Gebelikte Ultrason Muayenesi: Gebelikte Ultrason Terimleri
Modem doğum bilgisinde en şaşırtıcı gelişmelerden biri yüksek frekanslı ses dalgalarının uterus içindeki fötusun görüntüsünü elde etmek için kullanılmasıdır. Bu yönteme İngiliz nisaiye uzmanı Prof. lan Donald öncülük etmiş ve şu ilkeye dayandırmıştır: Yüksek frekanslı ses dalgaları katı bir cisme çarptığı zaman dalgalar uygun bir alıcı tarafından toplanabilir ve görüntü şekline dönüştürülebilir. Ultrasonun tarihçesi ilginçtir. Çünkü ilk kez 1. Dünya Sava-şı’nda savaş gemilerinin denizaltıları bulmasında kullanılmıştır. Modern ultrason tanı makinesi daha önce kullanılanın gelişmiş şeklidir. Bir savaş buluşunun barışta kullanılışı ilk kez olmaktadır.
Ultrasonun gebeliğin başlangıcında kullanılması: Gelişen embrionun ultrason görünümünün elde edilmesi son adetten 5-6 hafta sonra mümkündür. 8. haftada ultrason ekranında açıkça belirlenmiş fötal yansıma elde edilebilir. Ultrason en sık olarak, gebelik başlangıcında düşük tehdidi olduğu zaman embriyonun büyüyüp gelişmeye devam edip etmediğini belirlemek için kullanılır. Aynı zamanda, bu dönemde bebeğin anormal olabileceğini düşündürecek bir neden varsa kullanılır.
12. haftadan sonra ultrason muayene: Ultrason tekniği gittikçe daha geniş ölçüde kullanılmaktadır ve öyle görünmektedir ki, gelecekte bütün gebe kadınlarda gebelik sırasında en az bir ultrason muayene yapılacaktır. Bugün için ultrason muayene, aşağıdaki durumlarda kullanılmaktadır:
İkiz gebelik: İkizlerin ultrason görünümü çok karakteristiktir ve çok erkenden tanı koydurur. Vakaların çoğunda 16-20 haftadan önce, hatta bazen daha sonra bile ikiz gebelikten şüphe edilmez. Böyle durumlarda ultrason araştırma süratle tanı koymaya yarar. Üçüzler, dör-düzler hatta beşizler de bu şekilde tanınabilir.
Doğum tarihinin belli olmaması: Son adet tarihi kesin değilse veya düzensiz adetler varsa, bebeğin ne zaman doğacağını saptamak zordur. Bu durumlarda ultrason yöntemle fötusun baş çevresinin ölçülmesi, fötusun gelişme durumu ve doğum tarihini belirler. Muayene 28-30 hafta arasında yapılırsa en doğru sonucu verir. Fötusun uzunluğunun, baş-kaide uzunluğunun öl-
çülmesi, göğüs çevresinin ölçülmesi gibi doğum gününü belirler.
Fötusun büyümesi: Gebeliğin son 10 haftasında yapılan başarılı ultrason incelemeler de fötusun ne kadar iyi bir şekilde büyüdüğünü göstermekte yararlı olur. Yavaş büyüme, fötusun plasentadan gereksindiği kadar oksijen ve besin almadığını düşündürür. Bu durum bazen erken doğumu gerektirir. Çünkü gebeliğin ilerlemesi ile daha ağır oksijen eksikliği tehlikesi ortaya çıkar.
Ayına göre olması gerekenden daha küçük olan bebeğe yapılan ultrason incelemeler genel: likle gebeliğin ilerlemesi sırasında fötusun büyümesini araştırmakta kullanılır.
Makat gelişleri: Ultrason inceleme fötusun nasıl ilerlediğini gösterir ve makatla gelişin erken tanısını sağlar.
Plasentanın pozisyonu: Plasenta genellikle uterusun üst kısmına yerleşmiştir ve doğum sırasında fötus, servikse geçerken engel olmaz. Plasenta uterusta aşağıya yerleşmişse, fötusun geçiş yolunu tıkayabilir ve uterustan ayrılarak kanamaya neden olabilir. Plasenta previa diye bilinen bu durumda, plasentanın uterus içindeki yeri ultrason muayene ile anlaşılabilir.
Fötusun anormallikleri: Başlıca fötus anormallikleri özellikle kafaya ait olanlardır. Çok büyük baş, hidrosefali, başın üst kısmının hiç gelişmemiş olması (anansefali) ve omurga anomalileri (spina bifida) ultrason muayene ile anlaşılır. Tanı, gebeliğin başında yapılırsa gebeye gebeliğini sonlandırma önerilir. Diğer anomaliler amniosentez ve fotoskopu ile teşhis edilebilir.