Etrafınızdaki dünya bir gecede çökerse, bir planınız olacağını hayal etmek kolaydır. Birçok insan daha iyi bir yerde yeni bir hayata başlamak için çantalarını toplar ve bir sonraki uçağa binerdi. Ancak toplum yavaş yavaş çöktüğünde, gitme zamanının geldiğini bilmek daha zordur. Tabii, raflar şimdi boş, ama bunun tek nedeni panik satın almaları. Hükümet eleştiriyi yasaklayan yasalar çıkarmış olabilir ama bunlar kalıcı olmayacak, değil mi? Ayrıca, işinizle, kedinizle ne yapardınız?
Haftalarca, Rusların kendilerini aniden çok geç olduğunu sordukları sorulardı. İlk bakışta, Vladimir Putin’in Ukrayna’ya saldırı emri vermesinin ardından pek bir şey değişmedi. Sınırın ötesinde roketler yağdı, sayısız sivil öldü ve milyonlarca insan evlerini terk etmeye zorladı, ancak Moskova’da işler aşağı yukarı normal seyrinde devam etti. İnsanlar daha önce olduğu gibi çalıştı, alışveriş yaptı ve parti yaptı. Ama yavaş yavaş ve sonra birden savaş Rusların da hayatını sarsmaya başladı.
İstiladan önceki aylarda, insanlar hükümet tarafından kendilerine söylenenlere, Batılı casus teşkilatlarının askerlerin ortak sınıra yığıldığına dair raporlarının basit bir histeri olduğuna ve bir taarruz başlatma planının olmadığına inandılar.
Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov, tankların yuvarlanmaya başlamasından sadece iki hafta önce, “Tarihi boyunca Rusya hiç kimseye saldırmadı” dedi. “Kendimiz çok şey yaşadıktan sonra, savaşa başvuracak son ülkeyiz.”
Görünüşe göre Putin gecenin bir yarısı televizyon ekranlarında Ukrayna’yı “askerden arındırmak ve Nazilerden arındırmak” için “özel bir askeri operasyon” emri verdiğini duyurduğunda sıradan Ruslar kadar şaşırmıştı.
Sibirya’nın Tyumen kentinden 28 yaşındaki bir pazarlama yöneticisi olan Masha Kopilova, Bitcoin Magazine’e “Küçük çocuklar gibiydik” dedi ve “Kötü bir şey olacağını düşünmedik ve sonra oldu.”
O sırada Türkiye’ye bir iş gezisindeydi, ekonomik kaos ve siyasi baskı konusunda endişeliydi; o artık eve dönmemeye kararlı on binlerce Rustan biri.
O günden bu yana geçen günlerde ve haftalarda Batı, nükleer düğmeye mali açıdan eşdeğer bir baskı yaparak, yakın zamana kadar gerçek anlamda dünyanın altıncı en büyük ekonomisi olan bir ekonomiye daha önce hiç görülmemiş bir ölçekte yaptırımlar uyguladı. ABD ve İngiltere gibi ülkelerin yanı sıra AB tarafından alınan önlemler, uluslararası firmaların yatırımlarını engelledi ve yabancı fonlara erişimi keserek Rusya’yı borçlarını ödemeye zorlamakla tehdit etti. Kısıtlamaların ölçeği ve ciddiyeti, geçmişte İran, Küba veya Kuzey Kore gibi ülkelere uygulanan her şeyi gölgede bırakıyor. Kimse tam olarak neyi başaracaklarını bilmese bile, zarar vermek için tasarlandıkları açıktır.
Başkan Vladimir Mart ayında, Batı yaptırımlarının bir başka raundu ısırmaya başladığında, “Bu bize karşı ekonomik bir Blitzkrieg” dedi. “Ama başarısız oldu.”
Kremlin yıllardır döviz ve teknolojiye olan bağımlılığını azaltmak için çalışıyor ve kapatılacakları günün gelmesinden korkuyor. Ancak gerçekte Rusya, neredeyse başka herhangi bir yerde olduğu gibi küresel finansal sisteme bağlıydı. SWIFT ödeme platformuyla bağlantısının kesilmesi bankalarının değerinden milyarlarca dolar sildi, ihracat yasakları ise temizlik ürünlerinden tanklara kadar her şeyin üretimini durdurdu.
Çok azı kişisel koşullarının bu kadar değişeceğine inanıyordu. Volga Nehri şehri Samara’dan bir tarım ilacı satıcısı olan Andrei, işgal başladıktan sadece 36 saat sonra, “Daha önce yaptırımlarımız oldu” dedi. “Onları Kırım yüzünden aldık, Donald Trump o seçimi kazandığı için aldık – her şey için bizi cezalandırmaya çalışacaklar. Ama beni hiç etkilemedi.” Ve birçok yönden, değildi – yeni bir Mercedes kullanıyor ve Instagram’ı Çin’den Londra’ya kadar olan yabancı tatillerde çekilmiş fotoğraflarla dolu. Ancak bu sefer işler farklıydı.
