2 NEMa. Troposfer’deki su buharına nem denir. Su buharının kaynağı su yüzeyinden gerçekleşen buharlaşmadır.Buharlaşmaya etki eden önemli faktörler; sıcaklık, enlem, rüzgar, buharlaşma yüzeyinin genişliği ve yükseltidir.UYARI: Buharlaşma; sıcaklık, rüzgar hızı ve buharlaşma yüzeyinin genişliği ile doğru, enlem derecesi ve yükselti ile ters orantılıdır.b. Nem; Sıcaktan soğuğa, Ekvator’dan kutuplara, yerden yükseldikçe, denizlerden karalara, ormanlardan çöllere doğru azalma göstermektedir.c. Nem; aşırı ısınma ve aşırı soğumayı önler sıcaklık farklarını azaltır.
3 Atmosferdeki nem; MUTLAK NEM MAKSİMUM NEM BAĞIL NEM Şeklinde ifade edilir.
4 Mutlak NemHerhangi bir sıcaklıktaki 1m³ havanın taşıdığı gr cinsinden nem miktarıdır. (gr/cm )UYARI : Buharlaşma şartlarının uygun olduğu yerlerde sıcaklık artarsa buharlaşma artar, bu durum da mutlak nemi arttırır.• Mutlak nem Ekvator’da fazla, kutuplarda ve çöllerde azdır,Deniz kıyılarında fazla iç kesimlerde azdır.Alçaklarda fazla yükseklerde azdır.• Mutlak nem yaz mevsiminde fazla, kış mevsiminde azdır.
5 Maksimum NemHerhangi bir sıcaklıktaki 1 m havanın taşıyabileceği en fazla nemin gr cinsinden değeridir. (gr/m ) Havanın doyma noktasıdır.UYARI : Sıcaklık arttıkça hava genişler ve nem taşıma kapasitesi artar.Bu duruma örnek olarak• Sis etkisinin gece artıp gündüz azalması• Bir yamaç boyunca yükselen havanın yağış oluşturması verilebilir.UYARI : Sıcaklık arttıkça havanın doyma noktası yükselir ve hava kütlesi yağıştan uzaklaşır.
8 Bağıl NemAynı sıcaklıktaki havanın mutlak neminin maksimum neme olan oranının % olarak ifadesidir.UYARI : Bağıl nem kış mevsiminde fazla, yaz mevsiminde düşüktür. Bağıl nem sabaha karşı artar, öğleye doğru sıcaklık arttığı için azalır.Bağıl Nem =Mutlak Nem (Var olan Nem) x 100Maksimum Nem (Doyma Miktarı)Formülü ile hesaplanır.
12 Nem AçığıHavanın yağış bırakabilmesi için ihtiyacı olan nem miktarıdır.Diğer bir deyişle maksimum nem ile mutlak nem arasındaki farktır.ÖR: 60 gr nem taşıyabilen bir havada (Maksimum nem), 15 gram nem (Mutlak Nem) varsa havanın nem açığı60-15=45 gramdır. Bağıl nemi 15/60X100= %25dir. Dolayısıyla yüzde olarak nem açığı = %75dir.
13 Nem açığı ile bağıl nem arasında ters orantı vardır. Nem açığı artarsa hava doyma noktasından uzaklaşacağından bağıl nem azalır.Nem açığıBağıl nem
14 Bağıl nemin en düşük olduğu yerler DÜNYA’DA Dönenceler civarındaki ÇÖLLERTÜRKİYE’DE Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dirBu bölgelerde sıcaklık yüksek (maksimum nem fazla), mutlak nem azdır.
15 Bağıl Nemi Artıran Etkenler Bağıl nem, mutlak nemin artması ya da hava sıcaklığının azalması nedeniyle artar.Mutlak Nemin Artması: Mutlak nem bakımından fakir, diğer bir deyişle doyma açığı bulunan bir hava kütlesi denizler üzerinden geçerken buharlaşma yolu ile ya da mutlak nemi kendisinden daha çok (doyma noktasına yakın) olan bir hava kütlesi ile karşılaştığında karışma yolu ile mutlak nem bakımından zengin hale gelir. Hava kütlesinin sıcaklığı değişmeden nem kazandığı için bağıl nemi de artar.Hava Sıcaklığının Azalması: Hava kütlesi kendisinden daha soğuk bir hava ile karşılaştığında ya da soğuk bir zemin üzerinden geçtiğinde sıcaklığı düşer. Böylece nem miktarı değişmeden sıcaklığı düşen hava kütlesinin bağıl nemi artar.
