Vincenzo Maria Cornelli
Vicenzo Maria Cornelli (1650-1718) tüm zamanların en iyi coğrafyacılarından biridir.İlk defa coğrafyacılar birliğini kurmuş ve Venedik Hükümeti kendisine bir kozmografici birliğinde bir oda tahsis etmişdir. İstanköy adasının bir haritası ve görünümü olan kitabı Isolario adı altında 1696 yılında basılmışdır.
Isolaria
Venedik, 1696.
Lango yada Stanchio yada Stanthio efsanelerde ve tarihte çok sık karşılaştığımız Kos adasıdır
İlk yerleşimciler buraya bir şehir inşa edip bu şehre ve tüm adaya kendi kralları olan Astypaleanın adını veren Fenikelilerdir Pliny buranın ilk kralın adı olan Meropis olarak adlandırıldığını iddia eder Diğerleri Kos kelimesinin etimolojik kökünün ince doku anlamına gelen ve Kos kadınlarınca dokunan ince kumaşı simgeleyen Cau olduğunu rapor ederler. Ada Keos, Koos, Koo ve Kos olarak adlandırılmıştır. Bu isimler Pliny ve Strabo tarafından da zikredilmiştir. Daha önceleri nedeni açıklanmadan Nymphea da denilmiştir. Stephanos adaya belki de ilk yerleşimcilerinden sonra Karia da demiştir. Son olarak adaya şeklinde ötürü Lango denmiş ve bu isim ada Osmanlıların eline geçip denizcilerin vermiş olduğu Stanchio yada Stanthio ismi değiştirilerek İstenceye çevrilmiştir
Bu ada Archipelagos bölgesinde Chiostan sonra en verimli ve en fazla nüfus yoğunluğuna sahip olandır. Toprakları mükemmel hububat ve yağ, nadir bulunan şaraplar, incir ve diğer meyvelerin yetiştirilmesine müsaittir. Her türlü hayvan, vahşi canlılar ve kuşlar da bol miktarda bulunmaktadır. Kos çok iyi savaş atları da beslemiş ve eğitmiş olup bunlar Kral Süleymana da sunulmuştur
Adada en önemli iki şehir olduğu düşünülmektedir. Birincisi, adaya ismini veren Stanchio Antik Kos, Rodos Metropolitine bağlı bir Rahibin makamı olup, doğudaki Cavalli burnundan 5 mil uzakta Drepana ile Knataria arasında yer almaktadır. Diğeri de adanın doğusunda Knidosa yakın bir yerde bulunan Arangiadır.
Birincisi güçlü duvarlarla çevrilmiştir ve sadece Türklerin yaşadığı bir yerdir (Hıristiyanlar daha doğrusu Rumların gün aşırı kalmasına izin verilmektedir). Diğer şehirde ise birlikte yaşamaktadırlar. İkinci şehirde nüfus yoğunluğu fazladır ve çok güzel evlerinin yanı sıra, devlet ve özel binalar bulunmaktadır ve Rodos Şövalyeleri zamanında adanın başkenti burası kabul edilmekteydi.
Türkler İstanbulu aldığında, gözlerini imparatorluğun her yerinde gezdirmeye başladılar. Arangia adanın en önemli kısmı olduğundan, Rodos Şövalyeleri burayı güçlendirmeye karar verdiler. Güçlendirme 1451 yılında Amiral Querini[1] tarafından başlatıldı. Ancak 1457 yılında Türk donanması adayı kuşattı ve aldı. Daha sonra ada daha da güçlendirildi ve Antimachia kalesine 18,000 adam yerleştirildi. Ancak 20 gün sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.
Bununla birlikte Kos Osmanlıların kalbinde ve gözünde adeta bir taht gibiydi. Bu nedenle, 1464 yılında tüm silahları ile bir kez daha saldırdılar ancak 18 Ekim 1493 depremi adada bu barbar savaşçılardan daha fazla zarara neden oldu. Bu deprem Antimachia, Pyli ve Kefalostan çok az önce güçlendirilmiş olan Arangianın duvarlarını yerle bir etti. Harabeler altında kalan 5000den fazla ada sakini de depremde öldü. Bundan sonra Kos ve diğer adalar Türklerin eline geçti
Bu adanın büyük kısmı düzdür ve verimliliğine katkıda bulunan bir çok küçük nehirle sulanmaktadır. Faestos Kos hakkında yazılar yazmış ve adını yüksek üzüm bağlarının ekili olduğu Ippo (?) bölgesinden alan Ippoco (?) şaraplarından övgüyle bahsetmiştir. Tarlaların üzerinde çok sayıda selvi ağacı yükselirken tepeler ve vadiler büyük çınar ağaçları ile gölgelenmektedir. Bu çınar ağaçlarının çiçekleri yere düşer ve iç kısımlarında kabuk oluşturan kurtlar[2] tarafından yenir. Bu kabuktan ipek üreten ve bundan ince kumaşlar yaparak giyen ilk kişi Plateas yada Platonun kızı Pamphilidir. Adanın kadınları bu sanatlarını en mükemmel bir biçimde uygularlar ve son derece ince pamuklu kumaşlar örerler.
Bu adanın toprağı çok sayıda çınar ağaçları büyütür. Thevenoth[3] gezileri ile ilgili hazırladığı raporunda gölgesinde 2,000den fazla kişinin oturabileceği büyük bir çınar ağacından bahseder. Büyük ve geniş dallarını desteklemek için etrafına ince taştan kepenkler yapmışlardır ve bu kepenler altında ayakkabıcılar ve diğer sanatkarlar işlerini yaparlar; bir çok Türk eğlenmek için buraya gelir
Bir çok ünlü adamla birlikte bu adayı tapınakları, mabetleri ve yarı ilah kahramanları ile haklı bir üne sahip olan Aesculapius da dahil diğerlerinden daha meşhur olmasını sağlamıştır. Onun için Ascpelia olarak adlandırılan yıllık ziyafetler düzenlenmiştir. Asclepedias ailesinden gelenlerden biri de Hippocrates olup atalarından kendisine ölümlülerin hayatını uzatma ve hatta neredeyse mezardaki ölüleri canlandırma yeteneği miras kalmıştır.
Renklere sanatı ile hayat veren Apellis de Kosda doğmuştur. Bu ada aynı zamanda Gezgin Ariston, Şair ve filozof Epicharmos, Prolemeosun büyük hatip ve değerli öğretmeni Philadelphes, Filitas ve birçok diğer ünlünün de doğduğu yerdir .
[1] Frantino Quirini. Johannite amiral, Kosta yönetimde olan muhafızların komutanı (1436-1453). Quirini Neratzia kalesini ve köylerin surlarını güçlendirmiştir.
[2] Çok iyi bilinen ipek dokumalarla ilgilidir.
[3] 1653, henüz 20 yaşlarında yılında Egede seyahat eden Fransız gezgin. 1864 yılında Pariste basılan Relation dun voyage au Levant isimli kitabında 17 yüzyıl ortalarında Ege adalarının durumu hakkında önemli bilgiler vermektedir. Thevenot Kosta kalenin yakınındaki büyük ağaçtan (Çınar) bahsetmiş ve gölgesine 2000 kişinin sığabileceğini söylemiştir. Ağacın dalları bir çok taş sütun ve ağaç kirişlerle destekleniştir. Ağacın altında birçok dükkan bulunmaktadır: berber, kahvehane,..