Dmitri gibi insanlar, acımasız bir ticaret gününden sonra, üreticiler için artan maliyetler nedeniyle temel mal fiyatları yükselmeye başlayana kadar rublenin değerinin yarısını kaybettiğini bile fark etmemişti. Yeni bir iPhone’un fiyatı, spekülatörlerin nakitlerini değerli herhangi bir şeye dönüştürmek için acele etmesi ve Apple hayranlarının şirketin çekilmesinden korkmasıyla, ilk haftanın sonunda neredeyse iki katına çıktı. Sadece birkaç gün sonra Silikon Vadisi firması, çevrimiçi mağazalarını kapatarak Rusya’ya cihaz göndermeyi durduracağını duyurdu. Moskova’nın gösterişli Tverskaya Caddesi’ndeki bir bayide çalışan bir mağaza çalışanı, savaşın başlamasından sonraki ilk hafta sonu “Yalnızca bir dizüstü bilgisayarımız kaldı” dedi. “Tamamen temizlendik.”
Instagram, TikTok, Facebook ve Twitter gibi sosyal ağlar yasaklandı ve ülkenin hızlı bir şekilde izole bir parya durumuna inişini sağlamlaştırdı. Yeni yasalar “Rus ordusunun itibarını zedelemeyi” yasaklıyor ve gazetecileri yetkililerin ısrarla “özel bir askeri operasyon” olduğu konusunda “sahte haberler” yaydıkları için 15 yıla kadar hapisle tehdit ediyor. Gerçekte bu, doğrudan Kremlin’den gelmeyen, bağımsız medyayı propaganda kaynaklarına dönüşmek yerine kapanmaya zorlayan gerçeklerin basılmaması anlamına gelir. Onların yerine, bir Telgraf kanalları ağı ve çevrimiçi haber grupları, Putin’in anlatısına meydan okuyan tek Rusça haber kaynağı haline geldi.
Aynı zamanda gençler, H&M, Uniqlo ve IKEA gibi en sevdikleri markaların yanı sıra KFC, Burger King ve McDonalds gibi fast food firmalarının da ülkeyi terk edeceği haberiyle dehşete düştü. Golden Arches’ın açık olduğu son gün, bazı cesur Happy Meal severler, buzdolaplarını sadece Rusya’da bulunan özel bir menü öğesi olan Big Mac’ler ve peynir sosuyla doldurmak için saatlerce sıraya girdi. Bir mağazada yarı zamanlı çalışan bir öğrenci olan Vyacheslav, “Sıradan Rusların cezalandırılması adil değil” dedi. “İnsanların aileleri var, vergi ödemeleri gerekiyor.”
Ülkenin dünyanın geri kalanından koptuğu için herkes hayal kırıklığına uğramadı. Acımasız Çeçen savaş ağası Ramzan Kadırov internette “Haberler her geçen gün daha iyiye gidiyor” diye yazdı. “Kendilerini obez yapmak isteyenlere hizmet veren McDonald’s’ın Amerikan vücudunu yok eden içki ve hazır yiyeceklerin pazardaki hakimiyeti sona erdi. İnsanları her zaman organik gıdalarımızı almaya ve doğru yemeye çağırdım.” Diyet tavsiyesi vermenin ötesinde, Kadirov Kiev’e yapılan başarısız saldırının sorumlusu olarak atandı ve daha önce yönettiği bölgede siyasi muhalifleri kaçırmak ve LGBTQ+ insanları öldürmekle suçlandı.
Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina da aynı fikirde. Nisan ayında vatandaşların karşı karşıya olduğu “zor dönem”e ilişkin sert bir değerlendirmede, “İnsanların gereksiz ürünlere para harcamaması belki her zamankinden daha önemli” diye uyardı. “Yaptırımlar öncelikle finans piyasalarını etkiledi, ancak şimdi ekonomiyi etkilemeye başlıyor” dedi ve fiyat artışları ve kontrol dışı enflasyon konusunda uyardı.
Ancak Rusların kaçırdığı sadece lüks ithalat değil. Sovyet tarzı kıtlığa dönüşten korkan emekliler, ülke genelinde marketlere baskın düzenleyerek koridorlardaki konserve ürünleri ve uzun raf ömrüne sahip yiyecekleri soydular. Rusya’nın başkentindeki Perekrestok süpermarkette alışveriş yapan Anna, son birkaç yıldır güreşen yaşlıların bir klibini yayınladıktan sonra, “Raflar boştu – tuz yok, şeker yok, makarna yok, karabuğday yok ve sadece pahalı pirinç” dedi. öğeler kaldı. 25 yaşındaki tercüman Darina, evcil hayvan malzemeleri fiyatlarındaki artıştan yakınarak, “Artık kedim benden daha pahalı yiyecekler yiyor” dedi.
Türkiye’de kalmaya karar veren Kopilova gibi, birçok Rus da çaresizce ülkeyi terk edip yurt dışında yaşamak istiyor. Ancak Avrupa’nın çoğu hava sahasını ülkeden uçuşlara kapatırken, insanların kaçmak için çok az seçeneği var ve hala açık olan birkaç varış noktasına (Türkiye, Gürcistan ve Ermenistan) biletler fiilen üçe katlanıyor. St. Petersburg’da bir İngiliz firmasında çalışan BT uzmanı Sasha, Bitcoin Magazine’e İstanbul’daki bir kafeden “Yaklaşık bir yıl önce bir Rolex satın aldım” dedi. “Ben ve kız arkadaşımın buraya gelebilmemiz için biletleri ödemek için sattım ve böylece kurulum için biraz paramız olacak.” Diğerleri o kadar şanslı değil ve on binlerce göçmen adayının yurtdışında bloke Rus banka kartlarıyla fonlarına erişemedikleri için eve döndüğüne inanılıyor.
İnsanların birikimlerini ülke dışına çekmesini önlemek için Putin, yabancı para alımını yasakladı ve 10.000 dolardan fazla nakit ile ayrılmayı yasa dışı hale getirdi. Bu sorunu aşmanın bir yolu olarak, birçoğu varış noktasına vardıklarında satmak için mücevher veya elektronik eşya satın almak zorunda kaldı.
Rus başkentinde çalışan bir Amerikan vatandaşı olan Kyle, çaresiz yerlilerle birlikte bir döviz bürosunda kuyruğa girerek “Dolar almak için bir saat bekledim,” dedi, “ama önümdeki kadın son parayı aldı.” O zamandan beri ülkeyi terk etti; “Sonunda, paramı çıkarmak için tüm rublelerimi kriptoya yatırdım” diyor çevrimiçi bir güncelleme yoluyla.
Firmalara @LadyAnarki takma adı altında kripto para ticareti konusunda tavsiyelerde bulunan Moskova merkezli genç bir yatırımcı olan Anastasia, dijital borsalara olan ilginin son haftalarda arttığını söylüyor. “Ruslar karaborsa ve gri pazardan anlıyor – buradaki herkes hoşlanmadıkları kuralların nasıl aşılacağını biliyor. Bu yönden oldukça anarşisttir. Gerçekten uymaları gereken kurallara uyarlar ve diğerlerinden kaçınırlar. Dolar satmıyorlar, peki insanlar nereye bakıyor? Bitcoin’e.”
“Ruslar genel olarak her şeyi adım adım ele alıyorlar, bir ülke olarak ne kadar çok şey yaşadığımızdan dolayı kültürel olarak böyleyiz” diye ekliyor. “Bazı insanlar neler olup bittiğini anlıyor ve bunlar ayrılmak isteyenler, ancak çoğu kalıyor ve çömeliyor ve ne olursa olsun olumsuz sonuçlara ve yoksulluğa katlanacaklar. Emekli maaşıyla yaşayan ve kriptodan anlamayan yaşlı nesil en ağır darbeyi alacak.”
Ocak ayında ülkenin merkez bankası, kripto para birimleri üzerinde “tam bir yasak” düşündüğünü söyledi – alım, satım, elde tutma ve madenciliği ağır para cezalarıyla cezalandırılabilecek bir suç haline getirdi. Yetkililere göre teknoloji çok fazla enerji tüketiyor ve vatandaşlar için yüksek riskli bir yatırım. Ancak Putin’in Ukrayna’daki savaşının başlamasından bu yana, birçok kişinin Bitcoin’i rubleden daha güvenli bir bahis olarak gördüğü açık.
Moskova ve Rus devlet işletmelerinin kriptoyu Batı tarafından uygulanan kısıtlamaları aşmanın bir yolu olarak kullanabileceğine dair spekülasyonlar var. ABD Senatörü Elizabeth Warren, “kripto para birimlerinin Rusya’ya yönelik yaptırımları baltalama riskiyle Putin ve yandaşlarının ekonomik acıdan kaçınmasına izin verdiğini” iddia etti.
Bununla birlikte, endüstrinin önde gelen isimleri, Binance’in kurucusu Changpeng Zhao, yasaya uygun olmakla birlikte, “savaşları başlatan Rus politikacılar ile normal insanlar arasında ayrım yapıyoruz, birçok kişi Rusların alım satımını yasaklama çağrılarına direndi. normal Ruslar savaşı kabul etmezler. Biz siyasi değiliz, savaşa karşıyız ama insanlara yardım etmek için buradayız.” Buna rağmen, Rus plastiğini işleyebilecek bir borsa bulmak giderek zorlaşıyor.
Ayrılanlar ve yurtdışındaki krizi bekleyebilenler, ezici bir çoğunlukla, uzaktan çalışan ve Bitcoin’e ilk yatırım yapan iyi ücretli BT uzmanları gibi görünüyor. Biri, yarı Ukraynalı, ancak Moskova dışında büyüyen Taras, Türkiye’nin sahil kenti Antalya’ya taşındı. “İlk başta protesto etmek istedim” dedi, “ama tutuklanacağımı, sahip olduğum her şeyi kaybedeceğimi ve hala Rusya’da olacağımı fark ettim. Bunun olacağını hiç düşünmemiştim ama en azından olduğu zaman kurtulmak için bir planım vardı.” İleriyi düşünmeyenler, kendilerini gün geçtikçe daha yoksul, daha kasvetli ve daha baskıcı bir ülkede buluyorlar.