlerini sağlıklı bir şekilde yerine getirmede gerekli olan yeterlilikleri kazandırmayı hedeflemektedir.
69
69 Kişisel rehberliğin kapsamı ve niteliği Kişisel rehberlik, öğrencinin kendini tanıması, anlaması, üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesi; kendisine güvenen, kişilerarası ilişkilerde becerikli, kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. Birey gözlenirken, sürekli gelişim halinde olduğu, döneme özgü görülen davranışların ileride değişebileceği ayrıca, bireyin gelişimi kendi imkanları ve bulunduğu çevre koşulları içerisinde ele alınmalıdır.
70
70 Kişisel rehberliğin kapsamı ve niteliği Kişisel rehberliğin bireydeki Duygusal zekanın gelişiminde önemli katkıları olduğu vurgulanmakta, özbilinç, duyguları idare edebilme, motivasyon, empati kurma, ilişkileri yürütebilme gibi becerileri kapsadığı bilinmektedir.
71
71 Kişisel rehberliğin kapsamı ve niteliği İnsancıl(Hümanistik) eğitim ilkeleri şunlardır: 1-İnsanın tek temel güdüsü “kendini gerçekleştirme” ihtiyacından kaynaklanır 2-Davranış bozuklukları, güvensizliğin ve engellemenin sonucudur. 3-İnsan hem reaktif, hem de aktif bir canlıdır. 4-İnsan davranışlarını onun öznel gerçeği tayin eder.(Bireyin içten ve dıştan gelen uyarıcılara yüklediği anlam ve verdiği tepkidir. Her insan farklı anlam yükler ve tepki verebilir)
72
72 Kişisel rehberliğin kapsamı ve niteliği 5-İnsan davranışını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçimidir.(Dış dünyadaki nesnel gerçeklere yüklenen anlam, kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir) 6-İnsan davranışlarını değiştirmek için önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir.
73
73 Kişisel rehberliğin kapsamı ve niteliği İnsancıl eğitim ve öğretmen nasıl olmalıdır? Rogers’a göre bilişsel becerilerle, duyuşsal beceriler eş zamanlı geliştirilmelidir. -Her bireyde doğal olarak öğrenme isteği vardır. -Öğrenme anlam yüklü olmalıdır. -Öğrenme özgür ortamlarda gerçekleştirilmeli -Öğrenme öğrenci merkezli olmalı, öğrenci tarafından başlatılmalı, -Öğrenme bireyin uyum sağlamasına yardımcı olmalı Öğretmen öğrenci ilişkilerinde saygı, içtenlik, dürüstlük, empatik anlayış esas olmalı. (Yeşilyaprak:103)
74
74 eğitsel rehberlik Öğrencinin, devam ettiği öğrenim dalında başarılı olabilmesi için yapılan yardımlara eğitsel rehberlik denir. Eğitsel rehberlik hizmetleri olarak yapılması gereken etkinlikler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1- Öğrencilerin mevcut bilgi seviyelerini ölçüp, öğretime bu seviye göz önünde bulundurularak başlanması amacı ile ders yılı başında seviye tespit sınavı yapılarak öğrencileri çeşitli seviye gruplarına ayırmak 2- Öğrencinin ilgi ve yeteneklerini, çeşitli ölçme teknikleri ile belirleyip, kendilerine uygun bir hedef oluşturmalarına yardımcı olmak
75
75 eğitsel rehberlik 3- Belirlenen hedefe ulaşmak için verimli ders çalışma teknik ve alışkanlıkları konusunda bilgilendirmek, örneğin; Ders çalışılacak ortamın özellikleri, Planlı ve programlı çalışmak, Dikkati derse yoğunlaştırmak, Not tutma, özet çıkarma gibi alışkanlıklar edinmek, Kaynaklardan yararlanmak, Özellikle uzun konularda bütün-parça-bütün yöntemini kullanmak, Okuma hızını artırma çalışmaları yapmak, Gerektiği kadar tekrar yapmak, Temel bilgi eksikliğini gidermek, gibi konularda yardımcı olmak
76
76 eğitsel rehberlik 4- Sınavlardaki başarıları takip edilerek başarı düşmesi gösteren öğrencilerle özel olarak ilgilenilerek, başarısızlık sebeplerini araştırmak ve giderilmesine yardımcı olmak 5- Öğrencilerin genel olarak başarısızlık sebeplerini belirlemek amacı ile çeşitli anket araştırmaları yapmak, belirlenen sebeplerin giderilmesi için bilimsel çözüm yolları uygulamak, gerektiğinde veliler ile iletişim kurmak
77
77 eğitsel rehberlik 6- Üstün yetenekli öğrencileri tespit etmek, yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı olmak 7- Olağan öğretmenler toplantılarına katılarak, öğrencilerin başarıları ile ilgili bilgi vermek, ölçme ve değerlendirme sonuçlarını yorumlayarak gerekli açıklamaları yapmak
78
78 mesleki rehberlik Mesleki Rehberlik Öğrencilerinin en fazla yardıma gereksinim duydukları konuların başında kendi ilgi ve yeteneklerine uygun mesleği seçme, üniversiteleri tanıma, doğru tercih sıralaması yapma gelmektedir. İşte, öğrencilerin mesleklere ve meslek seçimlerine ait sorunlarını ele alan rehberlik etkinlikleri, mesleki rehberlik adını almaktadır. Mesleki rehberlik etkinlikleri şu şekilde sıralanabilir:
79
79 mesleki rehberlik 1- Öğrencinin; Fiziki özelliklerinin, Kişisel özelliklerinin, Akademik özelliklerinin, Sosyo-ekonomik özelliklerinin, İlgi ve yeteneklerinin belirlenmesi
80
80 mesleki rehberlik 2- Mesleklerin; İş bulma olanakları, Çalışma ortamı, Öğrencinin ilgi ve yeteneklerine uygun olup olmadığı, Ekonomik koşulları, İşin avantaj ve dezavantajları, İşte ilerleme, yaratıcılık, tekdüzelik veya değişiklik, yetenekleri kullanma gibi özelliklere uyup uymadığı, gibi niteliklerin araştırılması, öğrencilere tanıtılması
81
81 mesleki rehberlik 3- Çevredeki meslek mensuplarının, zaman zaman öğrencilere meslekleriyle ilgili tanıtıcı bilgi vermeleri için ortam hazırlanması 4- Üniversitelerin; -Eğitim-öğretim olanakları, -Beslenme, barınma, ulaşım vb. olanakları, -Ailenin ekonomik durumuna uygun olup olmadığı, gibi özelliklerinin araştırılması ve öğrencilere tanıtılması
82
82 mesleki rehberlik 5- Öğrencilerin, dershanedeki öğrenimleri süresince katıldıkları tüm sınav sonuçlarının, sayısal ve sözel olarak ÖSYM değerlendirme sistemine göre değerlendirilip ortalama puanlarının hesaplanması, bir cetvel haline getirilerek, tercih sırasında öğrencinin durumu ile tercihleri arasında uyum sağlamasına yardımda bulunulması 6- Öğretim yılı içerisinde veli toplantıları yaparak, öğrencilerin, başarıları için gerekli olan ve velileri tarafından bilinmesinde yarar görülen özelliklerinin velilere iletilmesi, velilerden de öğrencilerin öğretmenler tarafından belirlenemeyen özellikleri varsa bunların öğrenilip öğrencilere daha yararlı olunması, ayrıca gençlerin eğitimi ile ilgili önemli uyarılarda bulunulması
83
83 mesleki rehberlik 7- Meslek seçiminde aile veya yakın çevre tarafından uygulanan baskı unsurunun ve yanlış yönlendirmelerin ortadan kaldırılması veya azaltılması için çalışmalar yapılması 8- Öğretim yılı içerisinde sınav sistemleri, üniversite tanıtımı, mesleklerin tanıtımı, genel tavsiyeler vb. konuları kapsayan rehber kitapçıklar hazırlanarak, öğrencilerin yararlanmasının sağlanması
84
84 mesleki rehberlik 9- Rehberlik servisinde kurulacak kitaplıkta, öğrencilerin ödevlerini yapabilecekleri, üniversite ile ilgili her türlü sorularına yanıt bulabilecekleri, gençlik sorunları ve eğitimi ile ilgili konuları kapsayan kaynakların bulundurulması 10- Her öğretmenin, Rehberlik Servisi görevlilerince motive edilerek, birer rehber öğretmen gibi öğrencileri tanıyıp yönlendirmelerinin sağlanması
85
85 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servislerinin Kuruluşu Madde 43- Resmî ve özel eğitim-öğretim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürütmek üzere, rehberlik ve psikolojik danışma servisi kurulur. Bu servise öğrenci sayısına göre yeterli eleman atanır. Hizmetin özellikleri açısından uygun fizikî ortam ve gerekli donatım sağlanır. Madde 44- Rehberlik ve psikolojik danışma servisi rehberlik ve araştırma merkeziyle koordineli çalışır. Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim- öğretim kurumları sınıf rehber öğretmenliğine ilişkin rehberlik hizmetleri kapsamında, yürütme kurulu aracılığıyla rehberlik ve araştırma merkezleriyle iş birliği içinde çalışır.
86
86 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Madde 45-Her eğitim-öğretim kurumunda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin planlanması, eş güdümün ve kurum içindeki iş birliğinin sağlanması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu oluşturulur. Bu komisyon, ders yılında birinci ve ikinci dönemin başladığı ilk ay ile ders yılının tamamlandığı son ay içerisinde olmak üzere, yılda en az üç defa toplanır. Ayrıca ders yılı içinde gerektiğinde okul müdürünün uygun gördüğü tarihlerde de toplanabilir. Rehberlik ve psikolojik danışma servisindeki psikolojik danışmanlar bu komisyonun sürekli üyesidir. Diğer üyeler her ders yılı başında öğretmenler kurulunda yeniden belirlenir.
87
87 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden oluşturulur: a)Müdür yardımcıları b) Rehberlik ve psikolojik danışma servisi psikolojik danışmanları c) Sınıf rehber öğretmenlerinden her sınıf seviyesinden seçilecek en az birer temsilci d) Disiplin kurulundan bir temsilci e) Okul-aile birliği ve okul koruma derneğinden birer temsilci f) Okul öğrenci temsilcisi
88
88 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonunun görevleri : a)Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan yıllık program ve yürütme plânını inceler, bu konudaki görüşlerini bildirir. Uygulanması için gerekli önlemleri karara bağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi sırasında hizmetlere ilişkin çalışmaları ve ortaya çıkan sorunları İnceler, değerlendirir ve bunların çözümüne ilişkin önlemleri belirler. c) Eğitim ortamında; öğrenciler, aileler, yöneticiler, öğretmenler ve psikolojik danışmanlar arasında sağlıklı ve uyumlu ilişkiler kurulabilmesi için gerekli önlemleri görüşür ve yapılacak çalışmaları belirler.
89
89 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri d) Yönlendirmeye ilişkin eğitsel ve meslekî rehberlik çalışmalarında ve öğrencileri yönlendirmede, okuldaki eğitim-öğretim etkinlikleri ile eğitsel etkinliklerden karşılıklı olarak yararlanılabilmesi için gerekli önlemleri ve çalışmaları belirler. e) Yapılacak çalışmalarda birey, aile, ilgili kurum-kuruluşlara yönelik iletişim ve iş birliğine ilişkin önlemleri belirler. Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim-öğretim kurumlarında gerektiğinde rehberlik ve araştırma merkezinden bir uzmanın bu komisyona katılması sağlanır.
90
90 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Okul müdürünün görevleri: a) Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için, hizmetin gerektirdiği fiziksel şartları ve uygun çalışma ortamını hazırlar, kullanılacak araç ve gereci sağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonunu kurar, bu komisyona başkanlık eder. c) Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi İle ilgili yıllık program ve yürütme plânının hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını izler. d) Okulun psikolojik danışman ihtiyacını, öğrenci sayısını ve bu sayıdaki artışı dikkate alarak belirler ve bulunduğu il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünün ilgili bölümüne bildirir.
91
91 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri e) Okulda birden fazla psikolojik danışman varsa birini koordinatör olarak görevlendirir. f) Rehberlik ve psikolojik danışma servisinde birden fazla psikolojik danışman olması hâlinde; program, plânlama, araştırma gibi birlikte yapılması gereken görevler dışında, hizmetlerin yürütülmesinde öğrenci sayıları, sınıflar, meslekî formasyon ve özel beceriler gibi ölçütlere göre gerektiğinde psikolojik danışmanlar arasında iş bölümü yapar. Ancak bu iş bölümünün dengeli olmasına ve hizmetlerin gerektirdiği eş güdüm ve bütünlüğü zedelememesine dikkat eder.
92
92 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri g) Rehberlik ve psikolojik danışma servisiyle iş birliği yaparak okuldaki Öğretmenleri her sınıfa bir sınıf rehber öğretmeni olmak üzere görevlendirir. Zorunlu olmadıkça sınıf rehber öğretmenlerini sınıftaki öğrencilerin mezuniyetine kadar değiştirmez ve sınıf rehber Öğretmenlerini bir zorunluluk bulunmadıkça yönelim işlerinde görevlendirmez. h) Okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin ve bu konudaki programın verimli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi için psikolojik danışman, sınıf rehber öğretmenleri, öğrenciler ve veliler arasında eş güdümü sağlamak İçin gerekli özeni gösterir.
93
93 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri ı) Öğrencileri yönlendirme çalışmalarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi elemanları, öğrenciler, veliler, sınıf rehber öğretmenleri, branş Öğretmenleri ve diğer yöneticiler arasında iş birliği ve organizasyon ile değerlendirme sonuçlarının bir bütünlük içinde kayıtlarının tutulmasını sağlar. i)Başka eğitim-öğretim kurumlarından gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını, geldikleri eğitim kurumlarından ister ve rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir. j) Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan program ile yürütme plânının birer örneğini ders yılının başladığı ilk ay içerisinde, yıl sonu çalışma raporunun bir örneğini ise ders yılının tamamlandığı ay içerisinde bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezine gönderir.
94
94 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Okul müdür yardımcılarının görevleri: a)Sorumlu olduğu sınıflardaki öğrencilere ilişkin sorunları ve bu öğrencilerle ilgili gerekli bilgi ve belgeleri rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir. b) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu toplantılarına katılır. c) Okul müdürünün vereceği rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili diğer görevleri yapar.
95
95 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Koordinatör Psikolojik Danışmanın Görevleri a) Rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile okul yönetimi arasındaki koordinasyonu sağlar. b) Rehberlik ve psikolojik danışma servisinin hazırladığı okulun rehberlik programlarını ve çalışma raporlarını onaylanmak ve birer örneğini rehberlik ve araştırma merkezine gönderilmek üzere okul müdürüne iletir. c) Uygulanan rehberlik programlan, gerçekleştirilen ve yapılacak olan rehberlik etkinliklerine ilişkin olarak öğretmenler kuruluna bilgi verir. d) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri etkinliklerine servis elemanı olarak fiilen katılır.
96
96 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Psikoljik Danışmanın Görevleri: a) İl çerçeve programını temel alarak okulunun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programını sınıf düzeylerine, okulun türüne ve öğrencilerin İhtiyaçlarına göre hazırlar. b) Rehberlik programının ilgili kısmının uygulanmasında sınıf öğretmenlerine rehberlik eder. c) Okulunun tür ve Özelliklerine göre gerekli eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini plânlar, programlaştırarak uygular veya uygulanmasına rehberlik eder. d) Bireysel rehberlik hizmetlerini alanın ilke ve standartlarına uygun biçimde yürütür.
97
97 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri e) Eğitsel, meslekî ve bireysel rehberlik çalışmaları için öğrencilere yönelik olarak bireyi tanıma etkinliklerini yürütür. f) Bireysel rehberlik hizmetleri kapsamında formasyonu uygunsa psikolojik danışma yapar. g) Sınıflarda yürütülen eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerinden, uygulanması rehberlik ve psikolojik danışma alanında Özel bilgi ve beceri gerektirenleri uygular. h) Okul içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili konularda araştırmalar yapar, bunların sonuçlarından yararlanılmasını sağlar.
98
98 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri ı) Öğrencinin mezun olacağı dönemde, okuldaki tüm eğitim ve öğretim sürecindeki gelişimini, yönlendirilmesi açısından önemli özelliklerini ve bu konudaki önerilerini içeren bir değerlendirme raporunu sınıf rehber öğretmeni, veli, öğrenci ve okul yönetiminin iş birliğiyle hazırlar. Bu raporun aslını öğrenci gelişim dosyasına koyar, bir Örneğini de Öğrenciye veya velisine verir. i) Eğitim-öğretim kurumundaki seçmeli derslerin konulmasında çevre koşullan, okulun olanakları, öğretmen sayısı ve branşı da gözetilerek yeni seçmeli derslere ilişkin araştırma yapar, bu derslerin zümre öğretmenlerince gerçekleştirilecek program çalışmalarında alanı ile ilgili görüşlerini bildirir.
99
99 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri j) Okulda özel eğitim gerektiren öğrenci varsa veya kaynaştırma eğitimi sürdürülüyorsa, bu kapsamdaki öğrencilere ve ailelerine gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini rehberlik ve araştırma merkezinin iş birliğiyle verir. k) Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin öğrenci gelişim dosyalarını ve diğer gerekli kayıtlan tutar, ilgili yazışmaları hazırlar ve İstenen raporları düzenler. l) Okula bir alt Öğrenim kademesinden veya nakil yoluyla gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını inceler, sınıf rehber öğretmeniyle iş birliği içinde değerlendirir.
100
100 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri m)Gerekliğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde kullanılacak ölçme araçları, doküman ve kaynakları hazırlama ve geliştirme çalışmalarına katılır. n) Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmesi konusunda branş ve sınıf rehber öğretmenine bilgi verir ve iş birliği yapar. o) Ailelere, öğrencilere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun toplantı, konferans ve panel gibi etkinlikler düzenler.
101
101 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri p) Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin komisyonlara ve toplantılara katılır, gerekli bilgileri verir, görüşlerini belirtir. r) Orta öğretim kurumlarında Millî Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Ödül ve Disiplin Yönetmeliğinin ilgili maddesinde belirtilen görevi yapar. s) Ders yılı sonunda bu alanda yapılan çalışmaları değerlendirir, sonuçlarını ve gerekli bilgileri içeren bir rapor hazırlar.
102
102 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri a)Okulun rehberlik ve psikolojik danışma programı çerçevesinde sınıfın yıllık çalışmalarını plânlar ve bu plânlamanın bir örneğini rehberlik ve psikolojik danışma servisine verir. b) Rehberlik için ayrılan sürede sınıfa girer. Sınıf rehberlik çalışmaları kapsamında eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin organizasyonu ve rehberliğinde yürütür. c) Sınıfındaki öğrencilerin öğrenci gelişim dosyalarının tutulmasında, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisiyle iş birliği yapar.
103
103 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri d) Sınıfa yeni gelen Öğrencilerin gelişim dosyalarını rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile iş birliği içinde inceler, değerlendirir. e) Çalışmalarda öğrenci hakkında topladığı bilgilerden özel ve kişisel olanların gizliliğini korur. f) Sınıfıyla ilgili çalışmalarını, ihtiyaç ve önerilerini belirten bir raporu ders yılı sonunda ilk hafta içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisine iletir.
104
104 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri g) Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmeleri konusunda psikolojik danışmanla iş birliği yapar. h) Okul müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar. İlköğretimde 1'inci sınıftan 4.cü sınıfa kadar olan sınıfları okutan öğretmenler de bu görevleri kendi sınıflarında; üst sınıflardaki sınıf rehber öğretmenleri gibi, öğrencilerinin yaş, gelişim, eğitim durumları, bireysel özellikleri ve gereksinimleri doğrultusunda, rehberlik ve psikolojik danışma servisinin eş güdümünde yürütürler.
105
105 Eğitim-Öğretim Kurumlarında Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Diğer Öğretmeninin Görevleri Sınıf rehber öğretmenliği görevi olmayan öğretmenler de gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin plânlama ve eş güdümüyle çalışmalara yardımcı olurlar. Okul Müdürünün vereceği, rehberlikle ilgili görevleri yerine getirirler.
106
106 OKULDA PSİKOLOJİK DANIŞMA GÖRÜŞME-MÜLAKAT Öğrenci tanıma tekniklerinin en yaygın olanlarından biridir. Görüşme, ya problemli kişi ile ya da onun bir yakını ile, bu konuda deneyimi olan bir yetişkinin amaçlı, planlı, hazırlıklı bir şekilde görüşüp konuşmasıdır. 1- Bilgi toplama veya bilgi verme, 2- Teşhis ve tedavi amacıyla yapılır.
107
107 OKULDA PSİKOLOJİK DANIŞMA İYİ BİR GÖRÜŞMECİNİN ÖZELLİKLERİ: 1- Görüşmeci kişilik sahibi ve sıcak kanlı olmalıdır. 2- Görüşme yaptığı kişiye karşı saygılı ve güven verici olmalıdır. 3- Aceleci ve telaşlı olmamalıdır. 4- Anlayış ve sezgi gücüne sahip olmalıdır. 5- Sabırlı ve bu göreve gönüllü olmalıdır.
108
108 OKULDA PSİKOLOJİK DANIŞMA İYİ BİR GÖRÜŞMECİNİN ÖZELLİKLERİ: 6- Aşrı derecede otoriter ve büyüklük duygusu içinde olmamalıdır. 7- Özür arama ve acıma duygusu içinde olmamalıdır. 8- Problemli, kompleksli ve peşin hükümlü olmamalıdır. 9- Peşin hükümle birlikte görüştüğü kişiye vaadlerde bulunmamalıdır. 10- Alanda yetişmiş uzman bir niteliğe sahip olmalıdır.
109
109 OKULDA PSİKOLOJİK DANIŞMA GÖRÜŞMENİN YARARLARI: 1- Fazla araç-gereç gerektirmez. 2- Uygulaması kolaydır. 3- Özel yer gerektirmez (Rahatsız edilmeyecek herhangi bir oda yeterlidir) 4- Psikoterapi için uygun bir yöntemdir. 5- Çabuk bilgi toplamayı sağlar.
110
110 OKULDA PSİKOLOJİK DANIŞMA GÖRÜŞMEDE İZLENECEK YOLLAR: 1-Görüşme yapılacak yer aydınlık ve rahat olmalıdır. 2-Görüşmeden önce öğrenci hakkında gerekli bilgiler toplanmalıdır. (Öğretmenler ve veliden bilgi alınmalı, uygulanan test, anket, ölçek, envanter vb. tekniklerin sonuçları incelenmeli ve not alınmalıdır.) 3-Öğrenciye neler sorulacağı önceden tespit edilmelidir. 4-Öğrenci güven içinde olmalı, dışarıdan dinleniyor intiba uyandırılmamalı, kayıt veya not tutmak için gerekli araçlar hazırlanmalıdır.
111
Rehberlik Hizmetlerinin Yürütülmesinde Kullanılan Modeller Glanz rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde dört model bulunduğunu belirtmektedir. Bunlar: 1. Merkezileşmemiş - Genellenmiş 2. Merkezileşmiş - Uzmanlaşmış 3. Müfredat Programı Çerçevesinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma 4. İnsan İlişkileri ve Grup Çalışması Modeli
112
Merkezileşmemiş - Genellenmiş Bu model rehberlik hizmetlerini eğitimin bir parçası olarak görmektedir. Bu modele göre rehberliğin amacı, öğrencilerin öğretimden en yüksek derecede yararlanabilmeleri için uygun koşulları hazırlamak, akıl sağlığını koruyucu ve geliştirici önlemleri almak, öğrencilerin kişisel planlamalar yapabilme ve yerinde kararlar verebilme gücünü geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Rehberlik hizmetleri eğitim programlarının içerisindedir. Öğretmenler rehberlik hizmetlerinde birinci derecede rol alan kimselerdir. Rehber uzmanın rolü öğretmenlere yardımcı olmaktır.
113
Merkezileşmemiş - Genellenmiş yaklaşıma göre okulda bir rehber uzmanın bulunmasına gerek yoktur. Eğer bir uzman varsa o’da rehberlik hizmetlerinde bilgi verme ve grup rehberliği etkinliklerine ağırlık vermelidir. Psikolojik danışma hizmetleri rehberliğin vazgeçilmez bir öğesi olarak görülmez. Bu modele göre rehber uzman öğretmenlik formasyonuna ve deneyimine sahip olmalıdır. Bu uzmanın okulda kabulünü kolaylaştıracaktır.
114
Rehberliği öğretim hizmetleri türünden sayıp bu işleri öğretmenlerle yürütmenin olumlu yanları 1. Rehberlik ilkeleri öğretim etkinliklerine yansıyabilir, grup rehberliği akademik kursların bir parçası olarak planlanıp yürütülebilir. 2. Bütün okul personeli, özellikle öğretmenler, rehberlik hizmetlerinde aktif rol alacağı için hizmetlerin yürütülmesi kolaylaşacaktır. 3. Her öğretmen öğrenciler ile ilgili kayıtlar tutacağı için öğrencilerini daha yakından tanır ve bunları öğretimde kullanır. 4. Öğrenci, güvendiği öğretmeninden yardım isteyebilir. 5. Bir öğrenciye birden fazla öğretmen yardım edebilir. 6. Öğretmenler öğrencileri daha uzun süre gözlemleyebilmektedirler. Buda onların öğrencilerini daha iyi tanımalarına ve onların güçlüklerini kolayca görebilmesine yardım eder. Böylece öğretmenler sorunlara çözüm bulabilirler.
115
Rehberliği öğretim hizmetleri türünden sayıp bu işleri öğretmenlerle yürütmenin sakıncaları 1. Öğretmenler özel olarak yetiştirilmedikleri rehberlik alanında hizmet verme durumunda kalmaktadırlar. 2. Her öğretmen, kendi anlayışına göre bir rehberlik programı uygulayabilir. 3. Bireysel danışma ihmal edilir. 4. Öğretmenin öğrenci özelliklerine ilişkin kayıt tutma işi çok zamanlarını alır ve buda öğretim ve rehberlik hizmetlerini aksatabilir. 5. Kayıtların belli bir yerde tutulmaması yani toplu dosyanın olmaması rehberlikteki sürekliliği sağlamayı güçleştirmektedir. 6. Hizmetler birinci derecede öğretmenler tarafından gerçekleştirildiğinde rehber uzmanın hizmet alanı yayılmakta ve rehber uzman bir alanda uzmanlaşamamaktadır.
116
Merkezileşmiş - Uzmanlaşmış Bu modele göre rehberlik hizmetleri alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir. Bu modele göre hizmetlerin merkezinde psikolojik danışma vardır. Öğretmen rehberlik hizmetlerine sadece bilgi verme hizmetlerinde katılmaktadır.
117
Rehberliği bir uzmanlık hizmeti olarak gören bu modelin olumlu yanları 1. Rehberliğin uzmanlar tarafından yapılması kaliteyi artırmaktadır. 2. Bu modele göre şekillenen bir örgütte uzmanların rol ve fonksiyonları açıkça belirlenmiştir. 3. Bu modele göre uzmanlar kendi alanlarında iş bölümü yapabilirler. Daha da uzmanlaşabilirler. 4. Rehberlik hizmetleri öğretim ve yönetimden ayrıldığı için rehber uzmanlar tamamen rehberliğe yönelirler. 5. Toplu dosya geliştirme ve bilgi toplama hizmetleri daha sistematik yapılır.
118
Rehberliği bir uzmanlık hizmeti olarak gören bu modelin sakıncaları 1. Rehberlik hizmetleri birkaç uzmanın elinde kalabilir. Diğer çalışanlar kendilerini sorumsuz hissedebilirler. 2. Rehberlik hizmetlerinden pek az kimse haberdar olur ve toplanan bilgilerden pek az kimse yararlanabilir. 3. Rehberlik hizmetleri eğitim faaliyetlerinden soyutlanabilir. 4. Psikolojik danışma hizmetleri bilgi verme hizmetlerini ihmale uğratacak şekilde engelleyebilir. 5. Uzman personel yetiştirmek ve onları okulda çalıştırmak çok zaman ve para gerektirebilir.
119
Müfredat Programı Çerçevesinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bu model rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin akademik programla kaynaştırılması esasına dayanır. Bu modelde bir sınıf ortamında psikoloji ve uyum kursları yolu ile rehberlik ve psikolojik danışma yardımının verilmesi ile karakterize edilebilir. Müfredat programında benliği veya kendini inceleme, eğitsel ve mesleki planlama, değerler gibi konular sınıf faaliyetlerini canlı tutan konular arasında yer almaktadır.