16 Maksimum nem-Mutlak nem= Nem açığı 20-5=15 Nem açığı 15 gram Hepsinin aynı anda yağış bırakabilmesi için en fazla soğuması gereken merkez hangisidir?Hangi merkezdeki hava doyma noktasına en uzaktır?IV. Merkezin nem açığı kaç gramdır?Birinci bölgede havanın bağıl nemi % kaçtır?Merkezlerin maksimum nemleri aynı olduğu için sıcaklıkları aynıdır.Bağıl nemi en fazla olan merkez hangisidir?Nem açığı en az olan merkez hangisidir?Bağıl nemlerine göre büyükten küçüğe sıralayınız.Maksimum nem-Mutlak nem= Nem açığı20-5=15 Nem açığı 15 gramIIMutlak nem/Maksimum nemX100= Bağıl nem10/20X100= 50 Bağıl nem %50IIIII>I>IV>IIIIIIII(D)(Y)
17 I II I II Bağıl nemin en fazla olduğu merkez hangisidir? Mutlak nemSıcaklıkBağıl nemBağıl nemIIIIIIMutlak Nem10 grSıcaklık5ºC15ºC8ºCIIIIIIMutlak Nem8 gr18 gr10 grSıcaklık10ºCBağıl nemin en fazla olduğu merkez hangisidir?Bağıl nemin en az olduğu merkez hangisidir?Bağıl nemin en az olduğu merkez hangisidir?Bağıl nemin en fazla olduğu merkez hangisidir?IIIIII
18 Çöllerde sıcaklığın fazla olmasından dolayı havadaki mevcut su buharı fazladır.Bağıl nemin artması bulutluluğu arttırır, buharlaşmayı azaltırEkvator ve deniz kıyılarında havanın mutlak nemi fazladırBuharlaşma az olduğundan kutuplarda mutlak nem azdırSıcaklık arttıkça havanın nem taşıma kapasitesi azalır.Sıcaklık arttıkça hava doyma noktasından uzaklaşır.Hava sıcaklığının artması havanın nem açığını büyütür.DDDDDDDYYYYYYY
19 Aşağıdakilerden hangisi, havanın taşıyabileceği nem miktarının sıcaklığı göre değiştiğini gösterir? A) Denize yakın bölgelerin sıcak olmasıB) Bir yamaçta yükselen havanın yağış bırakmasıC) Ekvator çevresinin yağışlı olmasıD) Güneyden esen rüzgarın hava sıcaklığını artmasıE) Bazı bölgelerin yazın yağış alması
20 Sıcaklık arttıkça havanın taşıyabileceği su buharı miktarı da artar. Aşağıdakilerden hangisi, bu durumun sonuçlarından biridir?A) Orta Kuşak’ta karaların batı kıyılarının çok yağış almasıB) Havanın bulutsuz olduğu kış günlerinde günlük sıcaklık farkının fazla olmasıC) Yeryüzünden ısı kaybının fazla olduğu kış gecelerinde don olayının görülmesiD) Havanın nemli olduğu yerlerde bitki örtüsünün gür olmasıE) Gündüz, sis yoğunluğunun geceden daha az olması
21 Hava kütlesinin sıcaklığı yükseldikçe, taşıyabileceği nem miktarı artar. Buna göre, Balkanlardan gelerek Türkiye üzerinden Basra Körfezi’ne ulaşan nemli bir hava kütlesinin nerede yağış bırakması beklenir, neden?A) Edirne ve Kırklareli yöresinde, çünkü, iki tarafında deniz olduğundan nem fazladır.B) Bolu ve Kastamonu yöresinde, çünkü, yükselti arttığından sıcaklık düşer.C) İç Anadolu Bölgesi’nde, çünkü, etrafı dağlarla çevrilidir.D) Marmara Denizi üzerinde, çünkü, buharlaşma fazladır.E) Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, çünkü, sıcaklığı yükseltir.
