02 /17 / 2021 LEILA ADILZHAN
Kardeşi, Kazak kimliğini reddetmediği için Çin’de hapishanede. Almatı’da protesto etmek özgürlüğü olduğuna inanıyordu.Fakat olmadığını öğrendi.
Yazan: Leila Adilzhan
Foto: Almatı’daki protesto.
Etnik bir Kazak Müslüman olan Baibolat Kunbolat’ın kardeşi, Sincan’daki eğitim kampları aracılığıyla yaşanan korkunç dönüşümlerden birinde. Kunbolat, Sincan’dan Kazakistan’a taşındığı ve bir Kazak pasaportu aldığı için kendisini şanslı saydı. Şimdi tutuklanma korkusu olmadan kardeşini protesto edebileceği ve onu savunabileceği bir ülkede olduğuna inanıyordu. Yanıldı.
8 ve 9 Şubat 2021’de, Almatı’daki Çin konsolosluğunun önünde gösteri yapan, Doğu Türkistan Türk halklarının “soykırımına son verilmesini” ve Kunbolat’ın erkek kardeşi de dahil olmak üzere vicdan mahkumlarının serbest bırakılmasını isteyen bir grubun parçasıydı. Ancak Kunbolat tutuklandı ve 10 gün süreyle idari gözetim altında tutuldu. 9 Şubat akşamı Almatı’daki bir mahkeme, kendisini “barışçıl toplantılar düzenleme ve usulüne ilişkin yasayı ihlal etmekten” suçlu bulan bir karar yayınladı.
Foto: Kunbolat’ı cezalandıran kararın son sayfası.
8 ve 9 Şubat tarihlerinde, Xinjiangdaki eğitim kampları aracılığıyla dönüştürülme sürecinde gözaltına alınan ve Kazak vatandaşı olmalarına rağmen Xinjiang’da iken pasaportlarına el konulan ve Kazakistan’a dönemeyen yakınları için protesto gösterisi yaptılar. Ancak Kunbolat tutuklanırken diğerleri tutuklanmadı.
Foto: Polis, Kunbolat’ın protestosunu kesintiye uğratır.
1 Şubat’ta mahkeme, Kunbolat’a barışçıl miting düzenleme prosedürünü “ihlal ettiği” gerekçesiyle bir uyarı yazısı gönderdi. Ancak bu olaydan sonra, kendisi ve diğerleri, Almatı şehri idari amiri Bakytzhan Sagintayev’e, gösterilerinin tamamen barışçıl olacağını ifade eden bir açıklama yaptılar. Cevap olarak bir red yazısı aldılar, ancak yine de Çin konsolosluğu önünde protesto gösterisi yapmaya karar verdiler.
Foto: Almatı valiliğine gönderilen açıklama.
Kunbolat gazetecilere verdiği demeçte, küçük erkek kardeşininXinjiang’ın Kulja İlçesine bağlı Karagaş köyünde 2018 yılının Mart ayında gözaltına alındığını ve eğitim kampı aracılığıyla bir dönüşüme gönderildiğini söyledi. Bilinmeyen suçlardan 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Kunbolat,Bitter Winter’e Kazak Dışişleri Bakanlığı’nın yardım taleplerine kardeşinin durumunun “Çin’in iç meselesi” olduğunu belirterek cevap verdiğini söyledi. Kunbolat, kendisine herhangi bir cevap vermeyen Çinli diplomatlarla da temasa geçti.
Kunbolat: “Kardeşim nerede?”
Kardeşinin Çin’de hapis cezasına çarptırıldığı 10 yıl hapis cezasına kıyasla, Kazakistan’da 10 gün hapis, Kunbolat için daha hafif bir ceza gibi görünebilir. Ancak, söz konusu olan, Kazakistan’da toplanma özgürlüğü ve Çin’in Orta Asya devletine uygulayabileceği baskılar meselesidir.
Baibolat’ın tutuklanmasının ardından annesi Zauatkhan Tursyn, Xinjiang’da tutuklu bulunan diğer oğlunun akibetini öğrenmek için Almatı’daki Çin konsolosluğuna gitti. Bitter Winter’e, güvenlik görevlilerinin binaya girip elinde bir cihazla çıktığını söyledi. Akabinde, tüm protestocuların telefon ve internet bağlantıları kesildi. Zauatkhan Tursyn ve kocası, biri Çin’de diğeri Kazakistan’da olmak üzere iki oğlunun hapse girmesi fikrini kabullenemiyorlar.
Foto: Xinjang kamplarında gözaltına alınan etnik Kazakların anneleri ve diğer akrabaları Çin konsolosluğu önünde protesto gösterisi düzenledi.
Leila Adilzhan
Leila Adilzhan, Kazakistanın en tanınmış insan hakları savunucusu Serikjan Bilash’in eşi ve üç çocuk annesi.
Çeviri: Kalman Koçyiğit, Atajurt Kazakh Human Rights üyesi, gazeteci.