"Üslûptan muradım, kelâmın kalıbıdır ve suretidir. Başkalar başka diyorlar. Ve belâğatça faydası, kıssatın tefârıkını ve perişan olan parçalarını iltiham ve bitiştirmektir. Tâ kaide-i 'Bir şey sabit olursa levazımıyla sabittir'..." Açıklar mısınız?
Değerli Kardeşimiz;
"İşaret"
"Üslûptan muradım, kelâmın kalıbıdır ve suretidir. Başkalar başka diyorlar. Ve belâğatça faydası, kıssatın tefârıkını ve perişan olan parçalarını iltiham ve bitiştirmektir. Tâ kaide-i "Birşey sabit olursa levazımıyla sabittir" sırrıyla bir cüz'ü tahrik etmekle kıssatın küllünü ihtizaza getirmektir. Güya mütekellim, üslûbun bir köşesini muhataba gösterse, muhatap kendi kendine velev bir derece karanlık olsa da tamamını görebilir."(1)
Kelamın güzelliği ve övünülecek tarafı; üslup ve nazımın, yani lafzi kalıpların güzel tercih ve tanzim edilmesidir. Zira kelamın kalıpları manaları toplayan ve derleyen en önemli bir şemsiyedir. Birçok mana bir kelamın kalıbında sıkıştırılabilir ve kelamın kuvveti buna göre düşer.
Kelamın kalıbı içine mana esasının bir cüzü ya da parçası yerleştirilirse, zihni bütününe intikal ettirir. Zira bir şey sabit olursa, gerekleri de onunla beraber zihinde sabitleşir.
Mesela; elma denildiği zaman, elma ilgili ne kadar mana ve levazım varsa, hepsi zihinde uyanıp belirir. Böyle olunca mükemmel bir lafız kalıbı, mükemmel bir mana haritasını bünyesinde cem edip muhatabın zihnine boşaltabilir. Demek gerçek belagat ustalığı, mana esaslarının cüzlerini geniş ve kuşatıcı kelamlar içinde dizayn etmekle oluyor.
“Bak, nerede olursa olsun, "mübareze" lâfzı, pencere gibi, meydan-ı harbi, içinde harp olarak sana gösterir. Evet, çok böyle kelimeler vardır. Hayalin sinematografisi denilse câizdir.”
Burada Üstad Hazretleri “Mübareze” lafzını örnek olarak veriyor. Bu kelime bir pencere olup, bütün kainattaki çarpışma ve ikilem kuramını yani hayır şer, güzel çirkin rekabetini akla ihsas ettiriyor.
(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat Üçüncü Mesele.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü