KATILARDA BASINÇ
Kumsalda yürürken ayak izleriniz kumda belli olur.
Arabalar çamurda giderken iz bırakır.
Bunlar bize ağırlıkla bazı cisimlere etki edebildiğimizi gösterir.
Cisimlerin ağırlıklarından dolayı cisimler üzerinde yaptığı etkiye basınç denir.
Ayrıca basıncı kuvvetle de oluşturabilirsiniz.
Kumsalda kuma elinizle bastırarak şekil değiştirebilirsiniz.
Ayakkabınızı çamura elinizle bastırarak şekil değişikliği yapabilirsiniz.
Yani basınç etkisi kuvvetle veya ağırlıkla oluşur.
Peki bu şekillerin derinliğini nasıl değiştirebiliriz? Ne yaparsak ayakkabımız kumsalda daha derine batar?
Ali çift ayakla kuma basıyor. Kuma batma miktarını ölçüyor.
Ali diğerinde tek ayakla kuma basıyor. Kuma batma miktarını ölçüyor.
Hangi durumda kuma daha çok batmıştır? Neden?
…………………………………………………………………………
Ali iki ayakla yere basıyor.Kuma batma miktarını ölçüyor.
Ali sırtına kardeşi Mert’ i alıyor.Kuma batma miktarını ölçüyor.
Hangi durumda kuma daha çok batmıştır? Neden?
……………………………………………………………………
Demek ki; basınç, yere değen yüzeyin alanıyla ters orantılıdır. Ancak
ağırlıkla doğru orantılıdır.
Bazı durumlarda basıncı azaltmayı veya arttırmayı hedefleriz mesela
örnekleri baıncı arttırma veya azaltma olarak sıralayınız.
1- İki ayak üzerinde dururken az, tek ayak üzerinde dururken fazla basınç uygulanır ve bu nedenle kuma ya da kara daha fazla batılır.
2- Sivri topuklu ayakkabı ile kumda ya da karda daha zor yürünür.
3- Hortumun ucu sıkıştırılıp yüzey küçültülürse basınç artar.
4- Çivi, toplu iğne, raptiye ve bıçağın sivri ucunda basınç büyük olur.
5- Ördek veya kazların ayak parmaklarının arasında perdeleri bulunduğu için uygulayacağı basınç küçülür ve bu nedenle bataklıkta batmazlar. (Tavukla karşılaştır).
6- Bıçağın geniş yüzeyindeki basınç küçük olduğu için bu yüzeyle ekmek kesilmez.
7- Kışın araba lastikleri, basıncı arttırıp kaymayı önleyebilmek için daha fazla şişirilir veya daha ince lastik takılır.
8- Kramponların altındaki dişler yüzeyi küçültüp basıncı arttırarak kaymayı önler.
9- Trenlerde tekerlek sayısının çok olması, yüzeyi büyültür ve basıncı küçültür. Bu sayede raylarda şekil bozukluğu olması önlenir.
10- Traktörlerin arka tekerlekleri geniş yapılarak toprağa batması önlenir.
11- Ağır iş makinelerinde yüzey alanının büyültülerek basıncın küçültülmesi ve toprağa batmaması için tekerlek veya paletler geniş yüzeyli olarak yapılır.
12- Fil, gergedan, deve gibi hayvanların ayaklarının taban alanlarının büyük olması, onların yere uygulayacakları basıncı küçülterek kum veya toprak zeminde kolay yürümelerini sağlar.
sayfadaki görselleri inceleyiniz.
AYNI AĞIRLIKTAKİ ÖRDEK VE TAVUKTAN TAVUK AYNI YERDEKİ ÇAMURA DAHA ÇOK BATAR.
FİLLERİN AYAK TABANI GENİŞTİR ÇAMURA BATMAZLAR.
KAR AYAKKABISI YÜZEY GENİŞLETİP BASINCI AZALTIR.
KRAMPON UCU SİVRİDİR. ÇİME KOLAYLIKLA BATAR KAYMAYI ÖNLER.
TANK PALETLERİ YÜZEY ARTTIRIP BASINCI AZALTIR
TANKERLERDE TEKERLEK SAYISI ARTIRILIP BASINÇ AZALTILIR. BÖYLECE YOLLAR DAHA AZ ZARAR VERİLİR.
BUZ PATENİ AYAKKABISI YÜZEY AZALTIP BASINÇ ARTIRIR. BUZ ERİR. DAHA KAYGAN BİR YÜZEY OLUŞTURULUR.
FEN BİLGİSİNDEKİ İŞ TANIMI GÜNLÜK HAYATTAKİ İŞTEN FARKLIDIR. TANIMI ONA GÖRE YAPACAĞIZ.
1-CİSME KUVVET UYGULANMALI
2- CİSİM HAREKET ETMELİ
3-CİSMİN HAREKETİ KUVVETİN HAREKETİ AYNI YÖNDE OLMALI
Demek ki iş yapılabilmesi için cisme uygulanan kuvvetin hareketle aynı doğrultuda olması gerekir.
yani cisme, hareket doğrultusuna, dik olarak etki eden kuvvet, bilimsel anlamda bir iş yapmış olmaz.
Önemli Not:
*İş kuvvet ile cismin yer değiştirme doğrultusunun aynı olması durumunda kuvvet ile cismin yer değiştirme mesafesi çarpımına eşittir.
*Cisim Uygulanan kuvvet ile aynı yönde yer değiştirmiyorsa yer değiştirme 0 alınır dolayısı ile iş yapılmamış olup iş 0 dır.
* işin birimi ise N.m dir. N.m ye özel olarak joule (jul) denir.
*Enerji iş yapabilme yeteneğidir. E ile gösterilir. Enerji birimi işin birimi ile aynıdır , yani joule dir.
*İş net kuvvet ve alınan yol ile doğru orantılıdır.
*Bir kitap raftan aşağı doğru düşerken iş yapmış olur. Kitabı hareket ettiren kuvvet olan yerçekimi ile aynı yönlü hareket eder.
*Yağmur damlalarına etki eden yerçekimi de iş yapmış olur.
*Halterini kaldıran haltercide iş yapmış olur.
*kuvvet artarsa iş artar.
*kuvvet etkisinde alınan yol artarsa iş artar.