Sergey Ayzenştayn
- Meslek : Film yönetmeni ve kuramcısı
- Doğum : 23 Ocak 1898 – Riga, Letonya
- Ölüm : 11 Şubat 1948 – Moskova, Rusya
- Yönettiği Başlıca Filmler : Grev, Potemkin Zırhlısı, Ekim, Eski ve Yeni, Korkunc İvan
Sovyet film yönetmeni ve sinema kuramcısı Sergey Ayzenştayn, Letonya’da dünyaya geldi. Anne ve babasının ayrılmasından dolayı yedi yaşından itibaren babasıyla yaşayan Ayzenştayn, küçük yaşlarda Fransızca, İngilizce ve Almanca’yı iyi derecede öğrendi. Doğduğu şehir Riga’da modern eğitim uygulayan bir okula başlayan Ayzenştayn, sinemayı ilk defa Paris gezisi sırasında gördü. Seyrettiği ilk film Mêliês adlı filmdi. Küçük yaşlardan itibaren sinemaya eğilimi olan Ayzenştayn, babasının isteği üzerine İnşaat Mühendisliği Enstitüsü’ne yazıldı. Daha sonra ise mimarlık kurslarına devam etti. Askere çağrılması üzerine Ordu Mühendisleri Okulu’na girdi ve 18 Mart 1918’de Kızıl Ordu’ya dahil oldu. Sanata olan eğiliminden ötürü propaganda bölümüne geçti, burada tiyatro dekoratörlüğü, afişçilik, yönetmenlik ve oyunculuk gibi görevler üstlendi. Askerlikten sonraki süreçte Devlet Yüksek Film Yönetmenliği Bölümü’ne öğrenci olarak giren Ayzenştayn bir yandan da tiyatro çalışmalarına devam etti. Oblomov’un günlüğü adlı ilk filmiyle 1923 yılında sinemaya adımını attı.
Ayzenştayn’ın yönetmenlik çalışmaları “Grev” filmiyle başladı. 1924 yılının Ekim ayında çekimleri biten filmin ardından, yıl sonuna doğru “Süvari Alayı” adlı filmin senaryo çalışmalarına başladı. Grev filminin dış kamuoyunda oluşturduğu eleştirel başarı üzerine “1905 Devrimi 20. Yıl Komitesi” Ayzenştayn’a ikinci bir film ısmarladı. Propaganda film türünün ilk ve en önemli örneğini oluşturan “Potemkin Zırhlısı” adlı film, 1958 yılında toplanan büyük jüri tarafından (Brüksel Dünya Fuarı) “Bütün Zamanların En İyi Filmi” seçildi ve sonraki yıllarda, en iyi filmler arasında yer aldı. Ayzenştayn aynı zamanda film teorileri üzerine çalışmalarını da sürdürüyordu. Dönemin diğer sinemacıları, Pudovkin, Kuleşok, Vertov, Aleksandrov ile teorik çalışmalar yaptı. Devlet Sinema Teknik Okulu’nda onun yönetiminde bir eğitim-araştırma bölümü açıldı. Dünyanın farklı yerlerinde Sovyet sineması üzerine konferanslar ve eğitimler verdi. Onun sinemaya en büyük katkısı ise kurgu alanında oldu. Yaşamı boyunca sürekli olarak araştıran bir sinemacı olan Ayzenştayn, yetiştirdiği birçok öğrencinin yanı sıra yazdıklarıyla da çağdaşı birçok sinemacıyı etkiledi. SSCB’deki birçok sinema kuruluşlarının kurucusu oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Adrew Ed. Sarris(Çeviren: A. Fikret Işıkyakar), Kurgu Dergisi, cilt.4, sayı.4, 1981
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Hidiv İsmail Paşa
Modern Mısır’ın teşkilinde önemli bir rol oynayan İsmail Paşa amcası Said Paşa’nın ölümü üzerine Mısır valisi oldu. Mısır için büyük tasarıları olan İsmail Paşa, her şeyden önce Mısır’ı Bâbıâli’nin hâkimiyetinden kurtarmak veya hiç olmazsa daha geniş muhtariyet hakları elde etmek istiyordu. Vali olur olmaz âdet olduğu üzere huzura çıkmak için İstanbul’a gitti. İstanbul’da iyi intibalar bırakmış olarak Mısır’a döndü. Padişahtan elde ettiği ilk önemli imtiyaz, Mısır veraset usulünü kendi nesli lehine değiştirmek oldu. Fermanla, Mısır verasetinde ailenin en büyüğünü esas alan “ekberiyet” kaidesine son verilerek İsmail Paşa’dan itibaren babadan oğula intikal esası kabul edildi. Sudan vilâyeti zımnen, Musavva‘ ve Sevâkin kazaları da açık olarak Mısır idaresine bırakıldı. Veraset fermanından sonra başka bir fermanla da “hidiv” unvanını aldı. İmtiyazlarını daha da genişleten İsmail Paşa, Mısır’ın iç idaresiyle ilgili düzenlemeler yapma hakkına sahip olduğu gibi yabancı devletlerle gümrük ve posta işlerine ait gayr-i siyasî mukaveleler imzalama yetkisini de elde etti.
