MANİ
MANİ
Genellikle dört dizeden oluşan ve hecenin yedili ölçüsüyle söylenen bir halk edebiyatı nazım birimi.
Manilerde birinci, ikinci ve dördüncü dizeler birbirleriyle uyaklıdır. Üçüncü dize ise bağımsızdır.
Buna göre uyak düzeni şöyledir: AAXa. Ayrıca 5, 6, 7, 8, 10, 14 dizeli maniler olduğu gibi, uyak düzeni AXAX biçiminde olan maniler de bulunmakta, kimi manilerde ise 4, 5, 8, 11 heceli kalıpların kullanıldığı görülmektedir.
Mani, bir ortak halk edebiyatı (folklor) ürünüdür. Sanatçısı belli değildir. Maniyi genellikle kadınlar söyler. Karşılıklı manilerde kadınlarla erkeklerin karşılıklı söylediği de olur.
Mani söyleyenlere manici; mani söylemeye de mani yakmak, mani düzmek, mani atmak denir.
Manilerde ilk iki dize ile son iki dize arasında anlam bakımından bağlantı yoktur; anlatılmak istenen asıl duygu ve düşünceler son iki dizede söylenir; ilk iki dizede genellikle doğa ile ilgili görüntüler, manicinin çevre ile ilgili gözlemleri anlatılır; sonra birdenbire asıl maksada geçilir; hiç umulmadık bir şeyle karşılaşma, dinleyiciyi etkilemekte, hoşa gitmektedir
Dört dizeden oluşmuş hecenin yedili ölçüsüyle söylenen maniler, düz mani adıyla anılır. Düz mani dışında yedekli ve kesik (cinaslı) mani denilen iki mani çeşidi daha vardır.
Düz maninin sonuna iki dize eklenerek söylenen altı dizeli manilere yedekli mani denir. İlk dizesi düşerek, yerini, yedi heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük ya da sözcük öbeğinin aldığı, uyakları cinaslı manilere kesik mani denir.
En az dört, en çok on sekiz dizeli kesik manilerde kesik dizeler uyağa giriş işlevi görür, söylenirken de kimi zaman ünlemlerle doldurulur. Genellikle sevgi temasının işlendiği maniler, konuları bakımından niyet, fal manileri; sevda manileri; iş manileri; bekçi ve davulcu manileri; İstanbul’da bazı sokak satıcılarının manileri; İstanbul meydan kahvelerinin cinaslı manileri; Doğu Anadolu’da hikâye manileri; mektup manileri biçiminde kümelenmektedir.