120
Müfredat Programı Çerçevesinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Modelinin Olumlu Yanları 1. Rehber ve psikolojik danışma hizmetleri diğer akademik çalışmalarla paralel bir yapıya kavuşur. 2. Psikoloji rehberlik ve psikolojik danışma amacı ile kullanılabilmektedir. 3. Uzmanlar öğretmenlerle daha iyi kaynaşmaktadır. 4. Rehberliliğin sürekliliği ve yaygınlaştırılması daha iyi sağlanmaktadır
121
Müfredat Programı Çerçevesinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Modelinin Sakıncaları 1. Grup rehberliği yüzeysel, yalın ve anlamsız olabilmektedir. 2. Öğretmen hem sınıf öğretmeni hem de danışman rolünde olabilmektedir. 3. Programın istekleri esnek olmayabilir. 4. Çok sayıda iyi yetişmiş elemana ihtiyaç vardır.
122
İnsan İlişkileri ve Grup Çalışması Modeli Bu modelde rehberliğin mesleki ve eğitsel danışma ya da psikolojik testler gibi spesifik alanlarından çok uyum, sağlıklı düşünme, etkili insan ilişkileri gibi konuları üzerinde yoğunlaşılmaktadır.
123
İnsan İlişkileri ve Grup Çalışması Modeli Modelinin Olumlu Yanları 1. Uyum ve kişilik olgunluğuna ağırlık veren daha geniş bir rehberlik anlayışına yer vermektedir. 2. Grup çalışmasını herkesin kullanabileceği bir teknik haline getirmektedir. 3. Birçok kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere çalışmasına olanak sağlamaktadır. İnsan İlişkileri ve Grup Çalışması Modeli Modelinin Sakıncaları 1. Test ve psikolojik danışmaya yeterince yer vermemektedir. 2. Eğitimi yetersiz kişiler tarafından yürütülmeye yatkındır. 3. Belli bir meslek örüntüsünün olmayışı, her uygulayıcının kendine göre bir yol izlemesine olanak verir.
124
Rehberlik Uygulamalarında Stratejiler Eğitici ya da Yöneltici: Doğrunun bir ucunda yer alan uygulamada rehberlik bir öğrenme süreci olarak görülür. Amaç bireyin karar verme gücünü eğitim yoluyla geliştirmek ve kendini yönetebilir kılmaktır. Diğer uçta yer alan rehberlik anlayışında ise, bireyin kapasitesinin, olanaklarının bir uzman tarafından değerlendirilmesi ve alınacak önlemler konusunda bireyin bilgilendirilmesi vardır. Öğrenme Süreci Bireyin uzman tarafından değerlendirilmesi Mathewson rehberlik hizmetlerinin tarihsel gelişimi içinde çeşitli şekillerde uygulandığını bununda izlenen stratejilerden kaynaklandığını belirlemiştir. İzlenen stratejilere göre bu uygulamalar bir doğrunun uç noktalarında şekillenmektedir.
125
Sürekli ya da Bir Probleme Bağlı: Bir uçta rehberliği sürekli ve yığılmalı bir süreç olarak gören ve herkesin (bir sorunu olmayabilir) rehberliğe ihtiyacı olduğunu savunan bir anlayış, diğer ucunda ise rehberliğin kriz durumlarında ya da uyumsuz kimselere verilen bir profesyonel yardım olarak gören anlayış yer almaktadır. Herkes için Kriz durumları ya da sorunlu bireyler için
126
Kendi Kendini Değerlendirme ya da Başkaları Tarafından Değerlendirilme: Bir uçta kişinin dış yardıma ihtiyaç duymadan, benlik tasarımı ve kimlik geliştirebileceği diğer uçta ancak başkalarının yardımı ile gerçekleştirebileceğini kabul eden görüş yer almaktadır. Kendisi Dış Yardım
127
Kişisel Güç ya da Sosyal Değer: Kişisel değer ucunda ilgi, birey ve onun doyumunda odaklanmıştır. Diğer uçta ise toplumun istekleri ön plandadır. Birey ve onun ilgi ve doyumu Toplum
128
Öznel ya da Nesnel Olana Odaklaşma: Kişiliğin öznel yanına odaklaşmada daha çok bireyin psikolojik durumu (kaygıları, çatışmaları vb.), nesnel olana odaklaşmada ise, test verilerine önem verilmektedir. Bireyin psikolojik durumu Test verileri
129
Çok Yönlü ya da Tek Yönlü: Bir boyutta rehberliğin tüm sorunlarla ilgilenmesi gerektiği, diğer ucunda ise, sadece mesleğe yönelme sorunları ile ilgilenmesi gerektiği görüşü yer almaktadır. Tüm sorunlar Mesleğe yönelme
130
Koordine Etme ya da Uzmanlaşmaya Önem Verme: Bir uçta rehberliğin çeşitli kişi ya da kuruluşların bu alandaki çalışmalarını koordine edicisi olması gerektiği, diğer uçta ise, hizmetin sadece uzmanlar tarafından yürütülmesi gerektiği anlayışı yer almaktadır Koordine etme Uzmanlaşma
131
Mathewson, uygulamada bu stratejilerin ağırlığına göre üç tür rehberlik modelinin olduğunu belirtmektedir. Bunlar: 1. Yöneltici Rehberlik 2. Uyum Sağlayıcı Rehberlik 3. Eğitim ve Gelişime Önem Veren Rehberlik Modeli (Gelişimsel Rehberlik)
132
Yöneltici Rehberlik Bu modelde danışmanın çalışmaları; yöneltici, probleme yönelik, dışardan değerlendirici, toplumun ihtiyaçlarına ağırlık veren, nesnel verilere dayanan, tek yönlü ve uzmanlaşmış işlemler bütünü olarak görülmektedir. Bu modelde danışman aktif ve egemen bir roldedir. Bu rehberlik modeline göre bu tür bir uygulama çağdaş anlamda rehberlikten çok “yöneltme” kavramına denk düşmektedir. Bu model bundan dolayı mesleğe yöneltme için uygundur.
133
Uyum Sağlayıcı Rehberlik Bu model, bireysel psikolojik danışma ve vak’a incelemesi sonucunda elde edilen verileri değerlendirmeye ağırlık veren bir rehberlik anlayışıdır. Rehberliğin amacı, bir güçlüğü, bir sorunu ya da bir uyum bozukluğu olan bireylerin davranışlarının gerisindeki nedenleri ortaya çıkarmak, uyum sağlayıcı yeni davranışlar geliştirmesi için gerekli önlemleri almaktır. Bu durumda danışman bireyi dışsal tekniklerle tanımaya çalışır.
134
Gelişimsel Rehberlik Bu modelde bireysel ve grupla psikolojik danışma ya da derslerde geçirilen yaşantılar yoluyla bireyin benliğini ve çevresini daha iyi tanımasına ve bu ikisi arasında ilişki kurabilme gücünü geliştirmesine yardımcı olunur.
135
REHBER ÖĞRETMENDE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER a) Rehber öğretmen gelen olarak insanlara karşı saygı ve değer verici tutuma sahip olmalıdır. b) Rehber öğretmen yardımsever ve yardım yapmaya istekli olmalıdır. c) Rehber öğretmen özverili olmalıdır. d) Rehber öğretmen, öğretmen öğrenci ve velilerle işbirliği ve bağdaşım içinde olmalıdır. e) Rehber öğretmen maskesiz, saydam (İçi dışı bir) olmalıdır. f) Rehber öğretmen insanları karşı ön yargısız olmalıdır. g) Rehber öğretmen şartsız kabul, olumlu ilgi, saygı ve kabul edici olmalıdır.
136
h) Rehber öğretmen EMPATİK anlayışa sahip olmalı, olay ve sorunlara danışanın bakış açısıyla bakabilmelidir. I) Rehber öğretmen içtenlikli olmalıdır. j) Rehber öğretmen güvenilir ve dürüst olmalıdır. k) Demokratik tutum, hak ve eşitlik anlayışına sahip olmalıdır. l) Gelişmeye açık, araştırıcı, bilimsel, dinamik olmalı, mesleki gelişime katkıda bulunmalıdır. m) Rehber öğretmen kendine güvenli ve kendine değer verici olmalıdır. n) Bütünleştirici, uzlaştırıcı, yapıcı ve yaratıcı, problem çözme bilgi ve becerisine sahip olmalıdır.
137
Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Etik Etik, Yunanca “karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden türetilmiştir. Etik: İnsanların töresel ya da ahlaksal ilişkilerini, davranış biçimlerini ve görüşlerini araştıran bir felsefe dalıdır. Basit bir anlatımla etik, doğru ve yanlış ölçütleridir. Mesleki Etik: Belli bir meslek grubunun, mesleğe ilişkin olarak oluşturup, koruduğu; meslek üyelerine emreden, onları belli bir şekilde davranmaya zorlayan; kişisel eğilimlerini sınırlayan; yetersiz ve ilkesiz üyeleri meslekten dışlayan; meslek içi rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkeler bütünüdür.
138
Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Etik Kodlar PDR-DER Etik Kurallar Komisyonunca geliştirilmiş ve yayınlanmış olan etik kurallar bu alanda hizmet veren herkesi kapsamaktadır. PDR elemanlarının benimsemeleri gereken başlıca ilkeler: 1. Yetkinlik 2. Dürüstlük 3. Duyarlı ve saygılı olma 4. Bireysel ve kültürel farklılıklara duyarlılık 5. Sosyal sorumluluk 6. Mesleki ve bilimsel sorumluluk