-
Lala Mehmed Paşa
Saraydaki hizmeti sırasında şehzadelerin eğitiminde görev aldığı için Lala unvanı ile anılan Mehmed Paşa Saatçi Hasan Paşa’nın yerine yeniçeri ağası oldu ve Sadrazam Sinan Paşa’nın çıktığı Avusturya seferine yeniçerilerle birlikte katılma görevi aldı. Sefer sırasında önemli görevleri başarıyla yerine getirdi. Tata Kalesi’nin geri alınması sırasında cesaretiyle takdir kazandı. Ferhad Paşa’nın kısa süren ikinci sadâreti sırasında Eflak olaylarıyla ilgilenmesinden dolayı Lala Mehmed Paşa, Budin civarındaki askere serdar tayin edilerek sınırın muhafazasıyla görevlendirildi. Arkasından tekrar sadrazam olan Sinan Paşa tarafından muhasara altındaki Estergon Kalesi’ne yardıma gönderildi; ancak çetin geçen mücadeleler esnasında birliklerinden ayrı düştü. Kaledeki askerlerin baskısı sonucu şehri anlaşma yoluyla Avusturyalılar’a teslim etti. Ardından Budin’de kalarak Yanık, Papa, Tata, Pespirim (Weszprim), Polata, Semartin gibi serhat kalelerinin muhafazasıyla görevlendirildi. Bu sıralarda kendisine vezirlik rütbesi de verildi. İbrâhim Paşa’nın serdarlığı sırasında mevcut görevine ilâveten serdarlık pâyesiyle Budin muhafazasına tayin edildi. Ardından Budin beylerbeyiliği Rumeli beylerbeyiliğine ilhak edilerek onun idaresine verildi.
-
Kara Timurtaş Paşa
İlk Osmanlı vezirlerinden biri kabul edilen Timurtaş Paşa I. Murad’ın emriyle Lala Şâhin Paşa ile beraber Tunca Nehri boyunca yapılan fetihlere katıldı; birlikleriyle Yenice-i Kızılcaağaç ile Yanbolu’yu ele geçirdi ve Edirne’ye döndü. Ardından Rumeli beylerbeyi oldu. Bu görevde iken I. Murad’ın emriyle, Saruhan-ili’nde bulunan konargöçer Türkmenler’i Serez ve Vardar ovalarına yerleştirdiği gibi Manastır, Pirlepe, İştip kalelerini aldı. Epir bölgesinde fetihler yaptı; Epir idarecisi Carlo Tocco’nun topraklarına girdi; buradaki şehirlere saldırdı. Ayrıca Güney Arnavutluk’ta Savra ovasına indi. Buradaki savaşta Balşa’yı ağır bir yenilgiye uğrattı. I. Murad’ın Karaman seferi dolayısıyla Anadolu yakasına geçen Timurtaş Paşa, Kütahya’da padişah ile buluştu. I. Murad’ın Karamanoğulları ile yaptığı Frenk Yazısı savaşı sırasında Germiyan askerleriyle birlikte merkezde yer aldı ve ilk Karaman hücumlarını karşıladığı gibi savaşın kazanılmasında önemli rol oynadı. Hatta savaşta Karamanoğlu Alâeddin Ali Bey ile karşı karşıya geldi, onunla yaptığı mücadeleyi kazandı. I. Murad’ın ölümü ve yerine Yıldırım Bayezid’in geçişiyle nüfuzunu daha da arttırdı.
-
Çırağan Vakası
Aklî dengesinin bozulması yüzünden tahta çıktıktan üç ay sonra hal edilerek Çırağan Sarayı’nda oturmasına izin verilen V. Murad’ın buradan kaçırılmak istenmesi üzerine kanlı olarak bastırılan Ali Suâvi’nin giriştiği Vak’a olan Çırağan Vak’ası, Ali Suâvi Vak‘ası olarak da bilinir. Ali Suâvi Vak‘ası ile Cleanti Scalieri-Aziz Bey Vak‘ası arasında bir hayli ortak noktanın bulunması dikkat çekicidir. Her iki olayda da Sultan Murad’ın Çırağan’dan kaçırılması hedef alındı, her ikisi de ulemâ, ordu ve devlet erkânı iştiraki olmaksızın tertip edildi. Ali Suâvi, taraftarlarına cami ve medrese gibi yerlerde yoğun bir propaganda başlattı. Özellikle bu sırada İstanbul’da toplanmış bulunan Rumeli muhacirleri arasına giren propagandacılar II. Abdülhamid aleyhine ve V. Murad lehine sözler söylüyorlardı. V. Murad’ın tahta çıkması halinde Ruslar’la yapılan antlaşma şartlarının bozulacağını ve Ruslar’ın İstanbul önünde yenilgiye uğratılacağını ileri sürüyorlardı. Rumeli muhacirleri sabahın erken saatlerinden itibaren Çırağan civarındaki Mecidiye Camii’nde toplanmaya başladılar. Ali Suâvi de orada toplananlarla birlikte Çırağan yakınlarına geçti.
-
Gazi Evrenos Bey
Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde özellikle Rumeli'nin fethinde büyük hizmetlerde bulunan Evrenos Bey, yüz yılı aşkın yaşamı ve Balkanlardaki askeri başarılarıyla öne çıkan bir akıncıdır. Rumeli akınlarına Orhan Bey’in oğlu Şehzade Süleyman Paşa ile başlayan Evrenos Bey, I. Murad, I. Bayezid, Süleyman Çelebi ve I. Mehmed dönemlerinde hizmetlerde bulunmuş ve hayatı boyunca Osmanlı’nın Balkanlardaki fetih hareketlerine katılmıştır. Osmanlıların Rumeli sağ, sol ve orta olmak üzere üç kanattan yaptığı akınlarda Gazi Evrenos sol kol olarak anılan Via Egnatia'yı takip ederek birçok Balkan şehrini ele geçirmiştir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun