Minsk’in Okrestina Caddesi’ndeki beton duvarlı hapishane, geçtiğimiz çeyrek yüzyılda Belarus’u yöneten diktatör Alexander Lukashenko’nun, onu devirmeye yaklaşan bir ayaklanmayı bastırmak için geçen hafta serbest bıraktığı terör saltanatında merkezi bir rol oynadı. . Hapishane gardiyanları, Lukashenko’nun 9 Ağustos’taki cumhurbaşkanlığı seçimlerini çalınmasını protesto etmeye cesaret edenler üzerinde fazla mesai yaptı. Mahkumlar, aşırı kalabalık hücrelerde saatlerce arka arkaya diz çökmeye zorlandı. Erkekler ve kadınlar coplarla soyuldu, dövüldü ve tecavüze uğradı. “Değişim istediniz, bu nasıl? nakaratları her yeri doldurdu. Joseph Stalin’in bir hayranı olan Lukashenko, değerli bir öğrenci olduğunu kanıtladı.
Baskı gösterişliydi: Bazı kurbanlar devlet televizyonunda gösterildi. 19 Ağustos’a kadar en az dört kişi öldürüldü. Amaç, hem yurttaşları terörize etmek hem de rejim görevlilerini, diktatörlerin ve mafyacıların kaçmaları önlemek için kullandıkları bir taktik olan zulümler yaparak birbirine bağlamaktı. Ancak şiddet, daha büyük protestolara yol açarak Lukashenko’yu serserilerini dizginlemeye ve yasadışı bir şekilde gözaltına alınanların çoğunu serbest bırakmaya zorladı.
17 Ağustos’ta bir protestocu kalabalığı hapishaneye yaklaşarak hala içeride olanların serbest bırakılmasını talep etti. Binaya saldırmaya hazır göründüler, ancak yaklaşık 150 aktivist ve rahipten oluşan bir insan zinciri tarafından durduruldular. Çatıda keskin nişancılar ve gergiler vardı. Anatoly Gavrilov adlı ünlü bir vücut geliştirmeci ve aktivist “İhtiyacımız olan son şey daha fazla kurban” diye bağırdı. Hapishaneye saldırmak, protestoların şiddete karşı yasasını çiğnemiş olabilir ve Lukashenko’ya – ve Moskova’daki destekçilerine – daha sert baskı için bir bahane verebilir.
Şimdiye kadar Lukashenko’ya yönelik protestolar neredeyse hiç şiddet içermiyordu. Yürüyüşçüler trafik sinyallerine uyarlar, banklarda durmadan önce ayakkabılarını çıkarırlar, çöpleri alırlar ve kararlaştırılan bir zamanda eve giderlerdi. Gösteriler, aktivistler tarafından Nekhta (“Birisi”) adlı bir Telegram mesajlaşma kanalı aracılığıyla koordine edilerek, sadece Minsk’i değil, tüm ülkeyi sardı.
Ayrıca, protestolar, bir zamanlar Lukashenko’nun desteğinin çekirdeğini oluşturduğu devlet fabrikalarındaki işçileri de kışkırttı. 16 Ağustos’ta fabrika işçileri Minsk’te, ülke tarihindeki en büyük protesto olan tahmini 200.000 göstericiye katıldı. Ertesi gün Lukashenko, desteğini pekiştirmek umuduyla askeri araçlar üreten MZKT fabrikasına helikopterle uçtu . Bunun yerine, işçiler istifa etmesi için slogan atmaya başladı. “Beni öldürmediğiniz sürece, başka seçim olmayacak,” dedi Bay Lukashenko.
Yine de bazı grevlerin kırıldığına dair işaretler var. Bu hafta grev komitesi başkanlığına seçilen Minsk Traktör Fabrikasında işçi olan Sergei Dylevsky, tutuklamaların ve grevci işten atmaya yönelik tehditlerin kararı baltaladığını kabul etti. Fabrikadaki 17.000 kişiden sadece 200’ü “sonuna kadar gitmeye” hazırdı dedi.
Protestoların siyasi olarak örgütlenmemesi hem güç hem de sınırlama oldu. Seçimi büyük olasılıkla kazanan eski öğretmen Svetlana Tikhanovskaya (hapisteki bir vlogger olan kocasının yerine seçime katıldı), liderden çok devrimin bir sembolü oldu. Litvanya’da sürgüne zorlanarak, barışçıl bir iktidar geçişini müzakere etmek için işçiler ve entelektüellerden oluşan ulusal bir koordinasyon konseyi kurdu. Lukashenko uğursuz bir şekilde üyelerini “sakinleştireceğine” söz verdi.
Tüm meşruiyet görünümünü kaybetmiş olan Lukashenko, güvenlik hizmetlerine bağımlı. Eski bir savcı olan Yevgeny Yuskevich, diktatörün onlara çok yatırım yaptığını söylüyor. Subayları, “genellikle suçlu olan karşılıklı sorumluluk duygusuyla ve düşmana karşı tek başına duran bir kardeşlik ideolojisiyle” birbirine bağlıdır. Çevik kuvvet polisleri para ve madalya ile ödüllendirildi. Orduda veya güvenlik hizmetlerinde yüksek profilli kaçışlar olmadı. Yuskevich, orta düzey bürokratların doğru sinyal verildiğinde “değişmeye hazır” olduğunu, ancak riskin yüksek olacağını söylüyor.
Lukashenko’nun kaderi nihayetinde Kremlin’e bağlı – hem Lukashenko hem de Batı bunu biliyor. Belarus cumhurbaşkanı, Rusya ve Batı’yı birbirlerine karşı oynatırdı. Şimdi o gambiti bıraktı. Lukashenko, desteğini sağlamak için geçen hafta Vladimir Putin ile en az dört kez konuştu. Almanya Başbakanı Angela Merkel’den telefon almayı reddetti. Bayan Merkel ve Fransa cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Putin ile konuşarak onu askeri bir harekata karşı uyardı. Putin, Batılı güçlere arka bahçesine karışmamalarını söyledi.
Putin’in istila etmeye ihtiyacı yok. Lukashenko’nun acı çektiğini görmekten bile memnun olabilir: Geçen yıl Belarus lideri, ülkeleri arasında daha derin siyasi entegrasyon planını reddetti. Ama kendi halkına yanlış fikir vermesin diye, seçimlere hile karıştıran baskıcı bir rejimin halk devrimiyle devrilmesine izin veremez. Ayaklanmanın yok olduğunu görmesi ve AB’nin kendi egemenliğini kabul etmesi yeterli olacaktır.
19 Ağustos’taki acil video zirvesinde, AB liderleri Lukashenko’nun rejimine yaptırım sözü verdiler, ancak aslında çatışmada arabuluculuk yapmayı reddettiler. Bayan Merkel, “Belarus’a ne yapacağımızı söylemememiz için çok çok dikkatli olacağız” dedi. Fransa’nın AB komiseri Thierry Breton, “Beyaz Rusya Avrupa değildir” diye ilan edecek kadar ileri gitti.
Bu sırada Okrestina Caddesi hapishanesinin kapıları kilitli kalır. Protestoların başlamasından bu yana ülke çapında yaklaşık 40 kişi kayıp. Belarus İnsan Hakları Örgütü Human Constanta’nın aktivisti Alexei Kazlyuk, belgelenen şiddetin aşırılıkları göz önüne alındığında, ölümlerin artmamasının “şaşırtıcı” olacağını söylüyor. ■
Kaynak: TheEconomist