22 Havadaki bağıl nem oranı arttığında aşağıdakilerden hangisi beklenir? A) Hava sıcaklığının yükselmesiB) Bulutluğun artmasıC) Alçalıcı hava hareketlerinin görülmesiD) Don olaylarının meydana gelmesiE) Rüzgar hızının artması
23 Aşağıdakilerden hangisi, havadaki bağıl nemin doyma noktasına ulaşmasını sağlayan etkenlerden biridir?A) Alçalıcı hava hareketlerinin olmasıB) Rüzgar şiddetinin artmasıC) Atmosferde farklı tipte bulutlar bulunmasıD) Hava sıcaklığının düşmesiE) Hava hareketlerinin karadan denize doğru olması
24 Buharlaşma miktarı sıcaklıkla doğru, bağlı nemle ters orantılıdır Buharlaşma miktarı sıcaklıkla doğru, bağlı nemle ters orantılıdır. Aşağıdaki grafikte beş merkezin sıcaklıkları ve bağıl nem oranları gösterilmiştir.Yukarıdaki bilgilere göre, bu merkezlerden hangisinde buharlaşma miktarının en az olması beklenir?A)1 B)2 C)3 D)4 E)5
25 Kış mevsiminde havanın bulutlu olduğu günler, bulutsuz olduğu günlere oranla daha ılık geçer. Bu durumun nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?A) Yerin ısı kaybının azalmasıB) Güneşten daha çok enerji gelmesiC) Ilık rüzgarların hakim olmasıD) Mutlak nemin az olmasıE) Alçalıcı hava hareketlerinin olması
26 Bağıl nem, belli bir sıcaklıkta havada mevcut su buharı miktarının, havanın o sıcaklıkta taşıyabileceği maksimum su buharı miktarına oranıdır.Aşağıdaki grafik, belli bir yerde beş farklı sıcaklıkta hava da mevcut su buharı ile havanın taşıyabileceği maksimum su buharı miktarını (gr/m )göstermektedir.3Yukarıdaki bilgilere göre, kaç °C sıcaklıkta havada bağıl nem en düşüktür?A)5 B)10 C)15 D)20 E)25
28 YOĞUNLAŞMAAtmosferdeki su buharının durum değiştirerek katı ya da sıvı hale geçmesine yoğunlaşma denir.Yoğunlaşma, hava kütlesinin soğuması sonucu gerçekleşen bir olaydır.Hava kütlesindeki havanın soğuması iki şekilde olur.
29 YÜKSELEREK SOĞUMA(Bulut)HAVA KÜTLESİNİN KENDİNDEN SOĞUK BİR YÜZEYE SÜRTÜNMESİYLE SOĞUMA(Sis)
32 Yağışın oluşabilmesi için havanın yükselerek soğuması gerekir. Çünkü yükselen hava soğursoğudukça fazla nem taşıyamazdoyma noktasına ulaşır
33 Alçalarak ısınan havada yağış oluşmaz. Çünkü hava ısındıkçanem taşıma kapasitesiartar,doyma noktasından uzaklaşır.
34 Hava doyma noktasına yaklaşır Hava yükseldikçe ;Maksimum nem azalırHava doyma noktasına yaklaşırsoğurBuharlaşma azalırBulutluluk artarNem açığı kapanırBağıl nem artarYağış oluşur
35 Hava doyma noktasından uzaklaşır Bulutluluk ortadan kalkar Hava alçaldıkçaHava doyma noktasından uzaklaşırBulutluluk ortadan kalkarHava kurutucu etki yaparBağıl nem azalırMaksimum nem artarIsınırYağış oluşmazNem açığı artarBuharlaşma artar
36 YAĞIŞ BİÇİMLERİ Yağmur Kar Dolu Kırç Çiy 0ºC.nin üstünde oluşan 0ºC.nin üstünde oluşan0ºC nin altında oluşanAtmosferde oluşanYağmurKar, Dolu0ºC.nin üstünde oluşan0ºC.nin altında oluşanYerde oluşanÇiyKırağı, KırçYağmurKarDoluKırçÇiy
37 Oluşumlarına göre Yağış Tipleri 1. Yükselim yağışları (Konveksiyonel)- Isınan havanın dikey yönde yükselip soğumasıyla oluşurlar.- Yağış miktarı sıcaklığa bağlı olarak değişir.- En fazla Ekvatoral bölgede görülür.- Orta kuşakta etrafı dağlarla çevrili karaların iç kısımlarındagörülür.Türkiye’de İç Anadolu’da ilkbaharda Kuzeydoğu Anadolu’da yaz mevsiminde görülür.
39 2. Yamaç yağışları:• Denizler üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin dağ yamaçlarına çarpıp yükselmesi ve soğuması sonucunda oluşurlar.• Yağış miktarı dağların doğrultu ve yükseltilerine bağlı olarak değişir.• Güneydoğu Asya kıyılarında muson rüzgarları yaz mevsiminde yamaç yağışlarına neden olurlar.— Türkiye’de• Torosların Güney• Karadeniz dağlarının Kuzey• Amanosların Batı yamaçları• Menteşe dağlarının Güneybatı• Yamaçlarında görülürler.
41 3. Cephesel Yağışlar :• Sıcak havanın soğuk hava üzerinde yükselip soğumasıylaoluşurlar.• Orta kuşakta görülürler.• 60° enlemler çevresinde (Kutup Daireleri) Kutup rüzgarları ileBatı Rüzgarlarının karşılaşması sonucu oluşurlar.• Türkiye’de kışın özellikle Akdeniz’de görülen yağışlar cepheselözellik taşırlar.
46 Dünya’da Yağışın Dağılışı Çok Yağışlı BölgelerEkvatoral Bölge: Yıl boyunca ısınmanın fazla olması nedeniyle yükselim yağışları görülür. Bu bölgede karşılaşan kuzey ve güney alizeleri de yükselim yağışlarına yol açar. Her mevsim yağışlı olan ekvatoral bölgede, Mart ve Eylül aylarında yağış miktarı artar. Yıllık yağış toplamı 2000 mm civarındadır.Muson Asyası: Yaz musonlarının etkisiyle yaz aylarında bol yağış alır. Yağışlar, yamaç yağışı şeklindedir. Kış ayları genellikle kurak geçer. Yıllık yağış miktarı 2000 mm’nin üstündedir.Orta Kuşak Karaların Batı Kıyıları: Her mevsimin yağışlı olduğu bölgelerdir. Kış yağışlarının nedeni gezici alçak basınç ve buna bağlı cephe sistemleridir. Dağlık kıyalarda yer şekilleri yağış miktarını artırıcı etki yapar. Ayrıca bu kıyılar bati rüzgarları ve sıcak su akıntılarının etkisi altındadır.
47 Kurak BölgelerSubtropikal Yüksek Basınç Bölgeleri: 20° - 30° enlemleri arasında yıl boyunca yağışın çok az görüldüğü hatta bazı yıllarda yağışın hiç görülmediği bölgeler vardır. Alçalıcı hava hareketleri nem açığını büyütür ve kuraklığın belirginleşmesine neden olur. Bu bölgeler, Büyük Sahra, Arabistan ve Avustralya’da geniştir. Güney Afrika, Güney Amerika ve Meksika’da daha dar alanlıdır.Orta Kuşak Kıtalarının Deniz Etkisine Kapalı İç Kısımları: Denizden çok uzak olan bu bölgelere nemli rüzgarlar ulaşamaz. Kıyıya paralel uzanan dağ sıraları da nemli rüzgarları engellediği için bu bölgelerde kuraklık belirgindir. Örneğin Orta Asya çöllerinin oluşumu buna bağlıdır.Kutuplar: Kutuplar çevresi soğuk olduğundan havanın mutlak nemi düşük ve yağış miktarı azdır. Ayrıca buralarda yüksek basınç alanının egemen olması yağışları önler. Buralara daha çok soğuk çöller denir.
48 Yukarıda bir yamaç yağışının oluşumu gösterilmiştir. Yukarıdaki yağış oluşumu Türkiye haritası üzerindeki taralı alanlardan hangisinde daha az görülür?A) I B) II C) III D) IV E) V
49 Kırağı ve kırç yağışları 0°C’nin altında çok soğuk ortamlarda gerçekleşirler. Yukarıda verilen taralı alanlardan hangisinde Ocak ayında bu tür yağışların görülme olasılığı en azdır?A) I B) II C) III D) IV E) V
50 Aşağıdaki rüzgarlardan hangisinin yağış getirmesi beklenir? A) Yamaçlardan eteklere doğru esenB) Denizlerden karalara doğru esenC) Engebesiz bir oluk içinde esenD) Ovalardan denizlere doğru esenE) Bir yamacı aşıp yamaçlardan aşağı esen
51 Aşağıdakilerden hangisi, Hint yarımadasının büyük bir kesiminin kışın kurak geçmesinin nedenlerinden biridir?A) Karaların iç kısmında yüksek dağların bulunmasıB) Muson rüzgarlarının karadan denize doğru esmesiC) Ekvator’a yakın olmasıD) Kıyılarında derin körfezlerin bulunmasıE) Akarsu havzalarının geniş olması
52 Yukarıda esiş yönü ve ortamı gösterilen rüzgarlardan hangilerinin yağış getirmesi beklenir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IIID) I ve II E) II ve III
53 Havadaki nem oranının doyma noktasına erişmiş olması, hangi hava olayına yol açar? A) Hava basıncının yükselmesineB) Rüzgarın şiddetlenmesineC) Sıcaklığın yükselmesineD) Yağışın başlamasınaE) Bulut seviyesinin yükselmesine
54 Bir yerde yağışın başlaması, aşağıdakilerden hangisine işarettir? A) Rüzgarın şiddetleneceğineB) Sıcaklığın günlük ortalamanın üstüne çıktığınaC) Hava basıncında ani yükselme olduğunaD) Havadaki nemin doyma noktasına eriştiğineE) Bulut seviyesinin alçalacağına